cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Haumea (planeta nanu)
Tamañu, forma y composición
Esisten dellos modelos de cálculos elipsoides pa les dimensiones de Haumea. El primer modelu propuestu dempués del descubrimientu del planeta foi establecíu a partir d'observaciones terrestres de la so curva de lluz en llonxitúes d'onda óptiques: apurrió un llargor total de 1960 a 2500 km y un albedu visual (pv) mayor de 0,6. La forma más probable ye un elipsoide triaxial con unes dimensiones averaes de 2000×1500×1000 km, con un albedu de 0,71. El telescopiu espacial Spitzer envaloró'l diámetru de Haumea en 1150 quilómetros y un albedu de 0.84, con fotometría en llonxitúes d'onda infrarroxes de 70 µm. Analises posteriores de la curva de lluz suxurieron un diámetru circular equivalente de 1450 km. En 2010, un analís de les midíes tomaes pol telescopiu espacial Herschel xunto con midíes antigües del telescopiu Spitzer refundiaron una nueva estimación del diámetru equivalente de Haumea d'unos 1300 km. El permediu d'estes estimaciones independientes del diámetru mediu xeométricu del planeta ye d'unos 1400 km. Esto fai que Haumea seya unu de los mayores oxetos transneptunianos descubiertos, menor qu'Eris, Plutón, Makemake y posiblemente Gonggong, y mayor que Sedna, Orcu y Quaoar.
Superficie
thumb|left|300px|Representación de los dos hipótesis qu'esplicaríen la presencia de xelu cristalino. Haumea ye tan brillosu como la nieve, con un albedu nel rangu de 0,6-0,8, lo que ta acordies cola modelización de meyor axuste de los espectros de superficie, que suxurió qu'ente'l 66 y el 80 % de la superficie de Haumea paez ser xelu cristalino puru, con un contribuyente al altu albedu que podría ser cianuru d'hidróxenu o magres de filosilicatos. Tamién podríen tar presentes sales de cianuru inorgánicu, tales como cianuru de potasiu o de cobre. En 2005 los telescopios Gemini y Keck pudieron llograr de forma independiente'l espectru de Haumea, qu'amuesa gran cantidá de cristales de xelu, similar a lo visto na superficie de Caronte, la lluna de Plutón. Otros estudios de los espectros visible y infrarroxu cercanu suxuren una superficie homoxénea cubierta por un amiestu 1:1 de xelu amorfo y cristalín, xunto con non más d'un 8 % de compuestos orgánicos. Esto ye inusual, una y bones el xelu cristalino formar a más de 100-110 K, pero la temperatura de la superficie ye inferior a 50 K, que ye termodinámicamente más favorable pa la formación de xelu amorfo. Entós, por que se formara xelu cristalino tuvo d'esistir un aumentu de la temperatura, yá seya por choques que calecieren les capes superficiales o por calor que emanase dende l'interior del planetoide.
L'efeutu de la radiación tamién arroxa y escurez la superficie de los oxetos transneptunianos xelaos onde hai presencia de compuestos orgánicos y otros similares a tolines, como ye'l casu de Plutón. Sicasí, tolos miembros d'esta familia colisional paecen tener superficies brilloses, con espectros de xelu cristalino, lo que paez ser una esceición ente TNO.
L'ausencia de cantidaes medibles de metanu nos espectros de Haumea ye consistente con una hestoria de choques frecuentes que lliberaríen abonda enerxía pa sublimar y perder los compuestos más volátiles primero que se formaren los hidrocarburos d'orde cimeru al metanu, responsables d'estos efeutos superficiales. Sicasí, otros TNO tamién sufrieron impautos similares. L'ausencia d'hidratos de amonio esclúi criovolcanismo y los estudios dinámicos confirmen que l'eventu de choque tien d'asoceder hai más de 100 millones d'años. Otra posibilidá ye qu'estos compuestos nunca tuvieren presentes.
Amás de les grandes fluctuaciones na curva de lluz de Haumea por cuenta de la forma del cuerpu, qu'afecta a tolos colores por igual, les variaciones de color más pequeñes independientes reparaes nos llonxitúes d'onda tantu del rangu visible como del infrarroxu cercanu amuesen una rexón na superficie que s'estrema en color y albedu. Más específicamente, en setiembre de 2009 reparóse una amplia zona de color coloráu escuru na superficie blanca brillosa de Haumea. Según Pedro Lacerda, unu d'el descubridores del llurdiu, «La mio interpretación de la fotometría d'infrarroxos ye qu'esa zona podría ser más rica n'agua xelada cristalina que'l restu de la superficie», anque amiesta que tamién podría tratase de la irradiación de dalgún mineral o materia orgánico. «El fechu pol que creo qu'atopé más agua cristalino nel llurdiu significa que la temperatura ellí puede ser un pocu más alta nel pasáu, polo que podría calecese ellí», diz Lacerda. La so hipótesis ye que la fonte de calor pudo ser l'impautu d'un oxetu pequeñu, probablemente acoloratáu y con molécules orgániques, pero «ye tou bien especulativu», yá que nun se sabe a ciencia cierta qué tamañu tien el llurdiu, pos la distancia al planeta nanu ye tan grande que nun se puede resolver nengún detalle de la so superficie. «Podría ser bien grande y non bien distintu en color, solo llixeramente acoloratada y llixeramente más escura que l'oxetu, o podría ser muncho más pequeña pero muncho más colorada y más escura». Al nun detectase atmósfera, nun ye posible atribuyir la so formación a una condensación irregular de gases, al empar que la falta de variación acromática en rellumu suxure que'l llurdiu nun se trata d'un accidente xeográficu, como un valle o un monte.
Satélites
|right|thumb|250px|Representación artística de Haumea y los sos satélites.
El 26 de xineru de 2005 l'Observatoriu W. M. Keck afayó un satélite natural que tien un 1 % de la masa de 2003 EL61. Una y bones l'equipu de Brown denominara «Santa» a Haumea, al satélite diéronlu'l nome provisional de «Rudolph». Darréu recibió'l nome de (136108) Haumea I Hi'iaka. Ye'l satélite más esternu, grande y brillante de Haumea, con unos 310 km de diámetru. Orbita nuna trayeutoria casi circular con un periodu de traslación de 49 díes a una distancia de 50 000 km. Les sos carauterístiques d'absorción fuerte en 1,5 y 2 micrómetros nel espectru infrarroxu son consistentes col fechu de que la so superficie tea cubierta en gran parte con xelu cristalino casi puru. El inusual espectru, amás d'unes llinies d'absorción similares a les de Haumea, llevó al equipu del Caltech a la conclusión de que la captura yera un modelu pocu probable pa la formación del sistema, y que les llunes tienen de ser fragmentos del propiu planeta nanu.
El 30 de xunu de 2005 afayóse un nuevu satélite al que se-y dio'l nome provisorio de «Blitzen», depués rebautizado (136108) Haumea II Namaka. Ye'l satélite más pequeñu y que s'atopa más próximu a Haumea. Tien un décimu de la masa de Hi'iaka, una órbita altamente elíptica, non kepleriana, que percuerre en 18 díes, y según midíes realizaes en 2008 inclínase 13° respectu al planu de la órbita del satélite mayor, qu'alteria la suya. Les excentricidad relativamente grandes y l'enclín mutua de les órbites de los satélites son inesperaes yá que tendríen de ser amortiguadas polos efeutos de les marees. La resonancia (3:1) podría esplicar les actuales órbites de les llunes de Haumea.
En 2014 les órbites d'estes llunes apaecen casi esautamente de cantar dende la Tierra, lo que produz que Namaka despinte de forma periódica a Haumea. La observación de dichos tránsitos apurriría información precisa sobre'l tamañu y la forma de Haumea y les sos llunes, como asocedió a finales de 1980 con Plutón y Caronte. La última vegada que Hiʻiaka despintó a Haumea foi en 1999, unos años antes del so descubrimientu, y nun lo va faer de nuevu per unos cientu trenta años. Sicasí, nuna situación única ente satélites, la órbita de Namaka tien un gran torque por cuenta de Hiʻiaka, calteniendo l'ángulu de visión de los tránsitos Namaka-Haumea per dellos años más.
Na siguiente tabla se listan los satélites de Haumea, ordenaos de menor a mayor periodu orbital.
Familia colisional
Haumea ye'l mayor miembru de la familia colisional que lleva'l so nome, un grupu d'oxetos astronómicos con carauterístiques físiques y orbitales similares que podríen tener un orixe común. Esta familia ye la primera en ser identificada ente oxetos transneptunianos ya inclúi —al pie de Haumea y les sos llunes— a (55636) 2002 TX300, (24835) 1995 SM55 (≈174 km), (19308) 1996 TO66 (≈200 km), (120178) 2003 OP32 (≈230 km) y (145453) 2005 RR43 (≈252 km).
Esisten delles teoríes sobre l'orixe d'esta familia colisional. Brown propunxo que se formó como productu direutu del impautu que quitó'l mantu de xelu de Haumea. Otra hipótesis, tamién basada nun choque a gran velocidá, suxure que'l material espulsáu nel choque inicial fundir nuna gran lluna de Haumea, que más tarde foi destruyida nun segundu choque, esvalixando los sos fragmentos escontra l'esterior. Esti segundu escenariu paez producir una dispersión de velocidaes de los fragmentos más asemeyada a la reparada nos miembros de la familia. Nel pocu pobláu Cinturón de Kuiper actual, la posibilidá d'un choque más antiguu que'l sistema solar ye menor al 0,1 %. La familia nun podría formase nel Cinturón de Kuiper primordial, más trupu, por cuenta de que un grupu tan xuníu sería alteriáu pola migración de Neptunu dientro del cinturón —lo que se cree que ye la causa de la baxa densidá actual del cinturón. Poro, nestes teoríes suxúrese que l'orixe del oxetu que xeneró Haumea y los sos familiares atópase na rexón dinámica del discu esvalixáu, nel que la posibilidá d'un choque d'esti tipu ye muncho más alta. Les crítiques a estos modelos centrar en dos factores. El primeru ye que la dispersión de velocidaes de los miembros de la familia ye incompatible con un choque catastróficu, qu'en sí mesma tien bien baxes probabilidaes d'asoceder, y amás, tienden a menguar la velocidad angular del cuerpu, polo que los integrantes de la familia tendríen de tener una rotación primordial mayor que la reparada.
Otra teoría suxure que dos cuerpos de tamañu similar topetaríen de forma rasante. Esti modelu tamién implica un choque con baxa probabilidá d'asoceder, pos por que la familia calténgase xunida tuvo d'asoceder nun periodu posterior próximu al bombardéu intensu tardíu.
Por estos motivos, en 2010 postulóse otra hipótesis sobre l'orixe de la familia de Haumea, con base en múltiples choques subcatastróficas que formaríen un cuerpu reacumulado denomináu «proto-Haumea», que al ser impactáu por un pequeñu proyeutil crearía un satélite, que la so fragmentación posterior daría llugar a la formación de Hi'iaka, Namaka y el restu d'integrantes de la familia colisional. Esti escenariu ta basáu en choques con altes posibilidaes d'escurrimientu y verificaes por simulaciones numbériques.
Sía'l que quier la forma en que surdió la familia, el nivel posterior de dispersión indica un procesu de siquier mil millones d'años de duración, polo que se cree que'l choque orixinal tuvo llugar bien ceo na hestoria del sistema solar.
Glechoma hederacea
La ye una especie de planta rastrera natural de les zones templaes d'Europa, Asia septentrional y d'América del Norte. Crez formando estenses colonias en llanures y montes, prefiriendo los llugares avesíos y llugares húmedos polo xeneral. thumb|Detalle de la flor thumb|Vista de la planta thumb|Detalle de la fueya
Carauterístiques
Son plantes perennes rastreres, velludas y de color abuxáu. Les cañes florales son erectas y cuadraes algamando los 50 cm d'altor. Les fueyes de color verde escuru con llargu peciolu, son reniformes o cordiformes, arrondaes, pubescentes, daqué velludas y glauques. Les flores de color azul púrpura o violacees son arumoses, axilares onde crecen de 3 en 3 con una corola enforma mayor que'l mota, siendo esta llongura, curváu y col llimbu oblicuu. Les flores arrexuntar en glomérulos.
Propiedaes
La marrubiína ye responsable de l'acción fluidificante de les secreciones mucoses, expectorante; los taníns de l'actividá astrinxente y cicatrizante; los ácidos fenólicos y les lactonas sesquiterpénicas exercen un efeutu antisépticu.
Indicáu pa gripe, resfriaos, farinxitis, bronquitis, asma, colitis, mancaes, forúnculos. Popularmente utilízase como sedante, antidiarréico y contra les infeiciones urinaries. Contién un principiu amargosu: marrubiína (lactona sesquiterpénica), taníns (7%), llomba, un aceite esencial, y altos niveles de vitamina C. Tamién s'inclúin 1,8-cineol (tamién conocíu como eucaliptol), α-pineno, apigenina, β-sitosterol, borneol, acedu cafeico, acedu ferúlico, hyperosida, yodu, luteolina, mentol, acedu oleanólico (un vasodilatador demostráu ), acedu rosmarínico, rutina y acedu ursólico.
Superventes
Estratexa de mercadotecnia
Téunicamente, el términu bestseller o superventes nun ta acomuñáu a un nivel de ventes específicu (un númberu d'exemplares vendíos nun periodu determináu). Por esta razón, de cutiu les cases editoriales utilizar llibremente como estratexa de mercadotecnia a favor de ciertes obres, yá sía afirmando na so publicidá que se trata d'un best seller o incluyendo un sellu na portada que lo identifica como tal. De toes formes, una bona parte de los best sellers contemporáneos llegaron a selo de resultes d'una bien entamada promoción, dirixida poles industries editoriales, na que se tomaron en cuenta los gustos, les esixencies de consumu y les mires d'un públicu de mases.
Llistes de superventes
Por tanto, les llistes de superventes suelen funcionar, a nivel empresarial, como un indicador de rentabilidá pa les editoriales y como un mediu de publicidá, yá que dan a conocer el productu ente los potenciales compradores. Davezu, éstos empresten atención a felicidaes llistes porque-yos dexen atopar con mayor rapidez y facilidá dellos llibros que puedan interesa-yos. A esto hai qu'añedir el valor que pueda tener pa los autores la inclusión de les sos obres dientro de les llistes de superventes, daqué que se traduz nun aumentu de prestíu y de beneficiu económicu.
El superventes como novela comercial
A pesar del significáu orixinal de la pallabra, el términu superventes utilizar pa referise a una novela comercial destinada al «gran públicu».
Pachycephala sulfuriventer
El xiblador ventrisulfúreo (Pachycephala sulfuriventer) ye una especie d'ave paseriforme de la familia Pachycephalidae endémica de Célebes, n'Indonesia.
Distribución y hábitat
Los sos hábitats naturales son los montes tropicales húmedos de la islla Célebes.
NGC 169
NGC 169 ye una galaxa espiral alcontrada na constelación d'Andrómeda.
Droisy (Alta Saboya)
Droisy ye una comuña francesa del departamentu d'Alta Saboya, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Funisciurus pyrrhopus
Funisciurus pyrrhopus ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
Distribución xeográfica
Alcuéntrase n'Angola, Burundi, Camerún, El Congu, República Democrática d'El Congu, Costa de Marfil, Guinea Ecuatorial, Gabón, Gambia, Ghana, Guinea, Guinea-Bisáu, Liberia, Nixeria, Senegal, Sierra Lleona y Uganda.
Hábitat
El so hábitat natural son: les tierres de baxa altitú subtropicales o tropicales húmedes, montes, sabanes y plantíos.
Canovelles
Distribución de la población
Los inmigrantes de la última década de sieglu XX y los sos descendientes viven na so gran mayoría na Barriada Nova. La población de les primeres foles d'inmigrantes de los años 60 y 70 y tán moviéndose progresivamente escontra barrios más periféricos. La escasez de viviendes de proteición oficial y l'altu preciu de les viviendes privaes tán causando que los mozos del conceyu tean colándose a conceyos cercanos de la mesma contorna como les Franqueses, La Garriga, Parets, etc.
Evolución demográfica
thumb|600px|center|Panorámica de Canovelles nuna rotonda de la Ronda Nord, avientu de 2008.
thumb|600px|center|Panorámica de Canovelles y Granollers dende Can Diviu, xunu de 2007.
Economía
Canovelles vio aumentar enforma la so población por cuenta de les emigraciones masives de los años 50 y 60 (sieglu XX) dende otres partes d'España y a la so cercanía al respective de Barcelona. L'actividá económica anguaño básase nel sector servicios y na industria.
Otru de los polos económicos de la ciudá ye'l mercáu ambulante selmanal de los domingos nel qu'hai más d'un centenar de paraes. El mercáu de los domingos céntrase sobremanera n'alimentación, ropa, complementos y diversos aparatos electrónicos.
Historia
En Canovelles atopáronse xacimientos arqueolóxicos de la dómina neolítica y de la dómina romana, especialmente desque s'empecipiaron les obres pa la construcción de la Ronda Nord, cuando s'atoparon restos del 5000 e.C. aproximao. El 'Menhir' ye la muestra más representativa y una reproducción del mesmu atópase espuesta na sala d'esposiciones del Auditoriu de Can Palots.
La primer vegada qu'apaez el términu Canovelles ye nel añu 1008, nun documentu onde Ingilberto y Incúncia intercambien cinco pieces de tierra por un monesteriu asitiáu n'otru llugar perteneciente al Abá de Sant Cugat.
Ente 1950 y 1970 llegaron a Canovelles munches families d'orixe estremeñu y andaluz multiplicando por venti la población del conceyu. Darréu, y dende finales de la década de 1990, tán llegando un gran númberu de marroquinos, africanos y suramericanos.
Mientres la década de 1970 diversos grupos clandestinos d'ideoloxía marxista entamaron la llucha contra la dictadura franquista nel conceyu, llegando a esistir organizaciones de más d'un centenar de militantes.
Historia recién
left|thumb|Les polémiques pegatinas qu'apaecieron nel pueblu criticando la xubida de sueldu del alcalde. En 2008 cumplióse un mileniu del documentu más antiguu (1008) en qu'apaez el nome de la población.
Resultaos eleutorales
center|thumb|400px|Evolución eleutoral.
2015
(*) Coalición ente ICV, EUiA y Podemos
Galea flavidens
Galea flavidens ye una especie de royedor de la familia Caviidae.
Distribución xeográfica
Alcuéntrase en Suramérica: Brasil.
Patricia Djaté-Taillart
Patricia Djaté-Taillart ye una atleta francesa retirada especializada na prueba de 1500 m, na que consiguió ser subcampeona mundial en pista cubierta en 1997.
Revolución verde
thumb|right|L'aumentu del usu de diverses teunoloxíes, tales como plaguicidas, yerbicíes y fertilizantes, según nueves variedaes de cultivos d'altu rendimientu emplegar nes décades posteriores a la Segunda Guerra Mundial p'aumentar en gran midida la producción alimentaria mundial. Revolución verde ye la denominación usada internacionalmente pa describir la importante medría de la productividá agrícola y por tantu d'alimentos ente 1960 y 1980 n'Estaos Xuníos y estendida dempués per numberosos países. Consistió na llantadera de variedaes de trigu, maíz y arroz, principalmente, más resistentes a los climes estremos y a les plagues, capaces d'algamar altos rendimientos per mediu del usu de fertilizantes, plaguicides y riego.
Foi empecipiada pol inxenieru agrónomu estauxunidense Norman Borlaug con ayuda d'organizaciones agrícoles internacionales, quien mientres años se dedicó a realizar cruces selectivos de variedaes de trigu, maíz y arroz en países en víes de desenvolvimientu, hasta llograr les más granibles. La motivación de Borlaug foi la baxa producción agrícola colos métodos tradicionales en contraste coles perspectives optimistes de la revolución verde con al respective de la erradicación del fame y la desnutrición nos países subdesendolcaos. La revolución afectó, en distintos momentos, a tolos países y puede dicise que camudó casi totalmente el procesu de producción y venta de los productos agrícoles.
La revolución verde llogró un gran ésitu nel aumentu de la producción, pero nun se dio abonda relevancia a la calidá nutricional, resultando na espansión de variedaes de ceberes con proteínes de baxa calidá y altu conteníu n'hidrato de carbonu. Estos cultivos de ceberes d'altu rendimientu, llargamente estendíos y predominantes na actualidá en tol mundu, presenten defectos n'aminoácidos esenciales y un conteníu desequilibrao d'ácidos grasos esenciales, vitamines, minerales y otros factores calidable nutricional.
El términu "Revolución Verde" foi utilizáu per primer vegada en 1968 pol ex direutor d'USAID, William Gaud, quien destacó l'espardimientu de les nueves teunoloxíes y dixo: «estos y otros desarrollos nel campu de l'agricultura contienen los ingredientes d'una nueva revolución. Nun ye una violenta revolución colorada como la de los soviéticos, nin ye una revolución blanca como la del Sha d'Irán. Yo llamar la revolución verde».
Historia
El desenvolvimientu agrícola que s'empecipió en Sonora, Méxicu, dirixíu por Norman E. Borlaug en 1943, fuera xulgáu como un ésitu pola Fundación Rockefeller la cual trató d'arrobinalo a otros países. La Oficina d'Estudios Especiales en Méxicu convertir nuna institución informal d'investigación internacional en 1959, y en 1963 convirtióse formalmente nel CIMMYT, Centru Internacional de Meyoramientu de Maíz y Trigu.
thumb|270px|Les nueves variedaes de trigu y otros granos desempeñaron un papel decisivu na revolución verde. En 1961 la India taba nel cantu de la fame masiva. Borlaug foi convidáu a la India pol asesor del ministru de la India de l'agricultura M. S. Swaminathan. A pesar de les torgues burocrátiques impuestos polos monopolios de granos de la India, la Fundación Ford y el Gobiernu de la India collaboraron pa la importación de granes de trigu del CIMMYT. La rexón de Panyab foi escoyida pol Gobiernu indiu pa evaluar los nuevos cultivos por disponer d'un suministru d'agua confiable y un llargu historial d'ésitu agrícola. India empezó'l so propiu programa de la revolución verde na meyora vexetal, el desenvolvimientu del riego, y el financiamientu de los productos agroquímicos. miniaturadeimagen|270x270px|Evolución de la productividá de los cultivos de trigu en países en desenvolvimientu (kilogramu per hectárea) ente 1950 y 2004, según la [[Organización de les Naciones Xuníes pa l'Alimentación y l'Agricultura|FAO.]] India llueu adoptó'l DIR8 - una variedá d'arroz semi-nana desenvueltu pol Institutu Internacional d'Investigación del Arroz (IRRI poles sos sigles n'inglés) de Filipines (onde tamién se taba probando la revolución verde), que podía producir más granos d'arroz per planta cuando se cultiven con fertilizantes y riego determinaos. En 1968, l'agrónomu indiu S.K. De Datta publicó les sos conclusiones que l'arroz DIR8 produció cerca de 5 tonelaes per hectárea ensin fertilizante, y casi 10 tonelaes per hectárea en condiciones óptimas. Esta foi 10 vegaes el rendimientu d'arroz tradicional. DIR8 foi un ésitu en toa Asia, y moteyáu el "Milagru del Arroz". DIR8 desenvolvióse tamién na DIR36 semi-nana.
Na década de 1960, los rendimientos del arroz na India fueron de cerca de dos tonelaes por hectárea, a mediaos de la década de 1990, alzárase a seis tonelaes por hectárea. Na década de 1970, el costo del arroz yera alredor de $550 por tonelada, en 2001, costaba menos de $200 por tonelada. La India convertir n'unu de los productores d'arroz del mundu con más ésitu, y agora ye un importante esportador d'arroz, unviando casi 4,5 millones de tonelaes en 2006.
En Méxicu la producción de trigu pasó d'un rendimientu de 750 kg por hectárea en 1950, a 3200 kg na mesma superficie en 1970. Ente los años 1940 a 1984 la producción de granu mundial aumentó nun 250%. A última hora, los resultaos tocantes a aumentu de la productividá fueron espectaculares.
Na actualidá, Gurdev Sing Khush llucha por una revolución entá más verde” qu'enfrente la falta d'alimentos d'esti mileniu. Pa ello, el próximu cultivu ye producir más arroz con menos requerimientos de tierra, de riego, ensin insecticides nin yerbicíes químicos. Esti investigador afirma que p'algamar la meta de les 840 millones de tonelaes habría que revisar el sistema de producción, invertir más en riego y capacitar a los llabradores pal emplegu de les nueves teunoloxíes. Sostién que los estudios sobre'l cultivu del arroz van empobinase en mayor midida escontra una agricultura ecolóxica. Nos 30 a 50 años viniente va haber que disponer tamién de variedaes capaces de soportar temperatures más elevaes, causaes pol calentamientu del planeta.
Crítiques
Los aspeutos negativos nun tardaron n'apaecer: problemes d'almacenaxe desconocíu y perxudiciales, escesivu costo de granes y teunoloxía complementaria, la dependencia teunolóxica, la meyor adautación de los cultivos tradicionales esaniciaos o l'apaición de nueves plagues. Por esto, la Revolución Verde foi bien criticada dende diversos puntos de vista que van dende l'ecolóxicu al económicu, pasando pol cultural ya inclusive nutricional.
Por cuenta de esto, creáronse movimientos que lluchaben pol amenorgamientu del usu de agroquímicos. La Federación Internacional de Movimientu d'Agricultura Orgánica, esplica'l fundamentu de la siguiente manera: "tolos sistemes agrícoles que promueven la producción sano y seguro d'alimentos y fibres testiles dende'l puntu de vista ambiental, social y económicu. Onde parten de la fertilidá del suelu como base pa una bona producción, respetando les esixencies y el mediu ambiente en tolos sos aspeutos. L'agricultura orgánica amenorga considerablemente les necesidaes d'apurras esternos al nun utilizar abonos, sustances químiques, nin plaguicidas o otros productos de síntesis. Nel so llugar dexa que sían les poderoses lleis de la naturaleza les qu'amonten tantu los rendimientos como la resistencia de los cultivos".
En panorama xeneral l'agricultura industrial sofitar en cuatro grandes pilastres: la maquinaria agrícola moderna y de tresporte d'alimentos, los agroquímicos, la bioteunoloxía y los sistemes de riego. De los cuatro, los dos primeros tán rellacionaos direutamente cola producción de petroleu. Con éses de la mesma manera que l'agricultura industrial foi un factor importante pa la transición demográfica, l'ausencia d'ésta al escosase'l petroleu puede suponer futures fames, crisis alimentarias y un aumentu drásticu na morrina a nivel mundial.
Respuesta de Norman Borlaug a la crítica
330px|thumb|El mayor usu del riego xuega un papel importante na revolución verde. Borlaug tornó les pretensiones de dalgunos de los críticos de la revolución verde, pero tuvo otres esmoliciones en serio y dixo que'l so trabayu foi:
De los grupos de presión ambiental, dixo:
El mesmu Bourlaug consideró la creación de trexénicos como una estensión natural del so propiu trabayu na revolución verde que tien de ser siguida, y que la oposición a los trexénicos vien del mesmu tipu d'activismu ambiental -anti-científicu dende'l so puntu de vista- que cuestiona los llogros de la revolución verde:
Patricia Derian
Patricia Murphy Derian foi una política y activista de derechos humanos d'Estaos Xuníos que se desempeñó como Secretaria pa Derechos Humanos y Asuntos Humanitarios mientres l'alministración del presidente James Carter.
Trayeutoria
Creció en Virxinia y graduóse en 1952 na Universidá de Virxinia como enfermera. Mientres la década de los 60 trabayó en Mississippi y en 1968 foi escoyida por esi estáu pa la convención nacional demócrata. Permaneció activa nel área de los Derechos civiles siendo destacada pol presidente Jimmy Carter en 1976 como Secretaria pa Derechos Humanos y Asuntos Humanitarios.
Tuvo un rol destacáu na denuncia y condena de los delitos de lesa humanidá que cometió la dictadura militar arxentina autodenominado Procesu de Reorganización Nacional (1976-1983) impulsando de manera decisiva la misión d'inspección a l'Arxentina que realizó la Comisión Interamericana de Derechos Humanos (CIDH) de la OEA en 1979. Los militares arxentinos nel gobiernu considerar como la enemiga númberu unu y llegaron a entamar el so asesinatu.
Patricia Derian declaró como testigu nel Xuiciu a les Xuntes nes que resultaron condergaos dellos de los dictadores en 1985. Nesa oportunidá Derian declaró ente otres coses:
En 2006 foi condecorada pol gobiernu democráticu de l'Arxentina cola Orde del Llibertador Xeneral San Martín en grau d'Oficial, la máxima condecoración que da l'Arxentina a funcionarios de gobiernos estranxeros, en reconocencia al so desempeñu en favor de los derechos humanos mientres la dictadura.
Criticó la posición de Jeane Kirkpatrick na década de 1980.
En 1978 casóse con Hodding Carter III, funcionariu de la Casa Blanca, asistente del secretariu d'Estáu por Asuntos Públicos.
Finó en Chapel Hill, Carolina del Norte, el 20 de mayu de 2016 a los 86 años.
Alemaña
Alemaña (Deutschland), oficialmente República Federal d'Alemaña ye un país d'Europa central que forma parte de la Xunión Europea. Llenda pel norte col mar del Norte, Dinamarca y el mar Bálticu; al este con Polonia y la República Checa; al sur con Austria y Suiza, y al oeste con Francia, Luxemburgu, Bélxica y los Países Baxos. El territoriu d'Alemaña abarca 357.021 km² y tien un clima templáu. Con más de 82 millones d'habitantes, representa la mayor población ente los estaos miembros de la Xunión Europea y ye'l llar del tercer mayor grupu d'emigrantes internacionales.
Les pallabres alemán y Alemaña provienen del llatín y yeren utilizaes na antigüedá polos romanos pa nomar a los alamanes —nun ye lo mesmo qu'alemanes—, el pueblu xermánicu más averáu al territoriu del Imperiu Romanu. D'ehí foi usada pa nomar al país enteru. Amás d'alemán, ta tamién espardíu l'usu del xentiliciu xermanu, deriváu del nome con que los romanos se referíen a les tribus non romanes de la fastera central d'Europa, territoriu al que llamaben Xermaña. Dende'l sieglu X, los territorios alemanes formaron una parte central del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu qu'avagó hasta 1806. A lo llargo del sieglu XVI, les rexones del norte del país convirtiéronse nel centru de la Reforma Protestante. Como un modernu estáu-nación, el país foi mecío en mediu de la Guerra franco-prusiana en 1871. Tres la Segunda Guerra Mundial, xebró en dos estaos a lo llargo de les llinies d'ocupación aliaes en 1949 pero reunificóse de nuevu en 1990. Foi miembru fundador de la Comunidá Europea (1957), que se convirtió na Xunión Europea en 1993. Ye parte de la zona Schengen y adoptó la moneda común europea, l'euru, en 1999.
Ye una república parllamentaria federal de selce estaos (Bundesländer). La capital y ciudá más grande ye Berlín. Ye miembru de les Naciones Xuníes, la OTAN, el G8, les naciones G4, y firmó'l Protocolu de Kioto. Ye la tercer mayor economía mundial en cuantes al PIB nominal, la primera d'Europa, y el mayor esportador de mercancíes del mundu en 2007. En términos absolutos, asigna'l segundu mayor presupuestu añal de l'ayuda al desendolcu nel mundu, mientres que los sos gastos militares ocuparon el sestu llugar. El país desendolcó un altu nivel de vida y afitó un sistema completu de seguridá social. Tien una posición clave nes decisiones europees y caltién una estrecha rellación con delles asociaciones a nivel mundial. Ye reconocida como xefa nos seutores científicu y teunolóxicu.
Enantes del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu
right|200px|Alemaña Occidental y Oriental.
Camiéntase que la etnoxénesis de les tribus xermániques prodúxose na Edá del Bronce nórdica, o, como más llueu, na Edá del Fierro prerromana. Dende'l sur d'Escandinavia y el norte d'Alemaña, les tribus entamaron el so espardimientu al sur, este y oeste nel sieglu I e.C., entrando en contautu coles tribus celtes de la Galia, asina como Irán, el Bálticu, y les tribus eslaves del Este d'Europa. Poco se conoz sobre la historia temprana de los pueblos xermánicos, sacantes lo conocío al traviés de les sos interaiciones col Imperiu Romanu y los rexistros de xacees arqueolóxiques.
Mientres el reinu de César Augusto, los xermanos familiarizáronse coles táutiques de griesca romanes, calteniendo al tiempu la so identidá tribal. En 9 e.C., trés lexones romanes dirixíes por Varo foron derrotaes polos Queruscos y el so líder Arminio na Batalla de la viesca de Teutoburgu. Poro, l'Alemaña moderna, no que cinca al Rin y el Danubiu, caltúvose fuera del Imperiu Romanu. Na dómina de Tácito, tribus xermániques asitiaron a lo llargo del Rin y el Danubiu, ocupando la mayor parte de la zona moderna d'Alemaña. Nel sieglu III vio'l xurdimientu d'un gran númberu de tribus xermániques del Oeste: Alamanes, Francos, Chatti, Saxones, Frisones, y Turinxos. Nesi momentu estos pueblos entamaron el periodu de les grandes migraciones que duró dellos sieglos.
Sacru Imperiu Romanu Xermánicu (962-1806)
L'imperiu medieval remanecía d'una xebra del Imperiu Carolinxu en 843, fundáu por Carlomagnu en 800, y esistió n'estremaes formes, hasta 1806, el so territoriu espardíase dende'l ríu Eider nel norte hasta la costa mediterránea nel sur.
Lo alemán ye un sentimientu de pertencia a la nación alemana, esistente dende hai más de mil años, anque'l país agora nomáu Alemaña foi xunificáu en 1871 en Versalles, cuando l'imperiu encabezáu por Prusia foi constituíu. Alemaña formó un imperiu, el segundu Reich alemán. Reich ye la torna alemana d'imperiu, anque que pue tamién significar reinu.
Tres la Segunda Guerra Mundial tuvo xebrada en dos partes, lo cual tien el so raigañu na partición en cuatro alministraciones subordinaes a los Estaos Xuníos d'América, Reinu Xuníu, Francia (que van formar na Alemaña Occidental, la República Federal d'Alemaña) y la XRSS (que formaría nel territoriu de l'Alemaña Oriental, la República Democrática Alemana).
Koki Tsukagawa
Koki Tsukagawa (塚川 孝輝; ) ye un futbolista xaponés.
Alemaña
Xeografía
left|thumb|Semeya de Heidelberg.
Xeografía física
Alemaña espárdese dende los Alpes nel sur col so puntu más altu, la Zugspitze, hasta les costes de la Mar del Norte y Báltica nel norte. Nel centru'l país asítiense los valles del Rin y los montes y viesques del Hunsrück, Taunus y Thüringer Wald.
Los ríos principales son el Rin, el Danubiu, l'Elba, el Menu y el Neckar.
Xeografía política
El país ta dividíu en 16 estaos federaos o "Bundesländer".
Gobiernu
thumb|250px|[[Edificiu del Reichstag, llar del Bundestag alemán.]] thumb|180px|[[Christian Wulff, Presidente d'Alemaña.]]
Routes
Tien una población de y una superficie de  km².
Alemaña
Gobiernu
El Bundeskanzler (Canciller Federal), anguaño Angela Merkel, ye'l xefe de gobiernu y exerz el poder executivu, semeyante al papel d'un Primer Ministru n'otres democracies parllamentaries. El poder llexislativu recae nel parllamentu compuestu pol Bundestag (Dieta Federal) y el Bundesrat (Conseyu Federal), qu'en xunto formen un únicu tipu d'órganu llexislativu. El Bundestag ye escoyíu pente medies d'eleiciones direutes respetuoses de la representación proporcional. Los miembros del Bundesrat representen a los gobiernos de los dieciséis estaos federales y son miembros de los gabinetes d'estáu. Los respeutivos gobiernos estatales tienen el derechu de nomar y remover a los sos unviaos en cualesquier momentu.
Dende 1949, el sistema de partíos tuvo apoderáu pola Unión Demócrata Cristiana (CDU) y el Partíu Socialdemócrata d'Alemaña (SPD), anque los partíos más pequeños, como'l Partíu Democráticu Llibre (FDP, que tuvo miembros nel Bundestag dende 1949) y l'Alianza 90/Los Verdes (Die Grünen, que controló escaños nel Parllamentu dende 1983) desempeñaron tamién un papel importante.
Rellaciones esteriores
thumb|200px|[[Frank-Walter Steinmeier, Ministru Federal d'Asuntos Esteriores.(Presidente del CUE, 1ᵉʳ sem. de 2007).]]
Fuercies Armaes
thumb|200px|Soldaos alemanes mientres un exerciciu en [[Bosnia y Herzegovina.]]Les fuercies armaes reciben el nome de Bundeswehr; compuestes pol Exércitu (Heer), la Fuercia Naval (Deutsche Marine), la Fuercia Aérea (Luftwaffe), los servicios médicos centrales y los cañes del comandu de l'ayuda de serviciu común. En tiempu de paz, la Bundeswehr ye ordenáu pol Ministru de Defensa y el Canciller, el qu'amás ye comandante en xefe cuando'l país ta nel estáu de guerra. El serviciu militar obligáu dura nueve meses y el gobiernu destina'l 1,6% del PIB pa la defensa nacional. Pol so altu grau de desarrollu teunolóxicu civil nel ámbitu de la Inxeniería nuclear y aeroespacial, ye capaz de desenvolver armes nucleares si'l so gobiernu decídelo. El so industria militar produz armes que van dende tanques, aviones y vehículos blindaos, hasta artillería, submarinos y barcos de combate. La mayoría de les armes son manufacturadas pa la Fuercia Armada Federal o pa los aliaos na OTAN.Según l'artículu 24 GG Alemaña puede llindase nel so soberanía pa caltener la paz europea o mundial y trabayar en xunto con una organización internacional. Alemaña forma parte de la OTAN y como tala participó n'Afganistán, Kosovu y na Segunda Guerra del Golfu, ente otres. Amás, al par de la Xunión Europea trabayó pola paz en Darfur.
Derechu
thumb|200px|Oficial de la [[policía de Hamburgu.]]
El Tribunal de xusticia ye independente del poder executivu y el llexislativu. Tien un estatutu civil que se basa nel derechu romanu con delles referencies al derechu germánico. El Bundesverfassungsgericht (Tribunal Constitucional Federal), con sede en Karlsruhe, ye'l Tribunal Supremu alemán responsable d'asuntos constitucionales, col poder de realizar procesos de revisión xudicial. Actúa como la más alta autoridá xurídica y asegúrase de que les práutiques de los poderes llexislativu y xudicial afáense a la práutica la Llei Fundamental pa la República Federal d'Alemaña (Llei Fundamental). Actúa con independencia de los otros órganos del Estáu, pero nun puede actuar nel so propiu nome.El sistema del tribunal supremu, llamáu Oberste Gerichtshöfe des Bundes, cuenta con dependencies especializaes. Pa les causes civiles y penales, el más altu tribunal d'apelación ye'l Tribunal Federal de Xusticia, con sede en Karlsruhe y Leipzig. La sala ye d'estilu inquisitorial. Otros tribunales federales son el Tribunal Federal del Trabayu en Érfurt, el Tribunal Social Federal de Kassel, el Tribunal Federal de Facienda en Múnich y el Tribunal Alministrativu Federal en Leipzig.El derechu penal y derechu priváu tán codificados nel planu nacional nel Strafgesetzbuch y el Bürgerliches Gesetzbuch, respeutivamente. El sistema penal diríxese escontra la rehabilitación del criminal, el so envís secundariu ye la proteición del públicu polo xeneral. Pa llograr esti postreru, el condergáu penal pue ser puestu en prisión preventiva (Sicherheitsverwahrung), amás de regular la pena si se-y considera una amenaza pal públicu polo xeneral. El Völkerstrafgesetzbuch regula les consecuencies de los crimes de lesa humanidá, xenocidiu y crimes de guerra.El poder llexislativu ta estremáu ente la federación y los estaos. La llei fundamental Axusta que los estaos tienen de siguir les disposiciones del poder llexislativu a nivel estatal, sacantes casos designaos pola mesma llei fundamental. La llei federal prevalez sobro la llei de cada estáu, una y bones el poder lexislativo mora nel nivel federal. El Bundesrat ye l'órganu federal al traviés del cual los estaos participen na llexislación nacional. Cada estáu tien los sos propios tribunales constitucionales.
Economía
thumb|250px|right|Mapa d'Alemaña
Alemaña ye la tercer potencial mundial en términos de PIB tres los Estaos Xuníos y Xapón. Ye una economía de mercáu na que la seguridá social ta garantio con unos amplios derechos sociales como grandes pagues de desempregu, axudes sociales, etc. Magar que'l gobiernu actual y quiciabes tamién tolos vinientes realizarán una política más aforradora en términos sociales pa rebaxar el déficit del estáu, Alemaña inda desendolca una de las políticas sociales mayores de la Xunión Europea.
Los sos encontos industriales son estremaos; les tribes cimeres de productos aniciaos son medios de tresporte, aparatos llétricos y electrónicos, maquinaria, productos químicos, materiales sintéticos y alimentos procesaos. Ye focu de bayura y eso espéyase na creciente economía del centru d'Europa. Con una infraestructura de carreteres amplies y un escelente nivel de vida, ye una de les naciones más desenrollaes del mundu.
Los seutores secundariu y terciariu tienen un gran papel na economía d'esti país. Nel agru predomina una alta mecanización.
Francia ye'l más importante sociu comercial d'Alemaña y viceversa. En 2005, Francia con un 10,2%, volvió a ser el cimeru destinu de les esportaciones alemanes y l'orixe del 8,7% de les importaciones. En 2006, más del 14 % de les esportaciones franceses tuvieron como destinu a Alemaña y cerca del 17 % del total de les importaciones franceses vieno d'Alemaña.
Los países de la Xunión Europea son los cimeros mercadores de los productos alemanes (Reinu Xuníu'l 7,8% ya Italia'l 6,9% en 2005. El cimeru socio comercial d'Alemaña fuera d'Europa son los Estaos Xuníos, país al qu'en 2005 fexo'l 8,8% de les sos esportaciones y del que recibió el 6,6% de les sos importaciones.
La ciudá de Frankfurt, qu'alluga el Bancu Central Européu, ye'l centru financieru d'Alemaña y ún de los mayores de tola Xunión Europea.
Otros centros industriales asítianse en:
Infraestructuras
Dende que nos años 1930 l'Alemaña nazi entamara l'aniciu de la primer rede d'autopistes a gran escala nel mundu, el país tien víes de comunicación rápides (Autobahnen) que sumen alrodiu 12.000 km añubriendo dafechu'l territoriu. Además tien más de 40.000 km de carreteres, lo que lu torna nel país con mayor densidá de víes pa vehículos. Toles autopistes del país son gratuites pa vehículos particulares; de magar 2005, los camiones de carga tienen qu'aportar un portalgu que se descuenta automáticamente vía satélite, una vez que'l camión dexa la ruta, y que ye porcentual al númberu de quilómetros recorríos.
Alemaña ye líder mundial tamién nel aniciu de canales. Esta triba de construcción milenaria emburrióse de magar el sieglu XIX. La Canal de Kiel, qu'amece'l mar del Norte col mar Bálticu, ye ún de los de mayor balumbu. Bien de canales fluviales, como la Rin-Meno-Danubiu, la Dortmund-Ems o la Elba-Seitenkanal, apurren al país una completa rede de canales.
Otra miente, les enerxíes renovables n'Alemaña representen un papel que medra nel desenrollu del país, especialmente dende que'l partíu políticu Alianza 90/Los Verdes formó parte del gobiernu central. Ciudades como Friburgu de Brisgovia tienen modernes instalaciones pal aprovechamientu de la enerxía solar. Les grandes fasteres industriales, como cuenca del Ruhr, rexón Rin-Meno o Colonia, tienen desenvuelto un dinamismu económicu que caltién la so base industrial y qu'además consiguió afitase nel área de los servicios.
Demografía
thumb|250px|Medría de la [[población alemana dende 1950 (en miles d'habitantes).]]
Con más de 82 millones d'habitantes, ye'l país más pobláu na Xunión Europea. Sicasí, la so tasa de fecundidá de 1,39 fíos por ma ye unu de los más baxos del mundu, y la Oficina Federal d'Estadística envalora que la población va amenorgase a ente 69 y 74 millones en 2050 (69 millones d'asumir una migración neta de +100000 per añu, 74 millones d'asumir una migración neta de +200.000 per añu). Alemaña tien una serie de grandes ciudaes, siendo Berlín la más poblada, sicasí la mayor aglomeración urbana ye la rexón Rin-Ruhr.
Dende avientu de 2004, unos siete millones de ciudadanos estranxeros fueron rexistraos, y el 19% de los residentes del país son estranxeros o tienen dalgún aniciu estranxeru. El grupu más numberosu (2,3 millones) ye de Turquía, y la mayoría del restu son de países europeos como Italia, Serbia, Grecia, Polonia y Croacia. Naciones Xuníes alluga a Alemaña como'l tercer mayor receptor d'emigrantes internacionales en tol mundu, alredor del 5%, o 10 de los 191 millones d'emigrantes, esto ye alredor del 12% de la población del país. De resultes de les restricciones, el númberu d'inmigrantes que busquen asilu xustificando aniciu étnicu alemán (na so mayoría procedentes de l'antigua Xunión Soviética) foi menguando constantemente dende 2000.
Cultura
El país ye de cutiu llamáu Das Land der Dichter und Denker (la tierra de poetes y pensadores). La cultura alemana empezó muncho primero del surgimiento d'Alemaña como nación-estáu y tomó a tola zona de fala alemana. Dende los sos raigaños, la cultura, n'Alemaña formóse poles principales corrientes intelectuales y populares n'Europa, tanto relixoses como llaiques. Como resultáu, ye difícil identificar una determinada tradición alemana dixebráu del marcu más ampliu de l'alta cultura europea. Otra consecuencia d'estes circunstancies ye'l fechu de que delles figures hestóriques, tales como Wolfgang Amadeus Mozart y Nicolás Copérnico, ente otres, anque nun fueron ciudadanos d'Alemaña nel sentíu modernu, tienen de ser consideraos nel contestu del ámbitu cultural alemán pa entender el so trabayu.N'Alemaña desenvolviéronse dalgunos de los más renomaos compositores de la Música clásica europea, con inclusión de Johann Sebastian Bach, Ludwig van Beethoven, Johannes Brahms y Richard Wagner. A partir del añu 2006, Alemaña ye'l quintu mercáu de la música nel mundu ya influyó na música pop y rock al traviés d'artistes como Kraftwerk, Scorpions, Rammstein y Tokiu Hotel.Numberosos pintores alemanes gociaron de prestíu internacional al traviés del so trabayu n'estremaes corrientes artístiques. Hans Holbein el Mozu, Matthias Grünewald, y Alberto Durero yeren importantes artistes del Renacimientu, Caspar David Friedrich del Romanticismu, y Max Ernst del surrealismu. Ente les contribuciones alemanes na arquiteutura inclúyense los estilos carolinxu y Otoniano, que son importantes precursores del románicu. La rexón más tarde convirtióse nel sitiu de les obres importantes n'estilos como'l gótico, renacentista y barrocu. Ye especialmente importante nos primeros movimientos modernos, sobremanera al traviés del movimientu Bauhaus fundáu por Walter Gropius. Ludwig Mies van der Rohe convirtióse n'unu de los más renomaos arquiteutos del mundu na segunda metá del sieglu XX. La fachada de vidriu nos rascacielos foi idea suya.
Ciencia
thumb|200px|[[Alexander von Humboldt]] thumb|200px|Vehículu [[Benz de 1885.]]