cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lousame
Parroquies
thumb|500px|Mapa de la península del Barbanza y la zona norte de la ría de Murios y Noia, en color los conceyos de la contorna de Noia con toles sos llocalidaes, que figuren nel INE y nos respctivos Planes xenerales d'ordenación municipal. Lousame en verde.
Llocalidaes
thumb|400px|Cruido thumb|400px|Lousame thumb|400px|Afeosa thumb|400px|Seoane La llista del INE nun inclúi nucleos claramente estremaos como Horta y Béxeres que los sos habitantes tán sumaos al nucleu de Quintans. Lo mesmo pasa coles aldegues del Sanguiñal y San Roquiño, que nun apaecen na llista del Nomenclator y que los sos habitantes tán incluyíos nel nucleu de Pousada.
Les llocalidaes nes que nun apaez la población son nucleos que figuren nel IGE y nel Pan Xeneral d'ordenación municipal de Lousame, pero non nel INE, polo qu'escarecen de datos de población. Los habitantes d'estos nucleos tán sumaos a nucleos vecinos.
Economía
El presupuestu del conceyu amontóse a lo llargo de los años debíu a la crecedera económica qu'esperimentó'l país ente otros factores. En 1985 el presupuestu del conceyu de Lousame foi de 298.504,68 euros. Para 2000 el presupuestu yera de 1.366.504,47 euros y en 2009 foi de 3.479.560,00 euros. En 2014 el presupuestu del conceyu foi de 2.900.000 euros con una delda de 2013 de 498.000 euros.
Nel añu 2000 el númberu d'empreses nel conceyu yera de 96. En 2013 hai rexistraes nel conceyu 126 empreses, pero esi mesmu añu cerraron nel conceyu 21 empreses y creáronse 14.
El sector primariu de Lousame centrar nes aldegues allugaes a mayor altitú y polo tanto más lloñe de la mariña y de los principales nucleos económicos. En 2002 había un total de 216 esplotaciones ganaderes de bovín, con un total de 1766 bóvidos. En 2012 les esplotaciones ganaderes de bovín yera de 109 con 1908 bóvidos.
No que se refier al sector secundariu nel añu 2002 había un total de 22 actividaes industriales, y 47 de construcción, dando un total de 69.
En sector servicios ye minoritariu nel conceyu anque n'espansión.
La renta familiar bruta disponible por habitante en Lousame nel añu 1996, yera de 4.110,77 euros. La renta aumentó progresivamente hasta l'añu 2008, cuando yera de 10.868,20 euros. Nel añu 2009 la renta familiar yera de 10466,81.
En payares de 2007 el númberu de paraos nel conceyu yera de 173 persones. Cola crisis económica qu'empezó en 2008 el númberu de paraos aumentó algamando'l so máximu en marzu de 2013 con 365 persones. N'avientu de 2014 el paru nel conceyu yera de 280 persones. El númberu d'afiliaos a la seguridá social en setiembre de 2014 yera de 1.071 persones.
Demografía
El periodu de máxima población algamar nos años 1950 (6.555 habitantes) debíu al gran apoxéu nes esplotaciones mineres de San Fins (onde s'estrayía principalmente wolframiu), pero na actualidá la población mengua progresivamente. El númberu d'estranxeros que moren nel conceyu en 2013 ye de 8 persones.
La edá media en Lousame ye de 48,5 años. Amontóse dende 1998 cuando yera de 42,1 años. Esti avieyamientu de la población deber a que cada vez nacen menos neños, al igual que na mayor parte de Galicia, pero nes zones rurales como Lousame esto ye más evidente. En 1975 nacieron 76 y morrieron 51 persones, Nel 2000 nacieron 27 y morrieron 48 persones y para 2013 nacieron 13 y morrieron 60 persones.
Cultura y deporte
thumb|300px|Casa de la cultura de Lousame. Nel conceyu esiste una casa de la Cultura onde se celebren una serie d'actividaes como obres de teatru, esposiciones y otres actividaes. Na casa de la cultura ta la biblioteca municipal y l'aula d'informática.
El Gobiernu municipal entama tolos años una serie d'actividaes culturales pal ociu de los sos vecinos como campamentos de Branu, Caminaes, Escursiones pa la tercer edá o pa la mocedá y festivales nel polideportivu municipal en Navidá, Antroxos o Magosto. Tamién dellos años nel día de reis un tren percuerre les aldegues partiendo carambelos.
Nel añu 2004 creóse'l grupu de teatru de Lousame que cunta anguaño con 16 actores. la so primer actuación foi n'ochobre de 2004 na casa de la cultura de Lousame cola obra Humor a esgalla. Dende la so primer actuación celebraron tolos años actuaciones, tantu en Lousame como n'otros conceyos como Rois, Porto do Son o Ferrol.
En 1994 empecípiense les clases na escuela municipal de Música. Depués en 1996 va crease la Banda Municipal de Lousame que va faer la so primer actuación en día de les lletres Gallegues d'esi mesmu añu. La banda recueye la tradición musical de Lousame con bandes como la tallara activa hasta los años 1960. La banda nos sos entamos cuntaba con 25 músicos, dirixíos por Prudencio Romu, noyés miembru fundador del grupu "Vos Tamara". Na actualidá cunta con 45 músicos. La Banda participa en fiestes y romeríes por toa Galicia según en diversos festivales de música. Mientres el branu entama un alcuentru de bandes n'homenaxe a Prudencio Romu nel campu de San Roquiño.
Deporte
thumb|left|200px|Escudu del Lesende FC Nel conceyu esisten diverses instalaciones deportives como'l polideportivu municipal Pilar Barreiro Senra, construyíos en 1999. Nel polideportivu tamién esta'l ximnasiu municipal, que ye l'únicu del conceyu. Amás esisten múltiples pistes polideportivas nel Confurco, La Escabia, Sanguiñal, Camboño, Lesende, Vilacova y Toxosoutos.
La piscina municipal, construyida al empar que'l polideportivu en 1999, abre pel branu dende xunetu hasta setiembre. Nun ta cubierta y cuenta con vestuarios. thumb|300px|Campu de Fútbol del Cruido en La Silva Esisten tres campos de fútbol, el de Tallara, que ta n'estáu d'abandonu y nun esiste nengún tipu de caltenimientu. El del Cruído, que, por cuenta del so estáu, construyóse otru meyor preparáu na aldega de La Silva en 2012, a poca distancia del antiguu. L'otru campu de fútbol del conceyu ye'l de Cabanetán, el campu del Lesende CF, que ye l'equipu de fútbol más importante del conceyu. El campu de Cabanetán ye de recién construcción y ta bien forníu.
Nel conceyu esisten deportistes destacaos como Pilar Barreiro Senra, que dio nome al polideportivu municipal o José Luis Pan Sobradelo, que consiguió la medaya d'oru en Natación de Minusválidos en diverses ocasiones. Tamién ye destacáu Luis Carballido Eiras, Profesor Téunicu de Automoción nel Institutu de Formación Profesional de Verín (Ourense), y corredor de Rallyes.
En gobiernu municipal entama frecuentemente caminaes a les que s'apunten munchos de los vecinos del conceyu. Tamién, cada añu entamar na rexón el Rally de Noia, que suel tener dellos de los sos tramos nel conceyu.
Mámoas
Nel conceyu solo caltiénense dafechu les mámoas de Casamea, que tán asitiaes na parroquia de Camboño.
Esisten referencies de la esistencia de mámoas en Lesende, pero nun son alcontraes o posiblemente desaparecienron. Tamién esisten referencies de 1888 de la esistencia una mámoa en Cerquides, pero desconoz si entá esisten.
Les mámoas de Pedra Cana, taben na parroquia de Camboño, na fastera del monte Iroite pero fueron destruyíes, en parte, al construyir la carretera que xubía dende Moimenta a esti monte. El so diámetru yera de cerca de 20 metros. Cerca d'esta podría esistir otra, pero en tan mala traza que nun se puede afirmar con seguridá.
La mámoa de Arxellas ta a unos 500 metros de l'aldega del mesmu nome, nun se conoz esautamente la so dimensión, porque ta cortada per una carretera.
Petroglifos
thumb|260px|Petroglifos de Lesende. Nel conceyu de Lousame atópense los petroglifos d'Agru da Costa, na parroquia de Lesende. Son dibuxos lliniales sobre una roca de granitu, con elementos xeométricos, nos que s'aprecien cazueles y figures circulares. Nun puede datase con exactitú.
Castros
En Lousame pueden estremase dellos castros' integraos en finques o montes, casi siempres cubiertos pola vexetación. El castru de Comparada ye'l meyor calteníu.
Ilesies parroquiales
thumb|Ilesia de San Xusto de Toxosoutos. La ilesia de San Xusto de Toxosoutos son los restos de lo que nel so día foi'l monesteriu de Toxosoutos fundáu nel 1132. Foi construyida n'honor a san Xusto.
La ilesia de San Martiño de Lesende foi fundada nel sieglu XVII n'honor a san Martín de Tours.
La ilesia de Santolaya de Vilacova ta dedicada Santolaya.
La ilesia de San Juan de Camboño ta dedicada a San Xuan Bautista
La ilesia de San Martiño de Fruíme foi construyida n'honor a san Martin de Tours, según un documentu de 1162. La fachada afatada con una imaxe del patrón, ta acabada con un campanariu central de dos cuerpos, pa dos campanes y una campana respeutivamente. Nel mesmu allugamientu hubo un templu d'estilu románicu, que sufrió delles remodelaciones hasta que foi reconstruyida nel 1867.
La ilesia de San Pedro de Tállara foi Construyida n'honor a san Pedro. El topónimu Tállara ye'l que más camudó nel municpio. Yá hai menciones d'esta parroquia yá nel añu 1154, onde se menta como San Petri de Taliar.
La puerta principal ye l'únicu elementu importante que se caltién de l'antigua construcción románica, d'arcu de mediu puntu con moldures. Cuenta con una nave rectangular, col presbiteriu cubiertu con bóveda d'aresta, más altu y avolumáu que'l restu de la contrcción, al llau de la sancristía. Na torre del campanariu, pa cuatro campanes, hai una imaxe del patrón.
Capiyes
thumb|Capiya de San Mamede. La capiya de Santa Costa da Gorgosa ta na parroquia de Camboño. Ye una pequeña capiya restaurada. La fachada tien una puerta, una ventana y ta rematada por un triángulu. Dispón de campanariu. Nel so interior guarda una pintura de 1796 na que s'esplica'l milagru que dio orixe a la devoción a Santa Costa d'A Gorgosa. Yá esistía a lo menos nel 1607.
La Capiya de San Cristoval de Ces ta na aldega de Ces y pertenez a la parroquia de Lousame. Ye de planta rectangular alta, con un pórticu pa protexer la entrada, sancristía y una sola campana. Na puerta consta que foi construyida o, lo más seguro, retaurada en 1818,
La Capiya de San Llorienzo y San Amede del Confurco ta asitiada nel Monte de San Amede, ente Carballos centenarios, de los pocos d'esti tipu qu'entá se caltienen na contorna. na entradda figura l'añu 1746. Ye grande de planta rectangular con sancristía y pórticu. la so festividá ye'l día 10 d'agostu y 17 que coíncide con San Mamede, santu casi escaecíu anguaño, al contrariu que nel pasáu.
La Capiya de San Roquiño ye una capiya grande, de planta rectangular, con sancristía y pórticu. Nun se conoz l'añu de la so fundación pero créese que ten de ser anterior al sieglu XVIII. Foi restaurada en 1991.
Diego Antonio Cernadas de Castru
Los sos restos atópase en 1958, que se calteníen na ilesia parroquial de Fruíme.
Francisco Romero Blanco
Nacíu na so casa de Vilar de Tállara, Lousame el 21-10-1838 y fináu en Noia el 21-11-1918. Francisco Romero Blanco foi doctor en Medicina, catedráticu d'Anatomía Descriptiva dende 1871 de la Universidá de Santiago, foi Rector d'ésta tres veces y senador en 1896 pola so Universidá. Foi académicu de la Real Academia Nacional de Medicina y académicu fundador de la Real Academia Galega.
Ente les sos obres en castellán hai que citar "L'heriedu simia del home", "L'heriedu del primer pecáu según la ciencia y la carta d'un cura", "De la Medicina considerada como ciencia y como arte", "Tratáu de Angio-neuroloxía o sistema vascular y nerviosu consideraos paralelamente na so parte anatómica-filosófica", "La vida en toles sos manifestaciones", "Llei de transaición orgánica" y "La mano". Publicó amás "Programa d'anatomía humana: normal y fisólógica, xeneral y descriptiva" y "Programa razonáu d'Anatomía Xeneral y Descriptiva". Ente los sos artículos científicos destaquen "Ablancazamientos de los güesos pola esencia de trementina", "La filosofía del Señor Nieto Serrano" y "Construcción arquitectónica de la calavera".
Francisco Romero Blanco fai la primer esposición en Galicia de les teoríes de Darwin pero evoluciona a posiciones más conservadores y busca una solución concordista a la tema de la creación, pos ingeniosamente conclúi que Dios creó la naturaleza siguiendo un plan evolucionista.
Ta soterráu nel so mausoléu de San Pedro de Tállara, Lousame.
Anna Gabriel
Anna Gabriel Sabaté ye una política y educadora social española. Dende ochobre de 2015 ye diputada nel Parllamentu de Cataluña pola Candidatura d'Unidá Popular (CUP), na que milita dende 2002. Ye miembru d'Endavant, cofundadora del coleutivu Terra i Llibertat y afiliada a la Confederación Xeneral del Trabayu (CGT). De 2003 a 2011 foi conceyal del Conceyu de Sallent, y de 2013 a 2015 foi coordinadora téunica del Grupu CUP-AE nel Parllamentu de Cataluña.
Lousame
Enllaces esternos
Web del Conceyu de Lousame
Anna Gabriel
Biografía
Nació en Sallent y pertenez a una familia minera. El so padre emigró dende Minas de Riotinto (Huelva) y llegó a Sallent pa trabayar na mina y la so madre, nacida ellí, provién d'una familia minera de Murcia y militó nel PSUC. El so güelu yera de la CNT, al igual que'l so bisagüelu. Anna Gabriel y el so hermanu fueron los primeres independentistes de la familia.
Trayeutoria
Empecipió la militancia política a los 16 años nel ámbitu llocal, na Plataforma Antifascista.
N'estudiando educación social trabayó en distintos conceyos y entidaes como educadora de cai y participó na fundación de la Coordinadora d'Asociaciones pola Llingua Catalana.
Empezó a militar na Candidatura d'Unidá Popular en 2002 y formó parte del grupu que creó la CUP en Sallent.
Nel 2004 foi candidata a les eleiciones europees como númberu trés de la llista que presentó la CUP. Estudió Derechu y un máster en Derechos Sociolaborales mientres s'implicó na entidá El Carrilet, l'Atenéu Popular Rocaus y trabayó na atención a la infancia en riesgu en Puntos d'Alcuentru y l'Unidá de Detección y Prevención de maltratu infantil de la Direición Xeneral d'Atención a la Infancia de la Generalitat de Cataluña.
De 2007 a 2009 foi miembru del Secretariáu Nacional de la CUP. Foi la candidata más votada y nomada vocera, pero a los pocos meses dimitió —según les sos declaraciones— coles mires d'abrir l'alderique de la democracia interna de la CUP. En 2009, cuando se plantegó'l primer alderique na CUP sobre la participación nes eleiciones autonómiques, Anna Gabriel defendió la posición de que yera inda prematuru.
En 2011 presentar a les eleiciones al Parllamentu de Cataluña pero nun llogró escañu. De 2013 a 2015 trabayó na Oficina Téunica del Grupu Parllamentariu de la CUP-AE como coordinadora.
En 2013 foi voceru de la campaña Independència per canviar-ho tot (Independencia pa camudalo tou) entamada por delles organizaciones polítiques, sociales y culturales.
Nes eleiciones de setiembre de 2015, en ganando eleiciones primaries, foi'l númberu dos de la llista de la CUP per Barcelona y llogró unu de los 10 escaños de la CUP nel Parllamentu de Cataluña.
Nigidius himalayae
Nigidius himalayae ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Distribución xeográfica
Alcuéntrase en Darjeeling, Bangladex China y Nepal.
Abengoa Solar
Abengoa Solar ye una empresa española subsidiaria d'Abengoa, que tien la mayor planta de enerxía solar d'Europa, nel conceyu andaluz de Sanlúcar la Mayor, na provincia de Sevilla. Foi creada en 1984 col nome de Solúcar Enerxía y camudó el so nome en 2007, cuando empezó la so andadura internacional.
L'actividá de Abengoa Solar centrar nel diseñu, promoción, financiamientu, construcción y caltenimientu de plantes xeneradores de enerxía solar. Estes plantes usen como fonte principal d'enerxía'l Sol.
Helen Mirren
Ye una de les poques actrices que ganaron los cuatro premios principales dientro del cine por una sola película (The Queen): l'Óscar, el BAFTA, el Globu d'Oru y el Premiu del Sindicatu d'Actores. En dos oportunidad foi gallardoniada col premiu por interpretación femenina nel Festival Internacional de Cine de Cannes: en 1984 pola película Cal y en 1995 por The Madness of King George.
Entamos
Helen Mirren nació como Ilyena Vasílievna Mirónova en 1945, en Londres. Ye nieta d'un coronel rusu destacáu na capital británica pol gobiernu imperial nel momentu qu'españó la Revolución rusa. Pola so rellación col zarismu, la so familia sufrió un exiliu forzosu. La so madre yera fía d'un carniceru; el so güelu fuera'l carniceru de la Reina Victoria, dalgunos dicen que de sangre xitana. Educada na escuela de St Bernard (Essex), aficionar al mundu de la interpretación. En 1965 debutó con Cleopatra nel National Youth Theatre. A esta obra siguiríenlu 039;'Troilo y Crésida, y Macbeth'', onde encarnó a lady Macbeth. En cine afonda'l so repertoriu clásicu con A Midsummer Night's Dream (1968), onde interpretó a Hermia. Peter Brook ufiertó-y realizar una xira nel norte d'África cola obra The Conference of the Birds en 1971.
Trayeutoria
Mirren realizó'l doble papel de Ofelia y Gertrudis en Hamlet (1976), pero la so popularidá disparar tres protagonizar les escenes erótiques de Calígula, de Tintu Brass (1979), onde la so imaxe de muyer lliberada y accesible sexualmente asitióse definitivamente.
Nos años siguientes, John Boorman llamar pa componer a Morgana en Excalibur (1981) y Peter Weir ufiertó-y el personaxe de la muyer de Harrison Ford en La mariña de los mosquitos (1986). En 1984, l'actriz ganó per primer vegada'l premiu del Festival de Cannes por Cal (dirixida por Pat O'Connor), na qu'interpreta a Marcela, vilba d'un home asesináu pol IRA, que vive un romance con un miembru de la organización terrorista. Na mesma llinia l'actriz aceptó dos talos papeles en El prestar de los estraños (Paul Schrader, (1990) y xunto a Michael Gambon protagonizó El cocineru, el lladrón, la so muyer y el so amante (Peter Greenaway, onde encarnó a Giorgina, una muyer enfastiada del so matrimoniu qu'atopa un amante. La isla de Pascualini (1987) y Cuando vuelven les ballenes (1989) confirmen la esceición a la regla col so clasicismu narrativu.
Na década siguiente interpretó a la detective Jane Tennison na serie televisiva Prime Suspect. En cine collaboró na adautación d'Edward Morgan Foster Onde los ánxeles nun s'aventuren (1991), na qu'interpretó a Lilia Herrinton, una muyer que muerre nel partu del so fíu, que de la mesma perecería pola accidentada intervención de los miembros de la so familia pa faese cola custodia.
Trabayó xunto a Nigel Hawthorne en The Madness of King George (1994), onde encarna a una reina Charlotte que vela pola salú del so home enfermu de porfiria al empar que xixila soriellu les aspiraciones dinástiques de los sos fíos. Por esti trabayu, Mirren recibió la so segunda Palma d'Oru y la so primer candidatura al Óscar a la meyor actriz de repartu. Al añu siguiente, tornó al teatru con A Month in the Country (1995), obra pola que foi nomada al premiu Tony.
En 1996 protagonizó Nel nome del fíu, na que ye Kathleen Quinlan, la madre d'un presu del IRA que caltién la fuelga de fame contra Margaret Thatcher, y que sobrolleva la so situación abellugándose na so amiga Annie (Fionnula Flanagan), quien, al aviesu d'ella, sí va respetar la decisión del so fíu de nun alimentase per vía intravenosa.
A esti títulu siguiólu 039;'N'estáu críticu, sátira de Sidney Lumet sobre'l funcionamientu de la sanidá, El príncipe d'Exiptu (na qu'emprestó la so voz a la reina) y Teaching Mrs. Tingle'', onde compón a Eva Tingle, una profesora amargurida por non salir del pueblu y qu'humilda a los sos alumnos hasta qu'éstos la secuestren, momentu nel que-yos va obligar a mirase na so propia imaxe.
En 2003, Mirren trabayó na adautación televisiva de La primavera romana de la Sra. Stone y Les moces del calendariu, onde interpreta a Chris, una muyer de pueblu que decide animar a la so amiga Annie (Julie Walters), recién enviudada, proponiéndo-y participar —pa recaldar fondos pa una asociación— na ellaboración d'un calendariu onde elles posaríen desnudes. Pol so trabayu recibió una nominación a un Globos d'Oru.
Al añu siguiente participó en La solombra d'un secuestru, nel rol de Eilen Hayes, que'l so home Wayne (Robert Redford) ye secuestráu.
En 2005 rodó The Shadowboxer —onde encarna a una asesina a sueldu carez de cáncer— y, en 2006, la miniserie Elizabeth I —que-y valió'l Premios Emmy— y la película La reina, onde interpreta a Sabela II nel momentu en que Lady Di muerre nun accidente de tráficu. La película participó nel Festival de Venecia, onde Mirren llogró la Copa Volpi a la meyor actriz. A lo llargo del iviernu recibió'l Golden Satellite, tolos premios de les asociaciones de críticos, y dos candidatures a los Globos d'Oru, incluyida la correspondiente al Globu d'Oru a la meyor actriz de drama nuna terna compuesta por Penélope Cruz, Judi Dench, Maggie Gyllenhaal y Kate Winslet. Finalmente l'Asociación de críticos estranxeros afincaos en Hollywood concedió-y dos Globos, según el Premiu del Sindicatu d'Actores. Recibió amás el Óscar a la meyor actriz.
Vida privada
En 1997, Mirren casóse col direutor de cine d'Estaos Xuníos Taylor Hackford. Nun tien fíos y dixo que nun tien instintu maternal.
Foi condecorada Dama Comendadora de la Orde del Imperiu Británicu.
Estoniu meridional
El dialeutu estoniu meridional, denomináu tamién por otros investigadores como idioma estoniu meridional (lõunaeesti kiil, n'estoniu lõunaeesti keel) ye una llingua ugrofinesa cercana al võro que falen unes 80.000 persones de la rexón del Bálticu, principalmente n'Estonia, Letonia, nel nordeste d'Europa según en rexones fronterices de Rusia. Engloba esencialmente les siguientes variantes: võro, tartu, mulgi y seto.
Según la opinión más tradicional de los llingüistes, l'estoniu meridional sería anguaño una variante dialeutal del estoniu septentrional, idioma que dende fines del sieglu XIX ye consideráu como estoniu estándar. Según otru autores, l'estoniu meridional pertenez al grupu balto-finés de les llingües uráliques, ye dicir sería una llingua urálica independiente.
Historia
thumb|200px|Portada de la primer publicación periódica n'estoniu meridional La hestoria del estoniu meridional como llingua escrita empieza cola traducción del Nuevu testamentu (Wastne Testament) en 1686, muncho primero de qu'esistiera una traducción al estoniu septentrional. L'estoniu meridional tuvo la so dómina de puxanza ente los sieglos XVII y XIX. La pronunciación estándar basar nel dialeutu que se falaba en Tartu de l'antigua Livonia y la so contorna, por aquel tiempu un importante centru cultural del bálticu.
Recién en 1739, coles primeres traducciones de la Biblia al estoniu del norte empezó la paulatina decadencia del estoniu meridional. Un golpe adicional foi la previa quema de Tartu y la deportación completa de la población nativa llevada a efeutu por tropes ruses en 1708.
En 1806 apaeció'l primer periódicu estoniu, Tarto-ma rahwa Näddali leht, n'estoniu meridional. Alredor de 1880 la influencia del estoniu meridional decayó cuasi dafechu. Sicasí, Johann Hurt publicó en 1885 en Tartu el llibru más importante en Võro, esto ye, Wastne Wõro keeli ABD raamat («Nuevu ABC de la lengia Võro»).
El movimientu nacional estoniu esixó que se dexara la esistencia d'una única llingua estonia. L'estoniu que se fala na zona norte, impúnxose finalmente cola so capital Tallinn como centru políticu y económicu. A fines del sieglu XIX l'estoniu meridional atopábase yá dafechu marginalizado. Cola proclamación de la República d'Estonia en 1918 sumió práuticamente por completu y tresformóse nun dialeutu puramente pal llinguaxe familiar.
Estoniu meridional na dómina actual
thumb|250px|Mapa actual d'Estonia y demarcación de la zona meridional Dende la década de los '80 l'estoniu meridional esperimenta una renacencia. Anguaño volvióse a incentivar. Por sobremanera'l Võro ganó fuercia, por cuenta de qu'espublízase nes escueles y nos medios rexonales. Los intentos d'establecer el Võro como idioma estándar d'estonia meridional tán siendo sofitaos por organismos del estáu d'Estonia. Tamién s'enseña na Universidá de Tartu.
L'institutu estatal Võru Instituut fundáu en 1995 con sede en Võru dedicar a la investigción científica de la llingua y edita un diccionariu võro –estoniu. La institución depende del Ministeriu de Cultura d'Estonia. L'estáu estoniu aguiya col programa «Llingua estoniu meridional y cultura» (Lõunaeesti keel ja kultuur) el fortalecimientu de la llingua y la cultura d'estonia meridional, sobremanera sobre la base del võro. El tartu y el mulgi, sicasí, son llingües, que siquier en cuatro idiomes escritos atópense práuticamente escastaos. La seto, en tanto elementu d'identidá del pueblu de los sebes, sigui teniendo dalguna importancia.
Ente los autores importantes qu'anguaño escriben n'estoniu meridional cúntense los poetes Mats Traat y Nikolai Baturin (dambos nacíos en 1936). Nel Festival del Cantar d'Eurovisión 2004 que tuvo llugar en Estanbul, la banda musical femenina Neiokõsõ concursó en representación del so país con un cantar n'estoniu meridional.
En dómines bien recién (dende 2000) lleváronse a cabo estudio muncho más precisos alrodiu de los contactos ente l'estoniu y el finés. Nuna serie de proyeutos académicos d'investigación nos que collaboraron distintos departamentos de la Universidá de Ḥélsinki llogróse axuntar gran cantidá de muestres de publicaciones realizaes nes distintes variantes dialeutales del estoniu meridional que dexen apreciar la influencia del finés. Ente otros proyeutos encetaos nesti contestu, destaca la investigación de les llingües uráliques minoritaries amenaciaes d'estinción, cola construcción y sistematización de bases de datos documentales, l'establecimientu d'un mapa llingüísticu prehistóricu del norte d'Europa, como coles mesmes l'analís fonolóxico y antropolóxico teóricu del estoniu meridional (esti últimu proyeutu empobináu principalmente por Karl Pajusalu y desenvueltu ente los años 2000 y 2003).
Particularidaes del estoniu meridional
L'estoniu meridional estremar del estoniu estándar na so pronunciación, l'orde de les pallabres, la sintaxis según tamién el so vocabulariu.
Dalgunes de les diferencies son les siguientes:
Padre Nuesu (Meie Esä) nel antiguu estoniu meridional modernu escritu (tartu)
''Meie Esä taiwan: pühendetüs saagu sino nimi. Sino riik tulgu. Sino tahtmine sündigu kui taiwan, niida ka maa pääl. Meie päiwälikku leibä anna meile täämbä. Nink anna meile andis meie süü, niida kui ka meie andis anname omile süidläisile. Nink ärä saada meid mitte kiusatuse sisse; enge pästä meid ärä kurjast: Sest sino perält om riik, nink wägi, nink awwustus igäwätses ajas. Aamen.''
Padre Nuesu (Mi Esä) n'estoniu meridional modernu escritu (võro)
''Mi Esä taivan: pühendedüs saaguq sino nimi. Sino riik tulguq. Sino tahtminõ sündkuq, ku taivan, nii ka maa pääl. Mi päävälikku leibä annaq meile täämbä. Nink annaq meile andis mi süüq, nii ku ka mi andis anna umilõ süüdläisile. Ni saatku-i meid joht kiusatusõ sisse, a pästäq meid ärq kur’ast, selle et sino perält om riik ja vägi ni avvustus igävädses aos. Aamõn.''
Padre Nuesu (Meie isa) n'estoniu modernu estándar
''Meie isa, kes Sa oled taevas: pühitsetud olgu Sinu nimi. Sinu riik tulgu. Sinu tahtmine sündigu, nagu taevas nõnda ka maa peal. Meie igapäevast leiba anna meile tänapäev. Ja anna meile andeks meie võlad nagu meiegi andeks anname oma võlglastele. Ja ära saada meid kiusatusse, vaid päästa meid ära kurjast. Sest Sinu päralt on riik ja vägi ja au igavesti. Aamen.''
Ángstrom
Un ángstrom (o ångström) ye una unidá de llonxitú non perteneciente al Sistema Internacional d'Unidaes anque aceutada universalmente, qu'equival a una diezmilmillonésima parte d'un metru (10-10 m). Emplégase sobre manera pa espresar les llonxitúes d'onda, les distancies moleculares y los radios atómicos. Represéntase pol símbolu Å.
El so nome vien dau pol físicu suecu Anders Jonas Ångström.
Flers (Somme)
Flers ye una comuña francesa del departamentu de Somme, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Eurolang
Eurolang ye un idioma artificial internacional creada por Philip Hunt ente 1995 y 1998 pa ser un idioma pa la Xunión Europea. L'autor especificaba como un criteriu del diseñu que l'idioma tien de ser bien fácil a aprender pa europeos. En contraste con otros idiomes como'l esperantu, Eurolang enxaula munches pallabres direutamente emprestaes del inglés.
Anguaño nun ye conocida dalguna comunidá de falantes activos de Eurolang. La páxina de la web del autor en cual él describía l'idioma sumió de la rede.
Espécime
''Eurolang est actifacta lang, qui me creatab tar comuña 2a lang per la Europa Unized (EU). Its word-list est baseda super England-lang, Deutsh-lang, France-lang, Italia-lang, Espanja-lang et Latin. Me desinab it tar facila lernar et usar.''
''Detail est, que lernabera Europa person, qui dexa sav un or plus un de da langs, probablae pos lectar Eurolang (non tropa usation de dictionary), si ge est lernabera it per 2 days. Evidentae, facation it est plus unfacila rel lection it.''
Euroclón
Carauterístiques
La mayor parte de los euroclones parten del conceutu de qu'una llingua auxiliar tien de partir d'un vocabulariu más o menos conocíu por un mayor númberu de posibles falantes. Parte del predominiu del griegu y el latin na mayor parte de la lliteratura científica nel mundu occidental, y l'actual dominiu del inglés, como base pa un vocabulariu común. El razonamientu ye qu'o bien los falantes d'otres llingües nun son relevantes (p. ex. nuna llingua auxiliar pa ser usada na Xunión Europea), o yá recurren como común denominador a una llingua occidental pa interactuar per fora del so ámbitu llingüísticu.
Xeneralmente los euroclones tomen como base léxica (vocabulariu) bien una combinación de llingües romances y xermániques, o bien puramente a les llingües romances. L'apurra del griegu suel dase polos préstamu qu'esti idioma introdució al llatín y a les llingües romances actuales.
Tocantes a la morfoloxía y la sintaxis, los euroclones varien ente les llingües declinativas (como'l español, p. ex. interlingua) y les aislantes (como'l chinu, p. ex. glossa). Na so mayoría procuren tener poques declinaciones (tiempos verbales, plural) y dellos sufixos derivativos (como'l inglés, p. ex. cuasi toos).
Los euroclones tienden a ser SVO (suxetu antecede al verbu, al cual sigue'l complementu).
Carga peyorativa del términu
El términu euroclón surdió y suel utilizase como un términu peyorativu pa designar a un conxuntu de llingües artificiales, que nuna gran midida parte d'unos mesmos principios con execuciones llixeramente distintes: vocabulariu reconocible (siquier nun contestu occidental) y gramática simplificada.
La carga peyorativa del términu puede indicar dos cuesas: poca orixinalidá (llixeres variaciones d'una mesma tema) usualmente acompañada de daqué d'arrogancia («yo poder faer meyor») lo que dio llugar a una proliferación de tales llingües planiaes, o bien puede venir d'una crítica una de les bases mesmes de les que parten los euroclones: que la llingua artificial ideal tien de tener un vocabulariu reconocible polos europeos occidentales.
A pesar del so orixe peyorativu, el términu euroclón ye usáu tamién nun sentíu descriptivu, nun habiendo un meyor términu p'arrexuntar estes llingües.
Sporophila bouvronides
'''Sporophila bouvronides ye una especie d'ave paseriforme de la familia Thraupidae (enantes en Emberizidae) que vive en Suramérica.
Descripción
El espiquero de Lesson mide ente 10,5 y 11 cm de llargu. Los machos tienen les partes cimeres negres y les inferiores blanques. Tamién tienen blanques les anches bigoteras, una franxa nel obispillo y un llurdiu nes nales. Les sos pates y picu son de color coritu. Les femes tienen les partes cimeres de color pardu olivaceu y les inferiores de color ante pálidu que s'esclaria más nel banduyu, y los sos picos son más claros.
Distribución y hábitat
Alcuéntrase en Bolivia, Brasil, Colombia, Ecuador, Guayana, Guyana, Panamá, Perú, Surinam, Trinidá y Tobagu y Venezuela.
El so hábitat natural son les zones de carba húmeda tropical.
José del Campillo y Cossío
José del Campillo y Cossío foi un políticu, economista y hacendista asturianu.
Biografía
Xube a Comisariu de Marina siendo destináu a Veracruz y L'Habana onde realiza estudios pa la construcción d'un estelleru, que s'empecipió darréu. Al so regresu a España ye nomáu, en 1724, direutor del L'Estelleru Real Estelleru de Guarnizo onde lleva a cabu una intensa actividá, tantu na construcción de navíos como na dotación de diques, acuartelamientos, trincheres defensives, etc. Equí foi denunciáu al Tribunal de la Inquisición de Logroño por un antiguu capellán del estelleru, acusáu de “lleer llibros prohibíos y comunicar con herexes”. El procesu fallóse a favor de Campillo.
L'añu 1728 el rei concéde-y l'ingresu na Orde de Santiago, y dende 1733 a 1737 dirixe la intendencia del exércitu que s'enfrenta n'Italia a los austriacos
Al so regresu ye nomáu Intendente del Reinu d'Aragón, onde empresta especial atención al desenvolvimientu de les obres públiques. Construyó una ponte sobre'l ríu Gállego y, pal so pagu, estableció un peaxe del que non eximió a los eclesiásticos, polo que tuvo un fuerte enfrentamientu col Arzobispu, que promovió la so escomunión. El conflictu resolvióse a favor de Campillo, que ganó apreciu y consideración ante'l monarca, que nómalu Secretariu (Ministru) d'Estáu de Facienda, en marzu de 1741, y, poco tiempu dempués, encamiénta-y coles mesmes les Secretaries de Guerra, Marina ya Indies, colo qu'atropa un estraordinariu poder.
Siendo práuticamente Ministru universal de Felipe V, lleva a cabu una intensísima actividá, sobremanera nel campu de la Facienda pública.
Finó en Madrid el 11 d'abril de 1743. Una muerte prematura qu'atayó una escelente trayeutoria. Tien Campillo notables escritos sobre xestión pública y economía política tales como: “Lo qu'hai de más y de menos n'España”, “España espierta” y “Nuevu sistema de gobiernu económicu pa l'América”, que sirvieron darréu pa diseñar les reformes introducíes nel gobiernu de les Indies.
Cargos
Mientres la so vida ocupó los siguientes cargos:
Abengoa
Abengoa ye una compañía internacional sevillana especializada nos sectores de la enerxía y el medioambiente, que desenvuelve'l so negociu al traviés de les actividaes d'inxeniería y construcción, infraestructures de tipu concesional y producción industrial. Abengoa foi fundada'l 4 de xineru de 1941 por Javier Benjumea Puigcerver y José Manuel Abaurre Fernández-Pasalagua, y tien la so sede en Campus Palmes Altes, Sevilla. El so actual presidente ye Felipe Benjumea Llorente
En 1996 empezó a cotizar nel Mercáu Continuu, y dende el 2 de xineru de 2008 nel índiz Ibex 35.
Les sos ventes y beneficios netos en 2011 fueron 7089 millones d'euros y 257 millones d'euros respeutivamente. Anguaño, más del 72% de les sos ventes vienen de fuera d'España. Dalgunos de los sos mercaos más importantes son: Brasil (20,7%), Estaos Xuníos (19%), onde ta construyendo la planta termosolar más grande del mundu en California , Europa -excl. España- (15,3%) o Iberoamérica -excl. Brasil- (10,90%).
En 2011, envalorábase una plantía cimera a los 22 000 trabayadores.
John Slattery
John M. Slattery Jr. ye un actor y direutor de cine d'Estaos Xuníos. Actuó en más de trenta películes y en delles series de televisión d'ésitu como Ames de Casa Desesperaes (interpretando a Victor Lang, maríu de Gabrielle) y Law & Order. Una de les sos actuaciones más destacaes ye na serie Mad Men na qu'interpreta a unu de los personaxes principales, Roger Sterling. Esti papel valió-y ser nomáu 4 vegaes pal premiu Emmy al meyor actor de repartu nuna serie de TV, y recibir xunto colos demás actores de la serie'l Premiu del Sindicatu d'Actores de Cine a la meyor repartu de serie de TV de 2009 y 2010.
John Slattery dirixió'l so primer llargumetraxe, God's Pocket, en 2013, del qu'escribió'l guión xunto a Alex Metcalf. La película basar nuna novela de Pete Dexter y estrenóse en xineru de 2014 nel Festival de Cine de Sundance. El repartu inclúi a actores de la talla de John Turturro, Richard Jenkins, Christina Hendricks y Philip Seymour Hoffman nel papel protagonista, n'unu de los sos últimos trabayos.
Slattery tamién ye reconocíu pol so papel de Howard Stark nel Universu cinematográficu de Marvel.
Helen Slater
Helen Rachel Schlacter, conocida artísticamente por Helen Slater, ye una actriz, cantante, intérprete y compositora d'Estaos Xuníos.
Biografía
Ye fía de Gerald Schlacter (executivu de televisión) y Alice Joan Citrin (abogada). Tien un hermanu abogáu. Dende la so infancia empezó a actuar n'obres de teatru y na adolescencia estudió arte dramáticu na New York High School of Performing Arts, onde se graduó en 1982. Esi mesmu añu debutó na pequeña pantalla col telefilme Amy and the Angel, ente que nos escenarios teatrales representó obres como Grease o Shakespeare and Friends.
Carrera
Más tarde, a pidimientu de la so madre, allegó a les audiciones de la película, basada nel cómic, Supergirl (1984) y foi escoyida ente miles d'aspirantes. Foi la primera en presentase a l'audición y de casualidá los productores nun pudieron atopar otra moza tan formosa como ella, polo que ganó'l papel del filme del añu según los comentarios d'esa dómina. Viaxó a Inglaterra, onde filmó la película en realizando pruebes de cámara y, hasta l'últimu momentu, nun supo qu'ella diba ser la protagonista principal, pos los productores nun lo comunicara. Pa esti papel tuvo que tiñir de roxu'l so pelo castaño, aumentar el so bustu con un implante y entrenar mientres delles hores (ella mesma exerció como especialista nes escenes d'aición). El so papel yera'l de la formosa Kara, la prima de Superman procedente de Argo City, un fragmentu del planeta Kryptón que s'atopaba asitiáu no fondero del mar de La Tierra. A consecuencia un pequeñu accidente, Kara termina diendo parar a Estaos Xuníos onde se fai pasar por una estudiante llamada Linda Lee. Al igual que'l so primu de Kryptón, ella desenvuelve los sos mesmos poderes y decide convertise na heroína Supergirl pa enfrentase a la malvada bruxa Selena (Faye Dunaway).
Con esta película pretendía empezase una nueva franquicia cinematográfica, pero'l so fracasu comercial atayó esa posibilidá. El fracasu debióse principalmente a la mala política de distribución, anque'l productores fixeron saber públicamente que nun taben conforme col desempeñu de Helen, esti comentariu nun gustó nada a l'actriz, que se negó a falar de la tema y a participar na reedición del DVD de la película con dellos extras. A pesar d'ello n'años recién participó de dellos eventos rellacionaos al personaxe Supergirl, suxuriendo que se ta reconciliando col so pasáu, entá cuando la so actuación foi correuta, y emponderáu el personaxe de Linda Lee como meyor que'l de Clark Kent interpretáu por Christopher Reeve. Inclusive'l filme resultó ser entreteníu (anque pecaba d'infantil y yera inferior a les dos primeres entregues de "Superman" anque los efeutos especiales yeren cimeros, la escena del ballet aereu ye sobeyosa, inclusive pa los estándares d'anguaño) y consiguió ciertu oxetu de cultu col pasu de los años, convirtiendo a Helen nun mini-mitu eróticu pa la xeneración de los 80. Helen Slater va ser siempres recordada como Supergirl al igual que Christopher Reeve va ser como Superman.
Colos sos siguientes trabayos tuvo más suerte comercial: En 1985 llogró'l papel principal na película "La lleenda de Billie Jean" na qu'interpreta a una moza fuxitiva qu'intenta faer xusticia polos abusos cometíos per una banda de mozos rebalbos. Esta película convirtióse en motivu de cultu polos sos fans. En 1986 intervieno na esbarriada comedia "Por favor... maten a la mio muyer", xunto a Danny De Vito, Bette Midler y Judge Reinhold. Un añu más tarde secundó a Michael J. Fox na comedia romántica "El secretu del mio ésitu". En 1989 protagonizó xunto a Patrick Dempsey la comedia romántica "Xuntos, pero non revueltos" col que volvió trabayar nun capítulu de "Greys Anatomy". En 1990 intervieno na serie dramática d'una sola temporada "Capital News" y fundó la compañía teatral "The Naked Angels" en collaboración cola actriz Gina Gershon.
En 1991 foi secundaria na esitosa comedia "City Slickers", al llau de Billy Crystal, Daniel Stern y Jack Palance. A mediaos de la década empezó a exercer una actriz convidada nes series "Seinfeld" (Como datu interesáu, Jerry Seinfeld ye un conocíu almirador de Superman, siendo tamién convidada al show l'actriz Teri Hatcher, famosa pol so rol como Lois Lane nos años 90), "Sigue suañando", "Los llíos de Caroline" y "Michael Hayes". Amás emprestó la so voz a la serie d'animación "Batman" como Talia, la fía de R'as Al Ghul y foi una presencia habitual en telefilms como "12:01" (1993), "Vides paraleles" (1994), "Toothless" (1997) y "Best Friends for Life" (1998). Ente les sos escases incursiones cinematográfiques figuró'l filme familiar "El regresu de Lassie" (1994).
Nel sieglu XXI siguió interviniendo como convidada en series d'ésitu como "Will y Grace", "Profesores de Boston", "Law & Order: Special Victims Unit", "Grey's Anatomy" y "The New Adventures of Old Christine". En 2006 estrenó'l telefilme "Jane Doe: The Harder They Fall". La so trayeutoria artística completar coles obres de Broadway "Responsible Parties" y "Almost Romance". Per otra parte podemos señalar que foi l'autora del musical teatral "Ugly Duckling". Otra de les sos polifacétiques actividaes desenvolver como pianista grabando dos discos con temes propies titulaos "One of These Days" (2003) y "Crossword" (2005) nos cualos canta maraviosamente. Tamién s'encargó de componer un cantar dientro de la banda sonora de la película "Nowhere in Sight" (2000). Dende 1990 ta casada col direutor/editor ganador d'un Clio Robert Watzke y dambos son padres d'una fía llamada Hannah Nika nacida'l 28 d'agostu de 1995. Col so maríu trabaya dacuando en presentaciones con un grupu de teatru esperimental cómicu llamáu "Bubalaires". El so personaxe ye'l de "Hansha".
Dientro de les sos recién apaiciones televisives inclúyese la serie de TV "Smallville", onde dio vida a Lara, la madre kryptoniana de Clark Kent. En dambos episodios non solo trabayó con Tom Welling, sinón cola so socesora como Supergirl, l'actriz Laura Vandervoort. Les sos últimes apaiciones fueron nes series Supernatural, Eleventh Hour & Greek y The Lying Game.
Anguaño alcuéntrase filmando dos películes "Power & Pride" y "Beautiful Wave" coles cualos va volver a la pantalla grande.
Ye la meyor amiga de l'actriz Helen Hunt ("As Good as It Gets", "Náufragu", etc.).
Trivia
Con frecuencia, confunden Helen Slater como pariente del actor Christian Slater. Pero, nun tienen vinculación direuta l'unu col otru.
Flers-sur-Noye
Flers-sur-Noye ye una comuña francesa del departamentu de Somme, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Laura Mersini-Houghton
Laura Mersini-Houghton ye una cosmóloga y física teórica albanu-estauxunidense, y profesora acomuñada na Universidá de Carolina del Norte en Chapel Hill. Ye una proponente de la hipótesis del multiverso, qu'afirma que'l nuesu universu ye unu de munchos. Afirma que delles anomalíes na estructura actual del universu esplíquense meyor como'l tirón gravitacional exercíu por otros universos.
Biografía
Laura Mersini nació en 1969 en Tirana, Albania, fía del matemáticu y eminente economista Nexhat Mersini.
En 1994, Mersini-Houghton llogró una beca Fulbright pa estudiar na Universidá de Maryland mientres 8 meses.
En 1997, recibió'l so maestría pola mesma Universidá de Maryland.
Ente 2000 y 2002, en llogrando'l so doctoráu, realizó un posdoctorado na Scuola Normale Superiore di Pisa, n'Italia.
En xineru de 2004, aceptó un puestu como profesora ayudante de física teórica y cosmoloxía na Universidá de Carolina del Norte. Llogró la permanencia en 2008 y xubió a profesora acomuñada en 2009.
El 11 d'ochobre de 2010, Mersini-Houghton apaeció nun programa de la BBC tituláu What Happened Before the Big Bang (n'inglés: Qué asocedió antes del Big Bang) xunto con Michio Kaku, Neil Turok, Andrei Llinde, Roger Penrose, Llei Smolin y otros físicos, onde propunxo la so teoría del universu como una función d'onda nun mayor multiverso. El so trabayu na teoría del multiverso aldericar nel epílogu d'una recién biografía d'Hugh Everett III.
En setiembre de 2014, Mersini-Houghton afirmó demostrar matemáticamente que, daes ciertes asunciones sobre los muro de fueu de furacos negros, les actuales teoríes sobre la formación de furacos negros fallen. Afirmó que la radiación de Hawking causaría que la estrella perdiera masa a un ritmu que provocaría que nun tuviera la densidá abonda par crear un furacu negru. El so artículu al respeutu foi reseñáu pol líder cubanu Fidel Castro en publicaciones en prensa.
Enseñanza
Laura Mersini-Houghton imparte clases de grau y posgráu de mecánica cuántica na Universidá de Carolina del Norte en Chapel Hill.
José Menéndez Menéndez
José Menéndez Menéndez foi un empresariu español aniciáu na Patagonia arxentina y chilena.
Biografía
José Menéndez Menéndez nació nel villorio de Santu Domingu de Miranda (Avilés), España, el 2 de payares de 1846. Segundu fíu de siete, del matrimoniu de Manuel Menéndez Álvarez, orixinariu del conceyu de Grau de Peñaflor, n'Asturies, y de María Menéndez Granda, llabriegos de modesta condición.
El trabayu nel campu torgó-y recibir educación formal, anque llogró adquirir los rudimentos de la llectura, escritura y nociones d'aritmética, gracies al so tíu maternu José que yera maestru n'Airosa, nel conceyu de Candamu.
Siendo bien nuevu partió de la so tierra natal en busca d'oportunidaes n'América, previu pasu pola isla de Cuba, hasta aniciase finalmente n'Arxentina.''
Un indetermináu día de 1866 José Menéndez Menéndez aportó a Buenos Aires. Emplegóse como tenedor de llibros nes firmes Corti Riva y Cía. y depués na firma Etchart y Cía., emplegos que lu familiarizaron col negociu marítimu, rubro qu'años más tarde desenvolvería na Patagonia, onde llogró amasar renombrada fortuna como comerciante, empresariu navieru y ganaderu.
Familia
El 19 de marzu de 1873 casóse con María Behety Chapital, nacida'l 24 de mayu de 1848 en Montevidéu; fía del matrimoniu de vascu franceses Félix Behety y María Chapital. La boda celebrar na Ilesia de la Mercé, en Buenos Aires, ciudá onde la familia establecer por un tiempu.