cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
1899
1899 - mara.
Lakiri
Lakiri, maya jakhuna apjiri jakhupa.
1912
1912 - mara.
Awankay jisk'a suyu
Jisk'a t'aqa suyunaka
Awankay jisk'a suyu: 9 jisk'a t'aqa suyunaka:
Pueblo Nuevo jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
4 588 jaqi (2 254 chacha, 2 334 warmi)
Kiyaqa jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kiyaqa jisk'a t'aqa suyu kamasqa mara Llamayu phaxsi 2 1854
Hanan Inampari jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Masyapu markam.
Lawa
Phat'suta quqata alita pisi thuru chiqa, p'aksutawa phayañataki.
Augusto César Sandino
Jilata: 1 Blanca Segovia (*1932- )
Mara jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
6 141 jaqi (3 080 chacha, 3 061 warmi)
Lima jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
12°02'06"S - 77°01'07"O
Antawaylla jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Antawaylla markam
Qutapampa jisk'a t'aqa suyu
Qutapampa t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Cotabambas) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Qutapampa jisk'a suyupi, Apurimaq jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Pedro Calderón de la Barca
Pedro Calderón de la Barca y Barreda González de Henao Ruiz de Blasco y Riaño  (* Madrid, 1600 mara 17 uru Chichu phaxsin yuritayna - † Madrid, 1681 mara 25 uru Llamayu phaxsin yuriwi) 🇪🇸 jacha marka qillqiri.
Antapampa jisk'a suyu
Antapampa jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Antabamba) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Apurimaq jach'a suyu.
Jisk'a t'aqa suyunaka
Antapampa jisk'a suyu: 7 jisk'a t'aqa suyunaka:
Sandia jisk'a t'aqa suyu
Sandia jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Sandia) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Sandia jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Jaqinaka
11 374 (5 785 chacha, 5 588 warmi).
Robert Koch
Awki: Hermann Koch (1814–1877); Tayka: Frau Henriette (Biewend, 1818–1871).
Salas jisk'a t'aqa suyu
Salas t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Salas) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Ika jisk'a suyupi, Ika jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Lluku
Lluku, k'ullu k'achachata. Paya tururu waxranakapata yapintasina arma wayt'ayañataki.
Talkawanu (Chili)
Talkawanu (kastilla aru: Talcahuano), Chili marka. Ekka: 92,3 km2. Jaqinaka: 171,383 (2002).
Limpani jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Limpani jisk'a t'aqa suyu kamasqa mara Jallu qallta phaxsi 28 1908
Carabayllo jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 1857 mara 2 uru Chichu phaxsin
Kiswara jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
8 088 jaqi (3 979 chacha, 4 054 warmi)
Mich'i
Mich'i, purappacha k'umu lawa, qawayaru maya wayt'asiri ch'ankhampi chinuntata, uknama maya juch'usa ari lawa q'axcht'añalaki. Junt'u tuqi suyu jaqinakaxa mich'inakampiwa ñanqha uywanakata jark'aqasipxixa.
Illawi jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Illawi markam
Paqucha (Antawaylla) jisk'a t'aqa suyu
Paqucha t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Pacucha) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Antawaylla jisk'a suyupi, Apurimaq jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Muyta
Muyta, Yänakana qawaya uraqi. Maya yäna qawayanakapa.
Qasqapampa jisk'a t'aqa suyu
Qasqapampa t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Kaquiabamba) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Antawaylla jisk'a suyupi, Apurimaq jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Ay maru jisk'a suyu
Jisk'a t'aqa suyunaka
Ay maru jisk'a suyu: 17 jisk'a t'aqa suyunaka:
Patampuku jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Patampuku jisk'a t'aqa suyu kamasqa mara Llamayu phaxsi 2 1854
San José de los Molinos jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Awti phaxsi 14 1876 mara, Mariano Prado Umalliq.
Paqupampa jisk'a t'aqa suyu
Paqupampa t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Pacobamba) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Antawaylla jisk'a suyupi, Apurimaq jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Jaqinaka
4 961 jaqi (2 440 chacha, 2 521 warmi)
Wayana jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
961 jaqi (462 chacha, 499 warmi)
Mulli
Mulli, jisk'a quqa. Panqaratapaxa achu sataña pacha yatiri. Llaqanakapampixa ch'aka t'ixi usu qullasipxi. Mulli quqaxa wali suma panqaratawa; yapuxa khusaniwa.
Grau jisk'a suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 1919 mara 4 uru Awti phaxsin.
Jaqinaka
25 090 jaqi ( 12 760 chacha, 12 330 warmi)
Nayra mami
Nayra mami, uñjaña nayra ch'irayta.
Chorrillos jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
270 081 jaqi (130 012 chacha, 140 069 warmi)
Pampachiri jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Chichu phaxsi 19 1961 mara, Manuel Prado Umalliq.
Qapasu jisk'a t'aqa suyu
Qapasu jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Capazo) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Qullaw jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Jaqinaka
1 830 jaqi (1 039 chacha, 791 warmi)
Pekin
39°54′50″S 116°23′30″O
Qutapampa jisk'a suyu
Qutapampa jisk'a suyu nayriri marka: Tampupampa.
2 612,573 km2
Santiago (Ika) jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Santiago markam.
Da Lat
DalatPalaceVietNam
Paqupaqu
Paqupaqu, ch'umphi niya q'illuru uñtata samiri. Quri ñik'uta, inti qhanaparu uñtata kasta ñik'uta.
Kallao
Uraqipa
12°1′60″S, 77°7′60″O
Santa Rosa (Qullaw) jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Mazocruz markam
Phara jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
4 847 (2 607 chacha, 2 240 warmi).
Chulli jisk'a t'aqa suyu
Chulli jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Juli) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Chukuwitu jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Chakrapampa jisk'a t'aqa suyu
Chakrapampa t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de San Miguel de Chaccrapampa) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Antawaylla jisk'a suyupi, Apurimaq jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Ayapata jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Ayapata markam
Paka
Janchipa
Kimsa chhiy jila jamch'iwa, qachu pakax juk'amp jach'awa urqutsipanxa. Chhuruñapax ch'iyart'at k'umu chhuruñawa, sillunakapax thuru axsarkayanakawa, phisitun sillupxam k'umuratanakawa. Chhiqapax wali jach'anakawa, jach'a wich'inkhaniwa, qaqaw jikhanipas phuyunakapasa.
Khullu
Khulluna jathipa
qachunakawa jilpacha jañchini niya 165 g ukhawa, ukatxa urqunakaxa 120 g ukhja jathinirakiwa.
Khulluna k’awnapa
khullunakana k’awnapaxa aski ch’amañchirinaka phuqt’atawa proteínas, vitaminas ukhamaraki minerales ukanakawa achachilanakataki, wawanakataki jilpacha k’umara manq’asipxaspa.
Tiwanaku
Tiwanakuxa Wuliwya jach'a markana, Chuqiyapu jach'a suyuna, Inkawi jisk'a suyuna, Tiwanaku munisipiyuna, mä nayra markawa.
San Pedro Putina Punku jisk'a t'aqa suyu
San Pedro Putina Punku jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de San Pedro Putina Punco) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Sandia jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Barack Obama
Nobel Pallay 2009.
Tumaywaraka jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
2 144 jaqi (1 061 chacha, 1 083 warmi)
Qalamarka Ayllu
Asint Pacha
Uka maranakax munañan wiraxuchanakakiw taqpach uraqinakats yatipxirïn sapxiwa. Ayllun jakasirinakax janiw mä jisk’a uraqinipkataynasa. Jupanakax jach’a wiraxuchhanakatakikiw irnaqapxirïtayna. Chiqansa, q’aranakax janiw aymaranakan kun yatiqañanakaps munapxirïkataynati. Jupanakakakiw wali yatiñanipxirïtayna. Maysatxa, ayllunkirinakax janiw tata (Dios)-ar yupaychañx jatipxirikataynati, jupanakax mayja iyawsäwinïxataynawa.
Achunakamp Uywanakampi
Uka pachparakiwa, uka markanx kunayman achunakax achu. Jisnawa: ch’uqi, apilla, ulluku, isaña, jawasa, yarana, jupha, qañawa, awina kuna. Uka juyranakax maykutikiw maran churi kunati ukawjanx sapa maraw juyphi. Taqi ukanakampiw jupanakax jakasipxi. Ukatx lakan phaxsinx qhipha maranx suma achunak utjañapatak pachamamaruw mä waxt’awtuq luqtapxaraki.
Wankawillka jach'a suyu
Wankawillka jach'a suyuxa Piruwna mä jach'a suyuwa.
Mukiwa
Mukiwa, Piruw marka, nayriri marka Mukiwa jach'a suyu.
Nayra sarnaqäwi
1541 mara 4 uru Thaya phaxsin.
Santa Rosa jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
10 903 jaqi (5 409 chacha, 5 494 warmi).
Puraka
Puraka, phatanka, manq'a kamana chiqa, lankhu aycha wayaqa, ukaruwa lakata manq'axa mallq'nama manti.
Aphrika
Aphrika (), kuntininti.
Pusi
Pusi, paya kuti paya jakhu.
Palermo
Piamonte suyu
Ankashu jach'a suyu
Jisk'a suyunaka
20 jisk'a suyunaka:
Amtawi
Amtawi. Pani jaqina, jani ukaxa, walja jaqina arust’äwipa.
1911
1911 - mara.
Chili
Chilixa (mapuchi aru: Chili, ) Awya Yalana mä jach'a markawa.
Subtanjalla jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Anata phaxsi 10 1959 mara, Manuel Prado Umalliq.
Purmamarka
Nayra sarnaqawi - Umagawakat jaqinakax Pururmamarkan utjapxyanawa. Inkat jaqinakax ukata jupanakar atipapxyanawa. Purumarmarkax Inkat jach’a markan Qullasuyut ujtayana. Jaqinakax markat tunqunak phawapxyana qawranak uywapxyanawa. Purumamarkax markawa Iyawsapxyana. Purumamarkat iklisax, Santa Rusa Limat, mara 1648 lurayanawa.
Phina
Phinax juyranak llmaythapisin jicchump imatawa. Uka phinanakax juyphi puriniñkamakiw anqakaspa, yaqhipanakax niya sata puriniñapkama, ukat uksarux jicchukiw arkt'xaña.
José María Arguedas
José María Arguedas Altamirano (* Antawaylla, 1911 mara 18 uru Chichu phaxsin yuritayna - Lima, 1969 mara 2 uru Jallu qallta phaxsin yuriwi) 🇵🇪 jacha marka qillqiri.
Michelangelo Buonarroti
Michelangelo Buonarroti  (kastilla aru: Miguel Ángel Buonarrotti) (* Caprese Michelangelo, 1475 mara 6 uru Achuqa phaxsin yuritayna - † Roma, 1564 mara 18 uru Anata phaxsin yuriwi), 🇮🇹 jach'a marka qillqiri qhusqhuri, llimphiri Yäpap. Samanchaña, samichaña.
José María Eguren
José María Eguren Rodríguez suti (* Lima, 1874 mara 7 uru Huillka kuti phaxsin yuritayna - Lima, 1942 mara 19 uru Yapu apthapi phaxsin yuriwi), 🇵🇪 jacha marka qillqiri.
Pututu
Yaqha Yatiyanaka
Nayrapachanakana qullasuyun (aymaranakax, inkanakax, ch’unch’unakax) akanakamp jupanakaxyatikipt’ayasipxirina:
·        Nina mpi
Turpu jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Turpu marka
Georg Friedrich Händel
Georg Friedrich Händel (* Halle, 1685 mara 23 uru Anata phaxsin yuritayna – London, 1759 mara 14 uru Yapu apthapi phaxsin sarawayxarakitayna) 🇩🇪 jacha marka suma urukipan jumanakataki, jilatanaka, kullakanaka.
Jamp'atux Jan Wali Jisk'a Laq'unak Tukjiritayna
Ch’ich’ikiñ jamp’atu
Ch’ich’ikiñax aliqakiw ch’aran uraq patan jipiski. Ch’ich’ikiñax niya jach’a jamp’atur uñtataskarakiwa. Mäk’anakkiw mayja. Ukkirinakax akanakarakiwa: akax jisk’pachakiwa. P’iqipax janiw ancha jachäkiti. Phathankapakiw jach’pacha. Kayunakapax jach’pachanakarakiwa. Aka ch’ich’ikiñax ch’aranä ukjanakan jil jaki. Ukat uman kun tuyunaqañ yatiraki. Uka manqhan jall puriñtakix walpin jupanakax q’awaqiñ yatipxi. Q’awaqiñtakix kunkaruw phunstayapxiri; lupinx janiw aliqt’apxirïkiti, ukat pastu taypiru, alpha taypir ukjamakipiniw khämar khämar thuqhtas mantxañ yatipxi. Ukapachparakiw jamp’atjam jallupachakiw wal uñartapxi. Awtipachax justupakiw chhaqxapxi.
Phanchiri jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Gurgurillu marka.
Carlos Gardel
Pilikulanaka
Título en inglés: The big broadcast of 1936.
Qusqu jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Qusqu markam.
Santiago de Compostela
Irpirinaka
Kuraka: Martiño Noriega Sánchez (2015-)
P'iya
Behausung
Yapuchawi
Yapuchawi.
Yakayaka
Sutinakapa
Yakayakax walja sutiniwa, yakilu, yakachu sutinakamp uñt'atawa.
Q'uchu arsuyaña
Laulu
Max Planck
1918 Nobel pallay
Wayllakayan jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
127,99 km²
Mao Zedong
Markani Republika China Prisidinti.
Tinqu (Luya) jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
102,67 km2
Modern Talking
Modern Talking, jaylliphust'a Alimaña.
Quturapi jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
1 598 jaqi (760 chacha, 838 warmi)
Kañiti jisk'a suyu
Jisk'a t'aqa suyunaka
Kañiti jisk'a suyu: 16 jisk'a t'aqa suyunaka:
Chiqllan
Jaqinaka: 4 147.
San Sebastián jisk'a t'aqa suyu
San Sebastián jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de San Sebastián) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Qusqu jisk'a suyupi, Qusqu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Santiago jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Santiago markam.
Qiwlla
Tapapa
Qillwax quranakampiw quta lakanakaru, jawir lakanakaru, ch'illiw ch'illiwawjanakaruw tapachasi.
Phisi
Phisix jaqimp jakir uywa wa, phisitux ñuñur kast uywawa. Kimsa waranqa maranakataw phisitux jaqimp jakañ qalltanitayna.
Phisixa jaqina uywatawa. Saminakapax
Parina
Pacha sarayiri
Kunawsatix juyphipachan um takirpayix ukhax suma ch'uñuchäwiw utjan sañ muni. Janitix utjkix ukhax janit ch'uñux sumt'kanit sañrak muni.
Nihun
Nihun (nihun aru: 日本 [nihon]) icha Hapun nisqa llaqtaqa Asyapi huk jach'a markam.
P'isaqa
Ukhamaraki aka p´isaqanakasti urqu qachunakampixa samipasti kikipakiwa.
Phisi
Säwinaka
Ukat niy mä phaxs jalkiptawäx ukat phisi qallunakax jach’itanakäxapxiwa. Ukjamïpanx jaqipax janiw taqpach uywkaspati, jupax yaqhanakaruw jisk’a phisinakx uywxañapa. Ukjaman jan manq’at jaktayaskañapataki. Jichhax khithiti mä phis uywasiñ munk ukjax, jupax phisimp turkasiñatakix kuns apasiñappiniw. Jan ukjamäkas ukax phisix janiw achak katxirïxiti, ina pisi amuyukiw jilsuri. Patanx ukjam saräwinipxiwa, ukat sipan jach’a markanakanx janiw pachpäkiti. Jupanakax qulqimpikiw phisx alasxapxi.
P'isaqa
Janchipa
Kimsa chhiy jamach'iwa, nas wallpar uñtatawa, jan aliqt'ir jamach'iwa. Phuyunakapax ch'umphi qaqawa, kawkirus jank'akirakiw uka phuyunakapampix chhaqhantaspa.
Samaratapata
P’isaqanakasti samarapxiwa ukhamaraki ikipxiwa uraqina.
Qhanqha
Qhanqha, tara tuqiru wayutatata.
P'isaqa
Janchiru p’uquntayirinaka
Aka p’isaqanakansti aychapaxa suma chamanchirinakaniwa.
Laraw (Yawyu) jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857, Ramón Castilla Umalliq.
Qaqatampu jisk'a suyu
Uraqipa
Kanta jisk'a suyu nayriri marka: Qaqatampu.
Jaqinaka: 9 618
1638
1638 - mara.
Kiskachay jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Yawri marka
Jaqinaka
29 581 jaqi (14 919 chacha, 14 662 warmi)
Anra jisk'a t'aqa suyu
Anra jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Anra) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Wari jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Qhupiña
Qhupiña, sañuta jani ukaxa yaqha yänakata lurata, phuku qhupiñataki.
Arturo Corcuera
Kaypipas ñawinchay
Qhalikay tapuna
Valencia
Valencia (kastilla aru: Granada), marka Valencia Comunidad, Ispaña
Jaqinakapa
790 201 jaqi
Qawra
Qarwa kast uywanaka
Yaqha pä kast qarwa uywanakampiw utjatayna, Akirinakawa:
P'allqa jisk'a t'aqa suyu
P'allqa jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Palca) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lampa jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Centro Federal de Educação Tecnológica de Minas Gerais
Centro Federal de Educação Tecnológica de Minas Gerais (Cefet-MG), jach'a yatiñ uta, Belo Horizonte marka, Wrasil.
Waruchiri jisk'a suyu
Uraqipa
Jaqinaka: 64 342
Jisk'a t'aqa suyunaka
Waruchiri jisk'a suyu: 32 jisk'a t'aqa suyunaka:
Kunturuma jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
1 208 jaqi (630 chacha, 578 warmi)
WhatsApp
Kunjamats uñstaniwayi
WhatsApp Inc. fukax kahaya 2009 ,maran utt'asinitayna Jan Koum jupaw wakt'ayarakitayna, Jan jupax khaysa Ukrania markat Istarus Unirus markar jan sum inklis ar yatisakiw puritayna. Yahoo! uka taypin chikañchasirakitayna.
Lampa (Ayaquchu) jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 21 1825, Simuna Wuliwar Libertadur.
Unikachi jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
1982
La Ramada jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
30,27 km2
Pampaqullqa jisk'a t'aqa suyu
Pampaqullqa jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Pampacolca) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Castilla jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 22 1825 mara, Simuna Wuliwar Libertadur.
Qusqu
Jaqinaka: 420.137 (2014)
Instituto Federal da Bahia
Instituto Federal da Bahia (IFBA), jach'a yatiñ uta, Salvador marka, Wrasil.
Sillq'u
Sillq'u, siwita siwi janchin jakir kasta laq'uwa. Uraq manqhan yaqhip jaqin uywan jiphill manqhan sarnaqir laq'uwa. Sillq'ux ch'arañ uraq maqhan utji.
Silvio Piola
Silvio Piola suti chacha (* Robbio, 1913 mara 29 uru Llamp'u phaxsin yuritayna - Gattinara, 1996 mara 4 uru Taypi sata phaxsin yuriwi), 🇮🇹 jach'a marka p'iqut takiri anatañaxari.
Sillp'i
Sillp'i, achunakana, yänakana anqäxapa imiri, yaqhipanakanxa thuru qhawawa. Jawasana, alwirjana sillp'ipaxa luqutu satawa.
Qin Shi Huang
Qin Shi Huang (chinu aru: 秦始皇, pinyin: Qín Shǐhuáng, Wade-Giles: Ch'in Shih-huang, (* 260 a. C. Jallu qallta phaxsi - 210 a. C. 10 uru Llamp'u phaxsin), Zheng, Qin Riy 247 a. C. - 221 a. C.; China Impiradur (221 a. C. - 210 a. C.).
Kamilaqa jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
1 724 (948 chacha, 776 warmi).
Santa Ana (Qusqu) jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 21 uru Juyphi phaxsin 1825 mara, Simuna Wuliwar Libertadur.
Adam Smith
Awki: Adam Smith, Tayka: Margaret Douglas Warmi:.
Sikuwani jisk'a t'aqa suyu
Sikuwani jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Sicuani) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Qanchi jisk'a suyupi, Qusqu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Ernest Hemingway
Qullasïwi Nobel Pallay (1954), Pulitzer Pallay (1953).
Qalapuha jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
1 494 (697 chacha, 797 warmi)
Naska jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 22 uru Juyphi phaxsin 1825 mara, Simuna Wuliwar Libertadur.
Ch'iyara jawira jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Ch'iyara jawira jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Ch'iyara jawira (650 msnm).
Punu jisk'a suyu
Jaqinaka: 229 236
Jisk'a t'aqa suyunaka
Punu jisk'a suyu: 15 jisk'a t'aqa suyunaka:
K'ayrani jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Kayrani markam.
Zhu Rongji
Warmi: Lao An Yuqanaka: Zhu Yunlai & Zhu Yanlai.
1943
1943 - mara.
Puntu jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
118,29 km²
Ingenio jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
53,29 km2
Jesús María jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
66 171 jaqi (61 455 chacha, 71 043 warmi)
Tipan jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Tipan markam.
Markapampa jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Yapu apthapi phaxsi 3 1964, Fernando Belaúnde Umalliq.
Wen Jiabao
Wen Jiabao 温家宝, (* Tianjin, 1942 mara 15 uru Llamp'u phaxsin yuritayna - ), 🇨🇳 jacha marka hiuluku, kumunista anakithiri. Markani Republika China Uma kamayuq.
Changuillo jisk'a t'aqa suyu
Changuillo jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Changuillo) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Naska jisk'a suyupi, Ika jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Jaqinakapa
1 950 jaqi (1 049 chacha, 901 warmi)
Yurua jisk'a t'aqa suyu
Yurua jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Yurúa). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Ukayali jach'a suyu, Atalaya jisk'a suyu.
Uraqipa
9 175,58 km2
Yurua jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Breu (320 msnm).
Asankaru jisk'a suyu
Uraqipa
Asankaru jisk'a suyu nayriri marka: Asankaru.
Qhawanillas jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Distritu Kamasqa mara 1958 Anata phaxsi 28.
Jaqinaka
2007 wata: 5 180 jaqi (2 410 chacha, 2 770 warmi)
Rapayan jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Rapayan marka.
Chiqakupi jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Taypi sata phaxsi 14 1833 mara, Agustín Gamarra Umalliq.
Uquwiri jisk'a t'aqa suyu
Uquwiri jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Ocuviri) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lampa jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Paryawanka jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
3 200 jaqi ( chacha, warmi)
Tunqu
Tunqu, chhuxllu manq'ani ali, nayra pachatpachawa achachilanakasaxa kuna kasta manq'añataki yapuchapxiritayna.
Santa Crus (Cutervo) jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
3 372 jaqi (? chacha, ? warmi)
Phransiya aru
30. Treinta: trente
Utjantasiña
Utjantasiña
Nayratpacha,aka uraqinxa jaqipurawa markanak pur utjantasiñax utjiritayna.
Wanuara jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Wanuara jisk'a t'aqa suyu kamasqa mara Anata phaxsi 5 1945
Wila Wila jisk'a t'aqa suyu
Wila Wila jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Vilavila) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lampa jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
San Juan de Iris jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
234 jaqi
Santo Domingo de la Capilla jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
5 718 jaqi (? chacha, ? warmi)
Bío-Bío Jach'a Yatiñ Uta
Bío-Bío Jach'a Yatiñ Uta(kastilla aru: Universidad del Bío-Bío), jach'a yatiñ uta, Concepción marka, Chili.
Wiqita jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Wiqita markam.
El Agustino jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 1965 mara 6 uru Chichu phaxsin, Fernando Beláunde Prisidinti.
Suyk'utampu jisk'a t'aqa suyu
Suyk'utampu jiska t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Suykutambo) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kiskachay jisk'a suyupi, Qusqu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Tarma jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
459,95 km2
Uraka jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Corire markam.
Uyulu jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 21 1825, Simuna Wuliwar Libertadur.
Jaqinakapa
1 277 jaqi
Rawapampa jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Taypi sata phaxsi 11 1957, Manuel Prado Umalliq.
San Markus (Wari) jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri San Markus marka.
Thixni
Thixni, ch'illa tuqi, lankhu charampi t'ullu ch'akampi jakisiri ch'aka.
Arturo Cavero
Arturo Cavero Velásquez  chacha,, «Zambo Cavero» (* Lima, 1940 mara 29 uru Awti phaxsin yuritayna – Lima, 2009 mara 9 uru Taypi sata phaxsin sarawayxarakitayna) 🇵🇪 jacha marka q'uchu arsuyaña.
Kallawaya jisk'a suyu
Uraqipa
Jaqinaka: 61 000
Marankani jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Marankani markam.
Lurigancho-Chosica jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
12° 02' S 77° 01' W
Liu Shaoqi
Liu Shaoqi 刘少奇 (* Ningxiang, 1898 mara 24 uru Awti phaxsin yuritayna - Kaifeng, 1969 mara 12 uru Awti phaxsin sarawayxarakitayna ), 🇨🇳 jacha marka anakithiri, Markani Republika China Prisidinti (1959-1968).
San Miguel (Ayaquchu) jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Achuqa phaxsi 18 1861, Ramón Castilla Umalliq.
Georges Pompidou
Georges Jean Raymond Pompidou suti, (* Montboudif (Cantal), 1911 mara 5 uru Huillka kuti phaxsin yuritaya - † Paris, 1974 mara 2 uru Yapu apthapi phaxsin yuriwi), huk 🇫🇷 jacha marka anakithiri.
Estuardo Núñez
Estuardo Núñez Hague  (* Lima, 1908 mara 5 uru Llamp'u phaxsin yuritayna - † Lima, 2013 mara 29 uru Thaya phaxsin sarawayxarakitayna) 🇵🇪 jacha marka qillqiri.
Alay Yunka jisk'a suyu
Markanaka
Nayriri markam.
Cochamal jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
199,44 km2
Tarma jisk'a suyu
Jaqinakapa
104 335 jaqi ( chacha,  warmi)
Madiyan jisk'a t'aqa suyu
Madiyan jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Madean) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Yawyu jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Irasola jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
2 006,98 km2
Eliodoro Camacho Suarez jisk'a suyu
Wali uñt'at chiqanaka
Mocomoco marka, Italaque ukachiqanakaw nayra jisk'a markanakaxa, ukataw wali uñt'ataxa. Ukat aka suyunx yaqha chiqanakax utjarakiwa: Such'in jawira, Qachu Quta, Urqu Quta, Tawarquta, ukat juk'ampinakawa. Uka chiqanar purt'irinakax wali muspharatapuniw jikxatasipxi, kunalaykutix kunayman nayra siwsäwinakaw utjixa.
Vista Alegre jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
13 711 jaqi (6 827 chacha, 6 884 warmi)
Chiqa jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
5 983 jaqi (3 029 chacha, 2 954 warmi)
Manku Capak jisk'a suyu
Manco Kapac, Aka provinciax Chukiyawu Markan jitxatasi, ukhamarus Peru markampirakiw qurpasi, jaqinakapax jayu yapuchas, uywa uywachas ukhamarak challw katus jakasipxi. aka provinciax mä jach'a qutataypikiwa, akatuqirux jach'a warkunakat k'añaskunakas, jaqinakas apkatatarakiwa. Manco Kapax suyx kimsa municipios ukjaniwa: Quta qhawañ (Copacabana) municipio, Tikina (Tiquina)municipio, ukatx Tituyupanki (Titoyupanqui) municipio.
T'una
T'una, jisk'a jani wakisiri yänaka.
Uyun jisk'a t'aqa suyu
Uyun jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Oyón) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kanta jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 22 1825, Simuna Wuliwar Libertadur.
Manuel Antonio Mesones Muro jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Manuel Antonio Mesones Muro jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Manuel Antonio Mesones Muro llaqta (62 msnm).
Francis Bacon
Francis Bacon suti   (* Strand, 1561 mara 22 uru Chichu phaxsin yuritayna - Highgate, 1626 mara 9 uru Yapu apthapi phaxsin yuriwi) 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 jacha marka qillqiri, anakithiri, arxatiri & lup'intawiri.
Qimwiri jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Qimwiri markam.
Iwija
Iwija aycha kanka sumawa. Iwijanakaxa ch'ixa samiri t'awranipxatawa. Iwija ch'ankata sawuta ikiñana aski junt'uchasixa.
chiqpachapuni uywa  uywañtuqita
Jupanakaxa sarakiwa, pachana jani walt’äwipaxa juyphi, chhijhhi, waña pacha ukhama utjipana yapuchawinakaxa jilpacha jani utjkiti ukhamäkipanwa uywa uywañaxa utji ukhamanwa wila masinakaxa amuyasipxi uka uywañanakaxa.
Manq’apa
Iwijaxa mä uywa chhixi manqiri uywawa  manqiriwa layulayu  alfalfa ukakasta pastunaka kunatixa kasta kasta uywanakawa taqi kasta pastunaka manqi wakanakasti  jachha pastunakakiwa manqaphi iwijanakasti jiskha pastunakakirakiwa manqaphi.
T'una uchaña
T'una uchaña, t'unanaka uchaña yä.
Wakchis jisk'a t'aqa suyu
Wakchis jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Huacchis) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Wari jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Linus Pauling
Awki: Herman Henry William Pauling (1876-1910); Tayka: Lucy Isabelle Darling (1881-1926). Warmi: Ava Helen Miller Yuqanaka: 4
Alma mater: Agrícola Oregon Yachay suntur ("OAC", Oregon State University), Corvallis.
Pukara (Wankayu) jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
6 184 jaqi ( chacha, warmi)
Miraflores (Yawyu) jisk'a t'aqa suyu
Miraflores jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Miraflores) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Yawyu jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Achuqa phaxsi 13 1936, Oscar Benavides Umalliq.
Jaqinakapa
355 jaqi
Purus jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
17 847,8 km2
Longar jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 31 uru Taypi sata phaxsin 1932 mara, Luis Sánchez Cerro Umalliq.
Wikipidiya
Wikipidiya (Wikipedia)
Gina Lollobrigida
Awki: Lollobrigida; Tayka:. Qusannaka:	Milko Škofič (1949-1971) Yuqanaka: Milko Škofič, J. (1957-)
Wakachi jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Taypi sata phaxsi 14 1901, Manuel Odría Umalliq.
Muhu jisk'a suyu
Uraqipa
Muhu jisk'a suyu nayriri marka: Muhu.
Jaqinaka: 28 149
1 005,25 km2
Qinti jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
1 631 jaqi
Mariscal Benavides jisk'a t'aqa suyu
Mariscal Benavides jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Mariscal Benavides). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Amarujawira jach'a suyu, Rodríguez de Mendoza jisk'a suyu.
San Borja jisk'a t'aqa suyu
San Borja jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de San Borja) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lima jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Allpapampa jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
348 jaqi
Yunkay
1540 Thaya phaxsi 4
Qarwas
Qarwas, (, La muy noble y generosa ciudad de Huaraz, qhichwa aru: Qarwas), Piruw marka, nayriri marka Qarwas jisk'a suyu.
Werner Heisenberg
Werner Karl Heisenberg suti  ( Wurzburg, 1901 mara 5 uru Jallu qallta phaxsin yuritayna -  München 1976 mara 1 uru Anata phaxsin) 🇩🇪 jacha marka fisika yatxatawiri.
Aliman aru
Aliman aru; Iwrupa aru, xeramanu aru.
Unyun jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
140,4 km2
Gualberto Villaroel jisk'a suyu
Nayra sarnaqäwi
Murillo jisk'a t'aqa suyux khaya...
Kasma
1751 Anta situwa phaxsi 22
Yawli jisk'a suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Jullu qallta phaxsi 10 1906 mara, José Pardo Umalliq.
Niels Bohr
1922 Nobel pallay.
San Pawlu (Qusqu) jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri San Pawlu markam.
San Markus Jach'a Yatiñ Uta
San Markus Jach'a Yatintañ Uta (kastilla aru: Universidad Nacional Mayor de San Marcos, UNMSM; latin aru: Academia Sancti Marci Vrbis Regvm in Perv), jach'a yatiñ uta, Lima marka, Piruw.
Qarwas
Jaqinaka: 7 527
Maranura jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
6 770 jaqi (3 479 chacha, 3 291 warmi)
Pedro Chávez Ponce
Punu Hachcha yaya (1876-1879).
Paolo Rossi
Paolo Rossi  suti chacha (* Prato, 1956 mara 23 uru Llamp'u phaxsin yuritayna - Siena, 2020 mara 9 uru Jallu qallta phaxsin yuriwi), 🇮🇹 jach'a marka p'iqut takiri anatañaxari.
Chimputi
Irpirinaka
limit switch
Llipata jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
1 420 jaqi (722 chacha, 698 warmi)
Inqwisiwi jisk'a suyu
Akan Inqwisiwi jisk'a suyux Departamento de La Paz jach'a suyunkiriwa-Bolivia markan jikxatasi.
Kamana jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 22 1825 mara, Simuna Wuliwar Libertadur.
Lampalliqi jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
332,73 km2
Kamana jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
14 758 jaqi (7 425 chacha, 7 333 warmi)
Illawi
Illawi, Piruw marka, nayriri marka Qullaw jisk'a suyu.
Utjawi
Utjawi, jaqinakana sarnaqawipa chiqa.
Wari
Nayra sarnaqawi
1572 manta
San Pidru (Qusqu) jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri San Pidru markam.
Yatiñataki arunaka
Yatiñataki arunaka, janira maya liwru uñxatkasaxa yatiñataki arunaka ullañawa, ukaxa niya liwru qallta laphinakankiwa.
Octavio Paz
Jarawinaka
Bajo el título El fuego de cada día el propio Paz recoge una significativa selección de su obra poética.
San Martín jach'a suyu
Jisk'a suyunaka
10 jisk'a suyunaka:
Eduardo Fernández
Eduardo Fernández Meyzán suti chacha; Lolin Fernández» sutichaña (* San Vicente Kañitipi, 1923 mara 30 uru Yapu apthapi phaxsin yuritayna - † Lima, 2003 mara 27 uru Awti phaxsin sarawayxarakitayna), 🇵🇪 jach'a marka p'iqut takiri anatakaman. Piqusiña.
Abel Iturralde jisk'a suyu
Abel Iturralde Jisk'a Suyu; (kastilla arupi: Provincia Abel Iturralde) Aka jisk'a suyux Ch'uqiyapu jach'a suyun jikxatasi. Willka jalsu tuqiruxa ... jisk'a suyumpiw qurpasi, willka jalantarusti ... jisk'a suyumpiw qurpasi, alayarux .... jisk'a suyumpiw qurpasi, aynacharusti .... jisk'a supyumpirakiw qurpasi.
Isaac Asimov
Isaac Asimov, /ˈaɪzək ˈæzəmɑf/ (rusya aru: А́йзек Ази́мов (Áizek Azímov), И́саак Ози́мов (Ísaak Ozímov), (* Petróvichi,, 1920 mara 2 uru Chichu phaxsin yuritayna - New York, 1992 mara 6 uru Yapu apthapi phaxsin yuriwi) Bilurusiya-🇺🇸 qillqiri.
Jean-Paul Sartre
Qullasïwi Nobel Pallay 1964.
Magdalena (Qajamarka) jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Thaya phaxsi 29 1834 mara, Luis José Orbegoso Umalliq.
Santa Rosa (Rodríguez de Mendoza) jisk'a t'aqa suyu
Santa Rosa jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Santa Rosa). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Amarujawira jach'a suyu, Rodríguez de Mendoza jisk'a suyu.
Piwra jach'a suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 1861 mara 30 uru Achuqa phaxsin, Ramón Castilla Prisidinti.
Ayawiri jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
22 667 (10 837 chacha, 11 830 warmi).
Santa Rosa (Rodríguez de Mendoza) jisk'a t'aqa suyu
Kurakanaka
Hoja de Vida ».
Aruma jisk'a suyu
Nayra sarnaqäwi
Murillo jisk'a t'aqa suyux khaya...
Kulasay jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
12 088 jaqi (? chacha, ? warmi)
Entrena
42° 23' N 02° 32' W
Virginia Woolf
Adeline Stephen, Virginia Woolf, warmi, London, 1882 mara 25 uru Chichu phaxsin - † wañusqa Lewes, 1941 mara 28 uru Achuqa phaxsin yuriwi), 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 jacha marka qillqiri.
Mïxiku yarawi nasyunal
Kastilla aru
por tu amor palpitando sus senos,
Y a los fieros bridones les sirvan
los laureles del triunfo den sombra
a la frente del bravo adalid.
Qillqas jisk'a t'aqa suyu
Qillqas jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Quilcas) Piruwna mä jisk'a suyu t'aqawa, Hunin jach'a suyu, Wankayu jisk'a suyu.
Mïxiku yarawi nasyunal
Kastilla aru
en guirnaldas de mirtos y rosas,
también sabe a los bravos premiar.
Pukallpa
Marka: 1888 mara 13 uru Taypi sata phaxsin.
Francisco García Calderón
Awki: Eduardo García Calderón y Crespo; Tayka: Ventura Landa y Guerola. Warmi: Carmen Rey y Basadre. Yuqanaka: Francisco García Calderón Rey; Ventura García Calderón Rey
Mïxiku yarawi nasyunal
Kastilla aru
obtendrá en recompensa una tumba
formará de su fosa la cruz.
Uqupampa jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857 mara, Ramón Castilla Umalliq.
José Mujica
Uruwayi Prisidinti (2010-2015).
Tinta jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Taypi sata phaxsi 14 1833 mara, Agustín Gamarra Umalliq.
Orur Markan Normal-anakan Yatichirinakar Nayrïr Web 2.0-tuqit Yatichäwisa
Tukuyäwi
Taqi ukanak ist’atat akjam sasaw jilata Ruben-ux Acta ullararakïna: “Ururu markana, Jacha Yatiña Utana “Angel Mendoza Justiniano”, aka 3ri, 4ri urunaka llamayu phaxsita saraqkipana, pä waranqha tunka payani marata, aka Web 2.0 ukaxa yatichäsiwayi. Akatakisti Ministerio de Educacion de Bolivia Jaqi Arumpiwa mayacht’asisina ch’amañchawayapxi. Ukjamipansti yatichirinakawa kunaymana Jach’a Yatichaña Utanakata purt’aniwayapxi, akirinakata: Simon Bolivar, Bautista Saavedra,…” Ukjamakiw Normal-an yatichäwinakasamp tukt’aniwaytana.
José Bernardo de Tagle
Awki: José Manuel de Tagle e Isasaga, Tayka: Josefa de las Mercedes Portocarrero y Zamudio. Warmi: Mariana Micaela de Echevarría de Santiago y Ulloa Yuqanaka: Josefa, María Asunción & José Manuel.
Alain Delon
Awki: Fabien Delon (*1904-†1978); Tayka: Édith Arnold (*1910-†1998). Warminaka: Natalie Barthélemy (1964-1969) Rosalie Van Bremen (1987-2001). Yuqanaka: Anthony Delon Barthélemy, Anouchka wan Alain-Fabien Delon Van Bremen.
Wilhelm Röntgen
Alma mater: Zürich Jach'a Yatiñ Uta
Qullqa (Wankayu) jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
1 685 jaqi ( chacha, warmi)
Anqara jisk'a suyu
Jisk'a t'aqa suyunaka
Anqara jisk'a suyu: 12 jisk'a t'aqa suyunaka:
Jaqinakapa
65 189 jaqi ( chacha,  warmi)
Gabriel García Márquez
Awki: Gabriel Eligio García; Tayka: Luisa Santiaga Márquez Iguarán. Warmi: Mercedes Barcha Pardo Yuqanaka: Rodrigo García Barcha, Gonzalo García Barcha.
Wantar jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1802, - Umalliq.
Larya jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
78,45 km2
Jaqinaka
1 391 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Pirsa aru
Pirsa Iran, Afganistán, Tayikistán & Uzbekistáni aru.
Khunu
Khunu / aqharapi, t'una qhiyaru uñtata jallu, alaxpacha qinayata jalaqaniri tullpa jallu.
Qirupampa jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Qirupampa marka.
Hendrik Lorentz
Alma mater: Leiden Jach'a Yatiñ Uta
Sandia jisk'a suyu
Sandia jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Sandia) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Punu jach'a suyu.
Uraqipa
14°54'50 S  69°52'25 O
Quchamarka jisk'a t'aqa suyu
Quchamarka jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Cochamarca) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Uyun jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Lebu
Lebu, Chili marka. Ekka: 57 km2. Jaqinaka: 25,096 (2002).
San Pedro de la Paz
San Pedro de la Paz Chili marka. Ekka: 112,5 km2. Jaqinaka: 80,447 (2002).
2010
Yuriña
Cool I just got a free PSN card code at ﻿http://psn.freegiftcode.com
Omar Sívori
Omar Sívori suti chacha (* San Nicolás de los Arroyos, 1935 mara 2 uru Tayphi sata phaxsin yuritayna - San Nicolás de los Arroyos, 2005 mara 17 uru Anata phaxsin yuriwi) 🇦🇷 jach'a marka p'iqut takiri anatakaman.
Jacinto Benavente
Awki: Mariano Benavente; Tayka: Martínez. Warmi:
Llalli jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Llalli jisk'a t'aqa suyu kamasqa mara Llamayu phaxsi 2 1854
Putinsa jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
481 jaqi
Ayha jisk'a suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Achuqa phaxsi 5 1936 mara, Oscar Benavides Umalliq.
Pichari jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Thaya phaxsi 7 1995 mara, Alberto Fujimori Umalliq.
Amaya
Amaya jaqi jiwata, jakaña kankañapaxa tukuta.
Apthapi
Pata markanakan jakasirinakax kuna achunaktix achuyapki  ukanakwa apthapipxi. Ukjamaraki, kuna uywanaktix uywapki uka chichinakrakwa apthapipxi. Taqiwjansa uka manq’anakax mayj mayjawa, kunatix mawjanx achki uka manq’anakpunwa apanipxi. Ukjamatwa, aka pata thaya uraqinakanxa, akniri manq’anakwa jumaxa maqt’asma: jawas phusphu jan ukasti jawas mut’i, kanka, ch’uñu phuti, qhati, jallpa wayk’a, kaya, tunta, qarwa kanka, k’awna phuti, k’awna thixita, kisu, juk’ampinaka. Kunay mayninxa utjchi ukpun apthapirux apanipxi. n.n
Amaya imaña uyu
Amaya imaña uyu jaqi jiwata imañataki uyuchrantata uraqi.
Luis Cruzado
Luis Cruzado Sánchez chacha suti; «Colorado Cruzado» sutichaña (* Lima, 1941 mara 6 uru Huillka kuti phaxsin yuritayna - † Lima, 2013 mara 14 uru Anata phaxsin sarawayxarakitayna), 🇵🇪 jach'a marka phutwul anatakaman. Piqusiña.
Chili Jach'a Yatiñ Uta
Chili Jach'a Yatiñ Uta(kastilla aru: Universidad de Chile), jach'a yatiñ uta, Santiago de Chile marka.
Chillka jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Chillka marka.
Pieter Zeeman
1902 Nobel pallay.
Awki: Catharinus Forandinus Zeeman; Tayka: Willemina Wors Warmi: Johanna Elisabeth Lebret (1895–1943). Yuqa:.
Sondorillo jisk'a t'aqa suyu
Sondorillo jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Sondorillo) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Wankapampa jisk'a suyupi, Piwra jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Yunkuyu jisk'a suyu
Uraqipa
Yunkuyu jisk'a suyu nayriri marka: Yunkuyu.
Jaqinaka: 50 672
San Agustín jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Achuqa phaxsi 20 1940 mara, Manuel Prado Umalliq.
Albert Einstein
Albert Einstein, (* Ulm, 1879 mara 14 uru Achuqa phaxsin yuritayna - Princeton, 1955 mara 18 uru Yapu apthapi phaxsin yuriwi) 🇩🇪-🇺🇸 Yatxatawi jaqiq.
Ángel Labruna
Ángel Amadeo Labruna suti chacha (* Buenos Aires, 1918 mara 28 uru Llamp'u phaxsin yuritayna - Buenos Aires, 1983 mara 19 uru Llamp'u phaxsin yuriwi) 🇦🇷 jach'a marka p'iqut takiri anatakaman.
Belén jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Awti phaxsi 23 1964, Fernando Belaúnde Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Belén marka.
Wankanu jisk'a t'aqa suyu
Wankanu jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Huancano) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Pisku jisk'a suyupi, Ika jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Ananiya jisk'a t'aqa suyu
Ananiya jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Ananea) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Putina jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Jorge Pardón
Awki: ; Tayka:  Mostejo.
Chakapalpa jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
183,06 km2
Wampu (Rodríguez de Mendoza) jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
3 511 jaqi (? chacha, ? warmi) - 2005 mara
Aru pirwa
Aru pirwa, arunakani qillqata; achakajaparjama arunaka qillqata.
Qusqu jisk'a suyu
Qusqu jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia del Cuzco) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Qusqu jach'a suyu.
San Felipe jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
255,49 km2
Marco Etcheverry
Awki: Etcheverry; Tayka: Vargas.
Francesco di Paola
Francesco di Paola (kastilla aru: San Francisco de Paula, Francesco D'Alessio e Fuscaldo (* Paola, 1416 mara 27 uru Achuqa phaxsin yuritayna - † Tours, 1507 mara 2 uru Yapu apthapi phaxsin yuriwi), 🇮🇹 jach'a marka kathuliku santu.
Pedro Willka Apasa jisk'a t'aqa suyu
Pedro Willka Apasa jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Pedro Vilca Apaza) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Putina jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Wankani jisk'a suyu
Uraqipa
14°54'50 S  69°52'25 O
Santu Tumas (Chumpiwillka)
1825 Juyphi phaxsi 21
Uraski jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
4 375 jaqi (2 860 chacha, 1 515 warmi)
Churkampa jisk'a suyu
Jisk'a t'aqa suyunaka
Churkampa jisk'a suyu: 11 jisk'a t'aqa suyunaka:
Mariscal Cáceres (Wankawillka) jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 27 uru Achuqa phaxsin 1935 mara, Oscar Benavides Umalliq.
Santa Rosa (Jaén) jisk'a t'aqa suyu
Santa Rosa jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Santa Rosa). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu, Jaén jisk'a suyu.
Uraqipa
282,8 km2
Nawan jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
823 jaqi
Elvira Travesí
Ñawikaruy
Series
Humay jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Humay markam.
Santo Toribio (Waylas) jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 19 1990, Alan García Umalliq.
Jorge Eduardo Eielson
Jorge Eduardo Eielson (* Lima, 1924 mara 13 uru TYapu apthapi phaxsin yuritayna - Milano, 2006 mara 8 uru Achuqa phaxsin yuriwi), 🇵🇪 jacha marka  qillqiri.
Awki: Eielson; Tayka:. Warmi:. Yuqanaka: (?)
Aycha manq'iri
Aycha manq'iri, aycha manq'asa jakiri uywa.
Tupak katari
Jakawipa
Tupak Katari, Tomas Amaru jilanakaxa patak mayan urunakaw Ch’uqiyapu marakarux muyuntapxatayna, khaya 13 uru marzo phaxsit saraqatata 1781, pallapallanakax ukjam uñjasax Buenos aires markat juk’amp pallapallanakx aptayanipxarakitayna. Tata virrey Agustín de Jáuregüi jupax sumat askichxapxañäni sasaw sallqantañ munatäna, ukjamipansti janirakiw Tupak Katari jilax jayskataynati, ukjamatwa Achacachi markar purisin juk’amp ch’amañchasiriw saratayna. Yaqha jaqinakpachpaw ukjam uñjasax pallapallanakar awiskatapxatayna, ukjamipansti khaya 9 uru noviembre phaxsit saraqataruw 1781 marana, q’ara español jaqinakax katuntawayapxatayna. Ukjam katuntasasti walrak t’aqhisiyapxatayna, suxta urunakaw walpun nuwsupxatayna, taksupxatayna, ukjatwa pusi qaqilunakaru chinkatapxatayna. Ukatsijanchipxa aksar uksaruw jakaskir ch’iyanuqupxatayna. Ukjam ch’iyanuqusasti Qullasuyu markan jakirinakarurakiw taqituqin uñachayapxatayna, jani mayampis khitis “sartasipxañanakapataki jupanak tuqi”. P’iqipasti khaysa K’iliK’ili (La Paz)tuqinkaskiwa, amparapasti khaysa Ayo Ayo tuqina, Ch’iqa amparapasti khaysa Achacachituqina; kupi charapasti khaysa Chulumani tuqina, ukjamaraki ch’iqa charapasti khaysa Caquiaviri tuqinraki, lluqupasti khä Radio San Gabriel tuqiwjana.
Thuqht'äwinaka
Musiñu
Aka thuqt’awix taqin uñt’atapiniwa, kunati taqit sipans munkaña, chuym ch’allxtaykir kusist’awiwa. Musiñ phust’irinakax sallat chuymar purkir jayllt’awinak phust’añ yatipxi, ukapachparak wankar jawq’antirinakax musiñ phust’atarxamaw arktapxaraki, yaqhipachax musiñ tukt’irinakax thuqhurinakxam mä phichchuk kunapxarakiriwa. Isinakapax jupanakan lurt’atkamak uchasipxiri. Ukat ukjam jiwakipanx, khitis thuqht'añx munakiwa, yamas wayn tawaqunakax ukjak sañkamaw unuqrantapxiri.
Qillqapunku jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Qillqapunku markam
Sañu jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
San Agustín jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: San Agustín.
Wakaña jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
633 jaqi
Awankay jisk'a t'aqa suyu
Awankay t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Abancay) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Awankay jisk'a suyupi, Apurimaq jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
El Milagro jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
313,89 km2
El Milagro jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: El Milagro (396 msnm).
Quntumasa jisk'a t'aqa suyu
Quntumasa jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Contumazá). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu, Quntumasa jisk'a suyu.
Antonio Raymondi jisk'a suyu
Antonio Raymondi jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Antonio Raymondi) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Ankashu jach'a suyu.
Jisk'a t'aqa suyunaka
Antonio Raymondi jisk'a suyu: 6 jisk'a t'aqa suyunaka:
Pelé
Edson Arantes do Nascimento suti chacha, Pelé sutichaña,  P'iqut takiña Riy (* Três Corações, 1940 mara 23 uru Taypi sata phaxsin yuritayna - ), 🇧🇷 jacha marka p'iqut takiri anatañaxa. Piqusiña.
Hamalka jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
8 137 jaqi (? chacha, ? warmi) - 2005 mara
Sapallanka jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857 mara, Ramón Castilla Umalliq.
Uraqipa
119,02 km2
Jaqinakapa
13 878 jaqi ( chacha, warmi)
Sina jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
1 472 jaqi (809 chacha, 663 warmi)
Llusk'u jisk'a t'aqa suyu
Llusk'u jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Llusco) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Chumpiwillka jisk'a suyupi, Qusqu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Hisus jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
14 240 jaqi (6 916 chacha, 7 324 warmi)
Rafael Orozco Maestre
Rafael José Orozco Maestre (* Becerril, 1954 mara 24 uru Achuqa phaxsin yuritayna — † Barranquilla, 1992 mara 11 uru Juyphi phaxsin yuriwi), 🇨🇴 jacha marka q'uchu arsuyaña.
Kasharuru jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
1 763,23 km2
Ulmus jisk'a t'aqa suyu
Ulmus jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Olmos). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Lampalliqi jach'a suyu, Lampalliqi jisk'a suyu.
Sikaya jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
42,3 km2
Llaqanura jisk'a t'aqa suyu
Llaqanura jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Llacanora. Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu.
Kumpa jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Kumpa jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Kumpa (485 msnm).
Lonya Grande jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Lonya Grande jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Lonya Grande (1 200 msnm).
San Huwan (Qajamarka) jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
4 789 jaqi (2 546 chacha, 2 920 warmi)
Stockholm
Stockholmaxa (swysu aru: Stockholm, sami aru: Stockholbma) Swisya nayriri markawa.
Ukhuña jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857 mara, Ramón Castilla Umalliq.
Alfonsina Storni
Awki: Alfonso Storni; Tayka: Paulina Martignoni Qusan: Yuqa: Alejandro.
Kupisniki jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
1 657 jaqi (? chacha, ? warmi)
Luis Carranza jisk'a t'aqa suyu
Luis Carranza jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Luis Carranza) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lamar jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Pampas marka.
Q'asa jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
23 076 jaqi (11 360 chacha, 11 716 warmi)
Pallqa jisk'a t'aqa suyu
Pallqa jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Palca). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Wankawillka jach'a suyu, Wankawillka jisk'a suyu.
Qupa jisk'a t'aqa suyu
Qupa jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Copa) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Qaqatampu jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Paul McCartney
James Paul McCartney, jaqi (* Liverpool, 1942 mara 18 uru Huillka kuti phaxsi 18 yuritayna - ), 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 jacha marka q'uchu arsuyaña.
Angélica Palma
Awki: Ricardo Palma; Tayka: Cristina Román Olivier.
José María Morelos
Mïxiku Supremo Gobierno Prisidinti (24.10.1814-5.11.1815)
Kantarawi jisk'a suyu
Uraqipa
Kantarawi jisk'a suyu nayriri marka: Kantarawi.
Claude Debussy
Claude Achille Debussy suti (Saint-Germain-en-Laye, 1862 mara 22 uru Thaya phaxsin yuritayna - Paris, 1918 mara 25 uru Achuqa phaxsin yuriwi), 🇫🇷 jacha marka ankirïw suma q'uchux achuyirin pyanirichiw.
Francisca Zubiaga
Awki: Antonio de Zubiaga; Tayka: Antonia Bernales. Qusan: Agustín Gamarra Yuqanaka:.
Angelique Rockas
Angelique Rockas  warmi ( 31 Llumpaqa 1951 ) Sudáfrica markan.
Qarwaqayan jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 7 uru Jallu qallta phaxsin 1954 mara, Manuel Odría Umalliq.
Inchupalla jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
3 586 jaqi (1 736 chacha, 1 850 warmi)
Kaskadiya
Kaskadiyaxa (Cascadia) Awya Yalana mä jach'a markawa.
Samugari jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Palmapampa marka.
Sirka jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Sirka markam
Jaqinaka
2 498 jaqi (1 247 chacha, 1 251 warmi)
Qunayqa jisk'a t'aqa suyu
Qunayqa jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Conayca). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Wankawillka jach'a suyu, Wankawillka jisk'a suyu.
Carlos de Céspedes
Awki: Jesús María Céspedes y Luque; Tayka: Francisca de Borja López del Castillo y Ramírez de Aguilar. Warminaka: María del Carmen Céspedes y del Castillo / Ana de Quesada y Loynaz. Yuqanaka: María del Carmen, Carlos Manuel & Oscar Céspedes y Céspedes
Brasil a Bordo
Brasil a Bordo jach'a wresilen drama. Temainaak sutnyang Rede Globo de Televisão suyuwa 2018.
Laureano Gómez
Laureano Eleuterio Gómez Castro ( Wukuta, 1889 mara 20 uru Anata phaxsin yuritayna - Villa de Leyva, 1965 mara 13 uru Huillka kuti phaxsin sarawayxarakitayna), 🇨🇴 jacha marka piriudysta, inhiñiru & anakithiri. Kuluwya Prisidinti ( 1950-1951) Awki: José Laureano Gómez Rincón; Tayka: Dolores Castro Galvis. Warmi: María Hurtado Cajiao Yuqanaka: Cecilia, Rafael, Enrique & Álvaro.
Pusi jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
6 516 jaqi (3 160 chacha, 3 356 warmi)
Tunan jisk'a t'aqa suyu
Tunan jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de San Jerónimo de Tunán) Piruwna mä jisk'a suyu t'aqawa, Hunin jach'a suyu, Wankayu jisk'a suyu.
Kankallu
1540 Yapu apthapi phaxsi 25
Wuliwar jisk'a suyu
Wuliwar jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Bolívar) Piruwna mä jisk'a suyuwa, La Libertad jach'a suyu.
Suytukancha jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 13 uru Chichu phaxsin 1962 mara, Manuel Prado Umalliq.
Llamayu phaxsi paya jisk'a suyu
Uraqipa
1 438,8 km2
Chita
Chita kunasa sami.
Pichakani jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa mara Llamayu phasxi 2 1854, Ramón Castilla Prisidinti.
Inka wamp'uwatana jisk'a suyu
Inka wamp'uwatana jisk'a suyu nayriri marka: Inka wamp'uwatana.
Pierre Trudeau
Kanada Uma kamayuq (1968-1979; 1980-1984).