cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alis jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
1 519 jaqi (1 332 chacha, 187 warmi)
Waral jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
86 844 jaqi
Villa Rica jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
16 931 jaqi (? chacha, ? warmi)
Taqna jach'a suyu
Taqna jach'a suyuxa Piruwna mä jach'a suyuwa.
Omara Portuondo
Omara Portuondo Peláez (* La Habana, 1930 mara 29 uru Taypi sata phaxsin yuritayna — ), 🇨🇺 jacha marka warmi q'uchu arsuyaña.
Taqna jach'a suyu
Jisk'a suyunaka
Taqna jach'a suyu''': 4 jisk'a suyunaka:
Kuka jisk'a t'aqa suyu
Kuka jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Cocas). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Wankawillka jach'a suyu, Chuqlluqucha jisk'a suyu.
Stendhal
Henri Beyle  chacha suti, Stendhal (* Grenoble, 1783 mara 23 uru Chichu phaxsin yuritayna — † Paris, 1842 mara 22 uru Achuqa phaxsin yuriwi) 🇫🇷 jach'a marka qillqiri.
Willk'i jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa mara 1823
José Antonio Encinas
Yachaywasi: Mama Llaqtap San Carlos Yachay wasi (Puno).
Alma mater: Escuela Normal & San Markus Jach'a Yatiñ Uta
Sawsipampa jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
2 079 jaqi (? chacha, ? warmi)
Wankapampa (Uqshapampa) jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 27 uru Awti phaxsin 1944 mara, Manuel Prado Umalliq.
Ch'uqi Achuyañtuqita
Jiskt’atanaka
Marcela Chura Huanca (Ayllu Callamarca)
Ayawqa jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Thaya phaxsi 16 1920 mara, Augusto Leguía Umalliq.
San Fernando del Valle de Catamarka
Jaqinakapa
385 000 jaqi
Qarawili jisk'a suyu
Jaqinaka
35 928 jaqi (20 273 chacha, 15 655 warmi)
Sawrama jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
3 540 jaqi
Lumasa
Qamaqi
Jamapax janq`uki ukhax qhanañchiwa pachamamax sumakiskarakiwa ukhamarak yapu lurawinakax sumakiskaniwa ukhamarak ch`uñu chawisa. Uqini ukhax qhanañcharakiwa janiw ancha sumakaniti jach`a pach ukharak jisk`a pacha Utjani ch`akanak ukax qhanañchiwa walja jisk`a uywanak uka taqi kast uywanakata. Jikjatasini puch ch`uñuta ukamarak jupha, siwara,ch`uq ukanakax qhanañchapxarakiwa pachax askikiniwa taqi kast yapuchawi nakataki. Sinti siwar sapax jikjatasini ukhax siwarax qhanañchakiwa uka maran siwaraki sum achurakispa.
Chiquito de la Calzada
Gregorio Esteban Sánchez Fernández alias Chiquito de la Calzada (* Málaga, 1932 mara 28 uru Llamayu phaxsin yuritayna - Málaga, 2017 mara 11 uru Awti phaxsin yuriwi) 🇪🇸 jacha marka q'uchu arsuyaña (flamenco)/ yäpari.
Pueblo Nuevo (Chipin) jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 18 uru Yapu apthapi phaxsin 1835 mara, Felipe Salaverry Umalliq.
Utiqyaku jisk'a t'aqa suyu
Utiqyaku jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Uticyacu). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu, Santa Crus (Qajamarka) jisk'a suyu.
Resistencia (Chaku)
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 1878 mara
Inawaya jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
646,04 km2
Jaqinaka
2 120 jaqi (? chacha, ? warmi) - 2005 mara
Suruchuku jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Suruchuku jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Suruchuku.
Yatiña uta
Yatiña uta, wawanakampi yatichirinakampina machaqa yatiñanaka yatxatañapa uta.
Ayawaka jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
37 444 jaqi (? chacha, ? warmi)
Aqus Winchu jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857, Ramón Castilla Umalliq.
Alejandra Pizarnik
Flora Alejandra Pizarnik warmi, (* Buenos Aires marka, 1936 mara 29 uru Yapu apthapi phaxsin yuritayna - Buenos Aires marka, 1972 mara 25 uru Llamp'u phaxsin yuriwi), 🇦🇷 jacha marka qillqiri.
Ika jach'a suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 1866 mara 30 uru Chichu phaxsin, Mariano Prado Prisidinti.
San Huwan (Chuqlluqucha) jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 12 uru Chichu phaxsin 1942 mara, Manuel Prado Umalliq.
Padre Márquez jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 2 uru Huillka kuti phaxsin 1943 mara, Manuel Prado Umalliq.
Tunta
Payïri.
Ukxaruxa jach’pach chuqinak ajllitax juyphi ruw waratataña ukansti pa aruma jan ukax ma arumakisa juyphitjamaw waratatatañapa, ukatx sapa alwaw janir intix mistsunki ukhaw jan chullurañapatak apthapiña.
Phayasxañataki imasxañataki
Phayasiñatakix tuntax mä qawqha q’atanakan chullt’akiwa janiw ch’uñjam chulluchañakiti jan ukasti mäkiw chullt’i ukant phukhur jarintasinx phayasitakixiwa. Wali jayanak imañatakix tuturat sixi lurataruw imasiña jan ukax kartun turilarusa sapa aylluw kunjam imasiñs yati. Tuntampix walxa kast manq’anakwa wakt’ayasma.
Allpaqa
Huacaya
Uka kasta allpachusti janiwa ancha tarwanikiti.
Suri
Aka kasta allpachusti jacha tarwaniwa.
Wallq'iptañapata
Sarna,Lapa,Garrapata jamaku yakh’ampinaka-
Uka usunakasti janiwa aski miraykiti allpachunakaru.
Yawyukan jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Yawyukan jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Yawyukan (2 400 msnm).
San Huwan (Lukana) jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri San Huwan marka.
Lampalliqi jisk'a suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 7 1872 mara, José Balta Umalliq.
Posadas
Jaqinakapa
275 028 jaqi
Konrad Adenauer
Konrad Hermann Joseph Adenauer  (* Köln, 1876 mara 5 uru Chichu phaxsin yuritayna - Rhöndorf, 1967 mara 19 uru Juyphi phaxsin sarawayxarakitayna ) 🇩🇪 jacha marka arxatiri & anakithiri.
F. Scott Fitzgerald
Francis Key Scott Fitzgerald suti (* St.Paul, Minnesota, 1896 marka 24 uru Llamp'u phaxsin yuritayna - Hollywood, Los Angeles, 1940 mara 21 uru Jallu qallta phaxsin yuriwi), 🇺🇸 jacha marka qillqiri.
Qarwas jisk'a t'aqa suyu
Qarwas jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Carhuaz) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Qarwas jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nuevo Imperial jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Nuevo Imperial markam.
Kayumuqu
thumb|240px Kayumuqu
Pampa Hermosa (Ukayali) jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Pampa Hermosa jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Pampa Hermosa (132 msnm).
Pampamarka (Wallqayuq) jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
451,38 km2
Santa Ana jisk'a t'aqa suyu
Santa Ana jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Santa Ana). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Wankawillka jach'a suyu, Chuqlluqucha jisk'a suyu.
Bartolomé de Las Casas
Paypa sutinpi
Qusqupi rurayasqa «Centro de Estudios Regionales Andinos» (Anti Suyup Yachay Suntur). Maskhayananpaq, yuyayananpaq, chaniyananpaq, wisñiyananpaq Anti  yachay tarpuyta.
Sarayaku jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Sarayaku jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Dos de Mayo (125 msnm).
Marmut jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
300,25 km2
Karmin Alto jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
16 080 jaqi.
Aqu
Aqu, ch'alla jisk’a qhisqa qalanakani ch’alla laq’a. Uta utachañanxa utachirinakaxa aqumpi simintumpi kittapxi.
José Figueroa
Arxintina Prisidintipa (1868-1874).
Ednita Nazario
Edna María Nazario Figueroa, warmi, Ednita Nazario (* Ponce marka, 1955 mara 11 uru Yapu apthapi phaxsin yuritayna - ) 🇵🇷 jacha marka q'uchu arsuyaña.
Jilili jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Jilili jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Jilili (1 319 msnm).
José Matías Manzanilla
Alma mater: San Markus Jach'a Yatiñ Uta.
Ari
Ari ; en français, arista.
San Bartolo jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
12° 25' S 76° 47' W
Rawson
Rawson  (kastilla aru: Rawson), nayriri marka Chubut jisk'a suyu, 🇦🇷.
Lagunas jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Lagunas jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Lagunas (2 216 msnm).
Aqupampa jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
jaqi
Challwa
Yatiyanaka jikxattanakaxa akhama arunakampiwa qhanañchi. Kawkiri challwanakati uñt’ataki uka kasta challwanakaxa ch’akhankamakiwathaya umana jakirinaka. Challwanakaxa vertebrados acuáticos sutimpi uñt’atawa branquias uksanjama katuqapxi uma tuquita oxigeno jakaña samana, chhiqhanakapaxa. Yatiñatakixa kimsaru jaljatawa, nayraxa p’iqituqixa, nasa, laka, nayra, opérculo llaqakamawa, taypi tuqixa órganos sata jakaña utjayirinaka, patxa manqha chhiqhanakampiwa; qhipaxa tuqixa  péndulo caudal surimi, wich’inkha tukuya aleta caudal ukanaka; challwana janchi patxapaxa k’ilinakaniwa, sunkhaninaka jani k’ilinisa utjarakiwa.
Qhipaxa wich’inkhankiwa aka chhiqhaxa, nayraxaru khiwtasa sartayañataki.
Órganos satanaka
Jisk’ata jisk’ata laqaki jittañatakixa uma juchhantasa ñaqa tuqinjama ch’amampi mistuyasawa jaltapxiritayna. Taqpacha challwanakana puraka tuqixa qhana saminkamakiwa pata jikhani patanakapaxa.
Chukuwitu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Yapu apthapi phaxsi 1 1564.
Puquina aru
Nayrapacha
Jichhakamax aka pukina arux kunayman arunakan jikxatasiski. Sapa, nayra achachila puquina aru qhipharuxa jikxatasirakispawa qhichwa aru ukhamaraki kastilla aru Perú markana aynach tuqina, jilpachaxa Arequipa, Moquegua ukhamaraki Tacna, ukhamaraki Bolivia. Ukhamaraki kallawaya arunxa qhiphart’atanakas utjkaspa ukhamawa, ukaxa inasa qhichwa aruta ukhamaraki puquina aruta mistuta aru ch’akhanaka utjchispa. ( Terrence Kaufman (1990) jupax uka amtarux chiqaparuw uñji. ) Aka arux niya 1800 maranakanwa chhaqtawaypachäna.
Awisax Puquina uka arux uru arutakiw apnaqasi, ukax qhanpach mayjawa.
Arunaka
Pukina arut ukat yaqha jak’a arunakan jakhüwinakapa:
Bobby Cruz
Robert Cruz Ramos  suti Bobby Cruz (* Hormigueros, 1937 mara 1 uru Anata phaxsin yuritayna - ),  🇵🇷 jacha marka q'uchu arsuyaña.
Deng Xiaoping
Awki: Deng Wenming; Tayka: Dan. Warminaka: Zhang Xiyuan (1928-1929) / Jin Weiying (1931-1939) / Zhuo Lin (1939-1997) Yuqanaka: Deng Lin, Deng Pufang, Deng Nan, Deng Rong, Deng Zhifang
Simone de Beauvoir
Simone-Lucie-Ernestine-Marie Bertrand de Beauvoir warmi ( * Paris marka 1908 mara 9 uru Chichu phaxsin yuritayna - Paris marka 1986 mara 14 uru Yapu apthapi phaxsin yuriwi) 🇫🇷 jacha marka lup'intawiri & qillqiri.
Awki: Georges de Beauvoir; Tayka: Françoise Brasseur.
Montero jisk'a t'aqa suyu
Montero jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Montero). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Piwra jach'a suyu, Ayawaka jisk'a suyu.
Simone Signoret
Awki: André Kaminker; Tayka: Georgett Qusannaka: Yves Allégret (1944-1949) / Yves Montand (1951-1985) Yuqanaka: Catherine Allégret.
Gioachino Rossini
Gioachino Rossini (* Pesaro, 1792 mara 29 uru Anata phaxsin yuritayna - Paris, 1868 mara 13 uru Awti phaxsin yuriwi), 🇮🇹 jacha marka suma klasisismu pachat rumantisismu pacharchiw.
Chiyara (Ayaquchu) jisk'a t'aqa suyu
Chiyara jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Chiara) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Wamanqa jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Contralmirante Villar jisk'a suyu
Contralmirante Villar jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Contralmirante Villar) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Tumpis jach'a suyu.
Formosa jisk'a suyu
Formosa jisk'a suyu Arxintina mä jisk'a suyu.
Luis Bedoya
Awki: Jacinto Bedoya Falconí; Tayka: Luz Reyes de la Torre. Ñawpaq warmi: Laura de Vivanco. Yuqanaka: (7) hijos: Luis Guillermo (†), Javier Alonso, Laura, Maria del Rosario, Pedro Antonio, Marisol (†) wan Roxana Bedoya de Vivanco.
24 Ur Jisk’a Uywanak Alasiñax Simpaw Sapxarakisä
Alasitan aljasirinaka
Aljasirinakax waynuchunakamp tawaqillanampiw kartun kajunar jisk’a uywanak q’ipicht’at aljasiñtak qunt’apxäna. Ukat jilïr puñtanakax jakt’atanikïpxanwa. Jupanakax niyak chaninchäw tukt’atax laqakirakiw kajunat anqar siqsuñ qalltapxäna.
Contralmirante Villar jisk'a suyu
Uraqipa
2 123,22 km2 6°25´47” S - 79°50´12” O
New Hampshire suyu
New Hampshire Istadus Unidusna mä suyuwa.
Jujuy jisk'a suyu
Jujuy jisk'a suyu Arxintina mä jisk'a suyu.
Jawasa
Jawasa, marata mara achuqiri ali; achupaxa luquta manqhana achuqixa. Jawasa achuxa, jamp'susina, mut'susina manq'apxi.
Chara
Chara thixnita qunqurkama janchi kamana chiqa.
Mario Polar
Mario Polar Ugarteche (* Ariqipa, 1912 mara 5 uru Llamp'u phaxsin yuritayna - Lima, 1988 mara 16 uru Anata phaxsin yuriwi), 🇵🇪 jacha marka qillqiri, arxatiri & anakithiri.
Alma mater: San Agustín Jach'a Yatiñ Uta
Chankay jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Achuqa phaxsi 5 1821, Jusiya San Martin Libertadur.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Chankay markam.
Rita Lee
Awki: ; Tayka:. Qusannaka: Arnaldo Baptista (1971-1977) / Roberto de Carvalho (1996-). Yuqanaka: Beto, João, Antônio
Quwayllu jisk'a t'aqa suyu
Quwayllu jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Coayllo) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kañiti jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Huillka kuti phaxsi 28 1821, Jusiya San Martin Libertadur.
Oklahoma suyu
Oklahoma Istadus Unidusna mä suyuwa.
Tinochtitlan
Tinochtitlanaxa nayriri marka nayrapacha Mïxiku. Jichha - Mïxiku marka.
Vargas Guerra jisk'a t'aqa suyu
Vargas Guerra jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Vargas Guerra). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Luritu jach'a suyu, Ukayali jisk'a suyu.
San Isidro jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 1931 mara 24 uru Yapu apthapi phaxsin, David Samanez Prisidinti.
Yurimawas
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 1680 mara, Samuel Frits taytakura.
Kuntisuyus jisk'a suyu
Jisk'a t'aqa suyunaka
Kuntisuyus jisk'a suyu: 8 jisk'a t'aqa suyunaka:
José de la Riva Agüero
José de la Riva Agüero y Sánchez Boquete (* Lima, 1783 mara 3 uru Llamayu phaxsin yuritayna - † Lima, 1858 mara 21 uru Llamayu phaxsin yuriwi), 🇵🇪 jacha marka militar & anakithiri. Piruw Prisidinti (1823)
Awki: José de la Riva Agüero y Basso della Rovere; Tayka: María Josefa Sánchez-Boquete y Román de Aulestia. Warmi: Carolina Arnodina de Looz-Coswaren. Yuqanaka: José Carlos Fulgencio Pedro Regalado de la Riva Agüero y Looz Corswarem (* 1827); Carolina Xaviera Nicolasa Josefina de la Riva Agüero y Looz Corswarem (* 1829); Carlos Manuel Alfonso de la Riva Agüero y Looz Corswarem (* 1831); Alfonso Octavio Luis Manuel de la Riva Agüero y Looz Corswarem (* 1834); Andrés Manuel Severino de la Riva Agüero y Looz Corswarem (* 1837).
Ubinas jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Ubinas markam
Paimas jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
319,67 km2
Jaqinaka
9 761 jaqi (? chacha, ? warmi)
Granada
Granada (kastilla aru: Granada), marka Andalusiya, Ispaña
Agallpampa jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
9 631 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Juana Inés de la Cruz
Juana Inés de Asbaje y Ramírez de Santillana, warmi, Sor Juana Inés de la Cruz  (* San Miguel Nepantla, Mïxiku, 1651 mara 12 uru Awti phaxsin yuritayna - Mïxiku marka, 1695 mara 17 uru Yapu apthapi phaxsin yuriwi) 🇲🇽 jacha marka qillqiri.
Tomasa Tito Condemayta
Tomasa Tito Condemayta Hurtado de Mendoza suti warmi (* Aqumayu, 1740 mara yuritayna - Qusqu, 1781 mara 18 uru Llamayu phaxsin sarawayxarakitayna), 🇵🇪 jacha marka amtawi jaqi Amerika Latinu.
Qurpawasi jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Qurpawasi markam
Jesús Nazareno jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 6 2000, Alberto Fujimori Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Las Nazarenas marka.
Iwari jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 22 1825, Simuna Wuliwar Libertadur.
Bruce Lee
Awki: Lee Hoi-chuen (李海泉); Tayka: Grace Ho (何愛瑜). Warmi: Linda Emery (*1945) (1964-1973). Yuqanaka: Brandon Lee (1965–1993) & Shannon Lee (1969- )
Santa Lusiya (Lukana) jisk'a t'aqa suyu
Santa Lusiya jisk'a t'aqa suyu ; (kastilla arupi: Distrito de Santa Lucía) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lukana jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Yunka (Qarwas) jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa ?, Umalliq.
Jaqinakapa
jaqi
Pallasqa jisk'a suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Anata phaxsi 21 1861 mara, Ramón Castilla Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Pallasqa jisk'a suyu nayriri marka: Qawana.
Anguía jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Taypi sata phaxsi 16 1933 mara, Oscar Benavides Umalliq.
Sapillica jisk'a t'aqa suyu
Sapillica jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Sapillica). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Piwra jach'a suyu, Ayawaka jisk'a suyu.
La Merced (Churkampa) jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
587 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Julius Nyerere
Tansaniya Prisidinti (1964-1985).
Awki: Nyerere Burito (1860 - 1942). Warmi: María Nyerere Yuqanaka: 7. Andrew, Anna, Magige, John, Makongoro, Madaraka wan Rosemary.
Islay jisk'a suyu
Jaqinaka
52 264 jaqi (26 846 chacha, 25 418 warmi)
Jach'a suyu
Jach'a suyu, Pirü markana maya chiqa jaljatapa, jach'a t'aqa uraqi, maya suyu.
Santa Crus jisk'a suyu
Santa Cruz jisk'a suyu {{{es|Provincia de Santa Cruz}}) Arxintina mä jisk'a suyu.
Lampa
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Huillka kuti phaxsi 25 1678 watapi.
Emilio Romero
Awki: Eladio Romero; Tayka: Honorata Padilla. Warmi:.
Frida Kahlo
Magdalena del Carmen Frida Kahlo Calderón, warmi, Frida Kahlo (Coyoacán marka, 1907 mara 6 uru Huillka kuti phaxin yuritayna - Mïxiku marka, 1954 mara 13 uru uru Huillka kuti phaxin yuriwi), 🇲🇽 jacha marka Yäpa llimphiri.
Awki: Guillermo Kahlo (1871-1941), Carl Wilhelm Kahlo; Tayka: Matilde Calderón y González. Qusan: Diego Rivera.
La Cuesta jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
39,25 km2
Córdoba, Ispaña
Jaqinakapa
326 609 jaqi
Qaranya jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Jallu qallta phaxsi 3 1901, Eduardo López de Romaña Umalliq.
Lukruqa jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
76,76 km2
Jimmy Carter
James Earl Carter Jr, Jimmy Carter (* Plains, 1924 mara 1 uru Taypi sata phaxsin yuritayna - ), 🇺🇸 jacha marka anakithiri, Istadus Unidus Prisidintipa (1977 - 1981).
Rubén Darío
Awki: Manuel García; Tayka: Rosa Sarmiento. Warmi: Rafaela Contreras/ Rosario Murillo/ Francisca Sánchez. Yuqanaka: Rubén Darío Contreras.
Phich'u
Phich'u, francçais: sommet
Uwe Seeler
Awki: Erwin, Tayka:.
Miqala
Miqala ; français: astre; deutch: gestirn
Palpakachi jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
3 965 jaqi (2 045 chacha, 1 920 warmi)
Muju
Jaqinakapa
16 847 jaqi
Mayuq jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
897 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Uqru jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Huillka kuti phaxsi 15 1936, Oscar Benavides Umalliq.
Jaqinakapa
5 853 jaqi.
Jach'ak'achi
Jach’ak’achi markaja Abyyala orakenkiwa, Wuliwya jachamarkana, Chukiyawu departamentuna, Umasayas provinciana. Aca provinciatsti k’alltiri seccionan, jiliri irpiripa, ayllupawa. Jach’ak’achija 7540 utjiriniwa. Jach’ak’achi aruja jutiwa paya aymara aruta, sañani: “jach’a”, ‘jilt’atpacha’, umkampisti, “k’achi”, ‘kharintasiri qullu kala’. Ispañolanakaja “Villa Lealtad de Caceres” sutimpiw sutisht’apjhanja, cunatsti, kalltiri oraqueaputataja uca sutinitaynaya.
Gabriel Pereira
Uruwayi Prisidinti (1838-1839, 1856-1860).
Jamaña
Jamaña, manq'aña kamanana tukuwipa uknamawa yaq'aka anqaru mistuni. Jamañaxa manq'aña kamanana tukuwipawa.
Chadín jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Chadín jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Chadín.
José Luis Bustamante
José Luis Bustamante y Rivero  (* Ariqipa, 1894 mara 15 uru Chichu phaxsin yuritayna - † Lima, 1989 mara 11 uru Chichu phaxsin yuriwi), 🇵🇪 jacha marka arxatiri, qillqiri, diplumatiqu & anakithiri, Piruw Prisidinti (1945-1948).
Bactrocera angusticostata
Bactrocera angusticostata ch'iwi (Insecta), orden chhichhillanka (Diptera).
Muyupampa jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
2 737,57 km2
Paranday jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
635 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
José Rufino Echenique
Awki: José Manuel Echenique Vásquez (*Valparaíso, Chile); Tayka: Hermenegilda Benavente Macoaga. Warmi: Victoria Tristán. Yuqanaka: Juan Martín Echenique.
Pararin jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa ?, Umalliq.
Jaqinakapa
912 jaqi
Balsas jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
357,09 km2
Ilu jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Ilu markam
Chulukanas jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Chulukanas jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Chulukanas (92 msnm).
Cohana marka
Markanakamp qurpasiwipa
Inti jalsurux Wila Jawira ayllumpi, inti jalantarux Velen Yayes ayllumpi, alayarux Cumana ayllumpi, aynacharux Ch’uxasivi, Lacaya ayllumpirakiw qurpasi.
Sawuta, p'itata
Uksa markanx mayni kullakatï uksankirimp jan ukax pachpankir jilamp jaqichasiñ munch ukhax 12 away sawt’atanïñapawa kipka amparapamp lurt’atañapuniwa, ukaw jaqichasiñapatakix iyawsata jan ukhamakch ukhax janiw iyawsatakarakïti. Aka siglo XXI ukanx janikiw anch mayitaxiti, ukampis jïlir awich achilanakax tawaqunakarux tumpt’asipkakiw kunalaykutï ukaw uksa markan saräwipaxa.
Phunchhäwi
Cohana markanx kipka phunchhäwinakapa ukhamarak patrunanakan uñstayat phunchhäwinakaw utji.
Salpu jisk'a t'aqa suyu
Salpu jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Salpo). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, La Libertad jach'a suyu, Utusku jisk'a suyu.
Cohana marka
Yupaychäwi
Cohana markanx religión católica ukatx religión cristiana ukaw utji, católica uksanx mä Iglesiaw utji Virgencita de Asunta ukaw ukankaraki. Religion Cristiana uksanx “Los Amigos”, “Pentecostes” uka tamanakaw utjaraki.
Salpu jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
635 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Mukiyawyu jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 26 1886 mara, Andrés Cáceres Umalliq.
Jaqinakapa
2 636 jaqi ( chacha, warmi)
Qataq jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
jaqi
Janchi
Janchi, jaqina, uywana manqhapana utjiri aycha.
Washington suyu
Washington suyu Istadus Unidusna mä suyuwa.
Herbert Hoover
Herbert Clark Hoover (* West Branch, 1874 mara 10 uru Thaya phaxsin yuritayna - New York, 1964 mara 20 uru Taypi sata phaxsin yuriwi), 🇺🇸 jacha marka anakithiri.
Bactrocera angustifasciata
Nayra sarnaqäwi
Katjaña Drew, 1989.
Quta
Quta, aka pacha uraqinxa umana katuntata chiqa.
Chiliquín jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
143,43 km2
Quris (Churkampa) jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
126,17 km2
Qaraq jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
518 jaqi
Uskil jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
445,82 km2
Qusmi jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Qusmi jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: San Clara Qusmi (3 465 msnm).
Chuqipampa (Chachapuyas) jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
1 983 jaqi (? chacha, ? warmi) - 2005 mara
Ariqipa jisk'a suyu
Ariqipa jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Arequipa Piruwna mä jisk'a suyuwa, Ariqipa jach'a suyu.
Qura Qura jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
13 714 jaqi
Coahuila Istadu
Coahuila Istadu, marka istadu Mïxiku.
Jepelacio jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
360,03 km2
Jepelacio jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Jepelacio (1 040 msnm).
Trucha challwa
Trucha challwaxa mä subfamilia salmoninae, uka quturu chikanchasi, ch’iqituqitawa mä kasta natiwa ukhama aka trucha chalwaxa uñthatawa taqi tuqina ch’iqintatawa jachha lamara qutana ukhamaraki aka quta titiqaqa ukana.
Kunjamasa uñtanisa
Tikapampa jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
jaqi
Misk’i
Misk’ina apnaqasitapa
Misk’ixa nayrapachanakatpacha qullawa. Khaysa España markanxa misk’ixa nayra jaqinakana rixutanakapana uñsti. Egipto markana nayra qillqatanakapanxa ukapachparakiwa janchi manqha janchi patxa qullasiñataki uñsti.
Misk’ina qullasiñataki askitapa
Misk’ixa uju usu (ch’uxu usu) qullakipuniwa, samsuñaruxa walpuni yanapt’araki, mallq’a usutarusa chhujtayarakiwa, chuymata pichsuniri qullawa. Ukhamaraki sapakutitixa misk’ixa manq’asispaxa, janiwa ch’uxu usxag sartaykaspati.
Waranchal jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Waranchal jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Waranchal (2 180 msnm).
Jaqinaka
5 171 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Misk’i
Kuna askinakanisa misk’ixa
·        Ukhamaraki anatirinakarusa ch’amañcharakiwa, janchiruxa ch’amañchakipuniwa.
K’uwisu
Uñstatapa
(K’uwisu/Cuy) K’uwisuxa jisk’a uta manq’aña uywawa K’uwisuxa walja sutiniwa Sañani: cobayo, curi, conejillo de indias, uka sutinakampi yaqha jaqinakaxa uñt’apxi. Aka k’uwisuxa thaya América uraqina jakasina. Aychapaxa walja ch’amanchirinakaniwa. Aychapaxa jakasirina aylluna jaqinakatakixa wali askiwa. K’uwisunakaxa jisk’a ch’uxña ali manq’asiriwa. Ukampirusa, janiwa jank’aki usunkiti. Ukhamaraki, jank’akiwa wallq’ipti. Ukampirusa, walja jisk’a k’uwisunakaniwa. Aka suma askinakampixa jaqinakaxa walja aka uywa uywapxi. Ukhamaraki, walja manq’apxi. Perú, Colombia, Ecuador y Bolivia uksa markanakana jilpacha manq’apxi. Aka uywaxa kimsa waranqa qhipa maranakana uywatatanawa. Sañani, cultura paracas (250 a 300 a. C.), ukana thajanakapaxa utjatayna. Ukampirusa khaysa América del Sur uksana K’uwisumpi jaqinakampi atintata jinkhatasitayna.
K’uwi suma aski uywaña
K’uwisuxa jiwasana pata thaya uraqina jakasiriwa. Aychapaxa jaqina maq’aparakiwa. Aychapaxa wali aski suma ch’amanchiriwa. Ukhamarusa, janiwa sinti lik’inikiti. Ukampirusa thaxapaxa wali askiwa yapuchañataki (Montes, 2012).
Kasta A
Aka k’uwisunakaxa mä paralelepípedo ukhama uñjasi. Ukhamarusa, aka k’uwisunakaxa walja aycha churirinakawa. Utjayaña, suma aski puquña k’uwisu tuqitxa thaqasi. Ukhamaraki, jank’aki jiltañapataki. Akanakaxa jank’aki puquntapxi, ukhamaraki ch’aqhanakapaxa wali suma thurunakawa, ukhamaraki wali juyakiwa jakawipaxa. Aka k’uwisunakaruxa puquñapatakixa ch’amanchiri manq’anaka churaña.
Payiri kasta
Ñik’utapaxa wali jisk’akiwa. Ukhamaraki, p’iqi patanxa chhiriniwa. Ukhamarusa, janchipaxa jach’awa. aka kasta k’uwisunakaxa janiwa jank’aki jilapkiti. Ukhamarakiwa, jiqhatasiwa walja saminakana. Ukampirusa, janiwa sinti suma kasta k’uwisukiti. Ukhamarusa, jakawipaxa suma aycha churañapataki thakinchatawa.
Kunka:
Kunkanakapaxa wali thurunakawa. Ukhamarusa paqallqu vertebras ch’akhaniwa. Sañani atlas ukhamaraki axis ch’akhanakaxa wali suma thurunakawa.
Kuritiwa
Kuritiwa, Brasil marka.
Chimban jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Chimban jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Chimban.
La Matanza jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 5 uru Awti phaxsin 1964 mara, Fernando Belaúnde Umalliq.
Uraqipa
1 039,46 km2
Soritor jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857, Ramón Castilla Umalliq.
San Miguel Aqu jisk'a t'aqa suyu
San Miguel Aqu jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de San Miguel de Acos) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Waral jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Aqu markam.
Puyka jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
2 886 jaqi (1 432 chacha, 1 454 warmi)
Waka ñuñu p’usu usu (Mastitis)
Mastitis clínica ñuñu p’usu usu
Sitixa maya wakaxa aka Mastitis clínica ukampi usutachi ukhaxa ñuñupaxa p’usuntata, achhiju, muraruntata, qhulu ukhamawa uñjasiraki, ukhamaraki wali usuyasiraki. Millk’ixa t’it’ini ukanakanirakiwa, awisanakaxa uka coágulos ukanakaxa junq’impi ukhamaraki wilampi kittatawa uñjasiraki.
Mastitis usu california yant’awi tuqi katjaña
Aka Mastitis uka California (CMT) yant’awituqixa jilpachaxa janq’u paleta pusi tasani sapa mayaxa sapa ñuñutaki. Kawkintixa sapa tasaruwa millk’ixa ch’awaqaña ukata mä solución de detergente especial ukawa millk’iru kituntaña. Ukhamatawa, wali k’achitata muyuyaña kituntañataki. Ukhamaraki, uka paleta ukaxa mäjuk’ita alt’ayaña kawkintixa millk’i taypixa gelatina ukhamawa lurasiraki. Aka yant’awixa Mastitis subclínica uka yatxatañatakirakiwa apnaqasiraki. Ukhamata, sapa ñuñuna Mastitis usu katjañataki. Ukhamakipanwa.
Rikuway jisk'a suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Rikuway jisk'a suyu nayriri marka: Rikuway.
Tatalillu mamalillu
Kunawsatpachs ukham uñt'ata
illanakampi sapahataynawa qamaña uñtaphatayna, laqapachanaqatpacha, ukapachpachawa juphanakaxa phaqalliru uñtaphatayna, uñtasina juphanakawa nayraqatatpacha phaqalliru awatipxatayna mirayaphatayna taqiymana miraqastanaka, kunatakisa uywaphiritayna, aychapa munasisana manq'asiñataki      Jaya maranakanxa
Phaqhalli
Phaqhallipi, Aymaranakaxa uywachiritanpi, ukatwa, mirantañapatakixa, jach'atata jach'amamaxa kirkt'aña yatipxataynaxa, jichha urukamasa, jiwasanakaxa kirkisiskakipantanwa, tatalillu mamalilluxa mirakastanakawa utxi, ch'uwakilanaka,t'axllunaka,huanakunaka,ch'umpinaka, paqunaka,laramanaka, alqanaka,janqunaka, janqunakaxa yamas wali munatawa wilanchanakataki, phuqhanchawinakataki, janqunti alqantatanakaxa jañachunakataki munasi, jaqinakaxa ukpani thaqapharakixa ukata imasipxaraki jarqhayañataki.
Luis Antonio Eguiguren
Awki: Francisco José Eguiguren Escudero; Tayka: Josefina Escudero Menacho. Ñawpaq warmi: Rosa Barragán Rodríguez Yuqanaka: (2) Luis José Alejandro Eguiguren Barragán (Chorrillos 21.9.1920 - Miraflores 31.3.1991) & María Jesús Ángela (Chorrillos 27.1.1922 - Lima 26.5.2010).
Oscar Romero
Awki: Santos Romero, Tayka: Guadalupe Galdámez.
San Pedro Lluq jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
San Pedro Lluq jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: San Pedro Lluq (43 msnm).
Bactrocera apicalis
Bactrocera apicalis ch'iwi (Insecta), orden chhichhillanka (Diptera).
San Juan de Miraflores jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
12° 09'5.2" S 76° 58'12.15" W
Altu pata
Ut’ayäwi
Altu patamarka, Av. Juan Pablo II uksat uñjasax illimanix uñstiwa Aka altu patan aski  jisk’a makanakapax akanakawa: Ciudad Satélite (empleados públicos ukanakarakiw ukan qamasipxi), Villa Exaltación, Villa Adela (empleados de las FF.AA ukanakarakiw uksa tuqin qamasipxi.), 1ro de Mayo (fabriles irnaqt’irinakaw uksa tuqin qamasipxaraki), Villa Alemania, Villa Dolores, El Kenko, Alto Lima, Senkata, Nuevos Horizontes, Mercedario, Kollpani, Villa Ingavi, German Bush, Ballivian y Rio Seco.
Teresa de la Parra
Awki: Rafael Parra Hernaiz Parra; Tayka: Isabel Sanojo Ezpelosim de Parra.
Bellavista (San Martín) jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
13 896 jaqi (? chacha, ? warmi)
Luritu jisk'a suyu
Jisk'a t'aqa suyunaka
Luritu jisk'a suyu: 5 jisk'a t'aqa suyunaka:
Guadalupe jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 7 uru Thaya phaxsin 1825 mara, Simuna Wuliwar Umalliq.
Chumpi jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Taypi sata phaxsi 24 1821, Jusiya San Martin Libertadur.
Leymepampa jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 28 uru Huillka kuti phaxsin 1821 mara, Jusiya San Martín Umalliq.
Uraqipa
373,14 km2
Salitral jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 8 uru Taypi sata phaxsin 1840 mara, Agustín Gamarra Umalliq.
Uraqipa
614,03 km2
Salitral jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Salitral (162 msnm).
Jaqinaka
8 454 jaqi (? chacha, ? warmi)
Jiphilla jaqukipata
Jiphilla jaqukipata, wijwillata jutiri wich'u usu. Uka usunxa yaq'axa sapa kuti umjama walja walja chhixusini. Puraka usu. Ch'imi laq'unakawa purakaru mantasina jani waltayawi wich'u apxatiri.
Jiskhu
Jiskhu, jiwita lurata kayuru uskusiñataki.
San Juan Bautista (Ayaquchu) jisk'a t'aqa suyu
San Juan Bautista jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de San Juan Bautista) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Wamanqa jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Bajo Biavo jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Bajo Biavo jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Nuevo Lima (230 msnm).
Alto Biavo jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
13 896 jaqi (? chacha, ? warmi)
Harold Macmillan
Awki: Maurice Crawford Macmillan ; Tayka:. Warmi: Lady Dorothy Cavendish. Yuqanaka: (4).
Tarata jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Tarataa markam
Ariqipa jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Ariqipa markam.
Alec Douglas-Home
Gran Britaña Uma kamayuq (1963-1964).
Awki: Charles Douglas-Home, Lord Dunglass ; Tayka: Lilian Lambton. Warmi: Elizabeth Arlington. Yuqanaka: (4).
San Pablo (Bellavista) jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Chichu phaxsi 5 1945, Manuel Prado Umalliq.
Ayni
¿Kunatakis yanapt’asipxi?
Kullasuyu markan kamachinakapax “suma qamacha” ukar thakhiñchañasaw sarakiw arst’awayi ukatsti aymar jakawisanx ma khuskhakirakitanwa, janiw khitin aynacht’añaps munktanti, ukataw maynit maynikam yanapt’asita.
Tenczynek
Tenczynek marka Puluña.
San Martín de Porres jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Barrio Obrero Industrial markam
Joan Manuel Serrat
. Joan Manuel Serrat i Teresa, el Chico del Poble-sec, suti (Barcelona, 1943 mara 27 uru Jallu qallta phaxsin yuritayna -  ) huk 🇪🇸 jacha marka Trova q'uchu arsuyaña & Jaylliphust'ari.
Mariscal Castilla (Chachapuyas) jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Mariscal Castilla jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Duraznopampa (2 200 msnm).
Aqrakiya jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
5 061 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Marius Trésor
Awki:  ; Tayka:.
Hulkan jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
24,78 km²
Coronel Castañeda jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 28 1955, Manuel Odría Umalliq.
Jaqinakapa
1 120 jaqi
Jiwq'i
Jiwq'i, phichkatata, nakhantatata aywsuri qinayjama uqi k'illima.
San Rafael (San Martín) jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Chichu phaxsi 5 1945, Manuel Prado Umalliq.
Santa Catalina de Mossa jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
76,76 km2
Harry Truman
Harry S. Truman suti (* Lamar, 1884 mara 8 uru Llamayu phaxsin yuritayna - † Kansas marka, 1972 mara 26 uru Jallu qallta phaxsin yuriwi) huk 🇺🇸 jacha marka anakithiri.
Lluqllapampa jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Taypi sata phaxsi 23 1896 mara, Nicolás de Piérola Umalliq.
Jaqinakapa
1 489 jaqi ( chacha, warmi)
Aqustampu jisk'a t'aqa suyu
Aqustampu jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Acostambo). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Wankawillka jach'a suyu, Tayaqaqa jisk'a suyu.
Villa Alemana
Villa Alemana, Chili marka. Ekka: 97 km2. Jaqinaka: 122,806 (2002).
Bactrocera arisanica
Bactrocera arisanica ch'iwi (Insecta), orden chhichhillanka (Diptera).
Montevideo jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
119,01 km2
Yucatán Istadu
Yucatán Istadu, marka istadu Mïxiku.
Wallaqa jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
210,42 km2
Chuta jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
261,75 km2
Mïxiku
Mïxikuxa (Mexihco, ) Awya Yalana mä jach'a markawa.
Notas:
Kunsipsyun jisk'a suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857 mara, Ramón Castilla Umalliq.
Sayla jisk'a t'aqa suyu
Sayla jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Sayla) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Unyun jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Rikina jisk'a suyu
Jaqinakapa
65 692 jaqi ( chacha,  warmi)
San Jusiya Sisa jisk'a t'aqa suyu
San Jusiya Sisa jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de San José de Sisa). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, San Martín jach'a suyu, El Dorado jisk'a suyu.
Chukatamani jiska t'aqa suyu
Jaqinaka
559 jaqi (303 chacha, 256 warmi)
Chillya jisk'a t'aqa suyu
Chillya jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Chillia). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, La Libertad jach'a suyu, Patas jisk'a suyu.
Uraqipa
Chillya jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Chillya (3 118 msnm).
John Major
John Major suti chacha (* London, 1943 mara 29 uru Achuqa phaxsin yuritayna - ), 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 jacha marka anakithiri.
Pablo Milanés
Pablo Milanés, suti (* Bayamo, 1943 mara 24 uru Anata phaxsin yuritayna -  )  huk 🇨🇺 jacha marka Trova q'uchu arsuyaña & Jaylliphust'ari.
Jesse Owens
Awki: Henry Cleveland Owens, Tayka: Mary Emma Fitzgerald. Warmi: Minnie Ruth Solomon.
San Miguel jisk'a t'aqa suyu
San Miguel jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de San Miguel) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lima jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, 🇵🇪 jach'a markapi.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri San Miguel markam
Neville Chamberlain
Gran Britaña Uma kamayuq (1937-1940).
Kulunya jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Kulunya markam.
Santa Rosa (Grau) jisk'a t'aqa suyu
Santa Rosa t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Santa Rosa) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Grau jisk'a suyupi, Apurimaq jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Chiqllan jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Chikyan marka.
Miguel Mora
Alma mater:.
Awaycha jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 14 uru Jallu qallta phaxsin 1954 mara, Manuel Odría Umalliq.
Daniel Hernández jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 9 uru Chichu phaxsin 1956 mara, Manuel Prado Umalliq.
Uraqipa
Daniel Hernández jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Mariscal Cáceres (3 280 msnm).
Agua Blanca jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Chichu phaxsi 29 1944, Manuel Prado Umalliq.
Paka jisk'a t'aqa suyu
Paka jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Paca) Piruwna mä jisk'a suyu t'aqawa, Hunin jach'a suyu, Xauxa jisk'a suyu.
Oscar Benavides
Piruw Prisidinti (1914-1915; 1933-1939).
Akya jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa, Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Akya marka.
Parquy jisk'a t'aqa suyu
Parquy jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Parcoy). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, La Libertad jach'a suyu, Patas jisk'a suyu.
San Martín jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
562,57 km2
Kiswar jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
1 023 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Ongón jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
1 574 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Juyphi tuqi suyu
thumb|250px|left| thumb|250px|Juyphi tuqi suyu. thumb|250px|Cono de Arita, [[Arxintina.]] Juyphi tuqi suyu, pata pampata khunu qullukama thaya suyuwa; janiwa juyraxa achkiti; jichhu, t'ula, chakaña, yaqha jisk'a alinakakiwa utji, allpachu kasta yaqha jisk'a uywanakakiwa sarnaqi.
Kanis jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa, Umalliq.
San Isidro Maino jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 25 uru Achuqa phaxsin 1952 mara, Manuel Odría Umalliq.
José Pardo
José Simón Pardo y Barreda (* Lima, 1864 mara 24 uru Anata phaxsin yuritayna - † Lima, 1947 mara 3 uru Thaya phaxsin yuriwi), 🇵🇪 jacha marka arxatiri & anakithiri. Piruw Prisidinti (1904-1908; 1915-1919).
José María Castro Madriz
Alma mater:.
Jim Thorpe
Jacobus Franciscus Thorpe suti Jim Thorpe (Kikapú aru: Wa-Tho-Huk, kastilla aru "Un Camino Iluminado por una Gran Luz") (* Prague, 1888 mara 28 uru Llamayu phaxsin yuritayna - Lomita, 1953 mara 28 uru Achuqa phaxsin yuriwi), 🇺🇸 jacha marka taqikuna anatañari.
Patas jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa ? uru ? phaxsin ? mara, ? Umalliq.
Caterina da Siena
Caterina da Siena (kastilla aru: Santa Catalina de Siena O.P., Catalina Benincasa, ) (* Siena, 1347 mara 25 uru Achuqa phaxsin yuritayna - † Roma, 1380 mara 29 uru Taypi sata phaxsin yuriwi), 🇮🇹 jach'a marka kathuliku santu.
Davor Šuker
Davor Šuker suti  (* Osijek, 1968 mara 1 uru Chichu phaxsin yuritayna -  )   Kruwatiya jach'a marka phutwul anatañaxari.
Pasus jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Pasus jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Pasus (3 840 msnm).
Qayma jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
74 776 jaqi (35 513 chacha, 39 263 warmi)
Soloco jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
84,48 km2
Winchu jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857, Ramón Castilla Umalliq.
Turpay jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Anata phaxsi 28 1958 mara, Manuel Prado Umalliq.
Winchu jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
16 312 jaqi
Paqcha jisk'a t'aqa suyu
Paqcha jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Paccha) Piruwna mä jisk'a suyu t'aqawa, Hunin jach'a suyu, Xauxa jisk'a suyu.
Kayu takt'a
Kayu takt'a, nayra achachilanakana uraqi tupuñapawa. Jawasaxa niya maya kayu takt'arkama satañawa.
San Pauluw Istadu
San Pauluw Istadu (iso BR-SP) (, marka istadu Wrasil.
Jaqha tuqi qillqa Nayra
Mä wikipedia lurañani. Ch'amachat'ayañani, isk'at isk'atax qillqantañani aymar arusana. Kuns, kunawjats, yatxstaxa uchant qillqantakiñani aka chiqansti. Jilat, jumaj aymar qillqañ yatsa, ukamaj yanapañani arusa untayaña yak'a jaquenacaru.
Enlaces Externos
In other languages Afrikaans – Elsässische – ??????? (Araby) – (Asamiya) – Asturian – Azeri – Bieloruso – (Balgarski) – Bengali – (Poe–Skey) (Tibetan) – Bosanski – Català – Corsu – Cˇeská – Cymraeg – Dansk – Deutsch – ???ηνικ? (Ellenika) –  English – Esperanto – Español – Eesti – Euskara – Farsi – Suomi – Français – Frysk – Gaeilge – Galego – (Ivrit) – ?????? (Hindi) – Hrvatski – Armena – Ido – Interlingua – Indonesia – Íslenska – Italiano  – ??? (Nihongo) – (Kartuli ena) – Qazaq – Khmer – Kannada – ??? (Hangukeo) – Ekspreso – Kurdish – Кыргызча (Ki'rgh'iz) – Latina – Lingala – Lao – Lietuvu˛ – Latviesˇu – Magyar – Mâori – (Makedonski) –  Malayalam – Mongolian – Marathi – Bahasa Melayu – Maltin – Myanmar – Plattdüütsch – Nepali – Nederlands – Norsk – Occitan – Oromo – Иронау –Punjabi – Polska – Pashto – Português – Româna˘ – Русский (Russkiy) – (Samskrta) Sanskrit – Sicilianu – Singhalese – Slovenscˇina – Slovensko – Shqip – ?????? (Srpski) – Svenska – Swahili – Tamil – Telugu – Tajik – (Thai) – Turkmeni – Tagalog – Türkçe – Tatarça – Uyghur – (Ukrayins'ka) – Urdu – O'zbek – Ti?ng Vi?t – Volapük – Walon – Xhosa – Yoruba – Zhuang – ?? (Zhongwen) – Zulu
Pías jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 31 uru Taypi sata phaxsin 1955 mara, Manuel Odría Umalliq.
Uraqipa
371,67 km2
Jaqinaka
1 725 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Sonche jisk'a t'aqa suyu
Sonche jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Sonche). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Amarujawira jach'a suyu, Chachapuyas jisk'a suyu.
Eduardo López de Romaña
Awki: Juan Manuel López de Romaña; Tayka: María Josefa Alvizuri y Bustamante. Warmi (1877): María Josefa Castresana García de la Arena. Yuqanaka: Eduardo, Carlos & Hortencia López de Romaña Castresana. Warmi (1888): Julia Castresana. Yuqanaka: Juan, Luis, Catalina, Julia, Fernando & Francisco López de Romaña Castresana.
Quchapampa (Chuta) jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Chichu paxshi 2 1857 mara, Ramón Castilla Umalliq.
Uqi
Uqix samawa.
Willkapampa jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Anata phaxsi 20 1941 mara, Manuel Prado Umalliq.
Parqu jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Parqu jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Parqu.
Pumakancha jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
2 244 jaqi ( chacha, warmi)
Tawriha jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
130,09 km2
Q'asiri Qullu (Wuliwya)
Q'asirix Wuliwya markana mä jach'a khunu qulluwa (5 828 m).
Cerro Colorado jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
113 171 jaqi (54 920 chacha, 58 251 warmi)
Sallqapampa jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
192,52 km2
Kururu
Kururu, puraka taypi chiqa. Taypi purakana t'iri.
Qullqiyuq jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa, Umalliq.
Wampus jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857 mara, Ramón Castilla Umalliq.
José de Obaldía
José Domingo De Obaldía Gallegos  (* David marka, 1845 mara 30 uru Chuchi phaxsin yuritayna - Panama marka, 1910 mara 1 uru Achuqa phaxsin yuriwi). 🇵🇦 jacha marka arxatiri & anakithiri.
Bagua jisk'a t'aqa suyu
Bagua jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Bagua). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Amarujawira jach'a suyu, Bagua jisk'a suyu.
Urpay jisk'a t'aqa suyu
Urpay jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Urpay). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, La Libertad jach'a suyu, Patas jisk'a suyu.
Caynarachi jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Awti phaxsi 25 1876, Mariano Prado Umalliq.
Uraqipa
1 679,08 km2
Wankaspata jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa ? uru ? phaxsin ? mara, ? Umalliq.
Nazaria Ignacia March
Awki: José March; Tayka: Nazaria Mesa.
Aramango jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
815,07 km2
Khuchuña
Khuchuña, maya kuna yäsa, t'aqanakaru kuchuñampi jaljtayaña.
Kuluwya
Uraqita
4° 35' N  74° 04' E
La Huaca jisk'a t'aqa suyu
La Huaca jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de La Huaca). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Piwra jach'a suyu, Paita jisk'a suyu.
Jakäwisatakiw Jararankhux Wali Aski
Ch’uxña jararankhu
Ch’uxñä ukax taqit sipan jach’awa, akax janiw kuns kamachasirïkiti ukat janirakiw taqichaqan utjkiti. Askpachapinix qallpanakan jan ukax qhullit taypinakan jakañ yati; ukanx khulä manqhan putunïñ yati, mayanakkjam urukiw anqar manq’ thaqhir mistsuñ jupanakax yatipxaraki. Ukat akjan ukjan manq’apax utjaraki.
Turu jisk'a t'aqa suyu
Turu jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Turu) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Unyun jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Llamayu phaxsi 4 1835 mara, Luis José de Orbegoso Umalliq.
Ch´ullu
Ch´ulluxa, luratawa iwija t´arwata.
K'achi
K'achi, ajanuna aynachapa, lakana aynacha. Chachanakaxa k'achipanxa sunkhanïpxiwa.
Wiruntu jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Juyphi phaxsi 12 1985 mara, Fernando Belaúnde Umalliq.
Iwrupa khullu
Iwrupa khullu, p'isaqaru uñtasita jisk'pacha suni tuqina utjiri uri uywa. Khulluna k'awnapaxa aski manq'awa.
Chachapuyas jisk'a suyu
Jaqinakapa
49 573 jaqi ( chacha,  warmi)
Wamali jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Wamali jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Wamali.
Lajas jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Jallu qallta phaxsi 29 1856 mara, Ramón Castilla Umalliq.
K'ispiña
k'ispiña, kunjamarak lurasi nayrakat jhupha qatuña mä qhiri nina mpi junt'uchataki mä jiwki manqhana ukatsti thalthasi thalthasaw junt'ustaña junt'ujipxanxa mä yutiru warsxaña t'a
Rawakayku jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
3 055 jaqi
Qullanaka
Qullanakax ch'uxña quranakat lurat wakichatawa. Markas taypinx walja kunayman qullanakapuniw utji, ukhamarak taqi usunakatakjamaw wakichata.
Qulla quranaka
Layu layu
Rumisapa jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
39,19 km2
Jaqinaka
2 364 jaqi (? chacha, ? warmi)
San Luis (Ankashu) jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa, Umalliq.
T´arwa
T'arwaxa, ch'ankha lurañatakiwa ukamarak uywanakat yawiratawa: iwija, alpachu, qarwa, wari, wank'u, juk'ampinaka.
Ayawanku jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
5 261 jaqi
K'allalla
K'allallax (kastill arunxa: loro andino) jisk'a ch'uxña jamach'iwa, ukatx pata suni tuqinakanx juyphi pachaw uñstaraki. Aka kast jamach'inakax qutu qutuw sarnaqapxi. Ukatx khunuñatakiw sarnaqaraki, chhull chhull chhull sas arsusina. Ukampis siwar kallchanakaru ukjamarak juyra, jawas kallchanakaruw muyuntañ yatipxi.
Q'uwa
¿Kunjamas q’uwaxa?
Q’uwax mä ch’uxña qurawa, mä luqa ukch’anakaw yakhippachax jilaraki ukampirus q’uwa lawas chupika ukat llaqanakapax jisk’a ch’uxñitanakawa.
·        Phayasiñataki:
Qhirit manq’a phayasiñatakix waña q’uwa lawanakax askipuniwa.
Chiriwata jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Chiriwata markam.
Imaza jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Imaza jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Chiriaco (347 msnm).
Horacio Salgán
Horacio Adolfo Salgán suti chacha (* Buenos Aires, 1916 mara 15 uru Juyphi phaxsin yuritayna - Buenos Aires, 2016 mara 19 uru Thaya phaxsin yuriwi), 🇦🇷 jacha marka Jaylliphust'ari & & pyanu waqachiq..
Antiukiya jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Antiukiya markam.
Wila Qullu (Turku)
Wila Qullux Wuliwya markana mä qulluwa (4 729 m).
Yawli (Xauxa) jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
1 718 jaqi ( chacha, warmi)
Ch'alla Qullu (Daniel Campos)
Ch'alla Qullux Wuliwya markana mä qulluwa (4 345 m).
Jacobo Hunter jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
46 092 jaqi (22 253 chacha, 23 839 warmi)
Manuel Gómez Carrillo
Manuel Gómez Carrillo suti chacha (* Santiago del Estero, 1883 mara 18 uru Achuqa phaxsin yuritayna - Santiago del Estero, 1968 mara 17 uru Achuqa phaxsin yuriwi), 🇦🇷 jacha marka Jaylliphust'ari.
Nelly Qullu
Nelly Qullux Wuliwya markana mä jach'a qulluwa (5 676 m).
John Tyler
Istadus Unidus Prisidinti (1841 - 1845), Dimokratiku Partidupi.
Virginia Kamachiq jaqi (1825-1827).
Shanao jisk'a t'aqa suyu
Shanao jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Shanao). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, San Martín jach'a suyu, Lamas jisk'a suyu.
Bactrocera bakeri
Bactrocera bakeri ch'iwi (Insecta), orden chhichhillanka (Diptera).
La Peca jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
144 km2
Chugay jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
18 296 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Bactrocera bancroftii
Nayra sarnaqäwi
Katjaña Tryon, 1927.
Aqu (Kurunku) jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
500 jaqi
Bonn
Bonn (kastilla aru: Bonn), marka Alimaña, marka Nordrhein-Westfalen suyu.
Wila Ch'ankha
Wila Ch'ankhax Wuliwya markana mä qulluwa (4 700 m).
Wajax Kunjam Lurañasa
Kunas waja allintañtakix munasi
Waja apsuñtakix chuntillamp kanastampirakiw munasi kunatti jan ukanakampix sinti achhijüpan janiw apsuñ atksnati. Yaqhippachax apsuñä ukjaxa, wajax ch’aran kunaw uñstiri, ukat patankirinakax jaqiw ch’uxt’anpacha sasarakiw sapxiri. Apsutatxa, phiskhurasis phiskhurasisaw kisump manq’añ yatipxi. Sank’an wali parjat khulamp qhathiyatätapatx wali sumaraki, janiw kuna manq’ampis kikipäkiti, ukat janirakiw yaqha manq’añanakjam q’aymkaspati. Akx mä pusür phisqhürus imasisksnawa.
Tikaku jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Tarukachi markam
San Lorenzo jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
22,15 km²
Qallawanka jisk'a t'aqa suyu
Qallawanka jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Callahuanca) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Waruchiri jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Tabalosos (San Martín) jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Awti phaxsi 25 1876, Mariano Prado Umalliq.
Juanjuí jisk'a t'aqa suyu
Juanjuí jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Zapatero). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, San Martín jach'a suyu, Mariscal Cáceres jisk'a suyu.
Bellavista de La Unión jisk'a t'aqa suyu
Bellavista de La Unión jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Bellavista de La Unión ). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Piwra jach'a suyu, Sichura jisk'a suyu.
Islandiya
Islandiya (islandiya arupi: Ísland, ), Iwrupapi jach'a marka. Nayriri Reykjavik markam.
Sergipe Istadu
Sergipe Istadu (iso SE), marka istadu Wrasil.