cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pichakani jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
5 608 jaqi (2 765 chacha, 2 843 warmi)
Católica de la Santísima Concepción Jach'a Yatiñ Uta
Católica de la Santísima Concepción Jach'a Yatiñ Uta(kastilla aru: Universidad Católica de la Santísima Concepción), jach'a yatiñ uta, Concepción marka.
Yunan jisk'a t'aqa suyu
Yunan jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Yonán). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu, Quntumasa jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Juyphi phaxsi 5, 1964, Fernando Belaúnde Umalliq.
Uraqipa
547,25 km2
Yunan jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Tembladera.
Jaqinaka
7 970 jaqi (? chacha, ? warmi)
Pacha Kuti Uru
2012 taypi sata phaxsin pusi uru saraqataruw tunka payan urutak Yatich Kamanit mä “jawillt’äw” Jaqi Aru tamachäwir purt’ayanipxistu. Ukat ukürux kimsaniw Bolivia uraq apnaqirinakan Utapar paqalq pachar El Alto jach’a markat saraqapxtana. Purtan ukat niya anqan suyapxapinitaynawa. Jupanakax taqichaqatapxänwa, ukjamarakiw jiwa isinakamp isthapt’atapxäna.
Ukat janiw walja k’atanak jalkiptawaykänti. Niya kimsa qalqu pacharux mantxapxakiyatänwa. Mantatat wakichäwix mäkirakiw qalltäna.
Wakichäwi
Qalltatat Yatich Kaman Irptiriw pacha kutimpin machaq arunak irptir utt’asitapat mä qhawqha arunak art’äna. Ukjarux machaq Arunak Irptirirakiw kumjams laräwinakap nayrar sartayani ukatuqinakat qhanancht’äna. Qhipharux tata jilïr Evo Morales Irptirisarurakiw aru churapxäna. Jupax “…nayrax khithiti Estados Unidos-amp wali suma apaskän jupax wali suma yäqatänwa… Jichhax ukanakax janiw ukjamäxiti. Ukax mayjt’ayaskañakiwa, ukat ukjamanak pacha kutjtayañäni…”, sasaw sarakistäna. Uka tukutatxarux Italaki thuqht’äw mä qhawqha k’atanak uñicht’ayapxistäna. Jupanakax iwij isinkamakipxarakïnwa. Ukat Tata jilïr irpirisarus Tata sullka irptisarus machaq Arunak irptirirus ukat yaqhanakampir ukjamaw thuqt’ayapxäna.
Qhiphar Machaq Arunak irptirimp yaqha jila kullakanakampiw aruskipt’aniwayapxtana.Sapa mayniw mayja mayja amuyunakanipxäna. Maynïrinakasti, “wali askipiniwa” sasaw sapxistäna. Yaqhanakax “uñjañäspawa, kunjamaw achunakax uñstchini” sasaw amuyt’apxarakïna.
Nayra achachilanakasan jiwasanaklayk ch’axwawäpxatapax janiw inamayäkiti kunatti aka qhipha urunakan juk’at juk’at achunak uñjasktana. Suma yattan aka pacha kuti satäkis ukar phuqhasiñapatakix maya maya luräwinakaw lurt’asiski. Ukjamïpan ukanakat jiwasax wali k’uchik jikxatastana, ukapachparakiw yaqha jila kullakanakax lup’ipxpacha. Jichhax aka luräwinakarux jiwasaxa, tamachäjamax kawkhanakampaktanti ukjanakatpach kunayman luratanakasamp yanapt’añäni.
Roger Moore
Roger Moore suti (* London, 1917 mara 14 uru Taypi sata phaxsin yuritayna - Crans-Montana, 2017 mara 23 uru Llamayu phaxsin yuriwi) 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 jacha marka yäpari.
Awki: George Moore; Tayka: Lillian "Lily" Pope. Warminaka: Doorn Van Steyn (1946-1953) / Dorothy Squires (1953-1968) / Luisa Mattioli (1969-1996) / Kristina Tholstrup (2002-) Yuqanaka: Deborah Moore (1963), Geoffrey Moore (1966), Christian Moore (1973).
Oslo
Irpirinaka
Kursaal: Fabian Stang
Inka wamp'uwatana jisk'a suyu
Inka wamp'uwatana jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Puerto Inca) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Wanuku jach'a suyu.
Jaqinaka: 31 748
Qura Qura
Qura Qura, (, qhichwa aru: Qura Qura), Piruw Ayaquchu jach'a suyu, marka, nayriri marka Pariwanaqucha jisk'a suyu, Qura Qura jisk'a t'aqa suyu.
Inka wamp'uwatana jisk'a suyu
9 913,94 km2
Pierre Trudeau
Joseph Philippe Pierre Yves Elliott Trudeau sutiyuq runaqa icha  Pierre Trudeau (* Montreal, 1919 mara 18 uru Taypi sata phaxsin yuritayna - Montreal, 2000 mara 28 uru Llamp'u phaxsin yuriwi), 🇨🇦 jacha marka qillqiri, arxatiri & anakithiri.
Inka wamp'uwatana jisk'a suyu
Jisk'a t'aqa suyunaka
Inka wamp'uwatana jisk'a suyu: 5 jisk'a t'aqa suyunaka:
Qura Qura
1737 mara, Kamasqa Qura Qura jisk'a t'aqa suyu Taypi sata phaxsi 24 1821 mara.
Pierre Trudeau
Awki: Charles Trudeau; Tayka: Grace Elliott. Warmi: Margaret Trudeau (1971-1984). Yuqanaka: 	Justin, Alexandre, Michel & Sarah.
Qura Qura
15°02'10''S 73°47'50'′O
1 399,41 km2
Kuraka: Franco Alfredo López Gutiérrez (2011-2014).
Jaqinaka: 5 391
Santa Eulalia jisk'a t'aqa suyu
Santa Eulalia jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Santa Eulalia) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Waruchiri jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857, Ramón Castilla Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Kukachakra markam.
Jaqinakapa
10 449 jaqi
Idu aru
Idu aru; pachanaka aru.
Quwinqa jisk'a t'aqa suyu
Quwinqa jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Cuenca). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Wankawillka jach'a suyu, Wankawillka jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 17 uru Thaya phaxsin 1920 mara, Augusto Leguía Umalliq.
Uraqipa
50,25 km2
Quwinqa jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Quwinqa (3 167 msnm).
Jaqinaka
2 669 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Bagua Grande
Bagua Grande,, Piruw marka, nayriri marka Utkupampa jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 5 uru Anata phaxsin 1861 mara, Ramón Castilla Umalliq.
Uraqipa
5°45′00″S 78°26′12″
Jaqinaka: 40 947
Chumpiwillka jisk'a suyu
Chumpi Willka jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Chumpiwillka) Piruw markana mä jisk'a suyuwa, Qusqu jach'a suyuna.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 1825 mara 21 uru Juyphi phaxsin.
Uraqipa
Chumpi Willka jisk'a suyu nayriri marka: Santu Tumas.
5 371,08 km2
13°55'41'' 71°29'50 - 14°52'58 72°0'
Qullunaka
Aymar sutinaka, qhichwa sutinaka:
Jisk'a t'aqa suyunaka
Chumpiwillka jisk'a suyu: 8 jisk'a t'aqa suyunaka:
Jaqinakapa
75 585 jaqi (38 166 chacha, 37 419 warmi)
Yawri
Yawri, Piruw, Qusqu jach'a suyu marka, nayriri marka Kiskachay jisk'a suyu wan Yawri jisk'a t'aqa suyuna.
747,78 km2
Jaqinaka: 26 328 (2005)
Urqus jisk'a t'aqa suyu
Urqus jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Urcos) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Qispiqanchi jisk'a suyupi, Qusqu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857 mara, Ramón Castilla Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Urqus markam.
Jaqinakapa
10 087 jaqi (4 910 chacha, 5 177 warmi)
Johann Wolfgang von Goethe
Johann Wolfgang von Goethe (* Frankfurt am Main, 1749 mara 28 uru Thaya phaxsin yuritayna — † Weimar, 1832 mara 22 uru Achuqa phaxsin yuriwi) 🇩🇪 jacha marka qillqiri.
Awki: Johann Caspar Goethe; Tayka: Katharina Elisabeth Goethe. Warminaka: Christiane Vulpius / Anna Elisabeth von Türckheim / Ulrike von Levetzow.
Barbados
Barbadosxa Awya Yalana mä jach'a markawa.
Salas (Lampalliqi) jisk'a t'aqa suyu
Salas jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Salasa). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Lampalliqi jach'a suyu, Lampalliqi jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa ? uru ? phaxsin ? mara, ? Umalliq.
San Pedro de Pilas jisk'a t'aqa suyu
San Pedro de Pilas jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de San Pedro de Pilas) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Yawyu jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Salas (Lampalliqi) jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
991,8 km2
San Pedro de Pilas jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Taypi sata phaxsi 11 1957, Manuel Prado Umalliq.
Salas (Lampalliqi) jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Salas jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Salas (190 msnm).
San Pedro de Pilas jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri San Pedro de Pilas markam.
Salas (Lampalliqi) jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
14 035 jaqi (? chacha, ? warmi)
San Pedro de Pilas jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
453 jaqi
Manuel Ascencio Segura
Manuel Ascencio Segura y Cordero (* Lima, 1805 mara 23 uru Juyphi phaxsin yuritayna - Lima, 1871 mara 18 uru Taypi sata phaxsin yuriwi) 🇵🇪 jacha marka qillqiri.
Awki: Juan Segura; Tayka: Manuela Cordero. Warmi: Josefa. Yuqanaka: María Josefa del Rosario.
Chillán
Chillán, Chili marka. Ekka: 511 km2. Jaqinaka: 161,953 (2002).
Sérvulo Gutiérrez
Sérvulo Gutiérrez Alarcón (* Ika, 1914 mara 28 uru Anata phaxsin yuritayna - † Lima, 1961 mara 21 uru Huillka kuti phaxsin yuriwi), 🇵🇪 jach'a marka llimphiri Yäpari. Samanchaña, samichaña.
Chachapuyas
Chachapuyas,, Piruw marka, nayriri marka Chachapuyas jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 5 uru Llamp'u phaxsin 1538 mara.
Uraqipa
6°13′00″S 77°50′6'″
Jaqinaka: 29 247
Isluwaqiya
Isluwaqiya (isluwaqiya arupi: Slovensko, ), Iwrupapi jach'a marka.
Chiwchi
Chiwchi, qallu, jamach'i wanqu, iqanuqaña k'anwanaka.
María Elena Moyano
María Elena Moyano Delgado, warmi, "Madre Coraje". (* Barranco, 23 uru Awti phaxsin 1958 mara yuritayna - Villa El Salvador, 1992 mara 15 uru Anata phaxsin yuriwi), 🇵🇪 jacha marka anakithiriq.
Awki: Hermógenes Moyano Lescano; Tayka: Eugenia Delgado Cabrera Qusan:	Gustavo Pineki Yuqanaka: David Pineki Moyano, Gustavo Pineki Moyano.
Mariscal Nieto jisk'a suyu
Mariscal Nieto jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Mariscal Nieto) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Mukiwa jach'a suyu.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 1936 mara.
Uraqipa
Mariscal Nieto jisk'a suyu nayriri marka: Mukiwa.
Jaqinaka: 70 460
8 671,58 km2
Tukumi jisk'a t'aqa suyu
Tukumi jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Túcume). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Lampalliqi jach'a suyu, Lampalliqi jisk'a suyu.
Uraqipa
67 km2
Santa Rosa (Ayaquchu) jisk'a t'aqa suyu
Santa Rosa jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Santa Rosa) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lamar jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Tukumi jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Tukumi jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Tukumi (43 msnm).
Santa Rosa (Ayaquchu) jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Awti phaxsi 6 1992, Alberto Fujimori Umalliq.
Tukumi jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
20 951 jaqi (? chacha, ? warmi)
Santa Rosa (Ayaquchu) jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Santa Rosa marka.
Pawsa
Qura Qura, (, qhichwa aru: Pawsa), Piruw Ayaquchu jach'a suyu, marka, nayriri marka Sarasara Pawqar jisk'a suyu, Pawsa jisk'a t'aqa suyu.
Kamasqa Pawsa jisk'a t'aqa suyu Chichu phaxsi 2 1857 mara, Ramón Castilla Umalliq.
15°16'47''S 73°20'45'′O
242,78 km2
Kuraka: Daniel Santos Guardia Escobar (2011-2014).
Jaqinaka: 3 050.
Quqata jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa mara 1823
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Quqata markam
Jaqinaka
4 354 jaqi (2 150 chacha, 2 204 warmi)
John Macdonald
John Alexander Macdonald sutiyuq runaqa (* Glasgow, 1815 mara 11 uru Chichu phaxsin yuritayna - Ottawa, 1891 mara 6 uru Juyphi phaxsin yuriwi), 🇨🇦 jacha marka anakithiri.
Kanada Uma kamayuq (1867-1873; 1878-1891).
Awki: Hugh Macdonald; Tayka: Helen Shaw. Warmi: Isabella Clark Agnes Macdonald / Susan Agnes Bernard (1836-1920). Yuqa: Hugh John Macdonald.
Marianna Madia
Alma mater: Roma Jach'a Yatiñ Uta "La Sapienza"
San Jusiya jisk'a t'aqa suyu
San Jusiya jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de San Jusiya). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Lampalliqi jach'a suyu, Lampalliqi jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 17 uru Awti phaxsin 1894 mara, Andrés Cáceres Umalliq.
Yawli jisk'a t'aqa suyu
Yawli jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Yauli). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Hunin jach'a suyu, Yawli jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 7 uru Awti phaxsin 1847 mara, Ramón Castilla Umalliq.
San Jusiya jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
46,73 km2
San Jusiya jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: San Jusiya (8 msnm).
Jaqinaka
12 157 jaqi (? chacha, ? warmi)
Yawli jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Yawli jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Yawli (4 100 msnm).
Jaqinaka
5 025 jaqi (? chacha, ? warmi)
Wachuqullpa jisk'a t'aqa suyu
Wachuqullpa jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Huachocolpa). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Wankawillka jach'a suyu, Wankawillka jisk'a suyu.
Édouard Manet
Édouard Manet suti Paris, 1832 mara 23 uru Chichu phaxsin yuritayna - Paris, 1883 mara 30 uru Yapu apthapi phaxsin yuriwi) huk 🇫🇷 jacha marka yäpa llimphiri.
Wachuqullpa jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 29 uru Taypi sata phaxsin 1953 mara, Manuel Odría Umalliq.
Uraqipa
336,28 km2
Wachuqullpa jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Wachuqullpa (3 956 msnm).
Jaqinaka
3 255 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Duminika
Duminikaxa Commonwealth of Dominica Awya Yalana mä jach'a markawa.
Walwas jisk'a t'aqa suyu
Walwas jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Hualhuas) Piruwna mä jisk'a suyu t'aqawa, Hunin jach'a suyu, Wankayu jisk'a suyu.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Jallu qallta phaxsi 13 1941 mara, Manuel Prado Umalliq.
Uraqipa
24,82 km2
Markanaka - Uchuy markanaka
Walwas jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Walwas.
Jaqinakapa
3 221 jaqi ( chacha, warmi)
Way Way jisk'a t'aqa suyu
Way Way jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Huay Huay). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Hunin jach'a suyu, Yawli jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 5 uru Llamayu phaxsin 1960 mara, Manuel Prado Umalliq.
Uraqipa
179,94 km2
Way Way jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Way Way (3 970 msnm).
Jaqinaka
1 600 jaqi (? chacha, ? warmi)
Heinrich Heine
Christian Johann Heinrich Heine (* Düsseldorf, 1797 mara 13 uru Jallu qallta phaxsin yuritayna — † Paris, 1856 mara 17 uru Anata phaxsin yuriwi) 🇩🇪 jacha marka qillqiri.
Paruru
Jaqinaka: 1 750
Kuraka: Juan de Dios Ramos (2011-2014)
San Salvador de Qiqi jisk'a t'aqa suyu
San Salvador de Qiqi jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de San Salvador de Quije) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Sucre jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Llamayu phaxsi 21 1962, Manuel Prado Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri San Salvador de Qiqi marka.
Jaqinakapa
1 030 jaqi
San Ignacio jisk'a t'aqa suyu
San Ignacio jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de San Ignacio). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu, San Ignacio jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Chichu phaxsi 2, 1857, Ramón Castilla Umalliq.
Uraqipa
381,88 km2
San Ignacio jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: San Ignacio de la Frontera.
Jaqinaka
31 771 jaqi (? chacha, ? warmi)
José Sabogal
José Arnaldo Sabogal Diéguez  (* Qashapampa, 1888 mara 19 uru Achuqa phaxsin yuritayna - † Lima, 1956 mara 15 uru Jallu qallta phaxsin yuriwi), 🇵🇪 jach'a marka llimphiri Yäpap wan qillqiri.
Iqitus jisk'a t'aqa suyu
Iqitus jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Iquitos). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Luritu jach'a suyu, Maynas jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 7 uru Anata phaxsin 1866 mara, Mariano Prado Umalliq.
Uraqipa
358,15 km2
Iqitus jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Iqitus (106 msnm).
Jaqinaka
157 529 jaqi (? chacha, ? warmi)
José Sabogal
Awki: Matías Sabogal del Castillo; Tayka: Manuela Diéguez de Florencia. Warmi: María Wiesse Romero (1894-1964) Yuqanaka: José Rodolfo Sabogal Wiesse (1923-1983) & Rosa Teresa Sabogal Wiesse (1925-1985).
Dasbien yatiyawi
Dasbien jan ukax Das Bien (en inglés To Give Good) ukax mä amuyuwa, ukax munasiña paradigma ukampiw mayacht'ata, ukatx psicólogo Andy Figueroa jupan libro ukaruw uñtayataraki, 16ni uru llamayu phaxsit 2010ni marana. Psicología humanista ukatx munasiña ukxatx uñanchäwiw utji.
Jim Morrison
Jim Morrison, chacha (James Douglas Morrison;* Florida, 1943 mara 8 uru Jallu qallta Thaksin yuritayna - Paris, 1971 mara 3 uru Huillka kuti phaxsin yuriwi), 🇺🇸 jacha marka q'uchu arsuyaña.
Dasbien yatiyawi
Psicología humanista uksanx, munasiña, jan walt'awinakamp jan walt'ayata amuyuwa. Ukax siwa, munasiñax mä suma yatiyäwi churañawa, ukatx jaqix jakawipansa, jan ukax yaqha jakawipanx wali sumaw utji, ukhamarus munasiñax kunayman jaqinakarus uñt'ayarakiwa, mä tayka, wawa, uywa, awki, mä kipka jan ukax yaqha jaqinakatakiwa. Munasiñax pachpakïskiwa, ukampirus khitirutix munki ukax mayjt'iwa.
Teoría uksat yaqhanaka
Teoría uksan jilpachax kamachinakamp sarnaqañampikiwa. Dasbien yatiyawix munasiña amuyumpiw chikancht'asi, ukax mä amuyumpiw uñt'ayasi, taqi markachirinakatakiw uñt'ayata. Ukhamakipanx, munasiñax uraqpachat amuyunakatx mayj mayj mayjaw uñsti, ukhamarus jichha pachanakanx munasiñax mä suma yatiyäw churañaw sasin qhanañchistu. Munasiñan ch'amapa katuqiritakix wali askiwa, ukhamarus wali suma munasiñax utjayarakiwa.
Ukhamaraki, mä uñanchäwi tuqitxa, munasiñax janiw mä jaqin amuyupawa, jan ukasti mayni jaqin amuyupa, anqäxatsa. Aka munasiñax nayra saräwinakat yatiqawipatw misturaki, Teoría de la decisión ukarjama.
Teoría ukax sañ muniwa, munasiñax churañawa, ukax mä aruwa, wali uñt'ata aruwa, ukatx uka arux yaqha arurakiwa: ːdar algo bueno, según el otro. Janiw mä amuyunïkiti, janirakiw mä amuyunikiti, janirakiw mä munasiña, mä munasiñax utjkiti, janiw taqpach churañäkiti.
Isturyanaka Aka tuqita Amor
Dasbien yatiyawix munasiñax kimsa k'atanakaniwa, uka k'atanakax Amará triángulo ukaruw puriraki. Akax mä modelo de triángulo del Fuego ukjamarakiwa, ukax kimsa lurawinak uñacht'ayi: combustible, comburente, energía de activación. Logica del fuego uksatx kimsa componentes del acto amateur ukanakaw lurasi.
Wien
Wien, nayriri marka Austriya
Jaqinakapa
1 797 337 jaqi
Irpirinaka
Kuraka: Michael Häupl
Wankapun jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Llamp'u phaxsi 25 1868, José Balta Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Wankapun markam.
Jaqinakapa
1 665 jaqi
Phaqcha (Yawli) jisk'a t'aqa suyu
Phaqcha jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Paccha). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Hunin jach'a suyu, Yawli jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 17 uru Achuqa phaxsin 1958 mara, Manuel Prado Umalliq.
Gran Concepción
Gran Concepción, Chili marka. Jaqinaka: 1.100.000 (2010)
Phaqcha (Yawli) jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
323,69 km2
Phaqcha jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Phaqcha (3 742 msnm).
Chirinos jisk'a t'aqa suyu
Chirinos jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Chirinos). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu, San Ignacio jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa ?, ?, ? Umalliq.
Uraqipa
351,91 km2
Chirinos jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Chirinos.
Jaqinaka
13 640 jaqi (? chacha, ? warmi)
Phaqcha (Yawli) jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
1 987 jaqi (? chacha, ? warmi)
Chuwa
Chuwa, palatu, Manq'añataki, apunakaru luqañataki q'ink'u laq'ata lurata sañuwa. Juk'ampisa chuwax manq'añatakiwa, ukjamarak sapurus jaqix chuwatpunwa manq'apxi. Ukjamarusa, kunaymana manq'anaka, muxsa achunaka, juk'ampinakarakwa chuwaruxa apnaqataspa.
Rusaspata jisk'a t'aqa suyu
Rusaspata jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Rosaspata) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Wankani jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa mara 1876 Taypi sata phaxsi 24
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Rusaspata markam
Jaqinaka
5 637 jaqi (2 808 chacha, 2 829 warmi)
Chipin jisk'a suyu
Chipin jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Chepén) Piruwna mä jisk'a suyuwa, La Libertad jach'a suyu.
Beleza Pura
Beleza Pura jach'a wresilen drama. Temainaak sutnyang Rede Globo de Televisão suyuwa 2008.
Chipin jisk'a suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Llamp'u phaxsi 8 1984 mara, Fernando Belaúnde Umalliq.
Uraqipa
1 142,43 km2 7°13´36” S - 79°25´45” O
Jisk'a t'aqa suyunaka
Chipin jisk'a suyu: 3 jisk'a t'aqa suyunaka:
Jaqinakapa
75 980 jaqi ( chacha,  warmi)
Chexya Ripublika
Chexya (Chexya arupi: Česko, ) / Chexya Ripublika  (Chexya arupi: Česká republika, ), Iwrupapi jach'a marka.
Nouvelle-Aquitaine suyu
Nouvelle-Aquitaine suyu (Phransiya aru: Nouvelle-Aquitaine) Phransiyana mä suyuwa.
Roda da Vida
Roda da Vida jach'a wresilen drama. Temainaak sutnyang RecordTV suyuwa 2001.
Antawayllaca jisk'a t'aqa suyu
Antawayllaca jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Andahuaylillas) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Qispiqanchi jisk'a suyupi, Qusqu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857 mara, Ramón Castilla Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Antawayllaca markam.
Jaqinakapa
4 940 jaqi (2 535 chacha, 2 405 warmi)
Wantu jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 16 uru Awti phaxsin 1892 mara, Remigio Morales Bermúdez Umalliq.
Uraqipa
193,9 km2
Wantu jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Wantu (3 562 msnm).
Jaqinaka
8 678 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Kachura jisk'a t'aqa suyu
Kachura jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Circa) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Awankay jisk'a suyupi, Apurimaq jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Juyphi phaxsi 21 1825 mara.
Tupisa
Tupisa, Tupexsa, Tukpixa, Wuliwya marka, Putusi jach'a suyu.
Kachura jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Kachura markam
Asar suyu
Asar suyu icha Asirwayan nisqaqa (Asar aru: Azərbaycan) Iwrupapi Asyapipas Jach'a markam. Uma markan Bakum.
Kachura jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
2 498 jaqi (1 247 chacha, 1 251 warmi)
Brussel
Brussel, nayriri marka Bilkiya
Jaqinakapa
166 497 jaqi
Irpirinaka
Kuraka: Yvan Mayeur
Asar suyu
Urqusapa Kharabaq nisqaqa (Stepanakert nisqaqa uma llaqtanmi) Asirbayjan mañapayasqa kaptinpas, chaypi kawachkaq arminu jaqinaka Arminyap awqaqninkunap yanapayninwanmi qispichikurqan.
Tupisa
Jaqinaka: 23.100
Los Ángeles (Chili)
Los Ángeles, Chili marka. Ekka: 1748 km2. Jaqinaka: 166,556 (2002).
George-Étienne Cartier
George-Etienne Cartier sutiyuq runaqa (* Saint-Antoine-sur-Richelieu, 1814 mara 6 uru Llamp'u phaxsin yuritayna - London, 1873 mara 20 uru Llamayu phaxsin yuriwi), 🇨🇦 jacha marka arxatiri & anakithiri.
Kanada Uma kamayuq (1867-1873; 1878-1891).
Awki: Cartier; Tayka:. Warmi: Hortense Fabre. Yuqa:.
Chacha-warmi
Chacha-warmipuniwa mä ayllunxa nayraru sartayi. Ukjamaraki chacha-warmipanwa wila masi jilatatwis utji. Ukjamaraki chacha-warmix mä jaqiruw tuku, maynit maynitkam yanapt'asipxañanakapataki. Ukjamaraki uka pachraki jutirinakaparus yatichapxaraki.
Alimaña
Alimaña (Alimaña aru: Deutschland, ), jach'a marka Iwrupa.
Suyunaka
Reference
Houston
Houston Marka, City of Houston, nayriri marka Texas suyu, Istadus Unidus 1 625,2 km²
Kamasqa 5 uru Juyphi phaxsin 1837 mara.
Houston (2 099 451 jaqinaka (2010)):
Kuraka: Annise Parker.
Willasun
Willasun, Wuliwya marka, Putusi jach'a suyu. Kikpa qurpa Arxintina.
Jaqinaka: 31.737
Qirupampa
Qirupampa, (, qhichwa aru: Qirupampa), Piruw Ayaquchu jach'a suyu, marka, nayriri marka Sucre jisk'a suyu, Qirupampa jisk'a t'aqa suyu.
14°00'30''S 73°51'15'′O
1 399,41 km2
Kuraka: Juan Fabio De La Cruz Huamaní (2011-2014).
Jaqinaka: 1 801 (2005)
E Nós, Aonde Vamos?
E Nós, Aonde Vamos? jach'a wresilen drama. Temainaak sutnyang Rede Tupi de Televisão suyuwa 1970.
Wayna
Waynaxa wali ch'amaniwa amuy tuqinsa ukjamarak janchi tuqinsa. Waynanakapuniwa ayllunakxa nayraqatarux sarantayapxaspana. Ukjamaraki taqi jutir amtanakasa waynanakankarakiwa.
Camille Corot
Jean-Baptiste-Camille Corot '') suti (* Paris 1796 mara 16 uru Huillka kuti phaxsin yuritayna - Paris, 1875 mara 22 uru Anata phaxsin yuriwi) huk 🇫🇷 jacha marka yäpa llimphiyri.
Awki: Corot, Tayka:.
Anchuqaya jisk'a t'aqa suyu
Anchuqaya jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Santiago de Achuncaya) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Waruchiri jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Achuqa phaxsi 17 1962, Manuel Prado Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Santiago Anchuqaya markam.
Jaqinakapa
557 jaqi
Cartel de Santa
Cartel de Santa, 🇲🇽 jacha marka jaylliphust'a (1996).
Alto Nanay jisk'a t'aqa suyu
Alto Nanay jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Alto Nanay). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Luritu jach'a suyu, Maynas jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 2 uru Huillka kuti phaxsin 1943 mara, Manuel Prado Umalliq.
Fan Bingbing
Fan nayrïr lurawipax Asia Oriental uksan cine ukat televisión uksanw jikxatasïna, juk’ampis drama serie My Fair Princess (1998–1999) ukan uñstawayi. Jupan ch’amanchawipax Cell Phone (2003) uka película ukampiw puri, ukax China markanx juk’amp qullqi jikxatañ película ukawa. Jupax walja chino peliculanakanw uñt’ayasiwayi, ukanakax Lost in Beijing (2007), Buddha Mountain (2011) ukat Double Xposure (2012) ukanakawa. I Am Not Madame Bovary (2016) películan p’iqinchatapatxa, Fan jupax Festival de Cine de Caballo de Oro, Festival Internacional de Cine de Tokio, Festival Internacional de Cine de San Sebastián ukat Premios de Gallo de Oro ukanakan premios ukanakamp atipjatayna. Anqäx markan películas ukan lurawinakapax akanakawa: francés película Stretch (2011), coreano película My Way (2011), superhéroe estadounidense X-Men: Days of Future Past (2014) ukat Hong Kong-chino-americano película Skiptrace (2015).
Alto Nanay jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
14 290,8 km2
Alto Nanay jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Santa Mariya Nanay (128 msnm).
Jaqinaka
2 826 jaqi (? chacha, ? warmi)
Control Machete
Control Machete, 🇲🇽 jacha marka jaylliphust'a (1996-2004).
Wankan jisk'a t'aqa suyu
Wankan jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Huancán) Piruwna mä jisk'a suyu t'aqawa, Hunin jach'a suyu, Wankayu jisk'a suyu.
Uraqipa
12 km2
Markanaka - Uchuy markanaka
Wankan jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Wankan.
Wankapi
Wankapi, (, qhichwa aru: Wankapi), Piruw Ayaquchu jach'a suyu, marka, nayriri marka Víctor Fajardo jisk'a suyu, Wankapi jisk'a t'aqa suyu.
Wankan jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
10 451 jaqi ( chacha, warmi)
Wankapi
13°03'00''S 74°03'50'′O
km2
Kuraka: Onofrio Huamaní García (2011-2014).
Jaqinaka: 2 163
Pluñhi
Pluñhi (lituani aru: Plungė), Lituaña marka.
Murmunan Qillqatapa
Murmunan Qillqatapa
Lawriqucha jisk'a suyu
Lawriqucha jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Lauricocha) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Wanuku jach'a suyu.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Llamayu phaxsi 31 1995 mara, Alberto Fujimori Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Lawriqucha jisk'a suyu nayriri marka: Lawriqucha.
Jaqinakapa
32 626 jaqi ( chacha,   warmi)
Jisk'a t'aqa suyunaka
Lawriqucha jisk'a suyu: 7 jisk'a t'aqa suyunaka:
Adams George Archibald
Adams George Archibald sutiyuq runaqa (* Truro, 1814 mara 3 uru Llamayu phaxsin yuritayna - Truro, 1892 mara 14 uru Jallu qallta phaxsin yuriwi), 🇨🇦 jacha marka arxatiri & anakithiri.
George Sand
George Sand (Amantine Aurore Lucile Dupin, Baronne Dudevant; (* Paris, 1804 mara 1 uru Huillka kuti phaxsin yuritayna — † Nohant-Vic, 1876 mara 8 uru Juypi phaxsin yuriwi) Phransiya jacha marka qillqiri.
Adams George Archibald
Awki: Archibald; Tayka:. Warmi: Elizabeth Archibald Burnyeat. Yuqanaka: 4.
Suras jisk'a t'aqa suyu
Suras jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Soras) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Sucre jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Tampu jisk'a t'aqa suyu
Tampu jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Tambo) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lamar jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Tawripampa jisk'a t'aqa suyu
Tawripampa jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Tauripampa) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Yawyu jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Tampu jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857, Ramón Castilla Umalliq.
Tawripampa jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857, Ramón Castilla Umalliq.
Suras jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857, Ramón Castilla Umalliq.
Tawripampa jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Tawripampa markam.
Tampu jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
17 596 jaqi
Suras jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri San Salvador de Qiqi marka.
Tawripampa jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
648 jaqi
Suras jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
1 326 jaqi
Lisboa
Lisboa, nayriri marka Purtuwal
Machaqa-Anti
Machaqa-Anti ukax mä movimiento arquitectural contemporáneo ukhamawa, El Alto, Wuliwiya uksanw jikxatasi, uka markanx walja cholets, jan ukax mini-mansions, ukhamarak danceshalls ukanakanw uñsti. Wuliwiya arquitecto Freddy Mamani ukax "suma uñt'at arquitecto" neo-andés arquitectura ukjam uñt'atawa. Mamanix "ingeniero civil ukhamaw pä tunka maranak nayrax mä irnaqirjam utt'ayata" ukatx El Alto uksanx suxta tunkan utaw utjaraki.
Trujillo jisk'a t'aqa suyu
Trujillo jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Trujillo). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, La Libertad jach'a suyu, Trujillo jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 21 uru Huillka kuti phaxsin 1821 mara, Jusiya San Martin Libertadur.
Qillqa jisk'a t'aqa suyu
Qillqa jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Quilca) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kamana jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Trujillo jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
39,36 km2
Lota
Lota, Chili marka. Ekka: 136 km2. Jaqinaka: 49,089 (2002).
Qillqa jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857 mara, Ramón Castilla Umalliq.
Trujillo jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Trujillo jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Trujillo (34 msnm).
Belén (Maynas) jisk'a t'aqa suyu
Belén jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Belén). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Luritu jach'a suyu, Maynas jisk'a suyu.
Trujillo jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
276 921 jaqi (? chacha, ? warmi)
Qillqa jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Qillqa markam.
Jaqinakapa
806 jaqi (505 chacha, 301 warmi)
Belén (Maynas) jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 5 uru Anata phaxsin 1999 mara, Alberto Fujimori Umalliq.
Lisboa
Jaqinakapa
547 733 jaqi
Kinto Sol
Kinto Sol, 🇲🇽 jacha marka jaylliphust'a (1999).
La Coipa jisk'a t'aqa suyu
La Coipa jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de La Coipa). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu, San Ignacio jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Llamayu phaxsi 12 1965, Fernando Belaúnde Umalliq.
Uraqipa
376,09 km2
Jerónimo de Loaysa
Jerónimo de Loaysa  (* Trujillo, 1498 mara yuritayna - † Lima, 1575 mara 25 uru Taypi sata phaxsin yuriwi), 🇪🇸 🇵🇪 jach'a marka awkikura.
Arica
Arica, Chili marka. Ekka: 4.799,4 km2. Jaqinaka: 194,000 (2002).
Belén (Maynas) jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
632,8 km2
Belén jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Belén (110 msnm).
Jaqinaka
66 804 jaqi (? chacha, ? warmi)
La Coipa jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
18 422 jaqi (? chacha, ? warmi)
Platiriya jisk'a t'aqa suyu
Platiriya jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Platería) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Punu jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa mara Yapu apthapi phaxsi 25 1964, Fernando Belaúnde Prisidinti.
Jaqinaka
8 268 jaqi (4 084 chacha, 4 184 warmi)
Machaqa-Anti
Arquitectura historiadora Elisabetta Andreoli jupax 100 utaw El Alto uksan uñacht'ayata, ukax neo-Andano ukhamawa. Paola Flores jupax sarakitaynawa, "walja [nuevo-Andes estructuras] ukanakax sayt'ayatawa Evo Morales irpiripatpacha, mä Aymara, jupax nayrïr indígena marka irpirïnwa, 2006 maran utt'ayasiwayi. Jupanakan uñstawipax mä juk'a qullqichäw jiltayirimp chikaw Aymara jach'a jach'a tukuñamp chika".
Aka arux nayrïr kutiw mä revista de arquitectura ukan uñt'ayata, kunalaykutix Arquitectonica ukax Estados Unidos markan Lima, Perú markan embajada de Estados Unidos uksanx 1996 maran luratawa, "Peru markan historia uksat amuyt'ayata" sasin uñt'ayatawa, Cuzco ukat Machu Picchu markanakan nayra utanakapat amuyt'ayatawa.
General Sánchez Cerro jisk'a suyu
General Sánchez Cerro jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de General Sánchez Cerro) Piruw markana mä jisk'a suyuwa, Muqiwa jach'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 3 uru Yapu apthapi phaxsin 1936 mara.
General Sánchez Cerro jisk'a suyu nayriri marka: Umati.
Uraqipa
15º 58´ 15" S, 71º 29´ 18" O
Camilo Blas
José Alfonso Sánchez Urteaga icha Camilo Blas (* Qajamarka, 1903 mara 19 uru Achuqa phaxsin yuritayna - † Lima, 1985 mara 26 uru Huillka kuti phaxsin sarawayxarakitayna), 🇵🇪 jach'a marka llimphiri yäpap.
Khirlepposi
Khirlepposi marka, Rusiya.
Camilo Blas
Awki: Sánchez; Tayka: Urteaga Warmi: María Siles. Yuqanaka: Elena, Hilda, Berta & Gabriela.
Namballe jisk'a t'aqa suyu
Namballe jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Namballe). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu, San Ignacio jisk'a suyu.
General Sánchez Cerro jisk'a suyu
Jisk'a t'aqa suyunaka
General Sánchez Cerro jisk'a suyu: 11 jisk'a t'aqa suyunaka:
Bertolt Brecht
Eugen Berthold Friedrich Brecht, Bertolt Brecht (* Augsburg, 1898 mara 10 uru Anata phaxsin yuritayna — † Berlin, 1956 mara 14 uru Thaya phaxsin yuriwi) 🇩🇪 jacha marka qillqiri.
General Sánchez Cerro jisk'a suyu
Jaqinaka
25 809 jaqi (13 289 chacha, 11 615 warmi).
Namballe jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Jallu qallta phaxsi 28 1943, Manuel Prado Umalliq.
Bertolt Brecht
Awki: Berthold Friedrich Brecht (1869–1939); Tayka: Sophie Brezing (1871–1920). Warminaka: Marianne Zoff (1922-1927) / Helene Weigel (1930-1956) Yuqanaka: Frank Banholzer (1919-1943), Hanne Hiob (1923-2009), Stefan Brecht (1924-2009) & Barbara Brecht-Schall (1930-2015).
Namballe jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
684,3 km2
Namballe jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Namballe (1 120 msnm).
Wankasanku
Wankasanku, (, qhichwa aru: Wankasanku), Piruw Ayaquchu jach'a suyu, marka, nayriri marka Wankasanku jisk'a suyu, Sanku (Wankasanku)  jisk'a t'aqa suyu.
Namballe jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
8 501 jaqi (? chacha, ? warmi)
Cypress Hill
Cypress Hill, 🇺🇸 jacha marka jaylliphust'a (1986).
Taraqu jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa mara 1823
Akwid
Akwid, 🇲🇽 jacha marka jaylliphust'a (2000).
Wayllawara jisk'a t'aqa suyu
Wayllawara jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Huayllahuara). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Wankawillka jach'a suyu, Wankawillka jisk'a suyu.
Moshchena
Moshchena (Мощена) Ukraniya marka.
Wayllawara jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 12 uru Chichu phaxsin 1942 mara, Manuel Prado Umalliq.
Taraqu jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Taraqu markam
Jaqinaka
14 657 jaqi (7 232 chacha, 7 425 warmi)
Wayllawara jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
38,8 km2
Wayllawara jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Wayllawara (3 896 msnm).
Jaqinaka
1 613 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Wankasanku
13°55'07''S 74°19'55'′O
km2
Iquique
Iquique, Chili marka. Ekka: 2.262,4 km2. Jaqinaka: 330.558 (2017), 216.419 (2002).
Wankasanku
Kuraka: Cirilo Pacheco Vílchez (2011-2014).
Iquique
Iquique Chili marka, nayriri marka Tarapaka jach'a suyu. Iquiquex maya wakiskiri marka Chili jach'a markanawa. Ukhamarak, akax jach'a suyu wasaranajaniwa.
Cuchumbaya jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Chichu phaxsi 31 1944 mara.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Cuchumbaya markam
Jaqinaka
1 990 jaqi (1 052 chacha, 938 warmi)
Paul Cézanne
Paul Cézanne suti (* Aix-en-Provence, 1839 mara 19 uru Chichu phaxsin yuritayna - † Aix-en-Provence, 1906 mara 22 uru Taypi sata phaxsin yuritayna), 🇫🇷 jacha marka yäpa llimphiri.
Awki: Louis-Auguste Cézanne (*28 VII 1798 - † 23 X 1886); Tayka: Anne-Elisabeth Honorine Aubert (*24 IX 1814 – †25 X 1897).
Jane Austen
Jane Austen (* Steventon, Inlatirra, 1775 mara 16 uru Jallu qallta phaxsin yuritayna — † Winchester, 1817 mara 18 uru Huillka kuti phaxsin yuriwi) Jach'a Britaña 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 jacha marka qillqiri.
Athina
Athina, nayriri marka Grisya
Jaqinakapa
3 158 400 jaqi
Irpirinaka
Kuraka: Giorgos Kaminis
Escritura
Qillqax arsutaruw uñacht'ayi, kuntix jaqix arskixa uk jisk'a rixtanakampiw aksat uksat chimpt'at qillqanakawa. Aka qillqax juk'ampis yatiñanak yatiyäwinak jaya pacha imañatakirakiwa.
Indya
India, jach'a marka Asya.
Manas jisk'a t'aqa suyu
Manas jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Manás) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Qaqatampu jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 22 1921, Augusto Leguía Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Manas markam.
Jaqinakapa
1 591 jaqi
Hermann Hesse
Hermann Karl Hesse (* Calw, 1877 mara 2 uru Huillka kuti phaxsin yuritayna — † Montagnola, 1962 mara 9 uru Thaya phaxsin yuriwi) 🇩🇪 jacha marka qillqiri.
Wankapi jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Thaya phaxsi 16 1920, Augusto Leguía Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Wankapi marka.
Jaqinakapa
2 460 jaqi
Chilli yarawi nasyunal
Himno Nacional de Chile, Chilli yarawi nasyunal.
Kastilla aru
<div style="font-family: Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">
I
III
IV
V
VI
Bartolomé Lobo Guerrero
Bartolomé Lobo Guerrero (* Ronda, 1546 mara yuritayna - † Lima, 1622 mara 12 uru Chichu phaxsin yuriwi), 🇪🇸 🇵🇪 jach'a marka awkikura.
Awki: Alonso Lobo Guerrero; Tayka: Catalina de Góngora.
Alma mater: Salamanca Jach'a Yatiñ Uta
Leopoldo Luque
Leopoldo Jacinto Luque suti chacha (* Santa Fe, 1949 mara 3 uru Llamayu phaxsin yuritayna - Mendoza, 2021 mara 15 uru Anata phaxsin yuriwi) 🇦🇷 jach'a marka p'iqut takiri anatakaman.
Chawpimarka jisk'a t'aqa suyu
Chawpimarka jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Chaupimarca). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Pasqu jach'a suyu, Pasqu jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 27 uru Awti phaxsin 1944 mara, Manuel Prado Umalliq.
Uraqipa
6,66 km2
Chawpimarka jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Chawpimarka (4 338 msnm).
Jaqinaka
29 101 jaqi (? chacha, ? warmi)
Sanku (Wankasanku) jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 21 1825, Simuna Wuliwar Libertadur.
Jaqinakapa
4 144 jaqi
Jeremy Zucker
Jeremy Scott Zucker (* New Jersey, 1996 mara 3 uru achuqa phaxsin yuritayna), 🇺🇸 jacha marka q'uchu arsuyaña.
Budapest
Budapest, nayriri marka Hunkariya
Jaqinakapa
1 741 041 jaqi
Juk'amp Jach'aq'achxat yatiyäwinaka
__SIN_TDC__
Leoncio Prado jisk'a suyu
Leoncio Prado jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Leoncio Prado) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Wanuku jach'a suyu.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa ? phaxsi ? ? mara, ? Umalliq.
Uraqipa
4 952,99 km2
Markanaka - Uchuy markanaka
Leoncio Prado jisk'a suyu nayriri marka: Tinku Mariya.
Jaqinakapa
110 858 jaqi ( chacha,   warmi)
Jisk'a t'aqa suyunaka
Leoncio Prado jisk'a suyu: 6 jisk'a t'aqa suyunaka:
Gonzalo de Campo
Gonzalo López de Campo o de Ocampo (* Madrid, 1572 mara yuritayna - † Recuay, 1626 mara 20 uru Jallu qallta phaxsin yuriwi), 🇪🇸 🇵🇪 jach'a marka awkikura.
Awki: Fernando López de Campo; Tayka: María Rojas de Santa Gadea.
Alma mater: Salamanca Jach'a Yatiñ Uta
Waras jisk'a t'aqa suyu
Waras jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Huaraz) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Waras jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa ,Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Waras marka.
Jaqinakapa
jaqi
Indiana jisk'a t'aqa suyu
Indiana jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Indiana). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Luritu jach'a suyu, Maynas jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 2 uru Jallu qallta phaxsin 1961 mara, Manuel Prado Umalliq.
Uraqipa
3 297,76 km2
Jaqinaka
13 369 jaqi (? chacha, ? warmi)
El Porvenir jisk'a t'aqa suyu
El Porvenir jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de El Porvenir ). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, La Libertad jach'a suyu, Trujillo jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 8 uru Chichu phaxsin 1965 mara, Fernando Belaúnde Umalliq.
Uraqipa
36,7 km2
Jaqinaka
132 461 jaqi (? chacha, ? warmi)
El Salvador
El Salvadorxa Awya Yalana mä jach'a markawa.
Julia Codesido
Julia Manuela Codesido Estenós, warmi, (* Lima, 1883 mara 5 uru Thaya phaxsin yuritayna - † Lima, 1979 mara 8 uru Llamayu phaxsin sarawayxarakitayna), 🇵🇪 jach'a marka llimphiri yäpap.
Awki: Bernardino Codesido Oyaque; Tayka: Matilde Estenós Carreño.
Kamanti jisk'a t'aqa suyu
Kamanti jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Camanti) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Qispiqanchi jisk'a suyupi, Qusqu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Julia Codesido
Llimphynaka
En el Ministerio de Relaciones Exteriores del Perú:
En la Pinacoteca Municipal del Museo de Arte de Lima:
Kamanti jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Tunka phisqani markam.
Julia Codesido
Llimphynaka
En el Museo del Banco Central de Reserva del Perú:
En el Banco de la Nación:
En la Fundación Marina Núñez del Prado
En el Museo Eduardo de Habich, Universidad Nacional de Ingeniería:
IESAB
Iglesia Evangélica Santidad Amigos de Boliviax  Jorge Fox chachan amuyuparjam utt'atawa. Jupax 1624 maran Inglaterra markan yuritayna. Ukat 1647 maranrak evangelio arunak markachirinakar qhanañchañ qalltarakitayna. Uka marat nayraqatarux waljan markachiriw aka uraqpachar ch'iqintarakitayna.
Niyak Qullan Arunaka yatxatasinxa, jupanakat paniniw jutantapxatayna: Emma Morrow ukat Matilde Blount, khaya 1919 marana. Bolivia markar purinisaxa, mä qawqha phaxsi saraqataruxa, mäkiw Sorata jisk'a markar qamnuqapxatayna.
Iglesian Utt’asïwipa
Bolivia uraqin IEMIBSAx Noviembre phaxsit  paqallqu uru saraqataruw 1922 maran Sorata jisk’a markan utt’asitayna. Uka nayrïr marax misioneronakax mä tantachäwiruw pachpa markan puripxatayna, ukhamat mä pita machaq iglesia utt’ayañataki. Uka urunakan jupanakatak janiw jasakïkataynat qamnuqañaxa, ukampirus janiw ch’ama jiwt’ayasipkataynati.
Ukat pä mara saraqataruxa, 1924 maran Nayrïr Phaxsi Tantachäw (Primera Junta Mensual) jupanakax pachpa marakan utt’ayapxarakitayna. Kunjamatix niya iglesiax suma Soratampin Achacachimpin utjnuqatäxipanxa, jank’akiw Nayrïr Kimsa Phaxsi Tanatachäw 1930 maran uñsuyapxarakitayna. Akax nayrïr maranakax pä chiqan uka Tantachäwix apasitayna: Sorata Achacachi.
Uka marat nayraqatarux waljan bolivian irpirinakaw maratjam maratjan jiltarakitayna. Ukampirus p’iqinchirinakax Estados Unidos jach’a markat jutir misioneronakätaynawa. Uka pachanakanx juk’amp yaqha phaxsi tantachäwinakaw utt’asirakitayna, ukhamätapat 1969 maran Emma Canaday misioneraw Encargada General sutimp Iglesiarux nayrar irpxarutayna.
Nacional Irpirinakan P’iqinchäwipa
Niyak nacional irpirinakax thurt’atäxipanxa, 1974 marat nayraqatarux misioneronakax Saturnino Hilario juparuw Iglesia p’iqt’añapatak churatayna. Jupax 74t 1979 marakamaw Encargado General sas uñt’at Diosan markap irpxarutayna. Ukapmirus janiw sapaparuk jach’a luräw (obra) katxaruyapkataynati, jan ukax misioneros jupanakax yanapt’asipkatayanaw suma thurt’atäpxañapkama.
Nayrïr nacional irpirir p’iqinchatapatxa, jichhaw suxta mara saraqaskatayna (1980), ukapachaw mä jaltäwix Iglesiar puritayna: Iglesia Nacional Cuáquero ukat IEMIBSA uka payaruw jaljtatayna. Uka jan walt’äw utjañapatakiw jisk’a kamachinakaw (normas) puriyatayna. Uka maranakan Timoteo Condori, jupaw sintipun jisk’a kamachinakar Patamanata chiqan jaqkattatayna. Uka urunakan jupax yanapt’irinakax utjarakitaynawa. Ukampirus uka jan walt’äwix 1984 maran askichatäxatayna. Uka marat nayraqatarux janiw juk’amp jaljtäwinakax utjxiti. 1974 marat 2011kamax IEMIBSArux tunka pusin p’iqinchiriw irxarutayna. Jupanakat yaqhipanakax pä kuti, mayninakax kimsa kuti ukhamaw jilïr p’iqinchirit utt’asipxäna. Ukat jichhakamax phisqa patak phisqa tunka paqallqun q’uchuñ utaw utt’ayatäxaraki. Uka q’uchuñ utanakax La Paz, Pando, Santa Cruz, Cochabamba, Potosí uka jach’a suyunakan utji.
Maysatuqitx iyawsirinakan jiltatapatxa, 2003 maran UJESA sutimpiw wayna tawaqunakax tantachasipxaraki. Jupanakax wali ch’amapiw Diosan arunakap apasin sartasipki. Ajayun ch’amanchasiñatakix tantachäwinak lurapxi. Uka tantachäwinakan juka’mp qullanan sarnaqañxat yatxatasipkaraki.
Omar Sharif
Michel Demitri Chalhoub Omar Sharif suti (* Iskandariya, 1932 mara 10 uru Yapu apthapi yuritayna - Qahira, 2015 mara 10 uru Huillka kuti phaxsin yuriwi), 🇪🇬 Iqiptu jacha marka yäpari.
Warmi: Faten Hamama Yuqanaka: Tarek Sharif (1957-).
Julia Codesido
Llimphynaka
En el Museo Nacional de Arqueología, Antropología e Historia del Perú:
Tumas jisk'a t'aqa suyu
Tumas jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Tomas) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Yawyu jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Taypi sata phaxsi 16 1933, Oscar Benavides Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Tumas markam.
Jaqinakapa
596 jaqi
Julia Codesido
Llimphynaka
En el Museo de la Universidad Nacional Mayor de San Marcos:
Paraqas jisk'a t'aqa suyu
Paraqas jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Paraqas) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Pisku jisk'a suyupi, Ika jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Achuqa phaxsi 8 1851 mara, Manuel Odría Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Paraqas marka.
Jaqinakapa
4 146 jaqi (2 264 chacha, 1 882 warmi)
Ninaqaqa jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
508,92 km2
Jaqinaka
4 742 jaqi (? chacha, ? warmi)