Villares_de_Yeltes
Villares de Yeltes y el Monesteriu de Sancti Spiritus
Dende l'añu 1268, hasta finales del XV, delles tierres del términu de Villares de Yeltes pertenecieron al monesteriu femenín de Sancti Spíritus, de Salamanca, que la so fundación, nel referíu añu, deber a Pelayo Pérez Correa, maestre de la Orde de Santiago, y a María Méndez y el so maríu, Martín Alonso, fíu d'Alfonsu IX. Nun documentáu estudiu, María Echániz indica que dichu monesteriu foi habitáu por una comunidá de muyeres y que llegó a concentrar un importante patrimoniu, al traviés de donaciones recibíes y de distintos bienes, en conceutu d'heriedos. Bien diversos yeren los llugares de procedencia de tales bienes patrimoniales. Aparte la provincia de Salamanca, el citáu monesteriu tenía posesiones na provincia de Zamora y norte de Cáceres. Villares de Yeltes yera la única llocalidá asitiada nes riberes del Yeltes que contituía posesión del referíu monesteriu de Sancti Spiritus. Ye de señalar, que la mayor parte de les monxes de dicha comunidá yeren miembros de llinaxes salmantinos. Unu d'éstos foi'l de les Paz, renombrada familia nobiliaria nel sieglu XV. Una parte de les propiedaes que'l monesteriu de Sancti Spiritus tenía en Villares de Yeltes, foi arrendada, nel añu 1396, a un tal Matheos Peres, fíu de Miguel Benitu de la Fuente, morador en dicha llocalidá. Según el documentu correspondiente, el mentáu arriendu entendía les tierres de pan llevar, praos, yeres, montes, güertes, deveses y tolos demás bienes que dichu monesteriu tenía nel términu de Villares de Yeltes. El tiempu de duración del contratu establecer en 6 años, a cuntar dende'l día de San Martín del referíu añu. El citáu Matheos Peres había de pagar, a les monxes de Sancti Spiritus, añalmente, 15 fanegas de "bon trigu, nuevu y llimpiu y secu, tal que sía de dar y de tomar, midíu pela media fanega derecha del dichu llugar de Villares de Yeltes". El pagu tenía d'efeutuase nel día de Santa María de setiembre, imponiéndose-y, per otra parte, al mentáu renteru, la obligación de pagar la cantidá de 4 maravedinos por acaldía que se pasara ensin faer efeutivu'l pagu de les 15 fanegas de trigu. A mayores de too ello, al términu del contratu, Matheos Peres tenía que dexar construyíes pa les monxes del consabíu monesteriu, 2 cases pajizas, en terrenes de propiedá d'ésti, que destinaríense pa dependencies de dicha comunidá monástica. Ésta, al traviés de la so comendadora, Leonor Peres, comprometer con Matheos Peres a nun arrendar a nenguna otra persona, anque-y ufiertaren meyores condiciones, los terrenes que figuraben nel contratu en cuestión, nel cual, con al respeutive de les referíes cases pajizas, faíase la salvedá de que, nel casu de qu'éstes fueren destruyíes por dalgún rei o señor poderosu, nun se fadría responsable d'ello'l renteru. Nesi mesmu añu de 1396, les frecuentes incursiones de los portugueses per tierres del Condáu de Ledesma, y les nefastes consecuencies qu'ello tuvo pa la economía de los distintos llugares, indució a Xuan I a eximir, nel añu 1396, a la mesma villa de Ledesma y a les sos aldegues, de contribuciones monetaries, per un espaciu de 4 años. La perceguera escontra los habitantes del otru llau de la raya, alvertir na espresión "traydores portogaleses", qu'apaez recoyida na Documentación medieval del Archivu Municipal de Ledesma.