cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lapisa
Lapisa, qhuru lawampi k'illimampi qillqañataki lurata wiskhalla yä. Lapisaxa qillqañatakiwa walixa.
Supaya
Supaya, qhuru tatitu, anchanchu.
Laqatu
Laqatu, wañja muthu kayunakani wanurachina utjasiri jisk'a laq'u.
K'uchu
K'uchu ichana churu, , paya qawaya jakisiwi manqha tuqi chiqa.
"Kuchu " ;
Laka ch'aka
Laka ch'aka, jisk'a janq'u ch'akanaka, khistuñataki lakaru k'ik'i anantata.
K'uchu
"K'uchu " (Q'eswa aru)
K'uchu tupuña
K'uchu tupuña, k'uchunaka tupuña yä.
Lingua Franca Nova
Lingua Franca Nova aru; pachanaka aru.
Samuxiti aru
Samuxiti aru, Europa aru Baltikawa. Arunaka Samuxitya (Lituaña).
Villarrobledo
39° 16' N 02° 36' W
Villarrobledo marka Ispaña.
Uraqita
Ekka: 861,25 km²
Jaqinaka: 25 417 (1-1-2008)
World Wrestling Entertainment
World Wrestling Entertainment (WWE), nuwasiyaña (USA).
Laq'a
Laq'a, aka pachana aqallpjama qaqxtata uraqinkiri.
Apurimaq jach'a suyu
Apurimaq jach'a suyuxa (qhi Apurimaq suyu) Piruwna mä jach'a suyuwa.
Laka k'ama
Laka k'ama, laka ch'akanakaru laq'untiri. Laka k'amaxa q'ala laka ch'akanaka anarasispaxa.
Lamara junt'u tuqi suyu
Lamara junt'u tuqi suyu, jach'a lamara tuqi junt'u uraqinaka. Lima jach'a markaxa lamara junt'u tuqi suyunkiwa.
Lamara
Lamara, lamaraxa uraqita juk'ampi sinti jach'awa, umapaxa jayu k'arawa. Lamaranxa kunaymana jisk'a jach'a challwanakawa utjixa.
Lakiri
Payaxa suxtana lakiripaspawa.
1881
1881 - mara.
Apurimaq jach'a suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 28 uru Yapu apthapi phaxsin 1873 mara, Manuel Pardo Prisidinti.
Jisk'a suyunaka
7 jisk'a suyunaka:
Lap'a
Lap'a, uywa.
Qusqu jach'a suyu
Qusqu jach'a suyuxa Piruwna mä jach'a suyuwa.
Jisk'a suyunaka
13 jisk'a suyunaka:
Qollqe
Qollqe (latin aru: argentum: ). Qollqu sinti chaniniwa.
1936
1936 - mara.
Laq'u
Laq'u, uraqi manqhana achunaka manq'asa jakiri. Tikuchi laq'uxa ch'uqi tununaka q'ala tinkirayiri.
Chuqu usu
Chuqu usu, jaqiru katuri usu. Jaqi janchinxa phusullkamakiwa qulurani. Jat'iritaxa janchixa p'iyawa jaki.
Qunima jisk'a t'aqa suyu
Qunima jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Conima) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Muhu jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Achuqalla
Achuqalla,, ñuñuri, aycha manq'iri kasta, jisk'a sallqa uywa ch'umphi samiri t'awrani, niya kimsa tunka phisqani patakachjata wiskhallawa, aruma sarnaqiriwa. Achuqallaxa chhiwchhi manq'antiriwa.
K'ayra
K'ayra, umana jakiri jamp'atu kasta sallqa laq'u. Aka k'ayrax uma jawiranakan quta lakanakxanakan uma qhich'anakan jakiriwa.
Larusiña yatiyäwi
Larusiña yatiyäwi, jakkiri jaqiru akatjama kuna kusisiña kamachiru puritapa.
Rusiya
Rusiyaxa (rusi aru: Россия) Iwrupana, Asyana mä jach'a markawa.
Awankay jisk'a suyu
Awankay jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Abancay) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Apurimaq jach'a suyu.
K'ayra
Manq'apa
Awankay jisk'a suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 1874 mara 3 uru Awti phaxsin.
Uraqipa
Awankay isk'a suyu nayriri marka: Awankay.
Jaqinaka: 123 395
Qunima jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Muhu jisk'a t'aqa suyu kamasqa mara Llamayu phaxsi 2 1854
Laphi
Laphi, alinakana ch'uxña p'allalla chiqapa. Alinakaxa uknamawa samapxi, ukhamaraki jani wakisiri jaquwachi. Apilla laphixa jisk'anaka t'awranakaniwa.
Awankay jisk'a suyu
Uraqipa
3 447,13 km2
K'iwcha
K'iwcha, ch'illkata saraqata ch'iyara wilaru uñtata p'axla aycha. K'iwachu satarakiwa. K'iwcha usuchjata jaqixa k'atakiwa jiwawayxiri.
K'ari
K'ari, jani chiqapa aru.
Qarachi challwa
Qarachi, Titiqaqa qutana jakiri, wali llixini, walja ch'akani challwa.
K'ilik'ili
K'ilik'ili, aycha manq'iri alaxpachnama jaliri jisk'a paka. Yaqhipa jaqinakatakixa k'ilik'ilina jalakipatapaxa ancha khusawa.
Pueblo Nuevo jisk'a t'aqa suyu
Pueblo Nuevo t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Pueblo Nuevo) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Ika jisk'a suyupi, Ika jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 30 1871 mara, José Balta Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Pueblo Nuevo markam.
Kuyu Kuyu jisk'a t'aqa suyu
Kuyu Kuyu jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Cuyocuyo) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Sandia jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Laxra chinja
Laxra chinja, arunaka anatayaña amuya. Laxra chinja arunaka k'ataki aruñaxa ch'amawa.
Kuyu Kuyu jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kuyu Kuyu jisk'a t'aqa suyu kamasqa mara Llamayu phaxsi 2 1854
Qunima jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Qunima markam
K'ayra
K'ayrax sillq'unaka, chhichhillankhanak manq'iriwa.
Muhu jisk'a t'aqa suyu
Muhu jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Moho) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Muhu jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Miguel Hidalgo
Miguel Gregorio Antonio Ignacio Hidalgo y Costilla Gallaga Mandarte Villaseñor (* Guanajuato, 1753 mara 8 uru Llamayu phaxsin yuritayna - † Chihuahua, 1811 mara 30 uru Huillka kuti phaxsin yuriwi), 🇲🇽 jacha marka Awkikura & anakithiri. Mïxiku amtawi jaqi Amerika Latinu. "Padre de la Patria"
Qunima jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
3 517 (1 702 chacha, 1 815 warmi)
Kuyu Kuyu jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Kuyu Kuyu markam.
Tenochtitlan (jaylliphust'a)
Tenochtitlan - Rusiyaqi q'uchu arsuyaña isillyu ethnic doom metal.
Laphi
Rixiñataki, qillqañataki, samichañataki yä.
K'illima
K'illima, qaqa tunu lawa ch'uqi ch'uqi nakhsuyata. K'illimampixa aychawa kankt'asiñaxa.
K'awna
K'awna, janirara jipsuta wallpana wawapa. K'awna phutixa tuntampiwa manq't'añaxa.
Kuyu Kuyu jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
5 355 (2 574 chacha, 2 781 warmi).
Ollanta Humala
Ollanta Moisés Humala Tasso (* Lima, 1962 27 uru Juyphi phaxsin yuritayna - ), Piruwpas militar, pulitiku. Piruwanu Nasyunalista Partidupi; Piruw prisydentipa (2011-2016).
Awki: Isaac Humala Núñez; Tayka: Elena Tasso. Warmi: Nadine Heredia Churinaka: Illariy Humala Heredia, Nayra Humala Heredia, Samín Humala Heredia.
Kiyaqa jisk'a t'aqa suyu
Kiyaqa jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Quiaca) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Sandia jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Muhu jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Muhu jisk'a t'aqa suyu kamasqa mara Llamayu phaxsi 2 1854
Kiyaqa jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Kiyaqa markam.
Jaqinaka
2 232 (1 207 chacha, 1 025 warmi).
Jach'a wich'inka achuqalla
Achuqalla, ñuñuri, aycha manq'iri kasta, jisk'a sallqa uywa ch'umphi samiri t'awrani, niya kimsa tunka phisqani patakachjata wiskhallawa, aruma sarnaqiriwa.
Chiyara jisk'a t'aqa suyu
Chiyara t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Chiara) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Antawaylla jisk'a suyupi, Apurimaq jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Yapu apthapi phaxsi 5 1935 mara, Oscar Benavides Umalliq.
Tirapata jisk'a t'aqa suyu
Tirapata jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Tirapata) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Asankaru jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Chachakuma
Chachakuma, sunituqina aliri, jisk'a ali, ch'uxu, puraka usutaki qullawa.
Tirapata jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Tirapata jisk'a t'aqa suyu kamasqa mara Awti phaxsi 10 1943
Laka
Laka, jaqinsa uywansa p'iqinkiri, manq'aña kamana. Lakaxa manq’aña kamananxa wali wakisiri chiqapawa.
Tirapata jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Tirapata markam
Hanan Inampari jisk'a t'aqa suyu
Hanan Inampari jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Alto Inambari) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Sandia jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Tirapata jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
3 129 jaqi (1 502 chacha, 1 627 warmi)
Ancón jisk'a t'aqa suyu
Ancón jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Ancón) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lima jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Hanan Inampari jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Hanan Inampari jisk'a t'aqa suyu kamasqa mara Llamayu phaxsi 13 1994
Jaqinaka
7 537 (4 272 chacha, 3 265 warmi).
Muhu jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Muhu markam
Jaqinaka
17 042 jaqi (8 369 chacha, 8 673 warmi)
Awankay
Awankay, (, Santiago de Abancay, qhichwa aru: Awankay), Piruw marka, nayriri marka Apurimaq jach'a suyu.
Miguel Hidalgo
Awki: Cristóbal Hidalgo y Costilla; Tayka: Ana María Gallaga Mandarte Villaseñor y Lomelí.
K'usillu
K'usillu, junt'una jakiri sallqa uywa, janchipaxa t'awarani, amparapa kayupa phisqa luk'anani, luk'ananakapampi katusirinaka, alinakana achupa manq'iri, quqanakana sarnaqiri. K'usillunakaxa Puno junt'u suyuna utji.
Awankay
1574 Awti phaxsi 3
13°22′55″S 72°24′01″O
Jaqinaka: 51 462
Uetersen
53° 41' 14" N 09° 40' 09" E
K'ullk'u k'uchu
thumb|250px|K'ullk'u k'uchu K'ullk'u k'uchu, sinti jakisthapiyata k'uchu. Jist'thapita liwruxa k'ullk'u k'uchuniwa.
Uetersen
Uetersen (ˈyːtɐzən) marka Alimaña. Schleswig-Holstein suyu marka.
K'ullk'u k'uchu
Ángulo
Wankarama jisk'a t'aqa suyu
Wankarama t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Huancarama) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Antawaylla jisk'a suyupi, Apurimaq jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Arxatiri
Arxatiri (latín aru: advocatus, "llamado en auxilio", kastilla aru: abogado) Jaqi kamachi irnaqiriq.
Uetersen
Uraqita
Ekka: 11,43 km²
Jaqinaka: 18 101 (31 Jallu qallta phaxsi 2015)
San Husiy (Punu) jisk'a t'aqa suyu
San Husiy jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de San José) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Asankaru jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
San Husiy jisk'a t'aqa suyu kamasqa mara Llamayu phaxsi 2 1854
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri San Husiy markam
Jaqinaka
5 984 jaqi (2 872 chacha, 3 112 warmi)
Tilali jisk'a t'aqa suyu
Tilali jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Tilali) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Muhu jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Mara jisk'a t'aqa suyu
Mara t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Mara) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Qutapampa jisk'a suyupi, Apurimaq jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Lawa
thumb|250px|Lawanaka. Lawa, phayaña, quqanakana thuru chiqapa, layminakaru, laphinakaru katxasiri. Phayañataki waka phuru, qawra thaxa, quqa waña k'ullu.
Ancón jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 1874 mara 29 uru Taypi sata phaxsin.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Ancón markam
Jaqinaka
29 419 jaqi (14 112 chacha, 15 307 warmi)
Chiyara jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Chiyara markam
Jaqinaka
1 342 jaqi (3 115 chacha, 3 326 warmi)
Augusto César Sandino
Augusto César Sandino, Sandino (* Niquihomo, 1895 mara 18 uru Llamayu phaxsin yuritayna - Manawa, 1934 mara 21 uru Anata phaxsin yuriwi), 🇳🇮 jacha marka qillqiri, anakithiri, susyalistu Nikarwa amtawi jaqi Amerika Latinu.
Awki: Gregorio Sandino; Tayka: Margarita Calderón Warmi: Blanca Aráuz
Ururillu jisk'a t'aqa suyu
Ururillu jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Orurillo) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Melgar jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Ururillu jisk'a t'aqa suyu kamasqa mara Llamayu phaxsi 2 1854
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Ururillu markam.
Jaqinaka
10 457 (5 023 chacha, 5 434 warmi).
Juan XXIII
Juan XXIII, Juan Pä tunk kimsani, Angelo Giuseppe Roncalli (latin aru: Ioannes PP. XXIII, Italya aru: Papa Giovanni XXIII, Kastilla aru: Papa Juan XXIII, (* Sotto il Monte, 1881 mara 25 uru Awti phaxsin yuritayna - † Roma, 1963 mara 3 uru Juyphi phaxsin yuriwi), 🇮🇹 jach'a marka taytakura, Awki Papa.
Awki: Giovanni Battista Roncalli (1854–1935); Tayka: Marianna Giulia Mazzolla (1854–1939).
Qillqasqanaka
Insiklikanaka:
Kanunisasyunaka
Juan XXIII canonizó a :
Wankarama jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Chichu phaxsi 19 1944 mara, Manuel Prado Umalliq.
Mara jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857 mara, Ramón Castilla Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Mara markam
Wankarama jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Wankarama markam
Jaqinaka
7 078 jaqi (3 329 chacha, 3 749 warmi)
Tupaq Amaru II
José Gabriel Condorcanqui Noguera, Tupaq Amaru II (* Tinta, 1738 mara 19 uru Achuqa phaxsin yuritayna - Qusqu, 1781 mara 18 uru Llamayu phaxsin sarawayxarakitayna) 🇵🇪 jacha marka amtawi jaqi Amerika Latinu.
Tilali jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Tilali jisk'a t'aqa suyu kamasqa mara Jallu qallta phaxsi 12 1991
Lima jisk'a t'aqa suyu
Lima jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: distrito de Lima, Cercado de Lima) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lima jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, 🇵🇪 jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 1821 watapi
Antawaylla jisk'a t'aqa suyu
Antawaylla t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Andahuaylas) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Antawaylla jisk'a suyupi, Apurimaq jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Lima jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
21,88 km2
Antawaylla jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Juyphi phaxsi 21 1825 mara.
Lima jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Lima markam.
Jaqinaka
278 804 jaqi (136 502 chacha, 142 302 warmi)
Antawaylla jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
37 260 jaqi (18 256 chacha, 19 004 warmi)
Qutapampa jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 1823 mara.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Qutapampa markam
Jaqinaka
6 141 jaqi (3 080 chacha, 3 061 warmi)
Tilali jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Tilali markam
Jaqinaka
3 106 (1 484 chacha, 1 622 warmi)
Kusuwu
Kusuwuxa Iwrupana jach'a markawa. Pruwyinsya Serwiyana.
1935
1935 - mara.
1924
1924 - mara.
Pedro Calderón de la Barca
Awki: Diego Calderón; Tayka: Ana María de Hernao.
Autos sacramentales
(Por orden alfabético)
1926
1926 - mara.
Antapampa jisk'a suyu
Antapampa jisk'a suyu nayriri marka: Antapampa.
3 219,01 km2
1939
1939 - mara.
Antapampa jisk'a suyu
Jaqinaka
12 267 jaqi ( 6272 chacha, 5995 warmi)
Sandia jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Sandia jisk'a t'aqa suyu kamasqa mara Llamayu phaxsi 2 1854
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Sandia markam.
Robert Koch
Heinrich Hermann Robert Koch, (* Clausthal, 1843 mara 11 uru Jallu qallta phaxsin yuritayna - Baden-Baden, 1910 mara 27 uru Llamayu phaxsin yuriwi) 🇩🇪 jacha marka Yatxatawi qulla jaqi.
K'iyaña
thumb|250px|K'iyaña K'iyaña, piqaña, qhuna, llusk'a qalata ch'ixuta, jallpa wayk'a k'iyaña yäwa. Wayk'a k'iyañaxa ch'ila qalata luratawa. Llusk'a qala ch'ixuta, waña juyrana qhatita achunakapa yaqha waña juyranaka ñut'uptayañataki.
Kiyañax muxsa ukatx jaxu manq'añakat ñut'ur tukuyañataki aski. Yaqhipawjanakanx waykïña sat sutimp uñt'atarakiwa. Piqañax jach'a qalanakat ch'ixutawa, ukax siwar janp'i, jawas jamp'i, tunqu jamp'i ukatx juk'ampinak piqañatakiwa. Ukatx ñut'u tukuyañatakiwa. Qhunax yaqha qalat ch'ixut yärakiwa, wali waksikiri ukjamas jampi't juyrakax ñut'ut tukuyañatakiw wali wakiskiri.
Salas jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Anata phaxsi 11 1925 mara, Augusto Leguía Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Guadalupe markam.
Pumaqucha jisk'a t'aqa suyu
Pumaqucha t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Pomacocha) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Antawaylla jisk'a suyupi, Apurimaq jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Salas jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
17 973 jaqi (9 253 chacha, 8 720 warmi)
Pumaqucha jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Juyphi phaxsi 21 1825 mara.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Pumaqucha markam
Jaqinaka
972 jaqi (433 chacha, 539 warmi)
Chinu aru
Chinu aru: China.
Jarani jisk'a suyu
Jarani jisk'a suyu (qhichwa aru: Jarani pruwinsya), Quchapampa jach'a suyu jisk'a suyuxa, Wuliwya. Nayriri marka Jarani.
Jaqinaka: 24.053 (2001)
Arunaka:
Munisipyunaka:
Luriri
Luriri, maya amuyt'äwina khitisa kunsa lurixa uka arsuri aruwa.
San Huwan Salinas jisk'a t'aqa suyu
San Huwan Salinas jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de San Juan de Salinas) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Asankaru jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
San Huwan Salinas jisk'a t'aqa suyu kamasqa mara Awti phaxsi 21 1908
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri San Huwan Salinas markam
Jaqinaka
4 034 jaqi (1 879 chacha, 2 155 warmi)
Dominique Ingres
Jean Auguste Dominique Ingres (1780-1867),Phransiya jach´a marka qillqhiri qhusqhuri llimphiri Yäpap.Samanchaña, samichaña.
Awki:Joseph-Jean-Marie Ingres (1755-1814), Tayka:Anna Moulet (1755-1817)
Warmi:Madeleine Chapelle (1782-1849), Delphine Ramel (1808-1885)
Santiago Pupuja jisk'a t'aqa suyu
Santiago Pupuja jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Santiago de Pupuja) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Asankaru jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Santiago Pupuja jisk'a t'aqa suyu kamasqa mara Llamayu phaxsi 2 1854
Dziecinuw
Dziecinuw (puluni aru: Dziecinów) marka Puluña.
Santiago Pupuja jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Santiago Pupuja markam
Jaqinaka
5 792 jaqi (2 750 chacha, 3 042 warmi)
Ate jisk'a t'aqa suyu
Ate jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Ate) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lima jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 1821 mara 4 uru Thaya phaxsin.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Ate markam.
Jaqinaka
419 663 jaqi (136 502 chacha, 142 302 warmi)
Barranco jisk'a t'aqa suyu
Barranco jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Barranco) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lima jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 1874 mara 4 uru Taypi sata phaxsin
Wankaray jisk'a t'aqa suyu
Wankaray t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Huancaray) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Antawaylla jisk'a suyupi, Apurimaq jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Barranco jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Barranco markam
1934
1934 - mara.
Wankaray jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Chichu phaxsi 19 1961 mara, Manuel Prado Umalliq.
Barranco jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
35 280 jaqi (16 502 chacha, 17 302 warmi)
Wankaray jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Wankaray markam
Jaqinaka
4 387 jaqi (3 329 chacha, 3 749 warmi)
Llaki
Llaki, chuyma usuta, chhijuru jalantaña. Q'uya.
Llink'i laq'a
Llink'i laq'a, maya kasta ch'araña ch'ila laq'a. Llink'i laq'axa janiwa yaputakixa walkiti.
Lupi
Lupi, Intina qhanapa, junt'upa.
Llamp'u
Llamp'u, qawrana, allpachuna lik'ipa. Qawra llamp’uxa misa luqañatakiwa wakisixa.
1921
1921 - mara.
Lik'i
Lik'i, uywanakana ch'isllipa. Walja lik'ini, aychakama jaqi. Yaqhipa jaqinakaxa wali lik'ipxiwa.
Manq'a
Manq'a, kunaymana jakiri kamanaru thurunchiri achu.
Limpani jisk'a t'aqa suyu
Limpani jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Limbani) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Sandia jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Limpani markam.
Jaqinaka
3 734 (2 062 chacha, 1 672 warmi).
Wayrapata jisk'a t'aqa suyu
Wayrapata jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Huayrapata) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Muhu jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Wayrapata jisk'a t'aqa suyu kamasqa mara Jallu qallta phaxsi 12 1991
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Wayrapata markam
Lluxma
Lluxma, jallu pacha q'añu umana jawirnama llumitapa. Jallu pachaxa lluxma umaxa utanaka apiri.
Wayrapata jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
4 154 (2 092 chacha, 2 062 warmi)
Breña jisk'a t'aqa suyu
Breña jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Breña) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lima jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Carabayllo jisk'a t'aqa suyu
Carabayllo jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Carabayllo) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lima jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Manq'a sumachiri
Manq'a sumachiri, manq'aru yaqhïri manq'anakampi yapt'asa sumachiri.
Breña jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 1949 mara 15 uru Huillka kuti phaxsin
Carabayllo jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Carabayllo markam
Breña jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Breña markam
Carabayllo jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
188 764 jaqi (93 112 chacha, 95 307 warmi)
Breña jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
94 808 jaqi (44 112 chacha, 45 307 warmi)
Pekin Jach'a Yatiñ Uta
Pekin Jach'a Yatiñ Uta (Chinu aru:北京大学, kastilla aru: Universidad de Pekín), jach'a yatiñ uta, Pekin marka, China.
Mamani
Mamani, niya pakaru, jani ukaxa k'ilik'iliru uñtasita alaxpachnama jaliri jach'a jamach'i. Mamanixa wallpa chhiwlinaka thaqirixa.
Hullaqa
Hullaqa (, qhichwa aru: Hullaqa), Piruw marka, marka Punu jach'a suyu, nayri marka San Ruman jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
1826 mara 4 uru Awti phaxsin.
Uraqipa
16°13′S, 69°27′W
Jaqinaka: 225 146
Mallq'a
Mallq'a, manq'a kamanana maya chiqapa, phusa k’apa laxrampi tunqurimpi taypinki, alaya nayraqata kunkankiwa. Manq'axa lakata mantasaxa mallq'anawa phatankaru purixa.
Mitru patakachjata
Mitru patakachjata (, cm), maya mitruna pataka t'aqaru jaljtatana mayapa.
1 cm = 0,01 m = 10-2 m
1918
1918 - mara.
Misk'i
Misk'i, wanquyrunakana lurata pupa muxsa.
Markani Republika China
Markani Republika China (chinu aru: 中华人民共和国), Asyanaka jach'a marka.
Mataxi
Mataxi, lamara jamach'inakana, chawlla ch'akanaka q'awa wanu. Mataxixa wali yapu achunaka achuyixa.
Mujina
Kimsa k'uchu inacha Mujina, kimsa qawaya chakjanakani, kimsa k'uchuni tika.
Kiswara jisk'a t'aqa suyu
Kiswara t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Kishuara) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Antawaylla jisk'a suyupi, Apurimaq jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Chichu phaxsi 19 1944 mara, Manuel Prado Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Kiswara markam
Chinchiru jisk'a suyu
Chinchiru jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Chincheros) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Apurimaq jach'a suyu.
Chinchiru jisk'a suyu nayriri marka: Chinchiru.
Jaqinaka: 52 317
1 242,33 km2
Jisk'a t'aqa suyunaka
Chinchiru jisk'a suyu: 8 jisk'a t'aqa suyunaka:
Mathapiña
Mathapiña, tantachasiwi, maya chiqaru sarthapisina amtawinaka amuyuña. Jaqinakana amuyunaka amtañataki mathapiwi.
Wak'as munisipyu
Wak'as munisipyu (qhichwa aru: Wak'as munisipyu), Quchapampa jach'a suyu, Jarani jisk'a suyu munisipyuxa, Wuliwya. Nayriri marka Wak'as.
Jaqinaka: 12.511 (2001)
Arunaka:
Kunturiri jisk'a t'aqa suyu
Kunturirijisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Conduriri) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Qullaw jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Wak'as munisipyu
Kantunnaka:
Kunturiri jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Kunturiri markam
Jaqinaka
4 277 jaqi (1 921 chacha, 2 356 warmi)
Jaqukipaña
Jaqukipañaxa mä arut jaqha arur jaqukipañawa. Aka jaqukipäwinakaxa wali askipuniwa yaqha sarawinakankirix uñt'apxañanakapataki.
Dong Hoi
Dong Hoi (kastilla aru: Đồng Hới) Vietnam marka.
Illawi jisk'a t'aqa suyu
Illawi jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Ilave) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Qullaw jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Chaclacayo jisk'a t'aqa suyu
Chaclacayo jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Chaclacayo) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lima jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Illawi jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
54 138 jaqi (26 502 chacha, 27 636 warmi)
Chaclacayo jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 1940 mara 24 uru Yapu apthapi phaxsin
Pilcuyo jisk'a t'aqa suyu
Pilcuyo jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Pilcuyo) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Qullaw jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Chaclacayo jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Chaclacayo markam
Pilcuyo jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Pilcuyo markam
Jaqinaka
14 151 jaqi (7 038 chacha, 7 113 warmi)
Wak'as
Wak'as (qhichwa aru: Wak'as), Quchapampa jach'a suyu, Jarani jisk'a suyu nayri marka Wak'as munisipyuxa, Wuliwya.
Jaqinaka: 650 (2001)
Arunaka:
Muyu
Muyu ,de muyubanva Jajajaj :3
Wayana jisk'a t'aqa suyu
Wayana t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Huayana) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Antawaylla jisk'a suyupi, Apurimaq jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Chaclacayo jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
39 686 jaqi (18 912 chacha, 19 507 warmi)
José Portugal
José Portugal Catacora (* Punu, 1911 mara yuritayna - Lima, 1998 mara yuriwi) 🇵🇪 jacha marka Yachachijg Yatichiri & qillqiri.
Awki: Eusebio Portugal Vega; Tayka: Germana Catacora Solórzano.
Comentarios
"Declaramos a José Portugal incorporado a la falange de maestros idealistas, a la vez que prácticos. Dentro de poco su pluma nos dará pensamientos más cuajados i el eco de su acción será un galardón más para los maestros primarios del Perú". Emilio Vasquez. En el prólogo a Niños del Kollao (1937).
Qasqapampa jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Juyphi phaxsi 9 1995 mara, Alberto Fujimori Umalliq.
José Portugal
Comentarios
"Humildes maestros perdidos en la inmensidad del altiplano o en el laberinto de la serranía mantienen la llama viva de su apostolado pedagógico: son los verdaderos maestros, los creadores del Perú esencial, consagrados con místico ardimiento a cumplir la más alta misión humana. Saludemos en José Portugal Catacora a esa floración de maestros nuevos" (Luis E. Valcarcel; En artículo en el diario el Sol, Cusco,1940).
Qasqapampa jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Qasqapampa marka
José Portugal
Comentarios
"El Normalista José Portugal Catacora tan celoso en el cumplimiento de sus deberes docentes, quiere cumplir su misión social publicando para los nños una serie de leyendas, tradiciones y biografía de caracter nacional y de sentido histórico". Julian Palacio R. En la presentaciòn a "Puno Tierra de Leyenda" (1952).
Qasqapampa jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
2 410 jaqi (1 138 chacha, 1 272 warmi)
José Portugal
Comentarios
"Hacer conocer el folklore el valor del folklore a través de sus infinitas peculiaridades, es obra bella, humana y patriotica. Y esto es lo que está haciendo José Portugal Catacora, puneño de cepa que domina desde niño dos lenguas nativas de ese extraordinario departamento que es Puno". Ernesto More. En la presentación de "Danzas y Bailes del Altiplano" (1981).
"José Portugal Catacora, es uno de los más grandes maestros que el Perú ha dado en el siglo XX". José Luis Ayala.En articulo en el diario Los Andes, 31-01-2011.
Ay maru jisk'a suyu
Ay maru jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Aymaraes) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Apurimaq jach'a suyu. 4 213,07 km2
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Juyphi phaxsi 21 1825 mara. Ay maru jisk'a suyu nayriri marka: Challwanka.
Jaqinaka
27 598 jaqi (15 073 chacha, 14 496 warmi)
Patampuku jisk'a t'aqa suyu
Patampuku jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Patambuco) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Sandia jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
San José de los Molinos jisk'a t'aqa suyu
San José de los Molinos t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de San José de los Molinos) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Ika jisk'a suyupi, Ika jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Patampuku jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Patampuku markam.
Mujlli
Mujlli, lankhu ampara ch'akhampi jich'usa ampara ch'akhampi jakisita chiqa.
Patampuku jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
4 266 (1 998 chacha, 2 268 warmi).
San José de los Molinos jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri San José de los Molinos markam.
Jaqinakapa
6 070 jaqi (2 983 chacha, 3 087 warmi)
Paqupampa jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Chichu phaxsi 19 1944 mara, Manuel Prado Umalliq.
Arunaka
Kunapachati arunak jisktan ukjax janiw mayaruk chiqanchayktanti, jan ukax pä kastaruw chiqañchaytan.Nayririx arunakax kunayman aymar arunakur sañ muni. Ukjarux taqpach arunakati aymar arunx utjki ukanakarurakiw chiqanchayi. Ukjamax arunakax pä amuyuniwa.
Paqupampa jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Paqupampa markam
Paqucha (Antawaylla) jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Thaya phaxsi 21 1963 mara.
Nayra
Nayra, uñjañ janchiwa, ajanuwjankiwa. Pä nayraw taqi jaqinx utji. Nayrax chhiphuniwa. Uywanakas nayranirakikiwa.
Paqucha (Antawaylla) jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Paqucha markam
Wayana jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Taypi sata phaxsi 30 1984 mara, Fernando Belaúnde Umalliq.
Paqucha (Antawaylla) jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
9 841 jaqi (4 766 chacha, 5 075 warmi)
Wayana jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Wayana m
Ñanqha
Ñanqha, jani wali. Masiparu jani wali luriri, jani waliru uñtayiri. Uka kikiparaki, ñanqha ajayu uñt'atarakiwa.
Mutüwi
Mutüwi, t'aqisiña chiqa, lutiru jaquntata phuqaña ñanqha uta. Nayra maranakaxa misti q'aranakaxa ayllu jaqinakaruxa akatjama lutintasina mutüwi utaruwa jiwañapkama llawintayiritayna.
Grau jisk'a suyu
Grau jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Grau) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Apurimaq jach'a suyu.
Uraqipa
Grau jisk'a suyu nayriri marka: Chuqipampilla.
2 174,52 km2
Jisk'a t'aqa suyunaka
Grau jisk'a suyu: 14 jisk'a t'aqa suyunaka:
San Juan Bautista jisk'a t'aqa suyu
San Juan Bautista t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de San Juan Bautista ) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Ika jisk'a suyupi, Ika jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 25 1876 mara, Manuel Pardo Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri San Juan Bautista markam.
Jaqinakapa
12 430 jaqi (6 069 chacha, 6 361 warmi)
Nasa
Nasa, jaqinakana uywanakana ajanupankiri, mukhiñataki, samaqiñataki chiqapa.
Muntaña tuqi suyu
Muntaña tuqi suyu, walja kunaymana quqanakani, sallqa uywanakani junt'u tuqi suyu. Muntaña tuqi suyunxa puquta, piña, naranja yaqha achunakawa achuxa.
Chorrillos jisk'a t'aqa suyu
Chorrillos jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Chorrillos) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lima jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 2 uru Chichu phaxsin 1857 mara, Ramón Castilla Prisidinti.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri San Pedro de Chorrillos markam
Gustavo Gutiérrez
Gustavo Gutiérrez Merino (* Lima, 1928 mara 8 uru Juyphi phaxsin yuritayna - ), 🇵🇪 jacha marka sutiyiri Yupaychäwi jaqi.
Pampachiri jisk'a t'aqa suyu
Pampachiri t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Pampachiri) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Antawaylla jisk'a suyupi, Apurimaq jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Pampachiri markam
Jaqinaka
2 478 jaqi (1 219 chacha, 1 259 warmi)
Ñik'uta
Ñik'uta, p'iqina wali juch'usa ch'ankanakjama jiliriwa.
Ñiq'i
Ñiq'i, jallu umana siniyjat laq'a, jan ukax umamp wakichat laq'a. Yaqhipawjanakanx qhusu arump uñt'atarakiwa.
Pachjta
Pachjta, jalanuqtatana uñanchawipa.
Qapasu jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Qapasu markam
Pekin
Pekin (kastilla aru: Pekín, chinu aru: 北京, pinyin: Běijīng), China marka.
Jaqinaka: 21,700,000
Ñiq'i chuwa
Ñiq'i chuwa, sañuta lurata chuwa.
Ñut'u ch'alla
Ñut'u ch'alla, thuru qalarara ch'allata susuta ch'alla. Ñut'u ch'allaxa uta pirqanaka lluch'iñatakiwa walixa.
1797
1797 - mara.
Pachjata
Pachjata, maya pachjtawina jalanuqtiri jakhu. Maya pachjtawinxa alaxa tuqinkiri jakhu.
\frac{3}{5} - 3 pachjata.
Pachjiri
Pachjiri, Maya pachjtana, jalanuqtayiri jakhu. Maya pachjtawinx aynacha tuqinkiri jakhu.
\frac{3}{5}  - 5 pachjiri.
1867
1867 - mara.
Qutapampa jisk'a suyu
Qutapampa jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Cotabambas) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Apurimaq jach'a suyu.
Jaqinaka: 44 028
Ñuqiña
thumb|180px|Ñuqiña Ñuqiña, k'uspi lawata lurata yä, wampunaka, walsanaka qutana sarayañataki.
Qutapampa jisk'a suyu
Jisk'a t'aqa suyunaka
Qutapampa jisk'a suyu: 6 jisk'a t'aqa suyunaka:
Santiago (Ika) jisk'a t'aqa suyu
Santiago t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Santiago) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Ika jisk'a suyupi, Ika jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Taypi sata phaxsi 31 1870 mara, José Balta Umalliq.
Pacha
Pacha, Lamaranppacha uraqimppacha jakawisa muyu uraqi. Aka pachanxa jach'a lamaranakawa uraqita sipanxa jilaxa.
Santiago (Ika) jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
23 657 jaqi (11 871 chacha, 11 786 warmi)
1932
1932 - mara.
1863
1863 - mara.
Pallalla
Pallalla, pampa irama ch'iqt'a p'axla uraqi. Pallalla uraqixa payimpi chhaqiri chiqt'awa uñasi.
Tokyo
Tokyo icha Tukyu (nihun aru: 東京, Tōkyō; icha 東京都, Tōkyō-to, Tokyo hatun llaqta), markaq Nihun jach suyu Nayra markanmi. Jaqinaka 12 544 000 kawsachkanku.
Da Lat
Da Lat (kastilla aru: Đà Lạt) Vietnam marka.
Dalat Website:
DalatNews
Dalat-Info
TopAddress
Jorge Chávez
Jorge Chávez Dartnell (* Paris, 1887 Juyphi phaxsi 13 yuriña - Domodossola (Italia), 1910 Llamp'u phaxsi 27 yuriwi), Piruwxa aviador.
Chiara d'Assisi
Chiara d'Assisi (kastilla aru: Santa Clara de Asís, OF, Chiara (Clara) Favarone (* Assisi, 1194 mara 16 uru Huillka kuti phaxsin yuritayna - † idem, 1253 mara 11 uru Thaya phaxsin yuriwi), 🇮🇹 jach'a marka kathuliku santu.
Awki: Bartolomé Favarone; Tayka: Ortolana D'Arezzo.
Miguel Grau
Miguel Maria Grau Seminario, chacha, (* Piwra, 1834 mara 27 uru Huillka kuti phaxsin yuritayna -  Angamos, 1879 mara 8 uru Taypi sata phaxsin yuriwi), 🇵🇪 jacha marka militar & anakithiri.
Moctezuma
Moctezuma Xocoyotzin (náhuatl aru: Motēcuhzōma Xōcoyōtzin; Kastilla aru: 'Moctezuma el joven') o Moctezuma II (* 1466 – 1520 mara 29 uru Juyphi phaxsin) 🇲🇽 Huey Tlatoani (1502 - 1520).
Jorge Chávez
Tayta: Manuel Gaspar Chávez Moreyra, Mama: María Rosa Isabel Ramona Dartnell
Parliri
Parliri, maya amuyt'awina lurawinaka arsuri aru.
Da Lat
Vietsovpetrohotel
EdnaresortDalat
Firenze
Firenze (kastilla aru: Florencia), marka Italiya
Da Lat
Khachsandalat Pro
Du-Lich-Da-Lat Com
Hoa Dalat Land
Dulichdalatonline
DalatTours
Miguel Grau
Awki: Juan Manuel Grau Berrío; Tayka: Luisa Seminario del Castillo. Warmi: Dolores Cabero y Nuñez Yuqanaka: (10) Enrique, Miguel Gregorio, Óscar, Ricardo Florencio, María Luisa, Carlos Pedro, Rafael, Victoria, Elena, Miguel.
Kallao
Kallao, (, qhichwa aru: Kallaw), Piruw marka, nayriri marka Kallao Jach'a Kamachi jisk'a suyu.
Nayra sarnaqäwi
siglo XVI
Santa Rosa (Qullaw) jisk'a t'aqa suyu
Santa Rosa jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Santa Rosa) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Qullaw jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Kallao
Uraqipa
Jaqinaka: 876 877
Santa Rosa (Qullaw) jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
6 663 jaqi (3 414 chacha, 3 249 warmi)
Italiya
Italiya (kastilla aru: Italia), jach'a marka Iwrupa.
Moctezuma
Awki: Axayácatl; Tayka: Izelcoatzin.
Panqara phaxsi
Panqara phaxsi, thaya suyu tuqina jallu phaxsinakapa. Panqara phaxsi tukuyanxa yaqhipa yapuchata alinakaxa achuqxiwa.
San Jerónimo (Antawaylla) jisk'a t'aqa suyu
San Jerónimo t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de San Jerónimo) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Antawaylla jisk'a suyupi, Apurimaq jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Juyphi phaxsi 21 1825 mara, Huisy San Martin Libirtadur.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri San Jerónimo (Antawaylla) marka
Jaqinaka
2 410 jaqi (1 138 chacha, 1 272 warmi)
Kachi jisk'a t'aqa suyu
Kachi t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de San Antonio de Cachi) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Antawaylla jisk'a suyupi, Apurimaq jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Juyphi phaxsi 8 1936 mara, Oscar Benavides Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Kachi marka
Makusani jisk'a t'aqa suyu
Makusani jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Macusani) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kallawaya jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Makusani jisk'a t'aqa suyu kamasqa mara Llamayu phaxsi 2 1854
Inka Garcilaso de la Vega
Inka Garcilaso de la Vega Gómez Suárez de Figueroa (* Qusqu, 1539 mara 12 uru Yapu apthapi phaxsin yuritayna - Córdoba, 1616 mara  23 uru Yapu apthapi phaxsin yuriwi) 🇵🇪 jacha marka qillqiri.
Makusani jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Makusani markam
Kachi jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
3 186 jaqi (1 574 chacha, 1 612 warmi)
Makusani jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
11 707 (5 845 chacha, 5 862 warmi)
Inka Garcilaso de la Vega
Awki: Sebastián Garcilaso de la Vega; Tayka: Isabel Chimpu Ocllo
Roma
Roma (kastilla aru: Roma), nayriri marka Italiya
Phara jisk'a t'aqa suyu
Phara jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Phara) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Sandia jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Phara jisk'a t'aqa suyu kamasqa mara Llamayu phaxsi 2 1854
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Phara markam.
Martin de Porras
Martín de Porras (* Lima, 1579 mara 9 uru Jallu qallta phaxsin yuritayna - † idem, 1639 mara 3 uru Awti phaxsin yuriwi), 🇵🇪 jach'a marka kathuliku santu.
Awki: Juan de Porras; Tayka: Ana Velásquez.
Phini suyu
Phini suyu (Phinis arupi Suomi, Suysu arupi Finland) Chincha Iwrupapi Jach'a marka kan. Nayriri marka Helsinki (Suysiya arupi: Helsingfors) llaqtam. Qispi llaqtap kamachiynin kan. Hatun kamachiq warmi kan, pay Tarja Halonen sutikun.
Chikmu jisk'a t'aqa suyu
Chikmu t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Santa María de Chicmo) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Antawaylla jisk'a suyupi, Apurimaq jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Jallu qallta phaxsi 11 1964 mara, Fernando Belaúnde Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Kachi marka
Chulli jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Chulli markam
Chakrapampa jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Juyphi phaxsi 8 1990 mara, Alan García Umalliq.
Chulli jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
126 259 jaqi (62 568 chacha, 63 691 warmi)
Chikmu jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
9 430 jaqi (4 614 chacha, 4 816 warmi)
Chakrapampa jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Chakrapampa marka
Jaqinaka
1 850 jaqi (936 chacha, 914 warmi)
Antarapa jisk'a t'aqa suyu
Antarapa t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Andarapa) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Antawaylla jisk'a suyupi, Apurimaq jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Achuqa phaxsi 14 1941 mara, Manuel Prado Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Antarapa markam
Jaqinaka
6 441 jaqi (3 115 chacha, 3 326 warmi)
Antawaylla jisk'a suyu
Antawaylla jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Andahuaylas) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Apurimaq jach'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Juyphi phaxsi 21 1825 mara.
Antawaylla jisk'a suyu nayriri marka: Antawaylla.
Ayapata jisk'a t'aqa suyu
Ayapata jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Ayapata) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kallawaya jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Antawaylla jisk'a suyu
Nayra sarnaqawi
3 987,00 km2
Ayapata jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Ayapata jisk'a t'aqa suyu kamasqa mara Llamayu phaxsi 2 1854
Antawaylla jisk'a suyu
Jisk'a t'aqa suyunaka
Antawaylla jisk'a suyu: 19 jisk'a t'aqa suyunaka:
Jaqinaka
143 846 jaqi ( chacha, warmi)
Ayapata jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
8 996 (4 874 chacha, 4 122 warmi)
Paka
Paka, alaxa pacha thaynama jaliri, aycha manq'ani jach'a jamach'i wa , (Zool. mf. Cientifico suti: Red-backed Hawk, tama: Buteo polyosoma).
San Juan Quri jisk'a t'aqa suyu
San Juan Quri jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de San Juan del Oro) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Sandia jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Phara jisk'a t'aqa suyu kamasqa mara Awti phaxsi 7 1955
Paka
Qamäwipa
Jach'a sillunakan jisk'a jamach'inakar waythapir jamach'iwa. Arumanakaw juk'ampis sarnaqañ yatipxi, ukhamarak wali ch'amaniwa, wali ari nayranipuniwa. Juk'ampis jach'a waranqh manqhanakan qamasipxi, janiw jaqix uñjkaspati.
San Juan Quri jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri San Juan Quri markam.
Paka
Manq'apa
Pakax chhiwli qallunak sillupamp waytasax manq'antaskakiwa. Ukhamarak chhuyu chichix wali sumapuniw aka jamach'inakatakixa. Janiw jiwat uywanak munkiti. Achakunakx katukipuniwa.
San Juan Quri jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
9 828 (5 325 chacha, 4 503 warmi).
Paka
Tapapa
Tapapx warankh jach'a axsarkay manqhanakaruw tapachapxi, tapapax wichhut jisk'a lawanakat lurt'atawa. Juk'ampis qarqa manqhanakaruw k'awnantañ yatipxi.
K'awnapa
Pä k'awn k'awnapxi, uka k'awnapax janq'uwa, ukhamarak chupik ch'ixinakaniwa.
Pataka
Pataka, patakaxa, tunka kuti tunka.
100
Khullu
Khullu, p'isaqaru uñtasita jisk'pacha suni tuqina utjiri uri uywa. Khulluna k'awnapaxa aski manq'awa.
Qallta
Khullu uywañasti chhiqhani uywanakawa uka taypina jikxatasi ukhamaxa khullunaka uywaña, askirkipstayaña, mirantayaña, ukata k’awnayañataki aycha, puquyañataqi juk’ampinaka ukhamawa.
Ukhamaraki utjiwa taki kasta khullunaka, Japónica, coreana, faraona ukatxa lassoto ukanakawa utji.
Khullunakana askina jiltasina jakapxañapataki uñjañasawa kawkhankanitixa jach’a utapa lurañatakixa kawksatuqi uñtatäpasa ukhamana askinjama jakapxañapataki.
Khullunakaxa k’awnapa jani qhusqhunïtapata ukata ch’amañchirinïtapata wali munatawa wawanakaru ukhamaraki achachilanakataki ch’amañchi kunatixa mayja suma k’aphinïtapata ukata juk’a chanini alakipasiña.
Khullunakana qalltapaxa kawkhatasa
Uywaña khullunakaxa Europa, África, Asia tuqita jutiriwa, ukanakaxa Phasianidae uka wila masipata jutiriwa, Europea (coturnix coturnix), ukatxa Japón tuqiruwa apatäxi khaya siglo XI, ukaxa uri khullunakampiwa katusipxi ukhamata uywaña khulluru jaqukipsti (Coturnix coturnix japónica), ukanakawa jilpacha aka uraqpacharu aycha ukhamaraki k’awnañapataki mirantatäwa.
Kunjamasa janch’ipaxa
Khullunakana janchipasti niya muruqu ukhama uñtatawa qachumpi ukhamaraki urqumpixa maykja mayjawa uñjasi.
Phuyupa
Urqunakaxa niya janq’u q’illu, wilänta, uqi ukhama phuyunakaniwa, qachunakaxa niya qhilla ch’iyära mut’irata ukhamawa phuyunakapaxa uñjasi.
Patakachata
Patakachata, tunka kuti tunkachatanaka. Patakanaka satarakiwa. Maya patakachataxa tunka tunkachatawa.
Khullu
Phuyupa
Jachatapa
Qachu khullunakaxa salla kunka arsuyi ukatxa urqu khullunakaxa wali jaltasjamawa ch’amampi arsuyaraki.
Qachütapa urqütapa amuyaña
Khullunakaxa mayja kasta uñtäwinakaniwa ukhamaraki uka kastanakaxa pätunka mayani urunakatwa qachütapa urqütapa amuyasispa niya 99% chiqt’asina ukhamaraki tunka paqallquni urunakatwa uñakipasispa niya 15% ukja chiqt’añampi. Urqu khullunakaxa nina kunkaniwa ch’iyäranakampi t’uxt’urata uñtata ukaxa niya puraka ukakamawa manti, ukatxa qachunakaxa wilänta kunkanakaniwa wiñaya jikxatasi.
Manq’apa
Aka khullunakasti  taqi kasta t’unkunka mankapxi ukhamarki ch’uxña jath’anaka.
Khullu k’awnana ch’amanchirinakapa
Taqi kasta k’awnanakawa mayja ch’amañchirinakaxa utji, kunjama uywata manq’ayata ukarjamawa utji, uka mayjt’anakaxa colesterol, aminoácidos, calorías, proteína, grasa, calcio, fósforo, hierro, sodio, potasio, magnesio, ácidos palmíticos, esteárico ukatxa araquidónico ukanakawa k’awnanxa utji.
Paulínia
Paulínia, Wrasil marka.
Venezia
Venezia (kastilla aru: Venecia), marka Italiya
Pedro Paulet
Pedro Paulet Mostajo  (* Ariqipa, 1874 mara 2 uru Huillka kuti phaxsin yuritayna - † Buenos Aires, 1945 mara 5 uru Taypi sata phaxsin yuriwi), 🇵🇪 jacha marka allqiya kamayuq.
Lordi
Lordi, jaylliphust'a Finland.
Paya
Paya, mayata maya kuti jakhu.
Pedro Paulet
Awi: Pedro Paulet; Tayka: Antonia Mostajo y Quiroz.
Paya
Uz
[[Categoría:Jakhuks] ]
Pata
thumb|250px|Pata Piruw Pata, qullu iramana jani laq'a aynacharu saraqañapataki qalanakampi lawkatata uraqi.
Wanuku jach'a suyu
Wanuku jach'a suyuxa Piruwna mä jach'a suyuwa.
San Pedro Putina Punku jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
San Pedro Putina Punku jisk'a t'aqa suyu kamasqa mara Llamayu phaxsi 5 2005
Wanuku jach'a suyu
Jisk'a suyunaka
11 jisk'a suyunaka:
San Pedro Putina Punku jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Putina Punku markam.
Assisi
Assisi (kastilla aru: Asís), marka Italiya
San Pedro Putina Punku jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
10 605 (6 163 chacha, 4 442 warmi).
Pichaña
Pichaña, ch'illiwata lurata, q'añunaka apthapiña yä. Pichañaxa ch'illiwata juch'usa phalampi lurañawa.
Talawira jisk'a t'aqa suyu
Talawira t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Talavera de la Reyna) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Antawaylla jisk'a suyupi, Apurimaq jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Juyphi phaxsi 21 1825 mara.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Talawira markam
Jaqinaka
16 649 jaqi (8 207 chacha, 8 442 warmi)
Pirqa
Pirqa, uta pirqa uyu qalanakampi ñiq'impi, jani ukaxa yaqha yänakampi lurata.
Barack Obama
Barack Hussein Obama II Barack Obama (*Honolulu, 1961 mara 4 uru Thaya phaxsin yuritayna - ), 🇺🇸 jacha marka arxatiri & anakithiri. Istadus Unidus Prisidinti (2008 - 2016).
Awki: Barack Obama, Sr.; Tayka: Ann Dunham Warmi: Michelle Obama. Yuqanaka: Malia Ann Obama (y. 1998) & Natasha Obama (y. 2001)
Cieneguilla jisk'a t'aqa suyu
Cieneguilla jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Cieneguilla) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lima jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 1970 mara 3 uru Achuqa phaxsin.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Cieneguilla markam
Jaqinaka
15 784 jaqi (7 612 chacha, 8 172 warmi)
Machu Pikchu
Machu Pikchu marka apanukuta Piruw.
Tumaywaraka jisk'a t'aqa suyu
Tumaywaraka t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Tumay Huaraca) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Antawaylla jisk'a suyupi, Apurimaq jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Jallu qallta phaxsi 29 1964 mara, Fernando Belaúnde Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Umamarka marka
Aqhuyani jisk'a t'aqa suyu
Aqhuyani jisk'a t'aqa suyux (kastilla arupi: Distrito de Ajoyani) Perú markana mä jisk'a t'aqa suyuwa, Kallawaya jisk'a suyuna, Punu jach'a suyuna.
Madrid
Madrid (kastilla aru: Madrid), nayriri marka Ispaña
Aqhuyani jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Ayuyani jisk'a t'aqa suyu kamasqa mara Llamayu phaxsi 2 1854
Madrid
Jaqinakapa
3 165 541 jaqi
Aqhuyani jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Aqhuyani markam
Jaqinaka
1 938 (921 chacha, 1 017 warmi)
Madrid
Irpirinaka
Kuraka: Manuela Carmena.
Milano
Milano (kastilla aru:Milán), marka Italiya
Pirwa
Pirwa, sixita pirqani, kunaymana yarananaka imaña uta manqhankiri chiqa.