cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Copa Mundial de Fútbol de 1978
Dictadura, terrorismu d'Estáu y deporte
Dende'l día que tomó'l poder, la dictadura dio máxima prioridá a la organización de la Copa del Mundu, col fin d'utilizalo pa llograr sofitu internacional y tapar les violaciones masives de derechos humanos. Dientro de la dictadura produció una feroz confrontación ente l'Exércitu y la Marina pa controlar la organización del Mundial, mientres la qu'inclusive foi asesináu'l xeneral Omar Actis, esistiendo fuertes barruntos de que'l crime foi socatráu pol so socesor, el marín Carlos Alberto Lacoste.
Les denuncies sobre les otomíes que taba cometiendo la dictadura arxentina, llevó a que se xenerara un movimientu internacional pa evitar que la Copa Mundial realizar na Arxentina. El Partíu Llaborista de los Países Baxos lideró'l movimientu, pero'l rei Bernardo de Lippe-Biesterfeld decidió que los Países Baxos participaren de la Copa Mundial. Primeramente les seleiciones d'Holanda y Francia inclinárense por sofitar la non realización de la Copa na Arxentina, pero'l movimientu debilitóse y finalmente solo dellos xugadores participaron a títulu individual de los actos de denuncia del réxime terrorista.
L'entós presidente de la FIFA, João Havelange, desempeñó un papel crucial na confirmación d'Arxentina, como sede de la Copa. La decisión de la FIFA de sofitar resultó decisiva'l sofitu de la FIFA. “Arxentina ta agora más apta que nunca pa ser la sede del tornéu”, afirmó'l presidente del organismu, Joao Havelange, abarruntáu de recibir sobornos del gobiernu arxentín y tener negocios illegales col capitán Lacoste, xefe de la organización del Mundial.
Años dempués, dellos de los integrantes de la seleición arxentina espresaron el so arrepentimientu de participar de la competencia y ser usaos pa tapar delitos de lesa humanidá. Ente ellos Ricardo Villa dixo que:
Pela so parte Osvaldo Ardiles dixo:
Tamién Ubaldo Matildo Fillol dixo:
Corrupción y terror
La organización de la Copa del Mundu tuvo a cargu del Ente Autárquico Mundial '78 (EAM'78). L'organismu foi creáu en 1976 pola dictadura militar qu'esi añu tomara'l poder y foi dirixíu primeramente pol xeneral Omar Actis hasta que foi executáu por un grupu d'encapuchaos, y depués pol almirante Carlos Alberto Lacoste. Lacoste tenía una fuerte confrontación económica con Actis y esisten fuertes barruntos que foi l'instigador del so asesinatu. Lacoste sería designáu tamién vicepresidente de la FIFA y encargáu de la Comisión de Finances, sofitáu pol históricu dirixente del fútbol brasilano y mundial João Havelange. Havelange y Lacoste tamién fueron denunciaos por ser socios nel tráficu illegal d'armes.
La xestión de Lacoste foi carauterizada como "mafiosa", "dictatorial", y "corrupta". Pa xestionar el EAM'78, la dictadura aprobó'l Decretu 1261/77, eximiendo al EAM'78 de la obligación de llevar rexistros de la so xestión, razón pola cual nunca presentó un balance. Aun así, la dictadura y la FIFA declararon que l'Arxentina gastó 517 millones de dólares d'Estaos Xuníos, más del cuádruplu del costo declaráu per España pa la organización de la edición de 1982, pero según Clarín la suma llegó a 700 millones de dólares. Una vegada reconquistada la democracia n'Arxentina, Lacoste foi procesáu por arriquecimientu ilícitu, debíu al aumentu del so patrimoniu nun 443% ente 1977 y 1979. L'empresariu y ex secretariu de Facienda, Juan Alemann, denunció en 1982 que'l Vicealmirante Carlos Alberto Lacoste había "dilapidado dineru" y que nun presentara la lliquidación final del Ente Autárquico Mundial '78. Polo que s'acuso a Lacoste sería l'autor intelectual d'un atentáu con artefautu esplosivu na casa de Juan Ernesto Alemann mientres s'apostaba'l Mundial de fútbol de 1978).
Guillermo Rodríguez Lara
Declaraciones a la prensa
"Los bienes que tengo", espresó nuna entrevista concedida al historiador Eduardo Muñoz Borrero, "y que s'atopen detallaos nes mios declaraciones feches ante la Nación y el notariu públicu, tantu al entamu del mio Gobiernu como a la fin de la mio xestión, adquirir col mio esfuerciu personal y col de la mio esposa".
Copa Mundial de Fútbol de 1978
Corrupción y terror
Tamién foi acusáu d'executar la orde del dictador Videla, sobornando a les autoridaes de la dictadura peruana y a dellos dirixentes y xugadores de la seleición d'esi país, pa dexase vencer nel crucial partíu que la seleición arxentina ganó por 6-0, y dio-y el pase a la final.
El 21 de xunu de 1978, nel precisu momentu nel que l'Arxentina marcaba'l cuartu gol contra Perú que-y daba'l pase a la final, españó una bomba na casa del entós secretariu de Facienda Juan Alemann, unu de los funcionarios de la dictadura que más s'enfrentó cola Marina liderada por Eduardo Massera- y Lacoste, pol espilfarru na organización del tornéu. Alemann culpó del atentáu al propiu Massera:
Guillermo Rodríguez Lara
Evaluaciones realizaes por otres persones sobre Rodríguez Lara
"Supo esplotar nel so favor ciertes traces de pintoresca bonhomía y el fechu de ser unu de los pocos militares diestros na improvisación oratoria non ensin ciertu dexo curial".
Copa Mundial de Fútbol de 1978
Boicó y la supuesta "campaña antiargentina"
Diverses organizaciones de derechos humanos llevaron alantre, n'ocasión del Mundial, campañes de denuncia contra la dictadura arxentina pola violación sistemática de derechos humanos. Amnistía Internacional realizó una campaña contra'l Mundial que'l so lema yera "Fútbol sí, tortures non". Ente les campañes destacóse'l llamáu a boicóear el Mundial 78, que s'empecipió en Francia.
Guillermo Rodríguez Lara
Evaluaciones realizaes por otres persones sobre Rodríguez Lara
L'ex-presidente Osvaldo Hurtado*, políticu y escritor ecuatorianu, quien gobernó Ecuador ente 1981 y 1984, al evaluar el gobiernu de Rodríguez Lara y de les Fuercies Armaes escribió lo siguiente:
"Probablemente l'erru que cometió'l Gobiernu militar foi presentase como nacionalista y revolucionariu. El so discursu reformista llevó a sectores políticos y de la opinión pública a midir les resultaos de la so alministración non en función del desenvolvimientu y del progresu alcanzáu pel país, sinón de los tresformamientos económicu y social ufiertaes polos militares, repitíes pol xeneral Rodríguez na so diaria retórica y que nun se producieron, en parte pola inesistencia d'una política social o porque nun se llevaron alantre ciertes propuestes conteníes nel Plan de Gobiernu. Ciertu ye que los sectores mediu y popular ameyoraron les sos condiciones económiques, pero tamién ye bien real que se produció una notable concentración de la riqueza nos grupos sociales altos".
Copa Mundial de Fútbol de 1978
Boicó y la supuesta "campaña antiargentina"
El refugu ante la realización de la Copa del Mundu nun país que taba llevando alantre una represión sistemática na llinia del terrorismu d'Estáu, algamó en Francia una importante adhesión, debíu en parte a los 22 ciudadanos franceses sumíos na Arxentina, ente ellos l'escándalu pol casu de les "monxes franceses" Alice Domon y Léonie Duquet. Unu de los primeres en promover un boicó contra'l Mundial d'Arxentina foi l'artista y activista de derechos humanos polacu y ciudadanu francés Marek Halter. A fines de 1977 formóse'l Comité de Boicó contra'l Mundial de Fútbol n'Arxentina (COMBAYADURA), presidíu pol periodista francés Francois Geze ya integráu por 40 persones, de les cualos 7 yeren arxentines. La COMBAYADURA foi impulsáu principalmente por trés organizaciones franceses: el Comité de Sofitu a les Lluches del Pueblu Arxentín (CALPA), el grupu Ecole Emancipée, d'aición sindical docente, y la ong Quel Corps?, crítica del deporte mercantilizado. El lema de la campaña foi "Non al fútbol ente los campos de concentración".
Los organizadores publicaron un periódicu tituláu L'Epique, asonsañando'l popular periódicu deportivu L'Équipe, utilizando l'humor negro con titulares como "Vea'l mundial en Videlacolor" (Regardez -y mundial en Videlacolor), o "Arxentina 78: la masacre sigue... Llugar pal fútbol" (Arxentina 78: -y massacre continue... Place au foot!). El periódicu vendió 120 000 exemplares ente xineru y xunu de 1978.
En total creáronse más de 200 comités locales en tol país, qu'espublizaron la situación n'Arxentina y llograron l'adhesión de de 150.000 persones, incluyendo personalidaes, como Yves Montand, Catherine Deneuve, Michel Piccoli y François Mitterrand, xefe del Partíu Socialista y futuru presidente de Francia. Los actos incluyíen partíos de fútbol en places públiques, atayaos pa realizar dramatizaciones de tortures y asesinatos. Los afiches amosaben al Gauchito amordazáu, o la pelota ente alambres d'escayos. La campaña francesa llogró instalar na axenda nacional les violaciones de derechos humanos n'Arxentina, al puntu que los xugadores del escoyíu francés tuvieron d'esplicar a la opinión pública les razones poles que Francia decidiera participar.
En febreru de 1978 representantes d'organizaciones de derechos humanos d'Alemaña Federal, Dinamarca, España, Holanda, Suiza y Suecia, viaxaron a París pa coordinar les aiciones de boicó cola COMBAYADURA. La xunta produció una carta a les federaciones deportives por que nun responder# por a la dictadura arxentina presentándose a xugar la Copa.
En Holanda la movilización y l'alderique sobre'l Mundial 78 y la dictadura arxentina, tamién algamó una alta visibilidá y llegó hasta'l más altu nivel.
N'Italia la campaña foi sofitada poles trés centrales sindicales, la CGIL, la CISL y la UIL.
En Gran Bretaña los Sindicatu de Periodistes xuntó a la campaña y publicó un folletu "instructivu" con frases en castellán, como "por favor, dexen de torturame", o "el mio diariu pagarálos bien si déxenme dir".
Anque se dixo que dellos xugadores sumar a la campaña pa denunciar les aiciones de la dictadura militar. Sicasí, la presencia del periodismu estranxeru que los acompañó foi importante pal espardimientu de la llucha de les Madres de Plaza de Mayu.
La campaña de boicó contra la dictadura arxentina, foi refugada pola organización guerrillera Montoneros, que decidió nun realizar atentaos mientres el Mundial y propunxo una tregua, según pol Partíu Comunista Francés.
La victoria d'Arxentina ante Perú
La victoria arxentina 6-0 contra Perú, que-y dio'l pase a la final por diferencia de goles sobre Brasil, foi oxetu de discutinios, barruntos y denuncies. El partíu xugó'l 21 de xunu y tratábase de la última vez del Grupu B de la Segunda fase. Arxentina llegaba en desventaxa frente a Brasil, colos mesmos puntos pero con un gol menos de diferencia. La FIFA dispunxo sorpresivamente que Brasil tenía de xugar primero contra Polonia y Arxentina dempués contra Perú, concediéndo-y asina una ventaya al equipu arxentín, al conocer qué cantidá de goles yeren necesarios pa llegar a la final. Brasil protestó contra la decisión de la FIFA por dar una ventaya a l'Arxentina y pidió la so anulación, pero la FIFA confirmar.
Brasil xugó entós na primer vez y ganó 3-1, obligando a l'Arxentina a vencer siquier por cuatro goles de diferencia. Sabiendo esto, Arxentina xugó na segunda vez contra Perú. Minutos antes del partíu, el dictador Jorge Rafael Videla visitó'l vestuariu peruanu acompañáu pol exsecretario d'Estáu d'Estaos Xuníos Henry Kissinger (unu de los organizadores del Plan Cóndor) y lleólos a los xugadores un mensaxe del dictador de Perú Francisco Morales Bermúdez, sobre la hermandá arxentín-peruana. Como ye sabíu, Arxentina finalmente llogró un históricu resultáu de 6-0, moviendo a Brasil por diferencia de gol y aportando a la final.
La resultancia y delles circunstancies particulares mientres el xuegu xeneraron dende un primer momentu abarruntes sobre la llexitimidá de asoceder. L'equipu peruanu foi apedriáu al volver a Lima. Diez díes dempués de rematáu'l Mundial, el 6 de xunetu de 1978, la dictadura arxentina sancionó'l Decretu Nᵘ1463/78 "otorgando un creitu estraordinariu non reembolsable a la República de Perú".
A lo llargo de los años, distintes persones y protagonistes declararon que parte del equipu peruanu foi primíu o sobornáu pa perder el partíu por una diferencia abuitada. Otros, por investigaciones recién, apunten a qu'esistiría un alcuerdu ente dambos gobiernos nel marcu del Plan Cóndor.
Nel llibru How They Stole the Game («Cómo se robaron el xuegu»), l'historiador británicu David Yallop sostién que'l dictador Videla ordenó-y al contralmirante Carlos Alberto Lacoste, a cargu del EAM'78, encargase d'iguar la resultancia cola dictadura gobernante en Perú, liderada pol xeneral Morales Bermúdez, quien décades dempués sería condergáu a cadena perpetua pola Corte Penal III de Roma, pola so participación nel Plan Cóndor. Siempres según Yallop, Lacoste tomó contautu con trés oficiales qu'acompañaben a la seleición de Perú y ufiertó-yos un millonariu sobornu de 50 millones de dólares y una donación de 35 000 tonelaes de granos. Depués del Mundial, el secretariu de Facienda de la dictadura, Juan Alemann, confirmó les 'donaciones' arxentines realizaes al pueblu peruanu y esplicó que se trataba d'un tipu de donaciones que solo se realizaben en casos de catástrofes humanitaries.
Dellos xugadores del equipu peruanu sostuvieron que al so criteriu produxérense sospechoses irregularidaes o direutamente sobornos. En 1986 Juan Carlos Oblitas declaró a la prensa que sentía "vergüenza", afirmando de siguío que pensaba que "esi partíu nun foi normal". En 2003 Oblitas dio a conocer que'l dictador Videla y el exsecretario d'Estáu d'Estaos Xuníos Kissinger, fixérense presentes nel vestuariu peruanu, pocos minutos antes d'empecipiar el partíu. En 2018 dos xugadores titulares del equipu peruanu de 1978, José "Patrón" Velásquez y Germán Leguía, declararon tamién qu'antes del partíu'l dictador arxentín acompañáu de Kissinger, entrara al vestuariu y lleólos a los xugadores un mensaxe del dictador peruanu Morales Bermúdez. Dambos ex-xugadores declararon que la visita foi interpretada pol equipu peruanu como una amenaza. Velásquez dixo tamién qu'anque nun tenía pruebes, sabía que dellos dirixentes y seis xugadores peruanos fueron sobornaos pa dexase ganar, mentando ente ellos a Rodulfo Manzo, Raúl Gorriti, Juan José Muñante y Ramón Quiroga (el porteru de Perú nacíu en Argantina). Nuna investigación realizada por Fernández Moores para Radio Continental, el periodista Carlos Juvenal cuntó que'l mesmu capitán del equipu, Héctor Chumpitaz, confesó-y sobre "un dineru adicional", pero amestó-y qu'enxamás lo almitiría de manera pública.
Los xugadores acusaos negaron tales versiones, señalando amás que son acusaciones ensin pruebes. Quiroga acusó a Velásquez de "falta de cordura" y dixo que tien la so conciencia sele, porque nun se vendió y que si aceptara dineru pa dir pa tras, güei nun podría caminar por Lima y facer ensin problemes, y que l'hincha peruanu tratar con respetu. Coles mesmes indica que la verdá tuvo na cancha, porque la seleición arxentina ganólos en xusticia, yá que tuvieron una nueche brillosa y l'equipu peruanu foi un desastre, y qu'enxamás s'emprestó pa daqué raru col escoyíu peruanu, magar que dixéronse munches coses, como que la dictadura arxentina mercó'l partíu y que los peruanos fueron para tras, y aseguró que tou eso ye mentira. Magar ello, n'otra oportunidá Quiroga señaló qu'aquél día dalgunos de los sos compañeros actuaren "estraños" nel partíu, como por casu el defensor Rodulfo Manzo, quien s'agachó nel cuartu gol arxentín, polo cual Quiroga señala que "El 'Negru' Manzo nun paraba nada, nin él nin la defensa. Nel cuartu gol d'Arxentina, Manzo agáchase y déxame namái al rematador". Coles mesmes, resalta la estraña alliniación del téunicu Marcos Calderón que dexó fora del partíu a dellos importantes xugadores. Pela so parte, Muñante dixo que Velásquez "ye un delirante" y que al téunicu d'esi momentu, Marcos Calderón, nun aceptaba eses coses de sobornos y amañu. Muñante cuntó tamién que nun-y pidieron al DT peruanu que nun alliniara al guardavallas Quiroga, arxentín nacionalizáu peruanu, y esclarió qu'hubo una xunta na que-y preguntar a Quiroga si quería atayar o non, y él dixo que sí. Muñante aseveró que nengún xugador foi para tras nesi partíu y que se demuestra pol fechu de que Perú pudo face-y dos o tres goles a Arxentina nos primeres 15 minutos. Manzo sostuvo que nin él nin los sos compañeros recibieren dineru pola resultancia del partíu y entá cuando esistieron especulaciones, enxamás se tuvo una prueba real de fraude dalgunu. Katia Gorriti, fía del fináu Gorriti, tamién afirmo que son irrespetuoses ya inxustes les opiniones de Velásquez y qu'enllordien el bon nome del so padre, indicando amás qu'empecipiaría aiciones llegales.
Otros xugadores protagonistes del alcuentru negaron cualquier sobornu o arreglu del partíu y sostuvieron que nun hai pruebes que soporten los rellatos y señalamientos, que falen de corrupción y alcuerdos. Héctor Chumpitaz, capitán d'esi equipu peruanu, declaró que la so seleición enxamás se vendió. Jaime Duarte indicó que dende hai 29 años vienen con nueves histories y que nun hai nenguna prueba que demuestre tales sobornos. César Cueto declaró qu'esi alcuentru foi lexítimu y qu'enxamás se vendieron, que la derrota deber a la mala preparación física y al cansanciu depués d'once díes de competencia, y que les acusaciones son "inventos de la prensa". Teofilo Cubillas declaró que nun hubo nengún arreglu y desmintió los rumores. Afirmó tamién que si nesos meses xugaren tres veces, l'equipu d'Arxentina volvería goliar, que poco antes Ecuador tamién-yos fixera seis goles, y que la mesma Arxentina -yos ganó con facilidá n'otru amistosu. Según Cubillas, Perú "venía en baxada", depués perder con Brasil y Polonia, y qu'anque ganaren el so grupu na primer fase de la Copa, l'equipu nun taba bien, a diferencia de la seleición arxentina, a la que describió como "una tromba que se-yos vieno enriba". Finalmente, Cubillas consideró absurdu pensar qu'Arxentina-y unvió tonelaes de trigu al Perú, retribuyendo el fechu.
Nun artículu publicáu en 2018, el periodista peruanu Valentín Ahón sostién qu'él nun cree qu'esistieren sobornos nin un pactu ente les dictadures d'Arxentina y Perú.
La "guerra de los papelinos"
link=https://es.wikipedia.org/wiki/Fichero:Historieta_clemente.jpg|miniaturadeimagen| [[Clemente (historieta de Caloi)|Clemente, de Caloi, monumentu na Ciudá de Buenos Aires. ]] Otru de los acontecimientos polémicos que dexó'l Mundial 78 foi la célebre "guerra de los papelinos", en clave humorística, ente'l relator deportivu José María Muñoz y Clemente, un personaxe d'historieta del caricaturista arxentín Caloi.
Dende mediaos de la década de 1960 fixérase costume nos estadios de fútbol arxentín refundiar papeles y cintes de papel cada vez qu'entraben los equipos a la cancha. La FIFA, sicasí, encamentara prohibir esi costume, por razones de seguridá. D'esti tema fixo ecu'l relator José María Muñoz, faciendo campaña nesi sentíu, y dende bastante antes d'empecipiase'l Mundial, pidía dende les sos tresmisiones deportives de radio que nun se refundiaren papeles pa nun afectar la imaxe del país nel esterior. Al añu siguiente, Muñoz tamién espresaría la opinión oficial de la dictadura, convocando a la población a oponese a la visita de la Comisión Interamericana de Derechos Humanos pa verificar la situación de los derechos humanos n'Arxentina.
Nesi contestu l'humorista Caloi, dende'l diariu Clarín y la televisión estatal, xeneró una notable rebelión simbólica popular impulsada pol personaxe d'historieta Clemente -un estrañu ser ensin manes que comía aceitunes-, contra l'encamientu oficial de nun tirar "papelinos". Clemente encamentaba a la población a tirar papelinos tantu nes canches, como dende les ventanes de los llares y oficines:
Finalmente la población desconoció masivamente l'encamientu oficial, y una de les carauterístiques del Mundial foi la conducta masiva de tirar papelinos perdayuri. Años dempués Caloi rellató aquel xestu contestatario:
Prunus persica
La ye un árbol de la familia Rosaceae, del xéneru Prunus. El so nome ye pescal (o piescal) y el so frutu ye'l piescu.
Orixe y etimoloxía
Ye un árbol orixinariu d'Afganistán, China ya Irán. Los romanos lleváronlu a Occidente que lu tomaron como orixinariu de Persia y asina lu denominaron. Esta denominación, «persica» —usada nes sos vieyes denominaciones xenériques o específiques (Prunus persica, Amygdalus persicus, Persica vulgaris, ...)— persiste en dellos nomes populares ibéricos como, por exemplo, piescu (asturianu), Pexegueiro (gallegu), presseguer (catalán), albérchigo (el pérsico) o bresquilla/fresquilla (por metátesis de «persquilla») en Andalucía.
Sedum telephium
Sedum telephium ye una pequeña ensundiosa perenne, de la familia de les crasulácees. Natural de les rexones montascoses d'Europa central y meridional onde crez nos montes, sebes y árees avesíes. thumb|240px|Ilustración
Carauterístiques
miniaturadeimagen|izquierda|subsp. maximum Como toles especies d'esti xéneru, ye una planta perbién afecha a la seca, por cuenta de la capacidá d'almacenar agua nes sos fueyes. De porte argutu, puede algamar de 30 a 60 cm d'altor. Tien un gran raigañu perenne y carnosa que forma pequeños tubérculos en forma de nabu que tienen un color abuxáu. Tien numberosos tarmos erectos, non ramificaos, que son redondos de color coloráu y bien sólidos. Les fueyes son planes, carnoses de color azul verdosu, dentaes, alternes y bien numberoses. Les fueyes cimeres son arredondiaes y sésiles y les inferiores son de mayor tamañu (hasta 5 cm de llargor), alaes y con un peciolu curtiu. Les inflorescencies, surden de tarmos terminales en cabeces florales trupes de color púrpura, tintada dacuando con tonalidaes blanques o rosa pálidu.
Propiedaes
La principal virtú d'esta planta ye que sana llagues y feríes, tamién se-y atribúin otres virtúes como cicatrizante y callicida, esta demostráu qu'aplicando direutamente la fueya sobre les dureces, consigue qu'estos s'allandien.
PARTE UTILIZADA: Les fueyes (dixebrar la fina piel de la cara cimera y aplicar direutamente sobre quemadures, cortes, llagues y mancaes polo xeneral).
Taxonomía
Sedum telephium describióse por Carlos Linneo y espublizóse en Species Plantarum 1: 430. 1753. Sedum: nome xenéricu, mera transposición del llatín sedum-i qu'en dómines romanes designaba ciertes Crassulaceae (Sempervivum tectorum, Sedum album y Sedum acre), y usáu por Pliniu'l Vieyu nel so ''Hist. Nat'', 18, 159.
telephium: epítetu deriváu de Telephus, el fíu de Hércules, que según la mitoloxía, afayó les sos propiedaes melecinales.
Christos Callow
Christos Callow nació n'Atenes en 1955. Estudió música vocal nel Conservatoriu Nacional d'Atenes y el teatru na Escuela de Drama Katselis. En 1979 actuó como l'Arzobispu Ansnan en Xesucristu Superstar. Callow apaeció en numberoses series de televisión incluyida la producción de Granada Television de Lord Elgin. En 1990 foi escoyíu pa representar a Grecia nel Festival de la Canción d'Eurovisión 1990 en Zagreb cola canción "Horis Skopo" (Ensin Finalidá). La canción acabó 19ª de 22 paises.
Christos ye'l sobrín del actor Simon Callow.
Dinastía Xia
La dinastía Xia, el calter 朝 夏, quier dicir lliteralmente "dinastía del branu"-Choà - xià" que según les cróniques chines duraría del sieglu XXI e.C. al sieglu XVI e.C. , ta considerada la primer dinastía na historia china. Les memories históriques de Torca Qian recueyen los nomes de los 17 reis d'esta dinastía. Foi siguida pola dinastía Shang y, según el rellatu de Torca Qian, precedida pol periodu llexendariu de los tres dioses y cinco emperadores. Amás de ser conocida como'l primer reinu de China.
El calter 夏 d'esta dinastía forma parte del nome de la rexón china actual de Ningxia, y apaez tamién nel nome poéticu de China Hua²hsia⁴ / Huáxià (華夏).
Verosimilitud de la dinastía Xia
Con anterioridá a les escavaciones feches en 1928 en xacimientos de la edá de piedra en Anyang, provincia de Henan, nun había nicios arqueolóxicos de la esistencia de los Xia. De magar, numberoses escavaciones confirmen la esistencia d'una cultura del bronce que puede identificase colos Xia. En 1959, escavóse un xacimientu n'Erlitou, na ciudá de Yanshi (Henan), nel que s'atoparon dos grandes palacios y que se piensa pudo ser la capital de la dinastía. Según la datación con carbonu-14 pueden pertenecer al añu 2100 o 1800 e.C.
Independientemente de la verosimilitud de les hestories llexendaries sobre los reis Xia qu'apaecen escrites en cróniques bien posteriores, como la de Torca Qian, puede considerase a la civilización Xia como un periodu de transición ente les cultures neolítiques, como la de Longshan, y la sociedá urbana de los Shang. Na interpretación marxista de la hestoria que foi habitual na República Popular China, la sociedá Xia ta considerada una sociedá esclavista.
El territoriu controláu polos Xia tomaría aproximao l'actual provincia de Henan y parte del oeste de Shandong y del sur de Hebei.
Orixe y desenvolvimientu
Según los antiguos testos chinos, primero que s'estableciera la dinastía Xia, les batalles yeren frecuentes ente la tribu Xia y Chi You. La tribu Xia desenvolvióse amodo alredor de la dómina de Zhuanxu, unu de los llexendarios Cinco Emperadores. Les Memories históriques y el Clásicu de los Ritos dicen que Yu el Grande ye'l nietu de Zhuanxu, pero tamién hai otros rexistros, como Ban Gu, que dicen que Yu ye la quinta xeneración de Zhuanxu. Sobre la base d'esto, ye posible que la xente del clan Xia seya descendiente de Zhuanxu.
L'intentu de Gun pa detener l'hinchente
Gun, el padre de Yu el Grande, ye'l miembru más antiguu rexistráu del clan Xia. Cuando'l ríu Mariellu anubrió, munches tribus xuníes ente sigo trabayaron pa controlar y detener l'hinchente. Gun foi nomáu por Yao pa detener l'hinchente. Ordenó la construcción de grandes diques pa bloquiar el camín de l'agua. L'intentu de Gun pa detener l'hinchente duró nueve años, pero foi un fracasu por cuenta de que los hinchentes fixéronse más fuertes. Dempués de nueve años, Yao yá diera'l so tronu a Shun. Gun recibió la orde de ser executáu por Shun en Yushan (chinu:羽山), un monte allugáu ente lo moderno condáu de Donghai, na provincia de Jiangsu y el condáu Linshu na provincia de Shandong.
Establecimientu
L'ésitu de Yu pa detener los hinchentes aumentó la producción agrícola (una y bones los hinchentes fueron destructives). El poder de la tribu Xia aumentó y Yu convertir nel líder de les tribus circundantes. Poco dempués Shun unvió a Yu dirixir un exércitu pa reprimir a la tribu Sanmiao, qu'abusaba de cutio de les tribus fronterices. Dempués de ganalos, desterró-yos al sur de la zona del ríu Han. Esta victoria fortaleció'l poder de la tribu Xia entá más. Como Shun avieyó, pensó nun socesor y dexó el tronu a Yu, a quien consideraba dignu. La socesión de Yu marca l'empiezu de la dinastía Xia. Como Yu averar a la muerte pasó'l tronu al so fíu, Qǐ, en llugar de pasalo al candidatu más capaz, estableciendo asina'l precedente de gobiernu dinásticu o'l sistema hereditariu. La dinastía Xia empezó un periodu de control de la familia o la cla.
Estáu Qi
Tres la derrota de Xia por Shang, los descendientes imperiales esvalixaos fueron absorbíos poles cles cercanos, y dellos miembros de la familia real de la dinastía Xia sobrevivieron como'l Estáu Qi (Henan) hasta 445 e.C.. L'estáu Qi foi bien grabáu na secuencia de comandos d'Oráculu como un partidariu importante de la dinastía Xia.
Soberanos de la dinastía Xia
Según Les memories históriques de Torca Qian, los diecisiete soberanos de la dinastía Xia fueron los siguientes:
El nome del reináu ye dacuando precedíu pol de la dinastía. Por casu: Xia Yu (夏禹).
Vallejera
Vallejera, tamién conocida como Vallegera, ye una llocalidá y un conceyu asitiaos na provincia de Burgos, Castiella la Vieya, na comunidá autónoma de Castiella y Llión (España), contorna d'Odra-Pisuerga, partíu xudicial de Burgos, cabecera del conceyu del so nome.
Datos xenerales
Ye un conceyu d'España, na provincia de Burgos, Comunidá Autónoma de Castiella y Llión. Tien un área de 18,32 km² con una población de 48 habitantes (INE 2009) y una densidá de 3,28 hab/km².
Historia
Villa que formaba parte, na so categoría de pueblos solos, del Partíu de Castrojeriz, unu de de los catorce que formaben la Intendencia de Burgos, mientres el periodu entendíu ente 1785 y 1833, nel Censu de Floridablanca de 1787. Xurisdicción de señoríu, siendo'l so titular el Marqués de Avilafuente, alcalde ordinariu. Darréu, esti señoríu foi trespasáu al conde de Fuentemayor.
Parques eólicos
Parque eólicu «La Zarzuela», de 41,8 MW. de potencia instalada, allugáu nos términos municipales de Los Balbases y Vallejera, promovíu por CyL Enerxía Eólica, de 22 aeroxeneradores Vestas de 1.900 kW. de potencia unitaria, diámetru de rotor de 90 m., altor de buje de 105 m. y rede soterraña de media tensión a 30 kV. de interconexón de los aeroxeneradores, con llegaes a la subestación «Cuatro Picones», con un presupuestu de 47.644.072,89 euros.
Sablera España
La sablera España (españar, espadañal) ye un pequeñu arenal de sable fino, grava y xigues del centru de la mariña asturiana, perteneciente al conceyu de Villaviciosa y enmarcada nuna zona de praos y grandes cantiles nos que s'atopen restos fósiles.
La vexetación autóctona (carbayos, xardones, fayes, castaños, etc.) foi totalmente absorbida polos montes d'ocalitos. Recibe un potente aguaxe, gracies al cual mientres tol añu ye una de les zones preferíes por numberosos nuevos surfistes pa practicar el so deporte favoritu. Na so redolada hai un camping qu'atrai a numberosos braniantes. Mide unos 175 metros y nella desagua'l ríu del mesmu nome. Ye accesible en coche y dispón de servicios de socorrismu. Ta catalogada como LIC.
El so nome remanez de "espadañal", una yerba abundante na zona, del xéneru Iris, de fueyes allargaes y flores azulaes, ablanquiaes o marielles, qu’en dalguna de les sos variedaes echa un golor fediondu al esfregala. Otra teoría ye que remanez del verbu asturianu españar, que significa esplotar, y fai referencia al ruíu que faen les foles al romper contra les roques, fenómenu bien habitual nesta sablera por cuenta de la presencia de riscos predresos.
Aglaiocercus coelestis
El silfu celeste o cometa colivioleta (Aglaiocercus coelestis) ye una especie d'ave de la familia Trochilidae, que s'atopa en Colombia y Ecuador.
Hábitat
Vive nel nivel inferior del interior del monte húmedu o de los cantos del monte, ente l'aguada oriental de los Andes y el Pacíficu, dende 300 hasta 2.100 m d'altitú, más comúnmente escontra los 900 msnm.
Descripción
En permediu, el machu mide 18 cm de llargor y la fema 9.7 cm. El machu presenta plumaxe verde brillante, con matices violeta nel gargüelu, grupa azulada y cola violeta metálica con puntes azules brillantes. La fema tien l'envés color verde; la corona azul brillante; gargüelu blancu con puntos verdes; pechu color crema; banduyu canela ablondu y cola verde escuru azuláu.
Alimentación
Alimentase del néctar de les flores. Busca alimentu a baxu altor. Nun acostuma buscar flores nos árboles.
The World
The World (n'asturianu: 'El Mundo') ye'l nome d'un archipiélagu artificial allugáu cerca a la costa de Dubái, nos Emiratos Árabes Xuníos. Esti proyeutu d'inxeniería ye ún de los más ambiciosos nel emiratu. Les Islles The World miden cuasi 9 quilómetros de llargu y 7 km d'anchu. Cubren un total aproximáu de 9.340.000 metros cuadraos (9,34 km² namái na so superficie terreste, si s'inclúin los espacios maritímos y terrestes son 55 km²). thumb|250px|right|The World n'ochobre de 2007 thumb|250px|right|The World en mayu de 2008
Composición
thumb|left|200px El proyeutu cunta con unes 300 islles allugaes en xeitu de mapamundi, rodiaes per un frañafoles ovaláu. Too ello mide 9 km de llargu per 6 de anchu. Cada islla ocupa un área ente 1,4 y 4,2 ha y tán separtaes d'otres islles per ente 50 y 100 m d'agua, y añaden 232 quilómetros de llinia costera o sableres al Emiratu de Dubái (3 vegaes más que la llinia costera natural de Dubái) Pescúdase que les islles seyan residencies de luxu, centros comerciales, spas y comodidaes pol estilu, too ello respetando l'ambiente llocal, el preciu de ca una cimbla ente 15 y 45 millones de dólares (queda una en venta por 250 millones).
Tresporte
El tresporte a la islla será namái per vía marítima (botes, yates) o aerea (aeroplanu o helicópteru) xa que nun tá prevista denguna conexón per tierra, el viaxe ente 2 puntos del archipiélagu nun debe ser mayor a 15 minutos.
Construcción
El proyeutu ye construyíu pola firma Nakheel Properties y pescúdase que tará fináu pal añu 2008 (sólu la construcción de les islles non el so desendolcu).
thumb|250px|right|Primera islla construyía
Valle de Zamanzas
Valle de Zamanzas ye un conceyu d'España, na provincia de Burgos, comunidá autónoma de Castiella y Llión. Tien un área de 19,27 km² con una población de 68 habitantes y una densidá de 3,53 hab/km².
Historia
Hai bien poca documentación medieval que faiga referencia a los pueblos d'esti valle, qu'en tiempos altomedievales atópase nes llendes territoriales de les alfoces de Arreba y Siero. Los nomes de dalgunos d'estos pueblos, como Ailanes o Gallejones, según el nome de l'alfoz de Siero, suxuren la posibilidá de que fueren poblaos por foramontanos procedentes d'Asturies. Foramontanos tamién yeren los vasconos que poblaríen el llugar nel que tuvo'l so orixe'l pueblu de Bascones. Sicasí, nun son más que conxetures.
A la cayida del Antiguu Réxime constituyir en conceyu, nel Partíu de Sedano, Provincia de Cantabria, darréu camudóse'l nome pol de Santander, la so capital. Nel sieglu XIX el valle, xunto a otros territorios pasaron a incorporase a la provincia de Burgos, perteneciente a la rexón de Castiella la Vieya. Nel Censu de la matrícula catastral cuntaba con 200 llares y 63 vecinos.
El conceyu crez al incorporar a Báscones de Zamanzas.
“Valde Sant Manças” o “Ualde Samanços” D'estos dos formes apaez escritu'l nome d'esti recóndito valle nel llibru Magüetu de les Behetrías de mediaos del sieglu XIV. Una escura etimoloxía acompaña al non menos escuru orixe de los pueblos que s'asientan nes abruptas fasteres d'esti estrechu valle. Hai quien abarrunta que'l nome d'esti valle ta rellacionáu col mártir portugués San Mancio, que les sos reliquies, según la tradición, fueron treslladaes dende Évora a Castiella, concretamente a un pueblu, próximu a Medina de Rioseco, que tomó d'esti santu'l so nome: Villanueva de San Mancio.
Abelmoschus moschatus
Abelmoschus moschatus (L.) Medik., el abelmosco o hibisco ye una planta de la familia de les malvacees, natural d'Exiptu, India y mariña Malabar. Orixinalmente foi clasificada como parte del xéneru Hibiscus, pero agora clasificar nel xéneru Abelmoschus. thumb|Fueyes thumb|Flor thumb|Granes
Carauterístiques
Ye una planta herbal rastrera caducifolia con tarmu maderizu na base y ramificáu qu'algama 150 cm d'altor por hasta 2 m de diámetru. Les fueyes, tetra o penta lobulaes y en forma de corazón, son alternes, rugosas, y cubiertes de vellosidá. Pueden algamar los 15 cm de llargor. Les flores son solitaries y grandes de color blancu o crema. El frutu, qu'esprende un delicáu golor a almizcle, ye una cápsula pentagonal, estrecha y cilíndrica cubierta de pelusa de más de 8 cm de llargu, con numberoses granes.
Farmacognosia
Na medicina tradicional india utilícense los raigaños, granes y n'ocasiones les fueyes pa diverses afecciones.
Fitoquímica
L'aceite de les granes contién fosfolípidos como la 2-cefalina, fosfatidilserina y les sos plasmalógenos. Tamién s'atopó farnesol y la lactona del acedu ambretólico, β-sitosterol y los sos β- y δ-glucósidos aisllar de les fueyes. Los pétalos contienen β-sitosterol, glucósidos del flavonoide miricetina, antocianines como la cianidin-3-sambubiósido y el 3-glucósido de la cianidina. Tamién s'aisllaron de les flores los flavonoides quercetina, hiperósido, quercetin-3-O-β-D-glucopiranósido, quercetin-3-orobinósido, quercetin-3-O-rutinóside, quercetin-3′-O-β-D-glucopiranósido, quercetin-7-O-β-D-glucopiranósido, quercetin-3-O-β-D-6″-acetilglucopiranósido, quercetin-3-O-β-D-xilopiranosil-(1→2)-β-D-galactopiranósido, miricetina, cannabiscitrina, miricetin-3-O-β-D-galactopiranóside, miricetin-3-O-robinósido y miricetin-3-O-β-D-xilopiranosil-(1→2)-β-D-glucopiranósido
Taxonomía
Abelmoschus esculentus describióse por (L. Medik. y espublizóse en Ueber einige künstliche Geschlechter aus der Malven-Familie 46. 1787.
Abelmoschus esculentus
thumb|Flor, detalle.
El quimbombó, quingombó, gombo, molondrón, ocra, okra o bamia, Abelmoschus esculentus, ye una fanerógama tropical de frutu comestible, orixinaria d'África y perteneciente a la familia de les malvacees. En Méxicu llámase-y tamién abelmosco.
Descripción
Los frutos tienen de collechase enantes de la so plena maduración, pos sinón pónense rápido fibrosos y endurecen. thumb|Frutos, variedá verde.
Nomes vernáculos
El nome ocra/okra paez venir de la llingua Nvi del Oeste d'África, concretamente del vocablu “nkruman” y “okwuru” en llingua igbo de Nixeria. Úsase asina, con grafíes diverses, en munchos países, ente ellos Arxelia, Tunicia (nestos dos últimos emplégase tamién el vocablu “gnawia”/“ganaouia”), Alemaña, Estaos Xuníos - a partir d'una variante de Filipines (“okro”).
El vocablu quingombó, de procedencia tamién africana - a partir de “ki-ngombo” y les sos variantes na llingua Bantú d'Angola, estendióse y deformó en munches rexones: Rusia, talo como o como “Gombo”, Portugal y Brasil (“quiabo”), parte d'Estaos Xuníos, Francia, Holanda, Caribe hispanu con “quimbombó” o “quingombó”, “chimbombó” o “guigambó" (Venezuela, Cuba, Puertu Ricu,...).
L'otru nome bien corriente ye bamia, y la so variantes ortográfica “bamya”, usáu en Grecia, Arabia, Albania, Turquía - onde empleguen igualmente'l vocablu “lalo” (esti postreru curiosamente usáu tamién en Mauriciu...), Bulgaria y Bosnia.
Esisten munchos otros nomes más locales, por casu: “m'loukhyya” en Marruecos, “therere” (Chichewa) y “derere” (Tumbuka) en Malaui, “ñajú” en Panamá, “molondrón” na República Dominicana, el nome Hindi/Urdu “bhendi”, “bhindi” o “bendai” n'India, Paquistán, Bangladex, y de cutiu en Gran Bretaña.
Na mariña caribe colombiana, recibe'l nome de “candia” y sirve como base d'un platu conocíu como “guisu de candias” el cual ye d'habitual preparación especialmente nos departamentos de Sucre, Córdoba y Madalena.
A lo último otros vocablos ensin orixe y aplicación local particular: ají turcu, algalia, angelonia, yerba de culiebra, cuernu griegu, deos de señora, candia.
Gastronomía
Les granes madures, turraes, pueden utilizase pa preparar un sucedaneu del café, como se fai en Nicoya. El frutu contién una sustanza mucilaginosa (de testura xelatinosa) útil pa entestar sopes y ragús. Encamiéntase escoyer gombos bien coloriaos de menos de 1 dm de llargu por que nun tean demasiáu duros. El gombo cómese crudu o cocíu y forma parte de los múltiples platos creoles. Utilízase especialmente na preparación del calalou o caralcu (en Cayena).
Combínase bien col tomate, la cebolla, el pimientu, l'ñame, según col curry, el cilantro, el oriéganu, el llimón y el vinagre. Ye una verdura fráxil, que se caltién de dos a tres díes na nevera nuna bolsa de papel.
Usos melecinales
Dada la so rica producción de mucílagu, ye emoliente y pectoral. Pa tratar l'anxina y les afecciones de gargüelu, un remediu ye poner a remueyu les sos fueyes mientres una nueche n'agua fervida conteniendo la so mucílagu pa faer gargarismos.
Pa curar l'ántrax (nun confundir col carbunclu), puede utilizase en cataplasmes y, contra'l resfriáu y la tos, en fervinchu.
Pa tratar les infeiciones por estafilococos nes uñes pueden utilizase, coles mesmes, cataplasmes coles sos fueyes y raigaños.
Taxonomía
Abelmoschus esculentus describióse primero por Carlos Linneo como Hibiscus esculentus en 1753 (Species Plantarum, vol, 2, p. 696) ya incluyida nel xéneru Abelmoschus por Conrad Moench y publicáu por él en Methodus Plantes Horti Botanici et Agri Marburgensis : a staminum situ describendi, 2, p. 617 en 1794.
Chris Massoglia
Orixe y Educación
Chris Massoglia el so nome completu ye Christopher Paul Massoglia tamién conocíu como Chris J Kelly ó Chris Kelly nació'l 29 de marzu de 1992 en Minneapolis, Minnesota. Los sos padres son Christopher y Karen Massoglia, el so padre ye un quiropráctico y la so madre ye ama de casa. Los sos padres son cristianos y republicanos. Tien tres hermanos menores, Matt, Mike y Katie.
Dotáu d'una intelixencia cimera a la media, Massoglia foi educáu en casa pola so madre. Mientres los sos compañeros taben dando temes de tercer grau, Massoglia cursaba estudios d'octavu grau. A la edá de 12 años, matriculárase nuna universidá On-line, onde'l so cursu incluyía psicoloxía del desenvolvimientu, estudios Bíblicos, álxebra y historia d'América.
Entamos na actuación
Massoglia empezó a actuar nos talleres entamaos por una escuela de danza en Minneapolis. Participó n'audiciones p'anuncios de televisión por aciu videos caseros. Los sos primeros trabayos inclúin la publicidá de Target, Marshall Field's, PepsiCo, y Best Buy.
Dempués d'una busca a nivel nacional, foi unu de los trés neños que llegaron a Nueva York pa faer una prueba con Nicole Kidman. A partir del 2003, empezó a trabayar regularmente en televisión sol nome Chris Kelly. Apaeció en dos episodios de Medical Investigation en 2004, y cuatro episodios del drama policial de televisión Búscase en 2005. Empezó a usar el so verdaderu apellíu en 2008.
Cine
Massoglia fixo'l so llargumetraxe debú en 2007 actuando na película Un branu Plumm, que recibió un llanzamientu llindáu nos EE.UU, pero'l so papel más destacáu foi en 2009 como Darren Shan na película Cirque du Freak:Aprendiz de Vampiru. El so siguiente proyeutu va ser la película de terror en 3-D The Hole. Tamién llegó a participar en Charlie St. Cloud interpretando a Sam St. Cloud al ser adultu, xunto a Zac Efron, pero hubo problemes y nun foi publicada la so escena.
Aficiones
Mientres el so tiempu llibre practica jiu-jitsu, toca'l pianu, y monta a caballu, y nel 2004 xugó la Serie Mundial de Pequeñes Lligues Campeonatu Rexonal del Mediu Oeste.
San Martín de Pusa
San Martín de Pusa ye un conceyu español de la provincia de Toledo, na comunidá autónoma de Castiella-La Mancha.
Toponimia
Nun principiu, esti pueblu conocíase como "El Pozuelo" por cuenta de un pozu que los abastecía. Cola repoblación el nuevu pobláu surde más al oeste del anterior que va tomar el nome de "San Martín de Valdepusa" por una ilesia que se fixo pa la devoción a San Martín Obispu y pol señor de Valdepusa, dueñu de les tierres. En 1517 foise perdiendo'l nome de "Pozuelo", calteniéndose'l del Santu.
Símbolos
120px|left|Escudu de San Martín de Pusa L'escudu heráldicu que representa al conceyu foi aprobáu oficialmente la col siguiente blasón:
L'escudu de San Martín de Pusa foi encargáu en 1982 pol Conceyu a los heraldistas ya historiador José Luis Ruz Márquez y Bonaventura Leblic García, quien lo realizaron sofitándose na esistencia de la paraxa de Val del Pozu, orixe del poblamientu.según nel dominiu señorial de les Ribera. Escudu ya informe llograron l'aprobación de la Real Academia de la Historia en sesión de 27 de marzu de 1992.
Historia
En 1357 establezse'l señoríu de Valdepusa en tierres de Talavera por Pedru I. El territoriu tuvo yá habitáu siquier na dómina visigoda y dempués na musulmana, Reconquistáu'l país, cuando se fai la donación real del señoríu, yá esistíen moradores dende'l sieglu XII na zona conocida como "El Pozuelo", onde s'edificaron les primeres cases. Ente los años 1425 y 1430 repoblar con vecinos de Bernuí, que tres la seca tienen de salir del so pueblu, pero'l nuevu pueblu constrúyese más al oeste y el vecinderu de Pozuelo foise treslladando al nuevu caserío de San Martín, asina realizaron obres de suministru d'agües del antiguu pozu escontra 1550, estableciéndose entós toos ellos en San Martín.
Demografía
Na siguiente tabla amuésase la evolución del númberu d'habitantes ente 1996 y 2006 según datos del INE.
Monumentos y llugares d'interés
thumb|left|Ilesia parroquial de San Martín Obispu|262x262px thumb|Casona de los antiguos Señores de Valdepusa thumb|left|Ruines del Castiellu de Santiesteban thumb|right|Fonte la Deliciosa|262x262px
== Señores de Valdepusa == thumb|Aldonza de Ayala, IV Señora del Valdepusa xunto col so maríu Per Afán de Ribera "El Viejo" y la so primer esposa María Rodríguez Mariño|222x222px|esquierda
Diego Luna
Diego Dionisio Luna Alexander ye un actor y direutor mexicanu de televisión, teatru y cine. Ye fíu del escenógrafu Alejandro Luna y de la finada diseñadora de vestuariu inglesa Fiona Alexander, quien morrió nun accidente automovilísticu cuando él tenía dos años.
Biografía
Empecipió la so carrera nel cine a los 8 años col curtiumetraxe L'últimu fin de báter. En 1992 participó na so primer telenovela El abuelo y yo al llau de Gael García Bernal. En 1995 trabayó na telenovela El premiu mayor onde fixo'l papel de fíu de Carlos Bonavides (Huicho Domínguez) y Laura León. Alternó'l cine y la televisión mientres el restu de la década y en 2001 saltó al estrellalgu con Gael na película Y tu mamá también, que convirtióse nun ésitu internacional. Esta cinta catapultó la so carrera y dende entós hai filmado en Méxicu, nos EE. XX. y España con actores como Sean Penn, James Franco, Salma Hayek, Kevin Costner, Tom Hanks, John C. Reilly, Jesús Ochoa, Penélope Cruz y Katy Perry; y nes telenoveles mexicanes con Gonzalo Vega, Gael García Bernal, Ludwika Paleta, Sergio Goyri, Laura León, Rebeca Jones y Sasha Sökol.