cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Freddie Mercury
Freddie Mercury, jaqi (Farrokh Bulsara; Gujarati: ફરોખ બલ્સારા‌, Pharōkh Balsārā‌;* (Zanzibar, 1946 mara 5 uru Llamp'u phaxsin yuritayna - London, 1991 mara 24 uru Awti phaxsin yuriwi), 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 jacha marka q'uchu arsuyaña.
Tampurqu jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Jallu qallta phaxsi 31 1941 mara, Manuel Prado Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Tampurqu markam
Jaqinaka
7 353 jaqi (3 655 chacha, 3 698 warmi)
Chuyma
Chuyma, samana apiri apsuri aycha kamana, samañataki wali wakisiri chiqa. Samaxa q'umachiriwa chuyma.
Markapata jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 20 1869 mara, José Balta] Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Markapata markam.
Santa Cruz (Chili)
Santa Cruz (kastilla aru: Santa Cruz), Chili marka. Jaqinaka: 32,387.
Markapata jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
4 520 jaqi (2 333 chacha, 2 187 warmi)
Asunsyun
Asunsyun, Nuestra Señora Santa María de la Asunción, nayra marka Parawayi. Thaya phaxsi 15, 1537 watamanta.
El Prado jisk'a t'aqa suyu
El Prado jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de El Prado). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu, San Miguel jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Llamp'u phaxsi 20 1984, Fernando Belaúnde Umalliq.
Kaskapara jisk'a t'aqa suyu
Kaskapara jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Cascapara) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Yunkay jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
El Prado jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
71,44 km2
Kaskapara jisk'a t'aqa suyu
Qhichwa aru: Cashca = yapuchawi surku; Para = jallu
Chhijchhit Jark'ir Kamani
Kamani
Kamanix mä ayllun jilïr irpirinak taypinkiriwa. Sapa maraw jupax mayninakamp chik ajllitaraki; jilaqatamp lanti jilaqatamp ukat mallkumpiw  chhijchh tuwañapatak aynjasipxi, ukat ayns phuqhasipxakirakiwa. Jupax janiw jaqin ajllitäkiti. Ukat luräwinakap phuqhañapatakix puchtukiñapawa. Qhanaw qinayax mä chaqar ch'ïyarak warkuchxattixa, jupax janïr sum jak'achankipan qullur phichhasir t'ijuñapa, kunatti nina jiq'ix qinayaruw makhatkat ukat junt'jayañ yatiraki. Ukat sintipin jutirjampinïchix jupax uskapik qinayar phallayañapawa. Ukax pachapar lurt'atax sustjarakiriwa. Niy anchapin warxattanx ukjax inamayaw kuns lurasksna. Chhijchhix tukuqañkamaw janq'suwayiri. Chhijchhi janq'suwayatatx may may yapunakax q'ala tukjataw uñjasiri. Yaqhip chaqt'anx ch'uxña umakiw jalaskiri, ukat janiw sum achuqxapxirïxiti.
Kaskapara jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa ?, Umalliq.
El Prado jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
El Prado jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: El Prado (2 830 msnm).
Chhijchhit Jark'ir Kamani
Kamani
Ukjamïpan jilïr ayll apnaqirinakax mäkiw mä tantachäwir jawthapipxiri. Uka tantachäwin juchanir katjañatakix kuk willtayañ yatipxaraki. Ukampins kamanirux janiw ukjamak uñkatapkaspati, juparux yaqh juch jaqupxiri. Ukat jan ukjamaskañapatakix jupax luräwinakapx sum phuqhañappiniwa.
Kaskapara jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Yunkay marka.
El Prado jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
2 084 jaqi (? chacha, ? warmi)
Chhijchhit Jark'ir Kamani
Kaman Uta
Kaman utax mä jisk'a utawa. Sayt'urux niya pä chill chikataniwa, anchurusti pä chillqaraki. Pirqapax qalamp ñiq'imp lursutawa. Mujinapax janiw ancha jach'äkarakiti. Patarux jichhump utachjatatarakiwa. Aka jisk'a utax kamanitak luratawa. Kamanix jallüx ukjaw aka manqhar mantji, ukapachparakiw jupax jan jall waña laws jichhs ch'aranrantañapatakix uka manqharupiniw imasiñ yatiraki, kunatti jan ukjamäjaspax janiw kunamp phichhasiñs attxaspati.
Ukat sum amuykipt'añ sipan aka jach'a Altu pat markan janiw patanjam aynjasiñas chhijchhit jark'iris utjkiti. Kuna chhijchhis justuruw pursuski; jach'a markan jakasir wayn taqaqunakax akatuqit yatixañapax wakisiwa, kunatti walja yatichäwinakaniwa. Yaqhipanakax akan yuritanakax janiw kuns yatxapxiti. Ukat aka qilqt'äwix taqin amuykipt'apxañapatakiw qilqt'ata, kunatti akkïrinx saräwinakax niya nayrxamaskiwa.
Kaskapara jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
jaqi
Yanawanka jisk'a t'aqa suyu
Yanawankajisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Yanahuanca). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Pasqu jach'a suyu, Daniel Alcides Carrión jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa ? uru ? phaxsin ? mara, ? Umalliq.
Uraqipa
923,48 km2
Yanawanka jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Yanawanka (3 184 msnm).
Jaqinaka
13 945 jaqi (? chacha, ? warmi)
Kawapanas jisk'a t'aqa suyu
Kawapanas jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Cahuapanas). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Luritu jach'a suyu, Datem del Marañon jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 7 uru Anata phaxsin 1866 mara, Mariano Prado Umalliq.
Uraqipa
4 982,93 km2
Kawapanas jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Santa Mariya Kawapanas (168 msnm).
Jaqinaka
7 334 jaqi (? chacha, ? warmi)
Ch'uru
Ch'uru, ch'ulli, uywa.
Hernán Siles Zuazo
Hernán Siles Zuazo  (* Chuqi Yapu, 1913 mara 19 uru Achuqa phaxsin yuritayna - † Montevideo, 1996 mara 6 uru Thaya phaxsin yuriwi), 🇧🇴 jacha marka arxatiri & anakithiri.
Wuliwya Prisidinti (1956 - 1960).
Awki: Hernando Siles Reyes ; Tayka: Isabel Zuazo Cusicanqui. Warminaka: Teresa Ormachea. Yuqanaka:
Ademir
Ademir Marques de Menezes suti chacha, " Ademir" sutichaña (* Recife, 1922 mara 8 uru Awti phaxsin yuritayna - † Rio de Janeiro, 1996 11 uru Llamayu phaxsin sarawayxarakitayna), 🇧🇷xa p'iqut takiri anatakaman.
Chawin jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857 mara, Ramón Castilla Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Chawin markam.
Jaqinakapa
1 096 jaqi (736 chacha, 360 warmi)
Wankaraylla jisk'a t'aqa suyu
Wankaraylla jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Huancaraylla) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Víctor Fajardo jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857, Ramón Castilla Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Wankaraylla marka.
Jaqinakapa
1 796 jaqi
Ch'uspi
Ch'uspi, ch'iwi.
Antamarka (Lukana) jisk'a t'aqa suyu
Antamarka jisk'a t'aqa suyu Carmen Salcedo jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Carmen Salcedo) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lukana jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Jallu qallta phaxsi 28 1943, Manuel Prado Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Antamarka marka.
Jaqinakapa
1 768 jaqi
Guilin
Guilin (kastilla aru: Guilin, chinu aru: 桂林, pinyin: Guìlín), China marka.
Antes de Cristo 214
25° 16′ 23″S 110° 17′ 25″O
Jaqinaka: 4,747,963
Sergio Ramírez
Sergio Ramírez Mercado suti (* Masatepe, 1942 mara 5 uru Thaya phaxsin yuritayna -  ) 🇳🇮 jacha marka arxatiri, anakithiri piriudysta & kastilla aru qillqiri.
Awki: Pedro Ramírez Gutiérrez; Tayka: Luisa Mercado Gutiérrez. Warmi:  Yuqanaka:.
Peter Paul Rubens
Peter Paul Rubens (* Siegen, 1577 mara 28 uru Juyphi phaxsin yuritayna - † Antwerpen, 1640 mara 30 uru Llamayu phaxsin yuriwi), jach'a marka llimphiri Yäpap.
Awki: Jan Rubens; Tayka: Maria Pypelincks. Warmi: Isabella Brant (1609–1626) / Helena Fourment (1630–1640). Yuqanaka:
Caselle Landi
Caselle Landi, nayriri marka Italiya. Jaqinaka: 1.652 (2011).
Uywa
Uywa, aka pacha uraqina yuriri, sarnaqiri, jiwiri, kunaymana jakirinaka. Uywaxa kunaymani uywanakawa utjaraki sañani: Axa uywanata, uri uywanaka.
Mankuq jisk'a t'aqa suyu
Mankuq jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Mancos) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Yunkay jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa ?, Umalliq.
Kunats Chino Yatiqasipktana
Nayrïr mara (Primer año)
Ni hao! (kamisaki), zaijian! (jikisiñkama)
Mankuq jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Mankuq marka.
Kunats Chino Yatiqasipktana
Nayrïr mara (Primer año)
Aka arunak jasakpin yatintapxayätana, arsuñakiw mä juk’it ch’amäna kunattï jiskharpayaña, jisk’at arsusin jach’ar tukuyaña, ukjamanakaw utjäna. Ukat suxtïr yatintäwit “caracteres” ukanak qilqt’añ qalltxapxayatäna. Kunapachatï yatichirix qilqañ pirqar ‘karaktiran trasunakap’ qilqkatañ qalltkän ukjaxa, nayax muspatakiw jan ch’ipxtas unch’ukxayäta, niya ukapachparakikiw yaqha yatiqir masinakax amuyasipxäna.
Ukat Chino qilq pankar qilqaqasxañax wali ch’amänwa. Urut urutjamaw ukar jichunuqtxapxayatäna. Sapa yatiqäwin tunka phisqhani, jan ukax kimsa tunk jil ar yatiqapxayatäna. Ukatakix pachaw wal munasïna.
Payïr mara (Segundo año)
Maymarat jichhürkamax 37 Unidades ukj tukuwayapxtana, chiqas taqi ukax janiw inamayäkiti, Chino-t kunayman yatiqawayaptana, sakiñäni: Chino-nakax jaqin luratanakapatas yänakatas ukat yaqhanakampit uñaqasaw karaktiranak sapa arutak uñstayapxiritayna. Akatuqit askpach amuykipt’añatakix akkïr uñanchaw utjistu:
Aka jamuqax “Fun with Chinese Characters” uka pankat apaqt’atarakiwa. Akjan janiw kuna pantasiñas utjkiti, amuyunakax qhanaskiwa. Ukat akampix sum sum chino qilqt’añtuqit amuyxtana. Jichhax jan taqpach yatkstan ukasa, wakiskirï ukanak uñt’xtanwa, ukampix kawkhans jasak yaqhanakampix aruskipxapxañäni.
Wakiskir luräwinaka (Actividades importantes)
Niya pä maran kimsa wakiskir luräwiw utjawayistu, ukanaksti, akjamarak lurt’awayapxtana: mä urux palitunakamp manq’añ yant’apxayatäna, ukax jiwasatak wali mayjaw amuyasïna ukat janirakiw ukanakamp maq’añax walt’asiñjamakänti. Ukat mä qhawqha urunakxarux pinsilampiw janq’u laphinakar qilqapxayatäna, antisins ukaw jan ancha ch’amakänti. Maña katjatat yatiqañax jasakïnwa.
Giuseppe Garibaldi
Giuseppe Garibaldi, suti (* Niza, 1807 mara 4 Huillka kuti phaxsin yuritayna - † Caprera, 1882 mara 2 uru Juyphi phaxsin yuriwi), 🇮🇹 jacha marka militar & anakithiri.
Kunats Chino Yatiqasipktana
Wakiskir luräwinaka (Actividades importantes)
Akar phuqhatt’añatakix jilata Victor juparuw jiskt’añäni. Jilata, jumatak Chino yatiqäwinakax kumjamakisa:
Giuseppe Garibaldi
Awki: Domenico Garibaldi; Tayka: Rosa Raimondi. Warmi: Ana Maria de Jesus Ribeiro, "Anita Garibaldi" suti warmiqa. Yuqanaka: Menotti, Rosita, Teresita wan Ricciotti. .
Kunats Chino Yatiqasipktana
Wakiskir luräwinaka (Actividades importantes)
Chino-x mayjxampiniw natak amuyasi, ukat qilqapa mayjatapat yatiqañatakix askpach ch’am tukuñawa, ukjamarus jichhax Chino yatiqañax wali munatäxiwa, kunattï niya walja yatintañ utanakan yatichasxi. Nayax yatiqatax aka uraqpachar puriyistasp uk munta, kunattï jichha urunakax Chinan jil qhipha tiknulujiyanakax lurasxi.
Chakayán jisk'a t'aqa suyu
Chakayán jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Chacayán). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Pasqu jach'a suyu, Daniel Alcides Carrión jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa ? uru ? phaxsin ? mara, ? Umalliq.
Kunats Chino Yatiqasipktana
Wakiskir luräwinaka (Actividades importantes)
Me parece que el chino es un idioma totalmente diferente, al tener una escritura diferente es necesario más esfuerzo para su aprendizaje, además, actualmente está en auge, puesto que se está enseñando en varios institutos y en universidades. Espero que el aprendizaje de este idioma sea un vehículo más para poder integrarnos con el mundo, ya que actualmente en China se produce muchas de las nuevas tecnologías.
Chakayán jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
2 553 jaqi (? chacha, ? warmi)
Kunats Chino Yatiqasipktana
Wakiskir luräwinaka (Actividades importantes)
Ukjar kullaka Ruth-arakiw akatuqit juk’amp qhanancht’istani. Kullaka, Chino yatiqäwinakamat arxayt’apxita:
A mi parecer el idioma chino mandarín, después del idioma Inglés, es uno de los idiomas extranjeros más hablados en el mundo; yo elegí aprender este idioma porque primero, creo que el chino es uno de los idiomas más antiguos en la historia, incluso más antigua que el japonés o coreano, segundo, porque quería conocer más acerca de la cultura asiática, su educación y tradiciones a través de una nativa, la que fue mi maestra, además pienso que con una nativa se aprende mejor, por último pienso que el chino en el futuro será un idioma global y tan requerido como el inglés en el campo laboral y comercial.
Ingles-xaruxa, nayatakix chino mandarin-ax aka uraqpachan wali arsutawa; nayax aka ar yatiqañ amtasta kunattï nayraqataxa, amuytwa, chino-x nayratpach juti, yamas japonés jan ukax coreano ukanakatsipan askpach nayrjamawa, ukjaruxa, china-nkir yatichirtuqiw asia-n saräwinakapxatas yatichäwipatas ukanakat juk’amp yatiñ munayäta, ukjamarus mä jisk’atpach chino arsurimpix sumpachaw yatiqasismächi, qhipharux chino-x jichh aka uraqpachankaniwa ukat irnaqañampitak alakip lurañampitakix ingles-jam wali munatäniwa.
Suyt’äwinaka (Expectativas)
Jakäwix marat maratjamaw mayjakiptaski. Amuyatax chino-x ingles-arjamakiw jikxatañ munxasmächi, kunattï jaqipax aka uraqpachatakiw kunayman qhipha uñstayat yänak arupamp qilqxatat lurxapxi. Aka qhipha maranakax chino-nakan lurat yänakakiw kawkhans uñstaskamächi, nayrïr maranakax janjamakiw Bolivia-n jila kullakanakax anch china-n lurat yänak munapxirikiti. Jupanakax luratanakapax janiw ancha kusäkiti sakiw sapxirïna. Antisins Japon-an luratä ukanak wal munapxirïna. Jichhax janiw anch ukjamäxiti, juk’at juk’at lup’ïwinakap mayjt’ayxapxi.
Inklisamp Chinumpi (Inglés vs Chino)
Yaqhip wali yatxatatanakax sapxiwa, akat mä tunka mararu, jan ukax tunka phisqhan mararux chino-w nayrankani. Sumpach amuyt’añ sipan ukax chiqakjamakiskiwa kunattï jupanakax qulqinitakjam jan qulqinitakjamaw may may yänak lurt’apxi, ukat uka chikarakiw arupax nayrar wali ch’amamp sartaski. Akanak uñjasin wali lup’injamawa, ukat jiwasax mä yatichäw apsuñasapiniwa, janiw aliq ukjamak qhiphaqtksnati. Ukjamakiskañän ukaxa, janjakiw jichh kawksarus unxtañsiñ atkañäniti. Akampix sañ muntanwa, kunawsatï chino jan ukax yaqha ar yatiqtan ukjaxa, jiwaspachaw ispijut uñkatasiñasa, ukat jiskt’asipxañasawa: khithiptansa, kawkhats jutapxtana, kawkiris arusaxa, kuns ukatak lurasktana ukat juk’ampinakampi.
Qina
Qina, maya jisk'a yäwa, tuquruta phulunaka lurata, Qinaqina phusañatakiwa.
Anchunqa jisk'a t'aqa suyu
Anchunqa jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Anchonga). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Wankawillka jach'a suyu, Anqara jisk'a suyu.
Uraqipa
72,4 km2
Anchunqa jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Anchunqa (3 298 msnm).
Jaqinaka
7 282 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Coreca
Coreca, nayriri marka Italiya. Jaqinaka: 700 (2017).
Desiderius Erasmus
Awki: Gerard ; Tayka: Margaretha Rogerius.
Kunturi
Kunturixa nayra pachaxa aski waynaruwa tukuritayna.
Lluqu
Lluqu, tullu manqhankiri chupika muruq'u llayta janchi, ukawjaru purisina wilaxa taqi chiqaru muyti. Jakirinakaru jakayiri kamana. Lluquxa jani samart'asawa wila ch'iqiyi.
Aruskipa
Uywa pusi (Felis catus) ukaxa sallqa pusi (Felis silvestris) uywañata uñstayatawa, ukaxa aycha manq’iri uywa manq’awa, ukaxa familia Felidae ukankiwa. Nayraqatax akax mä subespecie ukham uñt’atawa, Felis silvestris catus sutimp uñt’atawa.
Ukax jach’a uywanakat maynïriwa ukatx jichhürunakanx niya phisqa tunk kunayman uywanakaw utji, ukax organismos de certificación ukanakan uñt’atawa. Walja markanakanx pusix uywa manq’irinakan kamachinakaparjamaw uñt’ayasi, kunjamakitix anunaka, hurón ukanaka. Esencialmente territorial, pusix jisk’a uywanak manq’iriw kunjamatix roedores jan ukax jamach’inaka. Pusinakax kunayman vocalizaciones ukanipxi, purrs, meows, hisses jan ukax growls ukanaka, ukampirus nayraqatax ajanupan ukhamarak janchipan posición ukat feromonas ukanakampiw aruskipt’apxi.
2006 ukat 20071 maran lurat irnaqawiparjamaxa, uywa uywañax mä subespecie sallqa uywawa, ukax nayra achachilanakat jutiriwa, ukax africano sallqa (Felis silvestris lybica) subespecie ukankiwa. Nayrïr uywañanakax 8.000 marat 10.000 marakamaw Neolítico ukanx Media Fértil uksanx lurasispäna, uka pachax cereal yapuchañ qalltawimp ukhamarak reservas ukanakan tantachasitapatw uñt’ayasi, ukax roedores ukanakamp atacatäspawa, uka pachax pusix Jaqitakix mä aski yanapiriruw tukuwayi domesticación ukar mayt’asiña.
Nayraqatax egipcionakaw jach’añchapxäna, Europa uksanx Edad Media ukanx saxranakar uñt’ayapxäna ukatx 1800 maranakanw nobleza cartanakap wasitat katuqapxäna. Asia tuqinx pusix suerte, qamirïñ jan ukax jaya pacha jakañ ukanakamp sinónimo ukhamaw qhiparaski. Aka felino ukax cultura popular ukhamarak artística ukanakan chimpup jaytawayi, expresiones populares ukanakampi ukhamarak kunayman representaciones ukanakamp literatura, pintura ukat musica ukanakan.
Manserichi jisk'a t'aqa suyu
Manserichi jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Manserichi). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Luritu jach'a suyu, Datem del Marañon jisk'a suyu.
Uraqipa
3 493,77 km2
Manserichi jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Saramiriza (120 msnm).
Jaqinaka
7 773 jaqi (? chacha, ? warmi)
La Florida jisk'a t'aqa suyu
La Florida jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de La Florida). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu, San Miguel jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Achuqa phaxsi 26 1965, Fernando Belaúnde Umalliq.
Uraqipa
61,33 km2
La Florida jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: La Florida (900 msnm).
Jaqinaka
2 666 jaqi (? chacha, ? warmi)
Justin Bieber
Justin Drew Bieber (Justin Bieber), Kanada q'uchu arsuyaña.
Chikama jisk'a t'aqa suyu
Chikama jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Chicama). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, La Libertad jach'a suyu, Asqupi jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 2 uru Chichu phaxsin 1857 mara, Ramón Castilla Umalliq.
Uraqipa
895,45 km2
Chikama jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Chikama (125 msnm).
Jaqinaka
15 785 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Puente Piedra jisk'a t'aqa suyu
Puente Piedra jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Puente Piedra) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lima jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 1927 mara 14 uru Anata phaxsin, Augusto Leguía Umalliq.
Uraqipa
12° 4' 13" S 77° 03' 45" W
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Puente Piedra markam
Jaqinaka
233 602 jaqi (116 937 chacha, 116 109 warmi)
Chichas jisk'a t'aqa suyu
Chichas jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Chichas) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kuntisuyus jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857 mara, Ramón Castilla Umalliq.
Jaqinakapa
832 jaqi (426 chacha, 406 warmi)
Llika
Llika, nayraqatpachxa, kunayman llikanakaw utji, urpu llika, iwij phatank llika, kusi kus llika, aka llikaxa intirnitarakiw yaqha arunxa.
Jan Sutin Wila Wawanakamp Rayun Purit Uywanakamp Imaña
Kantuyux jan sutin sullu jiwat wawanakamp rayun purit jiwat uywanakamp imañawjawa. Ukawjax qullu iraman p’ujru jichhu jichh taypin jiqxatasi, ukat janiw jachäkarakiti, jisk’pachakiwa. Qalamark ayllutx patak pä tunkan k’atanak sarañankiwa. Uka jak’anx janiw jaqix jakkiti, uka jak’anakarux urunakkiw uyw jark’ir anakipxiri. Ukat ukjamïpanx mäk’a chhijuniwa. Jararankhunakkiw jan jallük ukjax uka taypin jalanaqaskiri.
Wansa jisk'a t'aqa suyu
Wansa jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Huanza) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Waruchiri jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Jan Sutin Wila Wawanakamp Rayun Purit Uywanakamp Imaña
Kunjamati qalltañatakix saskayätanxa, ukawjax wila jiwat sullunakamp rayun purit uywanakamp imañatakiwa, janiw jach’a jiwat jaqinak p’ampachañatakïkiti. Ukat waljaninakaw akjam jiskt’asipxaspa: Kunats amstanki. Jan qullunkkasp ukax kunas kamachaspa. Kunats sullu wawanak imañatakikïpacha. Aka qhipha maranakanx ukawjarux usuchjasit jiwat wila wawanak apasipkakpachati. Taqi aka jiskt’äwinakax jaysäwinkamapxiwa. Nayraqata, jan sutin jiwat wawanak imañax janiw aliqat qullupatankkiti, jan ukasti akkïrinakat uka alaxanki; kunapachati maynix usuchjasi, sullsu ukjaxa, jaqix qullurupiniw rispachäpxirïna, ukjaman jan walt’äwinakax jayankxañapataki.
Wansa jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 8 1959, Manuel Prado Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Wansa markam.
Jaqinakapa
638 jaqi
Umati jisk'a t'aqa suyu
Umati jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Omate) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu General Sánchez Cerro jisk'a suyupi, Moqwegwa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Kidayñay
Kidayñay (lituani aru: Kėdainiai) Lituaña marka.
Jan Sutin Wila Wawanakamp Rayun Purit Uywanakamp Imaña
Säwi
"Janiw jisk’a yänakapax apnaqañasa, apaniñasa, rayuw arknaqasiri, jan ukax limpuw mantasir siwa."
Taqi ukanakatpï kuns saraparxamapiniw phuqhapxirityanaxa, ukat jan chhijchhis rayus kutt’aniñapatakiw kantuyux qullunkiritaynaxa, kunatti uka alaxanx janiw kuna yapusa, jaqisa, uywas utjkiti. Justuruw kuna chhijchhis rayus tukuqañkam puriski. Ukat sipan aka qhipha maranakanx janiw nayrxam saräwinakar arkañ yatxapxiti. Jaqin amuyunakapax aski masjt’atxamakïxiwa. Sañäni, kunapachati juchachasir utj ukjax ukjmakiw uñtxapxi. Kuns munañanakaparxamakiw qhipha waynäwirinakax lurañ munxapxasmächi
Umati jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Umati markam
Asnu
Asnu, qala kayu, ch'utu, ñuñuri kasta uywa, jaqina uywata, paya jach'a jinchuni, pusi kayuni, t'awrarara, q'achu manq'iri. Uka uywaxa khumuritaki uywawa. Asnuxa khumuri uywawa.
Patas jisk'a suyu
Patas jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Pataz) Piruwna mä jisk'a suyuwa, La Libertad jach'a suyu.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 12 uru Anata phaxsin 1821 mara, Jusiya San Martin Libertadur.
Uraqipa
4 226,53 km2 8°16´36” S - 77°17´47” O
Niccolò Cusano Jach'a Yatiñ Uta
Niccolò Cusano Jach'a Yatiñ Uta(kastilla aru: Università degli Studi Niccolò Cusano'' - UNICUSANO), jach'a yatiñ uta, Roma marka, Italiya.
Patas jisk'a suyu
Jisk'a t'aqa suyunaka
Patas jisk'a suyu: 13 jisk'a t'aqa suyunaka:
Jaqinakapa
66 559 jaqi ( chacha,  warmi)
Fulgencio Yegros
Fulgencio Yegros y Franco de Torres  (* Quyquyhó, 1780 Anata phaxsin yuritayna - Asunsyun, 1821 mara 17 uru Huillka kuti phaxsin yuriwi), jacha marka militar & anakithiri. Parawayi prisidinti (1814).
Awki: José Antonio Yegros; Tayka: María Ángela Franco de Torres. Warmi: Facunda Speratti Yuqanaka: 4.
Kusikusi
Kusikusi, simpana utjasiri uywa qallu. Kusikusixa k'isimiranakampiwa manq'antayasirixa.
Umati jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
3 900 jaqi (1 975 chacha, 1 925 warmi)
Bactrocera abdoangusta
Bactrocera abdoangusta ch'iwi (Insecta), orden chhichhillanka (Diptera).
Nayra sarnaqäwi
Katjaña Drew, 1972.
Shanghai
Shanghai (kastilla aru: Shanghái, chinu aru: 上海, pinyin: Shànghǎi), China marka.
1267 Llamp'u phaxsi
31°12′0″S 121°30′0″O
Jaqinaka: 24,152,700
Turku
Turku (suysu aru: Åbo) Phini suyu marka.
Wanta jisk'a suyu
Wanta jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Huanta) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Ayaquchu jach'a suyu.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 21 uru Juyphi phaxsin 1825 mara, Simuna Wuliwar Libertadur.
Markanaka - Uchuy markanaka
Wanta jisk'a suyu nayriri marka: Wanta.
Jisk'a t'aqa suyunaka
Wanta jisk'a suyu: 8 jisk'a t'aqa suyunaka:
K'isimira
K'isimira, qanlli, jani ch'akani, uraqi manqhana jakiri jisk'a uywa. Qanlli satarakiwa. Ch'iyara k'isimiranakaxa kusi kusiruxa k'atakiwa manq'antapxixa. Laqa witnaqiri, uraqina jakasiri jisk'a laq'u. Uka laq'unakaxa qala manqhanakaruwa k'awnapxi.
Luli
Luli, jach'a jich'usa chhuruni, panqaranakata musq'apa ch'ammuri jisk'a ch'uxña jamach'i.
Wanta jisk'a suyu
Jaqinakapa
93 360 jaqi (46 378 chacha, 46 962 warmi)
Asia jisk'a t'aqa suyu
Asia jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Asia) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kañiti jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Asia markam.
Jaqinakapa
3 900 jaqi
Lulul
Lulul (kastilla aru: Lolol), Chili marka. Jaqinaka: 2,188.
Tallin
Tallin (istuña aru: Tallinn) Istuña nayriri marka.
Llapa jisk'a t'aqa suyu
Llapa jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Llapa). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu, San Miguel jisk'a suyu.
Pusi cepillo luraña
Jilapachax pusinix jupanakpachaw jach’a k’achacht’asiñ lurawinakap uñjapxi. Chiqansa: jupanakan instintopax jan kuna jan walt’awimp q’umachasiñatakiw ch’amanchapxi. Ukampis janiw jasaki cuerpopan taqe cheqanakapar puripkaspati. Cepillo jan ukax peina (brosse a chat) ukax wali wakiskir yanapt’aw felino ukar munaspa. Ukat ukat sipansa, pusiniru suma kʼachachtʼañan chikanchasiñajja, jumampi ukat lipʼichit lurat suma amigomampi sum apasiñapatakiw yanaptʼistaspa. Ukatxa, akax kʼumaräskiti janicha uk yatiñatakiw yanaptʼtamxa. Janipuniw armañakiti, pusinix naturalmente uñjañ munapxi ukat taqiniw suma k’achacht’atäñax wali askit uñjapxi... ¡Sapa kutiw kuna herramientas ukanakas abrigopar uñtasita ukat jupanakarux gustañapa!
Llapa jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857, Ramón Castilla Umalliq.
Pusi cepillo luraña
Cepillo lurañax kuna askinakas utji
Janiw mä juk’amp privilegiado jaqichasiñakikiti ukat pusinimp íntimo contacto ukar ch’amanchañaki, jan ukasti cepillado ukax metabolismo ukatakix walja askinakaw utji. Ukanaka taypinxa: ch’amañchawi muskulupa ch’amañchawi yanapt’asa abrigo machaqar tukuyañataki, wila circulación ch’amanchawi yuspajaraña jilpacha ñik’uta apsuñataki, ukatxa ukaxa jark’aqirakiwa manq’añapataki walja jiwat ñik’uta manq’añapataki tukuyañataki ch’uqi ch’uñuru tukuyañataki purakapana jupa pachpa suma kʼachachtʼatapatjja.
Llapa jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
132,68 km2
Llapa jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Llapa (2 928 msnm).
Jaqinaka
5 576 jaqi (? chacha, ? warmi)
Mataqutu jisk'a t'aqa suyu
Mataqutu jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Matacoto) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Yunkay jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa ?, Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Mataqutu marka.
Jaqinakapa
jaqi
Immanuel Kant
Immanuel Kant suti ( Königsberg, 1724 mara 22 uru Yapu apthapi phaxsin yuritayna - Königsberg 1804 mara 12 uru Anata phaxsin yuriwi) 🇩🇪 jacha marka Lup'intawiri.
Pawqartampu jisk'a suyu
Pawqartampu jisk'a suyu nayriri marka: Pawqartampu.
Jaqinaka: 47 313
6 295,01 km2
13º 45' 19 S, 71º 51' 07'' O
Jisk'a t'aqa suyunaka
Pawqartampu jisk'a suyu: 6 jisk'a t'aqa suyunaka:
Uqunqati jisk'a t'aqa suyu
Uqunqati jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Ocongate) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Qispiqanchi jisk'a suyupi, Qusqu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857 mara, Ramón Castilla Umalliq.
Jaqinakapa
13 578 jaqi (6 986 chacha, 6 592 warmi)
Mikhaïl Lomonóssov
Mikhaïl Vasílievich Lomonóssov (rusiya aru: Михаи́л Васи́льевич Ломоно́сов) (asu Awti phaxsi 19, 1711 yuriña – Yapu apthapi phaxsi 15, 1765 yuriwi) Rusiya qillqaq.
Illapa
Illapa, paya qinaya taypita lliphi uñasiri.
Béla Lugosi
Béla Ferenc Dezső Blaskó (unriya aru: Blaskó Béla Ferenc Dezs) suti Bela Lugosi (* Lugoj, 1882 mara 20 uru Taypi sata phaxsin yuritayna - Los Angeles 1956 mara 16 uru Thaya phaxsin yuriwi) huk 🇭🇺 Hunkariya jacha marka yäpari.
Awki: ; Tayka:. Warminaka: Ilona Szmick (1917–1920) / Ilona von Montagh (1921–1924) / Beatrice Weeks (1929–1929) / Lillian Arch (1933–1953) / Hope Lininger (1955–1956). Yuqanaka: Bela George Lugosi (1938 - ).
Oulu
Oulu (suysu aru: Uleåborg) Phini suyu marka.
Alabama suyu
Alabama Istadus Unidusna mä suyuwa.
Bactrocera abbreviata
Bactrocera abbreviata ch'iwi (Insecta), orden chhichhillanka (Diptera).
Nayra sarnaqäwi
Katjaña Hardy, 1974.
Hernando Siles
Hernando Siles Reyes (* Sukri, 1882 mara 5 uru Thaya phaxsin yuritayna - † Lima, 1942 mara 25 uru Awti phaxsin yuriwi), 🇧🇴 jacha marka arxatiri & anakithiri.
Nanchuq jisk'a t'aqa suyu
Nanchuq jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Nanchoc). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu, San Miguel jisk'a suyu.
Hernando Siles
Awki: Adolfo Siles; Tayka: Remedios Reyes. Warmi: Teresa Ormachea. Yuqanaka: Hernán, Luis Adolfo & Jorge
Nanchuq jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Jallu qallta phaxsi 2 1958, Manuel Prado Umalliq.
Uraqipa
358,94 km2
Nanchuq jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Nanchuq (400 msnm).
Jaqinaka
1 308 jaqi (? chacha, ? warmi)
Antaparqu jisk'a t'aqa suyu
Antaparqu jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de San Antonio de Antaparco). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Wankawillka jach'a suyu, Anqara jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 7 uru Yapu apthapi phaxsin 1954 mara, Manuel Odría Umalliq.
Uraqipa
33,42 km2
Antaparqu jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Antaparqu (2 771 msnm).
Jaqinaka
855 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Rankawa
Rankawa (kastilla aru: Rancagua), Chili marka. Jaqinaka: 206,971.
José Ballivián
José Ballivián y Segurola (* Chuqi Yapu, 1805 mara 5 uru Llamayu phaxsin yuritayna - † Rio de Janeiro, 1852 mara 6 uru Taypi sata phaxsin yuriwi), 🇧🇴 jacha marka militar & anakithiri.
Wuliwya Prisidinti (1841 - 1847).
Awki: Jorge Ballivián; Tayka: Isidora Segurola. Warmi: Mercedes Coll. Yuqanaka: Adolfo Ballivián
Ramrahirka jisk'a t'aqa suyu
Ramrahirka jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Ranrahírca) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Yunkay jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa ?, Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Ramrahirka marka.
Jaqinakapa
jaqi
Medellín
Medellin, 🇨🇴 marka. Antioquia jach'a suyu nayriri marka.
Nayra sarnaqäwi
1616 mara 2 uru Achuqa phaxsin.
Uraqita
2 529 403 jaqinaka (2018)
6°14′41″N 75°34′29″O
Pawqar jisk'a t'aqa suyu
Pawqar jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Paucar). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Pasqu jach'a suyu, Daniel Alcides Carrión jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 4 uru Jallu qallta phaxsin 1952 mara, Manuel Odría Umalliq.
Kasma jisk'a suyu
Kasma jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Casma) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Ankashu jach'a suyu.
Pawqar jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
134,18 km2
Sándor Kocsis
Sándor Kocsis suti (* Budapest, 1929 mara 21 uru Llamp'u phaxsin yuritayna - Barcelona, 1979 mara 22 uru Huillka kuti phaxsin yuriwi) Hunkariya jacha marka jach'a marka phutwul anatakaman.
Kasma jisk'a suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Huillka kuti qallta phaxsi 25 1955 mara, Manuel Odría Umalliq.
Pawqar jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Pawqar jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Pawqar (3 350 msnm).
Just Fontaine
Just Fontaine suti chacha (* Marrakech, 1933 mara 18 uru Thaya phaxsin yuritayna - 2023 ), 🇫🇷 jach'a marka p'iqut takiri anatakaman.
Pawqar jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
2 224 jaqi (? chacha, ? warmi)
Chhuqha
Chhuqhax mä quta jamach'iwa (Zoo. mf. científico sutipax: Fulica giantea. Tama: Rallidae).
Chuqupi jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 2 uru Chichu phaxsin 1857 mara, Ramón Castilla Umalliq.
El Carmen jisk'a t'aqa suyu
El Carmen jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de El Carmen) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Chincha jisk'a suyupi, Ika jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Thaya phaxsi 28 1916 mara, José Pardo Umalliq.
Just Fontaine
Juk'amp Jach'aq'achxat yatiyäwinaka
[Categoría:P'iqut takiri (OGC Niza)]]
El Carmen jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri El Carmen markam.
Jaqinakapa
11 725 jaqi (5 861 chacha, 5 864 warmi)
Chuqupi jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
100,24 km2
Sándor Kocsis
Awki:  ; Tayka:.
Chuqupi jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Chuqupi jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Chuqupi (125 msnm).
Kasma jisk'a suyu
Uraqipa
2 262,86 km2 09°31´33” S y 78°01´51” O
Chhuqha
Janchipa
Jach'a jamach'inak kastawa. Pä chhiy kimsa chhiy ukch'anakaw jilapxi. Ch'iyaraw phuyunakapaxa. P'iqipax jisk'akiwa, khirupax ch'iyar wilawa. Chhuruñapax pampill janq'uwa, kayunakapax ch'uxñawa.
Kasma jisk'a suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Kasma jisk'a suyu nayriri marka: Kasma.
Antonio Gramsci
Antonio Gramsci suti (* Ales, 1891 mara 22 uru Chichu phaxsin yuritayna - † Roma, 1937 mara 27 uru Yapu apthapi phaxsin yuriwi), 🇮🇹 jacha marka piriudysta, Lup'intawiri, qillqiri & anakithiri.
Kasma jisk'a suyu
Jisk'a t'aqa suyunaka
Kasma jisk'a suyu: 11 jisk'a t'aqa suyunaka:
Jaqinakapa
41 477 jaqi ( chacha, warmi)
Antonio Gramsci
Awki: Francesco Gramsci (1860-1937); Tayka: Giuseppina Marcias (1861-1932). Warmi: Peppina. Yuqanaka: Gennaro (1884), Grazietta (1887), Emma (1889), Antonio (1891), Mario (1893), Teresina (1895) & Carlos (1897).
Lurayir mayjt'ayiri
Lurayiri mayjt'ayirix mä lurayiri aruru mayjt'ayi kunatixa aka mayjt'ayirixa wali apnaqasi aru tamanakana.
Kapachika jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Kapachika markam
Jaqinaka
11 387 jaqi (5 655 chacha, 5 732 warmi)
Chhuqha
Manq'apa
Parinax quta jisk'a laq'unak manq'i, ukhamarak quta quranaks manq'akirakiwa.
Daniel Alomía Robles
Daniel Alomía Robles suti (* Wanuku, 1871 mara 3 uru Chichu phaxsin yuritayna - † Lima, 1942 mara 17 uru Huillka kuti phaxsin yuriwi), 🇵🇪 jacha marka Opera Jaylliphust'ari.
Augusto Roa
Augusto Roa Bastos (* Asunsyun, 1917 mara 13 Juyphi phaxsin yuritayna - Asunsyun, 2005 mara 26 uru Yapu apthapi phaxsin yuriwi), jacha marka qillqiri.
Morona jisk'a t'aqa suyu
Morona jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Morona). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Luritu jach'a suyu, Datem del Marañon jisk'a suyu.
Augusto Roa
Awki: Lucio Roa; Tayka: Lucía Bastos. Warminaka: Lidia Mascheroni / Amelia Nassi Hannois / Iris Giménez. Yuqanaka: Mirta Roa Mascheroni, Carlos Roa Mascheroni, Francisco Roa Giménez, Silvia Roa Giménez & Alira Roa Giménez.
Antapampa jisk'a t'aqa suyu
Antapampa jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Antabamba) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Antapampa jisk'a suyupi, Apurimaq jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Juyphi phaxsi 21 1825 mara.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Antapampa markam
Augusto Roa
Jawari
Cuentos infantiles
Daniel Alomía Robles
Awki: Marcial Alomía (phransya jaqi), Tayka: Micaela Robles. Yuqa: Armando Robles Godoy.
Pastasa jisk'a t'aqa suyu
Pastasa jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Pastaza). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Luritu jach'a suyu, Datem del Marañon jisk'a suyu.
Waya jisk'a t'aqa suyu
Waya jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Huaya) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Víctor Fajardo jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Pastasa jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 2 uru Huillka kuti phaxsin 1943 mara, Manuel Prado Umalliq.
Waya jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857, Ramón Castilla Umalliq.
Pastasa jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
8 918,24 km2
José María Pérez
José María Pérez de Urdininea (* Luriway, 1784 mara 31 uru Taypi sata phaxsin yuritayna - † Chuqi Yapu, 1865 mara 4 uru Awti phaxsin yuriwi), 🇧🇴 jacha marka militar & anakithiri.
Pastasa jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Pastasa jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Ullpayaku (130 msnm).
Pusi janchi tuqita ch’amanchaña
Kunjamas uta manqhankir pusinix ocupar?
José María Pérez
Wuliwya Prisidinti (1828).
Pusi janchi tuqita ch’amanchaña
Mä apartamentox felino ukarux askiwa, kunayman pusi lurawinakaw utjañapa, ukax uta manqhankir pusini ukhamächi ukhaxa. Sapa uru anatt’aña ukat kunaymaninak lurañax wali askiw pusirux juk’amp jan walt’awinakar saykatañapataki ukhamarak llakisiñ jan walt’awinakar saykatañapataki.
Waya jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri San Pidru Waya marka.
Marie Curie
Maria Salomea Skłodowska-Curie (* Warszawa, 1857 mara 7 uru Awti phaxsin yuritayna - Passy, 1934 mara 4 uru Huillka kuti phaxsin yuriwi), 🇵🇱 jach'a marka jaqinaka; huk Yatxatawiri, Kimika yachaq mantapas yachaqsi karqan.
Pastasa jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
6 148 jaqi (? chacha, ? warmi) - 2005 mara
Morona jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 2 uru Huillka kuti phaxsin 1943 mara, Manuel Prado Umalliq.
Pablo Picasso
Pablo Ruiz Picasso suti jaki, Pablo Picasso suti (* Málaga, 1881 mara 25 Taypi sata phaxsin yuritayna - Mougins, 1973 mara 8 uru Yapu apthapi phaxsin yuriwi) 🇪🇸 jach'a marka qillqiri qhusqhuri, llimphiri Yäpap. Samanchaña, samichaña.
Pusi janchi tuqita ch’amanchaña
Pusi kusist’ayañatakixa, jisk’a pachanak anatt’aña sapa kuti uñt’ayañaxa mä suma thakhiwa pusiru mä estado emocional estable ukhamaraki dinámico ukana utjañapataki. Inas awisax mä machaq caja churañax yaqha universo olfativo ukar jistʼarañapatak yanaptʼchispa, ukat machaq imantasiñ chiqaw utjarakispa. Pachamaman utjki uka elementonak sapa kuti mayamp wakichtʼasaxa, pusiniruw mayjtʼir situacionanakar yatintañ yanaptʼtaxa. Banda sonora mayjtʼayañajja, oportunidad utjaspa ukhajja, kunjamsa mayjtʼayaspa uk sum amuytʼañatakiw yanaptʼarakispa.
Morona jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
10 777 km2
Chhuqha
Tapapa
Tapapax qutapatxankiwa, t'ut'urat lurataw tapapaxa.
Morona jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Morona jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Puerto Alegría (130 msnm).
Chawiña jisk'a t'aqa suyu
Chawiña jisk'a t'aqa suyu ; (kastilla arupi: Distrito de Chaviña) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lukana jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Thaya phaxsi 22 1921, Augusto Leguía Umalliq.
Pusi janchi tuqita ch’amanchaña
¿Kunatsa uta manqhankir pusinimp anattʼañax wali wakiskirixa?
Barranquilla
Barranquilla, San Nicolás de la Barranquilla marka Kuluwya.
Killu jisk'a t'aqa suyu
Killu jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Quillo) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Yunkay jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Punta Negra jisk'a t'aqa suyu
Punta Negra jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Punta Negra) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lima jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Chawiña jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Chawiña marka.
Punta Negra jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa mara 1954 mara 7 uru Yapu apthapi phaxsin, Manuel Odría Prisidinti.
Killu jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa ?, Umalliq.
Pusi janchi tuqita ch’amanchaña
Anatañax (jouet chat action) pusi jakäwipanx wali wakiskiriwa, amuyunakapan ukhamarak janchipan equilibrio ukar ch’amanchañatakiw yanapt’i. Taqi pusinix anatt’apxañapawa ukat ch’amachasipxañapawa, ukhamat muskulunakap yatichañataki ukhamarak ch’akhanakan jan walt’awinakapar mayisiñataki.
Chawiña jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
2 708 jaqi
Marie Curie
1911 Nobel Pallaytas chaskirqan (Nobel Pallay Kimikapi).
Barranquilla
1627 -1637.
Morona jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
6 658 jaqi (? chacha, ? warmi) - 2005 mara
Waya jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
2 526 jaqi
Pusi janchi tuqita ch’amanchaña
Juk’ampirus uta manqhankir pusinitakix, juk’a oportunidades ukaniwa anqan vapor jaytañataki ukat janiw libertad ukax anqar mistuñatakix kunapachatix munapki ukhaxa.
Chhuqha
K'awnapa
Qachu chhuqhax 7 q'awn q'awnanti. Uka k'awnanakapax q'illuwa, ukhamarak ch'iyar ch'ixinakaniwa.
Bactrocera abdoaurantiaca
Bactrocera abdoaurantiaca ch'iwi (Insecta), orden chhichhillanka (Diptera).
Marie Curie
1903 Nobel Pallaytas chaskirqan (Nobel Pallay Pachaykamay).
San Fernando (Chili)
San Fernando (kastilla aru: San Fernando), Chili marka. Jaqinaka: 63,732.
Claribel Alegría
Clara Isabel Alegría Vides suti, Claribel Alegría (* Estelí, 1924 mara 12 uru Llamayu phaxsin yuritayna - Manawa, 2018 mara 25 uru Chichu phaxsin yuriwi ) 🇳🇮  jacha marka piriudysta & kastilla aru qillqiri.
Chinchu jisk'a t'aqa suyu
Chinchu jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Chincho). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Wankawillka jach'a suyu, Anqara jisk'a suyu.
Bactrocera abdofuscata
Nayra sarnaqäwi
Katjaña Drew, 1971.
Killu jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Killu marka.
Barranquilla
10°57′50″N 74°47′47″O
Pablo Picasso
Pablo Diego José Francisco de Paula Juan Nepomuceno Cipriano de la Santísima Trinidad Ruiz Picasso» (según su certificado de nacimiento) o «Pablo Diego José Francisco de Paula Juan Nepomuceno María de los Remedios Crispiniano de la Santísima Trinidad Ruiz Picasso» (según su partida de bautismo).
Marie Curie
Awki: Władysław Skłodowski; Tayka: Bronisława Boguska. Qusan: Pierre Curie Yuqanaka: 2 (Irène & Ève Denise)
Alonso de Ibáñez jisk'a suyu
Alonso de Ibáñez jisk'a suyu, Putusi jach'a suyu jisk'a suyuxa, Wuliwya. Nayriri marka Saqaqa.
Claribel Alegría
Awki: Daniel Alegría; Tayka: Ana María Vides. Qusan: Darwin J. Flakoll Yuqanaka: 4.
Alma mater:.
Bactrocera abdoaurantiaca
Nayra sarnaqäwi
Katjaña Drew, 1989.
Pablo Picasso
Awki: José Ruiz Blasco; Tayka: María Picasso López. Warmi: 	Olga Khokhlova (1918-1955) / Jacqueline Roque (1961-1973).
Killu jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
jaqi
Alonso de Ibáñez jisk'a suyu
Jaqinaka: 27.755 (2001)
Chinchu jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 31 uru Taypi sata phaxsin 1959 mara, Manuel Prado Umalliq.
Alonso de Ibáñez jisk'a suyu
Arunaka:
Punta Negra jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
12° 20' S 76° 49' W
Chinchu jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
182,7 km2
Chinchu jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Chinchu (3 134 msnm).
Santa Krus
Santa Krus, marka Wuliwya, nayriri marka Pandu jach'a suyu.
Chinchu jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
946 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Punta Negra jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Punta Negra markam
Jaqinaka
5 284 jaqi (2 691 chacha, 2 593 warmi)
Alonso de Ibáñez jisk'a suyu
Munisipiyunaka:
Alto de la Alianza jisk'a t'aqa suyu
Alto de la Alianza jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Alto de la Alianza ) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Taqna jisk'a suyupi, Taqna jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri La Esperanza markam
Jaqinaka
35 439 jaqi (17 492 chacha, 17 947 warmi)
Chhuqha
Manq'añataki
Chhuqhax wali sumaw manq'añatakixa, ukhamarus wali thaqhatarakiwa.
Armando Robles Godoy
Armando Robles Godoy suti ( * New York, 1923 mara 7 uru Anata phaxsin yuritayna - † Lima, 2010 mara 10 uru Thaya phaxsin yuriwi) 🇵🇪 jacha marka qillqiri wan kuyu walltay pusaq.
Awki: Daniel Alomía Robles, Tayka: Carmela Godoy. Warmi: Ada Rey. Yuqanaka: Marcela wan Delba.
Quyllariskisqa jisk'a t'aqa suyu
Quyllariskisqa jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Goyllarisquizga). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Pasqu jach'a suyu, Daniel Alcides Carrión jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 27 uru Awti phaxsin 1944 mara, Manuel Prado Umalliq.
Uraqipa
23,17 km2
Quyllariskisqa jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Quyllariskisqa (4 170 msnm).
Jaqinaka
1 356 jaqi (? chacha, ? warmi)
Alaska suyu
Alaska Istadus Unidusna mä suyuwa.
Ch'ayña
Ch'ayña, Ch'iyar jamach'i, ch'ayñita, ch'añarix jisk'a pampa jamach'iwa, (zool. mf. cientifico suti: Carduelis atrata. Tama: Fringillidae) ukham uñt'atarakiwa.
Janchipa
Mä chhiy jamach 'iwa, ch'iyar phuyuniwa, chhiqharux q'illump janq'ump arktatawa. T'isktas t'' isktas jaltirinakawa.
Manq'apa
Ch'ayñax jisk'a achunaka, alinakan panqaranakapa, ukhamarak jisk'a laq'unak pallasipxaraki.
Tapapa
Tapapax mä jaruch (tasa) ukch'awa. Jisk'a alinakampit t'arwanakampit tapapax luratawa. Tapanakapx qarqa k'uchunakaru, quqa alinakjaru, pampa ch'amphanakarus k'awnapxakiwa. Yaqhippachanakax tam tamaw sarnaqapxi.
Q'awnapa
Ch'ayñax pusi k'awn k'awni. Uka k'awnapax mä jukit laramar uñtatawa, yaqhippachanakax uka k'awnapax ch'ixinakaniwa.
Toribio Ticona Porco
Kuru Kuru Hachcha yaya (1992-2012).
Awki:, Tayka:.
Niepos jisk'a t'aqa suyu
Niepos jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Niepos). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu, San Miguel jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa ? phaxsi ? ?, ? Umalliq.
Uraqipa
158,88 km2
Niepos jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Niepos (2 446 msnm).
Jaqinaka
4 574 jaqi (? chacha, ? warmi)
Kanta jisk'a t'aqa suyu
Kanta jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Canta) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kanta jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 22 uru Juyphi phaxsin 1825, Simuna Wuliwar Libertadur.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Kanta markam.
Rosa Panduro jisk'a t'aqa suyu
Rosa Panduro jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Rosa Panduro). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Luritu jach'a suyu, Putumayu jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 10 uru Yapu apthapi phaxsin 2014 mara, Ollanta Humala Umalliq.
Uraqipa
7 166,65 km2
Rosa Panduro jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Santa Mercedes (110 msnm).
Jaqinaka
729 jaqi (? chacha, ? warmi) - 2005 mara
Luis Álvarez
Luis Álvarez Torres suti (* Ariqipa, 1913 mara 29 uru Huillka kuti phaxsin yuritayna - Lima, 1995 mara 17 uru Awti phaxsin yuriwi) 🇵🇪 jach'a marka aranwa yäpari.
Alonso
Alonso:
Aymar aru
Aymar aruxa (kastilla aruna: idioma aymara) 3.000.000 Aymaranakan arupawa. Aymar aruxa arsuta aru, qillqata aruwa. Jichhürunakanxa waranqh waranqh aymaranakaw uraqpachan mirantatasipki, janiw mä jichhapach ukawjanakt utjki aymaranakaxa.
Uñstanitapa
Aymaranakax kunjamats uñstanpacha, akatuqitx waljaninakaw yatxatanipxi. Ukhamarus jichhapachax aymara sutimp uñt'atakixiwa, nayrapach maranakax Tiwanaku, Wari, Wankarani, Qullasuyu juk'amp sutinakamp uñt'atanawa.
Jach'a markanaka
Aka jach'a markanakana:
Achakaja
Aymar aru wakichat qillqanaka, jan ukasti arsunaka:
Marichiwe
Marichiwe (kastilla aru: Marchigüe), Chili marka. Jaqinaka: 6,904.
Guadalajara (Jalisco)
Guadalajara, Mïxiku
Qatilluq jisk'a t'aqa suyu
Qatilluq jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Catilluc). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu, San Miguel jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Juyphi phaxsi 19 1989, Alan García Umalliq.
Uraqipa
197,31 km2
Qatilluq jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Qatilluq (2 750 msnm).
Chiqaw jisk'a t'aqa suyu
Chiqaw jisk'a t'aqa suyu ; (kastilla arupi: Distrito de Chipao) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lukana jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Qatilluq jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
3 297 jaqi (? chacha, ? warmi)