cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Especie invasora
Tresporte ya introducción
240px|thumb|La [[Sciurus carolinensis|esguil gris foi introducida n'Inglaterra a principios del sieglu XX. Anguaño asitió a la esguil coloráu nativa en cantu de la estinción en toles Islles Britániques.]] La especie ye tresportada pol home dende la so rexón nativa a la llocalidá receptora. La mayoría d'especies muerren mientres esta fase pero aun así, son munches les que la superen. El tresporte puede ser intencional, causáu pol home con un fin determináu, como la producción d'alimentos, madera, meyora del suelu, xardinería o actividaes de caza y pesca; o accidental, de forma involuntaria y acomuñada a les rutes de comunicación, cargamentos de productos agrícoles, polizones en tresportes de mercaderías, la descarga d'agües de llastre nos puertos o l'abatimientu de barreres xeográfiques por obres d'inxeniería (casu de les aguamales típiques del Océanu Índicu qu'invaden el Mediterraneu al traviés de la Canal de Suez.)
Establecimientu o naturalización
La especie introducida llega a crear poblaciones autosostenibles ensin necesidá de nueves introducciones. Los factores que determinen qu'una especie establecer na nueva comunidá son la presión de propágulo, entendida como la frecuencia y magnitú de les introducciones; les carauterístiques del invasor, les propiedaes de la comunidá receptora y l'interaición ente la especie y la comunidá.
Ríu Carrandi
El ríu Carrandi naz na Sierra'l Sueve, nel conceyu Colunga, y llueu de correr ente 5 y 10 km y travesar los llugares de Carrandi y Gobiendes, muerre na playa de la Espasa, que xebra Colunga del conceyu vecín de Caravia.
Especie invasora
Espansión ya invasión
La especie invasora amonta la so densidá na zona ocupada o coloniza nuevos territorios a lo llargo del tiempu. Nesta última fase intervienen tantu factores propios de la especie como de los ecosistemes o comunidaes invadíes. Munches especies pueden tener una crecedera poblacional con un periodu de retardo envernada mientres el cual resulta difícil estremar qué especies van ser finalmente invasores.
Ríu Carrandi
Nacencia: Sierra del Sueve. Acabu: Playa de la Espasa. Llongura: 5-10 km.
Especie invasora
Espansión ya invasión
Non toles especies son invasivas, nin lo son en cualesquier parte o momentu. Eso depende de munchos factores, tanto intrínsecos de la especie (capacidá de sobrevivir nel nuevu ambiente, tener una crecedera poblacional rápido, tar preadaptado a les nueves condiciones climátiques), como del procesu (bayura y frecuencia de la invasión), como de los ecosistemes invadíos (alteración del mediu orixinal, falta de los enemigos naturales propios de la especie invasora, facilitación pa establecer rellaciones mutualistes, nichos ecolóxicos vacíos...).
Impautos ecolóxicos
240px|thumb|[[Chumbera (Opuntia ficus-indica) en Marruecos. Esta planta, bien estendida nel Mediterraneu occidental, foi importada polos españoles nel sieglu XVI.]] Nel ámbitu ecolóxicu'l principal impautu de les invasiones biolóxiques ye la perda de biodiversidá. La introducción d'una especie exótica puede alteriar la bayura de les especies ya inclusive causar la estinción llocal de dalgunes que son natives contribuyendo d'esta manera a la homogeneización del paisaxe. Calcúlase que'l 80% de les especies en peligru de tol mundu cuerren el riesgu de sufrir gravemente por competición o predación causaes por especies invasores.
Cuando especies xeneralistas y adaptables entren n'ecosistemes que fueron modificaos polos seres humanos les especies natives atópase en desventaxa pa sobrevivir mientres les xeneralistas introducíes espolleten. Les islles y los llagos son desaxeradamente sensibles a esti fenómenu yá que al ser ecosistemes de pequeñu tamañu les sos especies son más vulnerables.
L'amenorgamientu de la diversidá nativa que se produz arriendes de les estinciones puede tar mediada por dellos factores, ente los cualos destaquen les rellaciones de competencia, depredación y herbivoría, la producción de sustances tóxiques, la hibridación con especies natives emparentaes, el cambéu de les propiedaes de los ecosistemes y el cambéu del réxime de perturbaciones.
Impautos económicos
Les plagues d'especies exótiques son responsables de grandes perdes económiques debíu al dañu xeneráu na producción de les colleches, la ganadería, les pesquerías ya inclusive el moblame urbanu. Per otra parte, tamién causen el costu deriváu de controlales y/o erradicarlas del llugar invadíu.
Impautos na salú
Esiste un riesgu creciente d'enfermedaes exótiques debíu al aumentu del tresporte y a la invasión per parte de los humanos de hábitats qu'antes yeren remotos. Esto puede llevar a asociaciones con enfermedaes nueves (por casu el SIDA-virus VIH). Les especies introducíes de palombos, royedores o inseutos (por casu: mosquitos, pulgues, chinches, mosca tse-tse) pueden sirvir de vectores y de reservorios d'enfermedaes. Un casu recién ye'l del virus del Nilo Occidental que s'espublizó polos Estaos Xuníos causando la muerte d'humanos, aves, mamíferos y reptiles. Les consecuencies de les especies introducíes pueden dir muncho más allá de los efeutos inmediatos, por casu si úsense pesticidas pa controlar a les especies invasores y éstos contaminen el suelu y l'agua.
Prevención
Cuando la prevención falló, el segundu pasu dende'l qu'impulsar la llucha contra les invasiones biolóxiques, ye'l de la detección temprano y rápido respuesta. Un pasu, que'l so principiu sofitar na intención d'actuar antes d'un mal mayor, ye dicir primero qu'haya más individuos de los extraíbles o estos ocupen árees más grandes de lo que'l so control aconseya, por ello, a pesar poder tener un calter preventivu, queremos denotar que l'oxetivu principal d'esta modalidá operativa, ye torgar l'establecimientu y/o espardimientu d'especies introducíes. Escasamente, les introducciones producir con tal númberu d'efeutivu y con circunstancies tan favorables como pa poder falar dende l'entamu, d'invasión, sinón que más bien hai un periodu onde estes especies centrar en sobrevivir, más allá de la colonización, un periodu onde s'amuesen especialmente vulnerables y onde los costos d'estraición son considerablemente menores a los de erradicación y control futuros. Sicasí, nun hai qu'escaecer a la de dar una respuesta rápida, qu'esta nun tien de ser bastiada, pos dada la complexidá de les rellaciones interespecíficas, nun podemos actuar hasta tener la seguridá de que la estraición del organismu invasor ye efeutivamente beneficiosa. Una ferramienta que puede facilitar dicha llabor ye l'aplicación del métodu de Determinación de la Idoneidad d'Actuación n'Especies Exótiques por aciu matriz GAGO, sofitáu por información yá esistente y de bon accesu, de manera qu'amenorga los costos y el tiempu que trai la realización de nuevos estudios específicos.
Erradicación
La erradicación completa d'una especie exótica dacuando ye posible, especialmente si tiense un bon conocencia de la especie, reproducción, ciclu de vida y si causó invasiones n'otros puntos del planeta pa saber la meyor manera d'actuar.
Llogróse erradicar delles especies exótiques potencialmente perxudiciales, como por casu, el cascoxu xigante africanu. Esta peste pa l'agricultura en munches zones d'Asia y Pacíficu, foi esterminada gracies a les campañes sosteníes contra les poblaciones establecíes en Florida y Australia. Sicasí, otros proyeutos fueron tan desastrosos qu'inclusive empioraron el problema. Por eso, cuando pretende llevase a cabu un procesu de erradicación, tien de faese primeramente un estudiu refechu de la especie y de tolos factores implicaos na invasión.
Control
Cuando la erradicación d'una especie falla o nun ye posible, proceder al control de les poblaciones d'esa especie a niveles aceptables por que los daños ecolóxicos y socioeconómicos sían los menores posibles. Esisten tres métodos de control que s'usen de cutiu, de forma individual o combinaos: el químicu, el mecánicu y el biolóxicu. thumb|240px|"Enemigos del Coneyu" que pueden ser usaos nel so erradicación, según un cartelu del Serviciu d'Información d'Australia Occidental ([[1950).]]
Rellación o analís costu-beneficio
Esti analís ye'l fundamentu de la decisión de manexu a siguir cola especie exótica invasora tocantes a la so erradicación o control, sobre la base de la rellación ente los costos de los sos daños y los beneficios que xenera. Con esi envís, la teoría más completa al respeutu, foi introducida pol matemáticu cubanu Javier Pérez Capdevila, quien introdució los conceutos de beneficiu individual d'una especie exótica invasora y beneficiu coleutivu, derivando d'ende amás dos procesos d'analís de costu-beneficio, unu a priori onde se preve una decisión inicial que puede modificar por otru analís a posteriori.
La forma más efeutiva d'amenorgar los costos ye la detección temprana siguida por puesta aición.
Añu común
Un añu común ye un añu civil de 365 díes, unu menos que l'añu bisiestu, polo que tien exautamente 52 selmanes y un día. El repartu de los años civiles ente años comunes y años bisiestos faise acordies col calendariu gregorianu: en cada periodu de 400 años hai 303 comunes y 97 bisiestos.
Sinosuthora conspicillata
Sinosuthora conspicillata ye una especie d'ave paseriforme de la familia Sylviidae endémica de China.
Distribución y hábitat
Alcuéntrase nos montes del interior de China, nos montes al este de la pandu tibetanu.
Vittorio Camarrone
Vittorio Camarrone ye un agrónomu, y botánicu italianu. Desenvolvió actividaes académiques nel Xardín Botánicu de Palermo, de la Universidá de Palermo, siendo'l so direutor de 1971 a 1976.
Honores
Foi electu miembru de la:
Orgeux
Orgeux ye una comuña francesa del departamentu de Côte-d'Or, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Origny
Origny ye una comuña francesa del departamentu de Côte-d'Or, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Jane Seymour (actriz)
Joyce Penelope Wilhelmina Falkenberg, OBE, conocida artísticamente como Jane Seymour, ye una actriz inglesa.
Biografía
Ye fía del matrimoniu ente John Benjamin Falkenberg, obstetra, y de Mieke Frankenberg, enfermera d'orixe holandés.
Ye una actriz británica famosa pola so guapura y por protagonizar personaxes románticos. Ye conocida pola so actuación como Solitaire nel filme de James Bond Live and Let Die (1973). Una de los sos memorables actuaciones ye en En Dalgún Llugar Del Tiempu (1980) con Christopher Reeve. En 1987 protagonizó una película española, El túnel, d'Antonio Drove.
Darréu entornóse en trabayos pa la televisión, como'l so papel de la Doctora Michaela 'Mike' Quinn na serie Dr. Quinn, Medicine Woman (1993-97).
Vida privada
Casóse cuatro veces: Michael Attenborough (1971-1973), Geoffrey Planer (1977-1978), David Flynn (18 de xunetu de 1981-mayu de 1992) y James Keach (dende 15 mayu de 1993). Los sos fíos son: Katherine Flynn (1982), Sean Flynn (1986), John Stacy Keach (1995) y Kristopher Steven Keach (1995).
Organización territorial d'Eritrea
thumb|Rexones d'Eritrea. El Estáu d'Eritrea estremar en seis rexones llamaes zobas, que se subdividen en distritos llamaos subzobas. La estensión de les rexones basar nes sos posesiones hídriques. Este ye un intentu dual per parte del Gobiernu eritréu: aprovir a cada alministración el control abondu sobre la so capacidá agrícola y esaniciar conflictos ente rexones.
Les rexones y subrexones son:
thumb|300px|Asentamientu tradicional africanu en Gash Barka.
Debubawi Keyih Bahri
La so capital ye Asab y tien una área d'unos 27.600 km². La so población ye d'aproximao 293.000 habitantes.
Neolitsea parvigemma
Neolitsea parvigemma ye una especie d'árbol pequeñu a medianu tamañu perteneciente a la familia Lauraceae. Ye endémica de Taiwán, y llinda a les rexones montascoses centrales del sur de la islla.
Propiedaes
Una serie de productos químicos de N. parvigemma amuesen interesantes propiedaes biolóxiques. La fueya hidro destilada n'aceite esencial de N. parvigemma tien propiedaes antifúngiques y anti-caries de la madera. Sesquiterpenos aisllaos de los tarmos tienen propiedaes anti-inflamatorias.
La planta contién el sesquiterpeno Alpha-Cadinol.
Taxonomía
Neolitsea parvigemma describióse por (Hayata) Kaneh. & Sasaki y espublizóse en Transactions of the Natural History Society of Taiwán 20: 381. 1930.
Copa del Rei de fútbol 1977-78
Octavos de final
La ronda de los octavos de final tuvo llugar los díes 18 de xineru, los partíos d'ida; y 8 de febreru de 1978, los de vuelta.
Cuartos de final
La ronda de cuartos de final tuvo llugar ente los díes 15 de febreru, los partíos d'ida; y 22 de febreru de 1978, los de vuelta.
Semifinales
La ronda de semifinales tuvo llugar ente'l 8 de marzu, los partíos d'ida; y el 22 de marzu de 1978, los de vuelta.
Final
La final de la Copa del Rei 1977-78 tuvo llugar el 19 d'abril de 1978 nel estadiu Santiago Bernabéu de Madrid.
Ríu La Pregona
El ríu La Pregona naz en Campollungu, nel conceyu Carreño, y llueu de correr ente 5 y 10 km y travesar Candás muerre na playa'l pueblu.
Nacencia: Campollungu. Acabu: Candás. Llongura: 5-10 km.
Curticantharis thermophila
Curticantharis thermophila ye una especie estinguida de coleópteru de la familia Cantharidae, que describióse científicamente por Jun-Feng Zhang en 1989; a partir d'un exoesqueleto, el holotipo númberu 750097/6 de la coleición 5. El cual foi topáu sobre sedimentos de lutita, provenientes d'un ambiente llacustre del Miocenu, nel Parque nacional xeolóxicu de Shanwang de Linqu, (China).
Carauterístiques
La so dimensiones son 19,5 x 6,8 mm y la so edá envalorada ye d'ente 11,608 y 15,97 millones d'años.
Llista d'alcaldes y alcaldeses d'Asturies
thumb|400px|Los setenta y ocho conceyos del [[Principáu d'Asturies, numberaos.]]
Llista de los alcaldes y alcaldeses d'Asturies anguaño:
== Llista == Estos son los alcaldes escoyíos nes eleiciones municipales d'España de 2019:
Cyclommatus asahinai
Cyclommatus asahinai ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Distribución xeográfica
Alcuéntrase en Taiwán (China).
Luciu Calpurniu Pisón Frugi (cónsul 133 a. C.)
Luciu Calpurniu Pisón Frugi (en llatín, Lucius Calpurnius L. f. C. n. Pisu Frugi) foi un políticu ya historiador romanu qu'ocupó'l consuláu nel añu 133 e.C. a quien s'encuadra dientro de los analistes.
Oríxenes
Yera d'orixe plebeyu. La so ascendencia ye bastante incierta, yá que nin los fastos consulares nin les monedes de la dómina menten el nome del so padre.
Pola so integridá y derechura recibió'l nomatu de Frugi, quiciabes equivalente a «home d'honor».
Carrera política
En 149 e.C. foi tribunu de la plebe. Mientres el so tribunado propunxo la primer llei dedicada a prohibir la estorsión nes provincies, la llamada Lex Calpurnia de Repetundis. En 139 e.C. foi pretor, y en 133 e.C. foi escoyíu cónsul xunto con Publiu Muciu Escévola. Mientres el so consuláu foi unviáu a lluchar contra los esclavos sublevaos. Consiguió una victoria sobre ellos, pero non pudo someter, y foi asocedíu nel comandu pol cónsul del añu siguiente Publiu Rupiliu.
Foi partidariu de los aristócrates oponiéndose con fuercia a Cayo Graco y especialmente a la lex Frumentaria qu'esti patrocinaba.
Legáu
Foi l'autor de los Añales: siete llibros d'historia de Roma qu'empiecen a partir de la so fundación y terminen en tiempos de Pisón. Sicasí, Titu Liviu considéra-y un autor menos fiable que Fabio Pictor, porque Pisón tendía a moralizar ya idealizar la hestoria, venciendo a lo tendencioso. Según l'historiador alemán Barthold Georg Niebuhr, Pisón foi'l primer escritor romanu qu'introdució la práutica de dar una interpretación racionalista a los mitos y lleendes de la hestoria romana.
Solo sobrevivieron fragmentos de los sos escritos, de los que puede deducise un estilu d'escritura simple.
Debub
Debub ye una rexón (zoba) d'Eritrea. La so capital ye Mendefera y tien una área d'unos 8.000 km². La so población ye d'aproximao 755.379 habitantes.
Ríu Tol
El ríu Tol ye un ríu d'Asturies. Naz en Penadecabras, nel conceyu de Tapia, y llueu de correr ente 5 y 10 km y travesar los llugares de Serantes y Tol, muerre nel conceyu de Castropol, ente Punta del Campón y la sablera del Sareyo.
Seleición femenina de fútbol de Corea del Sur
La Seleición femenina de fútbol de Corea del Sur representa a Corea del Sur nos alcuentros de fútbol femenino. Ta afiliada a la Confederación Asiática de Fútbol y nel so primer partíu internacional perdió por un resultáu de 1 a 13 contra la seleición de fútbol femenín de Xapón. Ye un equipu bien popular nel país.
Curticantharis trapezialis
Curticantharis trapezialis ye una especie estinguida de coleópteru de la familia Cantharidae, que describióse científicamente por Jun-Feng Zhang en 1994; a partir d'un holotipo de la coleición 6. El cual foi topáu sobre sedimentos de lutita, provenientes d'un ambiente llacustre del Miocenu, nel Parque nacional xeolóxicu de Shanwang de Linqu, (China).
Carauterístiques
Les so dimensiones son 11,9 x 4,2 mm y la so edá envalorada ye d'ente 11,608 y 15,97 millones d'años.
Orret
Orret ye una comuña francesa del departamentu de Côte-d'Or, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Ibdes
miniaturadeimagen|300px|Vista del vecín [[banzáu de la Tranquera.]] Ibdes ye un conceyu español de la Comunidá de Calatayud, provincia de Zaragoza, Aragón. Tien una superficie de 56,31 km² con una población de y una densidá de 7,33 hab/km².
Ríu Vío
El ríu Vío naz na Sierra de Vara, nel conceyu de El Franco, y llueu de correr ente 5 y 10 km y travesar A Caridá, muerre na Lleitavida.
Ibdes
Xeografía
La población encuadrada nel triángulu turísticu compuestu pol Monesteriu de Piedra, los Balnearios d'Alhama de Aragón y los Balnearios de Jaraba.
Ríu Vío
Nacencia: Sierra de Vara. Acabu: Lleitavida. Llongura: 5-10 km.
Ibdes
Xeografía
El pueblu de Ibdes ta asitiáu sobre un pequeñu monte de terruñu y dende la ilesia que preside'l pueblu na so parte alta, van esbillándose les empinaes cais a manera d'abanicu que cayen sobre la falda de la llomba hasta llegar a la cai mayor.
Llindáu por dos ribayos (el de San Gregorio y el de la Puerta L'Aldea), Ibdes anguaño creció n'estensión, al construyise delles viviendes na entrada norte sol barriu de les cueves o de la "Peña Rubia" y sobremanera na zona sur del pueblu, del barriu llamáu de la vegatilla.
La cai mayor o Rúa, cola compañía de la acequia qu'escurre en paralelu a ella, traviesa tol pueblu delimitándolo pol sureste. La nueva variante de la carretera tomó nos nuesos díes esti papel.
Prehistoria
Esiste la constancia xeolóxica que na antigüedá, les actuales cuenques de los ríos Jalón, Jiloca y n'especial la zona que nos atañe, la cuenca del ríu Mesa, atopábense anubiertes y con abondosa presencia de llagos. Esti fechu vendría demostrar y ser la resultancia que, a la Era Terciaria, cuando estes tierres atopábense somorguiaes nel mar, siguió-y la Yera Cuaternaria, cola formación de les más recién cadenes montascoses y l'elevación de les cuenques, produciéndose la retirada de les agües. De resultes de lo anterior producióse la posterior desecación de los llagos qu'ocupaben los valles y esti fechu xuníu al pasu del tiempu y poles carauterístiques xeolóxiques del terrén dieron llugar a toa esa riqueza d'agües y baños termales de la zona. La prueba d'esa abondosa presencia d'agua vien tamién reflexada na toponimia del nuesu pueblu, como son los nomes d'El Verdinal, el Pedregal, los Praos y la Llaguna.
Los primeros habitantes autóctonos -supónse que Celtíberos- (Asentamientos Ibéricos n'Aragón), pudieron dedicase a la caza y al llendo, primero de forma trashumante y dempués tuvieron d'establecer la so primer morada nes cueves del cuetu de les Torres que s'atopa na entrada norte del pueblu. El nome de Ibdes paez ser d'orixe celtíberu y podría significar "pasu de peña" o más bien según otros filólogos "pasu de ríu" yá que antes llamóse Idues.
Romanos
Cola llegada de la dominación romana en tola península ibérica, Aragón foi espectador de les guerres ente Cartaxineses y Romanos, resultando vencedores estos postreros y consolidando les sos víes de comunicación y destacamentos. Hai de solliñar qu'una de les víes romanes reconocíes, la que diba dende Caesar-Augusta (Zaragoza) a Emerita-Augusta (Mérida) podría pasar por "la calzada". En Ibdes queda constancia de la presencia romana pola construcción d'una fortaleza a manera de destacamentu (allugada nel llugar que güei ocupa la ilesia), que'l so usu principal debió de ser como silu o tenada pal suministru de les tropes de camín. Tres tomar de Numancia, otros celtíberos instalar na zona y aumenta el númberu d'habitantes del pobláu, formando la comunidá que se compón de les cueves, l'actual cuetu de les torres y el verdinal. La estructuración realizada en Hispania por Xuliu César y por Augustu (División Xurídica -provinciae - conventus -) trai sieglos de paz. Mientres l'imperiu llega'l cultu del cristianismu y la comunidá edifica'l primer templu cristianu, al paecer dedicáu a San Sebastián y que podría tar asitiáu cerca del Santu Sepulcru.
Noelle Barahona
Noelle Barahona ye una esquiadora alpina chilena. Participó en trés Xuegos Olímpicos d'iviernu.
Ibdes
Reconquista
Nel añu 1120, el rei d'Aragón, Alfonso I el batallador, reconquista Calatayud y tolos pueblos de la contorna. Al aplicase'l so testamentu, Ibdes pasa en 1150 a la orde del Hospital de San Xuan de Xerusalén, orde militar que tenía'l so cuartel ente les cais de los Flaires y Valdehigueras y sobre al añu 1170 los monxos construyeron la ilesia-conventu de San Juan Bautista, citada por Madoz y de la que nun queden muertes, pero qu'esistía en 1182 según la bulda de Lucio II. Tres la constitución de la Comunidá d'aldegues de Calatayud, tuvo integrada nella dando nome a la sesma del ríu Ibdes.
Noelle Barahona
Anguaño ye la esquiadora chilena númberu unu nel ranking FIS nos cinco especialidaes (SL, DH, SG. SG y COM). El so cuerpu téunicu integrar Maui Gayme y Aurelia Urbain. Pertenez al club de Ski La Parva.
Ibdes
Reconquista
Anque'l pueblu nun ta precisamente asitiáu nel Camín de Santiago, los pelegrinos, viaxeros y foresteros qu'alleguen a Ibdes dexen el so "piedra" nel peirón, más tarde al pasar los años asitiaráse una imaxe de santu y una cruz en cada unu d'ellos. Estos pelegrinos son agospiaos nos barrios axacentes al pueblu, Puerta de la L'Aldea, Monreal y el de los Perros, asina llamáu por dexar los pelegrinos los sos caballerizas y animales de compañía nes corrolades d'esta cai.
Noelle Barahona
Biografía
Barahona nació en 1990, fía de dos deportistes; la so madre Yasmín foi campeona chilena de windsurf, ente que'l so padre Juan Pablo compitió xunto al velerista Alberto González na clase 470 nos Xuegos Olímpicos de Los Angeles 1984. Cuando nun ta esquiando, Barahona estudia Matemátiques na Universidá Católica de Chile en Santiago de Chile. Fala español, inglés ya italianu.
Ibdes
Reconquista
En 1330 por cuenta de les guerres con Castiella fortifícase'l pueblu cerrándolo con grandes puertes (Portada, Puerta L'Aldea, Dula y Postigo). Por esti motivu tamién se constrúi la primer ilesia de San Miguel na Rúa xunto a la Plazoleta, les ruines de la mesma ye lo que conocemos como "los fundíos".
Noelle Barahona
Biografía
Compitió nos Xuegos Olímpicos de Turín 2006, con namái 15 años, siendo la esquiadora más nueva en participar. Cuatro años más tarde, fixo lo mesmo nos Xuegos Olímpicos de Vancouver 2010; na so meyor carrera, llogró'l llugar 23º. Mientres esos Xuegos, asocedió'l terremotu de Chile de 2010; Barahona foi la única competidora chilena en permanecer pa la ceremonia de clausura, realizada'l 28 de febreru d'esi añu, onde portó la bandera del so país. Tamién apaeció nel programa de televisión d'Estaos Xuníos Larry King Live pa falar del terremotu.
En 2014 participó nos Xuegos Olímpicos de Sochi.
Ibdes
Reis Católicos
Tres un sieglu y mediu de reinaos curtios y mediocres arreglaos coles guerres con Navarra y les continues batalles nel mediterraneu, el rei Fernando casóse con Sabela I de Castiella unificándose los dos reinos. En 1517, al sumir el peligru de guerres ya invasiones, nel pueblu empecipió la tresformamientu del castiellu n'ilesia, dedicando la mesma a San Miguel Arcánxel.
Cyclommatus mniszechi
Cyclommatus mniszechi ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Ibdes
Austrias
El pueblu de Ibdes siempres foi de realengu, ye dicir que los bienes y les tierres pertenecíen a los sos vecinos y nun dependíen de nengún señoríu, abadía o monesteriu. El pueblu siempres tuvo suxetu a Calatayud como cabeza o población más importante de la contorna, anque a partir de mediaos del sieglu XIII se -y exime de pagar tributos, revertiendo los fondos y los gananciales xeneraos na comunidá. Aun así, tutelar de Calatayud tuvo siempres presente sobre temes de seguridá, de control de xurisdicción, aprovechamientu de camperes -sesma del ríu Ibdes (Mesa)-, merinado, etc.
Cyclommatus mniszechi
Distribución xeográfica
Alcuéntrase en Shanghai y Taiwán (China).
Ibdes
Austrias
En 1599 declárase otra epidemia de peste con devastadores efeutos como la de 1348, munches poblaciones tomen a San Roque como patrón.
Guerra de socesión española
Cola muerte de Carlos II, últimu rei de la casa d'Austria, y al españar a principios del sieglu XVIII la Guerra de Socesión cola que se consolida n'España la dinastía borbónica y deróguense los Fueros d'Aragón, hai constancia de que dellos habitantes del pueblu tomaron partíu na guerra sofitando a Felipe V, candidatu Borbón, frente a les pretensiones del Archiduque Carlos.
En 1711, Felipe V, como pagu a esti sofitu, va otorgar privilexu de realengu a Ibdes, que va pasar a tener la categoría de Villa, y concedió gracies y privilexos a los vecinos del pueblu —Liñán, Doñoro y otros— que destacaren na so llealtá a la nueva dinastía.
Guerra de la Independencia
Mientres la Guerra de la Independencia n'Aragón 1808-1814, los franceses invaden el Monesteriu de Piedra escalando'l mesmu y llevándose obres d'arte, otres van ser rescataes diendo parar delles a la ilesia parroquial. El dicir popular de Ibdes paez indicar que tuvo llugar una pequeña agarrada con dellos muertos ente nativos y franceses. En memoria d'esti fechu, alzóse un pequeñu monumentu a les víctimes que se llamó la Cruz de Chocolate (yá que Francia yera pionera na fabricación d'esti productu) y el llugar d'esti sucesu, la Cruz de la Pasión.
Edá Contemporánea
En 1830 produzse una grave quema qu'afecta a delles cases de callar hospital.
Nes guerres carlistes va tar na zona d'influencia de los mesmos.
Tres la guerra mundial y una llarga posguerra, vívese un periodu de probeza del que pasu ente pasu se va saliendo hasta qu'a principiu de los años 60 el pueblu algama'l máximu númberu d'habitantes, rondando la cifra de 2000, pero la escasez de recursos y de trabayu provoca que la población emigre y parte d'ella abandone'l pueblu, con destín a les principales capitales españoles (Zaragoza, Madrid y Barcelona). Anguaño, el pueblu caltener ente los 500-600 habitantes que paez ser la cifra más "sensata" en concordanza colos sos recursos, y polo visto a pesar de toles fluctuaciones, ye la cifra que más se repite a lo llargo de la so historia.
Evolución de la delda viva
El conceutu de delda viva contempla solo les deldes con caxes y bancos relatives a creitos financieros, valores de renta fixa y préstamos o creitos tresferíos a terceros, escluyéndose, poro, la delda comercial.
La delda viva municipal per habitante en 2014 xubía a 205,15 €.
Personaxes
Tres el descubrimientu d'América, reparamos por esistir documentación la presencia de ciertos personaxes naturales del pueblu y que tienen un papel relevante na historia d'España:
El primer personaxe importante, D. Miguel de Pasamonte ostentó los cargos de tesoreru d'Indies na isla La Española, y foi secretariu del rei Fernando'l Católicu. Otru ibedeño, D. Esteban de Pasamonte sobrín del anterior, tamién foi secretariu de la reina francesa Xermana de Foix, segunda esposa de Fernando'l Católicu y tamién de la mesma familia, el más famosu seya por cuenta de les sos andances, Jerónimo de Pasamonte. Nel sieglu XVII, la familia de los Liñan anque non la caña de los naturales del pueblu, tuvo un papel importante nes Amériques, dalgún como D. Melchor de Liñán como Virréi de Perú y otru, Pascual Sebastián de Liñán natural de Teruel como Virréi de Méxicu.
Xurisdicción
Nel aspeutu relixosu, el pueblu tuvo a lo llargo de la so historia les siguientes dependencies, del Arcedianáu de Calatayud, de l'Alministración Apostólica de Munébrega y del Obispáu de Tarazona.
Desque adquier la categoría de Villa en 1711 hasta 1833, Ibdes depende de la xurisdicción del Correxidor de Calatayud, ye en 1834 cuando se constitúi'l primer conceyu y la so dependencia pasa a ser del Partíu xudicial de Ateca.
En 1965 vuelve incluyise nel partíu xudicial de Calatayud.
El Covarón de les Maravíes
El Covarón de les Maravíes ye una covarón asitiada na llocalidá de Ibdes, que puede ser visitada. Ta formada por estalactites y estalagmites d'unos 50.000 años d'antigüedá. Al covarón apuértase a cuerpu, y nun ta siempres abierta.
Historia
La Ilesia actual foi construyida sobre les ruines d'un castiellu medieval que destruyera Pedro I el Cruel, rei de Castiella, allá pola metá del sieglu XIV, mientres la confrontación bélica habida ente los reinos d'Aragón y de Castiella, llevantáu de la mesma, según dizse, sobre una mezquita árabe llabrada onde s'atopaba una fortaleza romana. Atribúyese la so obra al arquiteutu Juan Marión, siendo maestru de obra Martín Camacho y el canteru que suministró la piedra y ladrillo Rodrigo Marrón. Empecipióse la so construcción en 1517 y acabóse en 1526. La ilesia ye asemeyada a les parroquies de Daroca, Fontes de Ebro o Longares. La ilesia foi declarada Bien d'Interés Cultural por Orde de 14 de xunu de 1974. Eclesiásticamente ta incluyíu nel Arciprestalgu del Altu Jalón.
Esterior
Construyida nuna llomba de terruñu, sobre la cortil qu'ocupaba l'antiguu castiellu, destaca percima de tol caserío del pueblu, col so color de piedra acoloratada. Inda caltién parte de la so primer muralla, fosos y torre ( la so parte más antigua) sobre la que güei s'asitia'l campanariu. Estos seríen los restos de la citada fortaleza romana y darréu castiellu medieval. Restaurada apocayá pola Diputación Xeneral d'Aragón, fíxose incidencia nel arreglu del campanariu, teyáu, ventanes y contrafuertes. Destaca la arquería que remata la torre y los elementos renacentistes de la so portada, lo que la convierte nuna de les más formoses ilesies de la cuenca del Jalón
Interior
L'interior ye d'estilu góticu y consta de tres naves separaes por grandes y espodaes pilastres baquetonados y bóvedes de crucería. El suelu ye de tarima en tola ilesia salvu nel presbiteriu, que ye de mármol. El mayor interés artísticu anicia nos sos retablos. Sobresal ente toos ellos el retablu de tipu catedraliciu del altar mayor dedicáu a San Miguel Arcánxel y asitiáu ante l'ábside poligonal de la cabecera del templu. El retablu realizar a imaxe del esistente na ilesia de San Miguel de los Navarros de Zaragoza. El contratu de la obra roblóse'l 13 d'agostu de 1555 con el siguidores de Damián Forment Pedro Moreto y Juan Martínez de Salamanca, quien los concluyiría en solitariu tres la muerte en 1556 de Moreto. La execución compartida del retablu esplica que sían distintos les forniques al llau del sagrariu, siendo más pequeñes les figures de los relieves del llau esquierdu que les del derechu. Los llabores d'arquiteutura y talla quedaron concluyíes en 1557, cuando s'asitió nel so allugamientu actual, y al añu siguiente foi pintáu y doráu por Pietro Morone y Juan Catalán.
El retablu con San Miguel Arcánxel ocupando'l so centru, ye una obra renacentista en madera tallao. Les tables que la componen representen escenes del Antiguu Testamentu y de la Vida y Pasión de Cristu. A los dos llaos del mesmu hai dos escultures que representen a San Bernardo y San Benitu y que fueron traíes del Monesteriu de Piedra. Les grandes puertes que cierren el retablu fueron pintaes sobre sarga por Pietro Morone cola tema del Xuiciu Final, inspirándose nel pintáu por Michelangelo nel testeru de la Capiya Sixtina, del que Morone tomó lliteralmente dalgunes de les sos figures.
Otros retablos son:
D'interés son tamién la pila bautismal d'estilu góticu, fechada en 1539, la de l'agua bendito, d'estilu renacentista, decorada con figures de querubinos y guirlandes y los púlpitos de madera tallao, del sieglu XVII, retiraos.
Nel so interior dispúnxose tamién una sillería de coru del sieglu XVII, procedente del Monesteriu de Piedra. Sobre'l coru atopa l'órganu que la so caxa, fechada en 1732, ye de Bartolomé Sánchez.
Campanariu
Construyíu sobre una de les torres del antiguu castiellu. Na década de los ochenta fueron restauraes les escaleres y tou él. Agospia tres campanes, de les cualos solu dos tán en condiciones d'usu.
Ente los distintos tipu de toques de campanes que se caltienen en Ibdes, destaca'l toque de difuntos con peculiar soníu rápidu y allegre, pero de gran solemnidá.
Nun edificiu amiesto al ábside alcuéntrase la sacristía del sieglu XVII.
Ermita de San Daniel
Situación: thumb|left|300px|Ermita de San Daniel. miniaturadeimagen|Entrada de la ermita. La ermita topar xunto a la carretera A-1501, a unos 2,5 km al norte del pueblu. Ta asitiada como sobre un balcón, apoderando una amplia y bella panorámica del banzáu de la Tranquera, frente a ella, la peña de la cueva del Uxu  y a la so derecha'l ribayu de Valdearcón, asomándose sobre les pieces de l'antigua vega, "la que se llevó'l banzáu".
Ye un edificiu del sieglu XVII construyíu en tapial y lladriyu y dedicáu a la Virxe de San Daniel. L'edificiu nel so conxuntu consta de la ermita en sí, una vivienda utilizada d'antiguo polos freros o guardeses o virginieros y delles dependencies como la cocina, comedor, etc., y que son utilizaos nos actos que la confrería del mesmu nome realiza na so fiesta principal, el 18 d'agostu. Na fachada sur -explanada- vemos un orixinal reló de sol y nel llau norte un balcón de bella rejería. La entrada, empobinada escontra poniente, ta cubierta por un pequeñu antoxana con arcaes y grandes ventanales na planta baxa y una galería abierta con barandiella de fierro na planta de riba, que de la mesma realiza función de campanariu, constituyendo como diximos, un magníficu mirador dende'l que podemos ver estraordinaries vistes del banzáu y de los sos montes cercanos.
Seleición femenina de fútbol de Corea del Norte
La Seleición femenina de fútbol de la República Popular Democrática de Corea ye l'equipu representativu del país nes competiciones oficiales, acomuñáu a l'AFC. Apostó cuatro mundiales de fútbol de manera consecutiva (1999, 2003, 2007 y 2011), pero nun pudo competir na edición de 2015 por un casu de dopaxe nel mundial de 2011.
Ibdes
Ermita de San Daniel
El interior consta d'una sola nave amplia que'l so techu presenta una rica decoración. El presbiteriu ta coronáu por una bóveda de mayor altor que'l restu con ventanales o lunetas que la bordien y allumen. Destacó un retablu barrocu del so altar mayor, talláu en madera policromada, con tres lienzo bien llograos y asitiáu sobre un ábside semicircular. La ermita foi robada y escalada en delles ocasiones nes últimes dos décades, causándo-y unos daños material y moral irreparables. De resultes de los robos sumió la imaxe de la Virxe de San Daniel, talla románica de finales del sieglu XII, el sagrariu del sieglu XVII, llámpares, atriles, les columnes del altar mayor y dellos cuadros.
Seleición femenina de fútbol de Corea del Norte
Na Copa Mundial femenina de 1999 nun pasó de la primer fase, perdiendo 2-1 contra Nixeria y 3-0 contra EE. UU., anque venció 3-1 a Dinamarca.
Ibdes
Ermita del Santu Sepulcru
miniaturadeimagen|left|Entrada a la ermita del Santu Sepulcru. thumb|150px|Ermita del Santu Sepulcru. miniaturadeimagen|Vista llateral de la entrada a la ermita del Santu Sepulcru. Anguaño ye la ermita más antigua qu'esiste en Ibdes. Atopar a unos 200 metros al norte del pueblu y asitiada nun pequeñu puexu. Nel so interior, de techu abovedáu podemos ver un altar cola imaxe de la Virxe. Atopamos tamién el Sepulcru de Cristal y madera negra que contién la figura de Cristu. Tol conxuntu ta coronáu por una gran venera y curiáu por un soldáu romanu, una gran talla de madera, con celada y pica, asitiáu sobre un pedestal en posición vixilante.
Seleición femenina de fútbol de Corea del Norte
Na Copa Mundial de 2003 tampoco pasó de la primer fase. Perdió 3-0 y 1-0 con EE. UU. y Suecia respeutivamente, pero venció a Nixeria por 3-0.
Ibdes
Ermita de Ntra. Sra. de la Soledá
thumb|150px|la Soledá. Foi construyida tamién pola Orde de San Juan nel sieglu XII y conxuntamente cola ilesia y una roca con una cruz a lo cimero de la "tosca" llamáu'l Calvariu, formaben el conxuntu relixosu nel camín de San Juan, onde en tiempos bien antiguos representábense les procesiones de la pasión nun arrogante marcu natural. La ermita-cueva componer d'un pequeñu altar natural escaváu na tosca o cantera de piedra caliar a manera de covarón y con abondosa presencia d'estalactites y estalagmites que se formaron poles filtraciones d'agua na roca a lo llargo de los años. Nel centru del covarón formóse una gran roca que si la bordiamos aportamos al altar, onde atopamos una urna de cristal con una talla de la Virxe de la Soledá. Allúmase'l covarón por un tragaluz abiertu na roca que fai de techu y rematáu por un torrexón de lladriyu de cuatro ventanes con techu semiesféricu y que foi restauráu apocayá.
Seleición femenina de fútbol de Corea del Norte
Mientres la Copa Mundial de 2007 consiguió pasar de la primer fase, quedando segunda de grupu n'empatando 2-2 con EE. UU., ganar a Nixeria 2-0 y perder contra Suecia 2-1. Nos cuartos de final Corea del Norte perdió 3-0 contra Alemaña, vencedora d'aquel mundial.
A lo último, na Copa Mundial de 2011 quedó esaniciada na primer fase, perdiendo 2-0 con EE. UU., volver vencer contra Suecia por 1-0 y empatar con Colombia 0-0.
Ibdes
Ermita de San Gregorio
thumb|150px|Ermita de San Gregorio. Asitiada n'unu de les paraxes más elevaes de Ibdes, asitiáu escontra'l norte del pueblu. Aportar a ella pel camín del mesmu nome. La ermita ye de planta rectangular con contrafuertes a los llaos y pequeñes ventanes que dan ciertu llume al interior dando un aspeutu de simplez y sobriedá al conxuntu. Aportar al mesmu por una antoxana empobináu a llevante. Nel altar solo hai un pequeñu retablu bien deterioráu con una pintura que representa a San Gregorio.
Seleición femenina de fútbol de Corea del Norte
Sicasí, a nivel continental, la seleición femenina de fútbol de Corea del Norte llogró ser campeón de la Copa Asiática femenina de la AFC en 3 oportunidaes (2001, 2003 y 2008), convirtiéndose xunto a la seleición de China Taipéi, na segunda seleición con más títulos d'esti tornéu n'Asia.
A pesar de les poques resultancies de la seleición absoluta, Corea del Norte consiguió ganar 4 mundiales de fútbol coles sos seleiciones Sub-20 (2006 y 2016) y Sub-17 (2008 y 2016), más 1 subcampeonatu y 1 cuartu llugar nes categoríes mentaes.
Ibdes
Ermita de San Gregorio
Construyida suponer nel sieglu XIV n'honor del santu italianu, San Gregorio Ostiense, al que se-y fixo patrón contra la peste y la fame qu'azotaron naquella dómina tola zona.
Cotonou
Cotonou ye la mayor ciudá de Benín. Magar que la capital oficial ye Porto-Novo, Cotonou ye la capital económica del país y sede del so gobiernu, amás de ser, per aciu del so puertu, del so aeropuertu internacional y de les sos conexones per tren, el principal ñudu de comunicaciones del país. Oficialmente la so población yera, en 2006, de 761.137 persones; nostante, delles estimaciones estraoficiales xuben la cifra a 1.200.000 habitantes. La ciudá, asitiada nel suroeste del país, ente'l océanu Atlánticu y el llagu Nokoué, sigue medrando enforma, principalmente haza l'oeste.
Ibdes
Capiya de San Pascual Baillón
Ye una pequeña capiya que s'atopa nel actual Palaciu de los Liñán o Casa de San Pascual, asitiada na cai del mesmu nome. Na década de los 80 Foi restauráu tol conxuntu por D. Felipe Liñán, el so propietariu y consta la capiya d'una nave central de tres cuerpo separaos cada unu por dos arcos de mediu puntu.
Cotonou
Historia
El nome de la ciudá quier dicir, na llingua fon, desembocadura del ríu la muerte. Al entamar el sieglu XIX Cotonou (nomáu d'aquella Kotonou) yera un pueblín de pescadores que taba embaxo l'autoridá del reinu de Dahomey. En 1851 los franceses roblaron un tratáu col rei de Dahomey Ghezo pol que se-yos permitía establecer una factoría comercial en Cotonou. Demientres el reináu del siguiente rei, Glele (1858-89), el territoriu foi cedíu a Francia por un tratáu firmáu el 19 de mayu de 1868. En 1883 l'Armada francesa ocupó la ciudá pa prevenir un intentu inglés de conquistar la zona. Pesie a los intentos del fíu de Glele, Behanzin, de denunciar el tratáu que firmara so padre, nun foi quien a convencer a los franceses. De magar la ciudá foi medrando enforma hasta convertise nel mayor puertu de la rexón.
Ibdes
Gastronomía
Un platu típicu d'esta llocalidá, bien conocíos, son les xudíes blanques de la zona.
Cotonou
Xeografía
Cotonou ta asitiada na franxa costera que hai ente'l llagu Nokoué y l'océanu Atlánticu. La ciudá ta partida en dos por un canal, nomada llaguna de Cotonou, escaváu polos franceses en 1855. La ciudá ye, tamién, el llugar nel que'l ríu Oueme desemboca nel océanu. Esa situación-y permite tener ún de los mayores puertos del África occidental. Na ciudá ta tamién l'aeropuertu internacional Cadjehoun, que comunica la ciudá coles otres ciudaes importantes del país y con otres ciudaes africanes, amás de con París y Bruxeles. La ciudá ye, tamién, puntu de salida d'un ferrocarril que percorre'l país de sur a norte, dende Cotonou hasta Parakou, y ye tamién el centru d'un ñudu de carreteres que la comuniquen colos países vecinos.
right|thumb|200px|Desembocadura del ríu Oueme right|thumb|200px|Vista del puertu de Cotonou
Economía
Cotonou ye, pola so situación y infraestructures, ún de los principales centros comerciales del África occidental, especialmente dende qu'en 2002 españó la guerra civil en Costa del Marfil. La so capital, Abidjan, perdió bien del tráficu comercial que tenía, que coló pa Cotonou. Pel so puertu entren mercancíes pal país, pero tamién pa los países de la zona que nun tienen salida al mar: Malí, Burkina Fasu y Níxer. Ye, amás, la capital económica de Benín: nella tienen la so sé les principales empreses y bancos del país, y na so rodiada alcontramos dos terceres partes de toles industries del país. Sicasí, na ciudá ta perestendida la corrupción y hai bien de comerciu illegal, principalmente cola vecina Nixeria.
right|thumb|200px|Fachada de la catedral de Cotonou
Sitios d'interés
Ente los edificios de la ciudá rescamplen, ente más otros, los que vienen darréu:
Gash-Barka
Gash-Barka ye una rexón (zoba) d'Eritrea, na parte suroeste del país. La so capital ye Barentu y tien una área d'unos 33.200 km². La so población ye d'aproximao 799.000 habitantes.
Boeing 777
El Boeing 777 ye un avión comercial de reacción, bimotor, de llargu algame y fuselaxe anchu fabricáu pola compañía d'Estaos Xuníos Boeing Commercial Airplanes. Ye'l avión birreactor más grande del mundu y conocíu frecuentemente como «Triple Siete».
Ye'l primer avión comercial diseñáu dafechu con diseñu asistíu por ordenador.
L'aereollinia United Airlines foi la primera n'asitiar al 777 en serviciu comercial, en 1995. Hasta xunetu de 2017, 60 veceros pidieren 1939 unidaes d'esti avión incluyendo toles variantes, con 1507 d'ellos yá apurríos. La variante más usada ye'l 777-300ER, con 748 unidaes apurríes, siendo Emirates la mayor operadora del Boeing 777, con 166 aviones de toles versiones a mediaos de xineru de 2017. Hasta ochobre de 2016, el Boeing 777 sufrió dolce Accidente d'aviación incidentes d'aviación, incluyendo seis accidentes nos que l'avión resultó destruyíu, el vuelu 214 de Asiana Airlines en xunetu de 2013 foi'l so primer accidente fatal en 18 años de serviciu comercial.
Mientres la primer década de los años 2000, el 777 convirtióse n'unu de los modelos más vendíos del so fabricante. Debíu al aumentu del costu del combustible, les aereollinies adquirieron esti modelu de relativu baxu consumu como alternativa a otros aviones de fuselaxe anchu y utilizar cada vez más pa cubrir rutes tresoceániques de llarga distancia. Los competidores direutos al 777 nel mercáu son l'Airbus A330-300, l'A340 y l'A350. El 787 Dreamliner comparte carauterístiques de diseñu col 777.
Antecedentes
Nos años 1970, el Boeing 747, el McDonnell Douglas DC-10, el Lockheed L-1011 TriStar y el Airbus A300 convertir na primer xeneración d'aviones de pasaxeros construyíos col fuselaxe anchu n'entrar en serviciu. En 1978, Boeing desenvolvió nuevos modelos: el bimotor 757 pa reemplazar al venerable 727, el 767, col mesmu númberu de motores que l'anterior, pa competir col A300, y un 777 con 3 reactores concebíu pa competir col DC-10 y el L-1011. Tanto'l 757 como'l 767, dirixeron a Boeing al ésitu nel mercáu colos aviones de tamañu medianu, debíu en parte a qu'en 1980 ETOPS dio la posibilidá de realización d'operaciones tresoceániques con bimotores. So estes regles, les aereollinies empezaron a operar col 767 les rutes de llarga distancia que nun riquir aviones de gran capacidá de pasaxeros. Más tarde, el 777 trimotor foi abandonáu por cuenta de que, según estudios de mercáu, favorecíen a les variantes 757 y 767. Boeing quedar con una diferencia salarial pola diferencia de tamañu qu'había ente'l 767-300ER y el 747-400.
Yá a finales de la década de 1980, los modelos DC-10 y L-1011, diben averándose a la descontinuación per parte de les aereollinies, lo qu'obligaba a los fabricantes a desenvolver nuevos diseños na so sustitución. McDonnell Douglas taba trabayando nel MD-11, una versión ameyorao y ampliao del DC-10, ente que Airbus taba desenvolviendo'l A330 y el A340. En 1986, Boeing dio a conocer les propuestes pa una versión ampliada del 767, al cual bautizóse-y col nome de 767-X, pa dirixise al mercáu como reemplazu de la primer xeneración de fuselaxe anchu, y pa complementar los modelos 767 y 747 na compañía. La propuesta inicial cuntó coles ales d'un fuselaxe más llargu y más grande que l'actual 767, amás de la equipación de winglets. Darréu, preve l'ampliación del fuselaxe, pero caltuvo la plataforma esistente del 767, la cabina, y otros elementos menores.