cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pakaxis jisk'a suyu
Pakaxis jisk'a Suyux taypiwjan suni uraqinkiw (kimsa waranq kimsaqalq patak – pusi waranq pä pataka alay chilqtankiwa), Ch'uqiyapu suyut aynach inti jalantaru jikxatasi. Qamawipax Coro Coro Tunka waranq phisqa patak kimsaqalq tunk pusini chilqtanak² uraqiniwa ukhamrak phisqa tunk pä waranq patak kimsaqalq tunka kimsa jaqinakani. Utjasiw aka jisk'a suyux jan manq’ani ukhamarak janiw utjkit uma umañjamaxa, ukhamatatx thayas walirakiw (wañapacha, chhijchhi). Qhuyan irnaqawix waliw jichhpachax mä wakichaw laku lurawit aka pä waranq llätunka marana, ukax ch’amancht’iw wal aka suyur, jan lusaninikatakix wali askipiniwa. Jisk'a Suyun jaljtawinakapa Jisk'a Suyux jaljtasiw kimsaqalq seccionanakaniwa, ukanakax ukhamrakiw jaljtas comunidadanakaniwa: Secciónanaka	Municipyunaka	Qunt’awinaka (Asiento)
Lampa jisk'a suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 1825 mara 21 uru Juyphi phaxsin.
Uraqipa
Lampa jisk'a suyu nayriri marka: Lampa.
Madiyan jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Achuqa phaxsi 26 1965, Fernando Belaúnde Umalliq.
Lampa jisk'a suyu
Uraqipa
Jaqinaka: 48 223
Madiyan jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Madiyan markam.
Jaqinakapa
846 jaqi
Lampa jisk'a suyu
Uraqipa
5 791,73 km2
15°25′ S 70°35′ O
Jisk'a t'aqa suyunaka
Lampa jisk'a suyu: 10 jisk'a t'aqa suyunaka:
T'uku usu
T'uku usu, jani amuyuni luriri usu, amuyu ch'amakt'ayiri usu. T'uku usuni jaqixa k'atatjamawa jiwaspaxa.
Limapampa jisk'a t'aqa suyu
Limapampa jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Limabamba). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Amarujawira jach'a suyu, Rodríguez de Mendoza jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 31 uru Taypi sata phaxsin 1932 mara, Luis Sánchez Cerro Umalliq.
Uraqipa
317,88 km2
Limapampa jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Limapampa (1 680 msnm).
Jaqinaka
2 440 jaqi (? chacha, ? warmi) - 2005 mara
Irasola jisk'a t'aqa suyu
Irasola jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Irazola). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Ukayali jach'a suyu, Padre Abad jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 1 uru Juyphi phaxsin 1982 mara, Fernando Belaúnde Umalliq.
Uraqipa
Irasola jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: San Alejandro (212 msnm).
Jaqinaka
16 192 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
P'allqamayu jisk'a t'aqa suyu
P'allqamayu jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Palcamayo). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Hunin jach'a suyu, Tarma jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 2 uru Chichu phaxsin 1857 mara, Ramón Castilla Umalliq.
Uraqipa
169,24 km2
P'allqamayu phaxsin jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: P'allqamayu (3 339 msnm).
Emiliano Zapata
Emiliano Zapata Salazar   (* Anenecuilco, 1879 mara 8 uru Thaya phaxsin yuritayna - Chinameca, 1919 mara 10 uru Yapu apthapi phaxsin sarawayxarakitayna),  🇲🇽 jacha marka militar & anakithiri.
P'allqamayu jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
5 350 jaqi (? chacha, ? warmi)
Emiliano Zapata
Awki: Gabriel Zapata; Tayka: Cleofas Salazar. Warmi: Inés Alfaro / Josefa Espejo Sánchez. Yuqanaka: Nicolás & Elena Zapata Alfaro; Felipe & Josefa Zapata Espejo.
Eliodoro Camacho Suarez jisk'a suyu
Uraqipa
Uraqipax thaya pata tuqin jikxatasi. Jichhax 3170 metros ukxankarakiw lamar qutatxa. Qurpasirakiw Perú jach'a markampi. Chukiyaw markat khayakamax kimsa urut pusi urakamaw mä k'añaskux purixa.
Markanaka
Markanakapax aknïrinakawa: Puerto Acosta, Mocomoco, Italaque, Carabuco, Chaguaya, Escoma, Umanata, Wilaqala, Pacobamba, Chiñaya.
Qullqinchäwi
Camachonkir jaqinakax yapu yapuchasa, uywa uywasa ukat sawutanakamp ukhamaw jakapxi.Ukat janirakiw taqpach provinciax ukhama thayäkiti, jan ukax mä chiqax qhirwa uraqirakiwa. Aka chiqankir markachirinakax jilpachax tunqu yapuchasa, muxsa achunak satasa ukhamaw sapa mara qamapxaraki. Ukat urasax yukaliktu quqanak khuchusaw jakapxarakixa.
Nayra sarnaqäwi
Suyu Camachox chhixnuqt'awayiw yanqha ñaxu jaqinakan purinitapata. Nayra pachax aka suyunx chhijnuqatapxanwa, qulliris may saraksnawa QULLA jupanakax arusipxanw Pukina Aru, ukhamarux wali aytatapxarakinwa. Inka Pachanxa QULLA suyuruxa QULLASUYUMPIW chhijnuqt'awayapxi, ukataw sapxana qullasuyu. Niy ñaxu yaqinakan chhijnuqtatapatxa, aka qullasuyuruxa kimsaruw jaljapxi ukanakax akham Satawa: QULLA, HATUN QULLA y PAUCAR QULLA, ukhaman askinjam ñaxu jaqinakax irpxaruñapataki.
Phunchäwinakapa
Punchäwinakapax kunaymanwa: Wituku, awki awki, choqila, ch'ixi q'ara, ukat juka'mpinaka, tarqa, musiñu, pinkillu, siku. Jichha phunchäwinakax mocololo, mollo, morenada ukat juk'ampinaka.
Yatichäwi
Aka tuqitx kunjamäkitix saqha markanakanx uka pachpakirakikiwa. Jilpachax wali jayanakat satiqirinakax sarapxixa. Yaqhipanakax siklunakat jalapxaraki.
Irpirinaka
Irpirinakax payar jalanuqatawa: Mayïrix yatichäwxat irpirinakawa, jupanakaw pusiniwa: Amawt'a, Comisario, Payïrix pachpa markatarakiwa, jupanakax aknïrinakawa: Strio.General, JUsticia, Relación, Secretario.
K'añaskunaka
Khaya suyurux aka qhipa maranakan kunayman k'añaskunakaw Chukiyaw markat sarapxaraki, ukampirus janiw jaya chiqanakarux sapa uru k'añaskux utjkarakiti, ukat markachirinakax Qarwanakata,Qala kayunakata ukhamarak kawallunakata sarapxaraki, ukampirus taqi layanakarux (Regiones) kayukiw purintapxi.
Alberto Cortez
José Alberto Cortez Gallo suti (* Rancul, 1940 mara 11 uru Achuqa phaxsin yuritayna - Madrid, 2019 mara 4 uru Yapu apthapi phaxsin yuriwi), huk 🇦🇷 jacha marka q'uchu arsuyaña, Jaylliphust'ari & kitara waqachiq.
Awki: José García, Tayka: Ana Gallo. Warmi: Renée Govaerts.
Uqu jisk'a t'aqa suyu
Uqu jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Uco) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Wari jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Vista Alegre jisk'a t'aqa suyu
Vista Alegre jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Vista Alegre) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Naska jisk'a suyupi, Ika jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Karl Marx
Karl Heinrich Marx (* Trier, 1818 mara 5 uru Llamayu phaxsin – London, 1883 mara 14 uru Achuqa phaxsin), 🇩🇪 jacha marka Lup'intawiri & anakithiri kumunista.
Vista Alegre jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Llamp'u phaxsi 20 1984 mara, Fernando Belaúnde Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Vista Alegre markam.
Martin Heidegger
Martin Heidegger suti ( Messkirch,, 1889 mara 26 uru Llamp'u phaxsin yuritayna - Freiburg 1976 mara 23 uru Llamayu phaxsin yuriwi) 🇩🇪 jacha marka Lup'intawiri.
Uqu jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa -, - Umalliq.
Uraqipa
53,61 km²
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Uqu marka.
Jaqinakapa
1 648 jaqi (2005 mara)
Karl Marx
Awki: Mordechai (Heinrich) Marx; Tayka: Henrietta Pressburg.
Yuqanaka: Laura, Eleanor & Jenny.
Cristoforo Colombo
Cristoforo Colombo (latin aru: Christophorus Columbus, ), (* Genova, 1451 mara 29 uru Llamp'u phaxsin yuritayna - Valladolid, 1506 mara 20 uru Llamayu phaxsin yuriwi) 🇮🇹-🇪🇸 jaqi.
Mahatma Gandhi
Mohandas Karamchand Gandhi, Mahatma Gandhi; महात्मा गांधी   (* Porbandar, 1869 mara 2 uru Taypi sata phaxsin yuritayna - New Delhi, 1948 mara 30 uru Chichu phaxsin sarawayxarakitayna),  🇮🇳 jacha marka arxatiri & anakithiri.
Cristoforo Colombo
Awki: Doménico Colombo (maestro tejedor y luego comerciante); Tayka: Susanna Fontanarrosa.
Wachis jisk'a t'aqa suyu
Wachis jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Huachis) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Wari jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857, Ramón Castilla Umalliq.
Uraqipa
153,89 km²
Ricardo Palma
Manuel Ricardo Palma Soriano (* Lima, 1833 mara 7 uru Anata phaxsin yuritayna - Lima, 1919 mara 6 uru Taypi sata phaxsin yuriwi) 🇵🇪 jacha marka qillqiri.
Wachis jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Wachis marka.
Ricardo Palma
Awki: Pedro Palma Castañeda; Tayka: Guillermina Soriano Carrillo. Warmi: Cristina Román Olivier; Yuqanaka: (7) Félix Vital, Angélica Palma, Ricardo, Peregrina Augusta, Cristina, Cristián & Renée Cristina. Warmi: Clementina Ramírez; Yuqa: (1) Clemente Palma.
Wachis jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
3 920 jaqi (2005 mara)
Teodoro Fernández
Teodoro Oswaldo Fernández Meyzán suti; Lolo Fernández» sutichaña (* San Vicente Kañitipi, 1913 mara 20 uru Llamayu phaxsin yuritayna - † Lima, 1996 mara 17 uru Llamp'u phaxsin sarawayxarakitayna), 🇵🇪 jach'a marka p'iqut takiri anatakaman. Piqusiña.
Wankayu
Wankayu, (, Santísima Trinidad de Huancayo, qhichwa aru: Wankayu), Piruw marka, nayriri marka Hunin jach'a suyu.
Teodoro Fernández
Awki: Tomás Fernández, Tayka: Raymunda Meyzán.
Wankayu
Marka: 1572 Juyphi phaxsi 1
12°4′S 75°13′0″O
Kuraka: Jorge Rodríguez Silva.
Jaqinaka: 336 293
Chiqa jisk'a t'aqa suyu
Chiqa t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Checca) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu K'anas jisk'a suyupi, Qusqu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Thaya phaxsi 29 1834 mara, Luis José Orbegoso Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Chiqa marka
Toribio Casanova jisk'a t'aqa suyu
Toribio Casanova jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Toribio Casanova). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu, Cutervo jisk'a suyu.
Uraqipa
40,65 km2
Toribio Casanova jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: La Sacilia.
Jaqinaka
1 589 jaqi (? chacha, ? warmi)
Manku Capak jisk'a suyu
Manku Capak jisk'a suyu; (kastilla arupi: Provincia Manco Capak) Aka jisk'a suyux Chuqiyapu jach'a suyun jikxatasi. Willka jalant tuqirux Peru jach'a markampiw qurpasi,, willka jalsu tuqirux  Umasuyu jisk'a suyumpiw qurpasi.
Nayra sarnaqäwi
Manco Capak jisk'a t'aqa suyux khaya...
Markanaka
Nayriri markam.
Jaqinakapa
22.892	jaquen 11.021 chachaw utji 11.871 warmiw utji
K'añaskunaka
Chukiyaw markatx kimsa k'añask tuqi tamacht'at q'iwirinakaw utji: Transportes Manco Kapac, 2 de febrero ukjamarak 6 de Junio. Chukiyawut khaysa suyur puriñatakix niya kimsa thikatan uranakaw saraña. Ukampis khaysar puriñatakix Tikinan saraqañawa, ukjamat yampunaknam pasañataki. Jaqinakax lanchas sat yanpunakat pasapxi, ukatx k'añaskunakax barcos sat yanpunakat maqhatapxaraki. Chukiyawut Quta qhawañ markkamax 16 Bs. ukjaw payllaña, ukatx Tikin pasañax 2 Bs. ukjarakiwa.
Julio Cortázar
Julio Florencio Cortázar Descotte (*, Ixelles, 1914 mara 26 Thaya phaxsin yuritayna - , Paris, 1984 mara 2 uru Anata phaxsin yuriwi) 🇦🇷 jacha marka qillqiri. .
Awki: Julio José Cortázar; Tayka: María Herminia Descotte. Warmi: Aurora Bernárdez (1953-1967), Ugné Karvelis (1967-1970), Carol Dunlop (1970-1982).
Manuel Antonio Mesones Muro jisk'a t'aqa suyu
Manuel Antonio Mesones Muro jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Manuel Antonio Mesones Muro). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Lampalliqi jach'a suyu, Ferreñafe jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 17 uru Anata phaxsin 1951 mara, Manuel Odría Umalliq.
Uraqipa
200,57 km2
José Ramón Loayza jisk'a suyu
José Ramón Loayza jisk'a suyu; (kastilla arupi: Provincia Jose Ramon Loayza) Aka jisk'a suyux Ch'uqiyapu jach'a suyun jikxatasi. Willka jalsu tuqiruxa ... jisk'a suyumpiw qurpasi, willka jalantarusti ... jisk'a suyumpiw qurpasi, alayarux .... jisk'a suyumpiw qurpasi, aynacharusti .... jisk'a supyumpirakiw qurpasi.
Uyun jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Uyun markam.
José Ramón Loayza jisk'a suyu
Nayra sarnaqäwi
Murillo jisk'a t'aqa suyux khaya...
Uyun jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
10 416 jaqi
José Ramón Loayza jisk'a suyu
Markanaka
Nayriri markam.
San Pedro de Cajas jisk'a t'aqa suyu
San Pedro de Cajas jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de San Pedro de Cajas). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Hunin jach'a suyu, Tarma jisk'a suyu.
Manuel Antonio Mesones Muro jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
4 211 jaqi (? chacha, ? warmi)
José Ramón Loayza jisk'a suyu
Jaqinakapa
456n chachaw utji, 489n warmiw utji).
San Pedro de Cajas jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 2 uru Awti phaxsin 1932 mara, Luis Sánchez Cerro Umalliq.
Qimwiri jisk'a t'aqa suyu
Qimwiri jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Kimbiri) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kumbinsyun jisk'a suyupi, Qusqu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Indira Gandhi
Indira Priyadarshini Gandhi इन्दिरा प्रियदर्शिनी गान्धी;  (* Allahabad, 1917 mara 19 uru Awti phaxsin yuritayna - New Delhi, 1984 mara 31 uru Taypi sata phaxsin sarawayxarakitayna ), 🇮🇳 jacha marka anakithiri. Indya Uma kamayuq.
Yachachijg Yatichiri
Yachachijg Yatichiri
Qimwiri jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Llamayu phaxsi 4 1990 mara, Alan García Umalliq.
Indira Gandhi
Awki: Jawaharlal Nehru; Tayka: Kamala Kaul Nehru. Warmi: Feroze Gandhi Yuqanaka: Sanjay Gandhi & Rajiv Gandhi.
San Pedro de Cajas jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
537,31 km2
Qimwiri jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
16 434 jaqi (8 674 chacha, 7 760 warmi)
Iwija
Iwija ñuñuri, iwija millk'itxa kisuwa lurañaxa. Iwijasti uta uywaraki.
KUNJAMASA IWIJAXA
Qalltawi
Criollo iwijanakaxa español jaqinakana yaqhachawi maranakanwa khaysa Peru markata apantanipxatayna ukhamaraki aka criollo iwijanakaxa islas del archipiélago de Chiloé uksana yaqhachata uñjasipxarakitayna. Uñacht’ayasirakiwa alta heterocigosidad ukhamaraki alta endogamia kuñalaykutixa walja jisk’a tamanakawa aka jach’a tamanxa utjaraki, kipkarakiwa walja kasta uñacha kipka kasta jatha uñaqta.
chiqpachapuni uywa  uywañtuqita
kuna pachati jaqixa jupataki aski uywa uywaña qalltkixa uka kipkarakiwa uywana k’umara jakañapataki llakiñsa qalltaraki. jichhurunakanaxa uywa awatirinakatakixa  jisk’a laq’u usunakawa maya jawq’antawina  ukhamaraki jawq’antawikiskiwa, ukhamakipansa uywa mirarayaña tuqinxa kasta thakhinakawa uñstaski, ukhamarakiwa machjayïri kasta qullanaka pachparaki jaxu qulla wakiyatanakawa uka jisk’a laq’unaka tukjañatakixa apnaqata sasawa saraki.
Patapampanakana jilpacha utjatapa
Qullasuyu markana uwija uywata
Qullasuyu markanxa uwijaxa 10 millones ukja uywarakiwa uywasiraki. Uywa yäparu awatiña uraqinakaxa jisk’thapiyatawa yaqha uywa awatirinaka utjipana sasawa yatxatirixa qhanañchi
Thaya uraqina uywa awatïri markachirinaka
Thaya uraqinxa aknïri ajalla jach’a suyunakanwa Oruro, Potosí, La Paz y Cochabamba, uraqisa, uywa manq’asa utji ukhamaraki 6.614.358 ukkha uwija uywarakiwa mirayata. Akasti 86.72% ukja uwijarakiwa markasana utjatapa uñacht’ayi. Ch’uqi yapu suyu markanxa 32.25%, Oruro ukanxa 20.09%, Potosí ukansti 18.52%  ukhamaraki Cochabamba suyunxa 15.86% ukhawa sapa markana.
Iwijanaka
Iwijanakaxa usuxata uñakipawinxa yaqhakasta uñacht’ayi, janiwa usunakanakxa  jani ukasti jisk’a laq’unakampisa jank’akirakiwa piykatayasipxaspa. Aka uywanakaxa kamillu lap’a usutaki ukhamaraki janchi manqhi usunakatakisa wali llajllapxiwa taqi jakawipana, qalluki ukjata ankutkama ukhamaraki qachunakaxa  niya qalluchaña jak’aki ukjanaka ukawa wakisi sumpacha qhanañchaña sasawa
Kunjamas iwijaxa
Iwijaxa mä ñunuri uywawa, kayupanakaxa silluru  tukuyi. Mä  k’anuri uywawa,  kunatixa pusiru jaljatawa.
Iwijanakana janchipaxa t’arwaniwa, ukhamaraki yakhipa kasta iwijanakaxa janiwa t ’ arwanikarakiti sasispawa karakul ukhamaraki awasi uka iwijanakawa jani tharwanikiti.
Kunatakisa iwijaxa (wakiskiri)
Iwijatja millk’iwa (ch’awasi), ukhamaraki aycha, lip h ’ichi ukhamaraki t h ’arwa. Ukhamaraki millk’itxa lurasispawa qisu ukhamaraki chiqakiwa millki masispa.
San Pedro de Cajas jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
San Pedro de Cajas jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: San Pedro de Cajas (4 014 msnm).
Iwija
Kunjamasa iwijaxa mirantawayi
Iwijanakaxa pxisqa pxaxsiwa walqixa mä wawanispawa ukhamaraki payaspawa  mä maranxa pä kutiwa wawachaspa diciembre pxaxsina ukhamaraki marzo pxaxsina.
Melgar jisk'a suyu
Melgar jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Melgar, qhichwa aru: Waman Tapara) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Punu jach'a suyuna.
San Pedro de Cajas jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
6 972 jaqi (? chacha, ? warmi)
Melgar jisk'a suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 1901 mara 25 uru Taypi sata phaxsin, Eduardo López de Romaña Prisidinti.
Uraqipa
Melgar jisk'a suyu nayriri marka: Ayawiri.
Francis Bacon
Awki: Nicholas Bacon ; Tayka: Anne Cooke. Warmi: Alice Barnham.
Wakchis jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Jallu qallta phaxsi 14 1954, Manuel Odría Umalliq.
Erwin Schrödinger
Erwin Rudolf Josef Alexander Schrödinger suti (Erdberg, 1887 mara 12 uru Thaya phaxsin yuritayna - Wien, 1961 mara 4 uru Chichu phaxsin yuriwi) huk Austriya jacha marka pachaykamay yatxatawiri.
1933 Nobel pallay
Awki: Rudolf Schrödinger; Tayka: Georgine Emilia Brenda. Warmi: Annemarie Bertel.
Wakchis jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
72,16 km²
T'ula
thumb|250px|T'ula. T'ula, suni suyu quqa, phayañataki thaqata quqa. T'ula quqaxa t'ant'a masijuna qhatiyañatakiwa wali wakisixa.
Iwija
Kunjamasa iwijaxa mirantawayi
Qachu iwijaxa wawaparu ñuñuyiwa kimsa pxaxsi uka pachanwa iwija wawaja ñuñu thaqaqti
Wakchis jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Wakchis marka.
Iwija
Iwijana  kasta uñtanakapa
Iwija uywawinxa ina iwijakisa ukawa uñtapatjamxa qunt’ayata uñacht’ayañataki, ukhamarakiwa Churra jani ukaxa  manchega uka kasta iwijata jutirimpiwa sumaptayata ukasti janq’u janchini jaqinakaxa purinipkatayna uka pachawa Bolivia markaru apanipxatayna. Aka tama uywanakaxa, phisqa pataka maranakata aksaru thaya samanani uraqina  qamasinxa, aka kasta nuraqinakanxa jakawipxa wali suma jichuntawi jikxatapxaraki, ukhamarakiwa qalluchañansa miratataraki, ukihamarakiwa pisi ch’amañchïri ina jichhunaka quranaka manq’asinsa aychapxa suma lik’intayi sasawa saraki.
Wakchis jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
2 151 jaqi (2005 mara)
Iwija
Kasta iwijanaka
Taqi kasta iwijanakawa utji aka pachanxa millki churayirinaka ukhamaraki aycha churayirinaka ukatxa tharwa jilayirinaka ukhamawa utji
Sunituqina ukhamaraki qhirwatuqinsa walja jaqinakawa uwija apnaqawita uñacht’ayata, ukasti maya aski thakhiwa jupanakana jakawipanxa  kunatti (t’arwa, aycha, millk’i ukhamaraki lip’ichi) ukanakawa qullqi katuqasiña churi, juk’ampisa manq’awipanakarusa phuqañcharaki.
Juan Perón
Juan Domingo Perón (Lobos, 1895 mara 8 uru Taypi sata phaxsin yuritayna - Olivos, 1974 mara 1 uru Huillka kuti phaxsin yuriwi). 🇦🇷 jacha marka militar & anakithiri.
Iwija
Kasta iwijanaka
Kapsuña
Juan Perón
Arxintina Prisidintipa (1973 Taypi sata phaxsi 12 – 1974 mara 1 uru Huillka kuti phaxsin; 1946 Juyphi phaxsi 4 – 1955 Llamp'u phaxsi 21).
Muñecas jisk'a suyu
Muñecas Jisk'a Suyu; (kastilla arupi: Provincia muñecas) Aka jisk'a suyux Ch'uqiyapu jach'a suyun jikxatasi. Willka jalsu tuqiruxa ... jisk'a suyumpiw qurpasi, willka jalantarusti ... jisk'a suyumpiw qurpasi, alayarux .... jisk'a suyumpiw qurpasi, aynacharusti .... jisk'a supyumpirakiw qurpasi.
Melgar jisk'a suyu
Uraqipa
Jaqinaka: 85 000
Muñecas jisk'a suyu
Nayra sarnaqäwi
Murillo jisk'a t'aqa suyux khaya...
Iwija
Kasta iwijanaka
Iwija tamana jani walt’äwinaka jani utjañapatakixa urqunakaruxa kaparxañawa ukhamana aycha churirinakaxa utjañapataki, jani walt’awixa jisk’pacha kapsutaxa janirakiwa makhi jiltkiti, maya tuqitxa manso iwijanakarakiwa tukuwayxi mayninakaxa kikipakïxapxiwa.
Melgar jisk'a suyu
Uraqipa
6 446,85 km2
Muñecas jisk'a suyu
Markanaka
Nayriri markam.
Melgar jisk'a suyu
Uraqipa
15°25′ S 70°35′ O
Iwija
Kasta iwijanaka
T’awra   yawiña
Melgar jisk'a suyu
Jisk'a t'aqa suyunaka
Lampa jisk'a suyu: 9 jisk'a t'aqa suyunaka:
Muñecas jisk'a suyu
Jaqinakapa
456n chachaw utji, 489n warmiw utji).
Iwija
Kasta iwijanaka
Yawirata   t’arwanakaxa   kunaymana    p’itañanakatakiwa wakiyatäxi ukhamaraki aljañanakasa utjarakiwa. Pacajes Suyunxa sapa marawa sapa iwijanakata mä libra ukja yawirapxi ukhamraki jila.
Muñecas jisk'a suyu
Yapuchawi
Aka jisk'a suyux jikqhatasiw Chuqiyapu jach' suyuna. Wallis uraqiwa,jaiw sinti thayakis nï sinti juntúkisa. Aka jisk'a suyun, allunakanx achurakiw kunayman juyranaka. Ch'uqi, apilla, ulluku, jawasa, jupha, qañawa juk'ampinaka. Ukampins apillaw wali sum achu, khaya lurañataki. Kunayman kast khayanak lurapxi. khayax wali sumaw aymar masinäkataki. kuyman manqanak khayat lurapsna:phuti,q'ispiña, allpi, parära; ukapins ju'amp sumaw arusampis firiyumpisa.
Linus Pauling
Linus Carl Pauling (* Portland 1901 mara 28 uru Anata phaxsin yuritayna - † Big Sur, 1994 mara 19 uru Thaya phaxsin yuriwi), 🇺🇸 jach'a marka yatxatawiri; huk kawsay yachaymanta Chaqllisinchi yachaq mantapas yachaqsi karqan.
P'iqut takiri
P'iqut takiri (kastilla arupi: futbolista). P'iqut takiña anatiri.
Linus Pauling
1954 Nobel pallaytas chaskirqan (Nobel Pallay Kimika).
1962 Nobel pallaytas chaskirqan (Nobel Pallay Qasikaypi).
Pallaynaka
40 doctorados Honoris causa universidades de todo el mundo.
Pukara (Wankayu) jisk'a t'aqa suyu
Pukara jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Pucará) Piruwna mä jisk'a suyu t'aqawa, Hunin jach'a suyu, Wankayu jisk'a suyu.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Jallu qallta phaxsi 6 1918 mara, Augusto Leguía Umalliq.
Uraqipa
110,49 km2
Markanaka - Uchuy markanaka
Paryawanka jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Paryawanka.
Miraflores (Yawyu) jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Miraflores markam.
Purus jisk'a t'aqa suyu
Purus jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Purús). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Ukayali jach'a suyu, Purus jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 2 uru Huillka kuti phaxsin 1943 mara, Manuel Prado Umalliq.
Uraqipa
Purus jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Esperanza (230 msnm).
Jaqinaka
3 485 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Tapu jisk'a t'aqa suyu
Tapu jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Tapo). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Hunin jach'a suyu, Tarma jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 2 uru Chichu phaxsin 1857 mara, Ramón Castilla Umalliq.
Longar jisk'a t'aqa suyu
Longar jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Longar). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Amarujawira jach'a suyu, Rodríguez de Mendoza jisk'a suyu.
José Manuel Pando jisk'a suyu
José Manuel Pando Jisk'a Suyu; (kastilla arupi: Provincia José Manuel Pando) Aka jisk'a suyux Ch'uqiyapu jach'a suyun jikxatasi. Willka jalsu tuqiruxa ... jisk'a suyumpiw qurpasi, willka jalantarusti ... jisk'a suyumpiw qurpasi, alayarux .... jisk'a suyumpiw qurpasi, aynacharusti .... jisk'a supyumpirakiw qurpasi.
Tapu jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
151,88 km2
Pitumarka jisk'a t'aqa suyu
Pitumarka jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Pitumarca) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Qanchi jisk'a suyupi, Qusqu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Tapu jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Tapu jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Tapu (3 140 msnm).
Longar jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
66,248 km2
José Manuel Pando jisk'a suyu
Nayra sarnaqäwi
Murillo jisk'a t'aqa suyux khaya...
Longar jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Longar jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Longar (1 600 msnm).
José Manuel Pando jisk'a suyu
Markanaka
Nayriri markam.
Longar jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
1 651 jaqi (? chacha, ? warmi) - 2005 mara
José Manuel Pando jisk'a suyu
Jaqinakapa
456n chachaw utji, 489n warmiw utji).
Pitumarka jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Awti phaxsi 11 1907 mara, José Pardo Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Pitumarka markam.
Jaqinakapa
7 068 jaqi (3 448 chacha, 3 620 warmi)
Tapu jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
5 333 jaqi (? chacha, ? warmi)
Franz Tamayo jisk'a suyu
Franz Tamayo uka suyunja, jiwakiwa, juntu uraqinkiwa, wali jaqinakaniwa, uksanja sillpa isinakampikiwa sarnakasipji, chojña pampa, muxsa manq'añanaka achu.
Anka markanacatxa janku jaqinacaja uksaru kamartiri sarapjarakiwa.
Wikipidiya
Aruskipasipxañanakasakipunirakispawa. Awatkipasipxañanakasakipunirakispawa. Pachamaman jarphipanwa taqinis jakapxtanxa.
Akax aymar wikipidiya kunanaks amuyt'ataxa yatiqañ waliwa, taqi cincianaka.
Jaén jisk'a t'aqa suyu
Jaén jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Jaén). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu, Jaén jisk'a suyu.
Uraqipa
537,25 km2
Jaén jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Jaén.
Jaqinaka
79 883 jaqi (? chacha, ? warmi)
Pitipu jisk'a t'aqa suyu
Pitipu jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Pitipo). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Lampalliqi jach'a suyu, Ferreñafe jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 17 uru Anata phaxsin 1951 mara, Manuel Odría Umalliq.
Uraqipa
558,18 km2
Pitipu jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Pitipu (80 msnm).
Jaqinaka
18 466 jaqi (? chacha, ? warmi)
Kurakanaka
Hoja de Vida ».
Gina Lollobrigida
Luigina Lollobrigida, warmi, Gina Lollobrigida (Subiaco, 1927 mara 4 uru Huillka kuti phaxsin yuritayna - ), 🇮🇹 jacha marka yäpari.
Wiraku jisk'a t'aqa suyu
Wiraku jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Viraco) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Castilla jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 22 1825 mara, Simuna Wuliwar Libertadur.
Gina Lollobrigida
Juk'amp Jach'aq'achxat yatiyäwinaka
][Categoría:Italiya jaqinaka]]
Wiraku jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Wiraku markam.
Jaqinakapa
2 010 jaqi (1 023 chacha, 987 warmi)
Wakachi jisk'a t'aqa suyu
Wakachi jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Huacachi) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Wari jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Uraqipa
86,7 km²
Muhu jisk'a suyu
MMuhu jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Moho) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Punu jach'a suyu.
Wakachi jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Wakchis marka.
Muhu jisk'a suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 1991 mara, Alberto Fujimori Prisidinti.
Wakachi jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
2 170 jaqi (2005 mara)
Coronel (Chili)
Coronel, Chili marka. Ekka: 279 km2. Jaqinaka: 95,527 (2002).
Qinti jisk'a t'aqa suyu
Qinti jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de San Lorenzo de Quinti) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Waruchiri jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Muhu jisk'a suyu
Uraqipa
15°25′ S 70°35′ O
Jisk'a t'aqa suyunaka
Muhu jisk'a suyu: 4 jisk'a t'aqa suyunaka:
Qinti jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphu phaxsi 22] 1825, [[Simuna Wuliwar Libertadur.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri San Lorenzo Qinti markam.
Paul Dirac
Paul Adrien Maurice Dirac, suti (Bristol, 1902 mara 20 uru Thaya phaxsin yuritayna - Tallahassee, 1984 mara 20 uru Taypi sata phaxsin yuriwi) huk 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 jacha marka jakhuri & fisika yatxatawiri.
1933 Nobel pallay
Awki: Charles Adrien Ladislas Dirac; Tayka: Florence Hannah Holten. Warmi: Magrit Wigner.
Mariscal Benavides jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 2 uru Anata phaxsin 1956 mara, Manuel Odría Umalliq.
Uraqipa
176,18 km2
Mariscal Benavides jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Mariscal Benavides (1 700 msnm).
Jaqinaka
1 242 jaqi (? chacha, ? warmi) - 2005 mara
T'uyu
thumb|200px|T'uyu T'uyu, jani maya qawayasa p'iyani wiskhalla muyu tika.
Wiñaypacha
Wiñaypacha 2018 maran mä pilikulkiwa, Óscar Catacora ukan irptiripawa, aymaran nayrïr pilikul pilikulapawa.
San Borja jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa mara 1983 mara 1 uru Juyphi phaxsin, Fernando Belaúnde Prisidinti.
Wiñaypacha
Saräwi
Akla pilikulax mä jilir wawanakan sarawipa, Willka (Vicente Catacora) ukat Phaxsi (Rosa Nina), ukanakan nayrar sartäwinakapat amnaqapxi, mayni sapa wawanakan sarxawipamp jaythjapxi. Ukhampisa, mä uruw suyt'añapax utjaskani.
San Borja jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
12° 02' S 77° 01' W
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri San Francisco de Borja markam
Jaqinaka
105 076 jaqi (47 756 chacha, 57 320 warmi)
Allpapampa jisk'a t'aqa suyu
Allpapampa jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de San Javier de Alpabamba) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Sarasara Pawqar jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Huillka kuti phaxsi 24 1952, Manuel Odría Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri San Javier Allpapampa marka.
Kunturkanki jisk'a t'aqa suyu
Kunturkanki jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Kunturkanki) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu K'anas jisk'a suyupi, Qusqu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Chichu phaxsi 7 1834 mara, Luis José Orbegoso Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri "El Descanso" Samay marka marka
Jaqinaka
5 494 jaqi (2 732 chacha, 2 762 warmi)
Hunin jach'a suyu
Hunin jach'a suyuxa Piruwna mä jach'a suyuwa.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 12 uru Yapu apthapi phaxsin 1921 mara, Jusiya San Martin Libertadur.
Uraqipa
13º 10’ 00” S 73º 45’ 20” y 73º 50’ 44,5” O.
Hunin jach'a suyu nayriri marka: Wankayu.
Jaqinakapa
404 190 jaqi
Jisk'a suyunaka
9 jisk'a suyunaka:
Hueypoxtla (munisipyu)
Hueypoxtla, Mïxiku munisipyu. Jaqinaka: 33,080.
Yunkay
Yunkay, (, La muy noble y generosa ciudad de Huaraz, qhichwa aru: Yunkay), Piruw marka, nayriri marka Yunkay jisk'a suyu.
08°31'S 77°32′O
Kuraka: Juan Cuéllar Broncano.
Jaqinaka: 7 900
Chiguayante
Chiguayante, Chili marka. Ekka: 72 km2. Jaqinaka: 81,302 (2002).
Pedro Domingo Murillo jisk'a suyu
Pedro Pedro Domingo Murillo jisk´a suyu jiqjatasiwa La Paz markana, kunatix aka markana jiqjatasiwa chuqiag marka ukjamarakiw altu pata, ukat Achuqalla, Palka, Rio Abajo aka marakanxa ch´uxña achunakaw achu ukat aka La Paz markaru alxañatakiw apanipxi.
Turist tuqisti saraksnawa jach´a Illimani jiqxatasi alturapax 6.458 m.kunatix aka jach´a Illimani jaqinakax wal sarapxi. Pedro Domingo Murillo jisk'a suyu; (kastilla arupi: Provincia Murillo) Aka jach'a suyux Ch'uqiyapu jisk'a suyun jikxatasi. Willka jalsu tuqiruxa Yunka jisk'a suyumpiw qurpasi, willka jalantarusti Los Andes jisk'a suyumpiw qurpasi, alayarux Larekaja jisk'a suyumpiw qurpasi, aynacharusti Inkäwi jisk'a supyumpirakiw qurpasi.
Nayra sarnaqäwi
Murillo jisk'a t'aqa suyux khaya...
Jaqinakapa
1 814 318 jaqe 	875,163 chachaw utji 939,155 456 warmiw utji.
Agatha Christie
Agatha Mary Clarissa Christie, warmi, Agatha Christie, (Torquay, 1890 mara 15 uru Llamp'u phaxsin yuritayna - 1976 mara 12 uru Chichu phaxsin yuriwi), 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 jacha marka qillqiri.
Awki: Frederick Alvah Miller; Tayka: Clara Boehmer. Qusanaka: Archibald Christie (1914-1928) / Max Mallowan (1930-1976). Yuqa: Rosalind Hicks (1919-2004).
Kuyu walltayman hap'isqa
Agatha Christie is no stranger to the cinema. Over the last 78 years, Poirot, Miss Marple, Tommy and Tuppence, Mr. Quin, Parker Pyne, and many others have been portrayed on numerous occasions:
Ñawikaruy
Agatha Christie's Poirot ñawikaruy apachikuy qatipayay
Qatinanaka:
Widyu pukllay
Spinnaker Software-pa Telarium-pa uyaychasqan
Animasyun
In 2004, the Japanese broadcasting company Nippon Housou Kyoukai turned Poirot and Marple into animated characters in the anime series Agatha Christie's Great Detectives Poirot and Marple, introducing Mabel West (daughter of Miss Marple's mystery-writer nephew Raymond West, a canonical Christie character) and her duck Oliver as new characters.
Palpa jisk'a t'aqa suyu
Palpa jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Palpa) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Palpa jisk'a suyupi, Ika jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Katharine Hepburn
Katharine Houghton Hepburn, warmi, Hartford, 1907 mara 12 uru Llamayu phaxsin yuritayna - Old Saybrook, 2003 mara 29 uru Juyphi phaxsin yuriwi) 🇺🇸 jacha marka yäpari. Oskar Pallay.
Palpa jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 22 1825 mara, Simuna Wuliwar Libertadur.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Palpa markam.
Jaqinakapa
7 250 jaqi (3 635 chacha, 3 615 warmi)
Ángel Uribe
Ángel Uribe suti (* Lima, 1943 mara 29 uru Llamp'u phaxsin yuritayna - † Lima, 2008 mara 17 uru Taypi sata phaxsin sarawayxarakitayna), 🇵🇪 jach'a marka phutwul anatakaman. Piqusiña.
Awki: Ángel Uribe», Tayka:. Warmi:.
Agustín Gamarra
Mariscal Agustín Gamarra Mesía (* Qusqu, 1785 mara 27 uru Thaya phaxsin yuritayna - † Ingavi, 1841 mara 16 uru Awti phaxsin yuriwi), 🇵🇪 militar & anakithiri.
Toshiro Mifune
Toshiro Mifune (三船敏郎 Mifune Toshirō) suti ( * Qingdao, 1920 mara 1 uru Yapu apthapi phaxsin yuritayna - Mitaka, 1997 mara 24 uru Jallu qallta phaxsin yuriwi) Nihun jacha marka yäpari.
Agustín Gamarra
Piruw Prisidinti (1829-1833; 1840-1841).
Awki: Fernando Gamarra; Tayka: Josefa Petronila Mesía. Warmi: Francisca Zubiaga y Bernales.
Unyun jisk'a t'aqa suyu
Unyun jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de La Unión). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Hunin jach'a suyu, Tarma jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 30 uru Chichu phaxsin 1936 mara, Oscar Benavides Umalliq.
Uraqipa
Unyun jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Leticia (3 520 msnm).
Jaqinaka
4 220 jaqi (? chacha, ? warmi)
Zaragoza
Zaragoza (kastilla aru: Zaragoza), nayriri marka Aragón, Ispaña
Jaqinakapa
674 997 hab jaqi
Aquyra jisk'a t'aqa suyu
Aquyra jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Acoria). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Wankawillka jach'a suyu, Wankawillka jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 3 uru Llamayu phaxsin 1955 mara, Manuel Odría Umalliq.
Uraqipa
535,1 km2
Aquyra jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Aquyra (3 167 msnm).
Jaqinaka
27 713 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Zaragoza
Irpirinaka
Kuraka: Jorge Azcón
Miguel Ángel Asturias
Miguel Ángel Asturias Rosales (* Watimala marka, 1899 mara 19 uru Taypi sata phaxsin yuritayna - Madrid, 1974 mara 9 uru Juyphi phaxsin yuriwi), Watimala jach'a marka qillqiri.
George Harrison
George Harold Harrison, jaqi (* Liverpool, 1943 mara 25 uru Anata phaxsin yuritayna - Los Angeles, 2001 mara 29 uru Awti phaxsin yuriwi), 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 jacha marka q'uchu arsuyaña.
Awki: Harold Harrison, Tayka: Louise. Warminaka: Pattie Boyd (1966–1977) / Olivia Harrison (1978–2001) Yuqa: Dhani Harrison.
Miguel Ángel Asturias
Qullasïwi Nobel Pallay 1967.
Nawa aru
Nawa aru : Mïxiku.
Miguel Ángel Asturias
Awki: Asturias; Tayka: Rosales. Warmi:
Alonso de Mendoza
Alonso de Mendoza y Zuñiga (* Garrovillas de Alconétar, ~ 1480 - 1490 yuritayna - † Tipuani, 1550 mara Llamayu phaxsi yuriwi) 🇪🇸 jacha marka militar jaqi.
Awki: Pedro Gonzalez de Mendoza, conde de Monteagudo; Tayka: Isabel de Zuñiga. Warmi: Juana de la Cerda. Yuqa: Inés de Mendoza.
Mïxiku yarawi nasyunal
Mïxiku yarawi nasyunal (), Mïxiku (1854). Mïxiku yarawi: Mexicanos, al grito de guerra.
Marcel Proust
Marcel Proust (* Auteuil, Paris, 1871 mara 10 uru Huillka kuti phaxsin yuritayna - París, 1922 mara 18 uru Awti phaxsin yuriwi) 🇫🇷 jacha marka qillqiri.
Larikaxa jisk'a suyu
NAYRA LURÄWINAKA
Provincia Larecajax 1826 tunka kimsaqal urunak saraqataruw Mariscal Antonio José de Sucre irpiriw utt’ayana; capitalapax Suratawa. La Paz suyun departamentupawa. Aka provinciax La Paz alytuqinkiwa.
Mïxiku yarawi nasyunal
Jaylliphust'a: Jaime Nuñó Roca 1853
Qillqa: Francisco González Bocanegra 1854
Kastilla aru
Versión oficial actual:
(Coro)
Mexicanos, al grito de guerra
El acero aprestad y el bridón,
Y retiemble en sus centros la tierra
Jawaharlal Nehru
Jawaharlal Nehru जवाहरलाल नेहरू ;   (* Allahabad, 1889 mara 14 uru Awti phaxsin yuritayna - New Delhi, 1964 mara 27 uru Llamayu phaxsin sarawayxarakitayna), 🇮🇳 jacha marka  anakithiri. Indya Uma kamayuq.
Mïxiku yarawi nasyunal
Kastilla aru
Al sonoro rugir del cañón.
Wilaqala
Wilaqalax mä markaw khaysa suyu camachuna alayaxa chiqanjama jikxatasi, niyas chukiyawu markat Apolo markar thaki tupunjamaw jikxatasi, niyapiniw niy 230ka Km. ukjana. Wila sañ muniw castill arunx sangre o color rojo. Qala saña muniwa castilla arunxapiedra. Paypacha aru jaqthapitaxa saña muniwa castillano arunxa Piedra roja. Uka markanxa sapa mara willka kuti uruwa (21 de Junio) thuqhuwinakapa uñacht'ayapxi, ukhamarakiw lurawinakap uñacht'ayapxi, ukatx yaqha markat jutirinakarux aski uñt'at (lugares turisticos) chiqanakaruw irpapxi, ukat jupanakax askinjamarakiw nayra laqha achachilanakan lurawinakap uñakipt'anipxaraki.
Mïxiku yarawi nasyunal
Kastilla aru
Estrofas
Jawaharlal Nehru
Awki: Motilal Nehru, Tayka: Swaroop Rani Warmi: Kamala Kaul Nehru Yuqanaka: Indira Gandhi.
Ubuntu
Ubuntu Linux distribusiyon.
Lurín jisk'a t'aqa suyu
Lurín jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Lurín) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lima jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Mïxiku yarawi nasyunal
Kastilla aru
I
Andajes jisk'a t'aqa suyu
Andajes jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Andajes) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kanta jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Lurín jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa mara 1857 mara 2 uru Chichu phaxsin, Ramón Castilla Prisidinti.
Uraqipa
12° 02' S 77° 01' W
Thomas Anders
Thomas Anders (Münstermaifeld, 1963 mara 1 uru Achuqa phaxsin yuritayna - ) 🇩🇪 jacha marka q'uchu arsuyaña.
Mïxiku yarawi nasyunal
Kastilla aru
Ciña ¡Oh Patria! tus sienes de oliva
Andajes jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857, Ramón Castilla Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Andajes markam.
Wankawillka jisk'a t'aqa suyu
Wankawillka jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Huancavelica). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Wankawillka jach'a suyu, Wankawillka jisk'a suyu.
Gualberto Villaroel jisk'a suyu
Gualberto Villaroel Jisk'a Suyu; (kastilla arupi: Provincia Gualberto Villaroel) Aka jisk'a suyux Ch'uqiyapu jach'a suyun jikxatasi. Willka jalsu tuqiruxa ... jisk'a suyumpiw qurpasi, willka jalantarusti ... jisk'a suyumpiw qurpasi, alayarux .... jisk'a suyumpiw qurpasi, aynacharusti .... jisk'a supyumpirakiw qurpasi.
Maranura jisk'a t'aqa suyu
Maranura jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Maranura) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kumbinsyun jisk'a suyupi, Qusqu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Milpuc jisk'a t'aqa suyu
Milpuc jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Milpuc). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Amarujawira jach'a suyu, Rodríguez de Mendoza jisk'a suyu.
Andajes jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
1 030 jaqi
Wankawillka jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa ? uru ? phaxsin ? mara, Jusiya San Martin Umalliq.
Kasma
Kasma, (, Ciudad Samaritana y la del Eterno Sol, qhichwa aru: Kasma), Piruw marka, nayriri marka Kasma jisk'a suyu.
Gualberto Villaroel jisk'a suyu
Markanaka
Nayriri markam.
Jorge Luis Borges
Jorge Francisco Isidoro Luis Borges ( audio) (* Buenos Aires, 1899 mara 24 uru Thaya phaxsin yuritayna - Geneve, 1986 mara 14 uru Juyphi phaxsin yuriwi) 🇦🇷 jacha marka qillqiri.
Kichwa aru
Kichwa aru (kichwa shimi, Ikwadur, Kuluwya): Qhichwa aru suyu aru.
Gualberto Villaroel jisk'a suyu
Jaqinakapa
456n chachaw utji, 489n warmiw utji).
San Pawlu (Qusqu) jisk'a t'aqa suyu
San Pawlu jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de San Pablo) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Qanchi jisk'a suyupi, Qusqu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Kasma
09°28'27S 78°1838′O
Jorge Luis Borges
Awki: Jorge Guillermo Borges; Tayka: Leonor Acevedo Suárez. Warmi: María Kodama.
Juk'amp Jach'aq'achxat yatiyäwinaka
Videos Biografía y homenaje Obra literaria Pensamiento político Pensamiento filosófico
Alan García
Alan Gabriel Ludwig García Pérez suti chacha (* Lima, 1949 mara 23 uru Llamayu phaxsin yuritayna - † Lima, 2019 mara 17 uru Yapu apthapi phaxsin yuriwi), 🇵🇪 jacha marka arxatiri & anakithiri.
Bellavista (Jaén) jisk'a t'aqa suyu
Bellavista jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Bellavista). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu, Jaén jisk'a suyu.
Kasma
Kuraka: José Alejandro Montalván Macedo.
Wariqullqa jisk'a t'aqa suyu
Wariqullqa jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Huaricolca). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Hunin jach'a suyu, Tarma jisk'a suyu.
Alan García
Piruw Prisidinti (1985-1990; 2006-2011).
Qarwakallanka jisk'a t'aqa suyu
Qarwakallanka jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Carhuacallanga) Piruwna mä jisk'a suyu t'aqawa, Hunin jach'a suyu, Wankayu jisk'a suyu.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 16 1941 mara, Manuel Prado Umalliq.
Niels Bohr
Niels Henrik David Bohr suti  ( København, 1885 mara 7 uru Taypi sata phaxsin yuritayna -  København 1962 mara 18 uru Awti phaxsin) Dinamarka jacha marka fisika yatxatawiri.
Lurín jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Lurín markam
San Pawlu (Qusqu) jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Taypi sata phaxsi 12 1897 mara, Nicolás de Piérola Umalliq.
Wariqullqa jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 14 uru Juyphi phaxsin 1958 mara, Manuel Prado Umalliq.
José Balta
José Balta y Montero (* Lima, 1814 mara 25 uru Yapu apthapi phaxsin yuritayna - † Lima, 1872 mara 26 uru Huillka kuti phaxsin yuriwi), 🇵🇪 jach'a marka militar & anakithiri, Prisidinti (1868-1872).
Pueblo Nuevo (Ferreñafe) jisk'a t'aqa suyu
Pueblo Nuevo jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Pueblo Nuevo). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Lampalliqi jach'a suyu, Ferreñafe jisk'a suyu.
Yawli jisk'a suyu
Yawli jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Yauli) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Hunin jach'a suyu.
Alan García
Awki: Carlos García Ronceros; Tayka: Nytha Pérez Rojas. Warminaka: Carla Buscaglia Castellano (1973-1980) / Pilar Nores Bodereau (1985-2006). Yuqanaka: Carla García, Josefina, Gabriela, Luciana, Alan Raúl Simón wan Federico Dantón.
Yawli jisk'a suyu
Uraqipa
66 093 km2 11°03´21” S y 75°19´43” O
Markanaka - Uchuy markanaka
Yawli jisk'a suyu nayriri marka: Uruya.
Kasma
Jaqinaka: 24 068
Niels Bohr
Awki: Christian Bohr; Tayka: Ellen Adler Warmi: Margrethe Nørlund. Yuqa: Aage Niels Bohr.
Alma mater: København Jach'a Yatiñ Uta
Werner Heisenberg
1932 Nobel pallay.
Lurín jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
62 940 jaqi (31 782 chacha, 31 158 warmi)
San Pawlu (Qusqu) jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
4 979 jaqi (2 428 chacha, 2 551 warmi)
UPEA
Universidad Publica Autonoma de El Alto- UPEA Jach'a Yatxatañ Uta. Aka Jach'a Yatintañ Utaxa khaya 2000 maranwa utt'asiyatayna. Ukatsti, Jichhakamaxa walpunrak jilatatawayi. Aka maranakanxa 22 Yatxatañ thakinakaw utji.
José Balta
Awki: Juan Balta Brú; Tayka: Agustina Montero Casafranca. Warminaka: Melchora Lizarzaburu Laines / María Paz. Yuqanaka:	José Balta Paz; Ricardo Balta Lizarzaburu; Daría Balta Lizarzaburu; María Benita Mercedes Josefina Balta Lizarzaburu; José Benito Balta Lizarzaburu; María Betsabé Avelina Balta Lizarzaburu.
Mïxiku yarawi nasyunal
Kastilla aru
que en el cielo tu eterno destino
Omia jisk'a t'aqa suyu
Omia jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Omia). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Amarujawira jach'a suyu, Rodríguez de Mendoza jisk'a suyu.
Yawli jisk'a suyu
Jisk'a t'aqa suyunaka
Yawli jisk'a suyu: 10 jisk'a t'aqa suyunaka:
Pueblo Nuevo (Ferreñafe) jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 17 uru Anata phaxsin 1951 mara, Manuel Odría Umalliq.
Uraqipa
28,88 km2
Pueblo Nuevo jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Pueblo Nuevo (57 msnm).
Jaqinaka
12 449 jaqi (? chacha, ? warmi)
Kurakanaka
Hoja de Vida ».
Wariqullqa jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
162,31 km2
Los Andes jisk'a suyu
Los Andes jisk'a suyux; (kastilla arunxa: Provincia Los Andes) Aka jisk'a suyux departamento de La Paz ukan khaysa thaya uraqin jikxatasi. Willka jalsu tuqirux Murrillo jisk'a suyumpiw qurpasi, willka jalantarusti Manco Kapak jisk'a suyumpiw qurpasi, alayarux Larekaja jisk'a suyumpiw qurpasi, aynacharusti Inkäwi jisk'a supyumpirakiw qurpasi.
Wariqullqa jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Wariqullqa jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Wariqullqa (3 796 msnm).
Qaras
Qaras, (, Caraz dulcura, qhichwa aru: Qaras), Piruw marka, nayriri marka Waylas jisk'a suyu.
Pedro Infante
José Pedro Infante Cruz, El Ídolo de Guamuchil, suti (* Mazatlán, 1917 mara 18 uru Awti phaxsin yuritayna - Mérida, 1957 mara 15 uru Yapu apthapi phaxsin yuriwi), 🇲🇽 jacha marka yäpari & Ranchera q'uchu arsuyañami.
Uñnaqa
Uñnaqa, ajanuna, nayräxa chiqa.
Qarwas
1934 Jallu qallta phaxsi 4
Bellavista (Jaén) jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
870,55 km2
Milpuc jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 31 uru Taypi sata phaxsin 1932 mara, Luis Sánchez Cerro Umalliq.
San Markus Jach'a Yatiñ Uta
San Markus Jach'a Yatintañ Uta mä jacha jaya maranaka kala Awyayalax yatintaña utawa, ukha 1551 mara walixtwa
Mïxiku yarawi nasyunal
Kastilla aru
por el dedo de Dios se escribió.
Wariqullqa jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
2 822 jaqi (? chacha, ? warmi)
Qarwakallanka jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
13,78 km2
Los Andes jisk'a suyu
Nayra sarnaqäwi
Los Andes jisk'a t'aqa suyux 14ni kamachirjam Waranqa llätunk patak tunka paqalqun (1917) maranw utt'asiwaytana.  Aka jisk'a suyux pusi municipios ukhamaniwa, ukanakax akanakawa: nayrïrix Pukarani, payïrix Laja, kimsïrix Btallas, pusïrix Puerto Perez.
Jorge Guillén
Jorge Guillén Álvarez, (Valladolid, 1893 mara 18 uru Chichu phaxsin yuritayna - Málaga, 1984 mara 6 uru Anata phaxsin yuriwi), 🇪🇸 jacha marka qillqiri.
Los Andes jisk'a suyu
Kapitalapaxa
Pukaran markawa.
Jorge Guillén
Awki: Jorge Guillén; Tayka: Ana Álvarez.
Isaac Newton
Isaac Newton (* Lincolnshire, 1643 mara 4 uru Chichu phaxsin yuritayna – London, 1727 mara 31 uru Achuqa phaxsin yuriwi), 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 jacha marka Yatxatawi jaqi.
Omia jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 5 uru Anata phaxsin 1875 mara, Manuel Pardo Umalliq.
Ulluku
Ulluku, uraqi manqhana achuqiri amka achu, ch'uqjama sunina yapuchata manq'aña kasta aliwa.
Mïxiku yarawi nasyunal
Kastilla aru
Mas si osare un extraño enemigo
Wankawillka jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
514,1 km2
Apaxco
Apaxco, Mïxiku munisipyu. Jaqinaka: 27,521.
Pedro Infante
Awki: Delfino Infante García; Tayka: Refugio Cruz Aranda. Warminaka: María Luisa León / Lupita Torrentera / Irma Aguirre Martínez. Yuqanaka: Guadalupe Infante López. Dora Luisa Infante León. Graciela Margarita, Pedro wan Guadalupe Infante Torrentera. Irma Infante Aguirre.
Bertrand Russell
Bertrand Arthur William Russell suti Bertrand Russell (* Trellech, 1872 mara 18 uru Llamayu phaxsin yuritayna - † Penrhyndeudraeth 1970 mara 2 uru Anata phaxsin yuriwi) Kamri jacha marka Lup'intawiri, Yatxatawi Jakhuri & qillqiri.
Los Andes jisk'a suyu
Markanaka
Nayriri markam.
Jorge Guillén
Warmi: Germaine Cahen. Yuqanaka: Claudio (1924-2007) & Teresa,
Bellavista (Jaén) jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Bellavista jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Bellavista.
Unancha
thumb|200px|Unancha Unancha, jakxataña lastru, markha uchata.
Omia jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
175,13 km2