cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Teoría heliocéntrica
thumb|275px|Sistema heliocéntricu: órbites de los planetes vistes dende'l Sol. Harmonia Macrocosmica, d'[[Andreas Cellarius (1708).]] El heliocentrismu (del griegu: ἥλιος-helio «Sol» y κέντρον-kentron «centru») ye un modelu astronómicu según el cual la Tierra y los planetes muévense alredor del Sol relativamente estacionariu y que ta nel centru del universu. Históricamente, l'heliocentrismu oponer al xeocentrismu, qu'asitiaba nel centru a la Tierra. La idea de que la Tierra xira alredor del Sol foi propuesta dende'l sieglu III e. C. por Aristarco de Samos,. Anque nun recibió sofitu d'otros astrónomos de l'antigüedá, sí foi citáu por Arquímedes en el contador de sable.
Nun foi sinón hasta'l sieglu XVI, mientres el Renacimientu, cuando un modelu matemáticu dafechu predictivu d'un sistema heliocéntricu foi presentáu pol matemáticu, astrónomu y clérigu católicu polacu Nicolás Copérnico, cola publicación póstuma en 1543 del llibru De Revolutionibus Orbium Coelestium. Esto marcó l'entamu de lo que se conoz en Historia de la ciencia como «revolución copernicana». Nel sieglu siguiente, Johannes Kepler estendió esti modelu pa incluyir órbites elíptiques. El so trabayu sofitar n'observaciones feches con un telescopiu que fueron presentaes por Galileo Galilei.
Primeres concepciones
A cualesquier que se detenga a mirar el cielu, paecerá-y que la Tierra atopa estática nun solu llugar ente que tou nel cielu sale pol Oriente y métese pel Poniente una vegada al día. Con daqué más d'escrutiniu, sicasí, van reparase movimientos más complicaos. Por casu, que los puntos de salida del Sol y de la Lluna camuden a lo llargo del añu, o que delles estrelles y planetes sumen mientres munchos meses, o bien que los planetes dacuando aparenten movese en direición contraria en rellación a les estrelles de fondu (esti movimientu aparente» conozse como retrogradación de los planetes).
A midida que estos movimientos celestes fueron meyor reparaos y entendíos, pudieron ellaborase meyores descripciones; la más conocida foi'l «Sistema ptolemaicu», qu'algamó la so espresión más completa nel sieglu II d. C. El sistema ptolemaicu yera un sofisticáu sistema astronómicu diseñáu pa calcular les posiciones de los planetes hasta un altu grau d'exactitú. Ptolomeo mesmu, nel so Almagesto, señala que tou modelu que describa los movimientos planetarios ye puramente un artiluxu matemáticu, y como nun hai manera de saber cuál ye real, el modelu más senciellu y que refundie los númberos correutos ye'l que tendrá d'utilizase. Sicasí, refugó la idea d'una rotación de la Tierra por absurda, pos imaxinaba que se crearíen grandes vientos. Les sos hipótesis planetaries yeren lo suficientemente convenientes como por que les distancies de la Lluna, Sol, planetes y estrelles pudieren ser determinaes «creando órbites celestes esfériques» como si fueren «realidaes allegantes». Esto asitió a les estrelles a menos de 20 unidaes astronómiques (un retrocesu en comparanza col esquema heliocéntricu d'Aristarco de Samos, que dende diba sieglos asitiara a les estrelles necesariamente siquier dos órdenes de magnitú más lloñe).
Mundu griegu y helenísticu
Heráclides Pónticu (sieglu IV e. C.) esplicaba'l movimientu diariu aparente de la esfera celeste per mediu de la rotación de la Tierra. Suel dicise que creía que Mercuriu y Venus orbitaban al Sol, que de la mesma (al pie de los demás planetes) orbitaba alredor de la Tierra.
La primer persona conocida que propunxo un sistema heliocéntricu foi —con tou— Aristarco de Samos (c. 270 e. C.). Al igual que Eratóstenes, calculó'l tamañu de la Tierra y midió el tamañu y les distancies de la Lluna y del Sol nun tratáu que sobrevivió; n'este, Aristarco conclúi que'l Sol ye seis o siete veces más anchu que la Tierra y per ende cientos de vegaes más avolumáu.
Revolución copernicana
thumb|250px|Sistema heliocéntricu de Copérnico simplificáu. Estractu de [[De revolutionibus.]]
Modelu astronómicu
Nel sieglu XVI, el De revolutionibus de Nicolaus Copernicus presenta un discutiniu completu d'un modelu heliocéntricu del universu d'una manera bien paecida al que Ptolomeo, nel so Almagesto, presentara'l so modelu xeocéntricu nel sieglu II d. C. Copérnico alderica les implicaciones filosófiques del sistema que propón, ellaborar geométricamente en detalle con observaciones astronómiques escoyíes pa derivar los parámetros del so modelu y escribe numberoses tables astronómiques que dexaben calcular les posiciones pasar y futuru de les estrelles y planetes. Con esto, Copérnico movió l'heliocentrismu, de la especulación filosófica, a l'astronomía xeométrica predictiva -en realidá, nun predicía la posición de los planetes meyor de lo que yá lo faía'l sistema ptolemaicu.
El puntu de vista de la ciencia moderna
Los trés lleis de Kepler (empiezos de 1600) describen matemáticamente el movimientu de los planetes nes sos órbites alredor del Sol. Trés pruebes aparentes de la hipótesis heliocéntrica fueron daes, en 1727 por Bradley, en 1838 por Friedrich Wilhelm Bessel y en 1851 por Foucault. Bessel probó que'l paralax estelar yera mayor que cero al midir un paralax de 0.314 minutos d'arcu de la estrella 61 Cygni. El mesmu añu, Friedrich Georg Wilhelm Struve y Thomas Henderson midieron los paralaxs d'otros dos estrelles, Vega y Alfa Centauri.
La idea de que l'heliocentrismu tampoco resultaba verdaderu nun sentíu estrictu, foi adquirida pasu ente pasu. Que'l Sol nun yera'l centru del universu sinón una ente innumberables estrelles, foi sosteníu arelladamente por Giordano Bruno. Nel cursu de los sieglos XVIII y XIX, l'estatus del Sol puramente como una estrella más ente munches volvióse cada vez más obviu. Pal sieglu XX, entá antes del descubrimientu de qu'hai munches galaxes, yá nun yera tema d'alderique.
El conceutu d'una velocidá absoluta, incluyendo'l «tar en reposu» como un casu particular, ta rexíu pol principiu de relatividá, tamién esaniciando cualquier centru obviu del universu como un orixe de coordenaes natural. Delles formulaciones del principiu de Mach consideren que'l marcu en reposu con al respective de les mases distantes nel universu, tien propiedaes especiales.
Inclusive si'l discutiniu llindar al sistema solar, el Sol nun ta nel centru xeométricu de la órbita de nengún planeta, sinón aproximao nel focu de la órbita elíptica. Amás, dáu'l fechu de que la masa d'un planeta nun puede despreciase con rellación a la masa del Sol, el centru de gravedá del sistema solar atópase llixeramente movíu del centru del Sol (les mases de los planetes, principalmente Xúpiter, representen el 0.14 % de la del Sol). Ye por esto qu'un astrónomu hipotéticu asitiáu nun planeta estrasolar, repararía un "avalumbu" nel movimientu del Sol.
Usu modernu de «xeocéntricu» y «heliocéntricu»
En cálculos modernos, los términos xeocéntrico y heliocéntrico» utilícense xeneralmente pa referise a sistemes de coordenaes que s'escueyen por razones práutiques. En tales sistemes, puede escoyese l'orixe como'l centru de mases de la Tierra, del sistema Tierra-Lluna, del Sol, del Sol más los planetes mayores o inclusive del sistema solar na so totalidá. Sicasí, dicha seleición de coordenaes xeocéntriques» o «heliocéntriques» tienen namái implicaciones práutiques y non filosófiques o físiques.
Perceición popular
Una parte de la xente entá cree nel modelu xeocéntricu. Aproximao unu de cinco estauxunidenses cree que'l Sol da vueltes a la Tierra, acordies con encuestes de 1999 y 2006. Aproximao un terciu de los rusos creen nel modelu xeocéntricu, según encuestes de 2011.
Christa Zechmeister
Christa Zechmeister, ye una esquiadora retirada que ganó 1 Copa del Mundu en disciplina d'Eslalon y 6 victories na Copa del Mundu d'Esquí Alpín (con un total de 12 podiums).
Takashi Yamahashi
Takashi Yamahashi (山橋 貴史, ) ye un ex-futbolista xaponés.
Seleición masculina de fútbol d'Exiptu
La Seleición de fútbol d'Exiptu ye l'equipu representativu del país nes competiciones oficiales. Ye dirixida pola Asociación Exipcia de Fútbol, una de los fundadores de la Confederación Africana de Fútbol.
Exiptu foi unu de los pioneros del fútbol africanu, al ser el primer representante de dichu continente en participar nuna Copa Mundial de Fútbol (la de 1934).
Amás, ye unu de los meyores equipos del continente, ye la seleición que más títulos ostenta de la Copa Africana de Naciones con un total de siete, el postreru d'ellos consiguíu en 2010. Ente 1958 y 1961 foi denominada Seleición de fútbol de la República Árabe Xunida productu de la so fusión con Siria; esti nome foi ocupáu inclusive hasta 1970, entá dempués de que Siria refugara la unión.
Historia
El primer equipu nacional de fútbol exipcio constituyir en 1920 pa competir nos Xuegos Olímpicos de branu en Bélxica. El partíu d'apertura de la so campaña foi una derrota contra los italianos. Exiptu apaeciera en dos Copes Mundiales de la FIFA y ye l'equipu más esitosu de la Copa Africana de Naciones, ganando la competencia siete veces, siendo la Copa Africana de Naciones 2010 la más recién.
Copa Africana de Naciones
Exiptu participó per primer vegada nel primer tornéu de la Copa Africana de Naciones en 1957. Nel so primer partíu, que foi semifinal, enfrentar a Sudán, ganando 2-1 con goles de Raafat Attia y Ad-Diba, lo que dexó a Exiptu xugar na so primer final. Na final, enfrentaron a Etiopía, na qu'Exiptu ganó 4-0, con estos goles marcaos por Ad-Diba, lo que los convierte en campeones per primer vegada na Copa Africana de Naciones. El máximu goliador d'esti tornéu foi Ad-Diba d'Exiptu con cinco goles.
Na so segunda participación na Copa Africana de Naciones en 1959, Exiptu volvió ser campeón. Solo había tres equipos nesi tornéu, siendo Etiopía, Sudán y el mesmu Exiptu. Exiptu nuevamente tuvo invictu nesti tornéu, como nel tornéu anterior en 1957, ganando tantu a Etiopía como a Sudán.
La so tercer apaición, que foi na Copa Africana de Naciones de 1962, foi n'Etiopía, onde Exiptu enfrentó a Uganda nes semifinales, había solu cuatro equipos nesti tornéu, con un marcador de 2-1. Exiptu depués avanzó a la final, onde s'enfrentó a los anfitriones Etiopía, pero perdió 4-2 mientres el tiempu extra, perdiendo asina la so primer final na Copa Africana de Naciones, xunto con Etiopía siendo campeones per primer vegada y tamién siendo'l primeru nación pa ganalo amás d'Exiptu, que fueron campeones dos vegaes.
Pa la Copa Africana de Naciones de 1965, Exiptu calificó pal tornéu, pero retiráronse por cuenta de la so rellación diplomática con Tunicia, que fueron anfitriones del tornéu.
Una vegada más, Exiptu retirar de la Copa Africana de Naciones de 1968, contra'l anfitrión n'Etiopía.
Na Copa Africana de Naciones de 1970, entamada nuevamente en Sudán, Exiptu taba nel Grupu B xunto con Ghana, Guinea y la República Democrática del Congo, conocida como Congo-Kinshasa nesi entós. Nel so partíu d'apertura, Exiptu ganó a Guinea por un marcador de 4-1, nel que Ali Abo Greisha anotó dos veces, Hassan El-Shazly anotó una vegada, y Taha Basry tamién anotó una vegada mientres esi xuegu. El siguiente xuegu d'Exiptu foi contra Ghana, que terminó con un empate 1-1, con Ibrahim el domingoanotando pa Ghana y Bazooka anotando pa Exiptu. Nel so tercer xuegu nesti tornéu, enfrentar a Congo-Kinshasa, nel qu'Exiptu ganó 1-0 por un gol de Abo Greisha. Exiptu terminó siendo'l primeru, avanzando a la siguiente ronda, onde s'enfrentaron a Sudán. Nel xuegu contra Sudán, Exiptu perdió'l so primer partíu na Copa Africana de Naciones por un marcador de 2-1, con El-Shazly anotando l'empate que punxo a Exiptu a tiempu extra, antes de ser anotáu nuevamente per Sudán, esaniciándolos asina de xugando la final. Sicasí, nel partíu pol tercer llugar, ganaron Costa de Marfil por un marcador de 3-1, lo que fizo qu'Exiptu se convirtiera nel tercer llugar nuevamente nesti tornéu.
Pa la Copa Africana de Naciones de 1972, Exiptu nun pudo clasificase per primer vegada nesti tornéu dempués de ser esaniciáu per Marruecos por un marcador global de 5-3.
Sicasí, Exiptu tornó pa la Copa Africana de Naciones de 1974, na cual fueron anfitriones per primer vegada. Na fase de grupos, Exiptu taba nel Grupu A con Zambia, Uganda y Costa de Marfil. Exiptu tuvo ésitu, ganando a Uganda 2-1, Zambia con un marcador de 3-1, y Costa de Marfil por un marcador de 2-0. Pasaron a les semifinales pa xugar contra Zaire. Exiptu perdió 2-3 contra Zaire, polo qu'Exiptu tuvo qu'enfrentar al Congo pol tercer puestu. Exiptu ganó Congo con un resultáu de 4-0.
Na Copa Africana de Naciones de 1976, n'Etiopía, tuvieron nel Grupu A colos anfitriones Etiopía, Guinea y Uganda. Exiptu ganó a Uganda por 2-1, pero empató contra Uganda 1-1 y Etiopía, tamién 1-1. A pesar d'esto, Exiptu avanzó a la ronda final. Na ronda final, Exiptu perdió tolos sos xuegos. Exiptu perdió contra Marruecos por 2-1, 4-2 contra Guinea y 3-2 contra Nixeria. Sicasí, anotaron nestos trés partíos. Este ye'l primer tornéu de la Copa Africana de Naciones qu'Exiptu perdió 3 xuegos consecutivos.
Exiptu nuevamente nun pudo clasificase pa la Copa Africana de Naciones de 1978 en Ghana.
Exiptu retirar mientres la clasificación pa la Copa Africana de Naciones de 1982 en Libia.
Pa la Copa Africana de Naciones de 1984, Exiptu tornó. Exiptu, Camerún, Costa de Marfil y Togu viéronse empataos nel Grupu A. Exiptu ganó por 1-0 a Camerún, Costa de Marfil por 1-2, pero empató con Togu por 0-0. Exiptu avanzó a la siguiente ronda, les semifinales, pa enfrentar a Nixeria. Exiptu perdió contra Nixeria en penales, con un resultáu en penales de 7-8, depués d'empatar 2-2. Pal partíu pol tercer llugar, Exiptu perdió 3-1 ante Arxelia.
A pesar de qu'Exiptu taba nel cuartu llugar nel tornéu anterior, camudó. Na Copa Africana de Naciones de 1986, Exiptu volvió ser el anfitrión. Nel so primer partíu, Exiptu perdió contra Senegal por 1-0. Sicasí, Exiptu pasó a ganar los sos dos partíos restantes na fase de grupos, con puntuaciones de 2-0 contra Costa de Marfil, y 2-0 contra Mozambique. Exiptu taba en primer llugar nel Grupu A, y nes semifinales, Exiptu ganó contra Marruecos por 1-0, avanzando a la final dende la edición de 1962, pa xugar contra Camerún, que tenía a Roger Milla. Exiptu ganó'l xuegu 5-4 en penales, depués d'empatar 0-0, convirtiéndose asina en campeones per tercer vegada dende'l tornéu de 1959.
Le Cours
Le Cours ye una comuña francesa del departamentu de Morbihan, na rexón de Bretaña. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Seleición masculina de fútbol d'Exiptu
Copa Africana de Naciones
Na Copa Africana de Naciones de 1990 n'Arxelia, empioró. Exiptu calificó pa esti tornéu, y asitiar nel Grupu A, xunto con Arxelia, Nixeria y Costa de Marfil. Exiptu perdió tolos sos xuegos de la fase de grupos, lo que fizo qu'Exiptu nun llograra siquier un puntu per primer vegada na Copa Africana de Naciones. Les puntuaciones son la derrota por 3-1 ante Costa de Marfil, la derrota por 1-0 ante Nixeria y la derrota por 2-0 ante Arxelia.
Na Copa Africana de Naciones de 1992, celebrada en Senegal, Exiptu ingresó clasificando pa esti tornéu. Exiptu asitiar nel Grupu D con Ghana y Zambia. Nel so xuegu contra Zambia, Exiptu perdió 1-0. Nel so xuegu contra Nixeria, perdieron nuevamente por una puntuación de 1-0 tamién. Exiptu nuevamente falló en llograr siquier un puntu per segunda vegada, siendo consecutivos, amás de perder tolos sos xuegos na fase de grupos.
Na Copa Africana de Naciones de 1994, en Tunicia, Exiptu taba nel Grupu B con Nixeria y Gabón. Nel so primer partíu, contra Gabón, Exiptu ganó 4-0 con goles de Ayman Mansour, Hamza El-Gamal, nel qu'anotaron una vegada nesi xuegu, y Bashir Abdel Samad, qu'anotó dos. Nel so segundu partíu, empataron contra Nixeria por 0-0. Exiptu pudo clasificase pa la siguiente ronda, que fueron los cuartos de final, siendo'l primer llugar nel Grupu B por diferencia de goles, pa enfrentar a Malí. Nesti xuegu, Exiptu perdió 0-1 contra Malí en Stade El Menzah en Tunicia, lo que noquió a Exiptu del tornéu.
Na edición de 1996, entamada en Sudáfrica, Exiptu participó nesti tornéu. Exiptu asitiar nel Grupu A colos anfitriones Sudáfrica, Camerún y Angola. Nel so primer xuegu, Exiptu enfrentar a Angola, ganando con ésitu 2-1 con dambos goles marcaos por Ahmed El-Kass. Nel so segundu xuegu, sicasí, Exiptu perdió 2-1 contra Camerún. Nel so tercer xuegu, contra Sudáfrica, Exiptu ganó a Sudáfrica 0-1, col gol d'El-Kass. Exiptu clasificó a los cuartos de final, como subcampeón del grupu, detrás de los anfitriones. Nos cuartos de final, Exiptu enfrentar a Zambia. Nesti xuegu, Exiptu perdió 3-1. Esto esanició a Exiptu, con Sudáfrica ganando'l so primer títulu y como anfitriones.
Na Copa Africana de Naciones de 1998, en Burkina Fasu, Exiptu clasificó pa esti tornéu. Exiptu asitiar nel Grupu D, con Mozambique, Zambia y Marruecos. Nel so primer xuegu, Exiptu ganó Mozambique por 2-0, colos dos goles de Hossam Hassan. Nel xuegu contra Zambia, Exiptu volvió ganar 4-0, colos goles como un hat trick de Hassan y unu de Radwan. Nel so tercer xuegu, sicasí, Exiptu perdió contra Marruecos, 1-0, col gol anotáu nel minutu 90 de Mustapha Hadji. A pesar d'esta derrota, Exiptu clasificó a los cuartos de final, como subcampeón del Grupu D, y enfrentaríase a cuenta de Marfil. Nesti xuegu, Exiptu ganó 5-4 en penales, dempués d'un empate 0-0. Esto fixo qu'Exiptu avanzara a les semifinales dende'l tornéu de 1986. Na so semifinal, Exiptu enfrentó a los anfitriones Burkina Fasu, na qu'Exiptu ganó a Burkina Fasu por un marcador de 2-0, colos goles marcaos por Hassan. Esto fixo qu'Exiptu fora a la final dende'l tornéu de 1986, el mesmu tornéu que foi'l so últimu tornéu como campeones, pa xugar contra Sudáfrica. Na final, Exiptu tuvo ésitu, ganando 2-0, con un gol de Ahmed Hassan y un gol de Tarek Mostafa. Exiptu ganó'l so cuartu títulu desque ganaron como anfitriones nel tornéu de 1986.
Pa la Copa Africana de Naciones 2000, Exiptu ingresó como'l campeones defensores. Esti tornéu foi en Ghana y Nixeria. Taben nel Grupu C con Senegal, Zambia y Burkina Fasu. Nestos trés xuegos, Exiptu ganó los trés. El so partíu contra Zambia foi una victoria por 2-0, una victoria por 1-0 sobre Senegal y una victoria por 4-2 contra Burkina Fasu. Con estos trés victories, Exiptu foi'l líder del grupu y avanzaron a los cuartos de final. Nos cuartos de final, perdieron ante Tunicia 0-1, el gol foi anotáu por un penal. Exiptu foi esaniciáu del tornéu, nel que Camerún ganó'l so tercer títulu.
Na Copa Africana de Naciones 2002, en Mali, Exiptu clasificar pa esti tornéu. Exiptu asitiar nel Grupu D con Senegal, Tunicia y Zambia. Nel so primer partíu, Exiptu perdió 0-1 ante Senegal. Sicasí, Exiptu ganó los sos dos xuegos de la fase de grupos restantes, colos resultaos de 1-0 contra Tunicia y 2-1 contra Zambia. Exiptu avanzó a los cuartos de final, como subcampeón, con seis puntos, pa enfrentar a Camerún. Nesti xuegu, siendo Camerún vs. Exiptu, nos cuartos de final, Exiptu perdió 1-0. Este resultáu esanició a Exiptu. Nesti tornéu, Camerún ganó'l so cuartu títulu, siendo'l segundu títulu ganáu consecutivamente.
Exiptu clasificar pa la Copa Africana de Naciones 2004, que se celebró en Tunicia. Exiptu asitiar nel Grupu C con Arxelia, Zimbabue y Camerún. Exiptu ganó 1-2 contra Zimbabue, perdió 2-1 ante Arxelia y empató 0-0 contra Camerún. Exiptu nun pudo clasificase pa los cuartos de final por cuenta de qu'Arxelia anotó un gol más qu'Exiptu, dempués d'igualar en puntos y diferencia de goles. Tunicia, los anfitriones ganaron el so primer títulu, venciendo a Marruecos na final.
Na Copa Africana de Naciones 2008 en Ghana, Exiptu clasificar pa esti tornéu. Nesti tornéu, Exiptu asitiar nel Grupu C con Camerún, Zambia y Sudán. Exiptu venció a Camerún 4-2, ganó contra Libia por un marcador de 3-0, pero empató 1-1 contra Zambia. Exiptu ingresó a los cuartos de final como'l líder del grupu. Nos cuartos de final, Exiptu enfrentó y venció a Angola por 2-1. Depués, Exiptu avanzó a les semifinales pa enfrentar a cuenta de Marfil. La última vegada que s'enfrentaron foi na final de 2006, na qu'Exiptu ganó'l xuegu, reclamando'l so quintu títulu. Nes semifinales, Exiptu salió victoriosu, venciendo a cuenta de Marfil 1-4. Exiptu avanzó a la final pa enfrentar a los cameruneses. Nesti xuegu, Exiptu ganó 0-1 gracies a un gol de Goala de Mohamed Aboutrika, qu'ayudó a Exiptu a ganar el so sestu títulu. Esto tamién marcó a Exiptu ganando dos Copes d'África consecutives.
Na Copa Africana de Naciones 2010, n'Angola, Exiptu clasificar pal tornéu. Exiptu taba nel Grupu C con Nixeria, Benín y Mozambique. Exiptu ganó los sos trés xuegos de la fase de grupos, avanzando asina a los cuartos de final, pa enfrentar a Camerún. Nesti partíu, Exiptu ganó 3-1 dempués del tiempu extra, esaniciando asina al equipu camerunés. Nes semifinales, enfrentar a Arxelia, na qu'Exiptu ganó por 4-0, lo que fizo qu'Exiptu fora a la final per tercer vegada consecutiva. Na final, Exiptu enfrentar a Ghana. Nesti xuegu, Exiptu ganó 1-0 contra Ghana, col goliador de gol siendo Gedo. Esto llevó a Exiptu al so séptimu títulu, ganar la so tercer copa consecutiva, convertise na primer nación en ganar tres títulos consecutivos de la Copa Africana de Naciones, convirtiéndose nel equipu más esitosu d'esti tornéu.
Sicasí, pa la Copa Africana de Naciones 2012 en Gabón y Guinea Ecuatorial, anque Exiptu foi'l campeón defensor, nun pudo clasificase. Tampoco se clasificaron pa la Copa Africana de Naciones 2013. Per tercer vegada consecutiva, Exiptu nun pudo clasificase pa la Copa Africana de Naciones, esta vegada en Guinea Ecuatorial en 2015.
Pa la Copa Africana de Naciones 2017, que se va celebrar en Gabón, Exiptu tien que calificar pa participar. Exiptu semar nel Grupu G con Nixeria, Tanzania y Chad. Nel so primer xuegu, contra Tanzania, Exiptu ganó 3-0. Esto convirtió a Exiptu en líder del grupu conxuntu por diferencia de goles con Nixeria, con dambes naciones ganando'l so primer partíu. El 4 de xunu de 2016, nel so partíu de clasificación fora de casa contra Tanzania, Exiptu ganó 2-0 y llogró asegurar la so plaza na edición 2017 del campeonatu. Esto marcó'l regresu d'Exiptu a la competencia depués de 7 años de perder les 3 ediciones anteriores.
En Gabón, Exiptu rexistró un empate 0-0 contra Mali nel so primer partíu nel Grupu D. [29] Socesives victories por 1-0 contra Uganda y Ghana vieron a los faraones calificar a los cuartos de final como ganadores del grupu. Exiptu enfrentar a Marruecos na fase de cuartos de final, y ganó a los sos rivales del norte d'África per primer vegada en 31 años pa establecer un choque de semifinales con Burkina Fasu. El gol de Mohamed Salah contra los Stallions foi atayáu por un golpe de Aristide Bancé ; Sicasí, el veteranu porteru Essam El-Hadarysalvó dos llanzamientos puntuales na riola de penales pa ganar un llugar na final pal so equipu. Exiptu enfrentar por tercer vegada nesta etapa a Camerún, cola esperanza de que la hestoria repitir por un octavu títulu. Exiptu abrió'l marcador antes del fuelgo gracies al mediocampista del Arsenal Elneny. Sicasí, Camerún intensificó'l so xuegu na segunda metá y Nicolas Nkoulou anotó l'empate primero que Vincent Aboubakar anotara'l segundu gol nos últimos minutos. Per segunda vegada na so hestoria, Exiptu perdió una final de la AFCON, y per primer vegada perdió una final ante'l so rival Camerún.
Copa Mundial de la FIFA
Exiptu clasificóse pa la Copa Mundial de la FIFA tres veces: en 1934, en 1990 y pa la Copa Mundial de la FIFA 2018. Exiptu foi'l primer país africanu en clasificar pa la Copa del Mundu y perdió ante Hungría por 4-2 nel so primer y únicu partíu en 1934. Solo anotaron un gol na Copa Mundial de 1990, anotáu por Magdi Abdelghani , pa dar a los exipcios el so primer puntos del tornéu.
El 8 d'ochobre de 2017, depués de 28 años d'ausencia, Exiptu clasificar de manera dramática pa la Copa Mundial de la FIFA 2018, dempués d'una victoria por 2-1 sobre'l Congo. Los dos goles fueron anotaos por Mohamed Salah col segundu gol nun dramáticu penal d'últimu minutu. Salah agora marcó la mayor cantidá de goles na Clasificación Mundial CAF 2018 na ronda 3 con cinco goles.
Estadístiques
Lleenda: PX: Partíos xugaos; PG: Partíos ganaos; PE: Partíos empataos; PP: Partíos perdíos; GF: Goles a favor; GC: Goles en contra.
Copa Africana de Naciones
thumb|400px|Llista de campeonatos de la Copa África apoderada por, con siete títulos, siguida de con cinco y  con cuatro.
Xugadores
Llista preliminar de 29 xugadores pa la Copa Mundial de Fútbol de 2018
Seleición Mayor
Ye la seleición que más títulos tien d'esta competición.
Aplonis magna
Aplonis magna ye una especie d'ave paseriforme de la familia Sturnidae endémica de les islles Schouten, al norte de Nueva Guinea, pertenecientes a Indonesia.
Descripción
Ye un páxaru frugívoro que mide ente los 28–41 cm de llargor, incluyida la so carauterística llarga cola. La so cola ye tan llarga o más que'l restu del so cuerpu na subespecie nominal, anque na subespecie brevicauda solo mide dos tercios del llargor del cuerpu. Na naturaleza suelen alzar y abrir la so llarga cola. Si plumaxe ye dafechu negru, con rellumos verdosos en tol cuerpu y morenures na cabeza. Presenta goches na frente. El so picu y pates son negros y l'iris de los sos güeyos ye pardu. Nun presenta dimorfismu sexual.
Distribución y hábitat
Alcuéntrase confináu nes islles de Biak y Numfor, onde ocupa toa clase de hábitats forestales.
Idioma usku
El usku o afra ye una llingua papú casi estinguida y ruinamente documentada falada por namái unes 20 persones, la mayoría adultos, na aldega de Usku en Irian Jaya n'Indonesia. S. Wurm (1975) clasificar como caña indpendiente de les llingües tres-neoguineanes, anque M. Ross (2005) nun atopó evidencia fayadiza pa clasificala d'esa manera y dexar pendiente de clasificación.
Utrillas
Utrillas ye una llocalidá y conceyu español nes Cuenques Mineres, provincia de Teruel, Aragón. Ye la capital alministrativa de la contorna.
El conceyu componer Utrillas, Barriada Obrera del Sur y Las Parras de Martín, integráu en Utrillas dende 1968. La población del conceyu ye de.
Xeografía
Emplazada a 968 msnm, Utrillas alcontrar na aguada norte de la Sierra de San Just, lo qu'esplica'l so clima estremu, con máximes branices de 36 ºC y mínimes de –15 ºC pel hibiernu. La precipitación añal ye más bien escasa, en redol a los 550 mm.
Edá Antigua y Media
Los oríxenes de Utrillas remontar a la dómina íbera y romana, esistiendo restos del asentamientu que depués daría llugar a la población actual.
Mientres el dominiu musulmán, la población dependió del reinu taifa d'Albarracín en manes de Azagra. En tiempos de la Reconquista foi cuando a Utrillas empezóse-y a conocer pol so actual nome. Pertenecía al Reinu d'Aragón, quedando sol dominiu de los Caballeros de Santiago a partir de 1161, con sede nel Castiellu de Montalbán, por disposición espresa de Ramón Berenguer IV. Col aportar del tiempu, la población arrodió'l castiellu y Utrillas foi nomada Conceyu pa depués pasar a ser nomada Villa Real, pol monarca Fernandu II d'Aragón, formando parte de la Corona d'Aragón.
La importancia del sosuelu na hestoria del conceyu ye patente yá nel sieglu XI, cola busca de materiales na tierra de Utrillas. Esiste constancia documental de que nel añu 1067 estrayíase'l acebache a flor de tierra dientro del mesmu términu municipal. El material yera guardáu nos cuartones del castiellu, hasta que veníen recoyelo los mercaderes de Vinaròs para depués vendelo a comerciantes de Llevante que trataben mercantilmente con xenoveses. L'acebache de Utrillas sirvió, naquella dómina, pa la fabricación d'adornos y botones, siendo de los más apreciaos.
A la fin de la Edá Media, la capitalidad de la cuenca minera foi puesta so la advocación de Santa Bárbara, patronalgu confirmáu por bulda del Papa Alejandro VI nel sieglu XV. Nesa dómina, la villa cuntaba con un conventu de benedictinos na zona de Viñuela, que yá apaez documentáu en 1470. Los relixosos benedictinos vivíen de la fabricación de llicores, y cúntase que la comunidá disponía d'agua corriente nes sos instalaciones tomada del ríu Moral a más de dos quilómetros de distancia del conventu.
Edá Moderna y Contemporánea
Hacia l'añu de 1700 yá se conocía la riqueza carbonífera de la zona, pero foi'l postreru cuartu del sieglu XVIII cuando se progresó na conocencia y potenciación de dichos recursos. Na llocalidá instaláronse dos Reales Fábriques de cristal y aceru so la proteición de Carlos III, siendo la so fecha de constitución 1798. Autores del sieglu XIX cifraron el consumu d'estes fábriques en 1 500 tonelaes de carbón, pero diversos problemes conducieron al cese de la fabricación escontra 1822. Pascual Madoz, nel so Diccionariu xeográficu-estadísticu-históricu d'España de 1845, describe a Utrillas de la siguiente manera: «Componer d'unes 60 cases y una ilesia parroquial, de La Natividá de La nuesa Señora... Hai nesti términu distintos vetes de carbón mineral, nes cualos abriéronse dellos pozos de [los] que s'estrayen cantidaes de muncha considerancia, que seríen enforma mayores si fixérense bonos caminos... Les fábriques d'aceru y cristal qu'antes taben en trabayos, cesaron fai yá dalgún tiempu». Tamién señala que la llocalidá producía trigu, centenu y granes, y que, pese haber munches camperes, nun s'aprovechaben pola escasez de ganáu.
Nes décades de 1850 y 1860, la cuenca de Utrillas empezó a ser esplorada con intereses industriales; xeólogos ya inxenieros analizaron el mineral, alvirtiendo la viabilidá de la esplotación, dau la espesura de les capes de lignitu. Hasta 1885 nun se realizó'l mapa de Teruel pal Institutu Xeólogu y Mineru d'España, quedando delimitadas les distintes zones coles sos potenciales riqueces.
El desenvolvimientu mineru aportó nel sieglu XX nuna gran plataforma d'estracción minera al traviés de guíes y so tierra. Dende principios del sieglu XX, una de les principales empreses qu'esplotaron el carbón a gran escala ye la compañía Mines y Ferrocarriles de Utrillas. Esta organización, fundada nel Casino Mercantil de Zaragoza en 1900, creó'l Cotu de Utrillas con cañes a Escucha y Valdeconejos; darréu, a partir del añu 1948, estender a Palombar de Regueros. Cabezo de les Eres y Serna fueron de les primeres mines qu'empezaron a esplotase pola Compañía de Utrillas, esplotando toles capes de carbón esistente na zona.
Pa facilitar la salida de los productos mineros, construyóse coles mesmes un ferrocarril que xunía la cuenca minera de Utrillas con Zaragoza. Dispunxo de 127 km de vía métrica con once estaciones y tuvo en funcionamientu ente 1904 y 1966.
Al empiezu de la Guerra Civil Española, Utrillas —a diferencia d'otros conceyos de la provincia de Teruel— nun secundó la sulevación militar de 1936. El 19 de xunetu d'esi añu, en Utrillas fueron deteníos los elementos más destacaos de la derecha y foi instauráu'l comunismu llibertariu. Arriendes d'ello, una espedición de guardias y voluntarios intentaron el 22 y el 24 de xunetu tomar la llocalidá pal bandu nacional; los mineros, perbién pertrechados pa la resistencia con armamentu y trincheres, favorecieron que los insurxentes fracasaren nel so intentu. Yá avanzada la guerra, ente'l 9 de marzu y mediaos d'abril de 1938 producióse la rotura del frente republicanu que s'estendía dende Vivel y Rudilla hasta Belchite; el 14 de marzu, el Cuerpu d'Exércitu de Galicia —unidá militar del Exércitu de Franco— ocupó Utrillas, centru neurálxicu de tola cuenca minera.
El parte de guerra del bandu "nacional" del día 15 asina lo reflexaba: «siguió güei... la meyora de les nueses tropes, ocupándose'l Conventu del Olivar, Estercuel, el vértiz Mirabella, Torre de l'Arca, Montalbán, vértice Horma, Escucha y el pueblu y les mines de Utrillas».
Demografía
Nel fogaje de 1495 —censo ordenáu por Fernando'l Católicu—, Utrillas figura con 40 «fueos» o llares, lo qu'equival a unos 200 habitantes. Y a mediaos del sieglu XIX, el censu de 1857 rexistra una población de 375 habitantes pa la llocalidá.
Mientres el sieglu XX la población de Utrillas esperimentó un espectacular aumentu, dende los 485 habitantes de 1900 hasta algamar los 4 573 habitantes en 1981. Ente finales de la década de 1970 y entamos de la década de 1980, foi cuando un mayor númberu de persones convivieron en Utrillas, llegando a tener una población de fechu cimera a los 5 000 habitantes. Sicasí, l'ulterior escosamientu de les mines carboníferes provocó un descensu demográficu, perdiendo más de mil habitantes en dos décades.
Economía
thumb|240px|El Monumentu al Mineru, nel centru de la llocalidá, reflexa la importancia que tuvo esta actividá en Utrillas. Na contorna que lleva'l nome de Cuenques Mineres, la minería foi siempres l'actividá predominante. Nel pasáu, el carbón estrayíu de les sos mines foi la principal fonte d'ingresos del llugar.
Ente 1940 y 1958, el sector carboníferu n'España vivió la so primer edá d'oru con un desenvolvimientu espectacular de la so producción, consecuencia de la cayida de les importaciones de carbón y la medría na demanda, deriváu en parte de la escasez d'otres fontes enerxétiques. Na provincia de Teruel, a la fin d'esti periodu les empreses mineres ocupaben yá al 40% de los trabayadores del sector industrial. A partir de 1958 y hasta 1973 producióse una crisis del sector, lo que supunxo una cayida de la producción y l'empléu, especialmente intensa a partir de 1967. Sicasí, una segunda edá d'oru del carbón empezó en 1973 col españíu de la primer crisis del petroleu, qu'enllargándose hasta 1985. A finales de la década de 1970, la llocalidá cuntaba con 1 000 persones ocupaes na actividá minera. La cuenca minera turolense algamó'l so máximu históricu en 1981, con una producción de 5 215 824 tonelaes, estrayíes en 27 esplotaciones. Sicasí, la definitiva crisis de la minería, direutamente rellacionada cola entrada d'España na CEE en 1986 y l'aceptación del Tratáu de la CECA, llevó al zarru en 1991 de la última mina d'interior; les estracciones a cielu abiertu fueron cerrando progresivamente hasta l'añu 2003 y na actualidá nun queda nenguna mina de carbon abierta.
Patrimoniu
300px|thumb|Ilesia de La nuesa Señora de la Natividá ([[sieglu XVII).]]
Patrimoniu urbanísticu
Del castiellu qu'hubo en Utrillas nada queda na actualidá, yá que foi convertíu en viviendes. Namái figura representáu nel escudu heráldicu de la villa.
La Ilesia Parroquial, templu barrocu del sieglu XVII, tien fábrica de mampostería. Componer de trés naves cubiertes con bóveda de mediu cañón con lunetos, salvo la capiya mayor, que tien bóveda vaída. La torre, nel llau de la Epístola, consta de cuatro cuerpos: el primeru, de mampostería, algama l'altor de la nave, ente que los otros trés son de lladriyu. La portada tien un senciellu arcu de mediu puntu. El templu foi desmanteláu en 1936 y les sos actuales imáxenes son modernes.
Coles mesmes, merez atención el «Monumentu al Mineru», escultura de José Gonzalvo Vives, asitiada na plaza del Conceyu.
Patrimoniu cultural
thumb|260px|Llocomotora «Hulla» al frente del tren mineru nel Pozu de Santa Bárbara. Dientro del procesu de recuperación del patrimoniu mineru lleváu a cabu pol Conceyu, restauróse l'antiguu hospital mineru de la llocalidá y convirtióse na sede del Muséu de la Ciencia y Arqueoloxía Minera de Utrillas. La esposición permanente cuenta con materiales orixinales emplegaos na minería, maquetes d'un tren mineru y de les poblaciones de les Cuenques Mineres, y esposiciones sobre los minerales topaos nes mines.
Restauráronse les instalaciones del antiguu Pozu Santa Bárbara pa convertilo nuna nueva área del muséu y xunilo col antiguu Hospital al traviés d'un Ferrocarril Mineru Turísticu, operáu pola Asociación d'Amigos del Muséu Mineru de Utrillas y l'Asociación Zaragozana d'Amigos del Ferrocarril y Tranvíes (AZAFT). Dichu ferrocarril turísticu reaprovecha el trazáu del antiguu ferrocarril mineru d'anchu de vía anchu 600 mm que xunía los llavaderos de carbón con distintes mines, y el material móvil orixinal de la llinia (como la llocomotora de vapor «Hulla» o'l coche de viaxeros «La tranvía»).
Xunto al antiguu pozu, les Antigües Escueles de MFU tresformáronse nun Centru d'Interpretación qu'espón la evolución de la enseñanza n'España a lo llargo del sieglu XX, al traviés d'una aula de la dómina de la posguerra española totalmente restaurada. El mesmu edificiu cunta amás con una esposición permanente sobre instrumentos mineros y una sala sobre los afayos paleontolóxicos habíos en Utrillas.
Patrimoniu natural
Coles mesmes, esisten dos paraxes naturales de notable interés dientro del términu municipal. El primeru d'ellos, «Les Facies de Utrillas», ye una zona compuesta por afloramientos arenosos compuestu nel so conxuntu por arenisques, arenes y magres de diversos colores como'l blancu, colloráu, violeta, beige y mariellu, tonalidaes bien carauterístiques d'esta contorna.
La otra paraxa, denomináu de «Los Hocinos», ta formáu por plegues xeolóxiques de dómines remotes que s'atopen nuna redolada habitada por cabres hispániques y utres lleonaes. Dientro d'él, estrémense dos redolaes bien distintos: el primeru, compuestu pola resultancia d'un procesu d'esplotación minera a cielu abiertu a lo llargo de munchos años, y el segundu, frutu de la evolución edafolóxica mientres millones d'años.
Museos de Mequinenza
Museos de Mequinenza son trés espacios museísticos que s'atopen en Mequinenza (Zaragoza). Tán conformaos pol Muséu de la Mina, el Muséu de la Historia de Mequinenza y el Muséu del Pasáu Prehistóricu coles mires d'espublizar el patrimoniu mineru y históricu de la llocalidá, y n'especial del Pueblu Viejo de Mequinenza, desapaecíu y baltáu sol ríu Ebro tres la construcción del banzáu de Ribarroja. El so allugamientu #atopar nel Grupu Escolar María Quintana construyíu en 1927, qu'enantes allugara les escueles de l'antigua población.
Construcción
L'edificiu foi construyíu por aciu impulsu de diverses personalidaes como la maestra María Quintana, nacida en Mequinenza y que aportó a inspectora de primera Enseñanza en Madrid, el maestru Máximu Cajal, y el periodista Mariano de Cavia, y fíxose sufragó parcialmente por aciu una suscripción popular de los habitantes de la llocalidá.
El proyeutu foi redactáu por Jorge Gallegos n'ochobre de 1923, anque ciertes fontes bibliográfiques atribúin esti proyeutu direutamente al arquiteutu xefe de la Unidá Téunica Antonio Flórez. De fechu fueron dambos quien allegaron el día de la inauguración del edificiu para recibilo y apurrilo al Conceyu de Mequinenza.
La direición de les obres corrió a cargu del arquiteutu escolar provincial Regino Borobio, siendo inauguráu con grandes celebraciones el 4 d'abril de 1927 y recepcionado definitivamente n'ochobre de 1928. El grupu escolar recibió'l nome de María Quintana a quien se dedicó un bustu en bronce realizáu por José Bueno.
Ye práuticamente l'únicu edificiu del pueblu antiguu de Mequinenza que sobrevivió al valtamientu de la población de resultes de la construcción del banzáu de Ribarroja.
Arquiteutura
L'edificiu qu'alluga'l Muséu de la Historia de Mequinenza tien planta en forma de Y con un cuerpu central allargáu que s'enllarga na fachada delantera por dos avances llaterales y otru central más sobresaliente. Originalmente tenía dos entraes nos lladrales, dixebráu la zona escolar de los neños na planta baxa y la de les neñes na primer planta. Na parte posterior, construyóse otru pequeñu edificiu qu'acoyó'l chigre escolar y el parvulario.
L'edificiu ye de sillería, con cubierta a cuatro enagües de texa árabe y bistechu de madera resaltáu al estilu de los palacios renacentistes aragoneses. Los sos ventanales son ortogonales sacante dellos nel pisu cimeru que tán remataos con un arcu rebaxáu. Pol so aspeutu esterior, entra en contautu coles corrientes rexonalistes de l'arquiteutura del primer terciu del sieglu XX.
Essam El-Hadary
Essam Kamal Tawfik El-Hadary (n'árabe عصام الدين كمال توفيق الحضري; nacíu en Damieta, Exiptu, 15 de xineru de 1973) ye un futbolista internacional exipciu. Xuega de porteru y el so equipu actual ye'l Al-Taawoun F. C. de la Primer División de Arabia Saudita. Tamién ye internacional cola Seleición de fútbol d'Exiptu, de la que ye capitán.
Trayeutoria
Essam El-Hadary empezó la so carrera futbolística nes categoríes inferiores del Damietta Club. En 1993 debuta cola primer plantía del club. Na temporada 1994-95 consigue l'ascensu a la Primer División d'Exiptu.
Gracies a la gran temporada realizada nel so debú en primer el Al-Ahly afitar nél y fichar en 1996. Con esti equipu consiguió la titularidá nel so segundu añu. Empezó una gran etapa na so carrera, ganando ensame de títulos. Ganó'l títulu de Lliga en nueve causes; amás conquistó cuatro Copes y trés Supercopes d'Exiptu. Tamién consiguió dellos títulos internacionales: 4 Lligues de Campeones del CAF, 4 Supercopes del CAF y 2 Supercopes Árabes. Essam El Hadary siempres se caracterizó pola so capacidá d'atayar colos costazos y dar munchos rebotes, sicasí siempres tuvo un bien bon desempeñu.
En 2008 emigra a Suiza pa xunise al FC Sion (el trespasu foi de 300000 euros. ). Esti fichaxe traxo discutiniu nel so país, una y bones el Al-Ahly acusó ante la FIFA a Essam El-Hadary d'incumplimientu de contratu. Proclámase campeón de la Copa Suiza nesa temporada.
Al añu siguiente torna al so país, onde robla un contratu col so actual club, el Ismaily Sporting Club, equipu que tuvo que realizar un desembolsu económicu de 480000 euros pa poder faese colos sos servicios.
Anécdotes
Seleición nacional
Foi internacional cola Seleición de fútbol d'Exiptu en 102 ocasiones. El so debú cola camiseta nacional producióse'l 6 d'abril de 1997 nun partíu contra Liberia.
Participó en trés causes na Copa Africana de Naciones, 2002, 2006 y 2008; ganando esta última edición, onde foi escoyíu meyor porteru del tornéu.
Participación en Copa Africana de Naciones
Apostó tolos partíos de la Copa FIFA Confederaciones 1999 y de la edición de 2009.
Beta Piscis Austrini
Beta Piscis Austrini (β PsA / 17 Piscis Austrini / HD 213398) ye una estrella de magnitú aparente +4,29. Magar el so denominación de Bayer «Beta» ye namái la cuarta estrella más brillosa na constelación de Piscis Austrinus, dempués de Fomalhaut (α Piscis Austrini), ε Piscis Austrini y δ Piscis Austrini. Al pie de esta postrera y ζ Piscis Austrini, yera conocida en China como Tien Kang, «la cuerda celestial».
Aristotelia serrata
Aristotelia serrata ye una especie d'árbol endémicu de Nueva Zelanda. L'árbol, llamáu makomako en Maorí y Wineberry, ye una especie común a lo llargo de Nueva Zelanda, onde crez en márxenes del monte humedo y los cantos de los ríos.
Beta Piscis Austrini
Beta Piscis Austrini ye una estrella blanca de la secuencia principal de tipu espectral A0V. Asitiada a 142 años lluz del Sistema Solar, tien una lluminosidá 33 vegaes mayor que la del Sol. El so radiu ye'l doble que'l radiu solar y con una velocidá de rotación de siquier 36 km/s —otra fonte apurre un valor de 30 km/s—, completa una vuelta sobre sigo mesma en menos de tres díes. La so masa ye 2,3 vegaes mayor que la masa solar y tien una edá averada de 170 millones d'años.
Aristotelia serrata
Descripción
Puede ser clasificáu como un arbustu o un árbol pequeñu y puede crecer hasta 9 m d'altor. Les sos fueyes son anches, rosa les fueyes coloriaes y crez ente 5-12 cm. Les flores nel árbol son d'un color coloráu-blancu. L'árbol produz unes bagues comestibles de color coloráu o negru d'ente 6-9 mm. ye un árbol curiosu, con xamasca rosáu y flores coloriaes roses en primavera. La especie ye dioica (sexos en distintos individuos), esto ye, que al igual qu'asocede nel home, los exemplares d'eses plantes son o masculinos o femeninos; el varón y les flores femes llevantar en plantes separaes, polo que se riquir dambos sexos pa la producción de bayes.
Beta Piscis Austrini
Visualmente a pocu más 30 segundos d'arcu de Beta Piscis Austrini reparar una estrella de magnitú +7,04. De tipu espectral G1V, ta catalogada como estrella pre-secuencia principal; la variación de la so posición al respective de Beta Piscis Austrini nos postreros 180 años fai pensar que nun forma un verdaderu sistema binariu con ella, siendo namái una doble óptica (dos estrelles na mesma llinia de visión pero a distancies bien distintes).
Aristotelia serrata
Usos
Los Maori tamién utilizaben los sos frutos pa faer una bébora duce.
Les bagues del árbol son comestibles. Foi utilizada como planta melecinal contra'l reumatismu y enfermedaes de los güeyos, pero nun esisten estudios científicos que respuendan por tal práutica.
La madera puede ser utilizada pa la carpintería, pa ruedes y otres manufactures de madera, y pa la recuperación en forma de carbón.
De les bagues puede llograse un tinte azul-negru.
Taxonomía
Aristotelia serrata  describióse por (G.Forst.) Oliv. y espublizóse en Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute 53: 365. 1921. Aristotelia: nome xenéricu dau n'honor del filósofu griegu Aristóteles.
serrata: epítetu llatín que significa "serrada".
Idioma uru
El uru o uruquilla foi una llingua orixinaria de la etnia de los uru, antiguos habitantes de les islles del llagu Titicaca y les veres del ríu Desaguadero. A la llingua falada polos urus de Irohito (Bolivia), güei práuticamente sumida, denominar tamién uchumataqu (Hannss, 79:2009). Esta llingua taría fuertemente rellacionada col chipaya, col cual conformen la familia de llingües Uru-Chipaya (Velasco Rojas, 2010).