cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Thor
Þrymskviða
Nel poema Þrymskviða rellátase que'l xigante Þrymr robara'l martiellu de Thor, Mjölnir y pretendía a Freyja como esposa como pagu pa devolvelo. En llugar de Freyja, los Æsir llograron convencer a Thor de que se vistiera como una novia y Loki como la so criada y dambos asina amarutaos viaxen a Jötunheim pa la "boda". La identidá de Thor ye cómicamente señalada yá que na ceremonia de receición el dios come un güe enteru, mientres Loki intenta dar esplicaciones apenes creíbles pa esi estrañu comportamientu d'una dama diciendo que la so fame ye frutu del llargu viaxe y de l'ansiedá pola boda. Los xigantes en cierta manera acepten estos argumentos y cuando entamen consagrar la unión, el xigante asitia'l martiellu Mjölnir na falda de la supuesta novia, colo cual darréu Thor tomar, arríncase la so disfraz de noviu y matar, faciendo lo mesmo col restu de los familiares del xigante convidaos a la xunta.
Alvíssmál
En Alvíssmál rellátase que la fía de Thor, Þrúðr taba prometida al sabiu nanu Alvíss, fechu qu'asocedió mientres l'ausencia del so padre. El dios escurrió un plan pa faer fracasar los planes de matrimoniu del nanu. Díxo-y a Alvíss que por cuenta de que yera de bien baxa estatura, debía entós demostrar la so sabiduría. El nanu aceptó'l retu y Thor empezó una prueba d'entrugues y respuestes que s'encargó d'estender hasta l'amanecer, de cuenta que cuando salieron los primeros rayos del sol convertir en piedra, tal como-y asocedía a tolos nanos en contautu cola lluz solar.
Lokasenna
En Lokasenna los dioses falten a Loki mientres una xunta celebrada na morada de Ægir, a la cual Loki, quien nun fuera convidáu, allega, matu a unu de los sirvientes y falta a los dioses. Na traducción del poema por Lee M. Hollander, esclaria que non toles acusaciones que Loki fai yeren aceptaes pola tradición popular y en munchos casos paez que los dioses nun se fadien en refutarlas.
Thor fai la so apaición sobre'l final de la obra depués de que los dioses por vez intentaren apangar a Loki y evitar disputes na casa del anfitrión, talo como lo establecíen les regles d'hospitalidá. Thor dispuestu a una aición direuta amenácia-y col so martiellu. Loki sigue burllándose d'él, cuntando la ocasión en que mientres un terremotu abellugar no que resultó ser el deu del guante d'un xigante, y de la so gula, pero ante una nueva amenaza de faelo callar col so martiellu, Loki decide retirase reconociendo que solo Thor provocába-y medrana yá que yera un gran guerreru.
Gylfaginning
Gylfaginning ye la primer parte de la Edda prosaica y nél rellata'l viaxe de Gylfi al Asgard, y la so descripción de los dioses, ente los cualos Thor ye mentáu.
thumb|200px|Thor y los sos compañeros viaxando nel so carru. Ilustración de 1893 pa la edición sueca de la Edda poética de Fredrik Sander. Más palantre rellátase la ocasión en que Thor entama un viaxe xunto a Loki escontra la tierra de los xigantes, Jotunheim, pa combatilos. Viaxando nel so carru, al llegar la nueche detener na casa d'un llabradores solicitando hospitalidá. Thor mata a les sos cabres y preparar pa cenar xunto coles families de llabradores. Sicasí'l fíu d'ellos, llamáu Þjálfi ruempe unu de los güesos y cuando a la mañana siguiente, el dios asitia'l cueru sobre los güesos ya invoca el poder del so martiellu pa tornar les cabres a la vida, nota qu'unu de los sos animales acoxa. El dios enllenar de roxura y salen rellumos de los sos güeyos, polo que'l fíu del llabrador, apavoriáu confiesa qu'él foi quien lo quebró. P'apangar la roxura del dios él y la so hermana Röskva pasen a ser los sos sirvientes o thralls. Dende esi momentu acompáñen-y en munches de les sos xornaes de combate a los xigantes de la escarcha.
Tres esi incidente parte de la casa del llabrador xunto a Loki y los dos sirvientes dexando tras a les sos cabres y viaxa escontra l'este, na tierra de los xigantes y travesando el mar lleguen a una tierra desconocida.
Asina cai la nueche busquen abellugu y atópense un salón bien grande onde deciden pasar la nueche. A la medianueche asocede un violentu terremotu y entós Thor y los sos compañeros abellugar nuna habitación llateral, quedáu Thor na entrada dispuestu a defendese col so martiellu. A l'amanecida atópense con un xigante d'enormes dimensiones, dormiendo cerca d'ellos, y afayen que pasaren la nueche nel matapioyos del guante del xigante. Thor avérase y entruga al xigante'l so nome y ésti diz llamase Skyrmir y reconoz al dios darréu, proponiéndo-y compartir la so cebera, anque darréu allóñase. Torna pela nueche y diz-y a Thor que tome cebera de la so bolsa mientres él disponse a dormir. Sicasí'l dios nun puede desfaer el nuedu de la bolsa del xigante y abarruntando la burlla de xigante decide cutilo col martiellu, lo cual resulta infructuosu una y bones el xigante apenes s'espierta y pregunta si cayó-y una fueya.
A la mañana siguiente'l xigante entaína a los viaxeros y diz-yos que tienen de conocer al señor d'eses tierres, el xigante Útgarða-Loki. Lleguen a un castiellu enorme metanes una planicie perteneciente al rei Útgarða-Loki, quien los recibe nel so enorme salón. Depués convida a los acabante llegar a participar nes competencies qu'ellos propongan y el primeru n'aceptar el desafíu ye Loki, quien diz que naide puede comer a la so velocidá. Sicasí'l rei llama a Logi quien come la carne, los güesos y la tabla en que lu sirven. Depués el mozu Þjálfi manifiesta que ye capaz de correr bien rápido, y el rei convida al desafíu a Hugi, quien na competencia dobla en velocidá al sirviente. Finalmente llega'l desafíu pa Thor quien taba bien sedientu y diz que naide bebe como él. De momentu un sirviente del rei trái-y un cuernu y diz-y que los grande bebedores balerar d'un solu tragu; el dios nun lu ve demasiáu grande y bebe hasta quedar ensin aire, pero'l nivel de bébora caltiénse casi constante, intentar en dos oportunidad más y apenes llogra baxalo un pocu. El rei diz sentise decepcionáu yá que oyera grandes rellatos d'él y convída-y llevantar el so gran gatu, pero'l dios apenes puede llevantalo un pie del suelu. El dios enóxase y diz-y que-y presente a daquién pa lluchar, que s'anima a ganalo, a lo cual el rei llama a una muyer vieya llamada Elli que según diz venció a munchos homes. Finalmente l'agarradiella dura un ratu hasta que la vieya derrota al dios.
Depués de pasar la nueche los viaxeros tán dispuestos a partir ablucaos na forma en que fueren humildaos, pero a la mañana siguiente Útgarða-Loki acompañar hasta les contornes del castiellu y diz-y a Thor que nunca conociera a daquién tan fuerte y diz-y que sintiera medrana del so poderíu. Confiésalu que tou fuera fechu con truco magia y fueren ilusiones óptiques, que'l nuedu de la bolsa del xigante taba selláu con fierro y que'l xigante yera él utilizando trucos de maxa, y que la martellada que-y diera partiera en trés un monte. Tamién lu confesó que toles coses contra lo que compitieren tratar de trucos de maxa, Logi que lo taramiaba tou, yera en realidá una personificación del fueu y Hugi el rápidu, yera'l so pensamientu. Cúntalu que provocólu gran plasmu que llograra baxar un pocu'l cuernu cola bébora yá que taba conectáu al océanu y que cuando llegaren a la mariña veríen cuanto baxaren les agües, siendo esto l'orixe de les marees. El gatu qu'apenes pudiera llevantar, yera una ilusión de la culiebra del Midgard, qu'arrodia al mundu y que la llograra llevantar casi hasta'l cielu. Finalmente la vieya cola cual esforcexa y termina cayendo sofitáu nuna de les sos rodíes, tratar d'una personificación de la muerte.
El xigante pídelos que nunca tornen y el dios con gran roxura por ser engañáu decide cutilo col so martiellu, pero al intre'l xigante y el castiellu sumen, y parten nuevamente de regresu.
Más palantre rellátase la pesca de la culiebra del Midgard, de forma similar a Hymiskviða na Edda poética y sobre el final mentar a Thor santificando la pira funeraria de Baldr.
Skáldskaparmál
En Skáldskaparmál ente les llistes de kenningars pa los dioses atopen referencies sobre como puede designase a Thor.
Más palantre nel testu rellata la hestoria de la muerte del xigante Hrungnir a manes de Thor. El xigante desafiara a Odín nuna competencia ente'l so caballu "Clines doraes" y el del dios, Sleipnir. Odín vence na carrera, pero'l xigante sigue hasta les puertes del Asgard, onde'l dios convídalu a pasar y beber cerveza. Sicasí'l xigante se embriaga y empieza a agraviar a los dioses y a desafialos, hasta que llega Thor quien-y obliga a retirase. Aun así el xigante desafía a Thor a combatir cuando torne a Jotunhëim poles sos armes.
La noticia sopelexar ente los xigantes quien se dieron cuenta qu'había enforma en xuegu y entamaron como mancar a Thor anque Hrungnir pereciera. Entós en Grjótúnagard crearon un enorme xigante de magre llamáu Mökkurkálfi, a quien dáu'l so tamañu tuvieron d'asitia-y el corazón d'una yegua. Hrungnir tenía un corazón de piedra, de tres puntes, la so cabeza y escudu, tamién yeren de piedra y la so arma yera una piedra d'afilar y a'l so llau atopaba'l xigante de magre.
Thor allegó con Þjálfi, y esti postreru n'alcuerdu col dios corrió hasta'l xigante y díxo-y que-y convenía parar se sobre l'escudu yá que Thor apaecería per debaxo de la tierra, a lo que'l xigante fixo casu. El dios apaeció blandiendo el so martiellu, a lo que'l xigante refundió-y el so piedra, pero'l golpe del martiellu partió la piedra y siguió hasta dar na cabeza del xigante la cual fíxose añicos. Mientres Þjálfi cutió al xigante de magre, que aterrado ante la visión del dios morrió ensin combatir.
Nel poema escáldico Haustlöng de la Edda prosaica, escritu pol escaldio noruegu Þjóðólfur úr Hvini tamién se describe la muerte del xigante Hrungnir a manes de Thor, pero nun se fai mención a Þjálfi.
En Skáldskaparmál tamién se rellata cuando Loki cortó los pelos doraos de Sif, la esposa de Thor. Cuando'l dios supo lo asocedío amenació a Loki con rompe-y tolos güesos si nun atopaba una solución pa la so travesura. Ante esta amenaza Loki allegó a onde moraben los fíos de Ivaldi, unos famosos artesanos y estos fixéron-y una melota de delgaos filos d'oru que cuando Sif asitiar recuperó como'l so pelo natural.
Þórsdrápa
Þórsdrápa narra como Loki afaló a Thor a dir contra los xigantes, ensin el so martiellu y ensin la so petrina de poder. En realidá tratar d'una trampa entamada por Loki, quien fuera atrapáu pol xigante Geirröd y fixéra-y xurar que conduciría a Thor a la batalla neses condiciones. Nel camín detener na morada de la giganta Gríðr quien conocedora del engañu garrasti a Thor dándo-y unos guantes de fierro, una petrina máxica y un cayáu, según ye rellatáu en Skáldskaparmál.
Thor crucia los océanos escontra Jotunheim, con Þjálfi colgando de la so petrina y al llegar a tierra esperar los xigantes de la cueva de Geirröd, pero'l dios xunto al so sirviente llogren ganalos con facilidá.
Finalmente Thor ye recibíu na morada del xigante, y ve cómo la so siella empieza a llevantase col fin d'entartallalo contra'l techu, a lo que'l dios utiliza'l cayáu agasayada pola giganta pa frenar el so ascensu y cayer sobre dos fíes del xigante, llamaes Gjálp y Greip, matándoles. Depués el xigante refúndia-y un cachu de fierro en caldia el cual el dios atrapa colos guantes de fierro y anque el xigante despintar tres una columna, Thor refundiar con tal fuercia que traviesa la columna y al propiu Geirröd, dándo-y muerte.
Landnámabók
Landnámabók ye un manuscritu islandés del sieglu XII que rellata la hestoria de los primeros asentamientos n'Islandia. La gran mayoría yera d'homes fervosos adoradores de Thor que fuxíen de Noruega, del reináu d'Haraldr Hárfagri. El prefixu Thor ta presente en munchos de los nomes de los colonizadores, inclusive se menta que dalgunos camudaben los sos nomes p'amosar devoción al dios.
Unu de los rellatos trata sobre Thorolf, un xefe tribal noruegu que cuando s'atopaba saleando pel oeste de la isla, refundió pela borda les pilastres de madera del so tronu onde taba tallada una imaxe del dios y clamió-y por qu'apaecieren los tueros na sablera onde tenía d'asitiase y xuró dedica-y la tierra del so asentamientu. Atopó los maderos nun fiordu y llamó a les sos tierres Thorsnes. Depués construyó un gran templu n'honor al dios nuna badea que llamó Hofsvag y asitió una piedra tallada nel so honor, onde se faíen sacrificios y axuntábense n'asamblees pa celebrar xuicios.
El costume de refundiar al mar maderos con imáxenes del dios pa decidir onde establecese ye mentáu como un costume de munchos colonizadores, y dalgunos consideraben que si s'estropiaba la so embarcación yera una señal del dios pa desembarcar y tomar eses tierres, mentándose con frecuencia que se faíen votos o sacrificios pa ser empuestos y que depués eses tierres yeren consagraes al dios.
Nel testu amuésase'l sincretismu relixosu ente dellos colonizadores provenientes de les islles britániques, que profesaben la fe cristiana y los noruegos que na so gran mayoría adoraben a Thor; méntase qu'unu de los colonos de padre islandés y madre irlandesa, yera cristianu pero mientres los viaxes faía votos a Thor.
Saga de Njál
La saga de Njál foi escrita nel contestu d'una Escandinavia convirtiéndose al cristianismu y contién munches alusiones a los dioses nativos.
Thor ye mentáu pola madre d'un escaldio paganu quien allaba'l poderíu del dios nativu comparáu col del dios cristianu, recitando unos versos onde sostién que les torbonaes desamarraes por Thor nun pueden ser apangaes pola deidá de la nueva fe cristiana y alderique con un recién conversu.
A lo que la muyer pagana respuendi recitando dos estrofes.
salaes foles va esmucise,''
Saga de Gautrek
La saga de Gautrek trata d'una disputa ente Odín y Thor quien s'atopen nel papel de xueces nuna islla y de forma alternativa conceden bendiciones y maldiciones al nietu d'un xigante, llamáu Starkad. Thor quien fuera enemigu del so güelu y diéra-y muerte, encárgase hábilmente de responder con maldiciones que neutralicen toles bendiciones que-y da Odín.
Nomes
Thor ye mentáu con distintos nomes na poesía en nórdicu antiguu, como yera costume según l'usu de kenningars per parte de los escaldios.
En Nafnaþulur, una coleición de kenningars, hai una estrofa que contién una llista de nomes pal dios.
D'estos nomes Atli significa "El tarrecible", Ásabragr "Príncipe de dioses", Ennilangr "El de frente amplia", Björn "Osu", Harðvéorr "L'arqueru fuerte", Sönnungr "El verdaderu", Véoðr "El proteutor de lo sagrao" y Rymr "El ruidosu".
Carbayu de Thor
thumb|200px|Balta del Carbayu de Thor, pintura de 1737 en [[Schliersee.]] El carbayu de Thor yera un antiguu árbol sagráu pa la tribu xermánica de los chatti, ancestros de los habitantes de Hesse, y unu de los más importantes sitios sagraos de los paganos xermánicos. El so balta nel añu 723 marcó l'empiezu de la cristianización de tribus non franques del norte d'Alemaña.
L'árbol atopábase allugáu nel pobláu de Geismar, güei parte de la ciudá de Fritzlar nel norte de Hesse, y yera el puntu principal de veneración de Thor, al cual les tribus xermanes occidentales conocíen como Donar.
Bonifacio llegó a la zona coles mires de convertir a les tribus xermániques del norte al cristianismu, usando como base'l campamentu fortificáu francu de Büraburg nel llau opuestu del ríu Eder. Baltó'l carbayu veneráu polos habitantes locales nun intentu de convencer a la población de la superioridá del dios cristianu sobre Thor y asina convencelos de bautizase y convertise al cristianismu. Bonifacio utilizó la madera del carbayu pa construyir una capiya en Fritzlar, fundando un monesteriu benedictín y estableciendo asina la primera diócesis fuera de les fronteres del antiguu Imperiu romanu.
Templu de Upsala
Ente 1072 y 1076, Adán de Bremen rexistraba nel so Xesta Hammaburgensis ecclesiae pontificum qu'esistía una estatua de Thor nel Templu de Upsala rellatando que:
thumb|180px|Un sacerdote (goði) guía a la xente nun sacrificiu a Thor. Pintura de J. L. Lund.
Votu de bautismu saxón
La traducción sería:
Día de Thor
Þunor, el so nome anglosaxón dio llugar al nome al día Þunresdæg, que significa'l día de Þunor, que nel inglés modernu ye thursday (xueves). Þunor tamién ye l'orixe de la pallabra inglesa thunder (truenu).
El "día de Thor" en nórdicu antiguu ye Þórsdagr, en feroés Hósdagur, n'inglés Thursday, n'alemán Donnerstag (significa "día del truenu"), n'holandés Donderdag (significa "día truenu"), en finés Torstai y en suecu, danés y noruegu Torsdag.
El día foi consideráu de suma importancia na selmana, tantu qu'entá en feches tardíes como'l sieglu VII, onde Elegio refartaba a la so congregación en Flandes por siguir coles sos práutiques natives de reconocer el día xueves como un día sagráu entá depués del so cristianización.
Rexistru arqueolóxicu
thumb|150px|[[Estauína de Thor de Eyrarland nel Muséu Nacional d'Islandia de Reikiavik.]] Thor foi una deidá bien popular pa los pueblos xermánicu y numberosu representaciones del dios y de les sos fazañes sobrevivieron munchos años de destrucción natural ya intencional.
Estatua islandesa
N'Islandia, nuna granxa cerca d'Akureyri atopóse una estatua de bronce de Thor popularmente conocida como Estatua de Eyrarland, nel que'l dios del truenu apaez sentáu (d'unos 6,4cm), que data d'alredor del sieglu X, y que s'atopa n'exhibición nel Muséu Nacional d'Islandia. Thor atópase sosteniendo'l so martiellu, Mjolnir, esculpíu na forma típica islandesa, con forma de cruz.
Peroné de Nordendorf
El peroné de Nordendorf, ye un güesu humanu talláu, d'orixe alamano, que data del sieglu VII. Foi atopáu en Nordendorf cerca d'Augsburgu, Baviera y tien en futhark antiguu una inscripción mentando a Donar, el nome xermánicu occidental pa Thor. Tien la inscripción de logaþore wodan wigiþonar. La primer pallabra logaþore orixinalmente creíase que podía tratase del nome d'un dios, pero bien probablemente signifique "magos" o "bruxos", la segunda, wodan ye unu de los nomes del dios Odín y la tercera wigiþonar ye una pallabra compuesta, onde wigi quier dicir "lluchador" y þonar ye Donar. Como foi tallada mientres el procesu de cristianización, probablemente'l so fin yera abjurar de los dioses paganos calificándolos de bruxos.
Retruques emblemáticos de Mjolnir
Los retruques de Mjolnir fueron llargamente populares n'Escandinavia y utilizáronse en blóts y otres ceremonies sagraes como les bodes. Munches d'estos retruques atópense tamién nes tumbes y tienen un llazu pa poder utilizales como colgantes nel pescuezu. Fueron descubiertes mayormente nes zones con una fuerte influencia cristiana incluyendo'l sur de Noruega, el sureste de Suecia, y en Dinamarca. A fines del sieglu X, estos retruques apaecen con una mayor uniformidá nel diseñu de Mjolnir sobre los sieglos anteriores, lo que suxure que s'utilizaba a manera d'accesoriu en desafíu de la cruz cristiana.
Runes ya imáxenes
Nel pobláu inglés de Gosforth, Cumbria, atópense los restos d'una piedra tallada nel sieglu X que representa a Thor y Hymir pescando xunto a numberoses representaciones nórdiques.
En Dinamarca, una ilesia nel pequeñu pueblu nórdicu de Hørdum alluga los restos d'una piedra que describen a Thor y Hymir nel viaxe de pesca de la culiebra del Midgard. Thor ta usando un distintivu cascu apuntiáu que tamién s'atopó n'otres representaciones y atrapó la culiebra del Midgard mientres Hymir ta sentáu al so llau.
En Suecia hai dos piedres que describen esta lleenda. Fueron creaes en dalgún momentu ente los sieglos VIII y XI, la parte inferior esquierda de la piedra de Ardre en Gotland foi dacuando interpretada como la descripción non solo del viaxe de pesca pero tamién referencies a la previa muerte del güe que foi utilizáu como carnada, probablemente como parte d'una versión anterior del rellatu. La piedra de Altuna en Uppland describe a Thor pescando a la culiebra del Midgard. Anque Hymir ta ausente, notablemente destaca'l pie de Thor rompiendo'l pisu del bote mientres la intensa llucha.
160px|thumb|El tapiz de la ilesia Skog amuesa dende la esquierda a Odín, Thor col so martiellu y Freyr.
Tapiz de la ilesia de Skog
Una parte del tapiz suecu del sieglu XII, de la ilesia de Skog representa a trés figures dacuando interpretaes como alusiones a Odín, Thor y Freyr. Les figures coinciden coles descripciones del sieglu XI de la disposición d'estatues rexistraes por Adán de Bremen nel templu de Upsala y rexistros escritos de los dioses mientres la dómina viquinga tardida. El tapiz ye orixinariu de Hälsingland, Suecia y atópase nel Muséu Nacional Suecu d'Antigüedaes.
Amuleto de Kvinneby
El amuleto foi atopáu a mediaos de la década de 1950, soterráu nel suelu del pobláu de Södra Kvinneby en Öland, Suecia. El amuleto ye un cuadráu de cobre que mide aproximao unos 5cm de llau. Cerca d'unu de los cantos hai un furu, polo cual cabo presumir que yera usáu como un colgante pal pescuezu.
Toponimia
right|thumb|175px|Señal pa l'aldega de Thursley en [[Surrey, Inglaterra.]] thumb|150px|Tors fiske, estatua sobre la llucha de Thor con Jörmundgander, en [[Mariatorget, Estocolmu, Suecia.]] Al ser un dios bien popular ente les distintes tribus xermániques, munches llocalidaes fueron nomaes n'honor a Thor:
Bandera de Cantabria
La Bandera de Cantabria ye oficial d'esta comunidá autónoma dende 1981 tal como señala l'artículu 3 de l'Estatutu d'Autonomía de Cantabria. L'artículu terceru d'esi estatutu dispón:
Amás, la Llei de l'Asamblea Rexonal, aprobada'l 22 d'avientu de 1984 establez les carauterístiques del escudu oficial asitiáu nel centru la bandera.
Vézézoux
Vézézoux ye una comuña francesa del departamentu d'Altu Loira, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Vieille-Brioude
Vieille-Brioude ye una comuña francesa del departamentu d'Altu Loira, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Xi Aquarii
Xi Aquarii (ξ Aqr / 23 Aquarii) ye una estrella na constelación d'Acuariu de magnitú aparente +4,69, conocida tamién pol nome de Bunda. Alcuéntrase a 179 años lluz de distancia del Sistema Solar. Xi Aquarii ye una estrella blanca de la secuencia principal de tipu espectral A7V. Tien una temperatura superficial de 7925 K y una lluminosidá 36 vegaes superior a la lluminosidá solar, superior a la d'otres estrelles A7V como θ Cassiopeiae, λ Piscium o 79 Tauri. Ello ye consecuencia de la so mayor masa —2,2 vegaes mayor que la masa solar—, según el so estáu evolutivu más avanzáu, pos yá percorrió'l 85% del so trayeutu dientro de la secuencia principal. El so diámetru angular envaloráu, 0,67 milisegundos d'arcu, dexa evaluar el so radiu, siendo ésti cuatro veces más grande que'l radiu solar. Xira sobre sigo mesma con una velocidá de rotación igual o mayor de 165 km/s.
Xi Aquarii presenta una metalicidá llixeramente inferior a la solar ([Fe/H] = -0,03). Ente los distintos elementos evaluaos, hai dalgunes deficitarios como estronciu y níquel. Otra manera, otros son sobreabundantes como cobaltu y neodimiu, esti postreru casi ocho veces más abondosu que nel Sol ([Nd/H] = +0,89).
Xi Aquarii ye una binaria que'l so periodu orbital ye de 8016 díes. La órbita ye considerablemente escéntrica (y = 0,54). Nada se sabe sobre la so compañera estelar.
Pech
thumb|Ángel Simeón Martínez representa a los pech nun congresu na [[Universidá Nacional Autónoma d'Hondures.]]
La sociedá pech ye una etnia qu'habitó'l territoriu de l'actual Hondures dende hai más de 3 mil años, créese que provienen d'América del Sur con un orixe Chibcha, emigraron dende Colombia y llegaron hasta Honduras. La so sociedá ta conformada por aproximao 3200 habitantes. Habiten los departamentos de Gracies a Dios, Olancho y Colón.
El términu pech significa "xente", utilizáu pa referise a la so sociedá; pa falar de les demás sociedaes utilicen pech-akuá que significa la otra xente o'l términu bulá que significa ladín.
Historia
El so orixe data d'hai unos trés mil años cuando llegaron a Honduras a onde güei ye'l departamentu de Colón, depués estendiéronse a otres partes del territoriu.
Los pech oponer a la conquista de les sos tierres, llucharon pa evitar ser quitaos de la so llibertá. Los españoles llamáronlos despectivamente como payes, términu que foi refugáu polos pech yá que fai alusión a bárbaru, selvaxe o incivilizáu.
Los españoles aventurar a entrar na Mosquitia en 1564, pero por cuenta de la so ferrial oposición decidieron que solo podríen conquistalos utilizando la relixón católica.
Lehmann Stone y Epstein piensen que los pech habitaben les Islles de la Badea mientres el sieglu XVII xunto a comerciantes mayes por cuenta de qu'atopáronse artefautos similares a los que s'atoparon tamién en territoriu Pech en tierra firme y que dellos grupos pech de tierra firme fueron a cristianizar a los Pech de les Islles de la Badea.
Nel sieglu XVIII los pirates ingleses, franceses y holandeses aliar colos misquitos, a quien-yos dieron armes de fueu pa obligar a indíxenes como los pech a abellugase nel interior d'Hondures. Los pech yeren prindaos polos misquitos y vendíos como esclavos a comerciantes ingleses, por cuenta de esto la so población menguó considerablemente en poco tiempu.
Depués de ser espulsaos de les mariñes polos colonizadores españoles, los pech abellugar nes zones montascoses, cunten los sos vieyos que por cuatro sieglos escondieron los pech de los colonizadores y los zambos pa evitar ser vendíos como esclavos, por cuenta de esto convirtiéronse nun pueblu nómada, d'esta forma caltuvieron la so cultura tradicional.
Anguaño participen na política per mediu de la Federación de Tribus Pech d'Hondures (FETRIPH), creada en 1985 pa curiar les sos tierres y caltener la so cultura.
La nube tropical Gamma afectó les sos tierres y cultivos perder nel añu 2005, por cuenta de eso mientres dalgún tiempu subsistieron a base de plátanu y yuca por cuenta de que nun cunten con un centru d'almacenamientu de granos y fueron escaecíos pol gobiernu. La cooperación española construyó-yos unes 300 viviendes pequeñes de cementu y lladriyu pero naide apurrió-yos catres nin cames por que durmieren cómodamente.
Distribución
thumb|150px|Juana Carolina Hernández Torres amosando l'usu d'una tradicional bolsa pa ñácaru La so etnia ta distribuyida en nueve Tribus (pueblos), distribuyíos de la siguiente forma:
Departamentu d'Olancho
Nel conceyu Duce Nome de Culmí Culuco, * Vallín, * Pueblu Nuevu, * Subirana, * Jocomico, * Pisijire
Departamentu de Gracies a Dios:
Cultura
Los pech caltienen el so idioma, el so cultura, la so relixón y el so sistema económicu, ye conocíu sobremanera les persones dende la tercer edá. Respeten la naturaleza yá que dependen de la so flora y fauna. poco se sabe del pueblu pech antes de la llegada de los españoles.
El valor de la muyer
Les muyeres pech participen viviegamente na vida llaboral, económica y relixosa, son llabradores, pescadores, xefes tribales, curanderes y xamanes. La so importancia na sociedá ta oldeáu col de los homes, foi bien significativa dende antes de la colonia, pero depués de la conquista la influencia colonial motivó la so desvalorización social.
Medicina Pech
Son conocedores d'una botánica naturista ancestral, el mestrones encargar de caltener y sopelexar la medicina pech basada nuna conocencia fonda de la naturaleza, desenvolvieron terapies pa tratar la mordedura de la culiebra "barba mariella" y pa munches otres enfermedaes, polo que los sos vieyos son bien respetaos y consultaos.
Música
Los sos vieyos caltienen munchos cantares con música y llingua pech. Dalgunos de los sos preseos musicales autóctonos son la Tempuka, el Arwa y el Camachá.
Relixón
El so pueblu ye descendiente de los nueve hermanos, los bisnietos del truenu, los héroes pech llucharon en contra del xigante Takaskró, que ye'l nome en pech del sisimite. Nel español d'Hondures sisimite ye un home altu y peludo que vive nos montes. Tien una esposa que se llama YekaYeka, esto ye Sipa (la chiquita) n'español. El watá venció al Wisinka, una culiebra grande que vivía nuna llaguna grande o aguada que fadió a zucar los neños pech. Atopáronse petroglifos sobre'l ríu plátanu, polo que Rafael Girard suxure qu'esta área foi un gran centru relixosu. Esta zona de los Pech pel Ríu Platano ta acomuñáu cola Ciudá Blanca. Yeren politeístes que creíen nos espíritos de la naturaleza como la Serena (del ríu y del pexe), del monte, del cuetu, y de los árboles como'l Ceibon y la caoba. Había munches regles en rellación del cuidu de la muyer cola so menstruación o un ñácaru recién nacida, cola cacería, les plantes melecinales, la corte de madera pa les cases, y la pesca. L'oru tamién tien dueñu espiritual.
Llingua
La llingua paya ye parte de la familia chibcha. De fechu ye una llingua fuertemente diverxente del restu de llingües chibcha, razón pola cual tardóse en reconocer como parte d'esta familia, pero los trabayos actuales probaron de forma concluyente'l parentescu. Ye interesante notar, qu'esta diverxencia pudo debese al aislamientu del restu de llingües chibchas, que se falen dende'l sur de Nicaragua hasta Colombia. Ente'l restu de llingües chibchas y el paya interpónense les llingües misumalpas, que se considera una familia de llingües remotamente emparentaes coles llingües chibchas y les llingües lenca. Estos trés families formaríen el microfilo lenmichí.
Rellación col mediu ambiente
Les sociedaes pech tienen una dependencia vital del monte, por cuenta de ello guarden un fondu respetu pola flora y la fauna, desenvolvieron normes pa regular el correutu usu de los montes y animales, calteniendo un equilibriu col ecosistema.
Les plantes del monte tropical húmedu son utilizaes p'alimentación, como medicines y pa rituales relixosos. Amás cacen pa sobrevivir, anque desenvolvieron la ganadería pa nun tener que salir a cazar, adomando venados, gochos ente otros.
Arquiteutura
Les sos viviendes tradicionalmente son cabanos de paya, más apocayá cases de madera, tamién recibieron donaciones de más de 300 cases de piedra per parte de la cooperación española. Apocayá progresó la letrinización y tienen accesu a agua potable.
Villalba de Guardo
Villalba de Guardo ye un conceyu y llocalidá española de la provincia de Palencia (Castiella y Llión).
Xeografía
A principios del sieglu XIX asina lo describía'l palentín Sebastián Miñano : Asitiáu a la falda d'una cuesta, na vega y a veres de ríu Carrión, dichu asina por nacer nes Fuentes Carrionas que tán nos montes baldíos de Pineda, enagües aguaes a Llébana. El pueblu foi anubiertu, con que'l so motivu fíxose una barbacana de piedra de sillería de más de 400 pasos de llarga y 4 d'ancha, Al este y al Oeste hai llargos pandoriales de cepa pal carbón. El ríu ye abondosu en truches, y sua agües, hasta llegar a Saldaña, son bien delgaes y cristalines. Produz centenu, enforma llinu y yerba, y críase ganáu lanar y vacunu. Carbón de fragua, batán y dellos molinos fariñeros, onde alleguen en tiempu de secañu los llugares de Cornón, Fontecha y Villanueva de Abajo, que tán al este de Villalba.
Escuela palatina
thumb|Alcuino y otros clérigos presenten manuscritos a Carlomagno nel Palaciu de Aquisgrán, ante la so corte ([[pintura histórica de Jean-Victor Schnetz, 1830).]]
La Escuela palatina (Schola palatina, en llatín) foi la escuela fundada pol emperador Carlomagno n'el palaciu de la so capital, Aquisgrán; mientres el denomináu Renacimientu carolinxu, un periodu de florecimientu intelectual mientres l'Alta Edá Media. La escuela palatina yera parte del plan de Carlomagno de faer renacer la cultura pa fortalecer el so Imperiu. Convertir nel centru educativu más renombráu de la dómina y sirvió d'exemplu pa la creación d'otres escueles (Escueles carolinxes).
thumb|[[Evangeliario de Godescalco, nel que trabayó'l iluminador Godescalco (Godescalcus, Gottschalk), del scriptorium de Aquisgrán, ente 781 y 783. Contién un poema, escritu en minúscula carolinxa, sobre'l viaxe de Carlomagno a Italia de 781, nel que precisamente reclutó a Alcuino. ]]
Nenguna de les dependencies del Palaciu yera un local fixu de la Escuela, anque esistía una biblioteca (que la so allugamientu nun pudo ser determinada) y un scriptorium que produció manuscritos y sirvía d'archivu y escuela d'escritura, onde trabayaba una alteria scriptorum ('bayura de copistes'). Carlomagno convocaba a los profesores en cualquier llugar de la so eleición (inclusive la piscina o'l comedor) por que-y recitaren poemes o lu informaren de dalgún asuntu. El grau d'instrucción del propiu emperador como alumnu de la so propia Escuela nun ta claru. Delles fontes presentar como un completu iletrado, y otres señalen que les sos dificultaes acutar a escribir llatín.
Alcuino definió dellos ordines dientro del personal al so cargu: sacerdotes Christi, medici, versifici, scriptores. Cada orde taba dirixíu por un magister.
El plan d'estudios que se siguía yera'l trivium et quadrivium definíu nes Institutiones de Casiodoro (retórica, gramática y dialéutica; xeometría, astronomía, aritmética y música). Utilizábense tamién testos de Martianus Capella, Boecio, Isidoro de Sevilla y Beda el Venerable.
Escueles carolinxes
Carlomagno emitió en 787 una carta a tolos obispos y abás del Imperiu pa la xeneralización del modelu de la so Escuela Palatina en catedrales (escuela catedralicia) y monesterios (escuela monástica); asuntu nel qu'aportunó nel Concilio de Aquisgrán de 789.
thumb|[[Capitulare de villis, atribuyíu a Alcuino y el mesmu Carlomagno en collaboración.]]
Rábanu Mauro, que nun se venceyó direutamente con Aquisgrán, anque sí conoció en Tours a Alcuino, estableció escueles asemeyaes nel monesteriu de Fulda y nel obispáu de Maguncia, según en Solenhofen, Celle, Hirsfeld, Petersburg y Hirschau, amás d'influyir nes de Reichenau y Saint Gall, que tuvieron so la responsabilidá de Waldo de Reichenau. Na zona occidental del Imperiu (el futuru reinu de Francia), amás de Tours (onde se retiró Alcuino), estableciéronse escueles en Reims, Auxerre, Laon y Chartres, anteriores toes elles a la de París, onde enseñó Clemente d'Irlanda. Nel norte d'Italia, en Pavía y Bobbio. Darréu, na zona de Flandes creáronse les d'Utrecht, Liexa y Saint Laurent.
Scholae palatinae y palatini
Nun tien de confundir se esta institución educativa carolinxa, de finales del sieglu VIII y empiezos del sieglu IX, con una denominación similar, pero en plural: les Scholae palatinae ('escueles palatinas') yeren cuerpos militares d'élite, destinaos a la guardia imperial mientres el mandatu de Constantino'l Grande (sieglu IV, nel Baxu Imperiu Romanu), que sustituyeron a los Equites singulares Augusti (la caballería de la guardia pretoriana).
Como palatini conocer a los comitatenses palatini ('tropes de palaciu'), escoltes del emperador que la so xerarquía yera un grau inferior a los scholares.
Academia palatina
Anque en delles fontes estremen dambos conceutos, ye habitual denominar a la Escuela palatina de Aquisgrán como Academia Palatina, denominación que llevaron tamién otres instituciones:
Canaco
El pueblu canaco, o kanak, ye'l pueblu autóctonu de Nueva Caledonia. Según el censu del 1996, había 86.788 canacos en Nueva Caledonia (el 44,1% de los habitantes de la isla). El so porcentaxe aumenta al 90,7% nes Islles Loyauté y al 78,7% na provincia del Norte de Nueva Caledonia, pero baxa al 25,7% na provincia del Sur.
El términu "canaco" tien el so orixe na pallabra kanaka que significa "home" nes llingües oceániques, y ye usáu polo xeneral polos habitantes indíxenes d'Oceanía pa referise a ellos mesmos. Los navegantes y mercaderes europeos xeneralizaron el so usu, sobremanera na forma francesa «canaque», pa referise non yá a los melanesios, sinón tamién a los pueblos de Polinesia y Micronesia.
En Nueva Caledonia'l términu utilizar por parte de los franceses de forma peyorativa. A partir de la década de 1960 los movimientos independentistes de Nueva Caledonia apoderar del términu, so la grafía kanak, y la nación kanak convirtióse en Kanaky. Con unos trenta llingües autóctones distintes, nun esistía una denominación común pal país y la población melanesia de Nueva Caledonia. El términu qu'antes yera peyorativu güei utilízase con arguyu y como símbolu de reivindicación cultural y emancipación política.
Un canaco famosu ye'l futbolista Christian Karembeu, xugador internacional con que ganó la Copa Mundial de 1998, la Eurocopa 2000 y la Copa FIFA Confederaciones 2001, amás de ser bicampeón d'Europa col Real Madrid.
Arte canaco
Collier en poil de roussette et barillet de jade MHNT ETH AC NC 234 Nouvelle Calédonie Savès.jpg| Cachalot MHNT ETH AC NC 172 Saves.jpg| 2 gourdes MHNT ETH AC NC 85 Nouvelle Calédonie Savès.jpg| Casse tête MHNT ETH AC NC 33 Nouvelle Calédonie.jpg| Coiffe TIDI MHNT ETH AC NC 181.jpg| Montant de Porte Kanak MHNT ETH AC 50.jpg Art canaque - Statuette masculine MHNT ETH AC NC 242.jpg
Alice Pearce
Alice Pearce foi una actriz d'Estaos Xuníos. Pearce foi llevada a Hollywood por Gene Kelly pa realizar una representación en Broadway de la versión cinematográfica de Un día en Nueva York de 1949. Interpretó papeles risibles secundarios enantes d'interpretar a Gladys Kravitz na famosa serie de televisión americana Abruxada en 1964. Ganó un Premiu Primetime Emmy a la Meyor Actriz de repartu nuna Serie de Comedia póstumamente dempués de la segunda temporada de la serie.
Entamos y carrera
Nacida na ciudá de Nueva York, Pearce foi educada n'Europa y tornó a Estaos Xuníos cuando foi adulta. Ella empezó a trabayar en clubes nocherniegos como una comediante y foi escoyida p'actuar de la producción orixinal de Broadway de Un día en Nueva York (1944-1946). Gene Kelly quedó tan impresionáu por ella que se convirtió na única miembru del repartu en ser incluyíu na versión cinematográfica en 1949. La so actuación risible foi bien recibida polos críticos y públicu polo xeneral, y diéron-y el so propiu programa de variedaes en televisión. Más roles en películes -y siguiero, y ella fixo apaiciones en Broadway, onde conoció al so maríu, el Direutor d'escena direutor Paul Davis, mientres una producción de Bells Are Ringing.
Mientres la temporada de televisión de 1953-1954, Pearce foi vista regularmente en Jamie de ABC, serie protagonizada por Brandon De Wilde. En 1964, Pearce foi encetada orixinalmente pa interpretar el papel de la güela na serie de comedia de televisión de ABC The Addams Family. Ella refugó la pieza, que foi a la veterana actriz Blossom Rock. En 1964 incorporar al repartu de la serie de televisión Abruxada nel papel de la persistente y cacipladora vecina, Gladys Kravitz, y les sos escenes yeren cuasi siempres reacciones a los actos de bruxería que guardara na casa d'enfrente. La so histériques acusaciones contra Samantha, interpretada por Elizabeth Montgomery, y l'incredulidá del so home Abner George Tobias aprovieron un filo común al traviés de munches de les series de los primeros episodios. Póstumamente foi-y dau un Premiu Emmy por esti papel.
Vida personal
Pearce tuvo casada dos veces. Dende 1948 col compositor John Rox, quien morrió d'un ataque al corazón en 1957. En 1964, casóse de nuevo col direutor d'escena Paul Davis. En nengún de los matrimonios tuvo fíos.
Muerte
Alice foi diagnosticadada con cáncer d'ovariu primero que Abruxada empezara, y caltuvo la enfermedá de callao hasta que'l so diagnósticu rescampló. Finó en 1966 a los 48 años. El so papel de Gladys Kravitz foi dempués dau a l'actriz Sandra Gould. Los restos de Alice fueron cremados y espardíos nel mar.
Studium generale
miniaturadeimagen|Studium generale d'[[Alcalá de Henares (20/05/1293).]] Studium generale (estudiu xeneral, en llatín, en plural studia generalia) ye la institución de la que surdieron les primeres universidaes na cristiandá llatina (un espaciu coincidente a les traces con Europa occidental).
Dende l'Alta Edá Media, tres el curtiu periodu en que funcionó la escuela palatina carolinxa, funcionaben les escueles monástiques y les escueles catedralicies, que sirvíen pa la formación del cleru. A falta d'otres instituciones educatives, tamién allegaben a elles los seglares que deseyaben instruyise. Col tiempu, en reconocencia de la importancia del so llabor, les más notables recibieron el títulu de studium generale dau polos papes, emperadores o reis que les tomaben sol so mecenalgu y otorgaben rentes pal so sostenimientu; siendo con ello consideraos los centros d'enseñanza más prestixosos. Tou ello producióse nel contestu de la crecedera urbana y el desenvolvimientu sociu económicu y cultural d'una dómina especialmente dinámica, que foi denomada historiográficamente como "renacencia".
Los studia generalia teníen de cumplir trés condiciones: tar abiertos a estudiantes de cualquier procedencia xeográfica, impartir enseñanza cimera en dalguna de les sos escueles o facultaes (artes -los siete disciplines del trivium y el quadrivium-, medicina, derechu y teoloxía), y disponer de distintes maestros pa cada una de les temes oxeto d'enseñanza. Los más afamaos profesores de cada studium yeren animaos a movese d'unos a otros pa compartir les sos conocencies y documentos, empecipiando la cultura d'intercambiu y cosmopolita que caracteriza al espíritu universitariu.
Los studia y los poderes
Los dos poderes universales, pontificáu ya imperiu; según el nuevu poder emerxente, les monarquíes feudales en tránsitu a convertise en monarquíes autoritaries, anduvieron a la tema na so capacidá normativa sobre d'estes nueves instituciones, lo que más qu'intensificar el so control sobre elles, otorgar más derechos y llibertaes. Federico Barbarroja, en 1158 o 1155 (poco primero de la Segunda Dieta de Roncaglia) emitió la constitución imperial Authentica habita pa dar derechos a los estudiantes y profesores de cualquier nacionalidá (particularmente a los del studium de Bolonia), tantu na so estancia como nos sos desplazamientos, reconociendo'l valor universal de conceutos tales como amor scientiae ("amor pol saber") y causa studiorum peregrinatio ("pelegrinación por causa d'estudios"). La llexislación papal sobre asuntos educativos multiplicar colos Concilios de Letrán (dende 1123), obligando a cada catedral a disponer d'un maestru de gramática y a cada ilesia metropolitana a disponer d'un teólogu. El papa Alejandro III estableció les dispenses "de residencia" (dexar a un clérigu siguir esfrutando del so beneficiu eclesiásticu si la razón de l'ausencia del so puestu ye realizar estudios -sacante los de derechu o medicina, consideraos "codalosos"-), lo que dexaba una gran movilidá. La reconocencia de fueru eclesiásticu a profesores y alumnos, non yá dexába-yos refugar a la xusticia civil, sinón inclusive en dellos casos a la xurisdicción episcopal, y unviase direutamente al Papa. Los privilexos concedíos al studium de París en 1215 y al de Bolonia en 1219 (y dempués los llograos polos demás) reconocíen a estos studia el monopoliu de la concesión de graos académicos (magister o doctor), y venceyar a un exame realizáu polos profesores, lo qu'acutaba la intervención del canciller (representante del obispu) a la mera concesión nominal de la llicencia. Gregorio IX estableció los trés graos académicos de bachiller, llicenciáu y doctor.
L'autonomía de los studia yera ambivalente: en delles cuestiones yera tan amplia qu'inclusive se reconocía una cierta forma de derechu de fuelga corporativu (potestas suspensionis studii), y diéronse formes de protesta coleutiva como'l boicotio de ciertes clases o la emigración masiva de profesores y estudiantes (dispersio o secesión, asina nació el studium de Oxford frente al de París en 1167, l'el studium de Cambridge frente al de Oxford en 1209 y el de Vercelli frente al de Bolonia -o al de Padua- en 1228, y asina se produció la salida d'estudiantes alemanes del studium de París en 1378, mientres el cisma d'Occidente, escontra Viena, Heidelberg y Colonia; y la de los del studium de Praga escontra el de Leipzig en 1409); pero n'otres cuestiones yera bien acutada, acutar la facultá papal d'acutar les materies o inclusive los testos que podíen enseñase.
Studium y Universitas
En 1231 la bulda Parens Scientiarum, de Gregorio IX, utiliza'l términu universitas pa referise corporativamente a la institución académico y xurídico que constitúi un studium, concretamente al de París.
En 1261 el mesmu studium de París recibió esa denominación (Universitas Parisiensis o, de forma completa universitas magistrorum et scholarium Parisiensis -"corporación de maestros y estudiantes de París"-); anque haya documentos anteriores que yá la usaren esplícita (carta del legáu pontificiu Robert de Courçon, de 1215) o implícitamente (la referencia a la communitas scholarium del obispu Eudes de Sully en 1207). La denominación "universidá" (castellanización del llatín universitas) pudo ser ostentada en primer llugar pol studium de Salamanca, al qu'Alfonso X el Sabiu dio en 1254 unes constituciones onde-y los denomina ambiguamente, n'apariencia de forma indistinta, Estudios y Universidat, ya inclusive Universitat del Estudiu:
Universitas scholarium y Universitas magistrorum
En principiu, la denominación universitas emplegar pa designar a los profesores y estudiantes que moraben nun mesmu llugar, estremando la corporación o conxuntu d'estudiantes (universidá d'escolares), la de profesores y alumnos (universidá de maestros y escolares) y a la institución en sí (universidá del estudiu). Tamién se recueye la diferencia del "modelu de Bolonia", que sería una Universitas scholarium (surdida del impulsu de los estudiantes que buscaben profesores -como Irnerio o Acursio y los glosadores-, y qu'exercíen por sigo mesmos el gobiernu y alministración de la institución creada nel so tornu), y el "modelu de París", que sería una Universitas magistrorum (surdida nel senu de les escueles catedralicies de Notre Dame y del prestíu de maestros como Pedro Abelardo).
Sía que non, l'usu de diversos términos, ensin exclusividad, yera lo habitual (escueles, scholas, estudiu solemne, studium universale, studium commune, etc.), anque los documentos oficiales siguieron utilizando mayoritariamente la espresión studium generale hasta'l sieglu XV, en que pasu ente pasu universitas llegó a utilizase como sinónimu. Tamién paez que'l términu studium generale implicaba una vinculación local (a un reinu), ente que el de universitas implicaba la validez internacional d'estudios y titulaciones.
Secuencia de creación de studium generale
Nel reinu de Sicilia, la Escuela Médica Salernitana funcionaba dende'l sieglu IX, anque ensin formar studium generale con otres facultaes (la Universidá de Salerno nun funcionar como tal hasta'l sieglu XIX). Los primeres studium generale fueron los de:
Nel sieglu XIII la fundación de studium intensificóse, estendiéndose por bien diversos territorios:
Padua (1222, por dispersio d'un grupu d'estudiantes de Bolonia)
En 1303, na ciudá de Roma fundóse'l Studium urbis o La Sapienza; el mesmu añu fúndanse los d'Aviñón, tamién ciudá papal, p'apilar a la Sorbona. -fr:Université d'Avignon et des Pays de Vaucluse-