cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Thomas Gainsborough
Thomas Gainsborough (* Sudbury, bautizado 1727 mara 14 uru Llamayu phaxsin yuritayna - † London, 1788 mara 2 uru Thaya phaxsin yuriwi), 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 jach'a marka llimphiri Yäpap.
Awki: John Gainsborough; Tayka:. Warmi: Margaret Burr. Yuqanaka: 2
Wamali jisk'a suyu
Wamali jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Huamalíes) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Wanuku jach'a suyu.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 1821 mara 12 uru Anata phaxsin, Jusiya San Martin Libertadur.
Uraqipa
3 144,50 km2
Jaqinakapa
68 809 jaqi ( chacha,   warmi)
Jisk'a t'aqa suyunaka
Wamali jisk'a suyu: 11 jisk'a t'aqa suyunaka:
Wasikancha jisk'a t'aqa suyu
Wasikanchajisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Huasicancha) Piruwna mä jisk'a suyu t'aqawa, Hunin jach'a suyu, Wankayu jisk'a suyu.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Yapu apthapi phaxsi 4 1930 mara, Augusto Leguía Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Waqrapukyu jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Waqrapukyu.
Jaqinakapa
1 500 jaqi ( chacha, warmi)
Pallpa putu
Wallpa putux wallpanakan ikiñ utapawa.
Émile Zola
Émile Édouard Charles Antoine Zola  Émile Zola (* Paris, 1840 mara 2 uru Yapu apthapi phaxsin yuritayna — † Paris, 1902 mara 29 uru Llamp'u phaxsin yuriwi) 🇫🇷 jach'a marka qillqiri.
Awki: François Zola, Maman: Émilie Aubert
Pesticide
Plaguicidas nisqaqa mana allin kawsaqkunata hark'anapaq, hark'anapaq icha pisiyachinapaq imayaykuna icha imayaypa chaqrusqakunam. Chayqa kanmanmi plaguicida, sustancia química, agente biológico ahinataq virus utaq bacteria, antimicrobiano, desinfectante utaq ima herramientapas. Mana allin kawsaqkunaqa kanmanmi kurukuna, yurakuna unquchiqkuna, qurakuna, moluscokuna, pisqukuna, ñuñuq uywakuna, challwakuna, kurukuna hinaspa microbiokuna runakunapa mikuyninkunata, kaqninkunata, unquykunata mastariqkunatapas. Plaguicidakuna llamk’achispa wakin allinkuna kaptinpas, wakin sasachakuykunatapas apamunmanmi, runakunaman, huk uywakunamanpas venenoyuq kasqankurayku. Yaqa llapan plaguicidakunam llamkanku chay plagakunata wañuchispa. Kay yurawan ch’unqasqa kaptin, huk plaguicida sistémico kaqtaqa vasculares haces kaqwan apakun. Achka yuramanta hurqusqakunatapas plaguicida hinam servichikunmanku.
Luigi Pirandello
Luigi Pirandello suti (* Agrigento, 1867 mara 28 uru Juyphi phaxsin yuritayna - † Roma, 1936 mara 10 uru Jallu qallta phaxsin yuriwi), 🇮🇹 jach'a marka kastilla aru qillqiri.
1934 mara Qullasïwi Nobel Pallay.
Awki: Stefano Pirandello; Tayka: Caterina Ricci-Gramitto. Warmi: María Antonietta Portulano.
Chincha jisk'a suyu
Chincha jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Chincha) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Ika jach'a suyu.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Taypi sata phaxsi 30 1868 mara, José Balta Umalliq.
Uraqipa
12º 48´ 30" S, 13º 35´ 04" O
2 988,27 km2
Jisk'a t'aqa suyunaka
Chincha jisk'a suyu: 11 jisk'a t'aqa suyunaka:
Ecatepec de Morelos
Ecatepec de Morelos, Mïxiku munisipyu. Jaqinaka: 1,656,107.
Askichaña Manq'suña
Mä Askichaña Manq'suña jan ukax cafeteríaía de reparacion ukax mä tantachäwiwa, ukanx jaqinakax utax usuchjatanakap askichapxi, uka usuchjasiñanakas utanakapanx k'achat k'achata k'achachata k-achat k-achata k k'achatanak askichapxi. Ukanakax aka markan jakasirinakatak wakicht'atawa. Askichaña Manq'suña ukax mä chiqawjanw lurasi, ukanx Liq'iña ukanakaw utji, ukatx taqi kunanakas askichasispawa. Jupanakan amtäwipax q'añu t'unanak jisk'achayañawa, askichaña ch'amanchaña, ukhamarak mayacht'asiña.
Wyilikiu Nuwhurud
Wyilikiu Nuwhurud (rusi aru: Великий Новгород) Rusiya marka.
Yann'Sine Jebli
Yann'Sine Jebli, chiqpach sutipax Yassine Jebli satarakiwa, Marruecos markankir q'uchuri, Tan-Tan markan.
Pablo
Pablo:
San Jusiy (Kustarika)
San Jusiy, (, qhichwa aru: San Husiy), nayra marka Kustarika. 1738 watamanta.
Waykïña
WAYKÏÑA (Katill arunxa: batán de piedra) Waykïñax pä aymar arut jaqthapitawa: Wayk'a = 'ají', ukatx iyaña 'moler'. Uka pä arunakaw waykïña sas arsusxaraki. Aymaranakan qalat ch'ixut wayk'a iyañatakiwa. Waykïñax pä qalat wakiyatawa; palam qala ukjamarak muruq qala. Tayka qalax manqhankiwa, ukxaruw kunatix iyañak ukax uchaña. Ukatx muruq' qalax amparamp katusin iyjañatakirakiwa.
Wiñaq jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857, Ramón Castilla Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Wiñaq markam.
Jaqinakapa
1 914 jaqi
Djuna Barnes
Djuna Barnes (* Cornwall-on-Hudson, New York suyu, Istadus Unidus, 1892 mara 12 uru Juypi phaxsin yuritayna — † New York, 1982 mara 18 uru Juypi phaxsin yuriwi) 🇺🇸 jacha marka qillqiri.
Khuchhi
Khuchhi (kastill arunxa: Chancho, cerdo) Kuchhix pusi kayun patapampanakan ñuñur uywawa. Yaqhipanakax wiraxucha sapxarakiwa. Ukax sutix mä chansa arut juti; kuna q'añunakarus sunt'iskakiw ukata.
Khuchhix manq'a sillp'inak ukjamarak manq'a puchunak manq'araki. Ukampis khuchhix layu, sik'i, qimillu tanqaraki. Khuchhix ux, ux, ux sasaw arsuraki,Jisk'a khuchhinakax ch'ulis, ch'ulis ch'ilis sasaw wararipxaraki.
San Huwan Bawtista (Maynas) jisk'a t'aqa suyu
San Huwan Bawtista jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de San Juan Bautista). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Luritu jach'a suyu, Maynas jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 5 uru Awti phaxsin 1999 mara, Alberto Fujimori Umalliq.
Uraqipa
3 117,05 km2
San Huwan Bawtista jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: San Huwan (138 msnm).
Jaqinaka
124 100 jaqi (? chacha, ? warmi) - 2005 mara
Teniente Manuel Clavero jisk'a t'aqa suyu
Teniente Manuel Clavero jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Teniente Manuel Clavero). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Luritu jach'a suyu, Putumayu jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 19 uru Taypi sata phaxsin 2004 mara, Alejandro Toledo Umalliq.
Uraqipa
8 994,06 km2
Teniente Manuel Clavero jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Soplín Vargas (180 msnm).
Jaqinaka
2 787 jaqi (? chacha, ? warmi) - 2005 mara
Kurakanaka
.
Luis Hernández
Luis Guillermo Hernández Camarero suti (* Lima, 1941 mara 18 Jallu qallta phaxsin yuritayna - Buenos Aires,  1977 mara 3 uru Taypi sata phaxsin yuriwi), 🇵🇪 jacha marka midiku & qillqiri.
Awki: Hernández; Tayka: Camarero.
Alma mater: Piruwanu Puntifisya Kathuliku Yatiñ Uta & San Markus Jach'a Yatiñ Uta
Honoré de Balzac
Honoré de Balzac (* Tours, 1799 mara 20 uru Llamayu phaxsin yuritayna — † Paris, 1850 mara 18 uru Thaya phaxsin yuriwi) 🇫🇷 jach'a marka qillqiri.
Awki: Bernard-François Balzac, Maman: Anne-Charlotte-Laure Sallambier Warmi: Ewelina Hańska (1850) / Laure de Berny (1823–1833) / Olympe Pélissier / Maria du Fresnay (desde 1833) / Caroline Marbouty (1833–1839).
Kanarya jisk'a t'aqa suyu
Kanarya jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Canaria) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Víctor Fajardo jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857, Ramón Castilla Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Kanarya marka.
Jaqinakapa
3 415 jaqi
Hacklab ukanaka
Mä hacklab (español: laboratorio hacker), hackspace jan ukax hackerspace (españul: espacio de hackers) ukham uñt'ata, ukax mä tupa llamqht'aña lurawi ukampiw uñt'ayasi, uñt'ayasiñataki, chikancht'asiñataki, yanapañataki, khitinakatix ciencia, machaq tecnologias, artes digitales, electrónicas ukanakan jak'ankapki ukanakampi. Uka chiqax mä uta lluxllaña lluparata Ayllu ukjam uñjataspawa, mä ch'usawjaruw kunayman k'añaskunakax mayacht'asipxaspa, ukatx kunayman k'achat k'achata yatiqirinakas jak'achasipxaspawa, uta lluxllaña ukatx jaqikankaña ukanakaw wakisiri, irnaqayaña luririjaqi ukanakan juk'amp juk'amp nayrar sartayañataki. Ukhamasti, hackspace ukax jakhiraña ukat unt'añataqi ukanak apthapitawa, ukhamat yatxatäwinaka ukat nayrar sartayañataki.
Quchapampa jisk'a t'aqa suyu
Quchapampa jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Cochabamba) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Waras jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa ,Umalliq.
Kusipata jisk'a t'aqa suyu
Kusipata jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Cusipata) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Qispiqanchi jisk'a suyupi, Qusqu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Quchapampa jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Quchapampa marka.
Kusipata jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 5 1940 mara, Manuel Prado] Umalliq.
Quchapampa jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
jaqi
Kusipata jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Kusipata markam.
Jaqinakapa
4 755 jaqi (2 336 chacha, 2 419 warmi)
Antapampa (Aqupampa) jisk'a t'aqa suyu
Antapampa jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Antabamba). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Wankawillka jach'a suyu, Aqupampa jisk'a suyu.
Uraqipa
81,85 km2
Antapampa jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Antapampa (3 460 msnm).
Jaqinaka
4 082 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Kate Chopin
Kate Chopin (Katherine O'Flaherty Faris;* Saint Louis, Missouri suyu, Istadus Unidus 1850 mara 8 uru Anata phaxsin yuritayna — † París, 1904 mara 22 uru Thaya phaxsin yuriwi) 🇺🇸 jacha marka qillqiri.
Yunta
YUNTA WAKANAKA Yuntax pä wakar yukum yukuntat yapu lurañatak uywanakawa. Yuntax jaqirue yap lurañ yanapi. Yuntampis kunayman juyranakaw yapuchasi. Yaqhipawjanakan qhulliñatakis, juyranak satañatakis llamayuñatakis wakiskiriwa. Juk'ampis Yuntax siwar qhap'iñatak ukjamas wakiskirirakiwa. Yuntax pä urqu turunakawa, yaqhip pachax mä qachump urqumpis wakirakisphawa, jan ukax qachu purak utjarakiwa. Taqi ukanakax yatichañatjamawa.
Peter Cetera
Peter Cetera, jaqi (* Chicago, Illinois suyu 1944 mara 13 uru Llamp'u phaxsin yuritayna -  ) 🇺🇸 jacha marka q'uchu arsuyaña.
Paramonga jisk'a t'aqa suyu
Paramonga jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Paramonga) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Barranca jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Wachun jisk'a t'aqa suyu
Wachun jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Huachón). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Pasqu jach'a suyu, Pasqu jisk'a suyu.
Paramonga jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Awti phaxsi 23 1976, Francisco Morales Bermúdez Umalliq.
Wachun jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 27 uru Jallu qallta phaxsin 1923 mara, Augusto Leguía Umalliq.
Paramonga jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Paramonga markam.
Pedro
Pedro:
Paramonga jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
25 191 jaqi
Wachun jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
471,68 km2
Wachun jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Wachun (3 400 msnm).
Jaqinaka
5 511 jaqi (? chacha, ? warmi)
Gregorio Pita jisk'a t'aqa suyu
Gregorio Pita jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Gregorio Pita). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu, San Markus jisk'a suyu.
Uraqipa
281,81 km2
Gregorio Pita jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Paukamarka (2 675 msnm).
Tegucigalpa
Tegucigalpa,, nayra marka Honduras. Llamp'u phaxsi 29 1578 watamanta.
Gregorio Pita jisk'a t'aqa suyu
Kurakanaka
Partido Alianza para el Progreso.
Tupaq Amaru Inka jisk'a t'aqa suyu
Tupaq Amaru Inka jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Túpac Amaru Inca) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Pisku jisk'a suyupi, Ika jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 6 1986 mara, Alan García Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Tupaq Amaru marka.
Kankallu jisk'a suyu
Kankallu jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Cangallo) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Ayaquchu jach'a suyu.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 21 1825 mara, Simuna Wuliwar Libertadur.
Uraqipa
34 902 km2 13°9′47″S 74°13′28″O
Markanaka - Uchuy markanaka
Wamanqa jisk'a suyu nayriri marka: Kankallu.
Jisk'a t'aqa suyunaka
Wamanqa jisk'a suyu: 6 jisk'a t'aqa suyunaka:
El Greco
Doménikos Theotokópoulos grisya aru: Δομήνικος Θεοτοκόπουλος suti jaqi, El Greco (* Candia, 1541 mara yuritayna - Mougins, 1614 mara 8 uru Yapu apthapi phaxsin yuriwi) Grisya 🇪🇸 jach'a marka llimphiri yäpari.
Awki: Geórgios Theotokópoulos; Tayka:. Warmi: Jerónima de Las Cuevas. Yuqa: Jorge Manuel Theotocópuli.
San Cristóbal jisk'a t'aqa suyu
San Cristóbal jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de San Cristóbal) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Mariscal Nieto jisk'a suyupi, Moqwegwa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Chichu phaxsi 31 1944 mara.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Calacoa markam
Jaqinaka
3 518 jaqi (1 966 chacha, 1 552 warmi)
Naska jisk'a suyu
Naska jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Nazca) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Ika jach'a suyu.
Uraqipa
Jaqinaka: 55 816
5 234,24 km2
12º 48´ 30" S, 13º 35´ 04" O
Jisk'a t'aqa suyunaka
Naska jisk'a suyu: 5 jisk'a t'aqa suyunaka:
Wakulla
WAKULLA Wakullax k'ink'u ñiqit lluchit una uskusiñawa. Jach'a yuru saraksnawa. Wakullarux walja umaw imasiña, ukatx qhiri thiyawjankarakiwa, ukjamat jasak uma apsusiñatakiwa.
Qullqapampa (Waras) jisk'a t'aqa suyu
Qullqapampa jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Colcabamba) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Waras jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa ,Umalliq.
Vesoul
Vesoul, nayriri marka Phransiya (Haute-Saône jach'a suyu, Franche-Comté suyu).
Qullqapampa (Waras) jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Qullqapampa marka.
Torres Causana jisk'a t'aqa suyu
Torres Causana jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Torres Causana). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Luritu jach'a suyu, Maynas jisk'a suyu.
Qullqapampa (Waras) jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
jaqi
José
José:
Kiskachay jisk'a suyu
Kiskachay jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Espinar) Piruw markana mä jisk'a suyuwa, Qusqu jach'a suyuniwa.
Iti jisk'a t'aqa suyu
Iti jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Ite) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Jorge Basadre jisk'a suyupi, Taqna jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Vesoul
Geografía ukax
Vesoul, prefectura de Haute-Saône, ukax departamento ukan chuymapan jikxatasi. Ukax Durgeon ukan chiqanchatawa. Besançon jak’ankiwa, ukax París-Belfort tren ukan jikxatasi, ukax mä jasak puriñ markawa.
Kiskachay jisk'a suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Awti phaxsi 17 1917 mara.
Iti jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Iti markam.
Kiskachay jisk'a suyu
Nayra sarnaqawi
Kiskachay jisk'a suyu nayriri marka: Yawri.
Iti jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
3 299 (1 614 chacha, 1 685 warmi).
Utusku jisk'a suyu
Utusku jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Otuzco) Piruwna mä jisk'a suyuwa, La Libertad jach'a suyu.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Anata phaxsi 12 1821 mara, Jusiya San Martin Umalliq.
Uraqipa
2 110,77 km2 7°42´47” S - 79°06´56” O
Markanaka - Uchuy markanaka
Utusku jisk'a suyu nayriri marka: Utusku.
Jisk'a t'aqa suyunaka
Utusku jisk'a suyu: 10 jisk'a t'aqa suyunaka:
Paramore
Paramore, jaylliphust'a United States.
Utusku jisk'a suyu
Jaqinakapa
89 056 jaqi ( chacha,  warmi)
Kiskachay jisk'a suyu
Nayra sarnaqawi
13°55'41'' 71°29'50 - 14°52'58 72°0'
Chuqipampa jisk'a t'aqa suyu
Chuqipampa jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Chuquibamba ) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kuntisuyus jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Kaya phuthi
KAYA PHUTHI Kaya phuthix ñiq'i tapakar phukhur qhathiyat manq'awa. Phuthi sutimp uñt'at manq'anakax aknïrinakawa: Taqi aka manq'anakaw phuthi sata. Taqis juyphin juypsuta ukatx lupimp wañt'ayat manq'anakawa. Aka kast phuthinakax jaqt'a kaltumpiw manq'aña, ukjamrak chawlla luxrumpisa. Aka phuthinak sum manq't'asiñatakix irxataw munasiraki.
Kiskachay jisk'a suyu
Qullunaka
Aymar sutinaka, qhichwa sutinaka:
Chuqipampa jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 22 1825 mara, Simuna Wuliwar Libertadur.
Ichukan jisk'a t'aqa suyu
Ichukan jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Ichocán). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu, San Markus jisk'a suyu.
Kiskachay jisk'a suyu
Jisk'a t'aqa suyunaka
Kiskachay jisk'a suyu: 8 jisk'a t'aqa suyunaka:
Ichukan jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa ? ?, ? Umalliq.
Kiskachay jisk'a suyu
Jaqinaka
62 698 jaqi ( chacha, warmi)
Ichukan jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
76,11 km2
Chuqipampa jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Chuqipampa markam.
Torres Causana jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 2 uru Huillka kuti phaxsin 1943 mara, Manuel Prado Umalliq.
Chuqipampa jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
3 618 jaqi (1 707 chacha, 1 911 warmi)
Moche jisk'a t'aqa suyu
Moche jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Moche). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, La Libertad jach'a suyu, Trujillo jisk'a suyu.
Matthias Sindelar
Matthias Sindelar (Czech aru: Matěj Šindelář [ˈmacɛj ˈʃɪndɛlaːr̝̊]) suti chacha, (* Kozlov, 1903 mara 10 uru Anata phaxsin yuritayna - Wien, 1939 mara 23 uru Chichu phaxsin yuriwi) huk Austriya jacha marka  phutwul anatañaxari.
Awki: Jan Šindelář, Tayka: Marie Švengrová.
Torres Causana jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
7 363,44 km2
Moche jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 2 uru Chichu phaxsin 1857 mara, Ramón Castillao Umalliq.
Torres Causana jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Torres Causana jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Pantoja (188 msnm).
Moche jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
25,25 km2
Moche jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Moche (4 msnm).
Wayukachi jisk'a t'aqa suyu
Wayukachi jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Huayucachi) Piruwna mä jisk'a suyu t'aqawa, Hunin jach'a suyu, Wankayu jisk'a suyu.
Ichukan jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Ichukan jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Ichukan (2 596 msnm).
Vesoul
Sarnaqäwi
Nayrïr uñt’at qillqatanakax Vesoul ukar mä waranqa marat mä juk’a nayraw uñacht’ayi, La Motte qullun lurat castillo sutimpi, “Castrum Vesulium”. Siglo XIII maratpachaw uka markax internacionales comerciales ukan wali wakiskirïnxa. Capital de la bailiwick de Amont ukax 14n pachanx, español apnaqawimp 16 ukat 17 siglo maranakanx 12 uru achuqa phaxsit 1800 maranx prefectura ukhamaw tukuwayi.
Ichukan jisk'a t'aqa suyu
Kurakanaka
Partido Alianza para el Progreso.
Vesoul
Demografía ukax
Demografía (Vesoul)
La Habana
La Habana,, nayra marka Kuba.
Nayra sarnaqawi
16 uru Awti phaxsin 1519 mara.
Moche jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
28 956 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Pukyu jisk'a t'aqa suyu
Pukyu jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Puquio) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lukana jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857, Ramón Castilla Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Pukyu marka.
Jaqinakapa
15 020 jaqi
Wayukachi jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Awti phaxsi 10 1857 mara, Ramón Castilla Umalliq.
Jakhu
Jakhu, qhawqhanitapa maya chimpumpi chimpuri, jani ukaxa arsuri.
Wayukachi jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
13,3 km2
Jakhu
Jakhu ma sienciawa, uka sienciasti numerunakam axiomanakampi qalltuwa, numerunakata, geometria figuranakata, abstracta estructuranakata chiktapiñ abstracta entidadempi yatjatiñ muni.
Waryaqa jisk'a t'aqa suyu
Waryaqa jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Huariaca). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Pasqu jach'a suyu, Pasqu jisk'a suyu.
Wayukachi jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Wayukachi jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Wayukachi.
Jakhu
Jakhunaka
Qhawqhanitapa maya chimpumpi chimpuri, jani ukaxa arsuri.
Wayukachi jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
8 076 jaqi ( chacha, warmi)
Waryaqa jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
133,07 km2
Phisqhïr Jach'a Thakhi
Phisqhïr Jach'a Thakhix  mä jach'a thakhiwa, uka  borough  Manhattan ukhat  New York Jach'a Markan, Istarus Unirun qallti. Ukhamarak aka thakhix West 143rd Street  Harlem ukan  Washington Square North ukhakamawa Washington Square Park ukhatsti Greenwich Village. Aka Jach'a Thakhix taqikunapuniw aljañatakix walja chaninitapat uñt'atawa.
Waryaqa jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Waryaqa jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Waryaqa (2 941 msnm).
Amantani jisk'a t'aqa suyu
Amantani jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Amantaní) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Punu jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Waryaqa jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
7 897 jaqi (? chacha, ? warmi)
Amantani jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa mara 1965, Fernando Belaúnde Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Amantani markam
Jaqinaka
4 255 jaqi (2 026 chacha, 2 229 warmi)
Santo Domingo (Republika Duminikana)
Santo Domingo ,, nayra marka Republika Duminikana. Thaya phaxsi 4 1496 watamanta.
Juan
Juan:
Libertad Lamarque
Libertad Lamarque Bouza (* Rosario, 1908 mara 24 uru Awti phaxsin yuritayna - Mïxiku marka, 2000 mara 12 uru Jallu qallta phaxsin yuriwi), 🇦🇷 jacha marka q'uchu arsuyaña & yäpari.
Awki: Gaudencio Lamarque (1874-1947); Tayka: Josefa «Pepa» Bouza (1863-1932). Qusan: Emilio Romero (1926-1935) /Alfredo Malerba (1945-1994). Yuqanaka: Libertad Mirtha Romero (1927–2014)
Yati
Yati, Sarawi, markpachana sarnaqäwi, jakäwi amxasita.
Lamrama jisk'a t'aqa suyu
Lamrama t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Lambrama) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Awankay jisk'a suyupi, Apurimaq jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Awti phaxsi 23 1838 mara, Luis José de Orbegoso Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Lamrama markam
Evo Morales
Juan Evo Morales Ayma (Urinuqa, 1959 mara 26 uru Taypi sata phaxsin yuritayna -  ), 🇧🇴 jacha marka diriginti & anakithiri. Wuliwya Prisidinti susiyalisti (2006-2019). Aymar jaqi.
Lamrama jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
5 043 jaqi (2 515 chacha, 2 528 warmi)
Evo Morales
Awki: Dionisio Morales Choque; Tayka: María Ayma Mamani. Warmi: Yuqanaka: Eva Liz Morales Alvarado & Álvaro Morales Paredes.
Isla del Sol marka
Isla Del Sol Markax Titiqaqa (kastilla aru: Lago Titicaca) uka quta taypinkiwa, khuri “provincia Manco Kapac” ukana. Aka markax sayt'urux 9.6 kilumitru ukhamarak irwaqarux 4.8 kilumitru ukhanirakiwa, ukhamarak yaqhipax sapxiwa: aka markax qullänawa (kastilla aru: sagrado).
Nayrapacha
Nayra pachax Wiraquchax inkanacan jiliripax tatitupanwa, aka wiraquchax pä wawanak uchatayna, “Manqu Kapaqump Mama Uxllumpi” ukanakaw wali sum jakasiripxatayna. Uka Isla del Sol markana, ukat uka pa jaqix yakha uraqinakaw thakhapxana, sullat xuqu uraqinak minapxirinwa. Ukat jaya "CUSCO PERU" markaruw jaqkir sarapxatayna.
Ayllunakapa
Wat’a markax pä aylluniwa, jach’a ukax Yumani satawa, yaqhasti Ch’alla Pampa satarakiwa. Paypachan uta inkanakaw utji
Uñch'ukiñawja
Yumaniruw quta lakar purisin mä jach’a patillat uñchukiñawa, uk mistuñawa, ukat alayaruw purisin kimsa um chhixiskir uñjasi, (kastilla aru: fuente del inca) uk inkanakaw munasiñapamp uñstayapxatayna, uka umax Piru markat juti sapxiwa.
Puriñataki
“Copacaban” markata mä lanchat islakam sarañaxa pä pachat kimsatunka q’atampi purintata. Quta lakar, Yumani markaruw puriyasipxi ukan jaqinakapax wali sum katuqasipxi.
Ukat juk’am alayarux walja utanakaw uñstani, uka utanakax jakkirinakanx qalanakamp jichhump ñiq'imp luratawa ukan utjix manq’a, ikiñ utanaka, jaqinakax wali sum katuqapxi yakha jaya jach’a markanakat jutirinakarux.
Ayllunkirinaka
Isla markan jakkir jaqinakax yapu lurasipxi ukhamarak challwa katusipxi ukampi jakasipxi, taqikasta yapu nak utji jawasa, ch’uq apilla, alwirja, tawri, yakhanakampi. Jaya markanakat jaqinakaw inkan sarnakawipa uñjir jutapxi Jiwakiw taqi kuns uñjañatak utji Qala utanak Sutipax chinkana
Francisco de Zurbarán
Francisco de Zurbarán y Márquez suti (* Fuente de Cantos, 1598 mara 7 uru Awti phaxsin yuritayna - † Madrid, 1664 mara 27 uru Thaya phaxsin yuriwi) 🇪🇸 jacha marka yäpa llimphiyri.
Awki: Luis de Zurbarán, Tayka: Isabel Márquez. Warmi: María Páez Yuqanaka: María, Juan (Llerena 1620-Sevilla 1649), (que fue pintor, como su padre, y murió durante la gran  epidemia de peste en Sevilla, 1649), & Isabel Paula.
. ' . . ..
Smith
Smith:
Qhach'u ch'uñu
QHACH'U CH'UÑU (kastill arunxa: Chuño fresco)
Qhach'u ch'uñux juyphin luxsut suypach phayasit ch'uñuwa. Uka ch'uñux janiw lupimp wañt'ayatakiti, jan ukasti juypacha. Qach'u ch'uñux challwa thiximpix wali sumapuniw mant'añaxa.
Ch'uñu
Nayraqatax ch'uñux juyphin luxsuta ukatx lupimp wañt'ayat ch'iyar waña ch'uqiwa. Ukatx ajam luräwinakaw ch'uñu lurañatakix wakisi: Phinat ch'uqi pallïwi
Niya juyphix pachax puriniñampixi ukjaw phinanakax imarxaña, ukat ch'uqix tam tam palljxaña. C'huñu ch'uqix tantiyunakas jisk'anakas ukaw wakichña ch'uñuwir apxañataki.
Tarika jisk'a t'aqa suyu
Tarika jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Tarica) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Waras jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Ch'uñu
Ch'uñüwi
Tarika jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Tarika marka.
Ch'uñu
Ch'uñuwix ch'uñu ch'uq juyphimp juypsuyañatak tilan chhiqawa. Yaqhip markanakanx kawkhantix wal juyphix purki ukhar apatawa. Ukampis jilpachas jawir lakanakaru, qhuthañ thiyanakar wakichatarakiwa.
Tarika jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
jaqi
Ch'uñu
Jant'aküwi
Uwisu
UWISU (Kastill arunxa: Arado de tracción humana. Uwisux yapu yapuchañatakiw wali wakiskiri. Uwisux qulliñataki, sukanak allikipsuñataki, satañatakiw wali wakiskiri. Mä qiñwa lawata, lasuta, jirut ukjam lurt'atawa. Qhulliñatakix paniniw mä uma tukupxaspha, ukjamrak mä phiñch'irini, mä chapallurin ukjamarakiw yapx lurapxaspha.
Ch'uñu
Wali sum juyphi ch'uñu ch'uqir katuñapatakix waylla sat ñut'u jichhuw jant'akuña, ukat ukjar ch'uqix tilantaña.
Tarwi
TARWI (kastill arunxa: chocho o lupino). Wuliwya, Pirwa, Ecuador, Argentina, Chili thaya uraqinakan achu. Alipax ch'uxña, ukatx laram janq'ump q'illump panqararaki. Achupax panqarat mistu, ukatx achupatx tarwi juq'u chulluchiñaraki.
Ch'uñu
Qhallaña
Tarwi
Jach'a alinakaw ali, niya mä jaqi sayt'anakaw aliñ yati. Juka'mpis niya 2000t 3800kam thaya altun aliraki.
Ch'uñu
Niya juysthapiw ch'uñu ch'uqix uman qhalljaña ukjamat qalam t'uqkirik willtax apthapiña. Jaqhipax nayrïr k'ank'a arukiw umamp qhallirix ch'uñüwir sarapxi.
Tarwi
Qullatapa Tarwi umaw wali khusapunix uywanakar jamak'unakat qullañataki. Uka jaxu umamw kunayman laq'unak jiwarayiri sapxiwa.
Markas jisk'a t'aqa suyu
Markas jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Marcas). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Wankawillka jach'a suyu, Aqupampa jisk'a suyu.
Ch'uñu
Takiña
Markas jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 23 uru Awti phaxsin 1925 mara, Augusto Leguía Umalliq.
Ch'uñu
Takiñax kunawrasatix luxutax lupimp chullurxi ukjaw kayump takirxaña. Jilpachax warminakaw takipxi ikampis chhachax takirakispawa.
Markas jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
155,87 km2
Ch'uñu
Wañayaña
Markas jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Markas jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Markas (3 394 msnm).
Ch'uñu
Ch'uñu takiratax lupimpiw wañsuyxaña, ukatakix uta jak'anakaruw luxsutpach apxapxi.
Sillp'iña
Wañaski ukjaw sillp'iñax jan phayasiñ urasax wasitat sillp'iskañataki. Yamakis jach'a ch'uñunakax wali sum q'arak sillp'sutañapawa, kunattix ukanakaw jach'a phuñchawinakan phayata.
khuyuña
Wañat ch'uñux khuyxañarakiwa, ukatakix thayaw munasi.
Pirwaña
Thayamp t'unanak khuysuyxatax yutinakaruw imxaña. Yaqhipanakax sixinakaruw uchasxapsi.
Chulluchiña
Suma wañt'ayata, thayampis khuysut chúñuw manq'añatak umar chulluyxaña. Ukaw ch'uñu chulluchiña sata. Ukatx umamp chullutax phayasiñakixiwa.
Akjam kask ch'uñunakaw utjaraki
Qhach'u ch'uñu
Qacha ch'uñu
Cruz del Sur
Illampu p'iqitxa qutastniwa warawanakaxa, ukhaxanawa yatisi jicha marax waliniti janicha, qhipa maraniti jana ukaxa nayra maranicha.
Q'achi
Q'ACHI
Q'achix jisk'a chumphi jamachiwa, Juyphi jamach'it uñt'atarakiwa. Qala chhaxwanakar ukjamarak uyu p'iyanakaruw k'anwaraki.
Aka jisk'a jamach'ix awasir puriñ yati, ukatakix chur... q'ax q'ax q'ax sasaw jisk'a chhiqhanakap jawq'art'asi.
Ch'uqi satañax janiw aka jisk'a jamachix aski katuqatakiti, jan ukax khulanakampiw phat'japxi, ukjamat jan juyphi marañapataki.
Qullasuyo
Qullasuyu markanakaxa Tawantinsuyu Taypinkiwa, pusisuyunakawa ukanki, qunti-suyu, Anti-suyu, chincha-suyu.
Wayllay jisk'a t'aqa suyu
Wayllay jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Huayllay). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Pasqu jach'a suyu, Pasqu jisk'a suyu.
Tita Merello
Laura Ana Merello, Tita Merello (* Buenos Aires, 1904 mara 11 uru Taypi sata phaxsin yuritayna - Buenos Aires, 2002 24 uru Jallu qallta phaxsin yuriña), 🇦🇷 jacha marka q'uchu arsuyaña.
Wayllay jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa ? uru ? phaxsin ? mara, ? Umalliq.
Jorge
Jorge:
Tita Merello
Awki: Santiago Merello; Tayka: Ana Gianelli. Qusan: Luis Sandrini (1942-1948). Yuqanaka:
Waqaypampa jisk'a suyu
Waqaypampa jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Huacaybamba) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Wanuku jach'a suyu.
Wayllay jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
1 026,87 km2
Waqaypampa jisk'a suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Awti phaxsi 7 1985 mara, Alan García Umalliq.
Uraqipa
1 743,70 km2
Wayllay jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
9 592 jaqi (? chacha, ? warmi)
Waqaypampa jisk'a suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Waqaypampa jisk'a suyu nayriri marka: Waqaypampa.
Jisk'a t'aqa suyunaka
Waqaypampa jisk'a suyu: 4 jisk'a t'aqa suyunaka:
Pucusana jisk'a t'aqa suyu
Pucusana jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Pucusana) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lima jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa mara 1943 mara 22 uru Chichu phaxsin, Manuel Prado Prisidinti.
Taqna jisk'a t'aqa suyu
Taqna jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Tacna) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Taqna jisk'a suyupi, Taqna jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Pucusana jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
12° 25' S 76° 47' W
Taqna jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Taqna markam
Pucusana jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Pucusana markam
Jaqinaka
10 663 jaqi (5 372 chacha, 5 261 warmi)
Lamana
LAMANA (kastill arunxa: recipiente para agua) Lamanax una uchasiñatakiw wali wakiskiri, Ukatx kunayman yänaka ukjamarak achunakaw achasispha. Lamanax k'ink'u ñiq'it lurat yäwa. Jichhürunakanx wañarura <vañador> sat lurat yánakaiw uka lantix utjxi.
John Steinbeck
John Ernst Steinbeck, Jr. (* Salinas, California suyu, 1902 mara 27 uru Anata phaxsin yuritayna — † New York, New York suyu, 1968 mara 20 uru Jallu qallta phaxsin yuriwi) 🇺🇸 jacha marka qillqiri.
Jeberos jisk'a t'aqa suyu
Jeberos jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Jeberos). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Luritu jach'a suyu, Alto Amasuna jisk'a suyu.
Willka
Willka, Inti (chimpu: ; ) jach'a nina muruq'u, aka pachpacha qhaniri.
Jeberos jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 2 uru Chichu phaxsin 1857 mara, Ramón Castilla Umalliq.
Uraqipa
4 574,11 km2
Jeberos jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Jeberos (165 msnm).
Jaqinaka
3 855 jaqi (? chacha, ? warmi)
Wali uñt'at chiqanaka
{{Commons|Category:Jeberos}
Eduardo Rodríguez
Enrique Eduardo Rodríguez Veltzé (Kuchawampa, 1956 mara 2 uru Achuqa phaxsin yuritayna -  ) 🇧🇴 jacha marka arxatiri & anakithiri.
Wuliwya Prisidinti.
Qayara jisk'a t'aqa suyu
Qayara jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Cayara) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Víctor Fajardo jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Eduardo Rodríguez
Warmi:.
Alma mater:.
Qayara jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 9 1960, Manuel Prado Umalliq.
Port-au-Prince
Port-au-Prince Pòtoprens, nayra marka Ayti. 1749 watamanta.
Chincha Alta jisk'a t'aqa suyu
Chincha Alta jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Chincha Alta) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Chincha jisk'a suyupi, Ika jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nicolás Fuentes
Domingo Nicolás Fuentes Zegarra  suti (* Mullintu, 1941 mara 20 uru Awti phaxsin yuritayna - † Kallao, 2015 mara 28 uru Taypi sata phaxsin sarawayxarakitayna), 🇵🇪 jach'a marka phutwul anatakaman. Piqusiña.
Chincha Alta jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 2 uru Chichu phaxsin 1857 mara, Ramón Castilla Umalliq.
Nicolás Fuentes
Awki: Fuentes, Tayka: Zegarra. Warmi:.
Qayara jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
1 423 jaqi
Chincha Alta jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Chincha Alta markam.
Purutu jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
276,01 km2
Salaverry jisk'a t'aqa suyu
Salaverry jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Salaverry). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, La Libertad jach'a suyu, Trujillo jisk'a suyu.
Chincha Alta jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
59 574 jaqi (29 195 chacha, 30 379 warmi)
Balsa Puerto jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 2 uru Chichu phaxsin 1857 mara, Ramón Castilla Umalliq.
Purutu jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Purutujisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Purutu (627 msnm).
Balsa Puerto jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
2 839,69 km2
Jaqinaka
12 730 jaqi (? chacha, ? warmi)
Wali uñt'at chiqanaka
{{Commons|Category:Balsa Puerto}
Purutu jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
28 956 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Maria
Maria:
Salaverry jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 9 uru Achuqa phaxsin 1870 mara, José Balta Umalliq.
Uraqipa
295,88 km2
Salaverry isk'a t'aqa suyu nayriri marka: Salaverry (3 msnm).
Jaqinaka
13 151 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
José Sabogal jisk'a t'aqa suyu
José Sabogal jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de José Sabogal). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu, San Markus jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Jallu qallta 11 1982, Fernando Belaúnde Umalliq.
Uraqipa
594,31 km2
José Sabogal jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Venecia (3 075 msnm).
La Polla Records
La Polla Records, jaylliphust'a Ispaña (1979-2003).
Antaray jisk'a t'aqa suyu
Antaray jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Andaray) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kuntisuyus jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857 mara, Ramón Castilla Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Antaray markam.
Jaqinakapa
719 jaqi (399 chacha, 320 warmi)
Waru jisk'a t'aqa suyu
Waru jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Huaro) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Qispiqanchi jisk'a suyupi, Qusqu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Llamp'u phaxsi 26 1952 mara, Manuel Odría] Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Kusipata markam.
Roberto Gómez Bolaños
Roberto Gómez Bolaños suti, Chespirito, (* Mïxiku marka, 1928 mara 21 uru Anata phaxsin yuritayna - Cancun, 2014 mara 28 uru Awti phaxsin yuriwi), 🇲🇽 jacha marka yäpari.
Turata jisk'a t'aqa suyu
Turata jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Torata) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Mariscal Nieto jisk'a suyupi, Moqwegwa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 1823 mara.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Turata markam
Jaqinaka
6 591 jaqi (3 692 chacha, 2 899 warmi)
Qarwas jisk'a suyu
Qarwas jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Carhuaz) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Ankashu jach'a suyu.
Allu
Allu (kastilla aru:Pene).
Qarwas jisk'a suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Jallu qallta phaxsi 14 1934 mara, Oscar Benavides Umalliq.
José Manuel Quiroz jisk'a t'aqa suyu
José Manuel Quiroz jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de José Manuel Quiroz). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu, San Markus jisk'a suyu.
Prado
Prado:
José Manuel Quiroz jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Jallu qallta 11 1982, Fernando Belaúnde Umalliq.
Qarwas jisk'a suyu
Uraqipa
803,95 km2 09°09´33” S y 77°21´51” O
José Manuel Quiroz jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
115,42 km2
Qarwas jisk'a suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Qarwas jisk'a suyu nayriri marka: Qarwas.
Jisk'a t'aqa suyunaka
Qarwas jisk'a suyu: 11 jisk'a t'aqa suyunaka:
María
María:
Qarwas jisk'a suyu
Jaqinakapa
43 902 jaqi ( chacha, warmi)
Witis jisk'a t'aqa suyu
Witis jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Vitis) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Yawyu jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Witis markam.
Jaqinakapa
515 jaqi
Patiwillka jisk'a t'aqa suyu
Patiwillka jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Pativilca) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Barranca jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri, Patiwillka marka.
Jaqinakapa
18 749 jaqi
Amasunu jawira
Amasunu jawira (kastilla aru, purtuguis aru: Amazonas) nisqaqa Tiksi muyuntinpi lliwmanta aswan hatun, 6 400 km suni jawiram. Piruwpiqa Ukayali Marañun jawiranaka nap tinkunpi paqarispa, sach'a-sach'anta Atlantiku Lamaraman kallpan. Chay hatun Amasunu jawirayup sach'a suyuntaqa Amasunu jawira sach'a-sach'a suyu nispa ninchikmi.
Palpa jisk'a suyu
Palpa jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Palpa) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Ika jach'a suyu.
Amasunu jawira
Markanaka: Iquitos - Pukallpa - Manaus - Belém - Macapá - Santarém
Palpa jisk'a suyu
Nayra sarnaqäwi
1963 mara 27 uru Jallu qallta phaxsin.
Thomas Mann
Paul Thomas Mann (* Lübeck, 1875 mara 6 uru Juyphi phaxsin yuritayna - Zürich, 1955 mara 12 uru Thaya phaxsin yuriwi) 🇩🇪 jach'a marka qillqiri.
Palpa jisk'a suyu
Uraqipa
Palpa jisk'a suyu nayriri marka: Palpa.
Thomas Mann
1929 mara Qullasïwi Nobel Pallaytam.
Palpa jisk'a suyu
Uraqipa
Jaqinaka: 13 363
Thomas Mann
Awki: Thomas Johann Heinrich Mann; Tayka: Júlia da Silva Bruhns (Brazilian). Warmi: Katia Pringsheim. Yuqanaka (6): Erika (*9-XI-1905/27-08-1969), Klaus (18-XI-1906/21-V-1949), Angelus Gottfried Thomas "Golo" ( 29-III-1909/7-IV-1994), Monika (7-VI-1910/17-III-1992), Elisabeth (24-IV-1918/8-II-2002), Michael (21-IV-1919/1-I-1977).
Juk'amp Jach'aq'achxat yatiyäwinaka
Bibliografía:
Palpa jisk'a suyu
Uraqipa
1 232,88 km2
12º 48´ 30" S, 13º 35´ 04" O
Jisk'a t'aqa suyunaka
Palpa jisk'a suyu: 5 jisk'a t'aqa suyunaka:
Novak Đoković
Awki: Srđan Đoković, Tayka: Dijana. Warmi: Jelena Ristić. Yuqanaka: Stefan & Tara
Grand Slam: 20
Wiqu jisk'a t'aqa suyu
Wiqu jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Vicco). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Pasqu jach'a suyu, Pasqu jisk'a suyu.
Uraqipa
173,3 km2
Wiqu jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Wiqu (4 114 msnm).
Jaqinaka
2 901 jaqi (? chacha, ? warmi)
Saminchaña
Saminchaña
Pintañax jamuqanak pintañ arte ukawa. Uka uñacht’awinakax pintatanaka satawa. Técnica de pintura ukaxa pincel, espátula jan ukaxa yaqha yänakampi pintañatakixa q’uma saminakawa uchaña. Mä kamachirjamaxa, imprenta lurañ yatiñanakax janiw pintañ tuqit jakthapitakiti, q’uma pintañamp irnaqapkchisa. Khitinakatix pintañ phuqhapki ukanakax pintiri jan ukax pintiri satawa. Arquitectura, escultura, gráficos ukat dibujo ukanakamp chika, pintañax mä género clásico de arte fino ukhamawa.
Panel ukat pirqa pintañat sipansa, vidrio ukat libro pintaña ukat laq’a, cerámica (e.g. griego jarrón pintaña) jan ukax yaqha chiqanakan (papel, plástico) pintañax mayjt’ayatarakiwa.
Pintañax nayra sarnaqäwinakat uñakipt’aspawa. Pintañ tuqit nayra qhanañchäwinakax Europa, América, Asia ukat Australia uksan p’iyanakan ukhamarak qala pintatanakawa.
pintaña técnicas ukanaka
→ Jilïr qillqata: Técnica de pintura
Nayra pachanx pintañ técnicas ukanakax encáustica ukat tempera pintaña ukanakaw wali munasïna. Ukax lawa, laq’a (jarro pintaña), qala jan ukax fresco yeso ukan pintatänwa (fresco pintura uñxatt’aña). Arqueológicos ukan juk’a yatxatäwinakapatxa, nayra pachan espectro de colores ukax wali jan sum luratäspawa. Ukampirus uñjasiwayiwa, wila, ch’uxña saminakaw juk’amp suma imatäski.
Yaqha uñacht’awinakax pintañ técnicas ukanakax nayra pachanx apnaqatawa, fresco pintaña, tempera pintaña, aceite ukamp pintaña, acuarela pintaña ukat gouache pintaña. Jichha pacha pinturanakanxa, jichhak lurat aglutinantes ukanakax sapa kutiw expresión ukan posibilidades ukanakap jilxattaski. Mä alternativa jan ukax suplemento pintura al óleo ukax pintura acrílica ukawa, Europa uksanx niya 1960 maranw artístico apnaqañatakix uñt’ayasiwayi, ukax jank’akiw wañt’i ukampirus luminosidad ukax jan chhaqhañapataki.
Jila partejja, amparampi pintatänwa. Ukampis lakapampi jan ukax kayupampi pintapki uka artistanakax utjarakiwa (Asociación de Artistas de Pintura de Boca y Pies uñxattʼäta).
Isturya
nayra sarnaqäwinaka
Lascaux p’iyan pintatanaka
Pintañ tuqit nayra uñacht’äwinakax p’iyan pintatanakawa, ukax qhipa Edad de Hielo ukat Paleolítico Alto ukan uywanakan uñacht’ayatawa. Aka pintatanaka ukat dibujonaka, ukhamarak relieves ukat esculturas ukanakax formas artísticas de expresión ukanakawa, niya 45.000 marat 10.000 nayrïr pacha marakama. uñt'ata. Nayra uñt’at p’iyan pintatanakax Indonesia markan Sulawesi uksan Maros-Pangkep Karst uksan p’iyanakan jikxatasiwayi, ukax niya 40.000 marat 45.500 marakamaw utji. Europa markan p’iyanakan pintatanakapax jilpachax España ukat Francia markanakan jikxatasïna (arte cueva franco-cantábrico). Ukanakax murales ukanakaw jikxatasi, ukax 1940 maran Lascaux p’iyan Francia uksan sur uksan jikxatasi, ukax jilpachax uywanakan uñacht’ayatawa: waka, ciervo ukat caballo ukanakax wali muspharkañ uñacht’ayatawa ukat ukatw jaqinakan nayra uñt’at uñacht’äwinakat maynïriwa.
Nayra qala, p’iya pintatanakax África, Asia ukat Australia uksat uñt’atarakiwa. Oriente Próximo uksanx nayrïr pinturanakax Neolítico pachatpachaw uñstawayi. Aka chiqanx cerámica pintada ukat pirqa pintaña ukanakan uñstatapax wali askipuniwa. Walja restos de pirqa pintat prehistórica ukanakax Çatalhöyük Asia Menor uksan jikxatasïna ukatx niya 6000 nayrïr pacha maranakanw jikxatasïna. Chr.
Europa markanxa
nayra pachanaka
Egipto markan pintatapax niya 1500 nayrïr pacha maranakanwa Chr.
Mikheil Saakashvili
Mikheil Saakashvili Kartulsuyu Prisidinti (2004-2013).
Saminchaña
Europa markanxa
→ Jilïr qillqata: Nayra pintatanaka
Kimsïr patak maranakanxa, griego Philostratos sat qillqirix pintañax diosanakan inventopawa sasaw säna (Eikones 1). Nayra qillqirinakan uka arsutanakapasa ukat yaqha arunakapas pintañax jukʼamp jachʼañchatäxänwa, esculturat sipansa jukʼamp jachʼäkaspas ukhamwa qhanañchi. Nayra Grecia markanx lawanakax jilpachax uñacht’äwinakar yanapt’añatakiw apnaqapxirïna, ukhamarak qala, laq’a ukat estuco ukanaka. Marfil, vidrio ukat lona ukanakamp apnaqañax juk’akiw utji, ukampis nayra griego pintatanakat juk’akiw qhiparaski. Minoa-micena cultura ukax wali suma fresco pintatanakamp chhaqhatapat (e.g. Knossos ukan), griego pirqa pintañax janiw llätunk patak marakamax wasitat qalltawaykiti. mä.
Romanonakan pintatanakapat arqueología toqet qhawqha pruebanakas utji ukat kuna kastas utji, ukajj griegonakan pintatanakapat sipansa wali mayjawa. Romanonakan pirqa pintatanakapat walja qhanañchäwinakaw imatäski, ukanjja qhanaw romanonakan mä phenomenonätapa, janiw tradicionan situacionaparjamakïkiti. Naturalis historia (35.118) qillqatapanxa, Plinio Jilïr Irpirix panel pintañat pirqa pintañar mayjt’ayatapatw quejasi. Walja uka fresconakax Pompeya ukat Hérculaneo imt’at markanakat juti, 79 maran.
chika pachanaka
Uñxattʼarakismawa: Pintura gótica
Carlos Mesa
Carlos Diego Mesa Gisbert (Chuqiyapu, 1953 mara 12 uru Thaya phaxsin yuritayna - ), 🇧🇴 jacha marka piriudysta, qillqiri & anakithiri.
Mercedes Sosa
Haydée Mercedes Sosa (* Tukuman, 1935 mara 9 uru Huillka kuti phaxsin yuritayna - Buenos Aires, 2009 mara 4 uru Taypi sata phaxsin yuriwi), 🇦🇷 jacha marka q'uchu arsuyaña.
Saminchaña
chika pachanaka
Siglo XII maratpacha gótico pachanxa, juk’ampi naturalismo ukaw jilxattawayi, bizantino ukat románico pictórico arunakamp chikachasiñataki. Pintura gótica ukan wali wakiskir artistanakax Giotto ukanakawa, jupax fresconakapax qhipa Renacimiento ukatakix uraq khathatirakiwa, Simone Martini, Robert Campin, Jan van Eyck, Hieronymus Bosch ukat Matthias Grünewald.
Carlos Mesa
Wuliwya Prisidinti.
Mercedes Sosa
Awki: Sosa; Tayka:. Qusan: Manuel Oscar Matus / Armando Tejada Gómez. Yuqanaka: Fabián Matus.
Saminchaña
chika pachanaka
Jichha tiempokamajja, Europa toqenkir pintañanakajj niya religiosonakanïnwa, iglesiankirinakar yuspajarasawa. Iglesianaka ukat monasterios ukanakax pintatänwa ukat iglesian coronakapasa ukat capillas de oración ukanakas retablos ukanakamp k’achacht’atarakïnwa. Yaqha yatichäwinakax retrato pintaña, género pintaña, paisaje pintaña jan ukax muerte vida ukanak qhipat uñstawayi
Carlos Mesa
Awki: José de Mesa; Tayka: Teresa Gisbert.
José Maria Eça de Queirós
José Maria Eça de Queirós (* Póvo de Varczim, 1845 mara 25 uru Awti phaxsin yuritayna -  Paris, 1900 mara 16 uru Thaya phaxsin yuriwi)  Purtuwal jach'a marka purtuyis arupi qillqiri.
Awki: José Maria de Almeida Teixeira de Queirós, Tayka: Carolina Augusta Pereira de Eça
Saminchaña
Renacimiento ukat juk’ampinaka
→ Jilïr qillqata: Renacimiento ukan pintatanaka
Pintura ukax Renacimiento ukanx mä jach’a nayrar sartawiw utjawayi, ukax técnicas de pintura al óleo ukanakan juk’amp nayrar sartawipampiw sarantawayi, perspectiva central, nayra pachatpach motivos alegóricos ukanakan uñacht’ayatapa ukhamarak jaqinakan uñacht’awinakapanx sapa mayni jaqinakarux anatomía ukan yatiñan yanapt’apampiw jach’añchasi.
Jan van Eyck (1390–1441 maranakan) jupax nayrïr kutiw independiente uñtasiwinak ukhamarak jamuqanak lurawayi; Albrecht Dürer (1471–1528) jupax nayrïr uñt’at autoretrato autónomo Europa uksan 1493 maran pintawayi; Albrecht Altdorfer (1480–1538 maranakan) nayrïr pintiriw paisaje ukar nayrïr tema ukham tukuyäna.
Taqi kunat sipansa, Florencia, Venecia ukat Roma markanakan Alto Renacimiento ukan italiano pintatanakapax Leonardo da Vinci (1452-1519), Michelangelo (1475-1564), Rafael (1483-1520) ukat Tiziano (ca . 1488-1576). ) ukax uñacht’ayatawa, perspectiva, forma, color, expresividad ukat pintor brillantez uka tuqinakata ukat jichhakamax Europa markan artes plásticas ukanakarux wiñayatak ch’amanchawayi.
Giorgi Margvelashvili
Giorgi Margvelashvili Kartulsuyu Prisidinti (2013-2018).
Saminchaña
Barroco satawa
→ Jilïr qillqata: Barroco (pintura)