cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Chankay jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
47 986 jaqi
Lituaña aru
Lituaña aru (lietuvių kalba) - Lituaña aru. 3.500.000-4.000.000 aruchiri.
Iwrupa
Iwrupa, kuntininti.
Charkana jisk'a t'aqa suyu
Charkana jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Charcana) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Unyun jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 22 1825 mara, Simuna Wulliwar Libertadur.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Charkana markam.
Jaqinakapa
647 jaqi (323 chacha, 324 warmi)
Neuquén jisk'a suyu
Neuquén jisk'a suyu {{{es|Provincia de Neuquén}} Arxintina mä jisk'a suyu.
Rita Lee
Rita Lee Jones  warmi, (* São Paulo marka, 1947 mara 31 uru Jallu qallta phaxsin yuritayna -  ) 🇧🇷 jacha marka rock q'uchu arsuyaña.
Quwayllu jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Quwayllu markam.
Jaqinakapa
1 031 jaqi
Vargas Guerra jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 8 uru Juyphi phaxsin 1936 mara, Oscar Benavides Umalliq.
Uraqipa
1 846,49 km2
Vargas Guerra jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Orellana (130 msnm).
Jaqinaka
8 431 jaqi (? chacha, ? warmi) - 2005 mara
Los Andes Provincia
Los Andes Provincia, La Paz Departamento uksanw jikxatasi. Alayarux Larecaja ukat Omasuyos, inti jalantarux Titiqaqa qutampi,  aynacharux Ingavi,  inti jalsurux Murillo provinciampirakiw qurpasi. Uksanx waka uywaw jilpachax uywata, lichiria ukham uñt’atarakiw lichitx kisu atipxi ukax Chukiyaw jach’a markaruw aljañatak apapxi maysatx PIL ANDINA uksaruw lichi aljapxi.
Jayu
Jayu, jani jakañani, jayu quchana utjiri, thuru janq'u qulunaka, lakaru puri ukaxa qhatiri, jijiyiri. Aymara jaqinakaxa manq'aru uskuñatakiwa apnaqapxi.
Los Andes Provincia
Markachirinaka
INE 2012 uka jakthapiwirjamax 78.579 markachiriw utji.
San Isidro jisk'a t'aqa suyu
San Isidro jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de San Isidro) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lima jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Los Andes Provincia
Municipionaka
Provincia de Los Andes uksanx pusi municipio ukhar  t’aqxatawa:  Nayrïr municipio Pucarani, payïri Laja, kimsïri Batallas, pusiristi Puerto Pérez jall ukhamat t’aqanuqt’atawa.
Anita Malfatti
Anita Catarina Malfatti warmi (* São Paulo marka, 1889 mara 2 uru Anata phaxsin yuritayna - † São Paulo, 1964 mara 6 uru Awti phaxsin yuriwi), 🇧🇷 jach'a marka llimphiri Yäpari. Samanchaña, samichaña.
San Isidro jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
12° 25' S 76° 47' W
Zhou Enlai
Zhou Enlai 周恩来 (* Huai'an, 1898 mara 5 uru Achuqa phaxsin yuritayna - Pekin, 1976 mara 8 uru Chichu phaxsin sarawayxarakitayna ), 🇨🇳 jacha marka kumunista anakithiri, Markani Republika China Uma kamayuq.
San Isidro jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri San Isidro markam
Zhou Enlai
Warmi: Deng Yingchao Yuqanaka: Sun Weishi & Wang Shu.
Los Andes Provincia
Markanakapa
12 markanakaw (cantones) utji. Los Andes Provincian capitalapax Pucarani markawa.
San Isidro jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
58 056 jaqi (25 184 chacha, 32 872 warmi)
Austriya
Austriya (, aliman aru: Österreich []) —oficialmente,, Republik Österreich)— país de la porción meridional de Iwrupa. Nayriri marka: Wien.
Shilla jisk'a t'aqa suyu
Shilla jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Shilla) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Qarwas jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Waykawachu jisk'a t'aqa suyu
Waykawachu jisk'a t'aqa suyu ; (kastilla arupi: Distrito de Santa Ana de Huaycahuacho) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lukana jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Anita Malfatti
Awki: ; Tayka:.
Shilla jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa ?, Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Shilla marka.
Jawq'a
Jawq'a, jani jupankiri aptiri, jaqita jamasata apaqiri.
La Rioja (Arxintina) jisk'a suyu
La Rioja jisk'a suyu Arxintina mä jisk'a suyu.
Shilla jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
jaqi
Waykawachu jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Llamayu phaxsi 21 1962, Manuel Prado Umalliq.
Kuntisuyus jisk'a suyu
Kuntisuyus jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Condesuyos Piruwna mä jisk'a suyuwa, Ariqipa jach'a suyu.
Anqu (Churkampa) jisk'a t'aqa suyu
Anqu jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Anco). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Wankawillka jach'a suyu, Churkampa jisk'a suyu.
Oregon suyu
Oregon Istadus Unidusna mä suyuwa.
Anqu (Churkampa) jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 10 uru Juyphi phaxsin 1955 mara, Manuel Odría Umalliq.
Jawuna
Jawuna, t'axsañataki lik'ita lurata.
Río Negro jisk'a suyu
Río Negro jisk'a suyu {{{es|Provincia de Río Negro}} Arxintina mä jisk'a suyu.
Yurimawas
Yurimawas, (, Piruw marka, nayriri marka Alto Amasuna jisk'a suyu.
Asankaru
Asankaru ; (kastilla arupi: Azángaro) nisqaqa huk nayri marka Asankaru jisk'a t'aqa suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi. 14°54'36S 70°11'51W
Chinchiwasi jisk'a t'aqa suyu
Chinchiwasi jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Chinchihuasi). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Wankawillka jach'a suyu, Churkampa jisk'a suyu.
Asankaru
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 1586 watapi.
Yurimawas
Uraqipa
5°54′00''S 76°05′0″O
Ernesto Alayza
Ernesto Alayza Grundy (* London, 1912 mara 18 uru Taypi sata phaxsin yuritayna - Lima, 2001 mara 15 uru Llamayu phaxsin yuriwi), 🇵🇪 jacha marka arxatiri & anakithiri.
Chinchiwasi jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 11 uru Chichu phaxsin 1962 mara, Manuel Prado Umalliq.
Anqu (Churkampa) jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
275,03 km2
Yurimawas
Uraqipa
Jaqinaka: 70 575
Kuntisuyus jisk'a suyu
Kuntisuyus jisk'a suyu nayriri marka: Chuqipampa.
Waykawachu jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Santa Ana Waykawachu marka.
Asankaru
Jaqinakapa
16 035 jaqi
Anqu (Churkampa) jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Anqu jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: La Esmeralda (2 404 msnm).
Jaqinaka
9 373 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Kuntisuyus jisk'a suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Juyphi phaxsi 21 1825 mara, Simuna Wuliwar Libertadur.
Ubinas jisk'a t'aqa suyu
Ubinas jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: ''Distrito de Ubinas) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu General Sánchez Cerro jisk'a suyupi, Moqwegwa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Waykawachu jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
739 jaqi
Kuntisuyus jisk'a suyu
Uraqipa
6 958,4 km2
Chinchiwasi jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
171,68 km2
Ubinas jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 1823 mara.
Paimas jisk'a t'aqa suyu
Paimas jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Paimas). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Piwra jach'a suyu, Ayawaka jisk'a suyu.
Ernesto Alayza
Awki: Francisco Alayza y Paz Soldán; Tayka: Ernestina Grundy Gaytán. Ñawpaq warmi: Hermínia Mujica Álvarez Calderón. Yuqanaka: (12) Alejandro, Rosa, Francisco, Ernesto, María, Fernando, Isabel, Javier, Pedro, Jaime, Bernardo wan Juan Alayza Mujica.
Paimas jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 8 uru Llamp'u phaxsin 1964 mara, Fernando Belaúnde Umalliq.
Waraniyi aru
6.500.000-7.000.000 aruchiri:
Almasan
Almasan (kastilla aru: Almazán) Ispaña marka.
Agallpampa jisk'a t'aqa suyu
Agallpampa jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Agallpampa). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, La Libertad jach'a suyu, Utusku jisk'a suyu.
Ubinas jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
3 725 jaqi ( 1 959 chacha, 1 766 warmi)
Kuntisuyus jisk'a suyu
Jaqinaka
18 991 jaqi (10 539 chacha, 8 452 warmi)
Chinchiwasi jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Chinchiwasi jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Chinchiwasi (2 800 msnm).
Ernesto Alayza
Alma mater: San Markus Jach'a Yatiñ Uta
Qaqra jisk'a t'aqa suyu
Qaqra jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Cacra) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Yawyu jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 15 1936, Oscar Benavides Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Qaqra markam.
Jaqinakapa
1 167 jaqi
Chinchiwasi jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
3 935 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
James Dean
James Byron Dean suti «James Dean»  (* Marion, 1931 mara 8 uru Anata phaxsin yuritayna - Cholame, 1955 mara 30 uru Llamp'u phaxsin yuriwi), 🇺🇸 jacha marka yäpari jaqi.
Utusku jisk'a t'aqa suyu
Utusku jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Otuzco). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, La Libertad jach'a suyu, Utusku jisk'a suyu.
Bactrocera amplexa
Bactrocera amplexa ch'iwi (Insecta), orden chhichhillanka (Diptera).
Nayra sarnaqäwi
Katjaña Munro, 1984.
Paimas jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Paimas jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Paimas (550 msnm).
Agallpampa jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 10 uru Llamp'u phaxsin 1941 mara, Oscar Benavides Umalliq.
Utusku jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa ? uru ? phaxsin ? mara, ? Umalliq.
Kawalluqucha
Kawalluqucha,, Piruw marka, nayriri marka Mariscal Ramón Castilla jisk'a suyu.
Utusku jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
444,13 km2
Granada
Jaqinakapa
234 758 jaqi
El Carmen (Churkampa) jisk'a t'aqa suyu
El Carmen jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de El Carmen). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Wankawillka jach'a suyu, Churkampa jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 10 uru Juyphi phaxsin 1955 mara, Manuel Odría Umalliq.
Ludovico Bertonio
Ludovico Bertonio sata tata kurasa, khaya 1603 maratha paqallqu qillqatapa jaytt'arakstu, paya aymara gramática, ukatha 1612 maranraki maya gramáticampi maya vocabulariompi.
Mario Benedetti
Mario Orlando Hardy Hamlet Brenno Benedetti Farrugia suti (* Tacuarembó marka, 1920 mara 14 uru Llamp'u phaxsin yuritayna - Muntividëw, 2009 mara 17 uru Llamayu phaxsin yuriwi) 🇺🇾 jacha marka qillqiri.
Ludovico Bertonio
Links
Bertonio, Ludovico, — 1612
Mario Benedetti
Awki: Brenno Benedetti; Tayka: Matilde Farrugia. Warmi: Luz López Yukanaka:
Roberto Ramírez del Villar
Roberto Ramírez del Villar Beaumont  (* Ariqipa, 1920 mara 6 uru Llamayu phaxsin yuritayna - Lima, 1995 mara 29 uru Llamayu phaxsin yuriwi), 🇵🇪 jacha marka arxatiri & anakithiri.
El Carmen (Churkampa) jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
73,12 km2
Ludovico Bertonio
Links
http://www.lenguandina.org/
Granada
Irpirinaka
Kuraka: Francisco Cuenca Rodríguez.
Utusku jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Utusku jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Utusku (2 641 msnm).
Tinku jisk'a t'aqa suyu
Tinku jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Tinco) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Qarwas jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa ?, Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Tinku marka.
Jaqinakapa
jaqi
Nawta
Nawta,, Piruw marka, nayriri marka Luritu jisk'a suyu.
Roberto Ramírez del Villar
Awki: Benigno Ramírez del Villar; Tayka: Natalia Emilia Victoria Beaumont Tamayo. Ñawpaq warmi: Mariana Chabaneix Bustamante. Yuqanaka: (4) Mariana, Fernando, Verónica wan Andrés.
Alma mater: San Agustín Jach'a Yatiñ Uta
Sarumilla jisk'a suyu
Sarumilla jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Zarumilla) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Tumpis jach'a suyu.
El Carmen (Churkampa) jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
El Carmen jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Pawqarpampilla (3 114 msnm).
Sarumilla jisk'a suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Awti phaxsi 25 1942 mara, Manuei Prado Umalliq.
El Carmen (Churkampa) jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
3 195 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Sarumilla jisk'a suyu
Uraqipa
745,13 km2 6°25´47” S - 79°50´12” O
Agallpampa jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
258,56 km2
Kawalluqucha
Nayra sarnaqawi
Kamasqa ?.
James Dean
Awki: Winton Dean, Tayka: Mildred Winslow.
Nawta
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 30 uru April phaxsin 1830 mara, cacique Manuel Pacaya Irarica.
Kawalluqucha
Uraqipa
3°55′00''S 70°34′0″O
Jaqinaka: 4 028
Utusku jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
25 134 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Agallpampa jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Agallpampa jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Agallpampa (3 117 msnm).
Nawta
Uraqipa
4°30′30''S 73°35′0″O
Makusani
Makusani ; (kastilla arupi: Macusani) nisqaqa huk nayri marka Makusani jisk'a t'aqa suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi. 14°05'00S 70°26'00W
Juana Inés de la Cruz
Awki: Pedro Manuel de Asbaje y Machuca; Tayka: Isabel Ramírez de Santillana.
Chunan jisk'a t'aqa suyu
Chunan jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de San Pedro de Chunán) Piruwna mä jisk'a suyu t'aqawa, Hunin jach'a suyu, Xauxa jisk'a suyu.
Nawta
Uraqipa
Jaqinaka: 29 859
Makusani
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 1586 watapi.
Tomasa Tito Condemayta
Awki: Sebastián Tito Condemayta, Tito Condemayta ayllu kurakan ; Tayka:. Alfonsa Hurtado de Mendoza.
Qurpawasi jisk'a t'aqa suyu
Qurpawasi t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Curpahuasi) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Grau jisk'a suyupi, Apurimaq jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Makusani
Jaqinakapa
11 707 jaqi
Qurpawasi jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Awti phaxsi 24 1955 mara, Manuel Odría Umalliq.
Jaqinaka
2 337 jaqi (1 195 chacha, 1 142 warmi)
Jesús Nazareno jisk'a t'aqa suyu
Jesús Nazareno jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Jesús Nazareno) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Wamanqa jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Sarumilla jisk'a suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Sarumilla jisk'a suyu nayriri marka: Sarumilla.
Jesús Nazareno jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
15 248 jaqi.
Chunan jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Jallu qallta phaxsi 14 1954 mara, Manuel Odría Umalliq.
Sarumilla jisk'a suyu
Jisk'a t'aqa suyunaka
Contralmirante Villar jisk'a suyu: 4 jisk'a t'aqa suyunaka:
Iwari jisk'a t'aqa suyu
Iwari jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Ihuari) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Waral jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Sarumilla jisk'a suyu
Jaqinakapa
36 669 jaqi ( chacha,  warmi)
Wankani
Wankani; (kastilla arupi: Huancané) nisqaqa huk nayri marka Wankani jisk'a t'aqa suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
16°24'00S 69°52'00W
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 1586 watapi.
Jaqinakapa
7 332 jaqi
San Juan jisk'a suyu
San Juan jisk'a suyu {{{es|Provincia de San Juan}}) Arxintina mä jisk'a suyu.
Iwari jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Iwari markam.
Jaqinakapa
2 996 jaqi
Jach'a marka
Jach'a marka, jach'a uraqini, jaqini, maya jilïri mallkuni marka.
Chunan jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
64,68 km2
Puruma
thumb|250px|Puruma. Puruma, jaya maranaka jani yapuchata uraqi.
Chunan jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Chunan jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: San Pidru Chunan.
Jaqinakapa
1 205 jaqi ( chacha, warmi)
Bruce Lee
Bruce Jun-fan Lee (李振藩, 李小龍; pinyin: Lǐ Zhènfān, Lǐ Xiăolóng); icha Bruce Lee, suti (* San Francisco marka, 1940 mara 27 uru Awti phaxsin yuritayna - Hong Kong, 1973 mara 20 uru Huillka kuti phaxsin yuriwi) huk 🇺🇸 jacha marka yäpari.
Georges Delerue
Georges Delerue suti (Roubaix, 1925 mara 12 uru Thaya phaxsin yuritayna - Los Angeles, 1992 mara 20 uru Thaya phaxsin yuriwi), 🇫🇷 jacha marka ankirïw suma q'uchux Jaylliphust'ari.
Bruce Lee
Yachaywasi: Tak Sun School (德信學校) 218 Nathan Road, Kowloon, La Salle College (喇沙書院) (1951) & St. Francis Xavier's College (聖芳濟書院). Edison Technical School (Seattle Central Community College, Capitol Hill, Seattle).
Alma mater: Washington Yachay suntur.
Georges Delerue
Awki: Georges Delerue, Tayka: Marie Lhoest. Warmi: Colette Delerue. Yuqa: Claire.
Chawllacaturi
Chaullacaturi jaqu thaqhaña challhuanaka.
Santa Lusiya (Lukana) jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857, Ramón Castilla Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Santa Lusiya marka.
Jaqinakapa
1 321 jaqi
Kurakanaka
.
Pennsylvania suyu
Pennsylvania Istadus Unidusna mä suyuwa.
Alaxpacha yänakata
Alaxpacha yänakata, alaxpacha yatxatawi.
Yunka (Qarwas) jisk'a t'aqa suyu
Yunka jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Yúngar) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Qarwas jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Bactrocera amplexiseta
Bactrocera amplexiseta ch'iwi (Insecta), orden chhichhillanka (Diptera).
Yunka (Qarwas) jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Yunka marka.
Bactrocera amplexiseta
Nayra sarnaqäwi
Katjaña May, 1962.
Pallasqa jisk'a suyu
Pallasqa jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Pallasca) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Ankashu jach'a suyu.
Uraqipa
2 101 km2 08°15´03” S y 78°01´01” O
Jisk'a t'aqa suyunaka
Pallasqa jisk'a suyu: 11 jisk'a t'aqa suyunaka:
Jaqinakapa
28 580 jaqi ( chacha, warmi)
Rikina
Rikina,, Piruw marka, nayriri marka Rikina jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa ? uru ? phaxsin ? mara, ?.
Uraqipa
4°30′30''S 73°35′0″O
Jaqinaka: 22 232 (2005 mara)
Anguía jisk'a t'aqa suyu
Anguía jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Anguía). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu. 6° 20´ wan 78° 87´ 00"
Nayra sarnaqawi
I Kuraka: Javier Olano Carranza.
Uraqipa
123,01 km2
Carlos Oquendo de Amat
Carlos Augusto Luis Humberto Nicolás Oquendo Amat suti Carlos Oquendo de Amat (* Punu, 1905 mara 17 uru Yapu apthapi phaxsin yuritayna - Guadarrama, 1936 mara 6 uru Achuqa phaxsin yuriwi) 🇵🇪 jacha marka jarawi qillqiri.
Anguía jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Anguía jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Anguía.
Carlos Oquendo de Amat
Awki: Carlos Belisario Oquendo; Tayka: Zoraida Amat Machicao. Warmi:.
Anguía jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
4 542 jaqi (? chacha, ? warmi)
Sapillica jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 23 uru Anata phaxsin 1946 mara, José Luis Bustamante Umalliq.
Uraqipa
267,09 km2
Sapillica jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Sapillica (1 466 msnm).
Jaqinaka
11 032 jaqi (? chacha, ? warmi)
La Merced (Churkampa) jisk'a t'aqa suyu
La Merced jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de La Merced ). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Wankawillka jach'a suyu, Churkampa jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 30 uru Awti phaxsin 1945 mara, José Luis Bustamante Umalliq.
Uraqipa
69 km2
La Merced jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: La Merced (2 632 msnm).
Ramiro Prialé
Ramiro Prialé Prialé (* Wankayu, 1904 mara 6 uru Chichu phaxsin yuritayna - Lima, 1988 mara 25 uru Anata phaxsin yuriwi), 🇵🇪 jacha marka anakithiri & arxatiri.
Islay jisk'a suyu
Islay jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Islay Piruwna mä jisk'a suyuwa, Ariqipa jach'a suyu.
Eusébio
Eusébio da Silva Ferreira suti, Eusébio sutichaña (* Maputo, 1942 25 uru Chichu phaxsin yuritayna - † Lisboa, 2014 5 uru Chichu phaxsin sarawayxarakitayna), Purtuwalxa phutwul anatakaman.
Ramiro Prialé
1979 Piruw Asamblea Kunstituyintiri.
Eusébio
Awki:, Tayka:.
Julius Nyerere
Julius Kambarage Nyerere (* Boutiama, 1922 mara 13 uru Yapu apthapi phaxsin yuritayna - London, 1999 mara 14 uru Taypi sata phaxsin yuriwi), 🇹🇿 Tansaniya jacha marka qillqiri & anakithiri.
Ramiro Prialé
Awki: Pedro Sixto Prialé Ráez, Tayka: Edelmira Prialé Morales. Warminaka: (1923) Carmen Luzmila Jaime Torres, (1946) Antonieta Zevallos Núñez. Yuqanaka: Ramiro Alfonso, Raquel Edelmira, Pedro José, Víctor Gustavo & Carmen Luzmila. (1948) Gonzalo, Ramiro Fernando & Hilma.;
Cristina Fernández de Kirchner
Cristina Fernández de Kirchner ( La Plata marka, 1953 mara 19 uru Anata phaxsin yuritayna - ), 🇦🇷 jacha marka arxatiri  & anakithiri. Arxintina Prisidintipa (2007-2015).
Islay jisk'a suyu
Islay jisk'a suyu nayriri marka: Mullintu.
Ramiro Prialé
Alma mater: San Markus Jach'a Yatiñ Uta
Carlos Cueto
Carlos Cueto Fernandini (* Ika, 1913 mara 1 uru Llamp'u phaxsin yuritayna - † Lima, 1968 mara 3 uru Awti phaxsin yuriwi) 🇵🇪 jacha marka qillqiri & anakithiri.
Awki: Napoleón Cueto; Tayka: Rosa Victoria Fernandini. Ñawpaq warmi: Lily Caballero Yuqanaka: 3
Islay jisk'a suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Taypi sata phaxsi 26 1897 mara, Nicolás de Piérola Umalliq.
3 886,49 km2
Jisk'a t'aqa suyunaka
Islay jisk'a suyu: 6 jisk'a t'aqa suyunaka:
Cristina Fernández de Kirchner
Qusan: Néstor Kirchner.
San Luis jisk'a suyu
San Luis jisk'a suyu {{{es|Provincia de San Luis}}) Arxintina mä jisk'a suyu.
Charat jisk'a t'aqa suyu
Charat jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Charat). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, La Libertad jach'a suyu, Utusku jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 14 uru Llamayu phaxsin 1876 mara, Manuel Pardo Umalliq.
Uraqipa
68,89 km2
Charat jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Charat (2 268 msnm).
Jaqinaka
3 223 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Clark Gable
William Clark Gable suti, Clark Gable (* Cadiz, 1901 mara 1 uru Anata phaxsin yuritayna - † Los Angeles, 1960 mara 16 uru Awti phaxsin yuriwi) 🇺🇸 jacha marka cinepi yäpari
Oskar Pallay 1934.
Warminaka: Josephine Dillon (1924-1930), Maria "Ria" Franklin Printiss Lucas Langham (1931-1939), Carole Lombard (1939-1942), Sylvia Ashley (1949-1952), Kay Williams (1955-1960).
Pilikulanaka
thumb|right|310px|Gary Cooper - Gone With the Wind tráiler (kuyu walltay 1939)
Lampa
Lampa; (kastilla arupi: Huancané) nisqaqa huk nayri marka Lampa jisk'a t'aqa suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
15°21'00S 70°22'00W
Jaqinakapa
4 780 jaqi
Emilio Romero
Emilio Romero Padilla (* Punu, 1899 mara 6 uru Anata phaxsin yuritayna - Lima, 1993 mara 7 uru Llamayu phaxsin yuriwi) 🇵🇪 jacha marka qillqiri.
Frida Kahlo
Panka uñxatt'atanaka
Arts Galleries: Frida Khalo. Exhibition at Tate Modern, June 9 – October 9, 2005. The Guardian, Wednesday 18.5.2005.
La Cuesta jisk'a t'aqa suyu
La Cuesta jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de La Cuesta). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, La Libertad jach'a suyu, Utusku jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 14 uru Llamayu phaxsin 1876 mara, Manuel Pardo Umalliq.
Uraqipa
La Cuesta jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: La Cuesta (1 874 msnm).
Jaqinaka
725 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Bactrocera anchitrichota
Bactrocera anchitrichota ch'iwi (Insecta), orden chhichhillanka (Diptera).
Nayra sarnaqäwi
Katjaña Drew, 1989.
Chayanta
Chayanta, Sn
Córdoba, Ispaña
Córdoba (kastilla aru: Córdoba), marka Andalusiya, Ispaña
Irpirinaka
Kuraka: Isabel Ambrosio (2015-)
Mulinus jisk'a t'aqa suyu
Mulinus jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Molinos) Piruwna mä jisk'a suyu t'aqawa, Hunin jach'a suyu, Xauxa jisk'a suyu.
Jach'a tupu
Jach'a tupu, awtuna sarnaqaña thaki. Llust'a lluch'intata thaki. Jaqinakana, awtuna saraña jach'a thaki.
Mulinus jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Llamp'u phaxsi 11 1956 mara, Manuel Prado Umalliq.
Jach'a tupu
Thaki, maya chiqata yaqha chiqkama saraña jisk'a tupu.
Mulinus jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
312,17 km2
Markanaka - Uchuy markanaka
Mulinus jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Mulinus.
Jaqinakapa
2 224 jaqi ( chacha, warmi)
María Izquierdo
María Cenobia Izquierdo Gutiérrez , warmi (San Juan de los Lagos marka, 1902 mara 30 uru Taypi sata phaxin yuritayna - Mïxiku marka, 1955 mara 2 uru Jallu qallta phaxin yuriwi), 🇲🇽 jacha marka Yäpa llimphiri.
Awki: Izquierdo; Tayka: Gutiérrez. Qusan: Cándido Posadas Izquierdo.
San Luis jisk'a t'aqa suyu
San Luis jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de San Luis) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lima jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa mara 1968 mara 30 uru Llamayu phaxsin, Fernando Belaúnde Prisidinti.
Uraqipa
12° 25' S 76° 47' W
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri San Luis markam
Jaqinaka
54 634 jaqi (26 264 chacha, 28 370 warmi)
Santa Cruz de Flores jisk'a t'aqa suyu
Santa Cruz de Flores jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Santa Cruz de Flores) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kañiti jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Jallu qallta phaxsi 27 1922, Augusto Leguía Umalliq.
Lukruqa jisk'a t'aqa suyu
Lukruqa jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Lacroja). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Wankawillka jach'a suyu, Churkampa jisk'a suyu.
Santa Cruz de Flores jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Santa Cruz de Flores markam.
Qaranya jisk'a t'aqa suyu
Qaranya jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Carania) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Yawyu jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Lukruqa jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 21 uru Chichu phaxsin 1875 mara, Manuel Pardo Umalliq.
Santa Cruz de Flores jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
2 450 jaqi
Qaranya jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Qaranya markam.
Lukruqa jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Lukruqa jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Lukruqa (3 379 msnm).
Jaqinaka
4 930 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Qaranya jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
335 jaqi
Chhaqachhaqa
Chhaqachhaqa
Rhode Island suyu
Rhode Island Istadus Unidusna mä suyuwa.
Jimmy Carter
Awki: James Earl Carter Sr.; Tayka: Bessie Gordy. Warmi: Rosalynn Smith (1946 watamanta). Yuqanaka: (4) Jack, James III (Chip), Donnel (Jeff) wan Amy.
Rikuway jisk'a t'aqa suyu
Rikuway jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Recuay) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Rikuway jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Santa Fe jisk'a suyu
Santa Fe jisk'a suyu {{{es|Provincia de Santa Fe}}) Arxintina mä jisk'a suyu.
Rikuway jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa ?, Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Rikuway marka.
Jaqinakapa
5 186 jaqi
Rubén Darío
Félix Rubén García Sarmiento suti, Rubén Darío qayay suti (* Darío marka, 1867 mara 18 uru Chichu phaxsin yuritayna - León, 1916 mara 6 uru Anata phaxsin yuriwi) 🇳🇮 jacha marka piriudysta & kastilla aru qillqiri.
Alma mater:.
Titiqaqa
Titiqaqa, quta Wuliwya-Piruw. Taqita sipansa wali alaya patxankiri quta. Ramisa jawiraxa Titiqaqa qutaruwa manti. Titiqaqa qutanxa kunaymana challwanakawa utjixa. Nayra yatiyäwina siwa: "Titiqaqa qutata Manku Qhapaqampi Mama Uxllumpixa mistuniritayna", sasa.
Lampiyan jisk'a t'aqa suyu
Lampiyan jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Lampían) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Waral jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Jakaña
Jakaña, jakawi, aka pacha uñjasa, amuyasa utjaña. Jaqina, uywana, alina, quqana yuritapata jiwañapkama pachapa.
Lampiyan jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857, Ramón Castilla Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Lampiyan markam.
Jaqinakapa
807 jaqi
Jakhuña
Jakhuña, amparampi apnaqaña, jakhthapiñataki, jakhuqañataki, miratayañataki, lakiñataki lurata yä.
Garrincha
Manuel Francisco dos Santos  suti chacha"Garrincha" sutichaña (* Magé, 1933 mara 28 uru Taypi sata phaxsin yuritayna - † Rio de Janeiro, 1983 20 uru Chichu phaxsin sarawayxarakitayna), 🇧🇷 j'acha marka p'iqut takiri anatakaman.
Bactrocera andamanensis
Bactrocera andamanensis ch'iwi (Insecta), orden chhichhillanka (Diptera).
Nayra sarnaqäwi
Katjaña Kapoor, 1971.
Yatxatawi
Yatxatawi. CIENCIA TOQEJJ KUNANAKAS JIKJJATASIWAYI
Má diccionariorjamajja, ciencia siski uka arojj akham san muni, “taqe kunanakat’i aka oraqensa alajjpachansa utjki ukanakat yatiña, ukanakasti wali yatiñampi ukat amuyumpiw yatjjatasi”. Ukhamajja, taqe ukanakat yatjjatañatakejj wal Ch’amachasiñaw wakisi, awisajj janiw kunas jikjjataskiti. Cientificonakajj semananaka, phajjsinaka, jan ukajj walja maranakaw sum yatjjatañatakejj ch’amachasiwayapjje. Ukampis awisajj janiw kunsa jikjjatapkiti, awisajj kuntï jikjjatapki ukajj jaqenakar yanapt’arakiwa. Jichhajj ukanakat pay uñjañáni.
Europa cheqanjja, mä empresajj wali aguantkir mä filtro urna q'omachañatak plasticot lurawayi. Ukham maquinanakajj aka Oraqen jan walt’äwinak utjki ukatakiw apnaqasiwayi, pasir 2010 maran Haití markan oraq khatatejj utjkána ukansa yanapt'awayarakiwa.
Alajjpachanjja, walja satélites sasin unt’atäpkis ukanakaw sistema de posicionamiento glo­bal (GPS) utjayaraki. Qalltan militaranakatakiw lurasi’na, ukampis GPS satäkis ukajja, kawkhankapjjesa uk yatipjjañapatakiw auto apnaqerinakaru, avión apnaqerinakaru, barco apnaqerinakaru, ukat yaqhanakampir yanapt’i. Jichhürunakanjja, cientificonakan ukham uñstayapjjatap laykuw yaqha markanakarus facilak sarsna.
¿Juman celularas, computadoras jan ukajj Internetas utjtamti? ¿Jichhak uñstir aparatompiti usumat qollasiwayta? ¿Avionat viajiritati? Ukha­mächi ukhajja, kunanaktï cienciajj jaqenak layku lurawayki ukan yanapt’apampiw ukanak jikjjatawaytanjja. Cheqas cienciajj sum jakasiñatakejj kunaymanitwa yanapt’awayaraki.
KUNSA CIENCIAJJ JIKJJATASKI
Jichhürunakanjja, aka oraqetsa ukat alajjpachatsa cientificonakajj juk’amp yatjjatasipkakiwa. Físicos nucleares sasin uñt'atápki ukanakajja, átomo satäkis ukjjat yatjjatasipkakiwa ukat astrofísico sasin uñt’atäpki ukanakajja, kunjamats alajjpachajj utjawayi uksa yatjjatasipkarakiwa. Niyakejjay wal yatjjatasiwaychejja, kunatsa Biblian parlki uka Diosan utjatapajj jan yatiski sasaw yaqhepanakajj amuyapjje.
Wali uñt’át yaqhep cientificonakasa ukat filosofonakasa, uka toqet mayjanak amuyapjje. Amir D. Aczel qellqerejj akham siwa: “Ciencia toqet yaqhep yatjjatatanakajja, Diosajj janiw utjkiti sasaw sapjje” sasa. Sañáni, física toqen yatjjatat mä chachajja, “aka oraqe ukat alajjpach lurir mä Diosan utjatap janiw kunas qhanañchkiti, ukatwa Diosajj janiw utjkiti sasin sissna” sasaw qhanañchi. Yaqhepanakajj Diosar creyiñajj “layqasiñar” creyiñamp sasiwa ukat cienciajj "wali chama jan amuyañjam yaticháwinak qhanstayi" sasaw sapjjaraki.
Ukampis akham sasaw jiskt'asiñasa: ¿cientificonakajj taqe kun sum yatjjatasati “Diosajj janiw utjkiti” sasin sapjjpacha? Cheqas janiwa. Walja askinakas jikjjatasiwaykchejja, walja cientificonakajj 'janiw taqe ukanakajj yatjjatañjamákiti, jan ukajj janiw kunapachas yatjjataskaniti’ sasaw sapjje. Física toqet yatjjatir premio Nobel katoqer Steven Weinberg sat chachajja, akham sänwa: “Janipuniw taqe ukanakat sum yatjjataskaniti” sasa. Astronomía to­qet wali yatjjatt’at Martin Rees sat yatichirejja, akham sasaw qellqana: “Janiw jaqenakajj ukanak yatksnati” sasa. Jupajj Gran Bretaña markatawa. Kunjamtí uñjawayktanjja, kunanakatí utjki ukanakat wali yatjjatañaw utjaski, jisk'a celulanakata, alajjpachata. Sañäni:Alajjpach toqet yatjjatatanakajja (cosmólogos) “kunanakatí alajjpachan utjki ukanakatjja, sapa patakat 95 janiw uñjaskiti ukat janirakiw cientificonakan maquinanakapas ukanak yatjjatirjamákiti” sasaw sapjje. Ukanakarojj materia oscura ukat energía oscura sasinwa sutichapjje. ¿Kunas ukanakajja? Janiw khitis yatkiti.
Cientificonakajj waljanakwa jan qhanahchirjamapkiti. Mä wali uht’at neurologojj akham siwa: “Janiw taqe kun sum yatksnati, ma cientificojj janiw amuyupampik apayasinapakiti, jan ukasti juk’amp yatjjataskakinapawa” sasa.
Jumati' “cienciajj taqe kunwa sum qhanahchawayi, ukhamajj Diosatsa, Bibliatsa armasjjahasawa” sasin amuysta ukhajja, ak amtahamawa: cientificonakajj wali suma maquinanakampis yatjjatawayapkchejja, ma juk’ak vatjjatasipki, walja yatjjatahaw faltaski. Uka toqetjja, Ency­clopedia Britannica sat qellqatajj akham siwa: “Jichhiirkamajj pusi waranqa maranakas yatjjatasiwakchejja, alajjpachajj kunjamas ukajj janiw amuyahjamakiti, Babilonia markachirinakatakejj ukhamarakipachanwa” sasa. Ukhamasti, kunti’ cienciajj jan jikjjatawavki ukana­kat ¿kunjamsa amuyahasa?
Uka toqet sapa mayniw kunsa amtjjahapa sa­saw Jehova Diosan Testigonakapajj amuvapjjta. Nanakajj aka ewjjt’arjam sarnaqahatakiw ch’amachasipjjta: “Suma chuyman’ipjjatamajj taqe jaqenakan unt’atapan” (Filipenses 4:5). Kunjam­sa Bibliampi ukat cienciampejj yanapt’asipjje uka toqet wali amuyumpi yatjjatahamatakiw ch’amancht’apjjsma.
Chachapuyas jisk'a t'aqa suyu
Chachapuyas jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Chachapoyas). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Amarujawira jach'a suyu, Chachapuyas jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa ? uru ? phaxsin ? mara, ? Umalliq.
Uraqipa
153,78 km2
Chachapuyas jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Chachapuyas (2 335 msnm).
Jaqinaka
22 493 jaqi (? chacha, ? warmi) - 2005 mara
Waynakuta jisk'a t'aqa suyu
Waynakuta jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Huaynacotas) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Unyun jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 22 1825 mara, Simuna Wuliwar Libertadur.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Taurisma markam.
Jaqinakapa
2 464 jaqi (1 210 chacha, 1 254 warmi)
Chhichhillanka
Chhichhillanka (, Díptero), ch'iwi.
Santiago del Estero jisk'a suyu
Santa Fe jisk'a suyu {{{es|Provincia de Santiago del Estero}}) Arxintina mä jisk'a suyu.
Uwe Seeler
Uwe Seeler suti chacha (* Hamburg, 1936 mara 5 uru Awti phaxsin yuritayna - ), 🇩🇪 jacha marka p'iqut takiri anatañaxa. Piqusiña.
Jakhuri
Jakhuri, jakhunaka wakiyiri apnaqiri. Jakhurixa jakhunaka uñsuski.
Tennessee suyu
Tennessee Istadus Unidusna mä suyuwa.
Chikama
Chikama ; français: balancement; deutch: waage
Yunka jisk'a t'aqa suyu
Yunka jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: ''Distrito de Yunga) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu General Sánchez Cerro jisk'a suyupi, Moqwegwa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Achuqa phaxsi 19 1965 mara.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Yunka markam
Jaqinaka
1 570 jaqi (809 chacha, 761 warmi)
Jakhuqawi
Jakhuqawi, walja jakhuta jakhuqaña.
Jakaña (anatumiya)
Jakaña, puraka manqhana wawanakana jani ukaxa qallunakana utjawipa wayaqa.
José Gálvez Barrenechea
José Gálvez Barrenechea (* Tarma, 1885 mara 7 uru Thaya phaxsin yuritayna - † Lima, 1957 mara 18 uru Anata phaxsin yuriwi), 🇵🇪 jacha marka qillqiri & anakithiri.
Tarma alcaldi.
Awki: Justiniano Gálvez; Tayka: Amalia Barrenechea. Ñawpaq warmi: Yuqanaka:
Miqala
References / Uñt'awi naka
[[Categoría:]]
Miguel de San Román
Gran Mariskal Miguel de San Román y Meza (* Punu, 1802 mara 17 uru Llamayu phaxsin yuritayna - Lima, 1863 mara 3 uru Yapu apthapi phaxsin yuriwi), 🇵🇪 jacha marka militar & anakithiri. Piruw Prisidinti (1862-1863).
Palpakachi jisk'a t'aqa suyu
Palpakachi t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Mariscal Gamarra) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Grau jisk'a suyupi, Apurimaq jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Jallu qallta phaxsi 11 1942 mara, Manuel Prado Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Palpakachi markam
Maynas jisk'a suyu
Maynas jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Maynas) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Luritu jach'a suyu.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 1820 mara, Jusiya San Martin Libertadur.
Uraqipa
119 859,0 km2 6°25´47” S - 79°50´12” O
Llaqllin jisk'a t'aqa suyu
Llaqllin jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Llacllín) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Rikuway jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Ninasuyu jisk'a suyu
Ninasuyu jisk'a suyu {{{es|Provincia de Tierra del Fuego, Antártida e Islas del Atlántico Sur}}) Arxintina mä jisk'a suyu.
Llaqllin jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 1963, Umalliq.
Jaljayaña
Jaljayaña, maya sapata, kucha kucha khuchunuqaña, q'llunuqaña, phachjaña, t'aqjaña, wikhjaña.
Maynas jisk'a suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Maynas jisk'a suyu nayriri marka: Iqitu.
Llaqllin jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
101,1 km2
Maynas jisk'a suyu
Jisk'a t'aqa suyunaka
Maynas jisk'a suyu: 13 jisk'a t'aqa suyunaka:
Llaqllin jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Llaqllin marka.
Maynas jisk'a suyu
Jaqinakapa
536 423 jaqi ( chacha,  warmi)
Llaqllin jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
807 jaqi
Mantaru jisk'a t'aqa suyu
Mantaru jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de El Mantaro) Piruwna mä jisk'a suyu t'aqawa, Hunin jach'a suyu, Xauxa jisk'a suyu.
Sicchez jisk'a t'aqa suyu
Sicchez jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Sicchez). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Piwra jach'a suyu, Ayawaka jisk'a suyu.
Mantaru jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Taypi sata phaxsi 23 1921 mara, Augusto Leguía Umalliq.
Texas suyu
Texas Istadus Unidusna mä suyuwa.
Sicchez jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 8 uru Yapu apthapi phaxsin 1936 mara, Oscar Benavides Umalliq.
Uraqipa
33,1 km2
Mantaru jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
17,76 km2
Jalsu
Jalsu, uraqita uma aywsu qalltawa.
Mantaru jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Mantaru jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Pukuchu.
Jaqinakapa
2 870 jaqi ( chacha, warmi)
Sicchez jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Sicchez jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Sicchez (1 413 msnm).
Chhijchhi
Chhijchhi, qinayan janq'u jisk'a muruq'ur tukut jallu umawa. Chhijchhix ch'uxña alinakar q'ala k'utsuriwa. Qhanpachanxa, aka chhijchhix chhullunkhayat umawa, muruq' muruq'uwa alaxpachat jalaqtani, chhijchhintani, satarakiwa.
Sicchez jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
2 456 jaqi (? chacha, ? warmi)
Bactrocera aneuvittata
Bactrocera aneuvittata ch'iwi (Insecta), orden chhichhillanka (Diptera).
Muju
Muju ; (kastilla arupi: Moho) nisqaqa huk nayri marka Muhu jisk'a t'aqa suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Sicchez jisk'a t'aqa suyu
Kurakanaka
.
Flora Tristán
Flore Célestine Thérèse Henriette Tristán Moscoso Laisnay, warmi, Flora Tristan (* Paris marka, 1803 mara 7 uru Yapu apthapi phaxsin yuritayna - Bordeaux marka, 1844 mara 14 uru Awti phaxsin yuriwi) huk 🇫🇷-🇵🇪 jacha marka anakithiri, piryudista & qillqiri.
Muju
15°21'00S 69°30'00W
Flora Tristán
Awki: Mariano Tristán y Moscoso; Tayka: Anne-Pierre Laisnay. Qusan: André Chazal Yuqanaka: Ernest & Aline.
Muju
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa ? watapi.
Bactrocera aneuvittata
Nayra sarnaqäwi
Katjaña Drew, 1971.
Broken/Traducir el interface al Aymara
La siguiente lista tiene palabras que se usan en los menus de la Wikipidiya en Aymara y que deberian ser traducidos del español al aymara:
Victor Hugo
Victor Hugo suti (* Besançon, 1802 mara 26 uru Anata phaxsin yuritayna - † Paris, 1849 mara 22 uru Llamayu phaxsin), 🇫🇷 jacha marka qillqiri.
Chhipchi
Chhipchi
Samuel Beckett
. Samuel Barclay Beckett suti (Dublin, 1906 mara 13 uru Yapu apthapi phaxsin yuritayna - París, 1989 mara 22 uru Jallu qallta phaxsin yuriwi) 🇮🇪 jacha marka qillqiri.
1969 mara Qillqatata Nobel Pallay.
Manuel Oribe
Manuel Ceferino Oribe y Viana  (* Montevideo, 1792 mara 26 uru Thaya phaxsin yuritayna - Montevideo, 1857 mara 12 uru Awti phaxsin yuriwi), 🇺🇾 jacha marka militar & anakithiri.
Uruwayi Prisidinti (1835-1838, 1843-1852).
Mayuq jisk'a t'aqa suyu
Mayuq jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de San Miguel de Mayocc). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Wankawillka jach'a suyu, Churkampa jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 22 uru Juyphi phaxsin 1962 mara, Manuel Prado Umalliq.
Uraqipa
37,86 km2
Mayuq jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Mayuq (2 212 msnm).
Tukuman jisk'a suyu
Tukuman jisk'a suyu {{{es|Provincia de Tucumán}}); Arxintina mä jisk'a suyu.
Machi jisk'a t'aqa suyu
Machi jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Mache). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, La Libertad jach'a suyu, Utusku jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 7 uru Achuqa phaxsin 1964 mara, Fernando Belaúnde Umalliq.
Uraqipa
37,32 km2
Machi jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Machi (3 300 msnm).
Jaqinaka
3 465 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Bobby Moore
Robert Frederick Chelsea Moore OBE suti chacha, "Bobby Moore" sutichaña (* London, 1941 mara 12 uru Yapu apthapi phaxsin yuritayna - London, 1993 mara 12 uru Anata phaxsin yuriwi), 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 jach'a marka p'iqut takiri anatañaxari.
Uqru jisk'a t'aqa suyu
Uqru jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Ocros) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Wamanqa jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Uqru marka.
Asunsyun (Chachapuyas) jisk'a t'aqa suyu
Asunsyun jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Asunción). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Amarujawira jach'a suyu, Chachapuyas jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 3 uru Awti phaxsin 1933 mara, Oscar Benavides Umalliq.
Uraqipa
25,71 km2
Asunsyun jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Asunsyun (2 820 msnm).
Jaqinaka
353 jaqi (? chacha, ? warmi) - 2005 mara
Jach'ak'achi
Jach'ak'achi, marka Wuliwya.
Yurïwipa
Jach'akachix yuritaynawa, (mä jach'a markjama) tunka payan urunak saraqataru chinuqa phaxsin waranq kimsaqallq patak pä tunk suxtan marana. Uka markax utxapunitaynawa, kamachinakaxa ukanakarukiw uñtasakiw utt'ayapxatayna.
Utah suyu
Utah Istadus Unidusna mä suyuwa.
Nanakan Awkixa
NANAKAN AWKIXA (PADRE NUESTRO)
Nanakan Awkixa, Alaxpachanktawa, Sutimax yaupaychatâpan, Qhapaq kankañamax nanakar jutpan, Munañamasti luratâpan, Kamisatix alaxpachana, ukhamaraki akapachana. Sapûru t`ant`a jichhûru churapxita, Juchanakatsti pampachapxarakita, Kamisatix nanakaxa, nanaka juchachasirux Pampachapkta ukhama. Janiraki watiqaru tinkuñsa jaytapxistati, Ñanqhanakata qhispiyapxarakita.
Ukhamapan
San Kristuwal jisk'a t'aqa suyu
San Kristuwal jisk'a t'aqa suyu ; (kastilla arupi: Distrito de San Cristóbal) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lukana jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Achuqa phaxsi 25 1986, Alan García Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri San Kristuwal marka.
Jaqinakapa
1 321 jaqi
Marka (Rikuway) jisk'a t'aqa suyu
Marka jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Marca) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Rikuway jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa ?, Umalliq.
Uraqipa
184,84 km2
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Marka marka.
Rembrandt
Rembrandt (Rembrandt Harmenszoon van Rijn) suti ( Leiden, 1606 mara 15 uru Huillka kuti phaxsin yuritayna - Amsterdam, 1669 mara 4 uru Taypi sata phaxsin yuriwi) jacha marka llimphiri yäpa.
Marka (Rikuway) jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
1 111 jaqi
Rembrandt
Awki: Harmen Gerritszoon van Rijn; Tayka: Neeltgen Willemsdochter van Zuijtbrouck.
Suyo jisk'a t'aqa suyu
Suyo jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Suyo). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Piwra jach'a suyu, Ayawaka jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 2 uru Chichu phaxsin 1857 mara, Ramón Castilla Umalliq.
Uraqipa
1 084,4 km2
Suyo jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Suyo (399 msnm).
Jaqinaka
2 456 jaqi (? chacha, ? warmi)
Amta Kuyawani 2.0
Qallta arunaka
Amta Kuyahuani 2.0 mä tiknulujiy amtawa, lurasawayiw khaya Universidad Indígena Boliviana – Aymara Tupák Katari (UNIBOL - ATK) Huarina markana.
¿Qhitinakas yanapt'asawayi lurasawayi?
Hivos Holanda markan yanapt’apampin lurasiwayi, uka lurt’awix Fundación Jaqi Aru – FJA ukan chikanchasirinakamp kunkañchayatawa ukjamaraki Hacklab Cochabamba, Hacklab La Paz tamanakan yanapt’apampi.
¿Kuna amtamp luratasa?
Aka amtax aka amuyump lurt’atawa tiknulujiya achunakampi, aymar laxrampi yaticht’awinak tuq nayraqatar sarantayañatakiwa ukjamata waynanakan aruskipawinakap, yatiñanakap utxayañapatak ch’amañchawiwa ukampirus aymara arusas Internet tuqinkaspa uka jisk’a amtanakampi lurt’atawa.¿Qhitinakamp lurawayatasa?
Antinanak UNIBOL –
ATK yatiqir waynanak tawaqunakamp lurt'atawa ukampirus wali wakiskiriwa, kunalaykutix jupanakax wali ch’ikhi q’apha amuyumpiw kimsakast antenanak lurt’awayapxi (antenas ranuradas, antenas Yagui o antenas de tubo, antenas doble Biquad o antena de bandeja), tukt’ayatarusti yatiqir waynanak tawaqunakax wali askiw sasinwa arxatt’awapxana, nanakax markanakaxanx aka antenanakx lurt’asipxiristwa.
Tukuy Arunaka
Uka antenanakax UNIBOL – ATK tuqinx kimsa chiqawjar uskt’atawa: tawaq kullakanakan ikiñ utapa ukjaru, waynanakan ikiñ uta ukjaru ukjamaraki panka uta ukjarusa, kunjamtix UNIBOL – ATK junta Universitariax chhillkt’ana ukarxama. Aka untanakarux internet wayrax janiw mantkanati ukatwa amt’atana uka chiqanakar antenanakax uskt’atañapataki. Ukampirus mä sistema de intranet ukjamawa aka jach’a yatiqañ utan uskt’ataraki.
Muki jisk'a t'aqa suyu
Muki jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Muqui) Piruwna mä jisk'a suyu t'aqawa, Hunin jach'a suyu, Xauxa jisk'a suyu.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 10 1955 mara, Manuel Odría Umalliq.
Uraqipa
11,74 km²
Markanaka - Uchuy markanaka
Muki jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Muki.
Jaqinakapa
1 171 jaqi ( chacha, warmi)
Gabriel Pereira
Gabriel Antonio José Pereira Villagrán  (* Montevideo, 1794 mara 17 uru Achuqa phaxsin yuritayna - Montevideo, 1861 mara 14 uru Yapu Apthapi phaxsin yuriwi), 🇺🇾 jacha marka anakithiri.
Jama
Jama, janchi manqhana, jani manq'a kamanana katuqatanaka, anqaru jamañnama mistsuri jach'a yaq'a. Uwijana, qawrana, allpaqana jamapaxa wanuruwa tuku.
Cádiz
Cádiz (kastilla aru: Cádiz), marka Andalusiya, Ispaña
Jaqinakapa
118 919 jaqi
Irpirinaka
Kuraka: José María González Santos (2015-).
Chhullunkhaya
Chhullunkhaya ch'uch'u umawa.
Chadín jisk'a t'aqa suyu
Chadín jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Chadín). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Llamp'u phaxsi 18 1942 mara, Manuel Prado Umalliq.
Uraqipa
66,53 km2
Jaqinaka
4 344 jaqi (? chacha, ? warmi)
Bactrocera anfracta
Bactrocera anfracta ch'iwi (Insecta), orden chhichhillanka (Diptera).
Nayra sarnaqäwi
Katjaña Drew, 1989.
Pachamarka jisk'a t'aqa suyu
Pachamarka jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Pachamarca). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Wankawillka jach'a suyu, Churkampa jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 23 uru Yapu apthapi phaxsin 1965 mara, Fernando Belaúnde Umalliq.
Uraqipa
160,06 km2
Pachamarka jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Pachamarka (2 730 msnm).
Jaqinaka
3 007 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Unyun jisk'a suyu
Unyun jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de La Unión Piruwna mä jisk'a suyuwa, Ariqipa jach'a suyu.
Unyun jisk'a suyu nayriri marka: Kutawasi.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Llamayu phaxsi 4 1835 mara, Luis José de Orbegoso Umalliq.
4 746,4 km2
Jisk'a t'aqa suyunaka
Unyun jisk'a suyu: 11 jisk'a t'aqa suyunaka:
Jaqinaka
15 662 jaqi (7 814 chacha, 7 848 warmi)
Kawallu
Qaqilu, kawallu, uywa.
Qaqilux asint tinpunakan patrunanakan latxatas jayanak sarañ uywanakanwa. Uka uywax wali t'iju, ukjamarak jathi q'iphinaks aptarakispha.
Pridi Banomyong
Pridi Banomyong (* Siam, 1900 mara 11 uru Llamayu phaxsin yuritayna - Paris, 1983 mara 2 uru Llamayu phaxsin yuriwi),  anakithiri, Thay suyu uma kamayuq (1932).
Paulo Coelho
Paulo Coelho suti (* Rio de Janeiro, 1947 mara 28 uru Thaya phaxsin - ), 🇧🇷 jacha marka qillqiri.
Warmi: Christina Oiticica.