Lliteratura_d'Italia
L'humanismu
L'humanismu foi un fenómenu cultural de primera magnitú n'Italia y quiciabes l'aportación más importante d'Italia a la cultura europea. Trátase d'una "vuelta al mundu clásicu" penerada al traviés d'una sensibilidá y una mentalidá que yá preluden a la Modernidá. L'humanismu ye tamién el primer movimientu lliterariu y cultural de calter nacional italianu, yá que se desenvolvió a lo llargo de tola Península y alimentóse d'intercambios y conexones ente los varios centros italianos. Les sos principales figures intelectuales vienen de numberosos centros y territorios: Florencia, como Coluccio Salutati, Niccolò Niccoli, Giannozzo Manetti, Palla Strozzi, Leonardo Bruni, Poggio Bracciolini; Milán, como Pier Candido Decembrio o Francesco Filelfo; Roma, como Eneas Silvio Piccolomini o Biondo Flavio; otros son más bien intelectuales íntegramente italianos irreductibles a la dimensión ciudadana, como Lorenzo Valla y Leon Battista Alberti; na segunda metá del sieglu, destaquen autores como Marsilio Ficino, Picu della Mirandola, Agnolo Poliziano, Ermolao Barbaro, Giovanni Pontano. Giannozzo Manetti, políticu y diplomáticu d'orixe florentín, llevó a cabu importantes traducciones del griegu y l'hebréu y foi autor d'una obra fundamental de la cultura humanística italiana: el De dignitate et excellentia hominis (La dignidá y l'excelencia del home), dedicáu a Alfonso d'Aragón, rei de Nápoles. Strozzi viaxó a Grecia pelos sos propios medios a la busca de llibros antiguos, y con él tráxose, ente otros testos, a Plutarco y Platón. Bracciolini foi al Concilio de Constanza y atopó nun monesteriu discursos de Cicerón y, sobremanera, afayó'l códiz íntegru de Quintilianu, y el "De rerum natura" de Lucrecio, dambos testos escaecíos dende diba sieglos. Guarino viaxó por Oriente en busca d'antiguos códices, pero sobremanera señalóse como'l "magister Italiae", el maestru de xeneraciones d'humanistes que se formaron col so novedosu métodu pedagóxicu, qu'incluyía per vegada primera un contautu direutu colos testos orixinales de los autores clásicos. L'humanismu supón la entrada de la civilización occidental na Modernidá. Con él, nacen el métodu históricu, l'analís científicu de los testimonios de l'Antigüedá -dende la filoloxía hasta la teoría de la traducción, l'arqueoloxía o la numismática-, una nueva ética seclarizada, una nueva política basada na soberanía. Según la clásica visión de Jakob Burckhardt, l'historiador del sieglu XIX qu'espublizó'l términu "Renaissance", si l'Estáu faise "obra d'arte", el ser humanu renacentista identifícase, per vegada primera, como "individuu". De resultes, vuelve la idea de la fama y el deséu d'algamar. Fórmase una verdadera clase cultural, nel sentíu modernu de la pallabra, y apaez la idea (dafechu desconocida hasta entós) de que la valía d'una persona nun dependía n'absolutu de la so nacencia sinón de les sos cualidaes personales. Poggio, nel so diálogu De nobilitate declara que ta acordies colos sos interlocutores Niccolo Niccoli y Lorenzo de Médicis na opinión de que nun hai otra nobleza sinón la del méritu personal. La vida social crecía más refinada en tolos sos detalles; creárase al home social; faíense regles sobre comportamientos civilizaos; amontóse'l deséu polos entretenimientos suntuosos y artísticos. La idea medieval de la esistencia fuera derrocada; homes qu'hasta agora dirixieren los sos pensamientos puramente a les coses divines, y creíen puramente nel derechu divín, agora empezaben a pensar nel embellecimiento de la so esistencia terrenal, en faela feliz y prestosa, y volvíen creer nos sos derechos humanos. El conceutu de moralidá algama nel humanismu una de los sos más refinaes formulaciones: tou, nel humansimo italianu, ye moral: la política (como lo prueben los perabondosos trataos "de principe"), la filosofía -que marxina los tecnicsmos de la lóxica pa enfusase nel terrén de los comportameintos ("mores")- les rellaciones humanes, la lliteratura... La mesma relixosidá va tresformándose y faciéndose más crítica, más llaica.