cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Istadus Unidus
Mayachata Amirika Markanaka jan ukax Istadus Unidus di Amirikaxa ( - USA) Awya Yalana, american mä jach'a markawa. Mä pais sata, uka paisasti 48 istadunaka Washington, DC mpi  inoqatawa, mayach'tata. Istadus Unidus di Amarika IUA sañani, IUA alaxan Kanada mpi qorpani, aynachan Mïxiku mpi qorpaniraki ukat ukhamaraki Pacifiku Lamarqota Altlantiku Lamarqota uka taypinkiwa.
Jayu Quta (Ladislao Cabrera)
Jayu Qutax Wuliwya markana mä jisk'a qutawa.
Roraima Istadu
Roraima Istadu (iso RR), marka istadu Wrasil.
2°03′N 61°24′O
Bactrocera batemani
Bactrocera batemani ch'iwi (Insecta), orden chhichhillanka (Diptera).
Zapatero jisk'a t'aqa suyu
Zapatero jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Zapatero). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, San Martín jach'a suyu, Lamas jisk'a suyu.
Bactrocera batemani
Nayra sarnaqäwi
Katjaña Drew, 1989.
Zapatero jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Taypi sata phaxsi 15 1954, Manuel Odría Umalliq.
Chuqurwus jisk'a t'aqa suyu
Chuqurwus jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Santiago de Chocorvos). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Wankawillka jach'a suyu, Waytara jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 21 uru Juyphi phaxsin 1821 mara, Jusiya San Martín Libertadur.
Uraqipa
1 150,2 km2
Chuqurwus jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Santiago Chuqurwus (2 571 msnm).
Jaqinaka
3 892 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
La Pampa jisk'a t'aqa suyu
La Pampa jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de La Pampa) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kurunku jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 1898, Umalliq.
Uraqipa
93,94 km²
Zapatero jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
175,0 km2
Dinamarka
Dinamarka (dan arupi: Danmark , ) / Dinamarka Riynu  (dan arupi: Kongeriget Danmark, ), Iwrupapi jach'a marka. Nayriri Kobenhavn markam.
Zapatero jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Zapatero jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Zapatero (290 msnm).
Dinamarka
Uraqita
55° 40' N 12° 34' E
Zapatero jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
5 008 jaqi (? chacha, ? warmi)
Dinamarka
Jaqinaka
5 785 766
Ayawi jisk'a t'aqa suyu
Ayawi jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Ayaví). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Wankawillka jach'a suyu, Waytara jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 22 uru Chichu phaxsin 1941 mara, Manuel Prado Umalliq.
Uraqipa
201,26 km2
La Pampa jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri La Pampa marka.
Ayawi jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Ayawi jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Ayawi (3 758 msnm).
La Pampa jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
1 202 jaqi
Ayawi jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
1 212 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Taypi Chaka Quta
Taypi Chaka Qutax Wuliwya markana mä jisk'a qutawa.
Galileo Galilei
Galileo Galilei (* Pisa, 1564 mara 4 uru Anata phaxsin – Arcetri, 1642 mara 8 uru Chichu phaxsin), 🇮🇹 jacha marka Yatxatawi jaqi.
Awki: Vincenzo Galilei; Tayka: Giulia Ammannati. Warmi: Marina Gamba. Yuqanaka: Virginia (1600), Livia (1601) & Vincenzo (1606).
Juk'amp Jach'aq'achxat yatiyäwinaka
Kastilla aru:
Santa Catarina Istadu
Santa Catarina Istadu (iso SC), marka istadu Wrasil.
27°16′S 50°29′O
José Luis Bustamante y Rivero jisk'a t'aqa suyu
José Luis Bustamante y Rivero jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de José Luis Bustamante y Rivero) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Ariqipa jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Chuqisaka jach'a suyu
Chuqisaka jach'a suyuxa Wuliwyana mä jach'a suyuwa.
José Luis Bustamante y Rivero jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Llamayu phaxsi 23 1995 mara, Alberto Fujimori Umalliq.
Augusto Leguía
Augusto Bernardino Leguía y Salcedo  (* Lampalliqi, 1863 mara 19 uru Anata phaxsin yuritayna - † Lima, 1932 mara 7 uru Anata phaxsin yuriwi), 🇵🇪 jacha marka arxatiri, anakithiri.
José Luis Bustamante y Rivero jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Ciudad Satélite markam.
Chuqisaka jach'a suyu
Jisk'a suyunaka
10 jisk'a suyunaka:
Augusto Leguía
Piruw Prisidinti (1908-1912, 1919, 1919-1924, 1924-1929, 1929-1930).
José Luis Bustamante y Rivero jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
76 410 jaqi (35 681 chacha, 40 729 warmi)
Augusto Leguía
Awki: Nicanor Leguía y Haro; Tayka: María Salcedo. Warmi: Julia Swayne Mariátegui Yuqanaka: (6) Augusto, José, Juan, Lola Virginia, Carmen Rosa, María Isabel.
Akari jisk'a t'aqa suyu
Akari jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Acarí) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Qarawili jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Milluni Quta
Milluni Qutax Wuliwya markana mä qutawa.
Juanjuí jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Anata phaxsi 7 1866, Mariano Prado Umalliq.
Akari jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 22 1825 mara, Simuna Wuliwar Libertadur.
Juanjuí jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
335,19 km2
Sunku Jawira
Sunku Jawirax (Río Zongo) Wuliwya markana mä jawirawa.
Akari jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Akari markam.
Juanjuí jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Juanjuí jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Juanjuí (283 msnm).
Jaqinaka
26 126 jaqi (? chacha, ? warmi)
Akari jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
4 019 jaqi (2 137 chacha, 1 882 warmi)
Boris Karloff
William Henry Pratt suti Boris Karloff (London, 1887 mara 23 uru Awti phaxsin yuritauna - Sussex, 1969 mara 2 uru Anata phaxsin yuriwi), huk 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 jacha marka yäpari.
Awki: Edward John Pratt Jr.; Tayka: Eliza Sarah Millard, Warminaka: Grace Harding (1910–1913) / Montana Laurena Williams (1920–1922) / Helene Vivian Soule (1924–1928) / Dorothy Stine (1930–1946) / Evelyn Hope Helmore (1946–1969). Yuqanaka: Sara Karloff (1938-).
Francesco Petrarca
Francesco Petrarca suti (* Arezzo, 1304 mara 20 uru Huillka kuti phaxsin yuritayna - Arquà Petrarca, 1374 mara 19 uru Huillka kuti phaxsin yuriwi) 🇮🇹 mama llaqtayuq, Toscanayuq qillqiri.
Bellavista de La Unión jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 29 uru Chichu phaxsin 1965 mara, Fernando Belaúnde Umalliq.
Uraqipa
13,01 km2
Bellavista de La Unión jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Bellavista (13 msnm).
Jaqinaka
3 920 jaqi (? chacha, ? warmi)
Jorge Alcalde
Jorge Luis Félix Alcalde Millos suti chacha; Campolo Alcalde» sutichaña (* Kallao, 1916 mara 26 uru Awti phaxsin yuritayna - † Lima, 1990 mara 25 uru Juyphi phaxsin sarawayxarakitayna), 🇵🇪 jach'a marka p'iqut takiri anatakaman. Piqusiña.
Islandiya
Uraqita
64° 09' N 21° 53' E
Jorge Alcalde
Awki: Alcalde, Tayka: Millos.
Islandiya
Jaqinaka
357 050 (2018 mara)
Bernal jisk'a t'aqa suyu
Bernal jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Bernal). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Piwra jach'a suyu, Sichura jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 20 uru Llamp'u phaxsin 1921 mara, Augusto Leguía Umalliq.
Uraqipa
67,64 km2
Bernal jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Bernal (16 msnm).
Such'i Quta (Apulupampa)
Such'i Qutax Piruw, Wuliwya markanakana mä qutawa.
Bernal jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
4 798 jaqi (? chacha, ? warmi)
Miracosta jisk'a t'aqa suyu
Miracosta jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Miracosta). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu.
Such'i Jawira
Such'i Jawirax Piruw, Wuliwya markanakana mä jawirawa.
Miracosta jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Llamp'u phaxsi 21 1943 mara, Manuel Prado Umalliq.
Uraqipa
415,69 km2
Miracosta jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Miracosta.
Jaqinaka
3 144 jaqi (? chacha, ? warmi)
Geoffrey Chaucer
Geoffrey Chaucer suti (* London, 1343 mara yuritayna - London, 1400 mara 25 uru Taypi sata phaxsin yuriwi) huk 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 jacha marka qillqiri.
Sergipe Istadu
Uraqita
10°35′S 37°23′O
Sawsa jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Anata phaxsi 24 1965 mara, Fernando Belaúnde Umalliq.
Wantan jisk'a t'aqa suyu
Wantan jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Huantán) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Yawyu jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Daniel Carrión
Daniel Alcides Carrión García (* Pasqu qullu, 1857 mara 13 uru Thaya phaxsin yuritaya - † Lima, 1885 mara 5 uru Taypi sata phaxsin yuriwi), 🇵🇪 jacha marka qullari.
Wantan jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857, Ramón Castilla Umalliq.
Ukhupampa jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 21 1825 mara.
Wantan jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Wantan markam.
Ukhupampa jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Ukhupampa markam
Wantan jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
966 jaqi
Ukhupampa jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
7 901 jaqi (3 906 chacha, 3 995 warmi)
Sawsa jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
4,5 km²
Bactrocera beckerae
Bactrocera beckerae ch'iwi (Insecta), orden chhichhillanka (Diptera).
Nayra sarnaqäwi
Katjaña Hardy, 1982.
Sawsa jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
2 892 jaqi ( chacha, warmi)
Kirawara jisk'a t'aqa suyu
Kirawara jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Santiago de Quirahuara). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Wankawillka jach'a suyu, Waytara jisk'a suyu.
Jach'a Jawira (Inkawi)
Jach'a Jawirax Wuliwya markana mä jawirawa.
Kirawara jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 26 uru Chichu phaxsin 1956 mara, Manuel Odría Umalliq.
Churuja jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 30 uru Jallu qallta phaxsin 1944 mara, Manuel Prado Umalliq.
Kirawara jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
169,32 km2
Daniel Carrión
Alma mater: San Markus Jach'a Yatiñ Uta
Marcabal jisk'a t'aqa suyu
Marcabal jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Marcabal). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, La Libertad jach'a suyu, Sánchez Carrión jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa ? uru ? phaxsin ? mara, ? Umalliq.
Churuja jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
33,34 km2
Kirawara jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Kirawara jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Santiago Kirawara (2 802 msnm).
Ch'iyar Juqhu Jawira
Ch'iyar Juqhu Jawirax Wuliwya markana mä jawirawa.
Tocantins Istadu
Tocantins Istadu (iso TO), marka istadu Wrasil.
Marcabal jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Marcabal jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Marcabal (2 930 msnm).
Kirawara jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
819 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Churuja jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Churuja jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Churuja (1 372 msnm).
Jaqinaka
242 jaqi (? chacha, ? warmi) - 2005 mara
Kurakanaka
.
Adam West
William West Anderson suti Adam West ( Seattle, 1928 mara 19 uru Llamp'u phaxsin yuritayna - Los Ángeles, 2017 mara 9 uru Juyphi phaxsin yuriwi), huk 🇺🇸 jacha marka yäpari.
Piwra jisk'a t'aqa suyu
Piwra jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Piura) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Piwra jisk'a suyupi, Piwra jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Marcabal jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
12 459 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Piwra jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 1823 mara 15 uru Huillka kuti phaxsin.
Uraqipa
° ' S W
Corosha jisk'a t'aqa suyu
Corosha jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Corosha). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Amarujawira jach'a suyu, Bongara jisk'a suyu.
Piwra jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
260 363 jaqi (125 068 chacha, 135 295 warmi)
Corosha jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 20 uru Huillka kuti phaxsin 1946 mara, José Luis Bustamante Umalliq.
Uraqipa
45,67 km2
Luriqucha jisk'a t'aqa suyu
Luriqucha jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Luricocha) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Wanta jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Corosha jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Corosha jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Corosha (2 180 msnm).
Luriqucha jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 22 1825, Simuna Wuliwar Libertadur.
Corosha jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
680 jaqi (? chacha, ? warmi) - 2005 mara
Sinkus jisk'a t'aqa suyu
Sinkus jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Sincos) Piruwna mä jisk'a suyu t'aqawa, Hunin jach'a suyu, Xauxa jisk'a suyu.
Mikaela Bastidas
Mikaela Bastidas (* Tampurqu, 1745 mara yuritayna - Qusqu, 1781 mara 18 uru Llamayu phaxsin sarawayxarakitayna) 🇵🇪 jacha marka amtawi jaqi Amerika Latinu.
Sinkus jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
236,74 km²
Corosha jisk'a t'aqa suyu
Kurakanaka
.
Sinkus jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Sinkus jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Sinkus.
Mikaela Bastidas
Awki: Manuel Bastidas; Tayka: Josefa Phuyuqhawa.
Sinkus jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
4 579 jaqi ( chacha, warmi)
Luriqucha jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Luriqucha marka.
Quchapampa jach'a suyu
Quchapampa jach'a suyuxa Wuliwyana mä jach'a suyuwa.
Jisk'a suyunaka
16 jisk'a suyunaka:
Luriqucha jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
5 782 jaqi
Tocantins Istadu
10°11′00″S 48°20′00″O;  1 515 126 jaqinaka.
Bactrocera biarcuata
Bactrocera biarcuata ch'iwi (Insecta), orden chhichhillanka (Diptera).
Cantinflas
Mario Fortino Alfonso Moreno Reyes, Cantinflas, (* Mïxiku marka, 1911 mara 12 uru Thaya phaxsin yuritayna - Mïxiku marka, 1993 mara 20 uru Yapu apthapi phaxsin yuriwi), 🇲🇽 jacha marka yäpa jaqiq. Globo de Oro - 1957.
Bactrocera biarcuata
Nayra sarnaqäwi
Katjaña Walker, 1865.
Cantinflas
Awki: Pedro Moreno Esquivel; Tayka: Soledad Guizar Reyes. Warmi: Valentina Ivanova.
K'ili K'ili Qullu (Qucha Pampa)
K'ili K'ilix Wuliwya markana mä qulluwa.
Cristo Nos Valga jisk'a t'aqa suyu
Cristo Nos Valga jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Cristo Nos Valga). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Piwra jach'a suyu, Sichura jisk'a suyu.
Campanilla jisk'a t'aqa suyu
Campanilla jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Campanilla). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, San Martín jach'a suyu, Mariscal Cáceres jisk'a suyu.
K'isi K'isini
K'isi K'isinix Wuliwya markana mä jach'a qulluwa (5 280 m).
Yanaq (Kurunku) jisk'a t'aqa suyu
Yanaq jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Yanaq) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kurunku jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Uraqipa
45,85 km²
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Yanaq marka.
Jaqinakapa
769 jaqi
Quchurqu jisk'a t'aqa suyu
Quchurqu jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Cochorco). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, La Libertad jach'a suyu, Sánchez Carrión jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 13 uru Jallu qallta phaxsin 1943 mara, Manuel Prado Umalliq.
Uraqipa
258,04 km2
Cayetano Heredia
José Cayetano Heredia Sánchez (* Catacaos, 1797 mara 5 uru Thaya phaxsin yuriña - † Miraflores Lima, 1861 mara 10 uru Juyphi phaxsin yuriwi), 🇵🇪 jacha marka qullari.
Campanilla jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Chichu phaxsi 24 1959, Manuel Prado Umalliq.
Quchurqu jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Quchurqu jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Quchurqu (2 604 msnm).
Campanilla jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
2 249,83 km2
César Vallejo
Awki: Francisco de Paula Vallejo Benítez; Tayka: María de los Santos Mendoza Gurrionero. Warmi: Georgette Philippart.
Pawsa jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857, Ramón Castilla Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Pawsa marka.
Jaqinakapa
3 242 jaqi
Quchurqu jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
9 058 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Campanilla jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
7 526 jaqi (? chacha, ? warmi)
Phaqcha jisk'a t'aqa suyu
Phaqcha jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Paccha). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Chichu qallta phaxsi 2 1857 mara, Ramón Castilla Umalliq.
Cristo Nos Valga jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 19 uru Anata phaxsin 1965 mara, Fernando Belaúnde Umalliq.
Pampas jisk'a t'aqa suyu
Pampas jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Bambas) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kurunku jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Cayetano Heredia
Awki: Heredia, Tayka: Sánchez.
Kitu-Arma jisk'a t'aqa suyu
Kitu-Arma jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Quito-Arma ). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Wankawillka jach'a suyu, Waytara jisk'a suyu.
Cayetano Heredia
Alma mater: San Markus Jach'a Yatiñ Uta
Sanaquran jisk'a t'aqa suyu
Sanaquran jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Sanagorán). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, La Libertad jach'a suyu, Sánchez Carrión jisk'a suyu.
Pampas jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 1940, Umalliq.
Uraqipa
151,13 km²
La Joya jisk'a t'aqa suyu
La Joya jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de La Joya) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Ariqipa jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Kitu-Arma jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 25 uru Anta situwa phaxsin 1955 mara, Manuel Prado Umalliq.
Kruwatiya
Kruwatiya (kruwatiya arupi: Hrvatska, ) / Kruwatiya Ripublika  (kruwatiya arupi: Republika Hrvatska, ), Iwrupapi jach'a marka. Nayriri Zagreb markam.
Sanaquran jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 3 uru Awti phaxsin 1900 mara, Eduardo López de Romaña Umalliq.
Pachiza jisk'a t'aqa suyu
Pachiza jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Pachiza). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, San Martín jach'a suyu, Mariscal Cáceres jisk'a suyu.
Phaqcha jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
93,97 km2
Kiyorxiya
Kiyorxiya (kiyorxiya arupi: საქართველო,  Sakartvelo, ), Iwrupapi jach'a marka. Nayriri Tbilisi markam.
Uraqita
41° 43' N 44° 47' E
Jaqinaka
4 154 200
Kruwatiya
Uraqita
45° 48' N 15° 57' E
Pachiza jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Anata phaxsi 7 1886, Remigio Morales Bermúdez Umalliq.
Sanaquran jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
324,38 km2
Pachiza jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
1 839,51 km2
Phaqcha jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Phaqcha jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Phaqcha.
La Joya jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Achuqa phaxsi 25 1952 mara, Manuel Odría Umalliq.
Cuispes jisk'a t'aqa suyu
Cuispes jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Cuispes). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Amarujawira jach'a suyu, Bongara jisk'a suyu.
Kruwatiya
Jaqinaka
4 154 200
Waqana jisk'a t'aqa suyu
Waqana t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Huaccana) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Chinchiru jisk'a suyupi, Apurimaq jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 12 1985 mara, Fernando Belaúnde Umalliq.
Pachiza jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Pachiza jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Pachiza (328 msnm).
Phaqcha jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
5 155 jaqi (? chacha, ? warmi)
Bellavista jisk'a suyu
Bellavista jisk'a suyuxa (kastilla aru: Provincia de Bellavista) Piruwna mä jisk'a suyuwa, San Martín jach'a suyu.
Cuispes jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 11 uru Anata phaxsin 1944 mara, Manuel Prado Umalliq.
La Joya jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri La Joya markam.
Qullqapampa jisk'a t'aqa suyu
Qullqapampa jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Colcabamba) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Ay maru jisk'a suyupi, Apurimaq jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Cuispes jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Cuispes jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Cuispes (1 347 msnm).
Jaqinaka
797 jaqi (? chacha, ? warmi) - 2005 mara
Kurakanaka
.
Pachiza jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
4 122 jaqi (? chacha, ? warmi)
Bellavista jisk'a suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Llamayu phaxsi 31 1984 mara, Fernando Belaúnde Umalliq.
Uraqipa
8 050,67 km2 06°25´00” S y 76°32´00” O
Cristo Nos Valga jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
234,37 km2
Waychu Jawira (Wuliwya)
Waychu Jawirax Wuliwya markana mä jawirawa.
Sanaquran jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Sanaquran jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Sanaquran (2 670 msnm).
Waqana jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Waqana markam.
Yupan jisk'a t'aqa suyu
Yupan jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Yupán) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Kurunku jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Kitu-Arma jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
222,32 km2
Rinconada Llicuar jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 19 uru Anata phaxsin 1965 mara, Fernando Belaúnde Umalliq.
Uraqipa
19,44 km2
La Joya jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
24 192 jaqi (12 273 chacha, 11 919 warmi)
Cristo Nos Valga jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Cristo Nos Valga jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: San Cristo (9 msnm).
Jaqinaka
3 185 jaqi (? chacha, ? warmi)
Waqana jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
9 200 jaqi (4 752 chacha, 4 448 warmi)
Yupan jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 1923, Umalliq.
Qarampuma jisk'a t'aqa suyu
Qarampuma jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Carampoma) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Waruchiri jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Yupan jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
85,87 km²
Bellavista jisk'a suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Bellavista jisk'a suyu nayriri marka: Bellavista.
Rinconada Llicuar jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
2 642 jaqi (? chacha, ? warmi)
Kusikancha jisk'a t'aqa suyu
Kusikancha jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de San Antonio de Cusicancha). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Wankawillka jach'a suyu, Waytara jisk'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 14 uru Juyphi phaxsin 1962 mara, Manuel Prado Umalliq.
Pampas jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Pampas marka.
Yupan jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Yupan marka.
Jaqinakapa
408 jaqi
Wilindoro Cacique
José Wilindoro Cacique Flores suti (* Pukallpa, 1942 mara 24 uru Achuqa phaxsin yuritayna -  Pukallpa, 2017 mara 20 uru Huillka kuti phaxsin yuriwi), 🇵🇪 jacha marka q'uchu arsuyaña.
Qullqapampa jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 1823 mara.
Lluchiqa jisk'a t'aqa suyu
Lluchiqa jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Llochegua) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Wanta jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Bellavista jisk'a suyu
Jisk'a t'aqa suyunaka
Bellavista jisk'a suyu: 6 jisk'a t'aqa suyunaka:
Bactrocera bidentata
Bactrocera bidentata ch'iwi (Insecta), orden chhichhillanka (Diptera).
Q'ara Quta
Q'ara Qutax Wuliwya markana mä qutawa.
Kusikancha jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
255,86 km2
Wilindoro Cacique
Awki: José Cacique Ríos; Tayka: Amalia Flores Babilonia. Warmi: Tomasa Romaina.
Qullqapampa jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Qullqapampa markam
Jaqinaka
786 jaqi (384 chacha, 402 warmi)
Bellavista jisk'a suyu
Jaqinakapa
49 293 jaqi ( chacha,  warmi)
Amelia Bence
María Batvinik warmi, Amelia Bence (* Buenos Aires, 1914 mara 13 uru Awti phaxsin yuritayna - Buenos Aires, 2016  mara 8 uru Anata phaxsin ), huk 🇦🇷 jacha marka yäpari.
PATRUNANAKA
T’aqisitapa
Patrunan utapan jan phayañax pist’askañapatakix ch’uminak jaytaniñayri. Ukat mä jayp’ux jilaqataw utajar purini, sasina: ‘Patrunax lawanak arunthix aptanin sistam’ –sasa. Ukat mamajax mä kimsa luku phayañ q’iptanï saw wali willjta mistüna. Kutt’anxasaw jiwasax phayasiskañän sasina. Ukat janiw chika uru saraqatkam purinxiriti; jupax jan manq’ataw mayamp mayamp lawa ch’uminak lukuskatayna. Ukat may purinisaw wal mamajan jachiri: ‘Akham awkimax nar jaytawayitu, wal nayax t’aqista, jumanakas jan manq’ata’ –sasa. Uka maranakan janiw juyras utjirïkiti. Qharanakax ch’uqi ch’iwanakak manq’asipxirïta, jan aychani. Yaqhippachax mamajax Copacabana marka iwis lik’i alir sariri, ukat ukamp kaltur jaqt’asiñataki. Janiw qullqis utjarakirïkiti.
Qiqa Jawira
Qiqa Jawirax (Río Keka) Wuliwya markana mä jawirawa.
Qarampuma jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 2 1857, Ramón Castilla Umalliq.
Wilindoro Cacique
Albumnaka
Nota: Wilindoro Cacique era un cantautor y miembro de Juaneco y su Combo por lo cual sus creaciones eran compartidas en dicho grupo.
Kusikancha jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Kusikancha jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Kusikancha (3 228 msnm).
Paqu Quta
Paqu Qutax (P'aqu Quta) Wuliwya markana mä qutawa.
Sarin jisk'a t'aqa suyu
Sarin jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Sarín). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, La Libertad jach'a suyu, Sánchez Carrión jisk'a suyu.
Lluchiqa jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Llamp'u phaxsi 14 2000, Alberto Fujimori Umalliq.
Sarin jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 3 uru Awti phaxsin 1900 mara, Eduardo López de Romaña Umalliq.
Lluchiqa jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Lluchiqa marka.
Sarin jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
340,08 km2
Lluchiqa jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
11 897 jaqi
Kusikancha jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
2 138 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Sarin jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Sarin jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Sarin (2 792 msnm).
Jazán jisk'a t'aqa suyu
Jazán jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Jazán). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Amarujawira jach'a suyu, Bongara jisk'a suyu.
Pampas jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
513 jaqi
PATRUNANAKA
Sallqantäwi
Kunapachatix yaqhip iwisanakax usump jiwatayn ukapachax Wankakiw kharsuwsin manq’antxirïtayna. Uka maranakax patrunax ipirataw tukxatapäna, ukataw jan amuyskatapänti. “Taqi kunas aka jakäwinx ch’ikt’asiñat pintixa” saw Pransiskux arst’arakïna.
Asankaru (Punu) jisk'a t'aqa suyu
Asankaru jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Azángaro) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Asankaru jisk'a suyupi, Punu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Teodoro Alcalde
Teodoro Alcalde Millos suti chacha; <Prisco Alcalde» sutichaña (* Kallao, 1913 mara 20 uru Llamp'u phaxsin yuritayna - † Lima, 1995 mara 9 uru Thaya phaxsin sarawayxarakitayna), 🇵🇪 jach'a marka p'iqut takiri anatakaman. Piqusiña.
Jazán jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 26 uru Anata phaxsin 1980 mara, Francisco Morales Bermúdez Umalliq.
Bactrocera bidentata
Nayra sarnaqäwi
Katjaña May, 1963.
Laram Quta (Pedro Domingo Murillo)
Laram Qutax Wuliwya markana mä qutawa.
PATRUNANAKA
Patrunan jiwäwipa
Wiraxuchayrix janiw jiwañatakix t’aqiskänati, kunalaykutix jupax janiw sinti juchanïkänati. Ukat mä willjtakiw Ch’uqi Yapu markan k’umaräkasin jiwat uñstxatayna. Jupax sapakiw utapan jakxäna. Jupax wali suma jiw jiwxixa.
Kitu-Arma jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Kitu-Arma jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Kitu-Arma (2 956 msnm).
Jazán jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
88,83 km2
Bactrocera bifasciata
Bactrocera bifasciata ch'iwi (Insecta), orden chhichhillanka (Diptera).
Nayra sarnaqäwi
Katjaña Hardy, 1982.
Yawyu (Xauxa) jisk'a t'aqa suyu
Yawyu jisk'a t'aqa suyu (kastilla aru: Distrito de Yauyos) Piruwna mä jisk'a suyu t'aqawa, Hunin jach'a suyu, Xauxa jisk'a suyu.
Amelia Bence
Awkiː Jaime Batvinik; Taykaː Ana Zager. Qusankunaː Alberto Closas (1950-1953) / Osvaldo Cattone (1964-1970) / Carlos «Charlie» Ortiz Basualdo (1980-1982).
Qarampuma jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Qarampuma markam.
Tele Sur-amp Arusk'ipt'ata
Bolivia-n aymar wayn tawaqunakax patan arupar arxatañatakis qilqatanak waljaptayañatakis, ukat taqir uñicht’ayañatakis ukjamaw Internet-an mä instrumint jikxatapxi, taqi ukat Fredy Morales jilataw juk’amp qhanancht’istani.
Yawyu (Xauxa) jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Chichu phaxsi 29 1965 mara, Fernando Belaúnde Umalliq.
Uraqipa
20,54 km²
Tarixa
Tarixa, marka Wuliwya, nayriri marka Tarixa jach'a suyu.
Amelia Bence
Pilikulanaka
Mishiku:
PATRUNANAKA
Qhipa Arunaka
Martin Qhanawiri
Sarin jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
9 009 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Teodoro Alcalde
Awki: Alcalde, Tayka: Millos.
Kirk Douglas
Issur Danielovitch Demsky, Kirk Douglas (* Amsterdam, 1916 mara 9 uru Jallu qallta phaxsin yuritayna - Beverly Hills, 2020 mara 5 uru Anata phaxsin yuritaina), 🇺🇸 jacha marka yäpa jaqiq.
Amelia Bence
Pilikulanaka
Ispaña:
Tarixa
Jaqinaka: 135.783
Qarampuma jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
1 161 jaqi
Tele Sur-amp Arusk'ipt'ata
El Alto markax aymarat wali arxatiriwa. Mä kaphi Intirnitan Jaqi Arux irnaqi, kawiritï aymara jaqi aru sañarak muni. Aka uraqpachar puriyañatakiw wayn tawaqunakax aka pruyikt nayrar sartayapxi:
Kirk Douglas
Awki: Herschel Danielovitch; Tayka:.
Amelia Bence
Juk'amp Jach'aq'achxat yatiyäwinaka
̪
Asankaru (Punu) jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Asankaru jisk'a t'aqa suyu kamasqa mara 1825
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Asankaru markam
Kitu-Arma jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
907 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Tele Sur-amp Arusk'ipt'ata
Nänakax janiw Bolivia-nak aymarax uñt’atañap munapkti, jan ukax aka uraqpachan aymar utjatap yatipxañapatakiw irnaqapxta, ukat janiw aru sapak munapkti, jan ukasti, saräwinakampach uñt’ayañ munapxarakta.
Yawyu (Xauxa) jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Yawyu jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Yawyu.
Jaqinakapa
9 570 jaqi ( chacha, warmi)
Jazán jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Jazán jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Pedro Ruiz Gallo llaqta (552 msnm).
Jaqinaka
7 404 jaqi (? chacha, ? warmi) - 2005 mara
Kurakanaka
.
Tele Sur-amp Arusk'ipt'ata
Nänakatakix aymarax awk taykasapkaspas ukjamawa, ukarux janiw ukjamak janiw sas sisksnati.
Aymaran mayj mayj taqichaqan arsutanakax janiw ar ch’iqiyañatakix mä chakachukiti:
Asankaru (Punu) jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
27 823 jaqi (13 582 chacha, 14 241 warmi)
Tele Sur-amp Arusk'ipt'ata
Nayraw achachilanakasax apnaqapxirïna, ukampinsa, jichhax janiw arsusxiti, nänakax uka arunak amthapisipkta.
Jaqi Aru-x sitio web ukan 5000 tumpir katuqi, ukat kimsa arun aruskipi: ispañul, inklis ukat aymara. Janiw aliqak jaqukipapkiti, Bolivia-n aymaranakan luräwinakapxat kunarak yatiyapxi:
Aka amtax Intirnit ayllunakasar purinkan ukjatak puchtuk wakt’ayañatakirakiwa. Ukat qhiphäwirinakax jan jiwasjam ch’us jikxatapxañapatakiwa, jan ukax jupanakatak puchtuchañarapitakiwa.
Bolivia-n Quechua-xarux Aymarax wali wakiskiriwa, Constitución-an 36 aruw uñt’ata. 10 waranqat niya chikataniw aka payisan aymar arsu. Fredy Morales, ciudad de El Alto, Tele Sur – Bolivia.
Qillwa
Kunanaks manq’asi
Kunanakay manq’añjamachi ukanak qillwax manq’asipxi. Quta iramanakanx kunayman quta uywanak, quranak, jisk’a jamch’inak, urpilanak, jamach’ k’awnanak, chiwchinak, achakunak manq’asipxi. uka uymwanax chhurupampiw jiwjayapxi.
Kawkhans jakasipxi
Jupanakax lamar quta, qutanaka, jisk’a quta thiyanakanwa jakasipxi ukatx wali jayanak tuyupxi. Jupanakax challwa katur warkunakaruw arkanaqapxi manq’a thakasisina ukax wali uñjañapuniwa. Ukampirus jawir thiyanakans jakasipxararakikiwa.
Sarnaqawipa
Aka jamach’inakax wali chikhinakawa, jupanakpachax yatiykipasipxarakikiwa. Larus argentatus jupanakax wali jan uñjañ sarnaqawinak uñicht’ayasipxi.
Kuna kastanakas utji
Kastanakax mawk’it chamakiwa ajllsuñaxa ukampirus waljanakapuniw utji.
Kasta Larus aka https://es.wikipedia.org/wiki/Laridae tuqina
·        Larus smithsonianus - Gaviota americana.
·        Larus serranus - Gaviota andina.
Pajarillo jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
244,03 km2
Qillwa
Kasta Larus aka https://es.wikipedia.org/wiki/Laridae tuqina
·        Larus armenicus - Gaviota armenia.
Pajarillo jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Pajarillo jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Pajarillo (310 msnm).
Busña Hirsikuwina
Busña Hirsikuwina (busña aru & kruwatiya arupi: Bosna i Hercegovina,  Busña ciriliku aru & sirwiya aru: Босна и Херцеговина Bosna i Jertsegovina, ), Iwrupapi jach'a marka. Nayriri Sarajevo markam.
Pumaqucha (Bongara) jisk'a t'aqa suyu
Pumaqucha jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Florida). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Amarujawira jach'a suyu, Bongara jisk'a suyu.
Busña Hirsikuwina
Uraqita
43° 52' N 18° 25' E
Qillwa
Kasta Larus aka https://es.wikipedia.org/wiki/Laridae tuqina
·        Larus audouinii - Gaviota de Audouin
Pajarillo jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
5 072 jaqi (? chacha, ? warmi)
Pumaqucha (Bongara) jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
203,22 km2
Pisqupampa jisk'a t'aqa suyu
Pisqupampa jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Piscobamba) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Mariscal Luzuriaga jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Pumaqucha (Bongara) jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Pumaqucha jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Pumaqucha (552 msnm).
Ururu jach'a suyu
thumb|230px thumb|150px|Wiphala Ururu thumb|260px|[[Saxama]] Ururu jach'a suyuxa Wuliwyana mä jach'a suyuwa.
Atiku jisk'a t'aqa suyu
Atiku jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Atico) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Qarawili jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Pisqupampa jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Pisqupampa marka.
Qillwa
Kasta Larus aka https://es.wikipedia.org/wiki/Laridae tuqina
·        Larus belcheri - Gaviota de Belcher o gaviota cangrejera.
Atiku jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Jallu qallta phaxsi 9 1897 mara, Nicolás de Piérola Umalliq.
Laramarka jisk'a t'aqa suyu
Laramarka jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Laramarca). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Wankawillka jach'a suyu, Waytara jisk'a suyu.
Pisqupampa jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
3 631 jaqi
Laramarka jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 22 uru Chichu phaxsin 1942 mara, Manuel Prado Umalliq.
Uraqipa
205,05 km2
Atiku jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Atiku markam.
Sartipampa jisk'a t'aqa suyu
Sartipampa jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Sartibamba). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, La Libertad jach'a suyu, Sánchez Carrión jisk'a suyu.
Atiku jisk'a t'aqa suyu
Jaqinakapa
4 164 jaqi (2 307 chacha, 1 857 warmi)
Busña Hirsikuwina
Jaqinaka
3 541 159
Pumaqucha (Bongara) jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
5 238 jaqi (? chacha, ? warmi) - 2005 mara
Ururu jach'a suyu
Jisk'a suyunaka
16 jisk'a suyunaka:
Bactrocera biguttata
Bactrocera biguttata ch'iwi (Insecta), orden chhichhillanka (Diptera).
Nayra sarnaqäwi
Katjaña Bezzi, 1916.
Laramarka jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Laramarka jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Laramarka (3 325 msnm).
Qillwa
Kasta Larus aka https://es.wikipedia.org/wiki/Laridae tuqina
·        Larus bulleri - Gaviota pico negro.
Sartipampa jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa ? uru ? phaxsin ? mara, ? Umalliq.
Wikunku jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Llamayu phaxsi 7 1940, Manuel Prado Umalliq.
Uraqipa
9 830,17 km2
Jaqinaka
5 682 jaqi (? chacha, ? warmi)
Sartipampa jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
394,37 km2
Aymar Wikipidiya
Aymar Wikipidiya, wikipidiya aymar aru. Aymar Wikipidiya amtachinunaka.
Sartipampa jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
Sartipampa jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Sartipampa (2 697 msnm).
Jaqinaka
13 167 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Laramarka jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
1 845 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Qillwa
Kasta Larus aka https://es.wikipedia.org/wiki/Laridae tuqina
·        Larus crassirostris - Gaviota cola negra.
Manuel Pardo
Manuel Pardo y Lavalle (* Lima, 1834 mara 2 uru Thaya phaxsin yuritayna - † Lima, 1878 mara 16 uru Llamayu phaxsin yuriwi), 🇵🇪 jacha marka ikunumista & anakithiri.
Piruw Prisidinti (1872 Thaya phaxsi 9 - 1876 Thaya phaxsi 2).
Qillwa
Kasta Larus aka https://es.wikipedia.org/wiki/Laridae tuqina
·        Larus brunnicephalus - Gaviota cabeza marrón.
Mariano Melgar jisk'a t'aqa suyu
Mariano Melgar jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Mariano Melgar) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Ariqipa jisk'a suyupi, Ariqipa jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Qillwa
Kasta Larus aka https://es.wikipedia.org/wiki/Laridae tuqina
·        Larus maculipennis - Gaviotín.
Mariano Melgar jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Thaya phaxsi 27 1965 mara, Fernando Belaúnde Umalliq.
Qillwa
Kasta Larus aka https://es.wikipedia.org/wiki/Laridae tuqina
·        Larus californicus - Gaviota de California.
Isluwiña
Isluwiña (kruwatiya arupi:  Slovenija, ) / Isluwiña Ripublika  (isluwiña arupi: Republika  Slovenija, ), Iwrupapi jach'a marka. Nayriri Ljubljana markam.
Mariano Melgar jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Mariano Melgar markam.
Isluwiña
Uraqita
46° 03' N 14° 31' E
Eleazar Guzmán Barrón jisk'a t'aqa suyu
Eleazar Guzmán Barrón jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Eleazar Guzmán Barrón ) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Mariscal Luzuriaga jisk'a suyupi, Ankashu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Isluwiña
Jaqinaka
2 067 120
Qillwa
Kasta Larus aka https://es.wikipedia.org/wiki/Laridae tuqina
·        Larus cachinnans - Gaviota del Caspio.
Eleazar Guzmán Barrón jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa 1985, Alan García Umalliq.
Juanjuí
Marka: 1827 Llamp'u phaxsi 24
Eleazar Guzmán Barrón jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
93,96 km²
James Madison
James Madison Jr. (* Port Conway, Virginia suyu, 1751 mara 16 uru Achuqa phaxsin yuritayna - Orange, Virginia suyu, 1836 mara 28 uru Juyphi phaxsin yuriwi), 🇺🇸 jacha marka arxatiri & anakithiri.
Qillwa
Kasta Larus aka https://es.wikipedia.org/wiki/Laridae tuqina
·        Larus canus - Gaviota cana.
Juanjuí
7°10′49''S 76°43′35″O
Qillwa
Kasta Larus aka https://es.wikipedia.org/wiki/Laridae tuqina
·        Larus vegae - Gaviota del este de Siberia.
James Madison
Istadus Unidus Prisidinti (1809 - 1817).
Juanjuí
Kuraka: Renán Saavedra Sandoval (2011-2014).
James Madison
Awki: James Madison Sr. Tayka: Nelly Madison.
Eleazar Guzmán Barrón jisk'a t'aqa suyu
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Pampachackra marka.
Jaqinakapa
1 222 jaqi
Manuel Pardo
Awki: Felipe Pardo y Aliaga, descendiente de Jerónimo de Aliaga; Tayka: Petronila de Lavalle y Cavero. Warmi: Mariana Barreda y Osma. Yuqanaka: Felipe (*1860), Manuel (*1861), Felipe (*1860), Juan (*1862), José (*1864), María (*1865), Ana (*1868), Luis (*1869), Enrique (*1870), Rosa (*1871), Victoria (*1876), Manuel (*1877).
Qillwa
Kasta Larus aka https://es.wikipedia.org/wiki/Laridae tuqina
·        Larus hyperboreus - Gaviota hiperbórea.
Bactrocera biguttula
Bactrocera biguttula ch'iwi (Insecta), orden chhichhillanka (Diptera).
Nayra sarnaqäwi
Katjaña Bezzi, 1922.
Qillwa
Kasta Larus aka https://es.wikipedia.org/wiki/Laridae tuqina
·        Larus glaucescens
·        Larus marinus - Gavión atlántico.
·        Larus ichthyaetus
·        Larus hartlaubii
Guillermo Billinghurst
Guillermo Billinghurst Angulo (* Arica, 1851 mara 27 uru Huillka kuti phaxsin yuritayna - † Iquique, 1915 mara 28 uru Juyphi phaxsin yuriwi), 🇵🇪 jacha marka anakithiri.
Qillwa
Kasta Larus aka https://es.wikipedia.org/wiki/Laridae tuqina
·        Larus heermanni
·        Larus argentatus - Gaviota argéntea.
·        Larus heuglini
Guillermo Billinghurst
Awki: Guillermo Eugenio Billinghurst; Tayka: Belisaria Angulo Tudela. Warmi: Emilia Rodríguez Prieto. Yuqanaka:
Qillwa
Kasta Larus aka https://es.wikipedia.org/wiki/Laridae tuqina
·        Larus glaucoides
Vice jisk'a t'aqa suyu
Vice jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Vice). 🇵🇪na mä jisk'a t'aqa suyuwa, Piwra jach'a suyu, Sichura jisk'a suyu.
Angula
Angula (purtuguis arupi:  Angola, ) / Angula Ripublika  purtuguis arupi: Republica  de Angola,, Aphrikapi jach'a marka. Nayriri Luanda markam.
Uraqita
8° 50' N 13° 14' E
Jaqinaka
24 300 000
Vice jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa 15 uru Juyphi phaxsin 1920 mara, Augusto Leguía Umalliq.
Uraqipa
324,62 km2
Jaqinaka
11 793 jaqi (? chacha, ? warmi)
Kurakanaka
OP: Movimiento Regional Obras + Obras.
Qillwa
Kasta Larus aka https://es.wikipedia.org/wiki/Laridae tuqina
·        Larus dominicanus - Gaviota cocinera o gaviota dominicana.
·        Larus fuliginosus - Gaviota negruzca.
·        Larus fuscus - Gaviota sombría.
·        Larus melanocephalus - Gaviota cabecinegra.
·        Larus atlanticus - Gaviota de Olrog o gaviota cangrejera.
·        Larus pacificus - Gaviota del Pacífico.
·        Larus scopulinus
·        Larus relictus
·        Larus delawarensis - Gaviota de Delaware.
·        Larus saundersi
·        Larus schistisagus
·        Larus hemprichii
·        Larus occidentalis
·        Larus leucophthalmus
·        Larus livens
Kasta Hydrocoloeus
·        Hydrocoloeus minutus
Kasta Leucophaeus2​ ​
·        Leucophaeus scoresbii - Gaviota austral.
·        Leucophaeus modestus - Gaviota garuma.
·        Leucophaeus pipixcan - Gaviota de Franklin o gaviota chica.
·        Chroicocephalus cirrocephalus - Gaviota capucho gris.
·        Chroicocephalus ridibundus - Gaviota reidora.
·        Chroicocephalus maculipennis - Gaviota capucho café.
Kasta Creagrus
·        Creagrus furcatus - Gaviota de las Galápagos.
Kasta Pagophila
·        Pagophila eburnea
Kasta Rissa
·        Rissa tridactyla - Gaviota tridáctila.
·        Rissa brevirostris
Kasta Rhodostethia
·        Rhodostethia rosea
Kasta Xema
Segundo Castillo
Segundo Castillo Varela suti chacha; Titina Castillo» sutichaña (* Kallao, 1913 mara 17 uru Huillka kuti phaxsin yuritayna - † Lima, 1993 mara 1 uru Taypi sata phaxsin sarawayxarakitayna), 🇵🇪 jach'a marka p'iqut takiri anatakaman. Piqusiña.
Santiagu Chuku jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Kamasqa ? uru ?? phaxsin ? mara, ? Umalliq.
Pión jisk'a t'aqa suyu
Pión jisk'a t'aqa suyuxa (kastilla aru: Distrito de Pión). Piruwna mä jisk'a t'aqa suyuwa, Qajamarka jach'a suyu.
Nayra sarnaqawi
Kamasqa Chichu qallta phaxsi 2 1857 mara, Ramón Castilla Umalliq.
Uraqipa
141,05 km2
Pión jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Pión.
Jaqinaka
1 847 jaqi (? chacha, ? warmi)
Segundo Castillo
Awki: Castillo, Tayka: Varela.
Santiagu Chuku jisk'a t'aqa suyu
Uraqipa
1 073,63 km2
Santiagu Chuku jisk'a t'aqa suyu nayriri marka: Santiagu Chuku (3 099 msnm).
Qillwa
Kasta Larus aka https://es.wikipedia.org/wiki/Laridae tuqina
·        Xema sabini
Kulta jisk'a t'aqa suyu
Kulta jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Colta) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Sarasara Pawqar jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Alhirya
Alhirya (phransiya arupi:  Algérie, ), Aphrikapi jach'a marka. Nayriri Alhir markam.
Tarixa jach'a suyu
Tarixa jach'a suyuxa Wuliwyana mä jach'a suyuwa.
Horacio Guarany
Eraclio Catalín Rodríguez Cereijo suti Horacio Guarany (Las Garzas, 1925 mara 15 uru Llamayu phaxsin yuritayna - Luján, 2017 mara 13 uru Chichu phaxsin yuriwi), huk 🇦🇷 jacha marka Jaylliphust'ari & q'uchu arsuyaña.
Alhirya
Uraqita
36° 46' N 3° 03' E
Horacio Guarany
Awki: Jorge Rodríguez; Tayka: Feliciana Cereijo de Rodríguez.
Santiagu Chuku jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
21 190 jaqi (? chacha, ? warmi) (2005 mara)
Alhirya
Jaqinaka
42 200 000 (2018 mara).
Kulta jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Huillka kuti phaxsi 24 1952, Manuel Odría Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Kulta marka.
Jaqinakapa
587 jaqi
Horacio Guarany
Albumnaka
thumb|350px| Portada del simple Si se calla el cantor de Horacio Guarany y [[Mercedes Sosa en 1973. ]]
Con Chaqueño Palavecino
festival de Doma y Folklore de Jesús María
Achaya jisk'a t'aqa suyu
Nayra sarnaqawi
Achaya jisk'a t'aqa suyu kamasqa mara 1825
Eduardo Galeano
Eduardo Germán María Hughes Galeano suti Eduardo Galeano (* Muntividëw], 1940 mara 3 uru Llamp'u phaxsin yuritayna - Muntividëw  2015 mara 13 uru Yapu apthapi  phaxsin) 🇺🇾 jacha marka piriudysta & qillqiri.
Achaya jisk'a t'aqa suyu
Jaqinaka
3 971 jaqi (1 906 chacha, 2 065 warmi)
Santillana jisk'a t'aqa suyu
Santillana jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Santillana) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Wanta jisk'a suyupi, Ayaquchu jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Jallu qallta phaxsi 21 1918, José Pardo Umalliq.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri San Husiy Secoe marka.
Eduardo Galeano
Awki: Eduardo Hughes Roosen; Tayka: Licia Esther Galeano Muñoz. Warminaka: Silvia Brando, Graciela Berro Rovira wan Helena Villagra. Yuqanaka: Verónica, Claudio wan Florencia.
Simuna Wuliwar
Atiniñaptayiri Simuna Wuliwar (Kastilla aru: Simón Bolívar Simón José Antonio de la Santísima Trinidad Bolívar y Palacios; (* Caracas, 1783 mara 24 uru Huillka kuti phaxsin yuritayna - Santa Marta, 1830 mara 17 uru Jallu qallta phaxsin yuriwi), 🇻🇪 jacha marka militar & anakithiri. Winïxwila Prisidinti.
Manuel Candamo
Manuel González de Candamo Iriarte (* Lima, 1841 mara 14 uru Jallu qallta phaxsin yuritayna - † Ariqipa, 1904 mara 7 uru Llamayu phaxsin yuriwi), 🇵🇪 jacha marka piriudista & anakithiri, Piruw Prisidinti (1903-1904).
Simuna Wuliwar
Awki: Juan Vicente Bolívar y Ponte, Tayka: María de la Concepción Palacios y Blanco.
Manuel Candamo
Awki: Pedro González de Candamo; Tayka: María de las Mercedes Iriarte y Odría. Warmi: Teresa Alvarez Calderón Roldán. Yuqanaka: Virginia, Carmen Josefina, María Teresa Luisa Julia & José Rafael Víctor.
Lima kuraka (1877-1877).
Unquy jisk'a t'aqa suyu
Unquy t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Ongoy) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Chinchiru jisk'a suyupi, Apurimaq jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.
Nayra sarnaqäwi
Kamasqa Juyphi phaxsi 21 1825 mara.
Markanaka - Uchuy markanaka
Nayriri Unquy markam.
Jaqinakapa
7 942 jaqi (3 946 chacha, 3 4996 warmi)
Caracas
Caracas, nayra marka Winïxwila.
Bactrocera bimaculata
Nayra sarnaqäwi
Katjaña Drew & Hancock, 1994.
Chikla jisk'a t'aqa suyu
Chikla jisk'a t'aqa suyu; (kastilla arupi: Distrito de Chicla) nisqaqa huk Jisk'a t'aqa suyu Waruchiri jisk'a suyupi, Lima jach'a suyupi, Piruw jach'a markapi.