cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pä arut yatintaña
Pä arut yatintañax yatichañax pä saräwi yatichañ yatiqañäwa. Nayrapachanakatpachsa akjam yatiqaw yatichäwinakax utjapuniritaynawa. Jichhurunakanxa akjam yatiqäw yatichäwinakaxa walja jach'a markanakanwa yatichasiski. Ukjamaraki wali askipuniwa aka amtäwinakaxa kawkhantix walja arunaka arsusitäki taqi uka markanakataki.
Murqulla jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
2 190 jaqi
Freddy Ternero
Freddy Santos Ternero Corrales suti (* Lima, 1962 mara 26 uru Achuqa phaxsin yuritayna - † Lima, 2015 mara 18 uru Llamp'u phaxsin sarawayxarakitayna), 🇵🇪 jacha marka phutwul anatakaman & anakithiri.
Awki: Ternero, Tayka: Corrales.
Pä arut yatintaña
Kunayman pä arut yatichäwinakampi amuyunakampi amtäwinakampi
Uka aynachanxa pusi kasta amuyunakwa uñxatt'araksna. Payir nayririnakasti yaqha arur jaqkattañatakikiwa, payir qhipa amuyusti walja arunak arsusiñatakiwa.
Khunu llust’aña
Khunu llust’aña, (inlish aru: skiing, kastilla aru: esquí), Chaqaltaya.
Hisus jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
73,94 km2
Llusk'u jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857 mara, Ramón Castilla Umalliq.
Hisus jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Hisus jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Hisus.
Llusk'u jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Llusk'u markam.
Wankayri jisk'a t'aqa suyu
Wankayri jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de San Pedro de Huancayre) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Waruchiri jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Llusk'u jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
6 399 jaqi (3 214 chacha, 3 185 warmi)
Wankayri jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Llamyu phaxsi 15 1962, Manuel Prado Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri San Pidru markam.
Jaqinakapa
249 jaqi
Waytara jisk'a suyu
Waytara jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Huaytará) 🇵🇪na mä jisk'a suyuwa, Wankawillka jach'a suyu.
Chaquchi jisk'a t'aqa suyu
Chaquchi t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Chacoche) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Awankay jisk'a suyupi, Apurimaq jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Waytara jisk'a suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 26 uru Awti phaxsin 1984 mara, Fernando Belaúnde Umalliq.
Chaquchi jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Jallu qallta phaxsi 28 1961 mara.
Waytara jisk'a suyu
Uraqipa
6 458,39 km2 13°36'13S 75°21'11O
Chaquchi jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Chaquchi markam
Jaqinaka
1 213 jaqi (602 chacha, 611 warmi)
Waytara jisk'a suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Waytara jisk'a suyu nayriri marka: Waytara.
Jisk'a t'aqa suyunaka
Waytara jisk'a suyu: 16 jisk'a t'aqa suyunaka:
Jaqinakapa
28 129 jaqi ( chacha,  warmi)
Paul Gauguin
Eugène Henri Paul Gauguin suti jaqi, Paul Gauguin suti (* Paris, 1848 mara 7 uru Juyphi phaxsin yuritayna - Marquises ilenaka, 1903 mara 9 uru Llamayu phaxsin yuriwi) 🇫🇷 jach'a marka qillqiri qhusqhuri, llimphiri Yäpap. Samanchaña, samichaña.
Awki: Clovis Gauguin; Tayka: Aline Marie Chazal. Warmi: Mette-Sophie Gad, Yuqanaka: Émile, Aline, Clovis, Jean-René, Paul-Rollon.
Delfina Bunge
Delfina Bunge de Gálvez , warmi, (* Buenos Aires, 1881 mara 24 uru Jallu qallta phaxsin yuritayna - Alta Gracia, 1952 mara  30 uru Achuqa phaxsin yuriwi) 🇦🇷 jacha marka qillqiri.
Awki: Octavio Raymundo Bunge; Tayka: María Luisa Rufina Arteaga Qusannaka: Manuel Gálvez Yuqanaka: Delfina Gálvez Bunge.
Kasharuru jisk'a t'aqa suyu
Kasharuru jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Cajaruro). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Amarujawira jach'a suyu, Utkupampa jisk'a suyu.
Victoria Ocampo
Ramona Victoria Epifanía Rufina Ocampo, warmi, (* Buenos Aires, 1890 mara 7 uru Yapu apthapi phaxsin yuritayna - Beccar, 1979 mara  27 uru Chichu phaxsin yuriwi) 🇦🇷 jacha marka qillqiri.
Kasharuru jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 17 uru Llamp'u phaxsin 1964 mara, Fernando Belaúnde Umalliq.
Namura jisk'a t'aqa suyu
Namura jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Namora. Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu.
Victoria Ocampo
Awki: Manuel Silvio Cecilio Ocampo (3.11.1860-18.1.1931); Tayka: Ramona Máxima Aguirre «La Morena» (8.1.1866-10.12.1935) Qusannaka: Luis Bernardo de Estrada (1912-1914-1922) / Julián Martínez (1914-1929).
Kasharuru jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Kasharuru jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Kasharuru (490 msnm).
Namura jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Thaya phaxsi 14 1920 mara, Umalliq Augusto Leguía.
Kasharuru jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
30 633 jaqi (? chacha, ? warmi) - 2005 mara
Namura jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
558,79 km2
Lidia Gueiler
Lidia Gueiler Tejada warmi (* Kuchawampa, 1921 mara 28 uru Thaya phaxsin yuritayna - † Chuqiyapu, 2011 mara 9 uru Llamayu phaxsin yuriwi), 🇧🇴 jacha marka anakithiri.
Waylas jisk'a t'aqa suyu
Waylas jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Huaylas) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Waylas jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Lidia Gueiler
70° Prisidinti Wuliwya (1979 Awti phaxsi 16 – 1980 Huillka kuti phaxsi 17).
Awki: ; Tayka: Raquel Tejada. Qusan: Mareiriam Pérez Ramírez. Yuwanaka: Teresa.
Jorge Basadre jisk'a suyu
Jorge Basadre jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Jorge Basadre) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Taqna jach'a suyu.
Ulmus jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 22 uru Awti phaxsin 1905 mara, José Pardo Umalliq.
Namura jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Namura jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Namura.
Sikaya jisk'a t'aqa suyu
Sikaya jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Sicaya) Piruwna mä jisk'a suyu t'aqawa, Hunin jach'a suyu, Wankayu jisk'a suyu.
Namura jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
9 466 jaqi (4 546 chacha, 4 920 warmi)
Santa Teresa (Qusqu) jisk'a t'aqa suyu
Santa Teresa jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Santa Teresa) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kumbinsyun jisk'a suyupi, Qusqu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Sikaya jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857 mara, Ramón Castilla Umalliq.
Waylas jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857, Ramón Castilla Umalliq.
Uraqipa
56,89 km²
Santa Teresa (Qusqu) jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Taypi sata phaxsi 11 1957 mara, Manuel Prado Umalliq.
Waylas jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Waylas marka.
Santa Teresa (Qusqu) jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Santa Teresa markam.
Sikaya jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Sikaya jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Sikaya.
Waylas jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
1 811 jaqi (2005 mara)
Ulmus jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
5 335,25 km2
Aqupampilla jisk'a t'aqa suyu
Aqupampilla jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Acobambilla). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Wankawillka jach'a suyu, Wankawillka jisk'a suyu.
Kinuqay jisk'a t'aqa suyu
Kinuqay jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Quinocay) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Yawyu jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Achuqa phaxsi 25 1960, Manuel Prado Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Kinuqay markam.
Jaqinakapa
542 jaqi
Kumpa jisk'a t'aqa suyu
Kumpa jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Cumba). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Amarujawira jach'a suyu, Utkupampa jisk'a suyu.
Aqupampilla jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 30 uru Yapu apthapi phaxsin 1936 mara, Oscar Benavides Umalliq.
Kumpa jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 14 uru Awti phaxsin 1944 mara, Manuel Prado Umalliq.
Ulmus jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Ulmus jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Ulmus (175 msnm).
Qaqatampu jisk'a t'aqa suyu
Qaqatampu jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Cajatambo) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Qaqatampu jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Ulmus jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
36 548 jaqi (? chacha, ? warmi)
Santa Teresa (Qusqu) jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
6 999 jaqi (3 716 chacha, 3 283 warmi)
Nicolás de Piérola jisk'a t'aqa suyu
Nicolás de Piérola jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Nicolás de Piérola) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kamana jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Awti phaxsi 3 1944 mara, Manuel Prado Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Uraski markam.
Jaqinakapa
6 065 jaqi (3 054 chacha, 3 011 warmi)
Qaqatampu jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 12 uru Anata phaxsin 1826 mara, Simuna Wuliwar Libertadur.
Interlingua aru
Interlingua aru; pachanaka aru.
Qaqatampu jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Qaqatampu markam.
Chaqaltaya
thumbnail|230px|Jaritha saraña [[Khunu llust’aña, Chaqaltaya alaxpacha thaki.]] Chaqaltayax Wuliwya markana mä jach'a qulluwa (5.395 m).
Llaqanura jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857 mara, Umalliq Ramón Castilla.
Uraqipa
49,42 km2
Qaqatampu jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
2 968 jaqi
Llaqanura jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Llaqanura jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Llaqanura.
Jaqinaka
4 905 jaqi (2 319 chacha, 2 586 warmi)
Asunsyun jisk'a suyu
Asunsyun Jisk'a Suyuxa (kastilla aru: Provincia de Asunción) Pirwana mä jisk'a suyuwa, Ankashu jach'a suyuta.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Jallu qallta phaxsi 30 1983 mara, Fernando Belaúnde Umalliq.
Uraqipa
529 km2 09°09´33” S y 77°21´51” O
Markanaka - Uchuy markanaka
Asunsyun jisk'a suyu nayriri marka: Chakas.
Jisk'a t'aqa suyunaka
Asunsyun jisk'a suyu: 2 jisk'a t'aqa suyunaka:
Jaqinakapa
7 995 jaqinakaw qamapxi ( chacha, warmi)
Sikaya jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
7 274 jaqi ( chacha, warmi)
Jorge Basadre jisk'a suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 1988 mara 21 uru Yapu apthapi phaxsin, Alan García Prisidinti.
Uraqipa
Jorge Basadre jisk'a suyu nayriri marka: Lukumpa.
Jaqinaka: 8 814
2 928,72 km2
14°54'50 S  69°52'25 O
Jisk'a t'aqa suyunaka
Jorge Basadre jisk'a suyu: 3 jisk'a t'aqa suyunaka:
Salvador (Bahia)
Salvador, Brasil marka.
Wichhu
Wichhu, jichhu, jisk'a ali, pata pampana, sunina jiliri. Yaqhipa jichhuxa uywana manq'apawa. Walja kasta jichhuwa utji.
Aqupampilla jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
758,32 km2
Jaqi Qamaña
Taqiniw yatipxtan taqichaqan pachanakax janiw mä khuskhakïkiti. Sapawjaw mayj mayja. Mä chaqt'an junt'uwa, yaqhiphäwjanst thayarakiwa. Akampix sañ muntanwa, kawkjanti thayax wal thay ukjanakanx nayratpach patan jakasir jilat kullakanakax qamañpin qalat lurt'asipxirïtana. Ukat qamañax akjamanakaw utjaraki: muruq' qamañamp altus qamañampi. Jichhax akanaktuqit uñicht'ayañäni.
Muruq' Qamaña
Español: El muro redondo está ubicado en el cerro. Su estructura es de piedra. English: The round wall is located on the hill. Its structure is built of stone. Quechua: Wayra jark'achi urqu patapi kasan. Rumi pirqa.
Français: Le mur de ronde est situé sur la colline. Sa structure est construite en pierre.
Qamañ arux may may amuyunispawa. Nayraqata, aka arux jakañ sañ munaspa, ukjarux jaqi qamaña. Aka qilqt'äwin jiwasax payirï ukat aruskipt'añäni. Kunjamati jamuqan uñjtanxa, qamañax mä mantañan muruq' pirqawa. Manqhax pusin phisqhan mantkirikiwa. Pirqapax qalatkam tawqsutawa, janirakiw ñiq'impïkiti. Sayarusti tantiyukirakiwa, niya jaqin thixnipä ukjakirakiwa, ukat akjam pachanakatak lurt'atawa; aka muruq' pirqax jan wali pachä ukjanakatak pirqataw kunatti qullunakax inawsanakax sinti thaya, chhijchhi, jallu ukjamarakiriwa. Ukat ukanakat jarkt'asiñtakiw wali aski. Ukjamïpan jan um mantaniñapatakixa, uma jalaqä ukjanakaruw uyw awatirinakax qamañ pirqsusipxiritäna. Ukat yaqhiph pachanakax qunt'aks qunt'apxakirakiritaynawa.
Aqupampilla jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Aqupampilla jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Aqupampilla (3 795 msnm).
Jaqinaka
3 521 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Wankani jisk'a t'aqa suyu
Wankani jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Huncané) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Wankani jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Jaqi Qamaña
Altusan Qamaña
Altusan qamañast niya nayrirxamatakirakkiwa, juk'a juk'anakkiw mayja; ukamapins akkïrix altus utat uñaqatawa. Jaqix jiwak patat uñatatasiñtakiw akjam lurasipxirïtana. Ukat janiw ukakïkiti, jupanakax jallus chhijchhis sintipin pursu ukjanakaw ukar mantxapxirïtana, kunatti akax mä pusi chhiy qala pirqar wayxatatawa, ukat kuna jallu umas chhijchhi umas manqhnam jalsuskiritayna. Ukat sipan aliq uraqir lurat qamañanakax mäkiw sint jallüx ukjax umax jalanti, ukat askpachaw thayjasxiri, janiw kusapinikiti. Jan chhijchhis jallus sint purki, jan ukax phajsä ukjanakatakkiw kusa.
Wankani jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa mara 1823
Jaqi Qamaña
Altusan Qamaña
Janïr tukkasin akjamanak sañ munaraktana; 1980 - 2000 uka maranakax qamañanakax wali waqaychatänwa. Janiw ukjamak tukusiyatïrikiti. Uyw anakkapayax jaqin uñjatapiniriwa. Ukat kawkjant jan qamañax utjkän ukjanakanaxa, sinti thaya, chhijchhi, jallü ukjanakax jasak mantxañatakix jupanakax mäkiw yaqh machaqat pirqsupxirïna. Ukat walja maranakxarux janiw ukjamäxiti, qamañanakax jaythsut jaythsutakiw uñjasxi. Yamas yaqhipanakax justuruw allinuqtatäski. Jakt'atanikiw phaxsin may kut pay kut ukjam uyw anakisin mantxapxi.
Wankani jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Wankani markam
Jaqinaka
21 089 jaqi (10 175 chacha, 10 914 warmi)
Kumpa jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
292,66 km2
Muya jisk'a t'aqa suyu
Muya jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Moya). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Wankawillka jach'a suyu, Wankawillka jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa ? uru ? phaxsin ? mara, ? Umalliq.
Uraqipa
94,08 km2
Muya jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Muya (3 162 msnm).
Jaqinaka
1 706 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Antonio Nariño
Antonio Amador José de Nariño y Álvarez del Casal  (Wukuta, 1765 mara 9 uru Yapu apthapi phaxsin yuritayna - Villa de Leyva, 1823 mara 13 uru Jallu qallta phaxsin sarawayxarakitayna), 🇨🇴 jacha marka militar, arxatiri & anakithiri.
Kuluwya Prisidinti (1911-1913)
Awki: Vicente de Nariño y Vásquez Tayka: Catalina Álvarez del Casal. Warmi: Magdalena Ortega de Nariño Yuqanaka:.
Kumpa jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
9 794 jaqi (? chacha, ? warmi) - 2005 mara
Lonya Grande jisk'a t'aqa suyu
Lonya Grande jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Lonya Grande). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Amarujawira jach'a suyu, Utkupampa jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 5 uru Anata phaxsin 1861 mara, Ramón Castilla Umalliq.
Uraqipa
327,92 km2
Khunu thuqhuraña
Khunu thuqhuraña, (inlish aru: snowboarding), Chaqaltaya.
San Huwan (Qajamarka) jisk'a t'aqa suyu
San Huwan jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de San Juan. Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa TYapu apthapi phaxsi 5 1935 mara, Umalliq Oscar Benavides.
Uraqipa
69,66 km2
San Huwan jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: San Huwan.
Lonya Grande jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
9 929 jaqi (? chacha, ? warmi) - 2005 mara
Uru
Uru, Inti jalsuta inti jalantkama pacha.
Payqu jisk'a t'aqa suyu
Payqu jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Paico) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Sucre jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857, Ramón Castilla Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Payqu marka.
Jaqinakapa
978 jaqi
Ukhuña jisk'a t'aqa suyu
Ukhuña jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Ocoña) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kamana jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Ukhuña markam.
Jaqinakapa
4 540 jaqi (2 481 chacha, 2 059 warmi)
Alfonsina Storni
Alfonsina Storni warmi, (* Capriasca marka, 1892 mara 29 uru Llamayu phaxsin yuritayna - Mar del Plata marka, 1938 mara 25 uru Taypi sata phaxsin yuriwi), 🇦🇷 jacha marka qillqiri.
Qillqanaka
Post mortem:
Adela Zamudio
Adela Zamudio Rivero, warmi, (* Kuchawampa, 1854 mara 11 uru Taypi sata phaxsin yuritayna - † Kuchawampa, 1928 mara 2 uru Juyphi phaxsin yuriwi) 🇧🇴 jacha marka warmi qillqiri.
Awki: ; Tayka:.
Fortaleza (Ceará)
Fortaleza, Wrasil marka.
Kupisniki jisk'a t'aqa suyu
Kupisniki jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Cupisnique). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu, Quntumasa jisk'a suyu.
Sankallaya jisk'a t'aqa suyu
Sankallaya jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Sangallaya) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Waruchiri jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Kupisniki jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa anata phaxsi 20, 1964, Fernando Belaúnde Umalliq.
Sankallaya jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Llamp'u phaxsi 30 1954, Manuel Odría Umalliq.
Yuraqmarka jisk'a t'aqa suyu
Yuraqmarka jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Yuracmarca) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Waylas jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Sankallaya jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Sankallaya markam.
Kupisniki jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
280,2 km2
Sankallaya jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
689 jaqi
Yuraqmarka jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Llamayu phaxsi 9 1923, Augusto Leguía Umalliq.
Kupisniki jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Kupisniki jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Kupisniki.
Yuraqmarka jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
565,7 km²
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Yuraqmarka marka.
Jaqinakapa
1 897 jaqi (2005 mara)
Yamón jisk'a t'aqa suyu
Yamón jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Yamón). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Amarujawira jach'a suyu, Utkupampa jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 5 uru Anata phaxsin 1861 mara, Ramón Castilla Umalliq.
Uraqipa
57,61 km2
Yamón jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Yamón (1 022 msnm).
Jaqinaka
3 391 jaqi (? chacha, ? warmi) - 2005 mara
Nuevo Uquru jisk'a t'aqa suyu
Nuevo Uquru jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Nuevo Occoro). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Wankawillka jach'a suyu, Wankawillka jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 10 uru Llamayu phaxsin 1955 mara, Manuel Odría Umalliq.
Uraqipa
211,56 km2
Nuevo Uquru jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Uquru (3 825 msnm).
Jaqinaka
2 638 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Kurakanaka
.
Mukiwa jisk'a t'aqa suyu
Mukiwa jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Moquegua) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Mariscal Nieto jisk'a suyupi, Mukiwa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
San Binitu jisk'a t'aqa suyu
San Binitu jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de San Benito). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu, Quntumasa jisk'a suyu.
Mukiwa jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Mukiwa markam
Jaqinaka
49 419 jaqi (24 544 chacha, 24 875 warmi)
San Binitu jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Awti phaxsi 19, 1888, Remigio Morales Bermúdez Umalliq.
Uraqipa
486,55 km2
San Binitu jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: San Binitu.
Jaqinaka
3 613 jaqi (? chacha, ? warmi)
Luis Carranza jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Jallu qallta phaxsi 11 1963, Fernando Belaúnde Umalliq.
Javier Sologuren
Javier Sologuren Moreno suti (* Lima,1920 mara 19 uru Chichu phaxsin yuritayna - Lima, 2004 mara 21 uru Llamayu phaxsin yuriwi) 🇵🇪 jacha marka qillqiri.
Awki: Javier Sologuren Peña; Tayka: Rosa Mercedes Moreno. Warmi: Kerstin Åkesson Ilia Bolaños.<>Yuqanaka: Gerardo, Claudio & Viveka.
Luis Carranza jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
2 455 jaqi
Kuysmanku jisk'a t'aqa suyu
Kuysmanku jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Guzmango). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu, Quntumasa jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa ? phaxsi ?, ?, ? Umalliq.
Uraqipa
49,88 km2
Juana Alarco de Dammert
Juana Alarco Espinoza de Dammert, suti warmi, (* Lima, 1842 mara 27 uru Llamayu phaxsin yuritayna - † Lima, 1932 mara  2 uru Thaya phaxsin yuriwi), 🇵🇪 jacha mama  Yachachijg Yatichiri.
Kuysmanku jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Kuysmanku jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Kuysmanku.
Juana Alarco de Dammert
Awki: Julián Alarco Garavito; Tayka: Mercedes Espinoza Martínez. Qusan: Juan Luis Dammert Ansink. Yuqa: Luisa Dammert.
Asqupi jisk'a suyu
Asqupi jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Ascope) Piruwna mä jisk'a suyuwa, La Libertad jach'a suyu.
Kuysmanku jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
3 039 jaqi (? chacha, ? warmi)
Asqupi jisk'a suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 1984 mara 1 uru Juyphi phaxsin, Fernando Belaúnde Umalliq.
San Joaquín jisk'a t'aqa suyu
San Joaquín jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de San Joaquín) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Yawyu jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Asqupi jisk'a suyu
Uraqipa
2 655,75 km2 7°42´47” S - 79°06´56” O
San Joaquín jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Taypi sata phaxsi 11 1954, Manuel Odría Umalliq.
Asqupi jisk'a suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Asqupi jisk'a suyu nayriri marka: Asqupi.
San Joaquín jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri San Joaquín markam.
Asqupi jisk'a suyu
Jisk'a t'aqa suyunaka
Asqupi jisk'a suyu: 8 jisk'a t'aqa suyunaka:
San Joaquín jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
243 jaqi
Asqupi jisk'a suyu
Jaqinakapa
116 229 jaqi ( chacha,  warmi)
Chukuwitu jisk'a t'aqa suyu
Chukuwitu jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Chucuito) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Punu jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa mara 1823
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Chukuwitu markam
Jaqinaka
7 913 jaqi (3 862 chacha, 4 051 warmi)
Os Resentidos
Os Resentidos, jaylliphust'a Ispaña (1984-1994).
Kiñuta jisk'a t'aqa suyu
Kiñota jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Quiñota) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Chumpiwillka jisk'a suyupi, Qusqu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Achuqa phaxsi 17 1962 mara, Manuel Prado Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Quiñota markam.
Jaqinakapa
4 317 jaqi (2 157 chacha, 2 160 warmi)
Q'asa jisk'a t'aqa suyu
Q'asa jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Encañada. Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857 mara, Ramón Castilla Umalliq.
Uraqipa
635,064 km2
Líbido
Libido, jaylliphust'a Piruw.
Q'asa jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Q'asa jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Q'asa.
Wanuku jisk'a suyu
Wanuku jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Huánuco) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Wanuku jach'a suyu.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa ? phaxsi ? ? mara, ? Umalliq.
Uraqipa
4 022,54 km2
Markanaka - Uchuy markanaka
Wanuku jisk'a suyu nayriri marka: Wanuku.
Jaqinakapa
254 133 jaqi ( chacha,   warmi)
Jisk'a t'aqa suyunaka
Wanuku jisk'a suyu: 12 jisk'a t'aqa suyunaka:
John Denver
John Denver, jaqi (Henry John Deutschendorf; (* Roswell (New Mïxiku suyu), 1943 mara 31 uru Jallu qallta phaxsin yuritayna - Monterey Bay (California suyu), 1997 mara 12 Taypi sata phaxsin yuriwi), 🇺🇸 jacha marka q'uchu arsuyaña.
Awki: Lt. Col. Henry John Deutschendorf, Sr., Tayka: Erma Louise Swope.
Wallanka (Waylas) jisk'a t'aqa suyu
Wallanka jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Huallanca) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Waylas jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Yapu apthapi phaxsi 14 1950, Manuel Odría Umalliq.
Uraqipa
178,8 km²
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Wallanka marka.
Jaqinakapa
985 jaqi (2005 mara)
Iskusiya
{{Infobox_País }}
Iskusiya (inlish aru: Scotland, ), jach'a marka Iwrupa.
Nayra sarnaqäwi
{{{{ {{
Jaqinakapa
5 404 700
Pallqa jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 8 uru Juyphi phaxsin 1959 mara, Manuel Prado Umalliq.
Ignacio Allende
Ignacio José de Jesús María Pedro de Allende y Unzaga (* San Miguel de Allende, 1769 mara yuritayna - † Chihuahua, 1811 mara yuriwi), 🇲🇽 jacha marka militar & anakithiri. Mïxiku amtawi jaqi Amerika Latinu.
Pallqa jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
82,08 km2
Ignacio Allende
Awki: Domingo Narciso de Allende y Ayerdy; Tayka: María Ana de Unzaga.
Pallqa jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Pallqa jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Pallqa (3 650 msnm).
Jaqinaka
3 527 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Brasilia
Brasilia, nayra marka Wrasil.
Ch'ina
Ch'ina
Qupa jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857, Ramón Castilla Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Qupa markam.
Jaqinakapa
1 052 jaqi
Alberto Lleras Camargo
Alberto Lleras Camargo ( Wukuta, 1906 mara 3 uru Huillka kuti phaxsin yuritayna - Villa de Leyva, 1990 mara 4 uru Chichu phaxsin sarawayxarakitayna), 🇨🇴 jacha marka piriudysta, diplumatiku & anakithiri. Kuluwya Prisidinti (1945-1946 & 1958-1962)
Awki: Felipe Lleras Triana; Tayka: Sofia Camargo Guerrero. Warmi: Bertha Puga Yuqanaka: Consuelo, Alberto, Ximena & Marcela Lleras Puga.
Nívea Maria
Nívea Maria Cândido Graieb (*São Paulo, 1947 - ), Actress brasileira.
Santa Crus de Toled jisk'a t'aqa suyu
Santa Crus de Toled jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Santa Crus de Toled). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu, Quntumasa jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Chichu phaxsi 29, 1965, Fernando Belaúnde Umalliq.
Paul McCartney
Awki: Jim McCartney, Tayka: Mary Mohan. Warminaka: Linda McCartney (1969-1998) / Heather Mills (2002-2008) / Nancy Shevell (2011-). Yuqanaka: Heather McCartney, Mary McCartney, Stella McCartney, James McCartney & Beatrice Milly McCartney.
Santa Crus de Toled jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
64,53 km2
Santa Crus de Toled jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Santa Crus de Toled.
Jaqinaka
1 097 jaqi (? chacha, ? warmi)
Angélica Palma
(Lima, 24 de noviembre de 1878 - Rosario, 25 de octubre de 1935) María Angélica Palma y Román , warmi, (* Lima, 1878 mara 24 uru Awti phaxsin yuritayna - Rosario, 1935 mara  25 uru Taypi sata phaxsin yuriwi), 🇵🇪 jacha mama piryudista & qillqiri.
Jogo Duplo
Jogo Dulpo jach'a purtuwese drama. Temainaak sutnyang TVI suyuwa 2017.
Vicente Guerrero
Vicente Ramón Guerrero Saldaña   (* Tixtla, 1782 mara 9 uru Thaya phaxsin yuritayna - Cuilápam, 1831 mara 14 uru Anata phaxsin sarawayxarakitayna),  🇲🇽 jacha marka militar & anakithiri. Mïxiku Prisidinti (1.4.1829 - 17.12.1829)
Awki: Juan Pedro Guererro Soriano; Tayka:. Warmi: Yuqanaka:
José María Morelos
José María Morelos (* Morelia, 1765 mara 30 uru Llamp'u phaxsin yuritayna - † San Cristóbal de Ecatepec, 1815 mara 22 uru Jallu qallta phaxsin yuriwi), 🇲🇽 jacha marka Awkikura, militar & anakithiri. Mïxiku amtawi jaqi Amerika Latinu.
Awki: José Manuel Morelos y Robles; Tayka: Juana María Guadalupe Pérez-Pavón y Estrada (1745-1799).
Kantarawi jisk'a suyu
Kantarawi jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Candarave) Piruw markana mä jisk'a suyuwa, Taqna jach'a suyuna.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 1988 mara 18 uru Thaya phaxsin, Alan García Prisidinti.
Uraqipa
Jaqinaka: 8 373
2 261,1 km2
14°54'50 S  69°52'25 O
Ampu jisk'a suyu
Ampu jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Ambo) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Wanuku jach'a suyu.
Kantarawi jisk'a suyu
Jisk'a t'aqa suyunaka
Kantarawi jisk'a suyu: 6 jisk'a t'aqa suyunaka:
Penco
Penco, Chili marka. Ekka: 108 km2. Jaqinaka: 46,016 (2002).
Ampu jisk'a suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Taypi sata phaxsi 21 1912 mara, Guillermo Billinghurst Umalliq.
Claude Debussy
Awki: Manuel-Achille Debussy, Tayka: Victorine Manoury. Warmi: Gabrielle Dupont/Rosalie Texier/Emma Bardac. Yuqanaqa: 	Claude-Emma Debussy.
Ampu jisk'a suyu
Uraqipa
1 581,0 km2
Claude Debussy
Juk'amp Jach'aq'achxat yatiyäwinaka
{{commons|Category:Claude Debussy}
Ampu jisk'a suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Ampu jisk'a suyu nayriri marka: Ampu.
Jaqinakapa
54 588 jaqi ( chacha,   warmi)
Jisk'a t'aqa suyunaka
Ampu jisk'a suyu: 8 jisk'a t'aqa suyunaka:
Uraqpacha Futwula 2022
Uraqpacha Futwula FIFA Catar 2022 Edición XXII Uraqpacha Futwula 2022 chacha warminakax FIFA ukan wakicht’atawa, ta 20 Awti phaxsi ukatsti 18 Jallu qallta phaxsi Qatar markanxa.
chikancht’asir tamanaka
31 cupos:
Francisca Zubiaga
Francisca Zubiaga y Bernales, La Mariscala warmi (* San Salvador, Qusqu markapi 1803 mara 11 uru Llamp'u phaxsin yuritayna  - Valparaíso markapi, 1835 mara 8 uru Llamayu phaxsin yuriwi) 🇵🇪 jacha marka kichwa anakithiri.
Tampu (Wankayu) jisk'a t'aqa suyu
Tampu jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de El Tambo) Piruwna mä jisk'a suyu t'aqawa, Hunin jach'a suyu, Wankayu jisk'a suyu.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Awti phaxsi 13 1943 mara, Manuel Prado Umalliq.
Uraqipa
42,3 km2
Markanaka - Uchuy markanaka
Tampu jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Tampu.
Jaqinakapa
7 274 jaqi ( chacha, warmi)
Alexandre Dumas (awki)
Alexandre Dumas (* Villers-Cotterêts, 1802 mara 24 uru Huillka kuti phaxsin yuritayna — † Puys, 1870 mara 5 uru Jallu qallta phaxsin yuriwi) 🇫🇷 jacha marka qillqiri.
Awki: Thomas-Alexandre Dumas; Tayka: Marie-Louise Elisabeth Labouret. Yuqanaka: Alexandre Dumas (yuqa), María Alexandrine Dumas & Micaela Dumas.
Kawsay rikch'a (horror)
Llamó Los mil y un fantasmas a un grupo de historias que incluye:
Aparte, otras obras de horror:
Diego Velázquez
Diego Velázquez (Diego Rodríguez de Silva y Velázquez) suti ( * Sevilla 1599 mara 6 uru Juyphi phaxsin yuritayna - †  Madrid, 1660 mara 23 uru Juyphi phaxsin yuriwi) 🇪🇸 jacha marka yäpa llimphiyri.
Awki: Joao Rodríguez de Silva; Tayka: Jerónima Velázquez.
Aqumayu jisk'a suyu
Aqumayu jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Acomayo) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Qusqu jach'a suyu.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 21 1825 mara.
Uraqipa
Aqumayu jisk'a suyu nayriri marka: Aqumayu.
948,22 km2
Jaqinakapa
27 357 jaqi (13 514 chacha, 13 843 warmi)
Jisk'a t'aqa suyunaka
Aqumayu jisk'a suyu: 7 jisk'a t'aqa suyunaka:
Quspan jisk'a t'aqa suyu
Quspan jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Encañada. Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Jallu qallta phaxsi 14 1870 mara, José Balta Umalliq.
Uraqipa
558,79 km2
Quspan jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Quspan.
Jaqinaka
7 859 jaqi (4 087 chacha, 3 772 warmi)
Tandil
Tandil (kastilla aru) Arxintina marka
Aruchiri
Aruchirixa arsuna, ist'aña, qillqaña, ulliña.
Qarwaqayan jisk'a t'aqa suyu
Qarwaqayan jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Santa Bárbara de Carhuacayan). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Hunin jach'a suyu, Yawli jisk'a suyu.
Uraqipa
646,29 km2
Qarwaqayan jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Santa Bárbara Qarwaqayan (4 137 msnm).
Jaqinaka
1 4968jaqi (? chacha, ? warmi)
Iyftdieruereufwufe7rw7dwfere
Ig3igeiheigeifeigeife7fe8te8eguyegeuf
Mar del Plata
Mar del Plata (kastilla aru) Arxintina marka
Alexandre Dumas (yuqa)
Alexandre Dumas (yuqa) (* Paris, Phransiya, 1824 mara 27 uru Huillka kuti phaxsin yuritayna — Marly-le-Roi, 1895 mara 27 uru Awti phaxsin yuriwi) 🇫🇷 jacha marka qillqiri.
Tantarika jisk'a t'aqa suyu
Tantarika jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Tantarica). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu, Quntumasa jisk'a suyu.
Alexandre Dumas (yuqa)
Awki: Alexandre Dumas; Tayka: Catherine Laure Labay. Warminaka: Nadine Dumas / Henriette Régnier / Madeleine Lemaire. Yuqa: 	1.
Tantarika jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Anata phaxsi 28, 1964, Fernando Belaúnde Umalliq.
Inchupalla jisk'a t'aqa suyu
Inchupalla jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Inchupalla) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Wankani jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Tantarika jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
149,7 km2
Inchupalla jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa mara 1823
Tantarika jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Tantarika jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Tantarika.
Inchupalla jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Inchupalla markam
Tantarika jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
2 588 jaqi (? chacha, ? warmi)
Tomé
Tomé, Chili marka. Ekka: 495 km2. Jaqinaka: 52,440 (2002).
Larqay jisk'a t'aqa suyu
Larqay jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de San Pedro de Larcay) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Sucre jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa huillka kuti phaxsi 8 1964, Fernando Belaúnde Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Larqay marka.
Jaqinakapa
1 175 jaqi
Plácido Domingo
José Plácido Domingo Embil, jaqi (* Madrid, 1941 mara 21 uru Chichu phaxsin yuritayna - ), 🇪🇸 jacha marka q'uchu arsuyaña.
Awki: Plácido Domingo (awki), Tayka: Josefa Pepita Embil Etxaniz.
Christopher Plummer
Christopher Plummer (* Toronto, 1929 mara 13 uru Yapu apthapi phaxsin yuritayna - Weston, 2021 mara 5 uru Anata phaxsin yuriwi), 🇨🇦 jacha marka yäpa jaqiq.
Awki: John Orme Plummer; Tayka: Isabella Mary Abbott. Warminaka: Tammy Grimes (1951-1961) / Patricia Lewis (1962-1967) / Elaine Taylor (1970-) Yuqanaka: (1) Amanda.
Santa Krus Kukachakra jisk'a t'aqa suyu
Santa Krus Kukachakra jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Santa Cruz de Cocachacra) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Waruchiri jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Taypi sata phaxsi 29 1959, Manuel Prado Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Kukachakra markam.
Jaqinakapa
2 194 jaqi
Santa Rosa Saqu jisk'a t'aqa suyu
Santa Rosa Saqu jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Santa Rosa de Sacco). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Hunin jach'a suyu, Yawli jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 1 uru Juyphi phaxsin 1968 mara, Fernando Belaúnde Umalliq.
Uraqipa
101,09 km2
Santa Rosa Saqu jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Santa Rosa Saqu (3 845 msnm).
Jaqinaka
11 297 jaqi (? chacha, ? warmi)
María Parado de Bellido
María Parado de Bellido warmi (* Wamanqa, 1777 mara 5 uru Huillka kuti phaxsin yuritayna - Ayaquchu marka,  1822 mara 27 uru Achuqa phaxsin yuriwi) 🇵🇪 jacha marka khichwa anakithiri ankalli.
Awki: Fernando Parado; Tayka: Jacinta Jayo Qusan: Mariano Bellido. Yuqanaka: 7 (Gregoria, Andrea, Mariano, Tomás, María, Leandra & Bartola).
Wililli jisk'a t'aqa suyu
Wililli jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Velille) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Chumpiwillka jisk'a suyupi, Qusqu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 21 1825 mara, Simuna Wuliwar Libertadur.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Wililli markam.
Jaqinakapa
7 914 jaqi (4 024 chacha, 3 890 warmi)
Ayti
Aytixa Awya Yalana mä jach'a markawa.
Samugari jisk'a t'aqa suyu
Samugari jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Samugari) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lamar jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Huillka kuti phaxsi 16 2010, Alan García Umalliq.
Jaqinakapa
1 455 jaqi
Central de Chile Jach'a Yatiñ Uta
Central de Chile Jach'a Yatiñ Uta(kastilla aru: Universidad Central de Chile), jach'a yatiñ uta, Santiago de Chile marka.
Sirka jisk'a t'aqa suyu
Sirka jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Circa) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Awankay jisk'a suyupi, Apurimaq jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Juyphi phaxsi 21 1825 mara.
Qunayqa jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 12 uru Awti phaxsin 1823 mara, Simuna Wuliwar Umalliq.
Pillchaka jisk'a t'aqa suyu
Pillchaka jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Pilchaca). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Wankawillka jach'a suyu, Wankawillka jisk'a suyu.
Qunayqa jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
37,79 km2
Pillchaka jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 16 uru Thaya phaxsin 1920 mara, Augusto Leguía Umalliq.
Qunayqa jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Qunayqa jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Qunayqa (3 682 msnm).
Oswaldo Guayasamín
Oswaldo Guayasamín chacha suti, (* Kitu, 1919 mara 6 uru Huillka kuti phaxsin yuritayna - † Kitu, 1999 mara 10 uru Achuqa phaxsin yuriwi), 🇪🇨 jacha marka yäpa llimphiri.
Pillchaka jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
42,97 km2
Qunayqa jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
1 307 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Pillchaka jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Pillchaka jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Pillchaka (3 584 msnm).
Jaqinaka
720 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Oswaldo Guayasamín
Awki: José Miguel Guayasamín; Tayka: Dolores Calero
Alma mater: Escuela de Bellas Artes (Kitu).
Santiago de Pawqaray jisk'a t'aqa suyu
LSantiago de Pawqaray jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Santiago de Paucaray) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Sucre jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Llamayu phaxsi 21 1962, Manuel Prado Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Santiago de Pawqaray marka.
Austral Jach'a Yatiñ Uta
Austral Jach'a Yatiñ Uta(kastilla aru: Universidad Austral de Chile), jach'a yatiñ uta, Valdivia marka, Chili.
Santiago de Pawqaray jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
1 030 jaqi
Bahamas
Bahamasxa Awya Yalana mä jach'a markawa.
Paqura jisk'a t'aqa suyu
Paqura jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Pacora). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Lampalliqi jach'a suyu, Lampalliqi jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa ? uru ? phaxsin ? mara, ? Umalliq.
Uraqipa
87,79 km2
Paqura jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Paqura (53 msnm).
Jaqinaka
7 095 jaqi (? chacha, ? warmi)
Carlos de Céspedes
Carlos Manuel de Céspedes y López del Castillo suti (* Bayamo, 1819 mara 18 uru Yapu apthapi phaxsin yuritayna — Sierra Maestra, 1874 mara 27 uru Anata phaxsin yuriwi) 🇨🇺 jacha marka arxatiri & anakithiri.
Alma mater: Barcelona Jach'a Yatiñ Uta.
Antofagasta
Antofagasta, Chili marka. Ekka: 30.718,1 km2. Jaqinaka: 296,905 (2002).
Janis Joplin
Janis Lyn Joplin, warmi (* Port Arthur (Texas suyu), 1943 mara 19 uru Chichu phaxsin yuritayna - Hollywood (California suyu), 1970 mara 4 uru Taypi sata phaxsin yuriwi), 🇺🇸 jacha marka q'uchu arsuyaña.
Awki: Seth Ward Joplin, Tayka: Dorothy Bonita East.
Álbum de estudio
Big Brother and the Holding Company
Kozmic Blues Band
Full Tilt Boogie
Arthur Conan Doyle
Sir Arthur Conan Doyle (* Edimburgh, 1859 mara 22 uru Llamayu phaxsin yuritayna — † Crowborough/East Sussex, 1930 mara 7 uru Huillka kuti phaxsin yuriwi) Iskusiya jacha marka Jach'a Britenqi qillqiri.
Chinqi
Chinqi
Nayra chiphu
Nayra chiphu, ch'ipuqu patxa nayra.
Desarrollo Jach'a Yatiñ Uta
Desarrollo Jach'a Yatiñ Uta (kastilla aru: Universidad del Desarrollo), jach'a yatiñ uta, Chili.
Tarata jisk'a suyu
Tarata jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Tarata) Piruw markana mä jisk'a suyuwa, Taqna jach'a suyuna.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 1874 mara 12 uru Awti phaxsin, Manuel Pardo Prisidinti.
Uraqipa
Kantarawi jisk'a suyu nayriri marka: Tarata.
Jaqinaka: 7 805
2 819,96 km2
14°54'50 S 69°52'25 O
Jisk'a t'aqa suyunaka
Tarata jisk'a suyu: 8 jisk'a t'aqa suyunaka:
Claude Monet
Claude-Oscar Monet suti (* Paris, 1840 mara 14 uru Awti phaxsin yuritayna -  Giverny-Sur-Eure, 1926 mara 5 uru Jallu qallta phaxsin yuriwi) 🇫🇷 jacha marka yäpa llimphiyri.
Gorgor jisk'a t'aqa suyu
Gorgor jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Gorgor) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Qaqatampu jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857, Ramón Castilla Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Gorgor markam.
Jaqinakapa
2 342 jaqi
Pusi jisk'a t'aqa suyu
Pusi jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Pusi) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Wankani jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa mara 1823
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Pusi markam
Tunan jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Taypi sata phaxsi 5 1854 mara, José Rufino Echenique Umalliq.
Uraqipa
20,99 km2
Markanaka - Uchuy markanaka
Tunan jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: San Jerónimo Tunan.
Jaqinakapa
8 216 jaqi ( chacha, warmi)
Balasahebanchi Shiv Sena
Balasahebanchi Shiv Sena ukax mä partido político conservador indio ukhamawa, 2022 maran utt'ayata, Eknath Shinde jupan p'iqinchiripa. Comisión Electoral uksankirinakaw mä machaq chimpu churapxäna, Shiv Sena jach'a markat yaqha. Jichhax paypach tamawa, paypach tamax Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray). Aka jan walt'awinakax Maharashtra markan 2022 maran jan walt'ayata. Jichhürunx Maharashtra uksan jilïr irpirjam chhijllatataynawa, Bharatiya Janata Party ukamp chika.
Partiya Balasaheb Thackeray'ın əsas hindutva və qeyri-azlıqların sakitləşməsi ideologiyası əsasında qurulub ukax mä jach'a uñacht'äwiwa. Ukhamaraki, Chhatrapati Shivaji Maharajı ukat kimi izləyir.
Kankallu
Kankallu, (, qhichwa aru: Kankallu), Piruw Ayaquchu jach'a suyu, marka, nayriri marka Kankallu jisk'a suyu, Kankallu jisk'a t'aqa suyu.
Tanta jisk'a t'aqa suyu
Tanta jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Tanta) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Yawyu jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
San Sebastián Jach'a Yatiñ Uta
San Sebastián Jach'a Yatiñ Uta (kastilla aru: Universidad San Sebastián), jach'a yatiñ uta, Santiago de Chile marka.
Tanta jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Anata phaxsi 2 1956, Manuel Odría Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Tanta markam.
Jaqinakapa
530 jaqi
Kankallu
13°37'43''S 74°08'75'′O
188,58 km2
Kuraka: Alfredo Gómez Alarcón (2011-2014).
Jaqinaka: 2 570
Wuliwar jisk'a suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 20 uru Awti phaxsin 1916 mara, Manuel Pardo Umalliq.
Bolognesi jisk'a suyu
Bolognesi jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Bolognesi) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Ankashu jach'a suyuna.
Wuliwar jisk'a suyu
Uraqipa
1 719 km2 7°42´47” S - 79°06´56” O
Bolognesi jisk'a suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Taypi sata phaxsi 22 1903 mara, Manuel Candamo Umalliq.
Uraqipa
3 155 km2 09°09´33” S y 77°21´51” O
Wuliwar jisk'a suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Wuliwar jisk'a suyu nayriri marka: Wuliwar.
Bolognesi jisk'a suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Bolognesi jisk'a suyu nayriri marka: Chiqllan.
Magdalena del Mar jisk'a t'aqa suyu
Magdalena del Mar jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Magdalena del Mar) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lima jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Bolognesi jisk'a suyu
Jisk'a t'aqa suyunaka
Bolognesi jisk'a suyu: 15 jisk'a t'aqa suyunaka:
Magdalena del Mar jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa mara 1920 mara 10 uru Chichu phaxsin, Augusto Leguía Umalliq.
Bolognesi jisk'a suyu
Jaqinakapa
30 725 jaqi ( chacha, warmi)
Wuliwar jisk'a suyu
Jisk'a t'aqa suyunaka
Wuliwar jisk'a suyu: 6 jisk'a t'aqa suyunaka:
Magdalena del Mar jisk'a t'aqa suyu
Uraqita
12° 07' S 77° 05' W
Wuliwar jisk'a suyu
Jaqinakapa
17 550 jaqi ( chacha,  warmi)
Kanada
Kanadaxa (phransiya aru: Canada) Awya Yalana mä jach'a markawa.
Carumas jisk'a t'aqa suyu
Carumas jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Carumas) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Mariscal Nieto jisk'a suyupi, Moqwegwa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Suytukancha jisk'a t'aqa suyu
Suytukancha jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Suitucancha). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Hunin jach'a suyu, Yawli jisk'a suyu.
Carumas jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Carumas markam
Pukyu
Pukyu, (, qhichwa aru: Pukyu), Piruw Ayaquchu jach'a suyu, marka, nayriri marka Lukana jisk'a suyu, Pukyu jisk'a t'aqa suyu.
Suytukancha jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
216,47 km2
Pukyu
1737 mara, Kamasqa Pukyu jisk'a t'aqa suyu Chichu phaxsi 2 1857 mara, Ramón Castilla Umalliq.
Suytukancha jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Suytukancha jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Suytukancha (4 255 msnm).
Jatha
Chira, Jatha, yaqhapa achunakana jathapa. Sapa maya achu manqhankiri, yaqha alinaka sartayiriwa.
Magdalena del Mar jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Magdalena del Mar markam
Carumas jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
4 816 jaqi (2 713 chacha, 2 103 warmi)
Kanada
Nayra sarnaqäwi
Independencia: 1867 mara 1 uru Huillka kuti phaxsin.
Llamayu phaxsi paya jisk'a suyu
Llamayu phaxsi paya jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Dos de Mayo) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Wanuku jach'a suyu.
Kanada
Aruqita
9 984 670 km² 32 623 490 jaqinaka.
Magdalena del Mar jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
50 764 jaqi (22 985 chacha, 27 779 warmi)
Llamayu phaxsi paya jisk'a suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Llamayu phaxsi 31 1995 mara, Alberto Fujimori Umalliq.
Kustarika
Kustarikaxa Awya Yalana mä jach'a markawa.
Suytukancha jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
937 jaqi (? chacha, ? warmi)
Llamayu phaxsi paya jisk'a suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Llamayu phaxsi paya jisk'a suyu nayriri marka: La Unyun.
Pukyu
14°41'38,21''S 74°07'26,86'′O
Llamayu phaxsi paya jisk'a suyu
Jaqinakapa
47 008 jaqi ( chacha,   warmi)
Jisk'a t'aqa suyunaka
Llamayu phaxsi paya jisk'a suyu: 9 jisk'a t'aqa suyunaka:
Pukyu
866,43 km2
Kuraka: Wilber Alfredo Velarde Rojas (2011-2014).
Jaqinaka: 13 870
Oslo
Oslo, nayriri marka Nurweka
Pichakani jisk'a t'aqa suyu
Pichakani jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Pichacani) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Punu jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Oslo
Jaqinakapa
647 676 jaqi
Jules Verne
Jules Gabriel Verne (* Nantes, Phransiya, 1828 mara 8 uru Anata phaxsin yuritayna — † Amiens, 1905 mara 24 uru Achuqa phaxsin yuriwi) 🇫🇷 jacha marka qillqiri.
Pichakani jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Laraqueri markam