cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ríu Indo
Xeografía
Naz nel Tíbet (China), a un altor de 5500 msnm, siguiendo'l so cursu al traviés d'en direición noroeste, pa depués travesar la rexón de Caxmir y xirar escontra'l sur pa enfusase en Paquistán y percorrelo tou a lo llargo. En pasando pela ciudá d'Hyderabad, desagua nun delta bañando les mariñes del puertu de Karachi, primer capital de Paquistán.
El llargor total de ríu varia, según les fontes, ente los 2.900 y los 3.180 km. El caudal mediu ye de 6.700 m³/s y drena una amplia cuenca de 1.081.700 km². Na so desaguada nel mar d'Omán, el Indo forma un estensu y fértil delta, con una superficie de 7.770 km².
Cursu en China
El Indo, nominalmente, empieza mui cerca de la frontera oriental de la Rexón Autónoma del Tíbet, en China, na pequeña llocalidá de Shiquanhe, na confluencia de los ríos Sengge Zangbo y Gar, que drenan los cordales de Nganglong Kangri y Gangdise Shan y escurren por dalgún d'abarganar principales del cordal del Himalaya. El Sengge (, tamién Shiquan o Shiquan He (獅泉河), la fonte más alloñada con un llargor de 430 km, naz na redoma del sagráu llagu Esquita Sarovar, a un altor de 5500 m y escurre en direición noroeste. El Indo, como tal, tamién flúi escontra'l noroeste y crucia aína la frontera china ya ingresa na India.
Cursu n'India
thumb|Confluencia del Zanskar y el Indo (na parte inferior). thumb|El Indo en Alchi ([[Ladakh).]] N'India, onde suel llamase ríu Sind, escurre al traviés del estáu de Jammu y Caxmir, na rexón Ladakh, xusto al sur del cordal del Karakoram. En pasando poles pequeñu llocalidá de Nyoma (1.350 hab. ) y Upshi (165 hab.). A partir d'equí la carreteera NH-21 acompaña al ríu, que llega a una zona na qu'hai bastantes monesterios, como los de Stakna, Mashro, Thikse y Shey, y llega a Leh (27.513 hab. en 2001), l'antigua capital del reinu de Ladakh. Nel valle una nueva carretera acompaña al ríu, la NH-1D, y llueu llega a Phey (331 hab.). Recibe dempués pela esquierda al primeru de los sos afluentes d'importancia, el ríu Zanskar. Sigue poles pequeñu aldegues de Nimu, Alchi y Tingmosgang y nesta zona'l Indo bordia pel norte'l gran Parque Nacional Hemit, con 4400 km², el mayor parque indiu, establecíu en 1981. En calteniendo la direición noroeste, sale d'India ya ingresa en Paquistán.
Cursu en Paquistán
thumb|El Indo vistu dende la [[carretera del Karakórum.]] thumb|200px|El fuerte de Attock, a veres del Indo. Al poco d'entrar en Paquistán, na rexón del Baltistán, na provincia de Gilgit-Baltistán, recibe pela esquierda, procedente del sur, al ríu Suru y depués, pela derecha, a los ríos Shyok (550 km) y al Shigar (62 km), en que la so confluencia ta la pequeña ciudá de Skardu (unos 30.000 hab. en 2000), que cunta con un pequeñu aeropuertu bien usáu polos aficionaos al trekking. Sigue en direición noroeste y vuélvese escontra'l sur, xusto al recibir, pela derecha, al ríu Gilgit (450 km). Dende equí sigue'l valle la N-35 (que llega dende'l valle del Gilgit), conocida como carretera del Karakórum, que coneuta la ciudá china de Kashgar cola capital pakistaní, Islamabad (con un percorríu de 1.200 km). Bordia pel norte'l Nanga Parbat, escurriendo ente xigantescos gargüelos, de 4.500-5.200 m de fondura.
Pasa por Chilas y al poco llégase a un llugar onde s'empecipió n'ochobre de 2011 la construcción o la presa de Diamer-Bhasha, que va tener una potencia instalada de 4500 MW, asitiada casi na frontera d'India. Llega dempués un curtiu tramu, ente Dudishaj y Sazin nel que'l ríu señala la frontera ente Gilgit-Baltistán y Jaiber Pastunjuá (Khyber Pakhtunkhwa).
Recibe dempués al pequeñu ríu Kondia, pela derecha, y algama la llocalidá de Dassu, Palas y Besha. Algámase depués la llarga cola del banzáu de Tarbela (con una superficie de 250 km² y un llargor d'unos 60-70 km), que tamién recibe les agües de los ríos Dor y Siran. La presa, construyida ente 1968 y 1974, contribúi al control de los hinchentes, a la regación y a la xeneración hidroeléctrica (3478 MW). Xusto dempués de la presa'l ríu sale de los montes ya ingresa nes amplies llanures del Panyab, ente les les importantes ciudaes de Peshawar y Rawalpindi. Sigue un pequeñu tramu nel que'l so cursu estremar en munchos ramales, enxareyaos y cambiantes, con bastantes pequeñes islles ente ellos. Dende equí y mientres un bon tramu, el Indo va ser la llende ente les provincies de Pastunjua Jáiber y la del Panyab, al este. El ríu Kabul (700 km) xúnese-y aína, pela derecha, cerca de la llocalidá d'Attock (69 588 hab. en 1998).
Sigue'l so camín poles llanures del Panyab en direición xeneral sur, recibiendo ríos per dambes marxes, como'l Kohat Toi (derecha). Pasa pela históricu ciudá de Makhad, dempués recibe al ríu Soan (250 km), pela esquierda, y llega a Mari. Sigue agües embaxo por Dera Ismail Khan (109.686 hab., est. en 2009) y recibe, pela derecha, al ríu Gumal (400 km), y dempués, pela esquierda, daqué enantes de llegar a la ciudá de Mithankot al más importante de los sos afluentes, el ríu Panijnad, un curtiu ríu de solu 71 km que lleva les agües de los cinco ríos del Panyab (ta formáu pola confluencia de dos llargos ríos: el ríu Chenab (1.242 km) —colos sos subafluentes el ríu Jhelam (740 km) y el ríu Ravi (725 km)— y el ríu Sutlej (1.370 km) —col so subafluente el ríu Beas, 470 km). Más allá d'esta confluencia, el ríu foi llamáu dalguna vegada río Satnad (Sat = siete, Nadi = ríu), yá que lleva nesi momentu les agües del Kabul, del Indo y de los cinco ríos del Panyab.
La zona del delta del Indo ta considerada como una de les rexones ecolóxiques más importantes del planeta. Nesti ríu puede atopase una especie única de delfín, el delfín del ríu Indo (Platanista minor), especie bien paecida a la qu'habita nel ríu Ganges. Según un censu efeutuáu nel 2001 había un total de 1.100 exemplares vivos d'esti cetaceu.
El Indo ye unu de los pocos ríos del mundu qu'esperimenten el fenómenu del macareo. El sistema del Indo ye en gran parte alimentáu poles nieves y los glaciares de los cordales tibetanos del Himalaya, Karakorum y Hindu Kush; de les agües del estáu indiu de Jammu y Caxmir y de les de les Árees del Norte de Paquistán, respeutivamente. El caudal del ríu ta determináu tamién poles estaciones del añu —menguando enforma pel hibiernu y esperimentando hinchentes de les sos veres nos meses del monzón, de xunetu a setiembre. Tamién hai evidencies de cambeos constantes nel cursu del ríu dende la prehistoria —esviar escontra l'oeste dende la desaguada nel Rann de Kutch y xunto a les praderíes de Banni dempués del terremotu de 1816.
Principales afluentes
Los principales afluentes del ríu Indo, en direición enagües embaxo, son los siguientes:
Otros afluentes menos importantes son los ríos Tanubal, Nagar, Astor, Balram, Dras, Ghizar y Kurram.
Xeoloxía
El ríu Indo alimenta l'abanicu submarín del Indo, que ye'l segundu cuerpu sedimentariu de la Tierra, con unos 5 millones de km³ de material erosionado de los montes. Los estudios de los sedimentos nel modernu ríu indiquen que los montes del Karakorum, nel norte de Paquistán, son la fonte más importante de material, siendo l'Himalaya la siguiente mayor contribución, na so mayoría al traviés de los grandes ríos del Panyab (esto ye, el Jhelum, el Chenab, el Ravi, el Sutlej y el Beas). L'analís de los sedimentos del mar d'Omán demostró que hai más de cinco millones d'años, el Indo nun taba conectáu colos ríos del Panyab que fluyíen nel so llugar escontra l'este nel Ganges y que fueron prindaos más tarde. Trabayos pioneros amosaron que'l sable y el llimu del oeste del Tíbet, llevaben llegando al mar Arábigu dende faía 45 millones d'años, lo qu'implicaría la esistencia d'un antiguu ríu Indo, nesi momentu. El delta d'esti proto-ríu Indo foi darréu atopáu na cuenca de Katawaz, na frontera ente Afganistán y Paquistán. El Indo, acordies con l'antigua Rigveda, yera'l Saraswati que fluyía dende l'Himalaya al traviés de Paquistán escontra'l mar Arábigu.
Na rexón de Nanga Parbat, les cantidaes masives d'erosión causaes pel ríu Indo, que siguieron a la captura y l'esviadura al traviés d'esta área, piénsase qu'acarretaron roques de la corteza media ya inferior a la superficie.
Vida natural
thumb|right|250px|Ponte sobre'l Indo en Paquistán
Los rellatos sobre'l valle del Indo dende los tiempos de la campaña d'Alejandro indiquen qu'había una cobertoria forestal saludable na rexón, que reculó considerablemente. L'emperador mogol Babur escribió nes sos memories (el Baburnama) qu'atopó rinocerontes nes sos riberes. L'amplia deforestación y l'interferencia humana na ecoloxía de les llombes Shivalik dio llugar a un marcáu deterioru de la vexetación y de les condiciones de crecedera. Les rexones del valle del Indo son agora grebes con escasa vexetación. L'agricultura sofitar en gran parte por cuenta de les obres de regación.
El ciegu delfín del ríu Indo (Platanista gangetica minor) ye una subespecie de delfín que namái s'atopen nel ríu, anque d'antiguo tamién apaecíen nos sos afluentes. El Fondu Mundial pa la Naturaleza diz que ye unu de los cetáceos más amenaciaos, con namái unos 1.000 especímenes.
Economía
El Indus ye'l provisor más importante de recursos hídricos pa les llanures del el Panyab y de Sindh, que constitúin la columna vertebral de l'agricultura y la producción d'alimentos en Paquistán. El ríu ye especialmente críticu cuando l'agua ye escasa na parte baxa del valle del Indo. Construyir por vegada primer canales de riego polos pobladores de la civilización del valle del Indo y, más tarde, polos inxenieros del imperiu Kushan y del imperiu mogol. La moderna regación foi introducida pola Compañía Británica de les Indies Orientales en 1850, construyendo nueves canales y reparando les antigües canales. Los británicos supervisaron la construcción d'una de les redes de riego más complexes del mundu. La presa de Guddu tien 1.350 m de llargu, irrigando los distritos de Sukkur, Jacobabad, Larkana y Kalat. La presa de Sukkur sirve a más de 20.000 km².
Dempués de la independencia de Paquistán, roblar en 1960 ente India y Paquistán un tratáu sobre'l control de les agües, garantizando que Paquistán recibiría l'agua del ríu Indo y los sos dos afluentes occidentales, el Jhelum y el Chenab, con independencia del control enagües enriba de la India. El Proyeutu Cuenca del Indo consistió principalmente na construcción de dos banzaos principales, la presa de Mangla, construyida nel ríu Jhelum, y la presa de Tarbela, construyíu sobre'l ríu Indo, xunto con preses subsidiarias. L'Autoridá pal Desenvolvimientu de l'Agua y la Enerxía de Paquistán» (Pakistan Water and Power Development Authority) entamó la construcción de la canal d'enllaz del Chashma-Jhelum —que xune les agües del Indo y del Jhelum—, ampliando'l suministros d'agua a les rexones de Bahawalpur y Multen. Paquistán constrúi la presa de Tarbela, cerca de Rawalpindi —de 2.743 m de llargu y 143 m d'altu, con un llargu banzáu d'unos 80 km. La presa de Kotri, cerca d'Hyderabad, tien 915 m de llargu y ufierta un suministru adicional a Karachi. La presa Taunsa, cerca de Dera Ghazi Khan, produz 100.000 quilovatios de lletricidá. La gran vinculación de los afluentes col Indo ayudó a espublizar los recursos hídricos nel valle de Peshawar, nel Jaiber Pastunjuá. L'amplia regación y los proyeutos de preses constitúin la base pa les grandes producciones pakistaníes de cultivos como'l algodón, la caña d'azucre y el trigu. Les preses tamién xeneren lletricidá pa la industria pesao y los centros urbanos.
Problemes modernos
thumb|Imaxe en falsu color de los hinchentes a lo llargo del ríu.
El Indo ye un recursu estratéxicu vital pa la economía y sociedá de Paquistán. Dempués de la independencia d'India y Paquistán en 1947, l'usu de les agües del Indo y de los sos cinco afluentes orientales convertir nuna gran disputa ente dambes naciones. Les canales de riego del valle de Sutlej y de Bari Doab fueron estremaos -coles canales escurriendo sobremanera en Paquistán y les preses de cabecera na India qu'atayaben el suministru en delles partes de Paquistán. La esmolición pola construcción n'India de grandes preses en diversos ríos del Panyab, que podríen socavar el suministru fluyíu a Paquistán, según la posibilidá de que la India pudiera esviar los ríos na dómina de la guerra, causó consternación política en Paquistán.Tres la celebración de conversaciones diplomátiques cola mediación del Bancu Mundial, India y Paquistán roblaron en 1960 el Tratáu de les Agües del Indo. Esti tratáu dio a la India'l control de los trés ríos más orientales del Panyab, el Sutlesh, el Beas y el Ravi, ente que Paquistán llogró'l control de los trés ríos occidentales, el Jhelum, el Chenab y el Indo. India caltuvo'l derechu d'usu de los ríos occidentales salvu pa proyeutos de riego. (Vease'l discutiniu sobre una recién apuesta sobre un proyeutu hidroeléctricu nel Chenab (non del Indo), conocíu como'l Proyeutu Baglihar).
Cessières-Suzy
Cessières-Suzy ye una comuña francesa del departamentu d'Aisne, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
San Bartolomé
San Bartolomé ye una aldea de la parroquia del mesmu nome nel conceyu asturianu de Miranda.
Alcuéntrase a 12,50 km de Balmonte, la capital del conceyu, a un altor mediu de 80 msnm y tien una población de.
Chacrise
Chacrise ye una comuña francesa del departamentu d'Aisne, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
María Ana d'Habsburgu
Biografía
D'esta unión nacieron el futuru Duque Fernando María Eleutor de Baviera (1636-1679) y Maximiliano Felipe de Leuchtenberg (1638-1704);
María Ana yera una muyer bien intelixente, enérxica y decidida, siempres tuvo interesada nos asuntos políticos que lu arrodiaben, a diferencia de la primer esposa de Maximiliano. Una vegada que se convirtió la Eleutora de Baviera, nun se portó según la política de los Habsburgu, si non que sofitó totalmente la causa de los Wittelsbach, collaborando viviegamente col so home y llogrando numberosos alcuerdos colos personeros de gobiernu.
Al morrer Maximiliano en 1651, asume la rexencia en nome del so fíu Fernando María, quien asume con plenos poderes tres años más tarde al algamar la mayoría d'edá.
Ríu Indo
Problemes modernos
Les pelegrinación hindús a los llugares sagraos alcontraos a veres del ríu fueron una fonte de conflictu cola población llocal de Caxmir, que se quexen de la invasión de les sos tierres tradicionales por nacionalistes hindús de les partes más fondes de la India.
Esisten esmoliciones de que la deforestación estensiva, la contaminación industrial y el calentamientu global tán afectando a la vexetación y a la fauna del delta del Indo, según tamién a la producción agrícola. Tamién esiste la esmolición de que'l Indo puede tar camudando'l so cursu escontra l'oeste, anque esa progresión yá asocede dende va sieglos. En numberoses ocasiones, la obstrucción de sedimentos por cuenta de un mal caltenimientu de les canales afectó a la producción agrícola y a la vexetación. Amás, el calor estremo causó que l'agua se evapore, dexando depósitos de sal que faen les tierres inútiles pal cultivu.
Apocayá, India entamó la construcción de preses nel ríu, en violación del Tratáu de les Agües del Indo, lo qu'amenorga'l caudal en Paquistán y causó que Paquistán llevara l'asuntu a los tribunales internacionales d'arbitraxe. Esto enterrió les rellaciones ente dambos países.
Efeutos del cambéu climáticu nel ríu
La pandu tibetanu tien la tercera mayor reserva de xelu del mundu. Qin Dahe, antiguu xefe de l'Alministración Meteorolóxica de China, dixo que'l recién ritmu rápidu de la fusión y l'aumentu de les temperatures sería bonu pa l'agricultura y el turismu nel curtiu plazu, pero emitió una fuerte alvertencia:
Hinchentes de 2010
thumb|300px|right|Árees afeutaes el 26 d'agostu de, 2010
En xunetu de 2010, tres unes fuertes y anormales agües del monzón, el ríu Indo alzóse percima de les sos veres y empezó a anubrir los terrenes próximos. L'agua siguió mientres los siguientes dos meses, afarando grandes árees de Paquistán. En Sindh, el Indo enchióse cerca de Sukkur el 8 d'agostu, anubriendo l'aldega de Mor Khan Jatoi. A principios d'agostu, el mayor hinchente mover escontra'l sur a lo llargo del Indo dende les rexones del norte gravemente afeutaes pel oeste del Panyab, onde se destruyeron a lo menos 570.000 hectárees de tierres de cultivu, y la sureña provincia de Sindh. En setiembre de 2010, más de dos mil persones morrieren y más d'un millón de llares fueron destruyíos desque empezó l'hinchente.
Ver tamién
richard ye grande
María Ana d'Habsburgu
Biografía
Finó en 1665 y el so corazón ta soterráu en Altötting en Baviera.
La Buela
La Buela ye una casería de la parroquia de Samartín de Llodón nel conceyu asturianu de Miranda.
Alcuéntrase a 10,00 km de Balmonte, la capital del conceyu, a un altor mediu de 0 msnm y tien una población de.
Turdus rufopalliatus
'''Turdus rufopalliatus ye una ave mexicana de la familia de los túrdidos.
Ye paecíu al malvís pechirrojo (T. migratorius), pero llixeramente más pequeñu, algamando los 22.5 cm de longitud promedio. Estremar pol so característicu color acoloratáu o acoloratáu-olivaceu nel llombu, partes cimeros de les ales y lladrales del pechu, qu'oldea col color gris de la cabeza, nuca y cola. El banduyu y les plumes cobertoras inferiores de la cola son blanques. El gargüelu ye blanca con rayes negres. El picu y el aniellu ocular son mariellos. Los sexos son similares, anque les femes son más opaques. Los xuveniles, como asocede con otres especies de malvises, tienen llurdios nes partes inferiores, y son de plumaxe pardu con llurdios más pálidos nes partes cimeres.
El malvís dorsicanelo habita montes secos caducifolios, en ecotonos, y en campos de cultivu; tanto a lo cimero de los árboles como nel suelu. El so área de distribución toma principalmente l'aguada del Océanu Pacíficu, dende l'estáu de Sonora hasta'l Ismu de Tehuantepec. Hai poblaciones aisllaes en parques de la Ciudá de Méxicu y Oaxaca de Juárez —dos ciudaes d'elevada altitú—, que, créese, son descendientes d'aves de xaula escapaes.
Dacuando fueron avistaes aves errantes nel sur de los Estaos Xuníos.
María Parado de Bellido
María Andrea Parado de Bellido (Huamanga o Paras, 5 de xunetu de 1761 o 1777 - Huamanga, 1 de mayu de 1822). Heroína peruana, mártir de la independencia de Perú. Anque dacuando califíccase-y de “precursora” de la independencia, en realidá la so actuación dar mientres la fase sanmartiniana d'aquella guerra, ye dicir yá empecipiáu'l procesu final de la Emancipación. Foi una muyer de raza indíxena y quechua-falante, qu'esponiendo'l so bienestar y el de la so familia, sacrificó la so vida antes de delatar a otros patriotes que como ella, sirvíen a la causa de la llibertá.
Biografía
Poca ye la información que se tien sobre la mayoría d'héroes populares, tantes vegaes anónimos. Exemplos d'ellos, son ente munchos otros, la trayeutoria biográfica de José Olaya y María Andrea Parado de Bellido. D'esta heroína conocen pocos detalles de la so estensa vida, si tener en cuenta que al momentu del so sacrificiu yera yá una vieya de más de 60 años.
Nacencia y los sos primeros años
Diversos historiadores concuerden en que María Parado de Bellido nació en Huamanga, depués denominada Ayacucho, na sierra sur de Perú. Sicasí, el sacerdote Carlos Cárdenas afirmó afayar la so partida de bautizu na parroquia de Cangallo, onde nacería, pa ser más exactos, nel actual distritu de Paras. Tampoco hai consensu en cuanto al añu de la so nacencia. Unes fontes asitiar nel añu de 1777 y otres nel de 1761. Pero, curiosamente, toes coinciden na mesma fecha: 5 de xunetu.
Los sos padres fueron Fernando Parado, criollu d'ascendencia altoperuana, y Jacinta Jayo, muyer indíxena.
Arteaga
Artea (antes llamáu oficialmente Castillo y Elejabeitia; usándose n'eusquera los nomes de Gaztelu-Elexabeitia y Arteaga) ye un conceyu del valle de Arratia, na provincia de Vizcaya, País Vascu (España).
María Parado de Bellido
Casoriu y fíos
Casóse, a la edá de 15 años, con Mariano Bellido, d'oficiu negociante, y quien hacia 1820 trabayaba na seición de correos del distritu de Paras na provincia de Cangallo, onde la familia tenía la so residencia, anque aniciaben temporalmente en Huamanga. D'esa unión tuvo siete fíos: Gregoria, Andrea, Mariano, Tomás, María, Leandra y Bartola. Tanto'l so maríu como los sos fíos varones collaboraron dende 1820 coles fuercies patriotes.
Arteaga
Nél atopa la Ilesia de San Miguel; pequeña parroquia rural de planta rectangular simple, edificada a principios del sieglu XVI y completada nos cien años socesivos con distintos elementos de carpintería d'armar de ciertu interés: el coru talláu de celosía (1540 ca.), la cubrición aparente de pares con almizate planu (1600 ca.) y la torre de campanes, armada en 1621, deformada por Basterra en 1923 y dafechu restaurada col restu del edificiu en 1990. Dispón d'un pórticu perimetral envolvente qu'incluyía una capiya abierta y zona destinada a campusantu en redol a la cabecera.
Topónimu
Esti conceyu tien una doble tradición na so denominación. Per un sitiu ta la denominación de Castillo y Elejabeitia (Gaztelu-Elexabeitia n'eusquera); y por otra la de Arteaga / Artea.
María Parado de Bellido
Casoriu y fíos
Tomás se enroló nes files patriotes del xeneral Juan Antonio Álvarez de Arenales cuando ésti pasó por Huamanga (1820), y depués sumóse a los montoneros patriotes empobinaos por Quiroz Lazón, que se topaben n'actividá en Cangallo (1820). El so maríu y el so otru fíu varón, Mariano, empezaron tamién a collaborar con aquellos montoneros, qu'actuaben en coordinación coles fuercies regulares del xeneral José de San Martín.
Arteaga
Topónimu
El nome de Castillo y Elejabeitia deber a que'l conceyu surdió nuna fecha indeterminada pola unión de dos antigües parroquies, la de Castillo y la de Elejabeitia. Castillo y Elejabeitia son anguaño barrios del conceyu. Sobre los sos nomes: el de Castillo (Gaztelu n'eusquera) deber a casar-torre de Torrea, que los vecinos conocíen d'antiguo como Gaztelua (El castiellu); ente que Elejabeitia (Elexabeitia n'eusquera), significa etimológicamente La Ilesia de baxo. Castillo y Elejabeitia foi tradicionalmente el nome oficial del conceyu anque'l so habitantes denominar más comúnmente sol nome de Arteaga / Artea. Arteaga significa etimológicamente llugar d'encines, de artea (encina) + el sufixu -aga, qu'indica llugar de. Ye'l nome que recibió'l conxuntu urbanu formáu pola unión de Castillo y Elejabeitia, yá que la plaza del pueblu, daqué separada de los nucleos orixinales, allugar nun llugar llamáu asina.
Históricamente foi un nome alternativu al de Castillo y Elejabeitia. Asina en dellos censos del sieglu XIX el conceyu denominóse oficialmente como Castillo y Elejabeitia o Arteaga; anque con posterioridá Arteaga volvió quedar desterráu del nome oficial. L'actual nome oficial de Artea (lliteralmente significa la encina), ye una variante sincopada de Arteaga, utilizada coloquialmente al falar n'eusquera polos vascoparlantes de la zona.
María Parado de Bellido
Contestu
Ocupada Lima pol Exércitu Llibertador comandado pol xeneral José de San Martín y proclamada la independencia de Perú en 1821, los realistes, al mandu del virréi José de la Serna, replegar a la sierra, ente que la mayoría de les ciudaes de la mariña sumar a la causa patriota. Tamién na sierra central crecía l'adhesión a la causa de la llibertá, representada polos montoneros. La Serna establecer nel Cusco, na sierra sur, que se convirtió nel bastión de los realistes, que les sos fuercies taben mayormente formaes por indíxenes reclutados a encomalo. Dende'l Cusco, La Serna unvió a les sos fuercies escontra la sierra central, por que sometieren a los “insurxentes”, como denominaba a los patriotes. Estes fuercies de represión taben comandadas pol xeneral José Carratalá y el coronel Juan Loriga. Carratalá encargar de la represión nes actuales provincies de Parinacochas, Lucanas y Huamanga, llabor que lu realizó d'una manera despiadada. Pueblos enteros fueron amburaos y esfarrapaos, y los sos pobladores masacrados. Unu d'esos pueblos foi Cangallo.
Arteaga
Topónimu
Cuando'l conceyu decidir en 1994 a modificar el nome oficial del conceyu y adoptar la denominación n'eusquera de la llocalidá, ente les distintes opciones esistentes (Gaztelu-Elexabeitia, Arteaga, Artea, ...) optóse finalmente por oficializar la variante más utilizada, ye dicir Artea. Sicasí, l'Academia de la Llingua Vasca considera que'l nome formal del conceyu n'eusquera tien de ser Arteaga, y que Artea nun ye más qu'una variante encurtiao y coloquial del mesmu.
María Parado de Bellido
Contestu
Carratalá estableció'l so cuartel na ciudá de Huamanga. Unu de los sos oxetivos yera enllazar coles fuercies realistes que combatíen a les fuercies patriotes n'Ica (mariña central), pero enteráu de la derrota d'estos na batalla de La Macacona (cerca de Ica), permaneció en Huamanga y concentró tolos sos esfuercios n'esterminar a les guerrilles de Quirós, nes que militaben el maríu y los fíos de María Parado de Bellido.
Arteaga
Topónimu
El xentiliciu de los habitantes ye arteagarra o arteagaztarra.
María Parado de Bellido
Informante de los patriotes
De xuru foi l'exemplu del maríu y los sos fíos lo qu'impulsó a María Andrea a trabayar tamién pola causa llibertadora, dende la ciudá de Huamanga. Como ella nun sabía escribir, dictába-y a un amigu d'enfotu llamáu Matías Madrid, les cartes qu'unviaba al so home cola cuenta d'informa-yos de los movimientos y los planes del enemigu; información que Mariano comunicaba de momentu al patriota Quirós. Asina, por casu, gracies a una d'eses misives, los guerrilleros patriotes pudieron abandonar el pueblu de Quilcamachay, el 29 de marzu de 1822; a otru día el pueblu foi ocupáu polos realistes, y ellí atopóse la misiva, escaecida por descuidu na chamarra d'un guerrilleru.
Este yera'l testu de dicha carta:
Apresamientu
Anque la misiva descubierta solo taba roblada col segundu nome de la heroína, los realistes llueu identificaron quien yera la remitente. Afayada entós, María foi prindada'l 30 de marzu en Huamanga y sometida a intensu interrogatoriu por que delatara a los patriotes comprometíos. Carratalá nun duldar inclusive n'aplica-y la tortura. Pero ella negóse rotundamente a dar nomes y dio reiteradamente la mesma respuesta: «¡Yo escribir!» Finalmente, Carratalá ordenó'l so fusilamiento.
Robert Hoffman
Robert James Hoffman III Jr. ye un actor, baillarín y coreógrafu d'Estaos Xuníos conocíu por interpretar a Chase Collins en Step Up 2: The Streets.
María Parado de Bellido
Martiriu
Cúntase que'l so cadabre foi soterráu de llimosna polos flaires mercedarios nel so templu, a poques cortes del llugar de fusilamiento, mientres les sos fíes quedaron abandonaes a la so suerte y toparon abellugu nuna ilesia. Depués surdieron delles versiones confuses sobre la so familia. Lo único verificable ye que Simón Bolívar estableció una pensión de gracia pa les fíes sobrevivientes de la heroína, pero nun se sabe la suerte que corrieron el so maríu y los sos fíos que participaron nes montoneras.
Semblanzas
A pesar de la parquedad de los datos biográficos, la so fama estendióse más allá de la so tierra natal. Lleamos lo qu'escribió sobre ella'l famosu escritor d'Estaos Xuníos Carleton Beals nel so llibru Fueu en Los Andes:
Robert Hoffman
Biografía
Robert afayó la so pasión pol baille dempués de ver el videoclip de Michael Jackson, Thriller.
Robert salió cola actriz Alice Greczyn, pero la rellación terminó.
María Parado de Bellido
Semblanzas
Pela so parte, el periodista Aurelio Miró Quesada, nuna visita que fizo en Ayacucho a la casa de la heroína, escribió (nel so llibru Mariña, sierra y monte):
Robert Hoffman
Biografía
Ye bien bon amigu de los actores Nick Cannon y de Channing Tatum, con quien trabayó en películes como She's the Man, Coach Carter y en Step Up 2: The Streets.
Carrera
Robert fixo'l so debú como actor nel 2003, cuando aapareció nun episodiu de la serie American Dreams.
Como baillarín Robert trabayó p'artistes como Christina Aguilera, Usher, Mýa, Marilyn Manson, Ricky Martin y Svetlana.
Ente'l 2003 y el 2006 apaeció en delles series de televisión como American Dreams, Quintuplets, na serie de drama y crímen CSI: Miami, nel drama Vanished onde interpretó a Adam Putman, y na comedia Campus Ladies, onde interpretó a Evan.
Ente'l 2003 y el 2008 llogró pequeños papeles como baillarín en películes como Gigli, From Justin to Kelly, Dirty Dancing: Havana Nights, Guess Who, Coach Carter y The Onion Movie. Nel 2004 trabayó en You Got Served, pol cual diéron-y el premiu al Meyor Coreógrafu Americanu.
thumb|240px|Robert Hoffman nel estrenu de Step Up 2 The Streets
El so primer papel importante nuna película llograr nel 2006 cola comedia She's the Man, protagonizada por Amanda Bynes y Channing Tatum. Esi mesmu añu apaeció nel concursu America's Next Top Model y nel programa Nick Cannon Presents: Wild 'N O.
Nel 2008 xunir al repartu principal de la película Step Up 2: The Streets onde interpretó al baillarín Chase Collins xunto a Briana Evigan, la película foi la secuela de Step Up (2006) interpretada por Channing Tatum y Jenna Dewan. Pola so interpretación Robert xunto a Briana recibieron el premiu MTV Movie Award por "Meyor Besu"', esi mesmu añu apaecieron nel video musical d'Enrique Iglesias Push y en Low de Flo Rida y T-Pain.
Esi mesmu añu empobináu, escribió y protagonizó el curtiu Kinetsu Hayabusa, un ninja urbanu que se visti de negru y realiza acrobacies pela ciudá.
Nel 2010 apaeció na película Aliens in the Attic onde interpretó a Ricky, l'interés románticu de Bethany Pearson (interpretáu por Ashley Tisdale). Esi mesmu añu apaeció nel drama A Good Funeral y en BoyBand y Burning Palms onde interpretó a Chad Bowe, apaeció nel documental Move, xunto a los baillarinos Paula Abdul, Bebe Neuwirth, Carrie Ann Inaba y Debbie Allen.
Nel 2012 apaeció como convidáu en dellos episodios de la serie americana 90210 onde interpretó a Caleb Walsh, un mozu seminarista católicu.
Nel 2014 va interpretar a Kevin Shepherd la película Monica onde va trabayar nuevamente cola actriz Briana Evigan.
Base aérea El Pato
La Base Aérea El Pato ye una base militar de la ciudá de Baltara (Departamentu de Piura) alministrada pola Fuercia Aérea de Perú. Construyóla la International Petroleum Company, una importante compañía petrolera d'Estaos Xuníos, como un aeródromu priváu de serviciu llocal ya internacional que funcionó ente los años 1940 y 1960 del sieglu XX.
En 1968, n'aportando'l golpe militar que derrocó al presidente Fernando Belaúnde, perpetráu pol dictador Juan Velasco Alvarado, espulsóse de Baltara a la empresa estauxunidense y esos xacimientos petrolíferos pasaron a manes del Estáu Peruanu. De magar, Baltara al igual que l'aeródromu entró en franca decadencia.
Valerio d'El Bierzu
San Valerio (Valerius del Bierzo) foi un cenobita (ermitañu) del sieglu VII que vivió retiráu na contorna d'El Bierzo, (provincia de Llión, comunidá autónoma de Castiella y Llión, España).
Discípulu de san Fructuoso de Braga (unu de los llamaos «Padres del ermu»), Valerius adoptó la vida anacoreta y ascética d'ésti y habitó nos mesmos llugares, principalmente nel monesteriu de San Pedro de Montes. Rellató la vida del so maestru na haxografía Vita Sancti Fructuosi (vida de san Fructuoso). Tamién ye autor d'un tratáu sobre la vida monacal, De génere monachorum (avera del xéneru monacal). Atribuyíase-y la so propia autobiografía, que ta basada nun monólogu confesional escritu por Ildefonso (obispu de Toledo, 607-667), llamáu Líber Prosopopoeia Imbecillitatis Própriae, que nun sobrevivió.
Prefeutura d'Osaka
La prefeutura d'Osaka (大阪府) ye uan de les prefeutures de Xapón. Alcuéntrase na rexón de Kansai, na islla de Honshū. La so capital ye la ciudá d'Osaka. Creóse en 1868, nos entamos de la Era Meiji.
Ciudades
thumb|200px|Mapa de la prefeutura d'Osaka. La prefeutura d'Osaka tien 33 ciudaes:
Pentodon idiota
Pentodon idiota ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Distribución xeográfica
Alcuéntrase nel paleárticu: Europa, la metá occidental d'Asia y el norte d'África.
Fontouria (Samartín de Llodón)
Alcuéntrase a 8,00 km de Balmonte, la capital del conceyu, a un altor mediu de 130 msnm y tien una población de.
Armonía Somers
Harmonía Liropeya Etchepare Locino, más conocida como Harmonía Somers, foi una novelista y cuentista feminista uruguaya. Al pie de la escritora Cristina Peri Rossi, ye una de les cuentistes contemporánees más destacaes d'Uruguái a partir de la década de 1950.
En dellos de los sos trabayos puede reparase una mirada tresgresora, visión que comparte con otres lliterates como la chilena María Luisa Bombal o la brasilana Clarice Lispector. Harmonía Somers incursionó en temes xeneralmente inédites pa la so dómina adscritos al realismu tirante y exasperado» qu'incluyó elementos dicotómicos ente lo marxinal y privilexao con acercamientos al postmodernismo y feminismu. Adicionalmente, ye incluyida xunto a Silvina Ocampo, Luisa Mercedes Levinson, Gloria Alcorta, Griselda Gámbaro, Luisa Valenzuela, Amalia Jamilis, Elena Garro o Cristina Peri Rossi, dientro d'aqulos escritores qu'enceten lo «insólito-absurdu-estrañu».
Nota previa
Alrodiu de los exactos datos de la vida d'esta autora forxáronse delles lleendes. Ella mesma, en vida so, contribuyó a creales y sopelexar. Asina, por casu, van atopase distintes feches pa la so nacencia en diverses hestories de la lliteratura y enciclopedies, que van dende l'añu 1914 hasta'l de 1930. Coles mesmes, el seudónimu escoyíu por ella, "Harmonía Somers", débese per un sitiu a un deséu comprensible nel marcu de la sociedá puritana d'entós— de velar, siquier nun principiu, la identidá verdadera de quien en 1950 publicó una novela erótica, La muyer desnuda. Por esto, munchos atribuyir a un autor home o bien a un grupu d'escritores vanguardistas. Inda en 1976 falar del "fondu misteriu que la envolubra como una segunda piel" (Fressia/García Rei: 21) y en 1986 Miguel Ángel Campodónico escribe de "esa Harmonía Somers que se despintó obsesivamente a la mirada indiscreta de los demás" (Homenaxe: 46). Paez que cuasi siempres trató d'evitar que se-y tomaren semeyes. Nun foi hasta poco primero de la so muerte que l'autora dexó a delles persones consultar los documentos oficiales; según éstos, Álvaro J. Risso pudo configurar la so cronoloxía ("Una semeya p'Harmonía: cronoloxía y bibliografía", en Cosse, 1990).
Vida
Harmonía Etchepare naz nuna ciudá uruguaya de provincia como fía mayor d'un comerciante anarquista y anticlerical, llibrepensador, Pedro Etchepare, y una madre bien católica, María Judith Locino. Aceptar na escuela privada d'un maestru español, don Lucas, como única del so sexu. Na biblioteca del so padre atopa a autores decisivos pa ella más tarde, como Piotr Kropotkin, Giacomo Leopardi, Charles Darwin, Dante Alighieri, Edmund Spenser y otros. En 1927, Harmonía termina los sos estudios primarios ya inscríbese na Escuela Normal en Montevideo, lo cual entós daquella yera la única posibilidá pa una muyer d'adquirir dalgún diploma cimeru.
Palacios de Riopisuerga
Palacios de Riopisuerga ye una llocalidá y un conceyu asitiaos na provincia de Burgos, Castiella la Vieya, na comunidá autónoma de Castiella y Llión (España) , contorna d'Odra-Pisuerga, partíu xudicial de Burgos, cabecera del conceyu del so nome.
Armonía Somers
Vida
Termina los sos estudios en 1933 y empieza la so carrera como maestra y pedagoga. Enseña en distintes escueles y asina va conociendo los problemes de diversos ambientes sociales. Estes esperiencies influyir por qu'en les sos publicaciones como pedagoga dedicárase a problemes como la criminalidad xuvenil (La antisocialidad xuvenil nel Uruguái, 1958). Otres publicaciones d'esti tipu son, por casu, Educación de l'adolescencia (Premiu Conceyu Departamental de Montevideo 1957, Premiu Universidá de la República), L'adolescente de novela y el so valor de testimoniu y Ann Sullivan Macy, la forxa en nueche plena. En 1950 se la manda como delegada oficial de la Biblioteca y Muséu Pedagóxicu del Uruguái al Seminariu Interamericano d'enseñanza primaria a la Organización de los Estaos Americanos (OEA) y de la UNESCO.
Palacios de Riopisuerga
Xeografía
Ta asitiáu na marxe izquierda del ríu Pisuerga frente a la llocalidá palentina de Lantadilla. Na carretera autonómica BU-434.
Demografía
thumb|Casa consistorial El conceyu, que tien una superficie de 10,34 km², cuenta según el padrón municipal pa del INE con  habitantes y una densidá de  hab./km².
Evolución de la delda viva
El conceutu de delda viva contempla solo les deldes con caxes y bancos relatives a creitos financieros, valores de renta fixa y préstamos o creitos tresferíos a terceros, escluyéndose, poro, la delda comercial.
Ente los años 2008 a 2014 esti conceyu nun tuvo delda viva.
Historia
Villa que formaba parte, del Partíu de Nueve Villes, unu de de los que formaben la Intendencia de Palencia, mientres el periodu entendíu ente 1785 y 1833, nel Censu de Floridablanca de 1787, xurisdicción de señoríu siendo'l so titular el Marqués de Claramonte, alcalde pedáneo.
Armonía Somers
Vida
En 1960 ye convidada pol gobiernu de Francia pa treslladase a dichu país con cuenta d'estudiar la organización y el funcionamientu de los centros de reeducación ya instituciones penitenciaries; recibe una invitación especial de la Secretaría del Segundu Congresu de les Naciones Xuníes pa la Prevención del Crime y el Tratamientu de los Delincuentes, realizáu en Londres. En 1961 ye convidada pol Serviciu d'Intercambiu Académicu de la República Federal d'Alemaña en Bonn (DAAD) pa visitar dichu país pa realizar estudios de la so especialidá. En 1962 representa a Montevideo nel "Seminar on Education for Development and Social Progress at United Nations"; ye nomada direutora de la Biblioteca y Muséu Pedagóxicu del Uruguái. De 1962 a 1971 ye direutora del Centru Nacional de Documentación Educativa. Recibe beques de la UNESCO pa realizar estudios sobre documentación pedagóxica en París, Dijon, Xinebra y Madrid, en 1964. Ye editora de Boletín Informativu de la Biblioteca y Muséu Pedagóxicos, de Documentum, Añales y Enciclopedia d'Educación, de 1967 a 1971. (cf. Picón Garfield: 31).
En 1971, a la edá de 57 años, retirar de les sos funciones oficiales y dende entós concéntrase nes sos actividaes d'escritora. Quiciabes por cuenta de la incompatibilidá d'una vida bien activa na so carrera profesional y les sos ambiciones lliteraries, la so obra crez adulces, con llargues poses y periodos de silenciu, unu ente 1953 y 1963, otru y ente 1969 y 1979. Dempués del so debú "escandalosu" cola novela curtia erótica La muyer desnuda, en 1950, siguen los cuentos de L'esbarrumbamientu en 1953; cuando lleva'l manuscritu a la imprenta, llega a conocer ellí al direutor d'ésta, Rodolfo Henestrosa, con quien se va casar dos años dempués. A pesar del segundu escándalu qu'amena'l cuentu que da títulu al tomu, otorgar el Primer Premiu Narrativa del Ministeriu d'Instrucción Pública en 1953. Pero críticos tan respetables como Emir Rodríguez Monegal o Mario Benedetti, naquel periodu marcáu pol realismu social y el criollismu, que consideren irrelevante esa especie de lliteratura fantástica o hermética, atópen-y munchos 'defectos' a la obra, qu'anguaño se podríen interpretar más bien como síntomes d'una escritura femenino, non xerárquica. Diez años dempués, cuando camudaren los parámetros de la lliteratura, Benedetti repara: "agora sí ye posible comprobar que los cuentos d'aquel llibru de 1953, anque non totalmente realizaos como la lliteratura que pretendíen ser, nun s'inscribíen nuna pose lliteraria sinón nuna auténtica congoxa metafísica." (Benedetti: "Harmonía Somers y el calter obscenu del mundu", en: Mario Benedetti: Lliteratura uruguaya del sieglu XX, Montevideo: Alfa, 1969, 2a. edición, páx. 207)
En 1965, fecha na que sale la so segunda novela De mieu en mieu, inaugura "Somersville", la so casa nel balneariu Pinamar, un "diminutu castiellu" que se llanta "como un milagru" a 30 km de Montevideo (Couste: 52). Cuando nun s'atopa ellí, vive nel Palaciu Salvu, nel pisu 16 d'un rascacielos en Montevideo. En 1969, Harmonía Somers publica otra novela curtia, Una semeya pa Dickens, pol que se-y da'l Premiu Intendencia Municipal de Montevideo. Pero escontra finales d'aquel añu carez gravemente d'una dolencia rara, el quilotórax, de lenta y doliosa recuperación. D'esta esperiencia naz, nun llargu procesu d'ellaboración creativa, ente 1972 a 1975, la so novela monumental Namái los elefantes atopen mandrágora (1986). Primero non quier apurrir a la imprenta, porque desea que sía'l so legáu lliterariu dempués de la so muerte. Tamién l'empiezu de la Dictadura Militar, en 1973, desempeña ciertu papel pa retardar la publicación de la novela, que'l so títulu diba ser "Quilotórax en Montevideo", alusión a la situación precaria de la cultura y los escritores, munchos de los cualos tuvieron que exiliase naquel periodu.
Nos años 1970 empieza la receición lliteraria internacional de la obra d'Harmonía Somers, que munches vegaes acomuñar cola del Conde de Lautréamont. Siguen delles traducciones al inglés, al francés y al alemán, y en 1978 Somers publica un tomu de cuentos sol títulu de Muerte per alacrán que contién dellos testos nuevos, amás d'otros reeditaos. Esta coleición val-y crítiques bien positives; Mario Benedetti diz por casu: "Muerte per alacrán, alministra la so dosis de terror con un ritmu y una precisión notables; ye un títulu que nun va poder faltar en nenguna antoloxía del cuentu uruguayu." (Benedetti: op.cit. 208). Ángel Caña inclusive repara: "l'horror ensin fisuras de 'Muerte per alacrán'... algama una tensión voluntario del espantu y la crueldá que'l mesmu Quiroga nun fuera capaz de sostener con similar asperez" (Caña: "La fascinación del horror. La insólita lliteratura de Somers", en: Cola, Montevideo, non. 1188 (27 de dic.), p. 30).
En 1982 el so maríu, Rodolfo Henestrosa, fai-y una suerte de 'regalu de despidida' yá que, dos díes antes de morrer, per Navidá, apúrre-y una edición de 300 exemplares del llibrín Trípticu Darwiniano. Un alcuentru con un mozu quien llora, nel Día de la Madre, ante una tumba nel campusantu, da motivu pa la redaición de Viaxe al corazón del día, una historia d'amor romántico-histórica que la so trama desenvolver na dómina de la Guerra Franco-Prusiana en 1870. En 1986 la Intendencia de Montevidéu otorgar el Primer Premiu del Concursu Lliterariu Municipal pol llibru Namái los elefantes atopen mandrágora y recibe el Premiu añal de Lliteratura que concede'l Ministeriu d'Educación y Cultura d'Uruguái pol so llibru Viaxe al corazón del día. Tamién se-y entama un gran homenaxe na Biblioteca Nacional de Montevideo —va ser unu de los últimos eventos en que se-y ve en públicu—. En 1988 convídase-y a la XIV Esposición Feria Internacional del Llibru de Buenos Aires, onde participa xunto con otru autores (José Donoso, Arturo Uslar Pietri, Jorge Amado, etc.) nun foru col títulu de "La novela nes puertes del sieglu XXI". Nel mesmu añu publicar l'antoloxía La rebelión de la flor, escoyida pola mesma autora; nella, Harmonía Somers tamién rellata daqué sobre la fonderada 'real' de dalgunos de los sos cuentos. En 1994, a la edá de cuasi 80 años, muerre en Montevideo y los sos restos fuelguen nel campusantu británicu. El so legáu póstumu va ser el tomu El Facedor de xirasoles, homenaxe a Jorge Luis Borges, Hieronymus Bosch, Virginia Woolf y Vincent van Gogh. Nél, l'autora escribe: "Dalguna madrugada llevantaría —de día imposible— a dici-yos voi pero quedo. Nun dexen de quereme. Eso ye lo qu'importa."
Obra
Si tomar en cuenta l'esquema xeneracional, Harmonía Somers, pola so fecha de nacencia, pertenecería a la llamada Xeneración del 45 de la lliteratura uruguaya. Sicasí, puede consideráse-y, como escribe García Rei (p. 101), "como una d'eses esceiciones que nieguen o xustifiquen el valor últimu d'esti criteriu que, con tanto ahínco, cuestiónase güei [...] al pasar revista a esi ser xeneracional —a les sos temes, les sos predilecciones, los sos problemes— atopamos daqué más que diverxencies; hai, en verdá, un desentendimientu cuasi completu en rellación a les obsesiones que tipifican la obra d'esta escritora y aquelles poles que s'inclina'l restu del grupu." Dalgunos considerar, por esto, como'l "llobu estepario de la xeneración del 45" (cf. Campodónico: "Homenaxe a Harmonía Somers", p.45). Por esto, en Cien autor del Uruguái dizse qu'Harmonía Somers adelantrar a la xeneración a la que pertenecería por nacencia y, pola so orientación artística, tien más de mancomún cola siguiente "Xeneración de la Crisis". Dalgunos clasificar, xunto con Juan Carlos Onetti, dientro de lo qu'Ángel Caña llamaría la "lliteratura imaxinativa" que rompió colos moldes de la lliteratura realista. Hai un llargu discutiniu sobre si la obra de Somers pertenez a la lliteratura fantástica o non; seya que non, l'atmósfera macabra de los sos testos trescalaos de violencia y erotismu, según la so estructura fragmentaria y los elementos intertextuales que contienen, faen que la llectura de les sos noveles y cuentos nun seya fácil. La so escritura ye innovadora, subversiva ya irreverente, pero coles mesmes contién elementos arquetípicos y alegóricos, alusiones a la Biblia y elementos oníricos y surrealistes.
Foi gallardoniada col Premiu Candelabru d'Oru dau pola B'nai B'rith Uruguái.
Turdus rufiventris
Turdus rufiventris, tamién conocíu como malvís común (n'Uruguái), o tordu de banduyu ablondu''', ye una especie d'ave paseriforme de la familia Turdidae que vive en Suramérica. Ye bien bono de reconocer pol so banduyu bermeyu (el so nome científicu significa lliteralmente «tordu de banduyu coloráu») y les rayes escures que presenta sobre'l pescuezu ablancazáu. Los malvises tienen pates relativamente llargues y delgaes.
Cercaníes d'Asturies
thumb|Mapa de Cercaníes d'Asturies n'asturianu miniaturadeimagen|Tren na estación de Fierros. La rede de cercaníes d'Asturies ye'l serviciu operáu por RENFE na comunidá autónoma d'Asturies que realiza servicios ferroviarios ente les principales llocalidaes del Principáu. Ta intregrada nel Consorciu de Tresporte d'Asturies y esiste dende los años 80 del sieglu XX.
Turdus rufiventris
Distribución xeográfica
Tien una amplia distribución en montes, montes y selves d'América del Sur, dende l'oeste de Bolivia, Paraguái y Uruguái, el sur de Brasil hasta'l centru y mariña de l'Arxentina. Ye unu de los malvises más conocíos nesta rexón. En Buenos Aires estender mientres la segunda metá del sieglu XX dende los montes riberanos y montes de balta del nordeste provincial, escontra casi tol territoriu, al traviés de les arbolees d'estancies y poblaos. Convirtióse nuna especie abondosa en ciudaes, yá que s'afai perbién al mediu urbanu.
Cercaníes d'Asturies
Na actualidá consta de 9 llinies de tren, 3 d'elles d'anchu ibéricu (C-1, C-2 y C-3) y les 6 restantes d'anchu métricu (C-4, C-5, C-5a, C-6, C-7 y C-8). Les trés primeres son xestionaes por Renfe Cercaníes,  ente que'l restu de llinies son operaes por Renfe Anchu Métricu (d'antiguo FEVE, que la so denominación permanez entá nes estaciones).