cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qhawanilla jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Qhawanilla jisk'a t'aqa suyu kamasqa mara Llamayu phaxsi 2 1854
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Qhawanilla markam
Jaqinaka
5 573 (2 628 chacha, 2 945 warmi)
Yawyu jisk'a suyu
Yawyu jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Yauyos) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Lima jach'a suyu.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 1821 mara 4 uru Thaya phaxsin, Jusiya San Martin Libertadur.
Uraqipa
Yawyu jisk'a suyu nayriri marka: Yawyu.
Jaqinaka: 27 501
Jisk'a t'aqa suyunaka
Yawyu jisk'a suyu: 33 jisk'a t'aqa suyunaka:
1715
1715 - mara.
Tansa
Tansa, kayuta piqkama jaqina sayapa, maya yä sayapa.
Zhu Rongji
Zhu Rongji 朱镕基, (* Changsha, 1928 mara 1 uru Taypi sata phaxsin yuritayna - ), 🇨🇳 jacha marka inhiñiru & kumunista anakithiri. Markani Republika China Uma kamayuq.
Satipu jisk'a suyu
Satipu jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Satipo) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Hunin jach'a suyu.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 26 uru Achuqa phaxsin 1965 mara, Fernando Belaúnde Umalliq.
Uraqipa
19 219,48 km2 11°03´21” S y 75°19´43” O
Markanaka - Uchuy markanaka
Hunin jisk'a suyu nayriri marka: Satipu.
Jisk'a t'aqa suyunaka
Satipu jisk'a suyu: 8 jisk'a t'aqa suyunaka:
Jaqinakapa
144 828 jaqi ( chacha,  warmi)
Uqururu jisk'a t'aqa suyu
Uqururu t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Ocoruro) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kiskachay jisk'a suyupi, Qusqu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857 mara, Ramón Castilla Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Uqururu marka
Jaqinaka
1 669 jaqi (814 chacha, 855 warmi)
Puntu jisk'a t'aqa suyu
Puntu jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Ponto) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Wari jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Llamp'u phaxsi 30 1943, Manuel Prado Umalliq.
Inclán jisk'a t'aqa suyu
Inclán jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Inclán) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Taqna jisk'a suyupi, Taqna jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Awti phaxsi 24 1955 mara.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Sama Grande markam
Jaqinaka
4 064 jaqi (2 314 chacha, 1 750 warmi)
San Andrés de Cutervo jisk'a t'aqa suyu
San Andrés de Cutervo jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de San Andrés de Cutervo). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu, Cutervo jisk'a suyu.
Uraqipa
133,4 km2
San Andrés de Cutervo jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: San Andrés de Cutervo.
Jaqinaka
5 904 jaqi (? chacha, ? warmi)
Santa Lusiya jisk'a t'aqa suyu
Santa Lusiya jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Santa Lucía) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lampa jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Santa Lusiya jisk'a t'aqa suyu kamasqa mara Yapu apthapi phaxsi 17 1936
Puntu jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Puntu marka.
Santa Lusiya jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Santa Lusiya markam
Puntu jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
3 140 jaqi (2005 mara)
Santa Lusiya jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
7 692 (3 858 chacha, 3 834 warmi)
Ingenio jisk'a t'aqa suyu
Ingenio jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Ingenio) Piruwna mä jisk'a suyu t'aqawa, Hunin jach'a suyu, Wankayu jisk'a suyu.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 10 1955 mara, Manuel Odría Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Ingenio jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Ingenio.
Jaqinakapa
3 200 jaqi ( chacha, warmi)
Qaraqutu jisk'a t'aqa suyu
Qaraqutu jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Caracoto) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu San Ruman jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
1823
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Qaraqutu markam
Jaqinaka
2007 wata: 6 058 jaqi (2 886 chacha, 3 172 warmi)
Pallpata jisk'a t'aqa suyu
Pallpata t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Pallpata) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kiskachay jisk'a suyupi, Qusqu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Awti phaxsi 17 1917 mara, José Pardo y Barreda Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Héctor Tejada marka
Jaqinaka
5 270 jaqi (2 637 chacha, 2 633 warmi)
La Molina jisk'a t'aqa suyu
La Molina jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de La Molina) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lima jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 1962 mara 6 uru Anata phaxsin
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri La Molina markam
Jaqinaka
132 498 jaqi (61 455 chacha, 71 043 warmi)
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 1962 mara 6 Anata phaxsin.
Jesús María jisk'a t'aqa suyu
Jesús María jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Jesús María) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lima jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 1963 mara 13 uru Jallu qallta phaxsin
1941
1941 - mara.
Tipan jisk'a t'aqa suyu
Tipan jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Tipán) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Castilla jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Jesús María jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Jesús María markam
Tipan jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Jallu qallta phaxsi 13 1943 mara, Manuel Prado Umalliq.
1940
1940 - mara.
Tipan jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
591 jaqi (307 chacha, 284 warmi)
1716
1716 - mara.
Sayan jisk'a t'aqa suyu
Sayan jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Sayán) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Wawra jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857, Ramón Castilla Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Sayan markam.
Jaqinakapa
20 480 jaqi
Tapa
Tapa, jamach'inakana kitulanakana chhiwlinaka uywasiña utapa.
Taru
Taru, janchina kunkata amparkama chiqapa. Qullasuyu warminakaxa paypacha tarku patxaruwa q'ipi apapxi.
Zumpango jach'a suyu
Zumpango jach'a suyuxa Mïxikuna mä jach'a suyuwa.
1717
1717 - mara.
Aqallpu
Aqallpu, siwara, tiriwu, tunqu piqata, jiwra qhunata.
Satipu
Satipu, (, qhichwa aru: Satipu), Piruw marka, nayriri marka Satipu jisk'a suyu.
1898 mara.
11°15′15''S 74°38′12″O
Kuraka: César Augusto Merea Tello, Fuerza 2011. (2007-2014).
Jaqinaka: 10 052
1718
1718 - mara.
Tatitu
Tatitu, aka pachpacha inuqiri awki.
Taruka
Taruka, ñuñuri sallqa uywa, aruma manq'atapa khisturi. Tarukaxa wasara qullunakanwa jakixa.
Zumpango (munisipyu)
Zumpango, Mïxiku munisipyu. Jaqinaka: 127,988.
Bacalar (munisipyu)
Bacalar, Mïxiku munisipyu. Jaqinaka: 33,080.
Markapampa jisk'a t'aqa suyu
Markapampa jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Marcabamba) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Sarasara Pawqar jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
1719
1719 - mara.
Markapampa jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Markapampa marka.
Jaqinakapa
775 jaqi
Qhawana (San Ruman) jisk'a t'aqa suyu
Qhawana jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Cabana) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu San Ruman jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
1823
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Qhawana markam
Jaqinaka
2007 wata: 4 901 jaqi (1 994 chacha, 2 398 warmi)
Wen Jiabao
Warmi: Zhang Peili Yuqanaka: Yunsong & Ruchun.
Tayka
Tayka, wawa jathasiri warmi. Jaqichasiña warmi.suma waliki.
Waka
Waka, ñuñuri uywa umantaña ñuñu millk'i. Waka millk'itxa kisuwa lurañaxa.
Waka qalluxz lankhu ch'akaniwa.
Changuillo jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 12 1945 mara, Manuel Prado Umalliq.
Waka
Wakaruxa manq'ata awtjpachawa, jachiwa.
Changuillo jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Changuillo markam.
San Juan de Cutervo jisk'a t'aqa suyu
San Juan de Cutervo jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de San Juan de Cutervo). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu, Cutervo jisk'a suyu.
Waka
Uñstawipa
Aka wakaxa norte de Holanda uksata jutiri wakarakiwa. Paya kastanakarakiwa utjaraki: Frisón Holandés ukhamaraki Holstein Friesian wakanaka.
San Juan de Cutervo jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
60,87 km2
Waka
Uñstawipa
Kunatixa aka Holstein Friesian wakaxa (Americano) ukhamarakiwa kawkintixa aka wakanakaxa qhirwa uraqinakakiraki jakasiraki. Junt’utuqinakanxa aka uywa uywañatakixa wakichañarakispawa.
San Juan de Cutervo jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
San Juan de Cutervo jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: San Juan de Cutervo.
Waka
Holstein waka uñat’ayirinakapa
Aka wakaxa walja millk’i ch’awaña wakarakiwa, kawkintixa maya awila wakaxa niya 650 Kilunaka ukha jathinirakispawa. Ukhamaraki, alzada ukapaxa 1.50 mitrunaka ukch’araki, janchipaxa askinjama ut’ayatarakiwa, ñuñupaxa wali suma ut’ayatarakiwa ukhamaraki wali achkatatarakiwa.
San Juan de Cutervo jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
2 371 jaqi (? chacha, ? warmi)
Waka
Samipa
T’arwapana samipaxa janq’unpita ch’iyarampitarakiwa. Awisanakaxa wilampita janq’umpita wakanakasa utjarakiwa.
Uñstawipa
Aka wakaxa khaya Suiza markata jutiri wakarakiwa, kawkintixa aka wakaxa payiri walt’ata millk’i ch’awaña waka ukhama uñt’atarakiwa.
Pardo Suizo waka uñt’ayirinakapa
Aka wakaxa ch´umphiwa kayu ukhamaraki nasa, jinchu ukhaxa janq´urakiwa. Awila wakanakaxa 500 – 650 ukha jathinakanirakiwa. Ukhamata, walja millk´i churaraki. Urqu achachi wakanakaxa 800 – 1000 kg ukha jathinipxarakiwa chacha ch´ullqhi suma wakanakapxarakiwa. Millk´ini ch´isllipaxa 5.5%  ukharakiwa.
Wawanakapaxa jasakiwa jilasipxaraki. Ukhamaraki, ankuta wakanakaxa 10 phaxsiniwa niya katusiña munampxi.
P’iqipaxa niya t’alphjamarakiwa niya jach’pacha parani mukhiiñapaxa jach’anakarakiwa. Nayranakapaxa jach’anakarakiwa nasa inawisa chiqakirakiwa jinchunakapaxa tantiyunakakirakiwa niya wali p’ikhuki p’ikhukirakiwa uñanaqasiraki. Waxranakapaxa tantiyunakakirakiwa awisanakaxa janq’u ch’iyara phuntaninakarakiwa, anqaxaru uñtatarakiwa.
Samipa
Pardo Suizo (marrón) niya qhanata ch’amakaru; nasapaxa ch’iyart’asitarakiwa; laxrapa, wich’inkhapa. Ukhamaraki, sillunakapaxa ch’iyaranakarakiwa.
Juk'amp Jach'aq'achxat yatiyäwinaka
Valerio, D. (2008). Ganado Lechero. Ecuador.
Rasque, R. (2002). Razas Lecheras. Mexico.
Comares
Comares Ispaña marka, nayriri marka Málaga jisk'a suyu. Jaqinaka: 1.651
Carlos Alberto Torres
Carlos Alberto Torres chacha suti, Capita Capitão do Tri sutichaña (* Rio de Janeiro, 1944 mara 17 uru Huillka kuti phaxsin yuritayna - Rio de Janeiro, 2016 mara 25 uru Taypi sata phaxsin yuriwi), 🇧🇷 jacha marka p'iqut takiri anatañaxa. Piqusiña.
Quriwaya jisk'a t'aqa suyu
Quriwaya jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Curibaya) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kantarawi jisk'a suyupi, Taqna jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Carlos Alberto Torres
Awki:, Tayka:.
Quriwaya jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kilawani jisk'a t'aqa suyu kamasqa mara Anata phaxsi 5 1875
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Quriwaya markam.
Jaqinaka
203 (117 chacha, 86 warmi).
Asankaru jisk'a suyu
Asankaru jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Azángaro) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Punu jach'a suyu.
Yurua jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 2 uru Huillka kuti phaxsin 1943 mara, Manuel Prado Umalliq.
Asankaru jisk'a suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 1825 mara 21 uru Juyphi phaxsin.
Uraqipa
4 970,01 km2
Yurua jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
1 255 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Asankaru jisk'a suyu
Jaqinaka
136 829 jaqi (66 613 chacha, 70 216 warmi)
Jisk'a t'aqa suyunaka
Asankaru jisk'a suyu: 15 jisk'a t'aqa suyunaka:
Tika
thumb|270px|Tikanaka Tika, pirqañataki ñiq'ita lurata yä, ñiq'ita taksuta k'ullu tika lurañaru limsusina lupimpi wañt'ayata.
Uñun jisk'a t'aqa suyu
Uñun jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Uñón) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Castilla jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 18 1962 mara, Manuel Prado Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Uñun markam.
Jaqinakapa
306 jaqi (185 chacha, 181 warmi)
Chukuwitu jisk'a suyu
Chukuwitu jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Chucuito) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Punu jach'a suyu.
Chukuwitu jisk'a suyu nayriri marka: Chulli.
Uraqipa
Jaqinaka: 110 083
3 978,13 km2
Jisk'a t'aqa suyunaka
Chukuwitu jisk'a suyu: 7 jisk'a t'aqa suyunaka:
London
London, nayriri marka Inglisuyu
Tutu jisk'a t'aqa suyu
Tutu jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Totos) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kankallu jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Anata phaxsi 12 1825, Simuna Wuliwar Libertadur.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Tutu marka.
Jaqinakapa
4 415 jaqi
Luis Alberto Sánchez
Luis Alberto Sánchez Sánchez (* Lima, 1900 mara 12 uru Taypi sata phaxsin yuritayna - Lima, 1994 mara 6 uru Anata phaxsin sarawayxarakitayna), 🇵🇪 jacha marka arxatiri, qillqiri & anakithiri. Uma kamayuq (1989).
Awki: Alberto Leandro Sánchez Blanco; Tayka: Carmen M. Sánchez Patiño.
Alma mater: San Markus Jach'a Yatiñ Uta.
Qhawanillas jisk'a t'aqa suyu
Qhawanillas jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Cabanillas) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu San Ruman jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Deustua markam
Tisiku
Tisiku, katusiri usu, chuymaxa jisk'a jani uñjaña laq'una manq'sutawa uñjasi. Tisiku usuxa jaqiruxa ch'akakama tukuyasina jiwayiri.
Tullu
Tullu, tujtuka patxankiri thuru ch'aka.
Rapayan jisk'a t'aqa suyu
Rapayan jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Rapayan) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Wari jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Llamp'u phaxsi 16 1952, Manuel Odría Umalliq.
Uraqipa
143,34 km²
Jaqinakapa
1 742 jaqi (2005 mara)
Tiyi
Tiyi, nayra achachilanakana utjäwi jaqhi p'iya. San Juwana arumaxa waynanaka tawaqunakaxa tiyina nina nakhayasawa qhantatipxi.
Tujtuka
Tujtuka, kunkata purakkama chiqt'ankiri ch'aka. Tujtukata jikhankamawa jaraphinakaxa puri.
Ciudad Nueva jisk'a t'aqa suyu
Ciudad Nueva jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Ciudad Nueva) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Taqna jisk'a suyupi, Taqna jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Awti phaxsi 16 1992 mara.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Ciudad Nueva markam
Jaqinaka
34 231 jaqi (16 965 chacha, 17 266 warmi)
Tunka
Tunka, llätunkxankiri jakhu.
10
Carlos Fuentes
Carlos Fuentes Macías (* Panama marka, 1928 mara 11 uru Awti phaxsin yuritayna - Mïxiku marka, 2012 mara 15 uru Llamayu phaxsin yuriwi) 🇲🇽 jacha marka  qillqiri.
Awki: Rafael Fuentes Boettiger; Tayka: Macías. Warminaka: Rita Macedo (1957-1969) / Silvia Lemus (1972-2012) Yuqanaka: Cecilia Fuentes Macedo (1962), Carlos Fuentes Lemus (1973-1999), Natasha Fuentes Lemus (1974-2005).
Chiqakupi jisk'a t'aqa suyu
Chiqakupi jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Checacupe) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Qanchi jisk'a suyupi, Qusqu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Chiqakupi markam.
Jaqinakapa
4 883 jaqi (2 443 chacha, 2 440 warmi)
Uquwiri jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Uquwiri jisk'a t'aqa suyu kamasqa mara Llamayu phaxsi 21854
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Uquwiri markam
Jaqinaka
2 655 (1 525 chacha, 1 130 warmi)
Paryawanka jisk'a t'aqa suyu
Paryawanka jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Pariahuanca) Piruwna mä jisk'a suyu t'aqawa, Hunin jach'a suyu, Wankayu jisk'a suyu.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 15 1864 mara, Juan Pezet Umalliq.
Uraqipa
617,5 km2
Markanaka - Uchuy markanaka
Paryawanka jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Paryawanka.
San Luis de Lucma jisk'a t'aqa suyu
San Luis de Lucma jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de San Luis de Lucma). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu, Cutervo jisk'a suyu.
Uraqipa
109,74 km2
San Luis de Lucma jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: San Luis de Lucma.
Jaqinaka
4 119 jaqi (? chacha, ? warmi)
Atiniñaptayiri
Atiniñaptayiri, jani atiniñaniru atiniña churiri, qhispiyiri.
Lincha jisk'a t'aqa suyu
Lincha jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Lincha) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Yawyu jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Huillka kuti phaxsi 7 1959, Manuel Prado Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Lincha markam.
Jaqinakapa
896 jaqi
Broken/Yanapaña
Wikipidiya:Yanapaña
Santa Crus (Cutervo) jisk'a t'aqa suyu
Santa Crus de Lucma jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Santa Cruz). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu, Cutervo jisk'a suyu.
Uraqipa
128 km2
San Luis de Lucma jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: San Luis de Lucma.
Wayupata jisk'a t'aqa suyu
Wayupata jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Huayopata) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kumbinsyun jisk'a suyupi, Qusqu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857 mara, Ramón Castilla Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Wuyru markam.
Jaqinakapa
5 772 jaqi (3 138 chacha, 2 634 warmi)
Víctor Raúl Haya de la Torre
Víctor Raúl Haya de la Torre (* Trujillo, 1895 mara 2 uru Anata phaxsin yuritayna - Lima, 1979 mara 2 uru Thaya phaxsin yuriwi), 🇵🇪 jacha marka anakithiri & qillqiri.
Giampiero Boniperti
Giampiero Boniperti suti  (* Barengo, 1928 mara 4 uru Huillka kuti phaxsin yuritayna -  )  🇮🇹 jach'a marka p'iqut takiri anatañaxari.
Víctor Raúl Haya de la Torre
1979 Piruw Asamblea Kunstituyinti Prisidinti.
Giampiero Boniperti
Trío mágico: Boniperti, John Charles & Omar Sívori.
Víctor Raúl Haya de la Torre
Awki: Raúl Edmundo Haya y Cárdenas; Tayka: Zoila Victoria De la Torre y Cárdenas.
Washington, DC
Washington, DC (DC District of Columbia, Columbia Jisk'a t'aqa suyu), nayriri marka Istadus Unidus
1790 Huillka kuti phaxsi 1
Pichiwa jisk'a t'aqa suyu
Pichiwa t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Pichigua) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kiskachay jisk'a suyupi, Qusqu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Thaya phaxsi 29 1834 mara, José Luis Orbgoso Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Pichiwa marka
Jaqinaka
3 802 jaqi (2 004 chacha, 1 798 warmi)
Inkawasi jisk'a t'aqa suyu
Inkawasi jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Inkahuasi). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Lampalliqi jach'a suyu, Ferreñafe jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 17 uru Anata phaxsin 1951 mara, Manuel Odría Umalliq.
Uraqipa
443,91 km2
Inkawasi jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Inkawasi (3 078 msnm).
Jaqinaka
14 884 jaqi (? chacha, ? warmi)
Phransiya aru
Pharansiya aru (langue française); Iwrupa aru, xeramanu aru.
40. Cuarenta: quarante
50. Cincuenta: cinquante
60. Sesenta: soixante
70. Setenta: soixante-dix
80. Ochenta: quatre-vingt
90. Noventa: quatre-vingt-dix
Marka irpirinaka
Marka Irpirinaka mark nayraqataru sarantayirinakawa. Jiliri Bolivia mark irptirixa jilata Evo Morales ukawa. Ukxarusti utxarakiwa sullkiri sapa departamento amnaqt'irinaka ukasti kastilla arunxa satarakiwa (gobernador). Ukjarusti juk'amp sullk mark irptirixa utjaskakiwa ukanakasti sapa municipwa amnakapxi, ukanakasti kastilla arunxa satarakiwa (alcaldes). juK'ampi sullk sullk mark amnakirinakaxa utjaskakiwa sapa aylluna ukanakaxa satawa jilaqatanaka, mamat'alla.
Wanuara jisk'a t'aqa suyu
Wanuara jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Huanuara) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kantarawi jisk'a suyupi, Taqna jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Wanuara markam.
Jaqinaka
823 (418 chacha, 405 warmi).
Wila Wila jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Wila Wila jisk'a t'aqa suyu kamasqa mara Llamayu phaxsi 2 1854
César Rodríguez Olcay
César "Atawallpa" Rodríguez Olcay (* Arequipa, 1889 mara 17 uru Thaya phaxsin yuritayna - Lima, 1972 mara 12 uru Achuqa phaxsin yuriwi) Piruw qillqiriq.
Wila Wila jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Wila Wila markam
Óscar Avilés
Óscar Guillermo Avilés Arcos  chacha, (* Kallao, 1924 mara 24 uru Achuqa phaxsin yuritayna – Lima, 2014 mara 5 uru Yapu apthapi phaxsin sarawayxarakitayna) 🇵🇪 jacha marka q'uchu arsuyaña.
César Rodríguez Olcay
Awki: César Rodríguez; Tayka: Mercedes Olcay. Warmi:.
Padre Abad jisk'a t'aqa suyu
Padre Abad jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Padre Abad). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Ukayali jach'a suyu, Padre Abad jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 5 uru Chichu phaxsin 1995 mara, Alberto Fujimori Umalliq.
Uraqipa
2 151,86 km2
San Juan de Iris jisk'a t'aqa suyu
San Juan de Iris Chiqa jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de San Juan de Iris) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Waruchiri jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Padre Abad jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Padre Abad jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Aguaytiya (150 msnm).
San Juan de Iris jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Huillka kuti phaxsi 24 1964, Fernando Belaúnde Umalliq.
Padre Abad jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
5 185 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Santo Domingo de la Capilla jisk'a t'aqa suyu
Santo Domingo de la Capilla jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Santo Domingo de la Capilla ). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu, Cutervo jisk'a suyu.
San Juan de Iris jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri San Juan de Iris markam.
Santo Domingo de la Capilla jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
103,74 km2
Santo Domingo de la Capilla jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Santo Domingo de la Capilla.
Wila Wila jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
2 380 (1 228 chacha, 1 152 warmi)
San Nicolás (Rodríguez de Mendoza) jisk'a t'aqa suyu
San Nicolás jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de San Nicolás). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Amarujawira jach'a suyu, Rodríguez de Mendoza jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 5 uru Anata phaxsin 1875 mara, Manuel Pardo Umalliq.
Uraqipa
206,01 km2
San Nicolás jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Mendoza (1 575 msnm).
Jaqinaka
4 862 jaqi (? chacha, ? warmi) - 2005 mara
Larqa
Larqa (en castellano es canal de riego) yaqhipa markachirinakaxa qhich'a sapxarakiwa. Uksatuqinjamawa yapumpi sarnaqasiri markachirinakaxa uma irpnaqapxiritayna. Ukhamaxa larqaxa uma irpnaqañatakiwa wali wakiskiri.
Óscar Avilés
Awki: José Avilés Cáceres; Tayka: Angelina Arcos Galván Warmi: Lucy Valverde. Yuqanaka: (5) Óscar, Lucy, José, Ramón wan Gustavo.
El Ingenio jisk'a t'aqa suyu
El Ingenio jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de El Ingenio) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Naska jisk'a suyupi, Ika jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Awti phaxsi 19 1917 mara, Manuel Pardo Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri El Ingenio markam.
Jaqinakapa
2 932 jaqi (1 560 chacha, 1 372 warmi)
Concepción Jach'a Yatiñ Uta
Concepción Jach'a Yatiñ Uta(kastilla aru: Universidad de Concepción), jach'a yatiñ uta, Concepción marka, Chili.
Wiqita jisk'a t'aqa suyu
Wiqita jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Végueta) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Wawra jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Thaya phaxsi 23 1920, Augusto Leguía Umalliq.
Jaqinakapa
18 113 jaqi
Qhachwa
Qhachwax wayn tawaqunakan aski thuqhuwipawa, uka thuqhuw taypinjamaw jupanakax askinjam amuyunak qhanstayapxi, uka taypinjamas chikanchasirakiw Pachamamar waqaychawisa. Aka thuqhuwix qalltasiw sata qallta phaxsit anata phaxsikama.
Denis Diderot
Denis Diderot (* Langres, 1713 mara 5 uru Taypi sata phaxsin yuritayna - Paris, 1784 mara 31 uru Juyphi phaxsin yuriwi) Phransiya jacha markap qillqiri.
Qhachwa
Kunamatsa Qhachwax Uñstaniwayi
Nayrapachanakax achachilanak awichanakax qhachwapxapuniritaynawa. Qhachwax pacharjam sarayatawa.
Neil Armstrong
Neil Alden Armstrong (* Wapakoneta, 1930 mara 5 uru Thaya phaxsin yuritayna - Columbus, 2012 mara 25 uru Thaya phaxsin yuriwi ), 🇺🇸 jacha marka pilutu, inhiniuru, astrunauta.
Tunquri
Tunquri, chuymaru thaya samana apiri kamana.
Qhachwa
Jichhurunakanxa kunamaskis Qhachwaxa
Jichhurunakanx qhachwax janikiw qhachwataxiti. Ukhamarak wayn tawaqunakax jach'a markanarkamaw sarrawayxapxi, ukatxa ayllunakanx awich achachilanakakirakiw qhiparxi. Ukampirus uka jach'a markanakanx aka qullan aymar wayn taqunakax may may kunayman tamanakan chikachasiñ yatipxarakiwa. Ukhamipanxa, uka qhachwax mayjt'ataxiwa.
Neil Armstrong
Awki: Stephen Koenig Armstrong; Tayka: Viola Louise Engel. Warminaka: Janet Shearon / Carol Held Knight
El Agustino jisk'a t'aqa suyu
El Agustino jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de El Agustino) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lima jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri El Agustino markam
Jaqinaka
180 262 jaqi (75 455 chacha, 85 043 warmi)
Li Xiannian
Li Xiannian 李先念 (* Hong'an, 1909 mara 23 uru Juyphi phaxsin yuritayna - Pekin, 1992 mara 21 uru Juyphi phaxsin sarawayxarakitayna), 🇨🇳 jacha marka anakithiri.
Markani Republika China Prisidintipa (1983-1988).
Warminaka: Shang Xiaoping (尚小平) / Lin Jiamei Yuqanaka: Li Jin, Li Ziyang, Li Ping & Li Xiaolin.
Kamisaki
Kamisaki ukax mä aruwa, aka aruxa aruntasiñatakiwa. Aka aruntampixa alwasa, jayp'usa, arumasa aruntasiraksnawa.
Suyk'utampu jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Achuqa phaxsi 17 196| mara, Manuel Prado Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Suyk'utampu marka
Jaqinaka
2 796 jaqi (1 432 chacha, 1 364 warmi)
Punu jach'a suyu
Punu jach'a suyuxa Piruwna mä jach'a suyuwa.
Uraqipa
Nayaja wali cuchis'tua hichaja part'ama aymarana aca putala auntua jumanacaruja quichactuajatania maya portal enternitanja hichaja partaujañani muntuara higuasanacata.
Jisk'a suyunaka
13 jisk'a suyunaka:
Tarma jisk'a t'aqa suyu
Tarma jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Tarma). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Hunin jach'a suyu, Tarma jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa ? uru ? phaxsin ? mara, ? Umalliq.
Uraqipa
Tarma phaxsin jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Tarma (3 053 msnm).
Jaqinaka
47 792 jaqi (? chacha, ? warmi)
Aynach Yunka jisk'a suyu
Aynach Yunka Jisk'a Suyu; (kastilla arupi: Provincia Sud Yungas) Aka jisk'a suyux Ch'uqiyapu jach'a suyun jikxatasi. Willka jalsu tuqiruxa ... jisk'a suyumpiw qurpasi, willka jalantarusti ... jisk'a suyumpiw qurpasi, alayarux .... jisk'a suyumpiw qurpasi, aynacharusti .... jisk'a supyumpirakiw qurpasi.
Nayra sarnaqäwi
Murillo jisk'a t'aqa suyux khaya...
Markanaka
Nayriri markam.
Jaqinakapa
456n chachaw utji, 489n warmiw utji).
Chirimoto jisk'a t'aqa suyu
Chirimoto jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Chirimoto). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Amarujawira jach'a suyu, Rodríguez de Mendoza jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 31 uru Taypi sata phaxsin 1932 mara, Luis Sánchez Cerro Umalliq.
Uraqipa
153,0 km2
Nayriri uñstawi
<templatestyles src="Portada/styles.css" />
Chirimoto jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Chirimoto jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Chirimoto (2 000 msnm).
Jaqinaka
1 843 jaqi (? chacha, ? warmi) - 2005 mara
Nayriri uñstawi
<templatestyles src="Portada/styles.css" /> <templatestyles src="Portada/styles.css" /> Hispanohablantes
Tupillu
Tupillu, Suni jaqinakana manq'anaka tupusa chhalaña. Suni jaqinakaxa qawra t'awrampi ch'uqimpi tupilluta chhaltasipxiri.
Nayriri uñstawi
<templatestyles src="Portada/styles.css" /> English speakers
<templatestyles src="Portada/styles.css" /> <templatestyles src="Portada/styles.css" /> <templatestyles src="Portada/styles.css" /> Yaqha luräwinaka
<templatestyles src="Portada/styles.css" /> Qillqatanaka
<templatestyles src="Portada/styles.css" /> <templatestyles src="Portada/styles.css" /> Yanapäwinaka
<templatestyles src="Portada/styles.css" /> Yanapañ uñstawinaka
Thayjata
Thayjata, jaqi kamana thayana q'ala chuch'jata.
Tutuka
Tutuka, muytasa muytasa sariri, kuna yänaksa apiri thaya. Tutuka qamasani thayaxa uksaru aksaruwa muyjaraki, kunatixa yanqha piykatiri usunaka irpnaqaraki, ukatwa markachirinakaxa chakanaru uñtata siqintasipxaraki.
Uraka jisk'a t'aqa suyu
Uraka jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Uraca) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Castilla jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 22 1825 mara, Simuna Wuliwar Libertadur.
Jaqinakapa
7 182 jaqi (3 862 chacha, 3 320 warmi)
Uyulu jisk'a t'aqa suyu
Uyulu jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Oyolo) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Sarasara Pawqar jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Uyulu marka.
Qumpapata jisk'a t'aqa suyu
Qumpapata jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Combapata) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Qanchi jisk'a suyupi, Qusqu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Awti phaxsi 22 1911 mara, Guillermo Billinghurst Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Qumpapata markam.
Jaqinakapa
5 162 jaqi (2 555 chacha, 2 607 warmi)
Rawapampa jisk'a t'aqa suyu
Rawapampa jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Rahuapampa) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Wari jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Uraqipa
143,34 km²
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Rawapampa marka.
Jaqinakapa
807 jaqi (2005 mara)
Thaya tuqi suyu
thumb|250px|Thaya tuqi suyu. Thaya tuqi suyu, qhichwa, suni, khunu qullu tuqinakawa thaya suyu sataxa. Thaya tuqi suyuna utjiri jaqinakaxa qhirwa suyu tuqinaka qawra aychampi, yaqha manq'anakampi chhalt'asiriwa sarapxixa.
San Markus (Wari) jisk'a t'aqa suyu
San Markus jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de San Marcos) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Wari jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa -, - Umalliq.
Uraqipa
556,75 km²
Jaqinakapa
10 725 jaqi (2005 mara)
Tantaranchi jisk'a t'aqa suyu
Tantaranchi jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de San Juan de Tantaranche) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Waruchiri jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Anata phaxsi 16 1962, Manuel Prado Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri San Huwan Tantaranchi markam.
Jaqinakapa
234 jaqi
Santo Tomás (Cutervo) jisk'a t'aqa suyu
Santo Tomás jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de SantoTomás). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu, Cutervo jisk'a suyu.
Uraqipa
279,61 km2
Santo Tomás jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Santo Tomás.
P'allqa (Tarma) jisk'a t'aqa suyu
P'allqa jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Palca). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Hunin jach'a suyu, Tarma jisk'a suyu.
Santo Tomás (Cutervo) jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
9 182 jaqi (? chacha, ? warmi)
P'allqa (Tarma) jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 2 uru Chichu phaxsin 1857 mara, Ramón Castilla Umalliq.
Uraqipa
378,08 km2
P'allqa phaxsin jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: P'allqa (2 739 msnm).
Jaqinaka
7 732 jaqi (? chacha, ? warmi)
Thujru
Thujru, chuymani achachilanakana sarnaqañapataki k'umu lawata lurata.
Qapu
Qapux jisk`a juch`us lawat luratawa, akax t´arwanak qapuñatakiw kusa, ukhamarakiw kunayman ch´ankhanakaw mistsurakispana.
K'aphu
K'aphu, japu ali.
Qapu
Kast kast qapunaka
Wik'uñ t'arw qapux yaqhawa, iwij t'arw qapux yaqharakiwa.
Makin qapu
Makin qapux kayump amparamp lurañ qapuwa.
Phiriru
Phirirux qapu lawar kasayatawa. Qapux phirirumpipuniw t'uyti, jan ukampix janiw mustkaspati.
Qapu lawa
Qapu lawax suq'usat luratawa.
Kallawaya jisk'a suyu
Kallawaya jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Carabaya) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Punu jach'a suyu.
Arturo Cavero
Awki: Juan Cavero ; Tayka: Digna Velásquez Warmi: Lucy. Yuqanaka: (3) Zorca, Moraima & Elena.
Kallawaya jisk'a suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 1825 mara 21 uru Juyphi phaxsin.
Uraqipa
Kallawaya jisk'a suyu nayriri marka: Makusani.
12 266,4 km2
Jisk'a t'aqa suyunaka
Kallawaya jisk'a suyu: 10 jisk'a t'aqa suyunaka:
Marquna jisk'a t'aqa suyu
Marquna jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Marcona) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Naska jisk'a suyupi, Ika jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Llamayu phaxsi 10 1955 mara, Manuel Odría Umalliq.
Ch'uqi panqara
Aka ch'uqi yapux Tujuyu Altu ayllunkiriwa, aka pä waranqa tunka mayan maran ukham murturiy panqart'awayi, waych'a sutin ch'uqiwa, ukatx wali askinjamaw ch'uqix achuntawayi.
Marquna jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri San Juan markam.
Marankani jisk'a t'aqa suyu
Marankani jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Marangani) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Qanchi jisk'a suyupi, Qusqu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Marquna jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
12 876 jaqi (6 957 chacha, 5 919 warmi)
Marankani jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Thaya phaxsi 29 1834 mara, Luis José de Orbegoso Umalliq.
Jaqinakapa
11 074 jaqi (5 294 chacha, 5 780 warmi)
Jesús Vásquez
María de Jesús Vásquez Vásquez (* Lima, 1920 mara 20 uru Jallu qallta phaxsin yuritayna – Lima, 2010 mara 3 uru Yapu apthapi phaxsin sarawayxarakitayna), 🇵🇪 jacha marka q'uchu arsuyaña.
Awki: Pedro Vasquez; Tauka: María Jesús Vásquez Vásquez.
Sócrates (p'iqut takiri)
Sócrates Brasileiro Sampaio de Souza Vieira de Oliveira chacha suti, Doutor Sócrates sutichaña (* Belém do Pará, 1954 mara 19 uru Anata phaxsin yuritayna - São Paulo, 2011 mara 4 uru Jallu qallta phaxsin yuriwi), 🇧🇷 jacha marka p'iqut takiri anatañaxa. Piqusiña.
Awki:, Tayka:.
Lurigancho-Chosica jisk'a t'aqa suyu
Lurigancho-Chosica jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Lurigancho-Chosica) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lima jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 1896 mara 9 uru Awti phaxsin, Nicolás de Piérola Prisidinti.
Illampu
Illampux mä jach'a khunu qulluwa, nä 6.485 ukja luqanakxankarakiwa(metros) jach'a lamar quta lakxatxa. Aka khunu qullusti Sorata jisk'a markar muyuntatarakiwa.
Lurigancho-Chosica jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Chosecc markam
Jaqinaka
169 359 jaqi (84 654 chacha, 84 705 warmi)
New York
New York marka,, marka Istadus Unidus
1624 Huillka kuti phaxsi 1
Yanawqa jisk'a t'aqa suyu
Yanawqa t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Yanaoca) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu K'anas jisk'a suyupi, Qusqu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Thaya phaxsi 29 1834 mara, Luis José Orbegoso Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Yanawqa marka
Jaqinaka
9 701 jaqi (4 809 chacha, 4 892 warmi)
Robin Williams
Robin McLaurin Williams (* Chicago, 1951 mara 21 uru Huillk kuti apthapi phaxsin yuritayna – Paradise Cay, 2014 mara 11 uru Thaya phaxsin yuriwi), 🇺🇸 jacha marka yäpa jaqiq.
Awki: Robert Fitzgerald Williams (10.9.1906 – 18.10.1987); Tayka: Laura McLaurin Smith (24.9.1922 – 4.9.2001) Warminaka: Valerie Velardi (1978–1988) / Marsha Garces Williams (1989–2008) / Susan Schneider (2009-2014) Yuqanaka: (3) Zach Williams (1983) / Zelda Williams (1989) / Cody Williams (1991).
Pilkumayu jisk'a t'aqa suyu
Pilkumayu jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Pilcomayo) Piruwna mä jisk'a suyu t'aqawa, Hunin jach'a suyu, Wankayu jisk'a suyu.
Liu Shaoqi
Warmi: Wang Guangmei Yuqakuna: Liu Yuan & Liu Ting.
Pilkumayu jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Llamp'u phaxsi 15 1844 mara, Justo Figuerola Umalliq.
Keiko Fujimori
Keiko Fujimori Higuchi suti chacha (* Lima, 1975 mara 25 uru Achuqa phaxsin yuritayna).
Pilkumayu jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
20,5 km2
Keiko Fujimori
Awki: Alberto Fujimori; Tayka: Susana Higuchi Qusan: Mark Vito Villanella Yuqanaka: Kyara Sofía, Kaori Marcela
Pilkumayu jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Paryawanka jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Paryawanka.
Jaqinakapa
12 405 jaqi ( chacha, warmi)
Pinkillu
Pinkillux qullasuyu markan mä phusañawa.
Kunayman Pinkillunaka
Waka pinkillu, pusi p'iyani, quyqu, alma pinkillu, juk'ampinaka.
Pacha Phust'awinaka
Aka phust'awixa pachaniwa, jallupacha phust'awiwa.
Alicia Maguiña
Alicia Rosa Maguiña Málaga  warmi, Alicia Maguiña (* Lims, 1938 mara 28 uru Awti phaxsin yuritayna – Lima, 2020 mara 14 uru Llamp'u phaxsin sarawayxarakitayna) 🇵🇪 jacha marka q'uchu arsuyaña.
Awki: Alfredo Maguiña Suero; Tayka: Alicia Málaga. Qusanaka: Eduardo Bryce Echenique / Carlos Hayre. Yuqanaka: (2) Alicia & Eduardo Bryce Maguiña.
Walther Nernst
Walther Hermann Nernst (Briesen (Westpreußen), 1864 mara 25 uru Juyphi phaxsin yuritayna - Zibelle, 1941 mara 18 uru Awti phaxsin yuriwi) 🇩🇪  jacha marka pachaykamay yatxatawiri.
1920 Nobel pallay.
Walat'a
WALAT'A-WALATA Walat'a jan ukasti Wallata, uka uraqinakax kimsar jaljatawa: Q'uwani Wallata, Jisk'a Wallata, Jach'a Wallata. Aka kimsa jisk'a ayllunakast uraqin uraqinipxiwa. Ukjamarak jupanakast nayrapachanakatpachawa phusañanak lurañ yatiqapxatayna. Jichhurunakkamas phusañanaktuqitx jupanakax wali yatintat yatsutapxiwa. Ukjamarak aka jisk'a ayllunakast khaysa Provincia Omasuyu tuqin jikxatasipxi.
T'ant'a
T'ant'a, chili jak'ut lurat manq'awa. Nayrapachanakatpachassa t'antax lurasipuniritaynawa, jichhurunakkamasa täqi jaqipunirakiwa kunayman t'ant'anak lurapxaraki.
Sukuta jisk'a t'aqa suyu
Sukuta jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Socota). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu, Cutervo jisk'a suyu.
Kurimana jisk'a t'aqa suyu
Kurimana jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Curimaná). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Ukayali jach'a suyu, Padre Abad jisk'a suyu.
Sukuta jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
134,83 km2
Kurimana jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 13 uru Awti phaxsin 1961 mara, Manuel Prado Umalliq.
Sukuta jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Sukuta jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Sukuta.
Kurimana jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
4 663,66 km2
San Miguel (Ayaquchu) jisk'a t'aqa suyu
San Miguel jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de San Miguel) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lamar jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Kurimana jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Kurimana jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Kurimana (287 msnm).
Sukuta jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
11 297 jaqi (? chacha, ? warmi)
San Miguel (Ayaquchu) jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri San Miguel marka.
Kurimana jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
22 933 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
San Miguel (Ayaquchu) jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
19 185 jaqi
Georges Pompidou
Phransiyapa Prisidinti (1969 - 1974).
Awki: Léon Pompidou (1887-1969), Tayka: Marie-Louise Chavagnac (1886-1945). Warmi: Claude Cahour. Yuqanaka: Alain
Yatiña uta: Lapèrouse (Albi), Pierre de Fermat, Liceo Louis-le-Grand.
Pararka jisk'a t'aqa suyu
Pararka jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Pararca) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Sarasara Pawqar jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 21 1825, Simuna Wuliwar Libertadur.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Pararka marka.
San Pedro Chana jisk'a t'aqa suyu
San Pedro Chana jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de San Pedro de Chana) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Wari jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Pararka jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
628 jaqi
San Pedro Chana jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 10 1955, Manuel Odría Umalliq.
Estuardo Núñez
Awki: Maximiliano Núñez Delgado de la Flor; Tayka: Rosa Hague.
Alay Yunka jisk'a suyu
Alay Yunka Jisk'a Suyu; (kastilla arupi: Provincia Nor Yungas) Aka jisk'a suyux Ch'uqiyapu jach'a suyun jikxatasi. Willka jalsu tuqiruxa ... jisk'a suyumpiw qurpasi, willka jalantarusti ... jisk'a suyumpiw qurpasi, alayarux .... jisk'a suyumpiw qurpasi, aynacharusti .... jisk'a supyumpirakiw qurpasi.
Estuardo Núñez
Qillqanaka
Ha escrito diversos ensayos y artículos sobre aportes lingüísticos de Andrés Bello.
Waras
Waras, (, La muy noble y generosa ciudad de Huaraz, qhichwa aru: Waras), Piruw marka, nayriri marka Waras jisk'a suyu.
Lince jisk'a t'aqa suyu
Lince jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Lince) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Lima jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
San Pedro Chana jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
138,65 km²
Waras
1574 Chichu phaxsi 20
San Pedro Chana jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri San Pedro Chana marka.
Kañaris jisk'a t'aqa suyu
Kañaris jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Cañaris). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Lampalliqi jach'a suyu, Ferreñafe jisk'a suyu.
Alay Yunka jisk'a suyu
Nayra sarnaqäwi
Murillo jisk'a t'aqa suyux khaya...
San Pedro Chana jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
2 650 jaqi (2005 mara)
Kañaris jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 17 uru Anata phaxsin 1951 mara, Manuel Odría Umalliq.
Alay Yunka jisk'a suyu
Jaqinakapa
456n chachaw utji, 489n warmiw utji).
Kañaris jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
284,88 km2
Kañaris jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Kañaris (2 421 msnm).
Jaqinaka
12 691 jaqi (? chacha, ? warmi)
Waras
09°31'S 77°32′O
Kuraka: Vladimir Mez.
Jaqinaka: 117 774
T'aqisiyäwi
T'aqisiyäwi, maya jani juchani jaqiru munkiri jani munkiri mutuya uñt'ayaña. Nayra pachaxa ch'iyara jaqinakaxa t'aqisiyatäpxanawa.
Lince jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Lince markam
Jaqinaka
55 262 jaqi (27 455 chacha, 28 043 warmi)
Juan Rulfo
Juan Nepomuceno Carlos Pérez Rulfo Vizcaíno  "Juan Rulfo" (* Sayula, 1917 mara 16 uru Llamayu phaxsin yuritayna - Mïxiku marka, 1986 mara 7 uru Chichu phaxsin yuriwi) 🇲🇽 jacha marka qillqiri.
Awki: Rulfo; Tayka: Viscaíno. Warmi: Clara Angelina Aparicio Reyes; Yuqanaka: Claudia Berenice, Juan Francisco, Juan Pablo & Juan Carlos.
Łobez
53° 38' 21" N 15° 37' 17" E
Łobez marka Puluña.
Ekka: 12,8 km²
Jaqinaka: 10.066
T'ijuqa
T'ijuqa, maya uraxa suxta tunka t'ijuqaru jaljatawa.
Cali
Cali, 🇨🇴 marka, Valle del Cauca jach'a suyu nayriri marka.
Cochamal jisk'a t'aqa suyu
Cochamal jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Cochamal). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Amarujawira jach'a suyu, Rodríguez de Mendoza jisk'a suyu.
Cali
Nayra sarnaqäwi
1536 mara 25 uru Huillka kuti phaxsin.
Cochamal jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 31 uru Taypi sata phaxsin 1932 mara, Luis Sánchez Cerro Umalliq.
Cali
Uraqita
2 471 474 jaqinaka (2018)
3°27′0″N 76°32′0″O
Cochamal jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Cochamal jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Cochamal (1 620 msnm).
Jaqinaka
594 jaqi (? chacha, ? warmi) - 2005 mara
Coronel Gregorio Albarracín Lanchipa jisk'a t'aqa suyu
Coronel Gregorio Albarracín Lanchipa jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Coronel Gregorio Albarracín Lanchipa) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Taqna jisk'a suyupi, Taqna jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Anata phaxsi 2 2001 mara.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Alfonso Ugarte markam
Jaqinaka
68 989 jaqi (33 973 chacha, 35 016 warmi)
Liyun XIII
Liyun XIII, Liyun Tunka kimsani,  Vincenzo Gioacchino Raffaele Luigi  (latin aru: Leo PP. XIII, Italya aru: Papa Leone XIII, Kastilla aru: Papa León XIII, (* Carpineto Romano, 1810 mara 2 uru Achuqa phaxsin yuritayna - † Roma, 1903 mara 20 uru Huillka kuti phaxsin yuriwi), 🇮🇹 jach'a marka jaqi.
Kathuliku Awki Papa (1878 - 1903)
Awki: Giuseppe Pecci; Tayka: Ana Prosperi Buzi
Qillqanaka
Insiklikakuna:
Tarma jisk'a suyu
Tarma jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Tarma) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Hunin jach'a suyu.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 21 1825 mara, Simuna Wuliwar Libertadur.
Uraqipa
2 749,16 km2 11°26´41” S y 75°41´20” O
Markanaka - Uchuy markanaka
Tarma jisk'a suyu nayriri marka: Tarma.
Jisk'a t'aqa suyunaka
Tarma jisk'a suyu: 9 jisk'a t'aqa suyunaka:
Lampa jisk'a suyu
Lampa jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Lampa) Piruwna mä jisk'a suyuwa, Punu jach'a suyu.