cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qalamarka Ayllu
Nayra Qalamark ayllux 1910 maran suxta jaqimpikiw chhijnuqasiwayatayna. Ukatx markjamax pusi jak’apur ayllunakampiw utt’ayasiwayxatayna. Chukiyaw jach’a markatx Qalamarkax janirakiw wali jayankkiti. Nayrapachax uksar sarañatakix janiw kuna jisk’a kañaskunakas utjirïkänt sapxiwa. Ukjamïpanx Qalamarkan jakasirinakax q’ipinakapx qala kayutkamakw khumnaqapxirïtayna.
Asint Pacha
Qhipa maranakatx jupanakax jilïr irpirinaks mayamp utt’ayasxapxarakitaynawa. Ukatx jisk’a yatiqañ utaru kunaw uñan qillqañ yatiqañatak sarxapxarakitayna.
Ukampins, janiw jach’a yatiqañ utanakarux wayn tawaqunakax mantañ atipkänti, kunati ukapachanakanx sinti jisk’achasiñanakaw utjirïna sapxarakiwa.
Ukatx kunayman may may saräwinakaw utjirïtayna, sañäni: tatirur yupaychaña, waxt’äwinaka, juyra apthapïwinaka, uka pachparak walja phunchhäwinaka. Maysatuqitx tatitur iyawsirinakax jan iyawskän ukanakarux walpin uñisipxirïtayna. Ukjamïpan jupanakax jayp’unakakiw alaxpach awkir jach’anchañatakix tantachasipxirïtayna.
Mark irpirinaka
Jichhax jupanakax sapa maraw mark irpirinakapx chhijllasxapxi. Uka mark irpirinakax jilaqata, mallku, yapu qamani, yatichäw irpiri, ukat juk’ampinakampi, jilaqatast ch’utuquni, lluch’uni, punchuni, chalani, jacha jawq’añani, ch’uspani, wayit pantalunani, ukat wiskhun kunarakiwa. Warmisti ch’utuquni, away jathapt’ata, iwij pullirani, wiskhuni ukatx istallan kunarakiwa. Maynïrinakasti, ukapachparakiw nayrïr irpirjam isthapisipxi ukampins jan jach’a jawq’añanikipxiwa. Taqi jupanakax saräwiparjamaw kunayman luräwinaks phuqhayapxi. Ukjamatw Qalamarkan saräwinakapx wali sumanjan laqanchayapxi.
Punu
Punu, Piruw marka, nayriri marka Punu jach'a suyu.
Jaqinaka: 221.000
Da Nang
Da Nang (kastilla aru: Đa Nang) Vietnam marka.
Qalamarka Ayllu
Achunakamp Uywanakampi
Maysatx Qalamark ayllunx may may uywanakarakiw utji. Askpachapinix waka, iwisa, khuchhi, qalakayu, limachu ukat wank’u kun uywapxi. Uka uywanakax siwara, chhuxlla, alfa manq’apxaraki.
Ukampirus aka qhipha maranakanx wakak jil uywxapxi, kunati maynirinakax janiw qachu wakanakjam lich churapkiti.
Kusist’äwinaka
Qalamarkanx phunchhäwinakax sapa maraw phuqhasi, jilpachapinix anatana, willkakut phaxsina, jallu qalt phaxsina, ukat juk’ampinakana. Uka phunchhäwinakanx kunayman thuqhüwinakw uñancht’ayapxi: siku, musiñara, lakita ukat yaqhanakampi.
Ukjam kunayman tuqit uñakipt’asaxa, akjamaruw tukt’aytan; Janiw kunas wiñayäkiti, akapachanx taqikunas tukusirikiwa. Nayrax Callamarkankirinakax t’aqhisiñankapxirïtaynawa, ukat taqi ukanakax jichhürunakanx janiw utxiti. Ukampinsa, aka qilqt’äwinx kimsa jan walt’äwinakaw uñstawayi; nayraqata, janiw jupha, qañawa, muti ukanakax sum achxiti. Juk’a juk’akiw utxi. Payïri, nayra utanakax juk’at juk’at chhaqtaski. Marat maratxam ladrillut pirqan calaminamp utachxatat utanakaw uñstxi. Qhiphïri, wayn tawaqunakax Castillanutak aruskipt’añ munxapxi, aymarat arsuñ p’inqasxapxakiwa. Jall ukatpï, taqi ukanak jik’arachuyañatakix aka tuqit qilqt’awaytanxa. Ukjamakiw Qalamark sarnaqäwipat mä juk’ amuyt’awaytan. Akat qhiphanakaruw juk’amp sum chiqancht’xañäni.
Asya
Asya, (), kuntininti.
Yanawaya jisk'a t'aqa suyu
Yanawaya jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Yanahuaya) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Sandia jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Yanawaya jisk'a t'aqa suyu kamasqa mara Yapu apthapi phaxsi 23 1962
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Yanawaya markam.
Jaqinaka
2 369 (1 271 chacha, 1 098 warmi).
Oviedo
Oviedo (kastilla aru: Oviedo), marka Ispaña.
Napoli
Napoli (kastilla aru: Nápoles), marka Italiya
Campania suyu
Calama
Calama, Chili marka. Ekka: 15,597 km2. Jaqinaka: 138,402 (2002).
Huchusuma jisk'a t'aqa suyu
Huchusuma jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Desaguadero) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Chukuwitu jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Huchusuma markam
Wankawillka jach'a suyu
Uraqipa
11º 59´ 10" S; 74º 34´ 40" y 75º 48´ 30" W
Huchusuma jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
20 009 jaqi (10 310 chacha, 9 699 warmi)
Ariqipa
Ariqipa, Piruw marka, nayriri marka Ariqipa jach'a suyu.
Wankawillka jach'a suyu
Jisk'a suyunaka
7 jisk'a suyunaka:
Ariqipa
Jaqinaka: 860 000
John Lennon
John Winston Ono Lennon, jaqi (* Liverpool, 1940 mara 8 uru Taypi sata phaxsin yuritayna - New York, 1980 mara 8 uru Jallu qallta phaxsin yuriwi), 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 jacha marka q'uchu arsuyaña.
Awki: Alfred Lennon, Tayka: Julia Stanley. Warminaka: Cynthia Powell (1962-1968) / Yoko Ono (1969-1980). Yuqanaka:	Julian Lennon & Sean Lennon.
Jonava
Jonava Lituaña marka.
Confucius
Confucius, chacha, (chinu aru: 孔子, pinyin: Kǒng zǐ, Wade-Giles:  K'ung-tzu, (* 551 a. C. - 479 a. C.), China jacha marka Lup'intawiri & yachachijg Yatichiri.
Awki: Shu-liang He; Tayka: Yan Zhengzai.
Taqna
Taqna, (, qhichwa aru: Taqna), Piruw marka, nayriri marka Taqna jach'a suyu.
1540 Chichu phaxsi 22
18°3′20″S 70°14′54″O
Jaqinaka: 340 000
Taqna eSolutions Taqna eSolutions AB es una empresa de Tecnologia diferente. En Taqna eSolutions AB ofrecemos soluciones de negocio a compañías emprendedoras que buscan lo mejor de dos mundos: soluciones tan enfocadas al negocio como las que ofrecen los proveedores pequeños, respaldadas por una compañía con la estabilidad financiera y escala global de los gigantes de software empresarial en el mercado. En Taqna eSolutions AB hasta ahora, esta combinación sencillamente no estaba disponible. La razón por la que se fundó Taqna eSolutions AB fue justamente para llenar ese espacio en el mercado, y nuestra estrategia está funcionando. En el pasado periodo fiscal, 600 de los clientes nuevos seleccionaron a Taqna sobre nuestra competencia. mayor informacion: http://www.taqna.com
Torino
Torino (kastilla aru: Turín), marka Italiya
Piamonte suyu
Pukara
Pukara, jach'a qalanakampi lawkata pirqata chiqawa.
Jach'a sayt'u munañani qullunaka, jaqinakana yupaychäwi irama qullu.
Tumpis jach'a suyu
Tumpis jach'a suyuxa Piruwna mä jach'a suyuwa.
Comas jisk'a t'aqa suyu
Comas jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Comas) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lima jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Tumpis jach'a suyu
Uraqipa
11º 59´ 10" S; 74º 34´ 40" y 75º 48´ 30" W
Comas jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 1961 mara 12 uru Jallu qallta phaxsin
Tumpis jach'a suyu
Jisk'a suyunaka
3 jisk'a suyunaka:
Comas jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri La Libertad markam
Jaqinaka
464 745 jaqi (231 612 chacha, 233 133 warmi)
Pulu
Pulu, kunaymana usunaka qullasiña qura qulla.
Pula
Pula, siwara, tiriwu yaqha yarananakana achuqata p'iqipa. Puya satarakiwa.
Pullira
Pullira, wayitata ch'ukuta, warmina isipa.
Krusiru jisk'a t'aqa suyu
Krusiru jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Crucero) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kallawaya jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Krusiru jisk'a t'aqa suyu kamasqa mara Llamayu phaxsi 2 1854
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Krusiru markam
Jaqinaka
8 474 (3 904 chacha, 4 165 warmi)
P'isaq Uma jisk'a t'aqa suyu
P'isaq Uma jisk'a t'aqa suyu (kastilla aru: Distrito de Pisacoma) Perú jach'a markana mä jisk'a t'aqa suyuwa, Punu jach'a suyuna, Chukuwitu jisk'a suyuna.
Markanaka
Nayriri Pisaquma markam
Jaqinaka
12 151 jaqi (6 310 chacha, 6 699 warmi)
Punchu
Punchu, jalluta thayata jark'aqasiña chachana isipa.
Santa Rosa jisk'a t'aqa suyu
Santa Rosa jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Santa Rosa) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lima jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Piyampiya usu
Piyampiya usu, ñanqha katusiri usu. Wawanakaruxa laxraru, kurppacharu janq'u jisk'a umani qulunakawa aywsti. Piyampiya usuxa ayrampu uma umasina qullasiñaxa.
Santa Rosa jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Santa Rosa kamasqa 1962 mara 6 uru Anata phaxsin
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Santa Rosa markam
Mukiwa
Uraqipa
17°12′0″S 70°55′60″O
Jaqinaka: 146 480
Irpirinaka
Kuraka: Abraham Alejandro Cárdenas Romero (2019-2022)
Oaxaca
Oaxaca, marka istadu Mïxiku.
Pumata jisk'a t'aqa suyu
Pumata jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Pomata) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Chukuwitu jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Pumata markam
Jaqinaka
17 787 jaqi (8 966 chacha, 8 821 warmi)
Arara
Arara, Wrasil marka.
Osascuw
Osascuw, Wrasil marka.
Binidiktu XVI
Binidiktu XVI, Binidiktu Tunka suxtani, Joseph Alois Ratzinger (latin aru: Benedictus PP. XVI, Italya aru: Papa Benedetto XVI, Kastilla aru: Papa Benedicto XVI) (* Marktl am Inn, Bayern, 1927 mara 16 uru Yapu apthapi phaxsin yuriña - ) 🇩🇪 jach'a marka taytakura jaqi, Kathuliku inlisya Awki Papa.
Awki: Joseph Ratzinger, Sr., Tayka: Maria Peintner.
Ituwata jisk'a t'aqa suyu
Ituwata jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Ituata) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kallawaya jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Ituwata jisk'a t'aqa suyu kamasqa mara Llamayu phaxsi 2 1854
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Ituwata markam
Jaqinaka
6 108 (3 334 chacha, 2 774 warmi)
Pullullu
thumb|250px|Pullullu Pullullu, uma wayu wayu janchiru mistsuta.
Pusi
4
Pullu
Pullu, putuku, t'uyu tikaru uñtata, mayïri qawayapaxa qhanqha, tukuyaraki jisk'a k'uchu. Jakhuñanxa ukhama sutiniwa. Tika yä. Qhanqha qawayata qalltasina maya k'ullk'u k'uchuru tukuyiri.
Palermo
Palermo (kastilla aru: Palermo), marka Italiya
Pusi k'uchuni
Pusi k'uchuni, pusi kikipa qawayanakani salta. Pusi chiqa k'uchuni salta.
Genova
Genova (kastilla aru: Génova), marka Italiya
Liguria suyu
Puraka tini
Puraka tini, puraka nakhiri usuri usu.
Ankashu jach'a suyu
Ankashu jach'a suyuxa Piruwna mä jach'a suyuwa.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 1821 mara 12 uru Awti phaxsin
Uraqipa
11º 59´ 10" S; 74º 34´ 40" y 75º 48´ 30" W
Qiñwa
Qiñwa, k'ita quqa.
Monson
Monson (kastilla aru: Monzón) Ispaña marka, nayriri marka Huesca jisk'a suyu. Jaqinaka: 17.115
Puquta
Puquta, junt'u suyu alina achupa, jaqina k'usilluna manq'apa. Puqutaxa manq'aña muxsa achuwa.
Qhana
Qhana
Arxintina
{{MamaLlaqta Arjintina Republika Umalliq ranti Cristina Fernández de Kirchner • Rimarisqa 25-V-1810 9-VII-1816 }}
Arxintinaxa Awya Yalana mä jach'a markawa.
Qurani jisk'a t'aqa suyu
Qurani jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Corani) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kallawaya jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Q'illuyu jisk'a t'aqa suyu
Q'illuyu jisk'a t'aqa suyu (kastilla arupi: Distrito de Kelluyo) Piruw jach'a markani, Chukuwitu jisk'a suyuni mä jisk'a t'aqa suyuwa.
Qurani jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Qurani jisk'a t'aqa suyu kamasqa mara Llamayu phaxsi 2 1854
Q'illuyu jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
17 869 jaqi (9 288 chacha, 8 581 warmi)
Asayiri
Asayiri Manq'a apiri jaqi.
Qurani jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Qurani markam
Jaqinaka
3 622 (1 842 chacha, 1 780 warmi)
Pharayli
Pharayli, aruma thuqnaqiri pilpintu. Aruma pharaylixa micha chhiqampi jawq'antasa jiwayiriwa.
Phiriru
Phiriru, k'ulluta khituta, qapuñanxa ch'ankha tantasiñapataki.
Phanchiri
Phanchiri, yapu yapuchaña qallta phaxsinaka. Phanchiri phaxsinakaxa taqi kuna achunakawa sataña phawañäxi.
Amaya uta
Amaya uta. Jiwaña Akaru. Q’umapacha jalsuña.
Luis Eduardo Valcárcel
Luis Eduardo Valcárcel Vizcarra (* Ilo, 1891 mara 8 uru Anata phaxsin yuritayna - Lima, 1987 mara 27 iru Jallu qallta phaxsin yuriwi), 🇵🇪 jacha marka nayra sarnaqawi jaqi & anakithiri. Ministru.
Awki: Domingo L. Valcárcel; Tayka: Leticia Vizcarra. Warmi: Martha Santos. Yuqanaka: Ada, Frank & Margot.
Alma mater: San Antonio Abad Jach'a Yatiñ Uta.
Subtanjalla jisk'a t'aqa suyu
Subtanjalla t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Subtanjalla) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Ika jisk'a suyupi, Ika jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Subtanjalla markam.
Jaqinakapa
19 019 jaqi (9 249 chacha, 9 770 warmi)
Putuku
Putuku, laq'a ch'ampata lurata uta. Yaqhipa Taraqu jaqinakaxa ch'ampata utapa lurapxi.
Bologna
Bologna (kastilla aru: Bolonia), marka Italiya
Phinq'a
Phinq'a, jaxsaraña, janiwa walikiti jani sasiñataki.
Purmamarka
Uraqita - Purumamarka jach’a marka Arxintinat jisk’a markawa. Jujuyat tipartimintu Tumbayat markawa. Pak’iñarin Umawakat ujti. Qullu paqallqu kuluranakat Purumamarkan ujti. Purumamarkax kastilla aru aymar arumpi parli. Purumamarkat jaqinak aymar jaqinakawa.
Uñantaña - Arxintin jaqinak Purumamarkaruwa wisitaña jutapxi. Qullux paqallqu kuluranakat uñjaña muntapxiwa. Walja kuliktiwunakax Buinus Ayrisat Purumamarkakama sarapxiwa. Purumamarkat jaqinakax wali suma isi t’awrat qawrat matimpi lurapxiwa. Jaqinakax Purumamarkat Umawakaru San Salwaturarumpi wisitapxiwa.
Phina
Phina, ch'uqi, apilla mayawjaru uchata, imata pirwa.
Phayaña wakichawi
thumb|200px|Phayaña wakichawi Phayaña wakichawi, manq'anaka phayañataki qillqata wakichawi.
José María Arguedas
Awki: Victor Manuel Arguedas Arellano; Tayka: Victoria Altamirano Navarro. Warminaka: Cecilia Bustamante Vernal / Sybila Arredondo. Yuqanaka:
Sipita jisk'a t'aqa suyu
Sipita jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Zepita) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Chukuwitu jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Bari
Bari (kastilla aru: Bari), marka Italiya
Sipita jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Sipita markam
Ikwadur
Ikwaduraxa Awya Yalana mä jach'a markawa.
Sipita jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
19 796 jaqi (10 007 chacha, 9 789 warmi)
Catania
Catania (kastilla aru: Catania), marka Italiya
Quwasa jisk'a t'aqa suyu
Quwasa jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Coasa) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kallawaya jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Quwasa jisk'a t'aqa suyu kamasqa mara Llamayu phaxsi 2 1854
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Quwasa markam
Phisqa
Phisqa (5), pusi jakhuru maya jakhumpi jakhxatata.
Quwasa jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
12 097 (6 334 chacha, 6 356 warmi)
Ayaquchu jach'a suyu
Ayaquchu jach'a suyuxa Piruwna mä jach'a suyuwa.
Uraqipa
12º 7' 7" S; 74º 23' 5" O y 75º 8' 16" O.
Markanaka
Ayaquchu jach'a suyu nayriri marka: Ayaquchu.
Jisk'a suyunaka
11 jisk'a suyunaka:
Awya Yala
Apya Yala icha Amërika, kuntininti.
Phista
thumb|250px|Phista Phista, phunchawi, jach'a uruna thuqt'äwi.
Santa Rusa jisk'a t'aqa suyu (Kunsipsyun)
Santa Rusa jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Santa Rosa de Ocopa) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kunsipsyun jisk'a suyupi, Hunin jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Santa Rusa jisk'a t'aqa suyu kamasqa mara 1921 Thaya phaxsi 29
Lech Wałęsa
Lech Wałęsa (* Popowo, 1943 mara 29 uru Llamp'u phaxsin yuritayna - ), Puluña jacha marka anakithiri.
Santa Rusa jisk'a t'aqa suyu (Kunsipsyun)
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Santa Rosa markam
Lech Wałęsa
Puluña Prisidinti (1990 Jallu qallta phaxsi 22 - 1995 Jallu qallta phaxsi 23).
Santa Rusa jisk'a t'aqa suyu (Kunsipsyun)
Jaqinaka
2 129 jaqi (1 023 chacha, 1 507 warmi).
Lech Wałęsa
Nobel Pallay 1983
Awki: ; Tayka:. Warmi: Danuta Gołoś Yuqanaka: 8.
Warmi: Danuta Wałęsa.
Phuju
Phuju, uraqita uma jalsüwi wakichata chiqa.
Santa Rosa jisk'a t'aqa suyu (Chiklayu)
Santa Rosa jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Santa Rosa) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Chiklayu jisk'a suyupi, Lampalliqi jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Santa Rosa jisk'a t'aqa suyu kamasqa mara 1920 Thaya phaxsi 2
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Santa Rosa markam
Jaqinaka
10 965 jaqi (5 381 chacha, 5 584 warmi).
San Pidru (Uqrus) jisk'a t'aqa suyu
San Pidru jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de San Pedru) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Uqrus jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 1945, Manuel Odría Umalliq.
Uraqipa
547,03 km²
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Kupa marka.
Jaqinakapa
890 jaqi (2005 mara)
Dustin Hoffman
Dustin Lee Hoffman suti ( Los Angeles, 1937 mara 8 uru Thaya phaxsin yuritayna - ) huk 🇺🇸 jacha marka aranwa yäpari.
Awki: Harry Hoffman; Tayka: Lillian Gold. Warminaka: Anne Byrne Hoffman (1969-1980) / Lisa Gottsegen (1980-) Yuqanaka: Karina (1966), Jenna (1970), Jacob Edward (1981), Rebecca Lillian (1983), Maxwell Geoffrey (1984), Alexandra Lydia (1987).
Alma mater:
Ñawikaruy
{| class="wikitable" ! Wata ! Pilikula
Phuku
thumb|250px|Phuku Phuku, manq'a phayasiñataki sañu ñiq'ita wajata yä.
Michelangelo Buonarroti
Awki: Ludovico di Leonardo Buonarroti di Simone; Tayka: Francesca di Neri del Miniato di Siena.
San Cristóbal Raján jisk'a t'aqa suyu
San Cristóbal Raján jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de San Cristóbal de Raján) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Uqrus jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 1954, Manuel Odría Umalliq.
Uraqipa
67,75 km²
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Llipa marka.
Jaqinakapa
473 jaqi (2005 mara)
Birmingham
Birmingham, marka Hukllachasqa Qhapaq Suyu, Inglisuyu, nayriri marka West Midlands suyu.
Jaqinaka: 1 006 500
Waqullani jisk'a t'aqa suyu
Waqullani jisk'a t'aqa suyu; (kastilla aru Distrito de Huacullani) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Chukuwitu jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Markanaka
Nayriri Waqullani markam
Jaqinaka
14 906 jaqi (7 831 chacha, 7 075 warmi)
Santiago Chillka jisk'a t'aqa suyu
Santiago Chillka jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Santiago de Chilcas) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Uqrus jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 1958, Manuel Prado Umalliq.
Uraqipa
65,0 km²
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Santiago Chillka marka.
Jaqinakapa
382 jaqi (2005 mara)
Tati jisk'a t'aqa suyu
Tati t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Tate) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Ika jisk'a suyupi, Ika jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 24 1964 mara, Fernando Belaúnde Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Tati de la Capilla markam.
Jaqinakapa
4 101 jaqi (2 006 chacha, 2 095 warmi)
1753
1753 - mara.
Phuyu
Phuyu, jamach'inakana janchipa imxatiriquña yänaka. Lulina phuyupaxa k'acha qhaniri ch'uxñawa.
1811
1811 - mara.
José María Eguren
Awki: José María Eguren y Cáceda; Tayka: Eulalia Rodríguez Hercelles.
Phutunku
thumb|250px|Phutunku Santa Elena. [[Kuluwya]] Phutunku, uraqi p'ujru manqha.
Qullu laya, k'ullk'u jani ukaxa ansjta qullu qullu taypi. Qullu layanakanxa walja qamaqinakawa utjixa.
P'iqi p'akjasiña
P'iqi p'akjasiña, maya sixsuta, jani ukaxa maya qillqata walja chiqanakaru jalanuqtayata. Wasitata aruptayañataki luratawa.
San Gabán jisk'a t'aqa suyu
San Gabán jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de San Gabán) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kallawaya jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
San Gabán jisk'a t'aqa suyu kamasqa mara Taypi sata phaxsi 15 1925
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Lanlacuni Bajo markam
Jaqinaka
4 022 (2 734 chacha, 2 294 warmi)
1922
1922 - mara.
Phayawi
Phayawi
P'iqi
P'iqi, jaqina uywana alax nayra tuqinkir katupawa. P'iqi tuqinkiw taqi kunasa. P'iqimpipuniwa sartatasa, manq'atasa, ukjamaraki taqi kuns lurtan, jan p'iqimpiw janiw kunas luratakaspati.
Phutina
thumb|250px|Phutina [[Putusi]] Phutina, junt'u uma jalsuwja. Phutina chiqanxa umaxa wallaqt'asawa jalsuxa.
Pututu
Pututux urqu waka n waxra pat khitutawa jaqi nakaru jawsañataki.
Tantachäwinakar jawsthapiñatakix mallku kiw yäpar q’astayi Jaqinakaxa pututu phusata ist'asinxa k'atakiwa aywthapiri.
Nayra Pacha
Nayra pachnakax inka nakax pututux amnaqapxirina, jaqinaqaru yatiyañataki.
Aka pututux, jach’a waxran wakapat lurañawa, yaqhip jaqinakax ch’urut lurapxiwa.
Nayrapachax Tupak Katari x, pututumpi wiphalampi amnaqirina jaqinakaru nayrir irpañataki.
Yaqha Yatiyanaka
·        Wiphala mpi
·        Jiq’i mpi
Jichha Pacha Yatiyanaka
Qhipha maranakanxa radio, periódico, televisión, cine, video juk´ampinakaw markachirinakar yatiyaawinak yatiyañatäkix uñstawayxi.
1586
1586 - mara.
Wila masi
Wila masi, chachawarmi jaqinaka.
Yauca del Rosario jisk'a t'aqa suyu
Yauca del Rosario t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Yauca del Rosario) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Ika jisk'a suyupi, Ika jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
George Washington
George Washington (* Westmoreland, 1732 mara 22 uru Anata phaxsin yuritayna - Mount Vernon, 1799 mara 4 uru Jallu qallta phaxsin yuriña ), 🇺🇸 jacha marka militar & anakithiri. Istadus Unidus Prisidinti (1789 - 1797).
Yauca del Rosario jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 25 1855 mara, Ramón Castilla Umalliq.
George Washington
Awki: Agustine Washington; Tayka: Mary Ball Washington. Warmi: Martha Dandridge Custis.
Carlos Gardel
Charles Romuald Gardès, Carlos Romualdo Gardel, chacha (* Toulouse, Phransiya, 1890 mara 11 uru Jallu qallta phaxsin yuritayna - Medellín, 1935 mara 24 uru Juyphi phaxsin yuriwi), 🇦🇷 jacha marka q'uchu arsuyaña.
Yauca del Rosario jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Curis markam.
Carlos Gardel
Awki: ?, Takya: Berthe Gardés.
Ullachiya jisk'a t'aqa suyu
Ullachiya jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Ollachea) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kallawaya jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Turpu jisk'a t'aqa suyu
Turpu t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Turpo) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Antawaylla jisk'a suyupi, Apurimaq jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Ullachiya jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Ullachiya jisk'a t'aqa suyu kamasqa mara Llamayu phaxsi 2 1854
Yauca del Rosario jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
1 117 jaqi (575 chacha, 542 warmi)
Carlos Gardel
Pilikulanaka
Artículo principal: Gardel piliculanaka
Ullachiya jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Ullachiya markam
Turpu jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Jallu qallta phaxsi 11 1942 mara, Manuel Prado Umalliq.
Jamp'atux Jan Wali Jisk'a Laq'unak Tukjiritayna
Jamp’atu
Akjam jamp’atunakax achachilanakasatpach utjapiniritaynawa. Ukapachanakan jallupachä ukjanakaw uñstiritayna. Aka jamp’atunakax jallump chikaw alaxpachat jalaqtaniritayna, ukat janiw aliqat utjirikataynati, jan ukasti, jury sum achuñapatakiritaynawa. Ukjamïpan akanakax jawasana, ch’uqi taypina, ukat siwar taypin ukjamaw utjapxi. Ukat yaqhip patan jakasirinakax akjam sasaw arst’apxarakïna: ´aka qhipha maranakanx janiw nayrjam jamp’atunakax utjiti.’ Uka chhaqtatapax janiw kunatätapas yatiskänti. Jaqix ukjamakiw qhiphaqtxapxäna.
Ullachiya jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
4 919 (2 559 chacha, 2 360 warmi)
Campora San Giovanni
Campora San Giovanni, nayriri marka Italiya. Jaqinaka: 7,340 (2009).
Carlos Gardel
Pilikulanaka
Flor de durazno
Turpu jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
4 066 jaqi (1 984 chacha, 2 082 warmi)
Jamp'atux Jan Wali Jisk'a Laq'unak Tukjiritayna
Jamp’atu
Ukat aka qhipha maranakan wasitat uñstatäxiwa. Anchak jan nayrjam taqichaqan utjkxiti. Jilpachax alpha taypina, ukat qhuthañ thiyanakan utjapxi. Jäll ukat arskasina, jallu qallt phaxs pä tunk ur saraqatan alph yawir sarkasin alpha taypin walja kunayman jamp’atunakaw uñjatäna. Ukanakar sum uñt’añatakix mä jamuqaw apst’aniwayata:
Carlos Gardel
Pilikulanaka
Pilikula muda
Encuadre de canciones
Jamp'atux Jan Wali Jisk'a Laq'unak Tukjiritayna
Jamp’atu
Säwi • Janiw jamp’atur usuchjañati, ch’ipjasiriw siwa.
Carlos Gardel
Pilikulanaka
Se trata de 10 cortometrajes.
Jamp'atux Jan Wali Jisk'a Laq'unak Tukjiritayna
Jamp’atu
Jamp’atux qach urquw utji. Jupanakax waljaptañatakix uma sayt’atanakaruw k’awnantapxi. Uka k’awnanakapax mäkirakiw juq’ulluptapxi. Ukjarux ukanakax kayuniptapxiwa, ukat qhiparux jamp’aturukiw tukjapxi. Saminakapax kimsarakiwa. Nayrïrix aka jamuqankï ukjamarakiwa. Mayiristi, qaqa ch’iyarawa. Qhiphirï ukax janq’u waña k’awirakiwa. Akanakax mayj qhachhqhapxiwa. Nayrirï ukax jallupachan jall ukat jury utjañapatakiw uñsti. Ch’iyarä ukax chhijchhimp jallump sint purintañapatakirakiwa. Akanakax janiw ask mayanakjam utjkiti. Sämkakiw utji. Ukat awtïx ukat justupakiw chhaqtxapxi. Janiw kunar tukxatapas sum yatiskiti. Yaqhippachax arumirjanakax awtun taqxatat jan ukax jaqin taqxatatas uñsxapxakirakiriwa.
Qullapa
Jamp’atux llixtitakiw qulla; nayraqatax jiwat jamp’at ninar nakt’ayasiña, k’iyjaña, ukat ukampiw laka puntar willjatasiña.
Awtja
Awtja. Manq’a munaña.
Georg Friedrich Händel
Awki: Georg Händel; Tayka: Dorothea Taust.
Isi
Isi
Carlos Gardel
Pilikulanaka
Las luces de Buenos Aires
Jamp'atux Jan Wali Jisk'a Laq'unak Tukjiritayna
Jamp’atux jaqir layqxañtakiw apnaqata
Akkirï ukax jan waliw yaqhip jaqinakataki, kunatti layqasirinakax jamp’atx jaqir jan walt’ayañatakiw katupxi, sañäni: wila, q’illu, ukat ch’uxña ch’ankhampiw jamp’at qhiphäx charar chhitsut uta jak’ar uchapxiri. Jupanakax jamp’atjam jaqix ankusiñapatakiw ukar lurapxiritayna. Janiw aliq ukjamakïkiti. Taqikunaw suma lup’is lurata. Maysatx khitinakati jan yäqapk jupanakarux janiw kuns kamachirikataynati. Chhijtirï jupanakatakiw phuqhasiritäna.
Isi
Isixa suma t’axsatañapatakixa wali aytsuña.
Carlos Gardel
Pilikulanaka
Espérame (en créditos figura como "Esperáme")
Thuquña
Thuquña. . Kusisiwina, kamana maysata maysaru unuqt’ayaña.
Phanchiri jisk'a t'aqa suyu
Phanchiri jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de La Primavera) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Bolognesi jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa, Umalliq.
Isi
Janq’u isixa jani wali ch’axsataxa chuchiptiriwa.
Phanchiri jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
68,61 km²
Jamp'atux Jan Wali Jisk'a Laq'unak Tukjiritayna
K’ayra
K’ayranakax janiw mayninakjam kawjans jakapkakiti. Jupanakax jawiranakanak awqaninakan utjapxi. Uka manqhatx janiw kunäkipans mistsunipkaspati. Akanakax ch’ich’ikiñat mäk’itampipxiwa. Uñtapax jamp’atump niya pachpaskarakiwa. Nayrapakiw jach’pacha. Saminakapax kimsarakiwa: ch’iyar ch’uxña, qaqa wila, ukat qaqa ch’iyarampi. Akanakax kunapachas utjapxakiwa.
Phanchiri jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
315 jaqi
Jamp'atux Jan Wali Jisk'a Laq'unak Tukjiritayna
K’ayrax p’iqi muyunitakiw wali
Kunapachati patan jakasirinakax p’iqi muyunipxirïtan ukjaxa, nayrax jupanakax k’ayra jamp’at wallxtat umt’apxiritäna. Ukat ukax mäkiw qulliritayna.
Taqi aka qilqt’atatx wal jan walinakaw jamp’attuqit uñstawayi. Walï ukax jamp’atux jan wali jisk’a laq’unak tukji, ukat janiw ukakïkiti, ukax jall ukat jury utjañapatakiw uñstañ yatiraki. Ukat ukax patan qamasirinakatakix askipiniwa. Ukampirus mayirï ukaw jan walïkiti, akampix sañ muntanwa, yaqhip tatitur jan iyawsirinakax layqasiñtakkiw munapxaraki. Ukjaman yaqhanakar jan walt’ayañataki.
Wolfgang Amadeus Mozart
Wolfgang Amadeus Mozart (Johannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus Mozart), (Salzburg, 1756 mara 27 uru Chichu phaxsin yuritayna - Wien, 1791 mara 5 uru Jallu qallta phaxsin sarawayxarakitayna), Austriya ankirïw suma q'uchux achuyirin pyanirichiw.
Luratapax klasisismu pachat rumantisismu pacharchiw.
Awki: Leopold Mozart; Tayka: Anna Maria Pertl. Warmi: Constanze Weber (1762-1842). Yuqanaka: (6).
Isi
Suma q’umañapatakixa isixa waliwa qaquña.
Gregorio Martínez
Gregorio Martínez Navarro suti ( Naska, 1942 mara 12 uru Achuqa phaxsin yuritayna - Virginia suyu, 2017 mara 7 uru Thaya phaxsin yuriwi ) huk 🇵🇪 jacha marka qillqiri.
Leonardo da Vinci
Leonardo di ser Piero da Vinci (* Vinci, 1452 mara 16 uru Yapu apthapi phaxsin yuritayna - † Amboise, 1519 mara 2 uru Llamayu phaxsin yuriwi), 🇮🇹 jach'a marka qillqiri qhusqhuri, llimphiri Yäpari. Samanchaña, samichaña.
Awki: Messer Piero Fruosino di Antonio da Vinci; Tayka: Caterina.
Carlos Gardel
Pilikulanaka
Subtitulada en su momento como: "Andanzas de un criollo en España"
La casa es seria
Melodía de arrabal
Cuesta abajo
Fue la mejor película hablada en castellano hasta entonces producida por un estudio de Hollywood.
Yunkuyu jisk'a t'aqa suyu
Yunkuyu jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Yunguyo) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Yunkuyu jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Carlos Gardel
Pilikulanaka
El Tango de Broadway
Yunkuyu jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Yunkuyu markam
Carlos Gardel
Pilikulanaka
Cazadores de estrellas
Yunkuyu jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
28 367 jaqi (13 843 chacha, 14 524 warmi)
Carlos Gardel
Pilikulanaka
El día que me quieras
Ho Chi Minh
Ho Chi Minh suti, vietnam aru Hồ Chí Minh, chino aru: 胡志明, Nguyen Tat Thanh ( Hoang Tru, 1890 mara 19 uru Yapu apthapi phaxsin yuritayna - Hanoi, 1969 mara 2 uru Llamp'u phaxsin yuriwi) 🇻🇳 Vietnam jacha marka militar, anakithiri & qillqiri.
Vietnam Prisidinti (1945 - 1969).
Carlos Gardel
Pilikulanaka
Tango bar
Lima jisk'a suyu
Lima jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Lima) 🇵🇪na mä jisk'a suyuwa.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 1821 watapi
Uraqipa
2 672,67 km2
12°02'06"S - 77°01'07"O
Markanaka - Uchuy markanaka
Lima jisk'a suyu nayriri marka: Lima.
Jaqinaka: 6 954 517
Jisk'a t'aqa suyunaka
Lima jisk'a suyu: 43 jisk'a t'aqa suyunaka (código postal):
Thomas Jefferson
Thomas Jefferson (* Shadwell, 1743 mara 13 uru Yapu apthapi phaxsin yuritayna - Charlottesville, 1826 mara 4 uru Huillka kuti phaxsin yuriña), 🇺🇸 jacha marka arxatiri & anakithiri. Istadus Unidus Prisidinti (1801 - 1809).
Awki: Peter Jefferson Tayka: Jane Randolph Warmi: Martha Wayles Skelton. Yuqanaka: Martha Washington Jefferson, Jane Randolph Jefferson, Mary Wayles Jefferson, Lucy Elizabeth Jefferson I, Lucy Elizabeth Jefferson II.
Qusqu jisk'a t'aqa suyu
Qusqu jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito del Cuzco) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Qusqu jisk'a suyupi, Qusqu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 21 1825 mara.
Jaqinakapa
109 798 jaqi (52 411 chacha, 56 387 warmi)
Santiago de Compostela
Santiago de Compostela, nayriri marka Galicia, Ispaña.
Jaqinakapa
95 966 jaqi
Janqulaymis
Janqulaymix khaysa Umasuyutuqin jikxatasi.
Predore
Predore, nayriri marka Italiya.
Jaqinaka: 1 886 (11/2009).
Miguel de Cervantes
Miguel de Cervantes Saavedra (* Alcalá de Henares, 1547 mara 29 uru Llamp'u phaxsin yuritayna - Madrid, 1616 mara 22 uru Yapu apthapi phaxsin yuriwi) 🇪🇸 jacha marka qillqiri.
Diablada
Diabladax Antisa Altiplanux thuqhutaw, supayax isiw thuqhurix mayjaratata. Ispañamp Antisa ch'aluw, kunjama Llama llama, Uruw qullänampi.
Miguel de Cervantes
Awki: Rodrigo de Cervantes; Tayka: Leonor de Cortinas.
Piychillimu
Piychillimu (kastilla aru: Pichilemu), Chili marka. Jaqinaka: 12,392.
Tunki
Tunki, (Rupicola peruvianus), jamach'i uywa.
Jaylliphust'a
Jayllt'awinakaxa, jiwasan sarawinakasap chikaw uñjasiski. Aymaranakan yayllt'awinakapaxa, pachan pachanniwa, janiw alaq kunapachas phust'apkiti.
Tunki
Piruwpa nasyunal uywa.
Taqikuna anataña
Taqikuna anataña
San Miguel Qurpanki jisk'a t'aqa suyu
San Miguel Qurpanki jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de San Miguel de Corpanqui ) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Bolognesi jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 1954, Manuel OdríaUmalliq.
Uraqipa
43,78 km²
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Gurgurillu marka.
Jaqinakapa
359 jaqi
Nowy Dwór Królewski
Nowy Dwór Królewski (puluni aru: Nowy Dwór Królewski) marka Puluña.
P'usu
P'usu, kanchina k'atampi punkitatatapa.
Yäpa
Yäpa
P'iya
P'iya, muyu uñtasiri ansa.
Ch'aqa (Uma)
Ch'aqa (Uma) Jisk’a muruq’u jalaqiri uma. Uta 'ch’aqaxa isiru ch’arañjaskiwa.
Qachu
Qachu, qallu wawachiri uywa.
Qupani jisk'a t'aqa suyu
Qupani jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Copani) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Yunkuyu jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Kanta jisk'a suyu
Kanta jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Canta) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Lima jach'a suyu.
Qupani jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Qupani markam
Kanta jisk'a suyu
Uraqipa
Kanta jisk'a suyu nayriri marka: Kanta.
Qupani jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
5 436 jaqi (2 668 chacha, 2 768 warmi)
Wallanka jisk'a t'aqa suyu
Wallanka jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Huallanca) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Bolognesi jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Kanta jisk'a suyu
Uraqipa
Jaqinaka: 13 369
Wallanka jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 1857, Ramón CastillaUmalliq.
Kanta jisk'a suyu
Jisk'a t'aqa suyunaka
Kanta jisk'a suyu: 7 jisk'a t'aqa suyunaka:
Wallanka jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
873,39 km²
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Gurgurillu marka.
Qañiwa
Qañiwa, jiwra kasta manq'a, luruk'apaxa jiwrata sinpaxa jisk'anakakiwa. Qañiwa akuxa wali ch'ama churasixa.
Wallanka jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
6 353 jaqi (2005 mara)
Qarachi
Qarachi, janchi jinq'itatayiri usu, ukhamarusa k'ataki katusiri usu.
Barranca jisk'a suyu
Barranca jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Barranca) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Lima jach'a suyu.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Taypi sata phaxsi 5 1984, Fernando Belaúnde Umalliq.
Uraqipa
1 355,86 km²
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Barranca markam.
Jisk'a t'aqa suyunaka
Barranca jisk'a suyu: 5 jisk'a t'aqa suyunaka:
Jaqinakapa
137 689 jaqi
Santo Tomás (Luya) jisk'a t'aqa suyu
Santo Tomás jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Santo Tomás). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Amarujawira jach'a suyu, Luya jisk'a suyu.
Puruy jisk'a t'aqa suyu
Puruy jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Poroy) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Qusqu jisk'a suyupi, Qusqu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Santo Tomás (Luya) jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa ? uru ? phaxsin ? mara, ? Umalliq.
Wasta jisk'a t'aqa suyu
Wasta jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Huasta) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Bolognesi jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Santo Tomás (Luya) jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
84,93 km2
Wasta jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 1863, Ramón CastillaUmalliq.
Santo Tomás (Luya) jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Santo Tomás jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Santo Tomás (2 525 msnm).
Puruy jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Anata phaxsi 20 1941 mara, Manuel Prado Umalliq.
Wasta jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
387,91 km²
Gustavo Cerati
Gustavo Adrián Cerati Clark suti (* Buenos Aires, 1959 mara 11 uru Thaya phaxsin yuritayna - Buenos Aires, 2014 mara 4 uru Llamp'u phaxsin yuriwi), huk 🇦🇷 jacha marka q'uchu arsuyaña, Jaylliphust'ari & kitara waqachiq.
Santo Tomás (Luya) jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
4 008 jaqi (? chacha, ? warmi) - 2005 mara
Puruy jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Puruy markam.
Gustavo Cerati
Warminaka: Belén Edwards (1987-1989) / Cecilia Amenábar (1992-2002) Yuqanaka: (2) Benito (1993) wan Lisa (1996).
Puruy jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
3 499 jaqi (2 227 chacha, 2 235 warmi)
Yakayaka
Yakayakax mä pampa jamach'iwa. Juk'ampis qhirwa suni uraqinakan jikxatasipxi.
Qala
thumb|260px|Qalanaka Qala, sinti ch'ullqi laq'ampi chika uraqinkiri yä. Qalaxa uta utachañatakiwa wakisixa.
Yakayaka
Suni jamach'i
Yakayaka jamach'ix suni uraqin ukjamaraki qhirwa uraqin jakasiriwa. Jichhax aka yatxatawinx suni uraqin utjir yakayakataw qhanañcht'atäni, kunjamas uka jamach'i xa, qhawqha sutinisa, kuna saminisa, jach'ati jisk'acha, kunanaks manq'asi, qhawqhs k'awni, kuns yatiyistu juk'ampinakata.
Wasta jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Huasta marka.
Yakayaka
Samipa
Samipax q'illumpit ch'iyarampitawa.
Manq'apa
Yakayakax laq'unak manq'asi.
Ludwig van Beethoven
Ludwig van Beethoven (* Bonn, 1770 mara 17 uru Jallu qallta phaxsin yuritayna - Wien, 1827 mara 26 uru Achuqa phaxsin yuriwi), 🇩🇪 Deutschland ankirïw suma q'uchux achuyirin pyanirichiw. Luratapax klasisismu pachat rumantisismu pacharchiw.
Wasta jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
2 278 jaqi (2005 mara)
Quwiphasa quta
Quwiphasa, quta Wuliwya.
Yakayaka
K'awnapa
Yakayakax payak k'awni. K'awnapax janq'u saminiwa, ukampis jisk'pachanakakiwa.
Ludwig van Beethoven
Awki: Johann van Beethoven; Tayka: Maria Magdalena van Beethoven. Warmi: Maria Magdalena Keverich (19.12.1746-17.7.1787). Yuqanaka: (7) Ludwig Maria van Beethoven, Ludovicus van Beethoven, Kaspar Anton Karl van Beethoven, Nikolaus Johann van Beethoven...
Qurqa jisk'a t'aqa suyu
Qurqa jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Ccorca) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Qusqu jisk'a suyupi, Qusqu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 14 1942 mara, Manuel Prado Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Qurqa markam.
Jaqinakapa
2 343 jaqi (1 150 chacha, 1 193 warmi)
Usikayus jisk'a t'aqa suyu
Usikayus jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Usicayos) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kallawaya jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Usikayus jisk'a t'aqa suyu kamasqa mara Llamayu phaxsi 2 1854
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Usikayus markam
Jaqinaka
12 063 (6 218 chacha, 5 845 warmi)
Pü Pü Quta
Pü Pü Qutax Wuliwya markana mä jach'a jayu qutawa.
-
Chhuru
Chhuru, alaxa pachnama jaliri uywanakana lakapa.
Q'uchu
Q'uchu qillqi arsuyaña.
Callayuc jisk'a t'aqa suyu
Callayuc jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Callayuc). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu, Cutervo jisk'a suyu.
Uraqipa
316,05 km2
Callayuc jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Callayuc.
Jaqinaka
11 286 jaqi (? chacha, ? warmi)
Lampa jisk'a t'aqa suyu
Lampa jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Lampa) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lampa jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Lampa jisk'a t'aqa suyu kamasqa mara Llamayu phaxsi 2 1854
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Lampa markam
Jaqinaka
11 329 (5 407 chacha, 5 922 warmi)
Q'uchu arsuyaña
Q'uchu arsuyaña q'uchu arsuyaña.
Max Planck
Max Karl Ernest Ludwig Planck suti    Kiel, 1858 mara 23 uru yapu apthapi phaxsin yuritayna - Göttigen, 1947 mara 4 uru Taypi sata phaxsin yuriwi) huk 🇩🇪 jacha marka pachaykamay Yatxatawiri.
Titiqaqa qutata Manku Qhapaqampi Mama Uxllumpixa mistuniritayna
Titiqaqa qutana nayra yatiyawipa:
Wayllakayan jisk'a t'aqa suyu
Wayllakayan jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Huayllacayan) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Bolognesi jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 1857, Ramón CastillaUmalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Wayllakayan marka.
Jaqinakapa
1 357 jaqi (2005 mara)
Aymaranaka
thumb|Aymara wiphala
Aymaranakax ayllunakan utjapxatayna. Jach'a ayllunakax akham sutinipxataynawa: Lupaqanaka, Parianaka, Umasuyunaka, Pakajinaka, Sikasikanaka, Karankanaka, Yunkanaka, Larikajanaka. Taqi jupanakax uraq yapuchiripxataynawa, uywa uywiripxataynawa. Ukatsti quri, qullqi, kunayman yänak qullunakat apsuñ yatipxatayna.
Ukamaraki, jach'a ayllunakaw utjatayna, akham sutininaka: Charqanaka, Chichanaka, Kochapampanaka, Atakamanaka, Yuranaka, Killakanaka, kunaymananaka. Taqpach ayllunakax taqi kasta parlasiñanak yatipxatayna.
Mao Zedong
Mao Zedong (chino simplificado: 毛泽东, chino tradicional: 毛澤東, pinyin: Máo Zédōng, Wade-Giles: Mao Tse-Tung)(* Hunan, 1893 mara 26 uru Jallu qallta phaxsin yuritayna – Pekin, 1976 mara 9 uru Llamp'u phaxsin yuriwi), 🇨🇳 jacha marka anakithiri.
Awki: Mao Yichang; Tayka: Wen Qimei. Warminaka:  Luo Yixiu (1907-1910) / Yang Kaihui (1920–1930) / He Zizhen (1930–1937) / Jiang Qing (1939–1976). Yuqanaka: Mao Anying & Mao Anqing.
Rick Astley
Richard Paul Astley suti, Rick Astley, (Newton-le-Willows, 1966 mara 6 uru Anata phaxsin yuriwi - ),  🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 jach'a marka q'uchu arsuyaña.
Amarujawira jach'a suyu
Amarujawira jach'a suyuxa Piruwna mä jach'a suyuwa.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 21 uru Anata phaxsin 1832 mara, Ramón Castilla Prisidinti.
Jaqinakapa
375 993 jaqi ( chacha, warmi)
Jisk'a suyunaka
7 jisk'a suyunaka:
Tikllus jisk'a t'aqa suyu
Tikllus jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Ticllo) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Bolognesi jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 1907, José Pardo Umalliq.
Uraqipa
89,41 km²
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Tikllus marka.
Jaqinakapa
810 jaqi (2005 mara)
Tinqu (Luya) jisk'a t'aqa suyu
Tinqu jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Tingo). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Amarujawira jach'a suyu, Luya jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 2 uru Chichu phaxsin 1875 mara, Mariano Prado Umalliq.
Uraqipa
Tinqu jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Tinqu (1 950 msnm).
Jaqinaka
1 202 jaqi (? chacha, ? warmi) - 2005 mara
Anapia jisk'a t'aqa suyu
Anapia jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Anapia) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Yunkuyu jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Anapia markam
Jaqinaka
2 294 jaqi (1 180 chacha, 1 114 warmi)
Piruw yarawi nasyunal
Piruw yarawi nasyunal (), Piruw (1821).
Jaylliphust'a: José Bernardo Alcedo
Qillqa: José de la Torre Ugarte
¡AYAYA PERU !¡AYAYA !
Qhichwa aru
Demetrio Tupah Yupankip t'ikrasqan Qispisqañam kachkanchik ñawpaq kananchik wiñaypaq, ñawpaqtaraq pakachun wach'inta Intinchik pakachun Sayasunmi ñuqanchik chiqapta Llaqtanchikmi wiñaypaq ruwasqa (3 kuti)
Yarayma Achka watam piruwanu sarusqa, qillay waskhata aysapurqan kamallisqa millay kawsayriyman achka watam, unay watam achka watam ch'inpi llakirqan Chay chayllapim willka qaparimuy, qispiriypi k'ancharikamun rikch'ariymi llapapaq kamakun. sarunchasqan, sarunchasqan sarurchasqan qispiyta yallin saruchasqan qispiyta yallin qispiyta yallin
Huk runap t'ikrasqan (Traducción de otra persona) Qispichisqam kanchik wiñaypaq Kananchik wiñaypaq Ñawpaqtaqa k'anchanta pakachun K'anchanta inti Pisisun willkachasqa munayman Hanaqchan llaqtanchismi wiñayman Pisisun willkachasqa munayman Hanaqchan llaqtanchis wiñayman
Llaqta runam unay wata mat'isqa Takyachaqnin waskharta aysarqan Wiñaychasqa usuy warma kaymanmi Unay pachan unay pachan Unay pachan phutikuq ch'inlla Willka qapariynin ñak'aymanta Qispiy qucha patapi uyarikun Ñakay warmakayninta chhapchirispan K'umuchisqa k'umuchisqa K'umuchisqa mat'inta huqarin Mat'inta huqarin
Heinrich Hertz
Heinrich Rudolf Hertz  suti  (Hamburg, 1857 mara 22 uru Anata phaxsin yuritayna - Bonn, 1894 mara 1 uru Chichu phaxsin yuriwi) huk 🇩🇪 jacha marka pachaykamay Yatxatawiri.
Awki: Gustav Ferdinand Hertz (David Gustav Hertz) (1827–1914); Tayka: Anna Elisabeth Doll (1864–1941). Warmi: Ellen Dihlmann (†1941). Yuqanaka (2): Johanna Hertz (1887–1967) wan Mathilde Hertz (1891–1975).
Alma mater: München Jach'a Yatiñ Uta & Berlin Jach'a Yatiñ Uta.
Quturapi jisk'a t'aqa suyu
Quturapi jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Cuturapi) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Yunkuyu jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri San Huwan Quturapi markam
Chillka (Wankayu) jisk'a t'aqa suyu
Chillka jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Chilca) Piruwna mä jisk'a suyu t'aqawa, Hunin jach'a suyu, Wankayu jisk'a suyu.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Llamayu phaxsi 2 1957 mara, Manuel Prado Umalliq.
Uraqipa
8,3 km2
Markanaka - Uchuy markanaka
Aqupampa jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Aqupampa.
Jaqinakapa
75 000 jaqi ( chacha, warmi)
Václav Havel
Václav Havel ('va:ʦlaf 'ɦavɛl) (Praha, 1936 mara 5 uru Taypi sata phaxsin yuritayna - ib. 2011 mara 18 mara Jallu qallta phaxsin yuriwi). 🇨🇿 jacha marka qillqiri & anakithiri).
Prisidinti Chexya Ripublika (1993 Chichu phaxsi 1 – 2003 Anata phaxsi 2); Prisidinti Chexyalowakya 1989 Jallu qallta phaxsi 29 – 1992 Huillka kuti phaxsi 20).
Kañiti jisk'a suyu
Kañiti jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Cañete) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Lima jach'a suyu.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 1825 mara 22 uru Juyphi phaxsin, Simuna Wuliwar Libertadur.
Markanaka - Uchuy markanaka
Kañiti jisk'a suyu nayriri marka: San Vicente Kañitipi.
Chullu walli
Chullu walli, (Harpia harpyja), jamach'i uywa.
Kañiti jisk'a suyu
Jaqinakapa
200 662 jaqi
Nikasyu jisk'a t'aqa suyu
Nikasyu jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Nicasio) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lampa jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Nikasyu jisk'a t'aqa suyu kamasqa mara Llamayu phaxsi 2 1854
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Nikasyu markam
Jaqinaka
2 756 (1 316 chacha, 1 440 warmi)
San Jerónimo jisk'a t'aqa suyu
San Jerónimo jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de San Jerónimo) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Qusqu jisk'a suyupi, Qusqu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 21 1825 mara.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri San Jerónimo markam.
Jaqinakapa
31 687 jaqi (15 504 chacha, 16 183 warmi)
La Marseillaise
La Marseillaise; Phransiya yarawi nasyunal (), Phransiya (1795).
Jaylliphust'a: Claude Joseph Rouget de Lisle
Qillqa: Claude Joseph Rouget de Lisle
Jorge Vargas
Jorge Vargas (1967, Piychillimu, Chili) atipxaña piychillimupi.
Chiqllan
Chiqllan, (, qhichwa aru: Chiqllan), Piruw marka, nayriri marka Chiqllan jisk'a t'aqa suyu &  Bolognesi jisk'a suyu.
10°94'S 77°922'O