cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Idioma ermitañu
Ermitañu (tamién llamáu Ermitañu o Chabacano d'Ermita) ye una variación llingüística del idioma criollu español de Chabacano falada por un específicu grupu d'individuos na ciudá d'Ermita, parte del área metrópolitana de Manila en Filipines.
Descripción
L'Ermitañu ye una variación derivada de la combinación del tagalu y l'español de la mesma manera que'l chabacano o chavacano de Zamboanga faláu nel sur de Filipines, que ye una combinación del español con incorporación d'elementos de llingües visayas, sicasí dambos idiomes son mutuamente in-intelixibles, yá que presenten diferencies significatives na so estructura yá que un chabacano de Zamboanga nun podría comunicase con un ermitañu d'una manera eficiente.
Historia
L'ermitañu yera altamente utilizáu n'Ermita mientres el sieglu XIX y principios del sieglu XX, dempués del español que yera l'idioma más utilizáu polos filipinos educaos (criollos y mestizos) nel área metropolitana de Manila, sicasí tres el control de Filipines per parte d'Estaos Xuníos, l'usu del inglés aumentó y al términu de la segunda guerra mundial, dempués del ataque xaponés a Manila, el númberu de los sos falantes escayó, créese que gran parte de falantes nativos d'ermitañu morrieron nesi conflictu, sicasí les cifres exactes nun son conocíes. Anguaño l'ermitañu atópase en peligru d'estinción, ye la única de les variantes del chabacano que se presume estinguida.
A finales de la década de los 1980 y principios de los años 1990, había solamente dos falantes nativos d'ermitañu que s'atopaben en Manila: una güela y el so nietu adolescente. Nun reporte de los estudiantes de llingüística fechu pola Universidá de Filipines túvose la oportunidá d'entrevistar a estos dos persones y tomar notes d'esti idioma presuntamente estinguíu. A pesar de la so clasificación como un idioma estinguíu, ye probable qu'esistan unos pocos falantes nativos que s'atopen principalmente en Manila.
Patricia Balmes
. Tamién realiza llabores de producción y arreglos musicales.
Biografía
Balmes tenía 5 años la primer vegada que pidió un pianu (1984) influyida polos discos de los sos padres. Creció escuchando álbumes de The Beatles, Simon and Garfunkel, Abba, Tina Turner, Queen y Janis Joplin.
A los 13 años, xugando nos trasteros de la so casa col so hermanu, atoparon una guitarra española que, irremediablemente, camudaría pa siempres el so futuru.
Un añu más tarde, diera los primeros pasos autodidactes nel aprendizaxe d'aquel preséu cuando apaeció la primer guitarra llétrica na so casa, depués un baxu, depués una batería, una acústica, un tecláu y ella, diba adquiriendo nociones de toos ellos col interés d'escribir los sos propios cantares. Adulces, dio empiezu la carrera artística de Patricia Balmes como cantante y compositora.
El so primer grupu llamóse Annubis (1996). Xuntos empecipiar nos escenarios de les sales de conciertos de Madrid. Dos años más tarde, y col pequeñu bagaxe que-y apurriera aquella primer esperiencia, surdió la firme intención d'empecipiar un proyeutu musical profesional. Con esta finalidá formar A•Bând•On (1998), con grandes músicos de diverses formaciones de jazz, rock, blues y pop. Munchos fueron los escenarios a nivel nacional que triaron xuntos, los premios recibíos y los concursos ganaos. Sales de sonadía onde tuvieron la oportunidá de tocar y collaboraciones publicitaries pa importantes marques. Pero, sobremanera, lleváronse consigo casi diez años de vivencies y esperiencies inolvidables y un públicu que-yos foi fiel hasta'l final de la so formación (2008).
Patricia Balmes alloñar del mundu de la música mientres dos años, tiempu que lu sirvió pa cavilgar sobre la so trayeutoria y tomar la decisión de llanzase en solitariu. Punxo en marcha'l so propiu estudiu de grabación al empar que diba componiendo nuevos cantares hasta qu'empezó a grabar les primeres maquetes en 2011, siendo ella mesma la responsable de la composición, arreglos, interpretación y producción de cada preséu, de cada lletra y de cada cantar.
En setiembre de 2012, publicáronse 6 maquetes de los cantares que conformaríen el discu al traviés de la web oficial de l'artista y en tan solu dos meses consiguieron más de 3000 escuches online, más de 1800 visionados los videos y los sos siguidores nes redes crecíen acaldía. El proyeutu tomó forma por sigo solo.
Como ella mesma afirma: “Esti discu foi un trabayu complexu, dende la composición hasta la grabación. Pa mi supunxo un intensu procesu de maduración personal y musical, pero per primer vegada puedo dicir que veo reflexada nesta música. Suena a mi. Soi yo”.
El so discu homónimu ve la lluz el 17 d'ochobre de 2013 conteniendo 11 cortes y va publicase al traviés de les principales plataformes dixitales a nivel internacional.
Amás Patricia Balmes ye l'autora del cantar oficial de Cruz Roja pa la temporada 2013-2014 llamada "Agua". Patricia dona los beneficios de la venta d'esti single a los proyeutos que tien vixentes Cruz Roja con families españoles en graves situaciones económiques. El cantar va vendese al traviés de toles plataformes dixitales."
Discografía
thumb|Patricia Balmes.
Enllaces esternos
thumb|400px|Patricia Balmes.
Real de la República Federal de Centroamérica
El real foi la moneda de cursu llegal de la República de Centroamérica y de la República Federal de Centroamérica dende 1824.
Monedes
Dieciséis reales de plata equivalía a un escudu d'oru. El real de la República Federal de Centroamérica reemplazó al Real colonial español al par, aun así la moneda española siguió circulando. El Real de les Provincies Xuníes del Centru d'América siguió circulando y espandiéndose el so usu nos Estaos constitutivos de la República de Centroamérica. La moneda foi reemplazada pol real costarricense, el pesu salvadoreñu, el pesu guatemalianu, el pesu nicaragüense y el real hondureñu.
Longroy
Tien una población de y una superficie de  km².
Giornale di fisica, chimica, storia naturale, medicina, ed arti
Giornale di fisica, chimica, storia naturale, medicina, ed arti (embrivíu Giorn. Fis. Chim. Storia Nat. Med. Arti) ye una revista ilustrada con descripciones botániques qu'editóse Italia. Publicáronse los Vols. 6–10, nos años 1813–1817; Dec. 2, vols. 1–10, 1818–1827. Foi precedida por Giornale di fisica, chimica y storia naturale.
Cristina Mercedes Panfet Valdés
Cristina Mercedes Panfet Valdés ye una botánica, y orquidóloga cubana. En 1978, llogró'l so llicenciatura en Ciencies Biolóxiques, na Universidá de L'Habana, y un M.Sc. en Botánica y Sistemática de Plantes Cimeres; en 2002 el so doctoráu. Realizó espediciones botániques pola isla.
Dende 2000, desenvuelve actividaes académiques nel Xardín Botánicu Nacional de Cuba, en L'Habana. Realiza estudio taxonómicos en Malvácees de Cuba; y estudios florísticos; ye curadora de la coleición al campu de plantes amenaciaes del Xardín Botánicu Nacional; y tamién como alministradora y manexu de la base de datos del yerbariu (HAJB).
Charles Nelson Reilly
Foi conocíu polos sos papeles en teatru, cine y programes infantiles televisivos, según pola so faceta d'actor de voz en producciones de dibuxos animaos y por ser panelista del concursu Match Game.
Biografía
Nacíu nel distritu del Bronx de la ciudá de Nueva York, los sos padres yeren Charles Joseph Reilly, un artista comercial irlandés, y Signe Elvera Nelson, d'orixe suecu. Siendo mozu yá se prestaba montando'l so propiu teatru de marionetes, y los 13 años d'edá salvó la vida al producise la quema del Circu Hartford, socesu nel que finaron más de cien persones. Como resultancia de la quema, Reilly nun volvió nunca más a sentase ente'l públicu d'un espectáculu.
Siendo un rapazu, Reilly aficionar a la ópera, deseyando faese cantante operísticu. Por ello entró na Hartt School of Music, anque hubo de dexar la institución al convencese de que-y faltaba'l talentu vocal natural necesariu pa trunfar como cantante. Sicasí, siguió siendo un apasionáu de la ópera y, en consiguiendo la fama, foi convidáu con frecuencia a programes radiofónicos de temática operística, ente ellos les retresmisiones del Metropolitan Opera House. Amás, dirixó producciones d'ópera pa les formaciones Opera lirica de Chicago, Dallas Opera, Portland Opera, San Diego Opera, y Ópera de Santa Fe, ente otres. Tou ello ganó-y l'amistá colos cantantes Renée Fleming, Rod Gilfry, Roberta Peters, y Eileen Farrell.
Carrera
Reilly fixo la so primer actuación cinematográfica en 1957, con un papel ensin creitos en A Face in the Crowd, filme empobináu por Elia Kazan. Sicasí, la mayor parte del so trabayu nesa dómina foi teatral. Reilly actuó en munches producciones Off-Broadway, pero la so gran oportunidá teatral llegó en 1960 cola bien esitosa representación orixinal nel circuitu de Broadway del musical Bye Bye Birdie. Nel innovador musical, Reilly tenía un pequeñu papel, y foi'l suplente de Dick Van Dyke nel papel principal d'Albert Peterson.
En 1961 Reilly formó parte del repartu orixinal d'otru gran ésitu de Broadway, el musical ganador d'un Premiu Pulitzer How to Succeed in Business Without Really Trying. Pol so memorable papel de Bud Frump, Reilly ganó en 1962 el Premiu Tony. En 1964 tamién tuvo nel repartu orixinal d'otru grandiosu ésitu de Broadway, el musical Hello, Dolly!. Pol so papel de Cornelius Hackl, Reilly foi nomáu nuevamente al Premiu Tony.
Al empar que siguía activu en Broadway, Reilly diba faciéndose cada vegada más conocíu pol so trabayu televisivu, siendo un intérprete regular del mediu na década de 1960. Por casu, foi un tiempu invitáu misteriosu de What's My Line? y panelista del mesmu. En 1965 fixo actuaciones regulares nel show de Steve Lawrence, emitíu una única temporada. Ente 1968 y 1970 foi Claymore Gregg na serie televisiva La pantasma y la señora Muir, na cual actuaben Hope Lange y Edward Mulhare. N'unu de los episodios Reilly tuvo la oportunidá d'axuntase cola so compañera de repartu en Hello, Dolly! Eileen Brennan.
En 1971 foi'l malinu magu Hoodoo en Lidsville, un programa infantil producíu por Sid y Marty Krofft que s'emitió los sábados pela mañana na ABC. Con esti papel y col que fizo en Uncle Croc's Block y na producción de Walt Disney The Mouse Factory, la voz de Reilly fíxose conocida de toa una xeneración de mozos almiradores.
Nes décades de 1960 y 1970 Reilly tamién actuó con regularidá en The Dean Martin Show, amás de tener múltiples intervenciones televisives en series como McMillan and Wife, Here's Lucy, Laugh In, The Love Boat y Love, American Style. Asina mesmu, nesa dómina fixo anuncios comerciales, destacando los d'Excedrin y Bic Banana Ink Crayons.
Con frecuencia foi convidáu de The Tonight Show Starring Johnny Carson, show nel que participó más de cien veces. Por cuenta de que Reilly yera un invitáu de talk shows allegre y dignu d'enfotu, y qu'amás vivía a poques mazanes de los estudios en Burbank, California, onde se grababa'l The Tonight Show, de cutiu llamábenlu pa reemplazar nel últimu momentu a invitaos que nun pudieren llegar a tiempu al estudiu in time. Nesa dómina Reilly yera quiciabes más conocíu por ser un fixu de los concursos, sobremanera pola so participación como panelista de Match Game, programa nel cual sentábase al llau de Brett Somers, cola cual entablaba de cutiu en discutinios mezquinas y hilarantes.
Ente 1975 y 1976 Reilly trabayó n'otru programa infantil tituláu Uncle Croc's Block, con Jonathan Harris. A partir de 1976 dedicóse principalmente a la enseñanza y a la direición televisivo y teatral. Asina, esi mesmu añu dirixó a Julie Harris, nel papel d'Emily Dickinson, na obra representada en Broadway The Belle of Amherst, de William Lluz. En 1979 tamién dirixó en Broadway la pieza d'Ira Levin Break a Leg, que foi un fracasu y representóse una sola vegada, a pesar de que l'añu anterior otru títulu de Levin, Deathtrap, fuera un ésitu.
En 1984 Reilly tamién participó como celebridá convidada del concursu Body Language, show nel que coincidió con Lucille Ball y con Audrey Landers.
Reilly dirixó episodios de la serie Evening Shade en 1990, y consiguió una nominación al Premiu Tony en 1997 como meyor direutor pola so versión de The Gin Game, protagonizada pola actriz Julie Harris, cola cual él trabayara en Skyscraper en 1965-66.
Na so faceta de profesor, Reilly enseñó interpretación mientres llargu tiempu nel HB Studio, una academia fundada per Herbert Berghof y llevada a la fama cola collaboración de la so esposa, l'actriz teatral Uta Hagen. Ente los alumnos de Reilly figuraron Lily Tomlin, Bette Midler y Gary Burghoff.
Vida personal
Reilly nun fixo pública la so homosexualidá hasta'l so show Save It for the Stage. Sicasí, al igual que Paul Lynde na mesma dómina, Reilly exhibía na pantalla un estilu camp. Nuna entrevista concedida en 2002 a Entertainment Tonight afirmaba que nunca despintara de manera intencional el que yera gai.
Patrick Hughes III, un decorador y encargáu de vestuariu, foi la pareya de Reilly. Dambos conociéronse cuando Reilly actuaba nel concursu Battlestars, y vivieron en Beverly Hills, California.
Nos sos últimos años la vida de Reilly tuvo principalmente dedicada a viaxar pel país dirixendo teatru y ópera, y ufiertando al públicu una obra de calter autobiográficu y representada por un únicu actor, Save It for the Stage: The Life of Reilly. En 2004 la so última actuación en dicha pieza se filmó como base pa una cinta autobiográfica titulada The Life of Reilly.
Reilly careció con problemes respiratorios mientres el rodaxe de The Life of Reilly, polo qu'en rematando'l mesmu retiróse de la direición y de la interpretación. The Life of Reilly estrenar en marzu de 2006 nel festival cinematográficu South by Southwest, y l'interpretación de Reilly consiguió bones crítiques. Nel momentu del estrenu, Reilly atopábase hospitalizáu, polo que nun pudo asistir al South by Southwest.
Charles Nelson Reilly finó'l 25 de mayu de 2007 na so casa en Beverly Hills, California, por causa de los entueyos surdíos en sufriendo una neumonía. Los sos restos fueron encenraos, y les cenices apurríes a los sos allegaos.
Sainte-Opportune
Sainte-Opportune ye una comuña francesa del departamentu d'Orne, na rexón de Normandía. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Presidente d'Irlanda
El presidente d'Irlanda (irlandés: Uachtarán na hÉireann) ye'l xefe d'Estáu de la República d'Irlanda y Comandante Supremu de les Fuercies de Defensa Irlandeses. L'actual ocupante del cargu ye Michael D. Higgins.
Historia
Tres el Tratáu anglo-irlandés de 1922, que punxo fin a la Guerra d'Independencia irlandesa, constituyóse'l Estáu Llibre Irlandés como un dominiu británicu, que'l so xefe d'Estáu sería'l monarca británicu. Esta situación caltener hasta l'establecimientu de la Constitución d'Irlanda de 1937, que creaba la República d'Irlanda. En 1949, dempués de dellos años d'indefinición sobre la so forma de gobiernu, aprobóse'l Acta de la República d'Irlanda y el país formalmente dexó de tener al monarca del Reinu Xuníu como xefe d'Estáu ya instaurábase definitivamente'l cargu de Presidente d'Irlanda.
Eleición
El presidente va ser escoyíu por eleición direuta por aciu sufraxu universal (alternative vote, n'inglés). y conforme al sistema de representación proporcional por aciu el votu únicu por aciu el sistema de segunda vuelta instantánea (artículu 12, estremáu 3.2).
Tolos candidatos tendrán de ser irlandeses, cumplir los 35 años y nun ser miembru de Dáil Éireann o del Senáu. Tendrán De presentase les candidatures al traviés de 20 miembros del Dáil Éireann o por Conseyos de siquier 4 condaos. Nel casu de presidentes o ex-presidentes van poder presentase por sigo solos.
Mandatu
El so mandatu ye de siete años de duración, pudiendo ser reelixíu una única vegada. El presidente va rematar el so mandatu por aciu arrenunciu, muerte o incapacidá física, en dichos casos, la eleición del nuevu presidente tendrá de realizase dientro d'un periodu de 60 díes dempués de dichos acontecimientos (artículu 12).
El presidente va poder ser destituyíu por anticonstitucionalidá previa moción per escritu de siquier 30 miembros del cualesquier de les Cámares (artículu 12, estremáu 10).
En casu d'incapacidá temporal o permanente la presidencia va ser exercida por una comisión compuesta'l presidente del Tribunal Supremu, el presidente del Dáil Éireann y el presidente del Senáu (artículu 14)
Funciones
Correspuende al presidente, según el artículu 13 de la Constitución, el nomamientu de Taoiseach tres la so aprobación pola Dáil Eireann. Tamién se debe al presidente'l nomamientu del Tánaiste (vicepresidente) y demás ministros del gobiernu a pidimientu del Taoiseach. Asina mesmu va aceptar la dimisión de cualquier miembru del gobiernu a pidimientu del Taoiseach.
El presidente va convocar y va eslleir el Dáil Eireann a propuesta del Taoiseach, anque'l xefe del Estáu va poder negase si la propuesta ye presentada por un primer ministru que perdiera l'enfotu de la cámara.
Correspuende tamién al presidente va poder convocar una xunta de dambes cámares (Dáil Eireann y Senáu), el mandu de les fuercies armaes (Fuercies de Defensa Irlandeses), la promulgación de les lleis al traviés de la so firma, la facultá d'indultu, conmutación o remisión de penes o dirixir mensaxes a la nación, previa aprobación del Gobiernu.
Residencia oficial
Según el artículu 12, estremáu 9 de la Constitución el presidente nun puede abandonar el país ensin consentimientu del gobiernu. Asina mesmu'l estremáu 11 de dichu artículu determina que'l presidente tien de morar en Dublín o contorna, por ello la residencia oficial del presidente ye'l Áras an Uachtaráin en Dublín.
Jean Patrick
Jean Patrick ye un futbolista brasilanu.
Longueil
Longueil ye una comuña francesa del departamentu de Sena Marítimu, na rexón de Normandía. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Charles Reisner
Nacíu en Minneapolis, Minnesota, el so verdaderu nome yera Charles Francis Riesner. Dirixó más de 60 filmes ente 1920 y 1950, actuando en más de 20 dende 1916 a 1929. Actuó xunto a Charlie Chaplin en Vida de perru (1918) y The Kid (1921).
En 1930, so contratu con MGM, dirixó'l filme Chasing Rainbows, un musical protagonizáu por Bessie Love y Charles King.
Tegucigalpa
Tegucigalpa, oficialmente Tegucigalpa, Conceyu del Distritu Central y embrivíu como Tegucigalpa, M. D. C., comúnmente conocida como Tegus, ye la capital y sede de gobiernu de la República d'Hondures, xunto a la so ciudá ximielga Comayagüela, según los Artículos 8 y 295 de l'actual Constitución d'Hondures.
Anque yá dende 1536 conocíase-y al pequeñu pobláu a les veres de la cuenca del ríu Choluteca (anguaño'l Centru Históricu) pol peculiar nome de Taguzgalpa, ye cola llegada de los españoles a la rexón en busca de minerales que se reconoz el 29 de setiembre de 1578 como'l día que marca la so fundación sol nome de Real de Mines de San Miguel de Tegucigalpa. Tres sieglos dempués, el 30 d'ochobre de 1880 convertir na capital del país, mientres la presidencia de Marco Aurelio Soto.
Mientres la curtia esistencia de la Constitución Política de la República Federal de Centro América, ente 1824 y 1839, Tegucigalpa foi declarada un distritu federal y capital de los entós xuníos nuna sola nación: los estaos d'El Salvador, Guatemala y Honduras. Dempués d'esti fallíu intentu de caltener una república centroamericana, Honduras torna a ser un país individual ya independiente y el 30 de xineru de 1937, refórmase l'Artículu 179 de la Constitución d'Hondures de 1936 sol Decretu Non. 53 y establezse a Tegucigalpa y Comayagüela como'l Distritu Central. El 9 d'avientu del mesmu añu ratificar sol Decretu Non. 2.
La capital ye'l centru políticu y alministrativu del país onde s'alluguen 23 embaxaes y 16 consulaos representando diplomática y consularmente a 39 países d'alredor del mundu. Ye la sede de la mayoría de les axencies públiques y empreses estatales, ente elles, la ENEE y Hondutel, les compañíes nacionales d'enerxía y telecomunicaciones, respeutivamente. Ye tamién el llar de la seleición nacional de fútbol y del plantel principal y rectoría de la Universidá Nacional Autónoma d'Hondures (UNAH), la máxima casa d'estudios del país. L'aeropuertu internacional, Toncontín, adquirió fama y infamia mundial pela so pista d'aterrizaxe desaxeradamente corta pa un aeropuertu de categoría internacional lo cual obliga a los aviadores a entamar maniobres daqué irregulares mientres el despegue y aterrizaxe pa safar los montes aledañas.
L'Alcaldía Municipal del Distritu Central (AMDC) ye l'autoridá gubernamental de la ciudá y conceyu, encabezada por un alcalde y 10 rexidores quien formen la Corporación Municipal, él órganu executivu-llexislativu del conceyu. Siendo cabecera departamental, ye sede del gobernador políticu departamental de Francisco Morazán. Pa 2013, l'Alcaldía aprobó un presupuestu de más de trés mil millones de lempires (US$153.5 millones), y atropó una delda enriba de los mil millones de lempires (US$50 millones), en parte pa financiar los proyeutos d'infraestructura que ta entamando la presente alministración municipal.
La infraestructura capitalina nun se caltuvo al ritmu de la so esplosión demográfica. La falta de planificación fayadiza, la urbanización trupo y desordenao sumaos con fenómenos socioeconómicos como la probeza y la delincuencia, son azotes de la vida cotidiana. Les principales víes de circulación son l'escenariu d'embotellamientos una y bones la presente rede vial nun se dar# aguantu colos más de 400 mil vehículos que circulen por elles diariamente. Tanto'l gobiernu nacional como'l municipal desenvolvieron proyeutos p'amontar la infraestructura y solliviar la probeza na ciudá.
Etimoloxía
thumb|Vista de Tegucigalpa dende'l Picacho. La mayoría de les fontes suxuren que l'orixe y significáu del vocablu Tegucigalpa deriva de la llingua náhuatl. El so significáu exactu ta abiertu a distintes interpretaciones, pero la versión más espublizada ente la creencia popular ye que deriva del vocablu nahua Taguz-galpa nel cual significa cuetos de plata. Aun así, ente historiadores como l'hondureñu Jesús Aguilar Paz, dicha interpretación ye incierta una y bones los pobladores aborígenas inoraben la presencia de xacimientos minerales na rexón. Perdióse na hestoria quién o cuándo se determinó lo de cuetos de plata, una teoría ye que fueron los españoles, y non los nativos, quien lu llamaron asina a la rexón tres el descubrimientu de les sos riqueces minerales.
El polígrafu mexicanu Antonio Peñafiel, nel so llibru "Nomenclatura xeográfica de Méxicu" (1897), define'l vocablu Tegucigalpa como una corrupción de Tecutli-cal-pa que significa [señor] nos palacios reales. Otra creencia ente historiadores mexicanos como José Ignacio Dávila Garibi y Alfredo Barrera Vásquez, contempla que Tegucigalpa ye del vocablu nahua Tecuztlicallipan que se traduz como llugar de residencia de los nobles, o posiblemente del vocablu Tecuhtzincalpan que significa llugar sobre la casa del amáu señor o cuetu de los sabios.
El filólogu hondureñu Alberto de Jesús Membreño, nel so llibru "Nomes Xeográficos Indíxenes de la República d'Hondures" (1901) (republicado en 1994 como “Toponimies indíxenes de Centroamérica”), refuga por completu'l tradicional cuetos de plata y argumenta que Tegucigalpa deriva del vocablu nahua Teguycegalpa que significa nes cases de les piedres apuntiaes. Membreño defende'l so interpretacíón faciendo apunte de que Taguzgalpa yera'l nome antiguu de la zona oriental d'Hondures y que'l so vocablu significa nes cases de la tierra mariella.
Bilán
El bilán ye una de les llingües de la rexón de Davao en Filipines. Los falantes d'esti idioma llámense bilanes, y créese que'l so idioma ye la fonte del nome de la ciudá de Koronadal en Cotabato del Sur: kolon (o koron), que significa cogón, y datal (o nadal), que significa llanura. La población o barangay central de la ciudá, Marbel, tamién toma'l so nome del bilán, y significa agües fosques.
Tegucigalpa
Etimoloxía
El llingüista americanista austriacu, Rodolfo R. Schuller, propón que'l vocablu Tegucigalpa significa llugar onde ta la casa de l'aurora, ente que l'investigador guatemalianu Flavio Rodas Noriega, promovió un discutiniu sobre l'orixe etimolóxicu de Tegucigalpa y propunxo que'l términu deriva de Totogalpa, lo que ye una referencia a Tototi, vocablu nahua que significa páxaru o a toncontín que ye otru términu nahua que'l so significáu ye baille de los indios mexicanos. Per otra parte, l'escritor hondureñu Rafael Heliodoro Valle, escribió que'l nome ye Teguiazkalpa, que la so etimoloxía significa la rexón de los cuetos de los venerables vieyos.
Bilán
Los bilanes confirieron el títulu de Datu a Manny Pacquiao.
Nome
Bilán ye'l nome históricu del idioma y bilanes lo de los sos falantes. Sicasí, l'idioma tamién se llama bilano y los sos falantes bilanos. El términu nativu pa dambos ye blaan.
Tegucigalpa
Etimoloxía
L'autora ya historiadora hondureña Leticia de Oyuela, nel so llibru “Historia Mínima de Tegucigalpa” (1989), contempla la idea de que la pallabra Tegucigalpa deriva d'otra llingua nel cual significa piedres pintaes. L'antropóloga hondureña Gloria Lara Pinto, na so collaboración titulada "Dicotomía d'una ciudá: Los raigaños indíxenes de Tegucigalpa y Comayagüela" (2011) pa la Revista Paradigma de la Universidá Pedagóxica Nacional Francisco Morazán, propón que ye una derivación de Teguzigalpa o Tecuzincalpan y significa na tierra del pequeñu señor. L'historiador hondureñu Mario Felipe Martínez Castillo, nel so llibru de bolsu "Llectures de la capital d'Hondures" (2012), fai fincapié de que Tegucigalpa nun puede significar cuetos de plata poles razones yá esploraes por previos investigadores y polo cual suxure que vien de la llingua lenca y significa llugar onde s'axunten los señores.
Fundación, colonia ya independencia
thumb|Mapa urbanu de Tegucigalpa, M.D.C. Nos sos entamos foi poblada por un grupu d'españoles que buscaben vetes de plata nel llugar cerca de 1560, darréu cola crecedera del pobláu mineru conocióse-y col nome de Real Villa de San Miguel de Tegucigalpa de Heredia el 29 de setiembre de 1578 sobre un antiguu pobláu indíxena esistente. Nesa dómina l'área de Tegucigalpa yera un centru d'actividá minera onde s'estrayía especialmente plata y oru.
El primer alcalde de Tegucigalpa, Juan de la Cueva, nunca s'imaxinó qu'aquella encantadora y pintoresca ciudá, convertiríase años más tarde na zona más importante d'Hondures, funcionando les principales oficines del Estáu y sector priváu.
Foi fundada en 1578, como centru mineru, y de la Cueva foi nomáu alcalde en 1579. La población foi denomada "Real Mines de Tegucigalpa", llogrando'l títulu de Villa de San Miguel de Heredia.
Mientres tol periodu colonial la villa tuvo un calter mineru, estrayyéndose minerales dende'l cuetu El Picacho y na zona montascosa de San Juancito. Al aportar la independencia del país la capitalidad de la República d'Hondures pasó de Tegucigalpa a Comayagua y viceversa en delles ocasiones, hasta qu'en 1880 quedó definitivamente establecida en Tegucigalpa.
En 1817 empecípiase, por iniciativa del alcalde Narciso Mallol, la construcción d'una ponte sobre'l ríu Choluteca, de mampostería en siete arcos. La obra, terminada cuatro años más tarde, xunió a Tegucigalpa cola vecina ciudá de Comayagüela, sobre la marxe opuesta del ríu. Güei conocer, popularmente, como'l Ponte Mallol.
En 1821 foi alzada al rangu de ciudá. En 1824, el primer congresu de la República d'Hondures decretó que Tegucigalpa y Comayagua, les dos ciudaes principales del país, alternárense como capital del Estáu, hasta que'l 30 d'ochobre de 1880 treslladóse la sede del Gobiernu definitivamente a la ciudá de Tegucigalpa como capital del Estáu, decretóse que van morar nella autoridaes civiles, sacante la Corte Suprema de Xusticia que va morar en Comayagua, treslladando de momentu les oficines dependientes del Gobiernu Supremu.
thumb|250px|Ilesia Los Dolores.
En 1875 mientres la presidencia del Capitán xeneral José María Medina ordenar la construcción d'un nuevu Campusantu Xeneral de Tegucigalpa allugándolo en Comayagüela y termináu en 1877, inauguráu mientres la presidencia de Marco Aurelio Soto, en marzu de 1995 el Congresu Nacional decretó al Campusantu Xeneral como "Patrimoniu Cultural Nacional" dexándose de vender nuevos llotes y ordenar la so proteición y curiáu.
Dende 1898 dispúnxose que Tegucigalpa y Comayagüela, les dos ciudaes vecines, a dambes veres del Choluteca, formaren la capital, pero calteniendo nomes separaos, con dos gobiernos municipales. Cuntaben, entós daquella, con unos 40.000 habitantes y el Distritu Central, incluyendo poblaciones circunvecinas, axuntaba más de 50.000 almes.
Tegucigalpa foi'l trubiecu de pernomaos patriotes y estadistes hondureños, como Dionisio de Herrera, Francisco Morazán, José Trinidad Cabañas, José Trinidad Reyes, Xeneral José Santos Guardiola, Doctor Marco Aurelio Soto, ente otros.
Dómina contemporánea
Tegucigalpa creció nos postreros 50 años, pero convirtióse nuna ciudá desorganizada por cuenta de la falta de planificación de la mesma. La migración del campu escontra la ciudá vieno amontar la población capitalina, especialmente na terrenal redoma allugada nes fasteres de los numberosos cuetos, munchos d'ellos, carentes d'urbanización.
La ciudá de Tegucigalpa, atópase en constante crecedera. Nestos momentos los polos de desenvolvimientu residencial apunten escontra'l sur de la ciudá, dende l'aeropuertu Toncontín hasta la zona de la represa Los Lloreos y como ciudad dormitorio, tenemos na zona nordés, a los conceyos de Santa Lucía y Valle d'Ánxeles.
El 30 d'ochobre de 1998 la ciudá sufrió daños importantes tres el pasu del furacán Mitch, que destruyó una parte de Comayagüela y los llugares bordiaos pel ríu Grande o Choluteca. El furacán caltuvo sobre'l territoriu hondureñu por cinco díes lo que causó que la tierra nun pudiera absorber tanta agua y auníu a la deforestación, provocara graves hinchentes en tol país, principalmente en Tegucigalpa.
La crecida de los afluentes del ríu Grande o Choluteca fixeron qu'esti va degolar l'altor de la ponte Juan Ramón Molina, que foi abasnáu pola corriente y sustituyíu rápido por una ponte Bailey.
Les agües tamién provocaron deslizamientos de tierra nel sector del cuetu El Rebexíu. Estos deslizamientos abasnaron la mayor parte de la colonia Soto, que los sos escombros cayeron sobre la cuenca del ríu faciendo que se formara un dique al altor de dicha colonia, esti dique enllancó les agües del ríu Grande o Choluteca y causó l'hinchente nes partes baxes de Comayagüela destruyendo los vieyos establecimientos allugaos a redoma de la Cai Real. N'otros sectores la corriente derrumbó llombes, cuetos y fasteres de montes, llevándose consigo barrios enteros, edificios, parques, automóviles, etc. Les árees mayormente afeutaes fueron les asitiaes cerca de ríos.
Anguaño Tegucigalpa tuvo pasando por un notable crecedera en dellos y bien importantes aspeutos.
Cascu históricu
El centru históricu de Tegucigalpa caltién dellos interesantes esponentes de l'arquiteutura colonial de los sieglos XVIII, XIX, los edificios relixosos más importantes son:
Ente delles edificaciones de principios del XX, tenemos:
Desmodilliscus braueri
Desmodilliscus braueri ye una especie de royedor de la familia Muridae, única na so xéneru.
Tegucigalpa
Demografía
Según los resultaos del Censu de Población y de Vivienda del 2001 del Institutu Nacional d'Estadístiques (INE), la población del Distritu Central, qu'entiende les ciudaes de Tegucigalpa y Comayagüela, yera de 906.129 habitantes. En 2010 la población del Distritu Central cuntaba 1.126.534 habitantes acordies coles proyeiciones del INE.
Glas Srpske Kralevske Akademije
Glas Srpske Kralevske Akademije (embrivíu Glas Srpske Kral. Akad.) foi una revista con ilustraciones y descripciones botániques qu'editóse en Belgráu. Publicáronse 194 númberos dende l'añu 1887 hasta 1949.
Desmodilliscus braueri
Hábitat
El so hábitat natural son les sabanes grebes, especialmente nel Sahel.
Oporornis formosus
Oporornis formosus, tamién conocíu como reinita de Kentucky, ye una especie d'ave migratoria del Nuevu Mundu, clasificada dientro de la familia Parulidae.
Tegucigalpa
Xeografía
thumb|right|Tegucigalpa Tegucigalpa atopar nuna cadena de montes a altores de 935 metros (3.068 pies) nos sos puntos más baxos y 1.463 metros (4.800 pies) nel so nivel más altu n'árees suburbanas. Al igual que la mayoría de les tierres altes del interior d'Hondures, la mayoría de la superficie actual de Tegucigalpa foi ocupada por montes abiertos. L'área qu'arrodia la ciudá sigue siendo'l sofitu a los montes abiertos monte de pinos entemecíos con dalgunos de carbayu, carba y escamplaes de yerba, según l'aguya de fueya perenne de fueyes y montes caducifolios de fueya ancha.
Máire Geoghegan-Quinn
Máire Geoghegan-Quinn ye una política irlandesa, actual comisaria europea d'Investigación, Innovación y Ciencia. Ye fía de Johnny Geoghegan, un diputáu del Fianna Fáil pola circunscripción de Galway West de 1954 hasta la so muerte en 1975. Anguaño mora en Luxemburgu.
Oporornis formosus
Descripción
Les aves adultes miden 12 o 13 cm de llargor. Hai un llixeru dimorfismu sexual. El machu carauterízase por una mázcara negra qu'inclúi lores, zona subocular y auricular, estendiéndose parcialmente hasta los llaos del pescuezu; pela llinia superciliar mariella y la corona negra. El llombu, ales y cola son de color pardu oliváceo, y les partes ventrales (gargüelu, pescuezu, pechu y banduyu) de color mariellu.
Máire Geoghegan-Quinn
Biografía
Foi profesora ente 1970 y 1975. Amás, foi la primer muyer ministra n'Irlanda al habese fechu cargu del Ministeriu del Gaeltacht ente 1979 y 1981. Darréu fadríase cargu d'otros puestos como ministra d'Asuntos Europeos (1987-1991), ministra de Turismu, Tresporte y Comunicación (1992) o ministra de Xusticia (1993-1994). Dende 2009 ye comisaria europea.
Tegucigalpa
Xeografía
Tegucigalpa llinda al norte colos conceyos de Cedros y Talanga, al sur colos conceyos de Maraita, San Bonaventura, Santa Ana y Lepaterique, al este colos conceyos de Santa Lucía, San Antonio d'Oriente, Valle d'Ánxeles y San Juan de Flores y al oeste colos conceyos d'Ojojona, Lepaterique, Lamaní y San Antonio de Flores.
Oporornis formosus
Descripción
La fema ye similar al machu, pero estrémase por que la mázcara y la corona son de color pardu olivaceu escuru. Los individuos inmaduros son similares a los adultos.
Tegucigalpa
Xeografía
Tegucigalpa, xunto con Comayagüela, constitúin la capital d'Hondures. El ríu Choluteca, que crucia la ciudá de norte a sur, dixebra físicamente de Tegucigalpa y Comayagüela, mientres Tegucigalpa atopar a la marxe derecha del ríu Grande o Choluteca, Comayagüela ta nel sector occidental de la ciudá y próxima al aeropuertu. Dambes ciudaes alcontrar nel conceyu del Distritu Central, see constitucional del Gobiernu de la República d'Hondures y de la Archidiócesis de Tegucigalpa. La ciudá componer de nidies llombes, y l'aniellu de montes qu'arrodien la ciudá tiende a atrapar la contaminación. Hai una reserva conocida como "Banzáu Los Lloreos", al oeste de la ciudá ufiertando un 30 per cientu del suministru d'agua de la ciudá, según una planta de tratamientu d'agües al sur de la ciudá alredor de 7,3 quilómetros (4,5 milles) del aeropuertu, parte del banzáu de la Concepción a solu 6 km (3,7 milles) al suroeste de la planta d'agua.
Oporornis formosus
Distribución y hábitat
Ye una especie que se reproduz nel este de los Estaos Xuníos al sur de los grandes llagos, cola esceición notable de la península de la Florida, onde habita montes perennifolios y mistos de clima templáu y húmedu. Pel hibiernu migra al sur de Méxicu, les Antilles, América Central y norte de Suramérica (Colombia y Venezuela), onde se distribúi en montes tropicales húmedos de baxa elevación.
Tegucigalpa
Economía
Tegucigalpa ye la ciudá que cunta'l mayor Índiz de desenvolvimientu humanu d'Hondures, que ye de 0.859, bien cimeru al de San Pedro Sula (0.720), anque se caltién menor que'l restu de capitales centroamericanes superando namái a Managua, Nicaragua.
Oporornis formosus
Distribución y hábitat
Busca'l so alimentu ente la foyarasca del suelu.
Tegucigalpa
Clima
Al igual que gran parte del centru d'Hondures, la ciudá tien un clima tropical, anque templáu pola altitú, lo que significa menos húmedu que los valles más baxos y les rexones costeres. Cuenta con dos temporaes, la temporada seco y frío qu'empieza en payares y remata en marzu y la temporada lluvioso y templao qu'empecipia n'abril y remata n'ochobre.
El permediu d'hores de sol per mes mientres l'añu ye 211,2 y el permediu de díes lluviosos per mes ye de 8,9. El permediu d'hores de sol mientres la estación seca ye de 228 per mes, ente que 182,5 milímetros (7,19 pulgaes) ye'l permediu de precipitación mensual mientres la estación húmeda. Los meses más lluviosos de la temporada d'agües ye de mayu-xunu y setiembre-ochobre, con un permediu 16.2 díes d'agua mientres esos periodos.
Contaminación
La contaminación ye unu de los principales problemes qu'afecten a la ciudá, dende yá delles décades. Mientres dellos meses del añu la ciudá vese cubierta por una estensa capa de smog, que puede ser producíu por cuenta de la quema de refugayes tóxiques o montes cercanos a la ciudá, según el fumu espulsáu pola gran cantidá de vehículos que circulen pola metrópolis. Anque tamién puede ser causada pola combustión de carbón, madera o biomasa.
En mayu de 2014, un estudiu reveló que Tegucigalpa ye la ciudá col aire más contamináu en Centroamérica, y una de les capitales más contaminaes de Llatinoamérica (xunto a Ciudá de Méxicu, Lima, Buenos Aires, Bogotá, Santiago de Chile y Ciudá de Guatemala ente otres). La contaminación urbana en Tegucigalpa provoca tamién un cayente económicu, yá que añalmente'l país sufre perdes de 913 millones de lempires.
Política y gobiernu
Como capital d'Hondures, como cabecera departamental y como conceyu, el Distritu Central ye la sede de tres gobiernos: el gobiernu nacional, el gobiernu departamental y el gobiernu municipal. Antes de 1991, el gobiernu central exercía mayor xurisdicción sobre la execución del manexu municipal en tol país, lo cual causaba una representación admistrativa dispareja y una distribución desaparente de recursos y de gobernabilidad. Como resultancia, a finales de 1990, sol Decretu Non. 134-90, el Congresu Nacional d'Hondures aprobó la Llei de Municipalidaes, dándo-y una definición más clara a les instituciones municipal y departamental, los sos representantes y les sos funciones p'asina da-y autonomía a los gobiernos llocales y descentralizalos del gobiernu nacional.
Anque autónomu, el Distritu Central ye influyíu pol gobiernu nacional siendo que'l territoriu ye la sede del gobiernu de la república. Cambeos importantes na estructura política del conceyu y el financiamiento de grandes proyeutos tienen de ser presentaos ante'l Despachu Presidencial y aprobar pol Congresu Nacional antes de ser executaos pol gobiernu llocal.
Bicolano central
El bikol o bicolano central ye la llingua más falada na rexón de Bikol del sur de Luzón en Filipines. Ta faláu nes Camraines Sur, l'este d'Albay, norte de Sorgoson, San Pascual en Masbate y el suroeste de Catanduanes. La versión estándar del idioma basar nel dialeutu de Canaman.
Tegucigalpa
Distritu Central
250px|right|Lletreru dando la bienvenida al Distritu Central - Tegucigalpa y Comayagüela, allugáu nes llendes del conceyu.
El Conceyu del Distritu Central ye constitucionalmente la capital d'Hondures ente que Tegucigalpa y Comayagüela son dos entidaes dientro del conceyu, que nel so tiempu fueron ciudaes y conceyos propios hasta ser incorporaos nun solu conceyu y una sola ciudá, pola necesidá de poder asitiar oficines gubernamentales de dambos llaos de la cuenca del ríu Choluteca.
L'actual Constitución d'Hondures, nel so Títulu I, Capítulu I, Artículu 8 declara: Amás, nel so Títulu V, Capítulu XI, Artículu 295 declara:
Aun así, popularmente se indentifica a Tegucigalpa como la capital, siendo que foi Tegucigalpa quien ocupara dichu título antes de compartilo con Comayagüela. Anque llegal y políticamente falando son una sola ciudá, tradicionalmente, sigue identificándose-y como dos ciudaes hermanes o ximielgues, dau a la hestoria detrás de los sos entamos.
Anguaño, ye correutu dicir que Tegucigalpa ye la capital d'Hondures, tamién ye correutu dicir que Tegucigalpa y Comayagüela, xuntes, son la capital d'Hondures; y a lo último, a partir de la so formación el 30 de xineru de 1937 sol Decretu Non. 53 del reformáu Artículu 179 de la Constitución d'Hondures de 1936 ye correutu dicir que'l Distritu Central ye la capital. 250px|right|Panorama del Centru de Tegucigalpa dende l'Hotel Maya. Cabo resaltar que n'Hondures los conceyos defínense como divisiones alministratives de los departamentos y non necesáriamente como una sola ciudá, polo cual un conceyu puede contener más d'una ciudá o pobláu, incluyendo la so cabecera municipal que nel casu d'Hondures tiende a ser la ciudá homónima y más poblada del conceyu; anque pa propósitos alministrativos y llegales, l'alcaldía municipal ye l'autoridá dientro de la ciudá cabecera y el restu del conceyu.
Un exemplu, el Conceyu del Distritu Central ye'l conceyu más pobláu d'Hondures y l'área metropolitana de Tegucigalpa y Comayagüela formen la ciudá más grande y más poblada del país, aun así, el Distritu Central nun ye'l conceyu más grande d'Hondures cuando en términos de superficie alministrativa fálase (territoriu). Anque ye'l conceyu más grande de Francisco Morazán, ye namái'l decimocuartu más grande d'Hondures, habiendo 13 conceyos más grandes en términos d'área alministrativa pero non en población. Los dos conceyos más grandes d'Hondures son Puerto Lempira y Catacamas nos departamentos de Gracies a Dios y Olancho, respeutivamente.
Amás del urbe de Tegucigalpa y Comayagüela, el Distritu Central tamién cunta con 41 aldegues y 293 caseríos, éstos son pequeños poblaos nes zones rurales del conceyu que les sos poblaciones varien ente unes cuantes docenes nos caseríos más pequeños hasta unos cuantos miles, nes aldegues más poblaes. Pa propósitos alministrativos, la llei municipal dexa asigna-yos alcaldes auxiliares o patronatos p'actuar como representantes llocales.
Gobiernu central y departamental
thumb|right|Oficines centrales del Institutu Nacional d'Estadístiques (INE) y del Ministeriu Públicu (MP), ubacados en Residencial Llombes del Guijarro. thumb|right|La Embaxada de los Estaos Xuníos sobre l'avenida La Paz na Colonia San Carlos. El Distritu Central ye'l centru políticu y alministrativu d'Hondures. Ye la sede de los trés poderes del gobiernu nacional y les sos dependencies, incluyendo de la mayoría de les axencies públiques y empreses estatales. La capital ye sede de toles misiones diplomátiques que caltienen presencia n'Hondures, cola esceición de Filipines, que'l so consuláu nel país atópase en San Pedro Sula. Anguaño allúguense 23 embaxaes y 16 consulaos en Tegucigalpa, representando a tolos países centroamericanos, la mayoría de los suramericanos, 14 países europeos incluyendo Rusia, trés países caribeños, dos países asiáticos, Canadá, Estaos Xuníos, Méxicu y Sudáfrica.
La residencia oficial y despachu del Executivu, la Casa Presidencial, alcuéntrase sobre'l Bulevar Juan Pablo II na Colonia Los Profesionales, el Congresu Nacional atopar nel Centru Históricu de Tegucigalpa sobre callar Bolívar del Barriu La Mercé y la Corte Suprema de Xusticia atopar nel Centru Cívicu Gubernamental alcontráu a una banda del distribuidor vial del Bulevar Fuercies Armaes y el Bulevar Kuwait, al sur del Centru Comercial Mall les Cascaes. La capital ye tamién la sede de la Policía Nacional, de les Fuercies Armaes y de la mayoría de les instituciones financieres del país, tantu públiques como privaes.
El Distritu Central ye tamién la sede del gobiernu del departamentu de Francisco Morazán encabezáu pol gobernador políticu departamental. El gobernador ye nomáu pol presidente de la república y de la mesma ésti primero ye'l representante del executivu nacional a nivel departamental. Históricamente, el gobernador políticu departamental tuvo un papel menos visible nel marcu políticu y alministrativu del país a nivel departamental y municipal al grau que los sos incumbentes declararon que'l gobernador precisa una autonomía y autoridá más evidente según asocede n'otros países como Méxicu y Estaos Xuníos. El gobernador políticu actual ye Rigoberto Herrera del Partíu Nacional mientres el periodu de 2010-2014 y apuerte un sueldu base mensual de 35,000 lempires (US$1,725).
Gobiernu llocal
El gobiernu llocal toma forma dientro d'un sistema onde los poderes del executivu y el llexislativu son representativu (electos por votu popular) y compartíu (alcalde y rexidores), rexíos pola Llei de Municipalidaes qu'entró a valir el 1º de xineru de 1991. L'Alcaldía Municipal del Distritu Central (AMDC) ye l'autoridá gubernamental de la ciudá y conceyu que la so sede de gobiernu atopar nel Centru Históricu de Tegucigalpa frente al Parque Central. Como lo establez la Llei de Municipalidaes, la AMDC ta estructurada nuna Corporación Municipal, cual ye l'órganu deliberativo de la municipalidá, electa pol pueblu y máxima autoridá dientro del términu municipal.
La Corporación Municipal tamién la integren diez regidor quien constitúin el poder lexislativo y deliberativo dientro del conceyu y xuntos col alcalde executen les sos obligaciones delegaes pola Llei de Municipalidaes, incluyendo l'alministración del conceyu, les sos normes presupuestaries y la llexislación de lleis y ordenances a nivel municipal. Los rexidores apuerten un sueldu base mensual de L.55,000 (US$2,700).
Un xerente xeneral, nomáu pol alcalde, actúa como xefe d'auditoría encargáu del manexu, recaldación y repartición de fondos de la comuña municipal. Una secretaria municipal, tamién nomada pol alcalde, actúa como oficiadora llegal encargada del rexistru oficial de tolos procedimientos llegales. La Corporación Municipal tamién cunta con un Conseyu de Desenvolvimientu Municipal el cual actúa como gabinete d'asesoría en toles árees d'enfoque de la ciudá, como'l desenvolvimientu social, la seguridá, servicios públicos, etc.
thumb|right|El Centru Cívicu Gubernamental, cortil de la Corte Suprema de Xusticia y de la Secretaría de Rellaciones Esteriores.