cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Greta Garbo
Greta Lovisa Gustafsson, warmi, Greta Garbo ( Stockholm, 1905 mara 18 uru Llamp'u phaxsin yuritayna - New York, 1990 mara 15 uru Yapu apthapi phaxsin yuriwi) huk 🇸🇪 Swisiya jacha marka yäpari. Oskar Pallay.
Jayp'u
Jayp'u, chika uruta arumt'akama pacha.
O Amor É Nosso
O Amor É Nosso jach'a wresilen drama. Temainaak sutnyang Rede Globo de Televisão suyuwa 1981.
Sérvulo Gutiérrez
Awki: Daniel Gutiérrez Fernández; Tayka: Lucila Alarcón Valverde. Warmi: Zulema Palomieri Yuqanaka: Lucy.
Mariscal Nieto jisk'a suyu
Uraqipa
15º 58´ 15" S, 71º 29´ 18" O
Jisk'a t'aqa suyunaka
Mariscal Nieto jisk'a suyu: 6 jisk'a t'aqa suyunaka:
Tukumi jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 17 uru Awti phaxsin 1894 mara, Andrés Cáceres Umalliq.
Santa Rosa (Ayaquchu) jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
10 717 jaqi
Quqata jisk'a t'aqa suyu
Quqata jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Cojata) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Wankani jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Marianna Madia
Marianna Madia (*Roma, 1980 mara 5 uru Llamp'u phaxsin yuritayna - ), Italiya jacha marka anakithiri. Ministru (2014).
Yawli jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
424,16 km2
Paruru
Paruru, Piruw, Qusqu jach'a suyu marka, nayriri marka Paruru jisk'a suyu wan Paruru jisk'a t'aqa suyuna.
Wankapun jisk'a t'aqa suyu
Wankapun jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Huancapón) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Qaqatampu jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Chuwa
wayk'a chuwa
Wayk'a chuwax wayk'a k'iyatanak apnaqañatakiwa.
Chipin jisk'a suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Chipin jisk'a suyu nayriri marka: Chipin.
Wantu jisk'a t'aqa suyu
Wantu jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Huando). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Wankawillka jach'a suyu, Wankawillka jisk'a suyu.
Paltoga
Paltoga (rusi aru: Палтога) Rusiya marka.
Fan Bingbing
Fan Bingbing ( chino aru : 范冰冰, 16 uru Taypi sata phaxsit 1981 mara , 1981 mara 1981 mara 1981 mara 1981 mara 1981 mara 1981 mara 1981 mara 1981 mara 1981 mara. 2013 marat 2017 marakamax Forbes China Celebrity 100 ukan listapanx juk’amp qullqit uñt’atawa, sapa maraw 10 nayrïr chiqan jikxatasi, 2006 maratpacha, Time revistan 100 jaqinakan listapanw uñt’ayasi, 2017 maranx juk’amp ch’amanchatawa.
Wankan jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Taypi sata phaxsi 31 1955 mara, Manuel Odría Umalliq.
Lawriqucha jisk'a suyu
Uraqipa
1 860,13 km2
Tampu jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Tampu marka.
Lisboa
Irpirinaka
Kuraka: Fernando Medina
La Coipa jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
La Coipa jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: La Coipa (1 500 msnm).
Jerónimo de Loaysa
Awki: Álvaro de Loayza Carvajal; Tayka: Ana González de Paredes.
Platiriya jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Platiriya markam
Machaqa-Anti
katuqaña
Neo-Andes arquitectura ukax El Alto uksan jakasirinakatx wali jach'ancht'atawa. Paola Flores jupax Alteños, jan ukax El Alto uksan jakasirinakaxa, "jupanakax wali kusisitapxiwa arquitectura moderna ukaru yanapt'apxatapatxa," mä jak'an jakasirin arsuwipatx akham arst'i: "Nayarux, mä jach'at arnaqäwiw siwa: 'Akanx jiwasaw! Akax kunjamätansa!" ukatx maynix akham sataynawa: "Nayax mä Aymara warmiwa, culturajax wali k'uchikïtwa, wali kusisitawa ukatx coloranakamp phuqhantatawa. ¿Kunats nayan utajajj jan uñjatäpacha?" Frederico Estol jupan Shine Heroes, mä película ukanx La Paz ukat El Alto uksan waranq waranqa zapatos luririnakaw uñacht'ayata.
Uka utanakax "futurista" ukat "funky" ukham uñt'ayatawa. Maysatx, yaqhipanakax Jack Kirby sat wali uñt'at comic-book artist-mpiw uñt'ayapxi, ukatx waljaniw Kirbyá uksanx Sudamérica uksan arquitectura ukatx Mamani ukanakanx uka kipka amuyunakaw utjaraki sasaw sapxi.
General Sánchez Cerro jisk'a suyu
Uraqipa
5 681,71 km2
Taraqu jisk'a t'aqa suyu
Taraqu jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Taraco) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Wankani jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Wankasanku
Jaqinaka: 913
Cuchumbaya jisk'a t'aqa suyu
Cuchumbaya jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Cuchumbaya) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Mariscal Nieto jisk'a suyupi, Moqwegwa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Hermann Hesse
Awki: Johannes Hesse, Tayka: Marie Gundert Warmi: Maria Bernoulli Yuqanaka:
Wankapi jisk'a t'aqa suyu
Wankapi jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Huancapi) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Víctor Fajardo jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Chilli yarawi nasyunal
Kastilla aru
II
Sanku (Wankasanku) jisk'a t'aqa suyu
Sanku jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Sancos) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Wankasanku jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Wankasanku marka.
Budapest
Irpirinaka
Kuraka: Gergely Karácsony
Indiana jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Indiana jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Indiana (105 msnm).
El Porvenir jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
El Porvenir jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: El Porvenir (90 msnm).
Kamanti jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Taypi sata phaxsi 2 1951 mara, Manuel Odría Umalliq.
Jaqinakapa
2 073 jaqi (1 272 chacha, 801 warmi)
Ninaqaqa jisk'a t'aqa suyu
Ninaqaqa jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Ninacaca). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Pasqu jach'a suyu, Pasqu jisk'a suyu.
Julia Codesido
Llimphynaka
En la Sociedad de Beneficencia Pública de Lima:
Ninaqaqa jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 2 uru Chichu phaxsin 1857 mara, Ramón Castilla Umalliq.
IESAB
EE. UU. markarux 1956 maran Ana Fisher ukat María Austin warminak tuqi machaq arunanakax purinirakïna. Ukxarux Fox ukax 1970 maran Estados Unidos markaruw purirakikïna. Uka markan Iglesia Cuáquera suma utjñuqatapatxa, jank'akirakiw yatiqañ utanak uñstayapxarakitayna. Ukat qhipa maranakanx Seminario Bíblico ukas utjxarakitaynaw Diosan arunakapxat yatxatañataki. Uka seminarion yatiqir tawaq waynanakaw Bolivia markar jutañ amtapxatayna niya yatichäwinak tukuyasina.
Ninaqaqa jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Ninaqaqa jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Ninaqaqa (4 140 msnm).
Gran Chimú jisk'a suyu
Uraqipa
1 284,77 km2 7°42´47” S - 79°06´56” O
Ilu jisk'a suyu
Uraqipa
Ilu jisk'a suyu nayriri marka: Ilu.
Ikiña
Janïr iskuylankirinaka (3-5 maraninaka): 10 jan ukasti 13 pachanaka.
Bukuresti
Bukuresti, nayriri marka Rumanya
Irpirinaka
Kuraka: Gabriela Firea.
Allqaminka jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 9 1936, Oscar Benavides Umalliq.
Florencia de Mora jisk'a t'aqa suyu
Florencia de Mora jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Florencia de Mora). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, La Libertad jach'a suyu, Trujillo jisk'a suyu.
K'anas jisk'a suyu
Jaqinaka
38 293 jaqi ( chacha, warmi)
Ikiña
Adultos mayores (de 65 años):  7 jan ukasti 8 pachanaka.]] Ikiñax kunawsatix janchix samarki ukhawa, ukapachanx janiw amparanakas kayunakas p'iqis inxtkiti. Nayrapachanakatpach jaqix ikipuniwa.
Pallanchakra jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
73,69 km2
San José de Lourdes jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
San José de Lourdes jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: San José de Lourdes (1 180 msnm).
Jaqinaka
18 570 jaqi (? chacha, ? warmi)
Florencia de Mora jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
37 417 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Miraflores jisk'a t'aqa suyu
Miraflores jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Miraflores) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lima jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Jaqinaka
85 065 jaqi (37 823 chacha, 47 242 warmi)
Willka jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
3 123 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Tarata
Irpirinaka
Kuraka: José Luis Ticona Sanjinez.
Julio Jaramillo
. Julio Alfredo Jaramillo Laurido chacha suti, (* Wayakil, 1935 mara 1 uru Taypi sata phaxsin yuritayna - † Wayakil, 1978 mara 9 uru Anata phaxsin yuriwi), 🇪🇨 jacha marka q'uchu arsuyaña.
Tabaconas jisk'a t'aqa suyu
Tabaconas jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Tabaconas). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu, San Ignacio jisk'a suyu.
Jaqinaka
15 927 jaqi (? chacha, ? warmi)
Yawli (Wankawillka) jisk'a t'aqa suyu
Yawli jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Yauli). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Wankawillka jach'a suyu, Wankawillka jisk'a suyu.
Wankayu jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
237,55 km2
Waranqu jisk'a t'aqa suyu
Waranqu jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Huarango). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu, San Ignacio jisk'a suyu.
Wanchaku jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa ? uru ? phaxsin ? mara, ? Umalliq.
Kuraqwasi jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
16 532 jaqi (8 407 chacha, 8 125 warmi)
Napu jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 2 uru Huillka kuti phaxsin 1943 mara, Manuel Prado Umalliq.
Lurañ yänaka
Lurañ yänaka
Kartulsuyu
Nayra sarnaqäwi
1991 mara 9 uru Yapu apthapi phaxsin
Johannes Brahms
Awki: Johann Jakob Brahms; Tayka: Hersika Cristina Nissen.
Ch'iyar Quta
Ch'iyar Qutax Wuliwya markana mä qutawa.
Marañun jisk'a suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Taypi sata phaxsi 21 1912 mara, Guillermo Billinghurst Umalliq.
Simón Bolívar jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Simón Bolívar jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: San Antonio de Rancas (4 200 msnm).
Pedro Gálvez jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
238,74 km2
Pachitiya jisk'a suyu
Pachitiya jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Pachitea) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Wanuku jach'a suyu.
Yapuchiri
Yapuchirixa, juyra yapuchiriwa. jilata kullaka irnaqiri laq'à llawq'íri.
San Clemente jisk'a t'aqa suyu
San Clemente jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de San Clemente) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Pisku jisk'a suyupi, Ika jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Punchana jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Punchana jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Punchana (105 msnm).
Tikllakayan jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Tikllakayan jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Tikllakayan (3 500 msnm).
Barranca jisk'a t'aqa suyu
Barranca jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Barranca) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Barranca jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Qatqa jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
14 346 jaqi (7 196 chacha, 7 150 warmi)
Tinyawarku jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
94,49 km2
Jaqi janchinaka
Nayra = ojos
kayu = pie
Charlotte Rampling
Tessa Charlotte Rampling warmi (* Sturmer, 1946 mara 5 uru Anata phaxsin yuritayna - )  🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 jacha marka yäpari.
Ch'illkha
Kunjam qullasiñasa
Ch'illkhax wali sum ch'axsuña. Yaqha alinakamp kunaw wali sum piqsuña.
Nadine Heredia
Nadine Heredia Alarcón suti chacha (* Lima, 1976 mara 25 uru Achuqa phaxsin yuritayna).
Liqiliqi
Liqi liqix awasir puriñ yatirakiwa. Aka jamach'ix juyphi pachaw uñstani ukatx k'anwapax yapu lumasarakiwa.
Anta (Aqupampa) jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Anta jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Anta (3 600 msnm).
Mihály Zichy
Mihály Zichy Михаил Александрович Зичи (* Somogy, 1827 mara 14 uru Llampu phaxsin yuritayna - † Santu Pitirwurhu, 1906 mara 28 uru Anata phaxsin yuriwi), Hunkariya jach'a marka  yäpa llimphiri wan qillqiri.
Putumayu jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 2 uru Huillka kuti phaxsin 1943 mara, Manuel Prado Umalliq.
Saksamarka jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Awti phaxsi 11 1961, Manuel Prado Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Saksamarka marka.
Laredo jisk'a t'aqa suyu
Laredo jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Laredo). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, La Libertad jach'a suyu, Trujillo jisk'a suyu.
Uwija
Uwija Uwijax ñuñuri jaqin uywatawa(kastill aru: oveja. Pata thaya uraqinakan jaki. Ukajamarakiw uwijax wali wakiskiriw aychapata, ch'ankhapata, lip'ichipata, wanupata. Aychapax suma jaxt'a kaltunak phayasiñatakiwa. T'arwapax isinak lurt'asiñatakiwa. Lip'ichipax liphichit kunayman ch'ukutanak ch'ukuñatakirakiwa. Ukatx wanupax ch'uqi yapuchañatakiw wali aski.
Wamali jisk'a suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Wamali jisk'a suyu nayriri marka: Panaw.
Wasikancha jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
47,81 km2
Chincha jisk'a suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Chincha Alta markam.
Jaqinakapa
194 315 jaqi
Wiñaq jisk'a t'aqa suyu
Wiñaq jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Viñac) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Yawyu jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
George Best
George Best suti chacha, (* Belfast, 1946 mara 22 uru Llamayu phaxsin yuritayna - London, 2005 mara 25 uru Awti phaxsin yuriwi) huk Chinchay Ilanda jacha marka p'iqut takiri anatañaxari.
Qäna
QÄNA (kastill arunxa: red). Qhänax chawlla katuñatakiw wali wakiskiri. Jan chawllan uñjkay juch'us ch'ankhat p'iya p'iy lurt'atawa. Kunayman qänanakaw utji; jisk'a chawllatak jach'a chawllataki. Maysatx saraksnawa:
Antapampa (Aqupampa) jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 23 uru Awti phaxsin 1925 mara, Augusto Leguía Umalliq.
Gregorio Pita jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Jallu qallta phaxsi 11 1982, Fernando Belaúnde Umalliq.
Tupaq Amaru Inka jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
14 676 jaqi (7 328 chacha, 7 348 warmi)
Kankallu jisk'a suyu
Jaqinakapa
34 902 jaqi (16 724 chacha, 18 178 warmi)
Naska jisk'a suyu
Uraqipa
Naska jisk'a suyu nayriri marka: Naska.
Iti jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Iti jisk'a t'aqa suyu kamasqa mara Juyphi phaxsi 12 1961
Kiskachay jisk'a suyu
Nayra sarnaqawi
4 414,49 km2
Torres Causana jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
5 162 jaqi (? chacha, ? warmi) - 2005 mara
Waryaqa jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa ? uru ? phaxsin ? mara, ? Umalliq.
John
John:
Ch'uñu
Ch'uñu ch'uñuchaña
Tarika jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa ,Umalliq.
Markas jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
2 280 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Ch'uñu
Tuju ch'uñu
Waña ch'uñu
Saint John's
Saint John's, nayra marka Antiwa wan Barbuda. Juyphi phaxsi 25 1632 watamanta.
Wayllay jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Wayllay jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Wayllay (4 310 msnm).
Waqaypampa jisk'a suyu
Jaqinakapa
19 876 jaqi ( chacha,   warmi)
Taqna jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
94 428 jaqi (46 138 chacha, 48 290 warmi)
John Steinbeck
Qillqatata Nobel Pallay 1962
Qayara jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Qayara marka.
Balsa Puerto jisk'a t'aqa suyu
Balsa Puerto jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Balsa Puerto). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Luritu jach'a suyu, Alto Amasuna jisk'a suyu.
Purutu jisk'a t'aqa suyu
Purutu jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Poroto). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, La Libertad jach'a suyu, Trujillo jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 7 uru Achuqa phaxsin 1964 mara, Fernando Belaúnde Umalliq.
Balsa Puerto jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Balsa Puerto jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Balsa Puerto (220 msnm).
Hugo Chávez
Hugo Chávez (Hugo Rafael Chávez Frías; Sawanita, 1954 mara 28 Huillka kuti phaxsin yuritayna - † Caracas, 2013 mara 5 uru Achuqa phaxsin yuriwi), 🇻🇪 militar & anakithiri. Winïxwila Prisidinti, susiyalisti. T'iñi kapitalismu, EE.UU. thathantaña.
Waru jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
4 366 jaqi (2 233 chacha, 2 133 warmi)
Roberto Gómez Bolaños
Awki: Francisco Gómez Linares; Tayka: Elsa Bolaños Cacho. Warmi: Graciela Fernández (1968), Florinda Meza (2004). Yuqanaka: Roberto, Graciela, Marcela, Paulina & Teresa
José Manuel Quiroz jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
José Manuel Quiroz jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Shiraq (2 750 msnm).
Witis jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Anata phaxsi 7 1944, Manuel Prado Umalliq.
Patiwillka jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857, Ramón Castilla Umalliq.
Nassau
Nassau, nayra marka Bahamas. 1695 watamanta.
Novak Đoković
Novak Đoković suti (* Belgrado, 1987 mara 22 uru Llamayu phaxsi yuritayna - ), Sirwiya jacha marka taqikuna anatañari.
Pérez
Pérez:
Wiqu jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 17 uru Achuqa phaxsin 1958 mara, Manuel Prado Umalliq.
Saminchaña
Europa markanxa
Nayra Oriente markan saräwinakapanx pintaña, ukat inas pirqa pintañax juk’ampirus 10.000 nayrïr pacha maratpach wali uñt’atächïna. taqi chiqanwa uñstawayi, ukampis mä jukʼakiw qhispiwayi. Yaqhip uñacht’äwinakax Mari palaciot juti, ukampirus hititanakan palacionakapat jisk’a t’aqanakakiw utji, ukax janiw nayrax utjkän uka pinturat mä jamuq uñacht’ayañax wakiskiti. Tukuyañatakix juk’amp uñacht’äwinakaw asirionakat uñt’ata, taqi pirqa pintatanakat sipansa. Qhipa pachanx nayra Egipto markan pirqa pintatanakaw (3000 nayrïr pacha maratpacha) ukat Creta markan fresco minoano ukan pintatanakapa (2000 nayrïr pacha maratpacha). Nayra egipcionakan pintatapax jilpachax imt’añ capillanakat pirqa pintatanakat uñt’atawa, ataúdes ukanakat ukhamarak jiwatanakan libronakap pintatanakat uñt’atawa.
chika pachanaka
Nayra pachan pintañax jilpachax iglesianakan murales ukat libronakan viñetas ukanakanw qhispiwayi. Pintañax nayrïr jach’a ch’amanchawiruw puriwayi arte bizantino ukampi, ukax icono pintañampiwa, ukax arte ruso ukanx katuqatarakiwa.[2] Ukhamarakiw qhant’awix Edad Media ukanx wali wakiskirïna.[3] Panel pintañax mä independiente pintañ uraqin pintañjamawa - i.e. madera panel ukan, ukatx lona ukan - juk’at juk’at machaq uñstawayi.
Barroco satawa
Barroco pintañax Italia markanx 16 siglo tukuyan qalltawayi. Pinturajj 1700 maranakanwa jukʼamp apnaqatäjjäna: iglesiajj ContraReforma sat religionan yanaptʼapampiw apnaqäna jan ukajj tribunales absolutistas sat tribunalanakan regente sat chachar jachʼañchañatakejj apnaqarakïnwa. Panel pinturax mä munat coleccionistan yäparuw tukuwayi, nobles, reyinakataki ukhamarak burguesía sartasir ukanakataki.[5] Wali wakiskir pintirinakax Michelangelo da Caravaggio Italia markan, Diego Velázquez ukat Bartolomé Esteban Murillo España markan ukhamarak Peter Paul Rubens ukat Rembrandt Países Bajos, jupanakax chiaroscuro (chiaroscuro) ukan yatichirit uñt’atawa.
Chincha Baja jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
12 195 jaqi (6 129 chacha, 6 066 warmi)
Pawqara jisk'a t'aqa suyu
Pawqara jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Paucará). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Wankawillka jach'a suyu, Aqupampa jisk'a suyu.
Simbal jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa ? uru Achuqa phaxsin ? mara, ? Umalliq.
Yaruwillka jisk'a suyu
Jisk'a t'aqa suyunaka
Yaruwillka jisk'a suyu: 8 jisk'a t'aqa suyunaka:
José Manuel Moreno
La Máquina: Ángel Labruna, Juan Carlos Muñoz, Adolfo Pedernera & Félix Loustau.
Sara García
Sara García Hidalgo  (* Orizaba, 1895 mara 8 uru Llamp'u phaxsin yuritayna - Mïxiku marka, 1989 mara 21 uru Awti phaxsin yuriwi) 🇲🇽 jacha marka yäpari.
Pichirwa jisk'a t'aqa suyu
Pichirwa t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Pichirhua) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Awankay jisk'a suyupi, Apurimaq jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Pakasmayu jisk'a suyu
Pakasmayu jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Pacasmayo) Piruwna mä jisk'a suyuwa, La Libertad jach'a suyu.
Jaqinakapa
93 973 jaqi ( chacha,  warmi)
Ulliru jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
jaqi
Lamar jisk'a suyu
Nayra sarnaqäwi
Archivo:Khjgfgbnfcjbnbdf vhf|048732/77rugpx|marco|centro|gkgbvjgjcgbv.cfhb Introduzca texto sin formato aquí  Introduzca texto sin formato aquí  ]] jjh
Thaya phaxsi
Thaya phaxsi, Llumpaqa phaxsi, aymaranakana machaqa mara phaxsi, panichasiña phaxsiwa.
Uta
Utax pusi iskinani, pusi pirqani, mä punkuni, mä t'uxuni patxarux jichhut lurt'at tichuniwa. Utax jaqinakan utjawipawa. Utapuniw maynin llakitätaps kusisitätaps yati. Mä utanx chacha warmi, wawanaka ukjamar qamasipxi. Yaqhipanakax phamillpachas qamapxarakiwa: achachil awicha, awki tayka, yuq phuchha, allchhinaka. Ukampirus mä utanx ukjapuniw kunayman yänaka, uywanaka. Jaqix utanipuniñapawa, ukaruw aymaranakax jaqi sapxi. Jan utanix janiw jaqikiti. Ukhamarak utax tapa satarakiwa. Sistema de drenaje ukax edificio ukan teja, fachada ukat cimiento ukanakar jark’aqañatakiw wakicht’ata, jallu pachan jan wali efectonakapat jark’aqañataki.
Tarqa
Tarqax Qullasuyu markan mä phusañawa. Kunayman tarqa thuqt'äwinak phust'äwinakarakiw utji.
Broken/Artículos que toda Wikipedia debería tener
Historia
Habría que escribir, al menos cinco frases de:
Particularidades culturales
Propuesta de Lista de artículos que la Wikipedia en español debería tener. Siéntase libre de agregar lo que falte.
Index
P`IQINCHIRI:
Wanchay jisk'a t'aqa suyu
Wanchay jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Huanchay) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Waras jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Lu Xun
Lu Xun (chinu aru: 鲁迅, pinyin: Lǔ Xùn, Wade-Giles: Lu Hsün) (Shaoxing,China; 1881 mara 25 uru Llamp'u phaxsin yuritayna - Shanghai, China; 1936 mara 19 uru Taypi sata phaxsin yuriwi), 🇨🇳 jacha marka qillqiri.
Johann Sebastian Bach
Johann Sebastian Bach (* Eisenach, 1685 mara 21 uru Achuqa phaxsin yuritayna – Leipzig, 1750 mara 28 uru Huillka kuti phaxsin sarawayxarakitayna) 🇩🇪 jacha marka suma urukipan jumanakataki, jilatanaka, kullakanaka.
Qawana jisk'a t'aqa suyu
Qawana jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Cabana) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lukana jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857, Ramón Castilla Umalliq.
Uma Waytasiñ Phuch'u
Kürmin Phuch'u
Jichhax kürmin phuch'ut aruskipt'arakiñäni. Akkirix niya nayrirxamaskarakiwa, ukampins janiw jaqimpitak uywampitakix umañxamäxiti, kunatti mayj kunayman samin llijkir ch'islli umawa. Akax janiw aliqat ukjamäkiti. Jallu purkï ukjax kürmiw sapa kut sayantiri, ukat kürmin phuch' sas uñt'ataraki. Ukat mä wakati uka um umt'ixa, q'ut kunka manqhar qayxaruri. Ukjamïpan ukjam phuch'unakax inakiskiwa, janiw kunatakis askïkiti, kuna pastus siwaras jilayañtakkiw wali. Jichhürunakanx uka phuch'unakanx janiw juq'ullus k'ayras anch utjxiti. Janiw kunat chhaqtatapas sum yatiskiti. Ukat janirakiw patan jakasir jilat kullakanakax uma jalsuriwjanakat umxapxiti. Jupanakax utanakan umanïxapxiwa.
Andoas jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
11 549,8 km2
Jaqinaka
9 448 jaqi (? chacha, ? warmi)
Yurimawas jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
61 968 jaqi (? chacha, ? warmi) - 2005 mara
Juan Mora
Awki: Camilo Mora Alvarado; Tayka: Ana Benita Porras Ulloa Warmi: Inés Aguilar Cueto Yuqanaka: Elena, Teresa, Alberto, Amelia, Juan de Dios, Camilo, Juana Mora Aguilar & Antonio Mora Aguilar.
Manawa
Manawa, nayra marka  Nikarwa. 1819 watamanta.
María Félix
María de los Ángeles Félix Güereña  (* Álamos, 1914 mara 8 uru Yapu apthapi phaxsin - Mïxiku marka, 2002 mara 8 uru Yapu apthapi  phaxsin yuriwi) 🇲🇽 jacha marka yäpari & q'uchu arsuyaña.
Pilikulanaka
Documentales
Ispaña
Vincent van Gogh
Vincent Willem van Gogh (* Zundert, 1853 mara 30 uru Achuqa phaxsin yuritayna - † Auvers-sur-Oise, 1890 mara 29 uru Huillka kuti phaxsin yuriwi), jach'a marka llimphiri yäpari.
Hatunqulla jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Hatunqulla markam
Huaycán
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 1984 mara 15 huillka kuti phaxsi, Alfonso Barrantes.
El Dorado Chhaqhayatak jach'a markawa
Uka chiqanx jaqir jaqinakax wali qamiripxanawa sapxarakiwa, kunapachatix phuñchhawinakanxa jaqinaka quri… la janchinakaparuw uskusipxirina, ukax jupanakatakix wali askipuninawa imperio patakixa, ukhamarakiw markanakapax wali suma quri k’ajkirikirakinawa leyenda mano jan ukhasti Omowa satarakinwa. Uka yanakapax uñjasax wali puniwa español jaqinakax,walpuniw qullqinakapx churantapxana quri apsuñataki.
Barranca (Datem del Marañon) jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
6 888,18 km2
Tampurqu jisk'a t'aqa suyu
Tampurqu t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Tamburco) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Awankay jisk'a suyupi, Apurimaq jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Markapata jisk'a t'aqa suyu
Markapata jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Marcapata) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Qispiqanchi jisk'a suyupi, Qusqu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Ademir
Awki:, Tayka:.
Chawin jisk'a t'aqa suyu
Chawin jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Chavín) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Chincha jisk'a suyupi, Ika jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Templo San Serafín de Sarov ukar jach’añchañataki Raev markan
Templo San Serafín de Sarov ukar jach’añchañataki Raev markan  - Iglesia ortodoxa, ukax distrito administrativo Noreste uksan Moscú markan jikxatasi. Ukax Medvedkovo metro ukan 10 minutos ukch’a thakhinjam sarañankiwa. Kimsa cúpula ladrillo templox 1000 parroquianonakatakiw lurata. Templon alturapax 43 metros ukhawa. Taqi uka templon uraqipax 1100 sq. metros ukch’akiwa. Ukhamarakiw complejo templo ukanx edificios administrativos ukat económicos, centro espiritual ukat educativo ukat punku utax iglesian tienda ukan utji. Templonx biblioteca ukaw utji, wawanakatakisa jilïrinakatakis domingo yatiqañ utaw jist’arataraki, círculos de coro, estudio de arte ukat estudio de teatro ukanakaw wakicht’ata.
Sergio Ramírez
Alma mater:.
Kunats Chino Yatiqasipktana
Universidad Pública de El Alto-n Chino yatiqañ qalltatat jichhakamax niya pä maraw jalkiptawäxi, nayrïr urunakax yatiqirinakax waljanipxayatänwa, alwankirinakamp jayp’unkirinakampix niya kimsaqal tunkaniruw puripxayätana. Jiwasax jayp’un Jach’a Mama Jian Chen yatichirimpiw yatiqapxayätana ukat masinakasax waljanipxarakïnwa.
Nayrïr mara (Primer año)
Nayrïr yatiqäw urunakax janiw chino yatiqañax ancha ch’amjam amuyaskänti, kunattï kastillanukaspas ukjamaw qilqasipkayätana, sañäni:
Mankuq jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
jaqi
Chakayán jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
198,58 km2
Chakayán jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Chakayán (3 357 msnm).
Paramaribo
Paramaribo Par'bo. , nayra marka Suriname. 1603 watamanta.
Anchunqa jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 5 uru Chichu phaxsin 1945 mara, Manuel Prado Umalliq.
Desiderius Erasmus
Geert Geertsen (latin aru: Desiderius Erasmus Rotterodamus) Desiderius Erasmus (* Rotterdam, 1466 mara 28 uru Taypi sata phaxsin yuritayna - † Basel, 1536 mara 12 uru Huillka kuti phaxsin yuriwi), jach'a marka Lup'intawiri, qillqiri yupaychäwi.
Kunturi
Kunturi, aycha manq'iri kasta jamach'i, khunu qulluna jakiri sallqa uywa.
Aruskipa
Uta manqhankir pusinix samarañap jikxatapxi juk’ampirus canasta ukanakanwa.
Manserichi jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 2 uru Huillka kuti phaxsin 1943 mara, Manuel Prado Umalliq.
Chichas jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Chichas markam.
Jan Sutin Wila Wawanakamp Rayun Purit Uywanakamp Imaña
Janïr rispachaykasax khith (sultaru) ajlliñtakix yatiriruw kuk willtayapxiritayna, janiw khitis sarakirikataynati, ukataw qalltasipkiritäna. Akanx jilïr irpirinakax janirakiw ukankapxirikataynati, juchacharinakaw kunarus puriskiritayna. Jupanakax phuqhak phuqhayapxirïtana. Ukat sullu wawatakxamaw kuna yänaksa, isinaksa, wakt’ayapxiritäna; usuchjasit wawati yuqalläch ukaxa, jupanakax akjamanak wila jiwat waw imat jak’arux uchaniwäpxiritayna: arma, yuku, piku, lampa, ukat juk’ampinakampi. Ukapachparakiw may may jisk’a isinakx aparapipiñatayna, jan ukax kuna waxt’ayatas rispachayatas inamayaspawa. Aka phuqht’äwinakax jaqitakix lurañapinitaynawa, kunati jan ukjamäxasp ukax chhiijchhiw sapa kut yap tukjir jutirïtayna. Ukat jan ukäk ukax kuna jan walt’äwinakas utjakiritaynawa.
Jichhax imilläkiritakix ukjamarakkiw yuqallatakxam lurapxiritäna; mä arunakanx saraksnawa, jupanakax kunanakati warmix jakañtak munki, taqi ukanak wakthapïwapxiritayna, jisnaw jisk’a isinaka: ch’utuqu, chakitilla, phullu, manqhancha, urkhu, wiskhu. Ukjamarakiw jisk’a yänakap lurt’awapxiritayna, ukat jan lurañxamä ukanakx alapxarakiritänawa. Ukanakax akkïrinakarakiwa: phukhu, chatu, yuru, wislla, jisk’a wislla, qapuña, ukat juk’ampinakampi. Uywäkiritakisti, chhuchhulli, p’iqi, ukakrak mä waxtäwimp jaytaniwapxiritayna.
Umati jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 1823 mara.
Patas jisk'a suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Patas jisk'a suyu nayriri marka: Tayapampa.
Tampere
Tampere (suysu aru: Tammerfors) Phini suyu marka.
Wanta jisk'a suyu
Uraqipa
3 878,91 km2 13°9′47″S 74°13′28″O
Asia jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Huillka kuti phaxsi 24 1964, Fernando Belaúnde Umalliq.
Pawqartampu jisk'a suyu
Pawqartampu jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Paucartambo) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Qusqu jach'a suyu.
Lliju lliju
Lliju lliju, jallu pacha illapana qhantawipa. Ch'iyara qinayatwa lliju llijuxa akatjamata uñaqtani.
Uqunqati jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Markapata markam.
Anggun
Anggun Cipta Sasmi (Anggun), (Yakarta, 1974 mara 29 uru Yapu apthapi phaxsin yuritayna - ), Indunisya jacha marka q'uchu arsuyaña.
Hernando Siles
Wuliwya Prisidinti (1926 - 1930).
Savia Andina
Savia Andina, jaylliphust'a Wuliwya.
Chuqupi jisk'a t'aqa suyu
Chuqupi jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Chocope). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, La Libertad jach'a suyu, Asqupi jisk'a suyu.
Just Fontaine
Awki:  ; Tayka:.
Chuqupi jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
9 994 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Kapachika jisk'a t'aqa suyu
Kapachika jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Capachica) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Punu jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa mara 1823
Antapampa jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
3 166 jaqi (1 584 chacha, 1 582 warmi)
Barranquilla
1 206 946 jaqinaka (2010)
Bactrocera abdofuscata
Bactrocera abdofuscata ch'iwi (Insecta), orden chhichhillanka (Diptera).
Santa Krus
Jaqinaka: 1.500.000
Toribio Ticona Porco
Toribio Ticona Porco (* Atucha, 1937 mara 25 uru Yapu apthapi phaxsin yuritayna - ), 🇧🇴 jach'a marka sutiyiri Yupaychäwi jaqi.
Kanta jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
3 196 jaqi
Shupluy jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa ?, Umalliq.
Lukana jisk'a suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Wanta jisk'a suyu nayriri marka: Pukyu.
Soong May-ling
Awki: Charlie Soong; Tayka: Ni Kwei-tseng Qusannaka:Chiang Kai-shek
Qallanmarka jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 28 uru Anata phaxsin 1941 mara, Manuel Prado Umalliq.
Lord Byron
Lord Byron George Gordon Byron, (* London, 1788 mara 22 uru Chichu phaxsin yuritayna - Mesolongi, 1824 mara 19 uru Yapu apthapi phaxsin sarawayxarakitayna), 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 jacha marka inlish qillqiri.
Sánchez Carrión jisk'a suyu
Uraqipa
2 486,04 km2 7°48´44” S - 78°02´51” O
Nawta jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Nawta jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Nawta (111 msnm).
Magdalena Qaw jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa ? uru ? phaxsin ? mara, ? Umalliq.
Uraqipa
158,96 km2
Magdalena Qaw jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Magdalena Qaw (28 msnm).
California suyu
Fheurieyruurr California Istadus Unidusna mä suyuwa.
Manq'a kamana
1) Laka (boca, cavidad oral'')
Bactrocera abdonigella
Bactrocera abdonigella ch'iwi (Insecta), orden chhichhillanka (Diptera).
Diana Ross
Awki: Fred Ross, Sr. (1920-2007); Tayka: Ernestine Moten (1916-1984) Qusannaka: Robert Ellis Silberstein (1971-1977); Arne Naess, Jr. (1985-2000) Yuqanaka: Evan Ross, Ross Naess, Tracee Ellis Ross, Rhonda Ross Kendrick, Chudney Ross.
San Gregorio jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857, Ramón Castilla Umalliq.
Qanchi jisk'a suyu
Uraqipa
13º 45' 19 S, 71º 51' 07'' O
Manq'a kamana
6) Lankhu jiphillampi (intestino grueso)
San Gregorio jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
San Gregorio jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: San Gregorio (1 854 msnm).
Chabuca Granda
María Isabel Granda y Larco warmi, Chabuca Granda (* Grau, 1920 mara 3 uru Llamp'u phaxsin yuritayna – Miami, 1983 mara 8 uru Achuqa phaxsin sarawayxarakitayna) 🇵🇪 jacha marka q'uchu arsuyaña.
Machaqway jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa ?, Umalliq.
Kurunku jisk'a suyu
Jisk'a t'aqa suyunaka
Kurunku jisk'a suyu: 7 jisk'a t'aqa suyunaka:
Yaguas jisk'a t'aqa suyu
Yaguas jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Yaguas). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Luritu jach'a suyu, Putumayu jisk'a suyu.
Tiqri jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Tiqri jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Intutu (125 msnm).
Roberto
Roberto:
Chillka
Chillka, (, Santísima Trinidad de Huancayo, qhichwa aru: Chillka), Piruw marka, nayriri marka Chillka (Wankayu) jisk'a t'aqa suyu. 27,68 km2.
Qalana jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Qalana markam
Roque Gastón Máspoli
Roque Gastón Máspoli Arbelvide  suti chacha (* Montevideo, 1917 mara 12 uru Taypi sata phaxsin yuritayna - Montevideo, 2004 mara 22 uru Anata phaxsin yuriwi) 🇺🇾 jach'a marka p'iqut takiri anatakaman.
Quchaptiq jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Quchaptiq marka.
Jaqinakapa
jaqi
Fernando
Fernando:
Yanaq jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857 mara, Ramón Castilla Umalliq.
Wayan jisk'a t'aqa suyu
Wayan jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Huayan) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Warmiy jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Yves Montand
Yuqanaka:.
Ichuña jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Ichuña markam
Urupampa jisk'a suyu
Jisk'a t'aqa suyunaka
Urupampa jisk'a suyu: 7 jisk'a t'aqa suyunaka:
Jallu
Jallu, qinayata uma ch'aqanakaru tukusina jalaqaniri. Jallu pachanwa jalluxa puriqi.
Pata jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
1 386 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Vitacura
Vitacura, Santiago de Chili marka. Ekka: 28,3 km2. Jaqinaka: 81,499 (2002).
Emmeline Pankhurst
Emmeline Pankhurst Goulden suti (Manchester, 1858 mara 14 uru Huillka kuti phaxsin yuritayna - London, 1928 mara 14 uru Juyphi phaxsin yuriwi) huk 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 jacha marka anakithiri.
San Pablo (Qajamarka) jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
13 479 jaqi (? chacha, ? warmi)
Payhan jisk'a t'aqa suyu
Payhan jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Paiján). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, La Libertad jach'a suyu, Asqupi jisk'a suyu.
Jaqinaka
22 017 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Albert Camus
Qullasïwi Nobel Pallay 1957.
Chalan jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Chalan jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Chalan.
Kasma jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa ?, Umalliq.
Willkapampa (Pasqu) jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 6 uru Llamp'u phaxsin 1920 mara, Augusto Leguía Umalliq.
Lirqay jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 21 uru Juyphi phaxsin 1825 mara, Simuna Wuliwar Libertadur.
San Luis (Qajamarka) jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Jallu qallta 11 1981, Fernando Belaúnde Umalliq.
Santiago Qaw t'aqa suyu
Santiago Qaw jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Santiago de Cao). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, La Libertad jach'a suyu, Asqupi jisk'a suyu.
Quwata jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
7 387 jaqi (3 634 chacha, 3 753 warmi)
Pedro Pascual Farfán
Waras Hachcha yaya (1908-1918). yaya (1941-1944).
Yanawanka
Irpirinaka
Kuraka: Tomás Espinoza Morales, Alianza Regional Todos por Pasco. (2011-2014).
Sunampi jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
23 969 jaqi (11 798 chacha, 12 171 warmi)
Awaq jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Awti phaxsi 14 1905 mara, José Pardo Umalliq.
Uraqipa
72,04 km2
Qanqata
Qamäwipa
Tutur manqhanakan jan ukax pata pampanakan qamasipxi.
Raúl González
Awki:, Tayka:.
Supe jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Supe marka.
Qañuqiya
Manq'apa
Uma manqhan utjir jisk'a laq'u nak manq'asixi. Yaqhippachanakax phuyu juq'uchxatanaks manq'apxakirakiwa.
Tapapa
Qachump urqumpix purappachaw tapapx tapa chasiñ yatipxi, ukhamarak panpachanipuniw wawanaks uywarapxi.
Córdoba
Córdoba, Arxintina marka.
Joaquim Machado
Joaquim Machado de Assis suti (* Rio de Janeiro, 1839 mara 21 uru Juyphi phaxsin yuritayna - Rio de Janeiro, 1908 mara 29 uru Ll'ampu phaxsin sarawayxarakitayna), 🇧🇷 jacha marka qillqiri.
IV Aymar aru - Jakawi ulaqa
Aymara kullanansuyu, Wiñaya Aymara Marka
16,17, 18 diciembre sañani phaxsi, 2004 marana
ZOFRI
ZOFRI - Zona franca de Iquique
Yatiwinaka
Aymara markaxa, jichhasa wiñayatakisa, kusa qamasaniwa utt'ayatatpachata: mä markaki mayacht'ata.
Yaqharu uñtaña, chuyma mayjt'ayañaxa janiwa wakiskiti, ukaruxa aymaranakxa ch'amanchastan jiwasaru kut'añataki. Ukhamawa aymara aruxa jichhakamasa arst'asipxiwa waljani uraqisana, t'akxata utjawisana. Chili markanaxa, uñt'itinakaxa yatiyapxistuwa utjatapa niyawa 14,000 aymara aru arust'asirinaka. Jupanakaxa kastillanuta arust'asirinakaru arkasaxa juk'at jik'ata t'unjasismachakiwa. Yatiqiri wawanakaxa yatiqapxiwa kastillanu aruna, ukahamaraki yatiwi yatiwirinakaxa kastillanu aruna arust'apxi.
Perú, Bolivia, Chile irnaqirinakaxa, jichhakamasa, janiwa sumaru sartayañaru kunsa wakichapxiti, aymara marka ch'amanchañataki.
Ukhama irnaqawinxa utt'asipxiwa jiwasanakan tamasanaka wakichañataki kunti jiwasanakataki wakisi, aymara aruta yatichaña, aymara aruta yatiqaña. Ukhamaruwa utt'asi Educación Intercultural bilingüe wakichawi, Aymara aruta yatichaña-yatiqaña. Ukataqixa amtatawa qillqañataki mayacht'aña qilqa chinunaka, suticht'ata "grafemario aymara". Uka amtampixa wakichasiwa irnaqawisanaka utt'ayaña aymara aruna. Uka amtawinakaxa mayacht'atañapawa aymara aruta arust'asirinakaru. Ukatakixa Wakichasiwa Nayrt'ir Aymara Ulaqa, Puno markana, 1998 marana; payir Ulaqaxa La Paz markana, 2000 marana, Kimsiri Ulaqaxa Tacna markana, 2002 marana. Jichhasti Pusiri Ulaqa Iquique markana.
Aruma
V Aymara Ulaqa katikipayaña.
Bactrocera absona
Bactrocera absona ch'iwi (Insecta), orden chhichhillanka (Diptera).
Wiru jisk'a suyu
Wiru jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Virú) Piruwna mä jisk'a suyuwa, La Libertad jach'a suyu.
Uraqipa
3 218,74 km2 7°48´44” S - 78°02´51” O
Jisk'a t'aqa suyunaka
Wiru jisk'a suyu: 3 jisk'a t'aqa suyunaka:
Yawari jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 2 uru Huillka kuti phaxsin 1943 mara, Manuel Prado Umalliq.
Leonid Kučma
1994 mara 2005 watapi Ukraniyap Prisidintinin
Waros jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Waros markam.
Wuliwar jisk'a t'aqa suyu
Wuliwar jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Bolívar). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, La Libertad jach'a suyu, Wuliwar jisk'a suyu.
Qaqinkura
Qaqinkura jan ukasti qaqikura, thaqinkura, qaqinjurax mä suni pata pampan jakasir jamach'iwa, (Zool. mf. Cientifico suti: theresticus melanosis, tama: threskiornithidae).
Chimuch jisk'a t'aqa suyu
Chimuch jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Cortegana). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu.
Uraqipa
233,31 km2
Llawta jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
1 573 jaqi
Aqumarka jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
1 836 jaqi
Lurayiri
El verbo en español
Dependiendo del tipo de lengua de que se trate, los verbos pueden variar de forma. Además, el verbo puede concordar en género, persona y número con algunos de sus argumentos o complementos (a los que normalmente se conoce como sujeto, objeto, etc.). En español concuerda con el sujeto siempre en número y casi siempre en persona (la excepción es el caso del llamado sujeto inclusivo: Los españoles somos así), y bastantes veces con el atributo de los verbos copulativos.
Iquitos
Iquitos, San Pablo (, qhichwa aru: Ikitus), Piruw marka, nayriri marka Luritu jach'a suyu.
Lurayiri
Francés e inglés
En otros idiomas, como por ejemplo el francés, los verbos tienen terminaciones distintas para cada persona, pero debido a su particular ortografía, muchas de ellas son homófonas, por lo que el pronombre sí se considera necesario. En inglés se presenta una situación similar por lo que en general se requiere sujeto explícito.
Sabaynu jisk'a t'aqa suyu
Sabaynu jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Sabaino) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Antapampa jisk'a suyupi, Apurimaq jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Ch'uqi
Ch'uqi, amka kasta ali, jaljata jani kikipa llaqani, janq'u, qhana chupika, anti samiri panqarani, mak'unk'u achuni, juch'usa saphinakani, saphi tukuyanxa amkawa jili. Thaya uraqinakan achurirakiwa.Thaya uraqinakanx maran mä kutikiw achu, junt'uwjanakanx pä kutiw achuyapxi.
Chimputi jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
217 303 jaqi (2005 mara)
Lurayiri
Lenguas africanas
Un número significativo de lenguas africanas de la familia Níger-Congo fuera del grupo bantú son altamente analíticas por lo que de manera similar a lo que sucede en chino, la conjugación de los verbos se realiza mediante partículas que pueden entenderse como auxiliares. Esto sucede tanto en las lenguas mandé como en el yoruba.
Lenguas amerindias
Algunas lenguas amerindias como el náhuatl (familia utoazteca) o el lummi o Xwlemi (familia salish) no presentan diferencia formal entre nombres y verbos, pudiendo cualquier raíz que funciona como nombre conjungarse según la persona gramatical. Esta situación es similar a la del chino donde los adjetivos son de hecho verbos estativos, sólo que en las lenguas amerindias también los nombres comunes pueden ser considerados verbos estativos.
Verbos transitivos e intransitivos
Se trata de un verbo intransitivo, ya que no requiere especificar un objeto directo, por lo tanto, el concepto de "delinquir algo" no tiene sentido en español.
Yanaqiwa jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
4 936 jaqi (2 939 chacha, 1 997 warmi)
Villa María del Triunfo jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Villa María del Triunfo markam
Kunturmarka jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
331,26 km2
Sánchez
Sánchez:
Kapilla jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
1 731 jaqi (1 216 chacha, 515 warmi)
Supe Puerto jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
10 543 jaqi
Emilio San Martín jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
4 572,56 km2
Morales
Morales:
Víctor Fajardo jisk'a suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Awti phaxsi 14 1910 mara, Augusto Leguía Umalliq.
¿KUNATS UTJPACH JUK´ JARIYAÑ NAYRAQAT WAWANAKAR YATIQAÑ UTANAKAN SARAÑATAKI AKA T´AQ ARUN AMUYUNJA?
Ukataw altu pata markan lurasiwayix aka yatxatawisti, aski, amuyuñapuniw wawanakasarux sum jayriyañax nayraqata, akasti, qipanakarust jan utjañpatak uka, jan walt´awinakast yatiqañ utana. Uñjtanwa walaj jan walt´awinkax tayk awkinkan kunat jan yanapt´añ atkapkisti, may jan walt´awinakapast qullqimpiwa, mayasti, jaqinakan amuyunapampiwa, mayasti jaqinakan lurawinakapampiwa, uñjañapawa.
2.Uñstawinak amuyuña. Akasti, wawankasaruw qatuqayiw arunaka (qatuqayiw ist´añanakata) ukat kamisak qamawipnax kunjamans ukhämañapawa. Ukast nayrir yanapt´awix kunjakastanakas  arunakax utjki, munt´awisanxa,  ukanakat payïr yanapt´awix uñt´añatakiw kawkir arunakas kusisiychi anch ukanaka. Kunatix mamapaw anatxayki, ukhanaka.
4. jaqinakan kamawinakapa amuyta. Ukhamata, wawax jach´apthayïw amuyunakapax kunkit uraqpachata, t´aqa jaqinakan kamakipanx urpast aski jasachañatakiw amuyunakax yäqanakata. Qamakipanaja, sumapuniw yatiq ukast lurasiw mä sum jariyaw wawanakasatak utjayañap arunakampi. (Bolaños, 2001).
Uka yatxatawin uñjawaytwa walja jan walinak wawanakast janiw yatipkant sum arusiñaka, ukasti qillqañ tuqitarakist janiw sun lurapxirikanti, ansas taqiniw sumpiniw yatixjatayñaw uka irnaqñanak janchimpi (motricidad gruesa) sataki, yaqä t´aqanaskti, (motricidad fina) ukasti walja yanapañaskanwa, ukasti, (personal y social) ukan ukhamarak walipun yanapt´askañanwa, ukaskti, (audición y lenguaje) yamakis walipuniw yanapañxanwa. Aka yatxatawix luratänwa khä yant´awi, Nelson Ortiz sata ukampi, uka yant´awimpix irnaqaxiw (wawa utanakata) ukanaka.
Awk taykanakast uka pachanakanx janiw yatkapkanti, yaqhapanakasti jukak yatipxana, yaqhanakast janiw yanapkapxant jik´a wawanakaparux ukhamarus niya thaxpachaniw awk taykanakat janiw yatipkanti ullañ qillqañas ukalaykutaw jupanakax sapjanwa, nanakax janiw atipxti wawanasarux yanapañ kuna laykutix jupanakax janiw yatiqañ utarux sarapkatanati.
Qayti
Yatiyäwipa
Kunawsatix qaytix qay...qay...qayti sasax jachapxixa, ukax thaytaniniw sañ muni.
Nikola Tesla
Awki: Milutin Tesla; Tayka: Đuka Tesla.
Ika
Uraqipa
14°4′0″S 75°43′60″O
¿KUNATS UTJPACH JUK´ JARIYAÑ NAYRAQAT WAWANAKAR YATIQAÑ UTANAKAN SARAÑATAKI AKA T´AQ ARUN AMUYUNJA?
Tayk awkinakasti, sumpuniw amuyupxañapuniw kunatix jayriyañ uqsatuqita, yänapt´añpapxapuniw yämakis churañaw wallj iyawsawinaka, ch´amanchawinaka. Ukataw saña, utanapuniw qalltañ sum jayriyan wawanakasarux suma yatiñchawinakampinakax yatichaña.
Arma jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 21 uru Juyphi sata phaxsin 1825 mara, Simuna Wuliwar Libertadur.
Uraqipa
Arma jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Arma (3 336 msnm).
Mura Tampu jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Mura Tampu markam.
Jaqinakapa
4 725 jaqi (2 331 chacha, 2 394 warmi)
Bactrocera aceromata
Nayra sarnaqäwi
Katjaña White & Evenhuis, 1999.
Huillka kuti phaxsi
Uka phaxsixa qalltanxa 36 uruninänawa, ukampis Romulo reyejj 31 mararuw mayjt'ayaña, ukat payïr reyin Numa sata 30 ururnikan tukt'ayaña. Qhiparux Julio Cesara romano dictador 31 urumpiw uñstayawi, jichhakamas Willka kuti phaxsi 31 uruniwa.
Jenaro Herrera jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 19 uru Taypi sata phaxsin 1993 mara, Alberto Fujimori Umalliq.
Taypi sata phaxsi
Taypi sata phaxsi, Chika sata, marana tunkayri phaxsipa, kimsa tunka uruni, niya achunaka sata tukuyaña phaxsi.
Pukupuku
Jakäwipa
Pukupukux panipuniw sarnaqi, juka'mpis umillk'awjanakan qamasipxi. Kunawsatix jaqir uñjixa, wali axsarasaw qala qhipaxanakar qarqa qhipaxanakar imantasipxi. Pukupukux wali jayanak ch'usasipxi. Aka jamach'inakax qhanapuniw qachump urqumpi sarnaqapxi. Urqun mutyupampi kunkapampixa qhilla saminchatawa. Qachunsti ina ch'ixikiwa. Ukhamatwa pukupukuruxa  uñat'akipsna.
Tirso de Molina
Gabriel Téllez suti, Tirso de Molina (* Madrid, 1579 mara 24 uru Achuqa phaxsin yuritayna - † Almazán, 1648 mara 12 uru Achuqa phaxsin yuriwi), 🇪🇸 jacha marka taytakura & qillqiri.
Sillinq'u
Sillinq'u jan ukax k'illichu, sillillanka, kulunrinax mä jisk'a jamach'i wa, (Zool. mf. Cientifico suti: Hirundo rustica; Petrochelidon andecola, tama: Hirundinidae).
Urupisa (Antapampa) jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
2 518 jaqi (1 312 chacha, 1 206 warmi)
Tikillaqa jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa mara 1823
Chavela Vargas
María Isabel Anita Carmen de Jesús Vargas Lizano, warmi, Chavela Vargas (* San Joaquín de Flores, Heredia, 1919 mara 17 uru Yapu apthapi phaxsin yuritayna - Cuernavaca, 2012 mara 5 uru Thaya phaxsin yuriwi), 🇲🇽 jacha marka q'uchu arsuyaña.
Indiana suyu
Indiana Istadus Unidusna mä suyuwa.
Bactrocera adusta
Nayra sarnaqäwi
Katjaña Wang & Zhao, 1989.
Antapampa (Qajamarka) jisk'a t'aqa suyu
Antapampa jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Andabamba). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu, Santa Crus (Qajamarka) jisk'a suyu.
Wankawillka
Nayra sarnaqawi
Jaqinaka: 37 255
Qarwanka jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 21 1825, Simuna Wuliwar Libertadur.
Chankaybaños jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Llamp'u phaxsi 18, 1942, Manuel Prado Umalliq.
Uchumarka jisk'a t'aqa suyu
Uchumarka jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Uchumarca). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, La Libertad jach'a suyu, Wuliwar jisk'a suyu.
Jean-Jacques Rousseau
Awki: Isaac Rousseau (Genève, 1672 – Nyon, 1747), Tayka: Suzanne Bernard (Genève, 1673 – ibídem, 1712).
Kunsipsyun (Ayaquchu) jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
3 291 jaqi
Lluq'i jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Anata phaxsi 2 1956 mara.
Bactrocera aethriobasis
Bactrocera aethriobasis ch'iwi (Insecta), orden chhichhillanka (Diptera).
Tomás Frías jisk'a suyu
Tomás Frías jisk'a suyu, Putusi jach'a suyu jisk'a suyuxa, Wuliwya. Nayriri marka Putusi.
Utuqa jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Utuqa marka.
Castilla jisk'a suyu
Kamana jisk'a suyu nayriri marka: Aplaw.
Pususu jisk'a t'aqa suyu
Pususu jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Pozuzo). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Pasqu jach'a suyu, Uqshapampa jisk'a suyu.
K'uwisu
K’uwisux, ñuñur ch’aslalir wank’uwa. Ukampirus walja sutinakamp uñt’atarakiwa, uka sutinakax aknïrinakawa: Guinea pig s, kuwayus, kawya, India kunijillus, akuri ukhamarus kuri. Awyayala uraqisan uñstanitayna, Peru, Bolivia, Colombia markanakan uta uywapxataynawa.
Aquqru jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Awti phaxsi 23 1964, Fernando Belaúnde Umalliq.
Charles Dickens
Awki: John Dickens (1786-1851), Tayka: Elizabeth Barrow (1789-1863).
Samanco jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 15 uru 1955 mara, Manuel Odría Umalliq.
Chupamarka jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
373,78 km2