cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
The World Without Us
Receición
L'enfoque ambiental del llibru tamién foi oxetu de crítica por dellos analistes, como'l casu de Christopher Orlet, de The American Spectator, quien escribió: «ye un primer exemplu de los puntos de vista estremistes y equivocaos de los ecoloxistes». Braile tuvo d'alcuerdu en que'l llibru podía ser «una velea de los ambientalistas, que posiblemente alimenta los golpes baxos adoptaos pol movimientu verde [...] polos críticos que dicen que los ambientalistas esmolécense más pola naturaleza que pola xente». El ambientalista Alex Steffen notó que'l llibru nun contién material nuevo, sacante que al usar la desapaición repentina y total de los humanos da una estructura única, anque desaxeradamente improbable ya insensible. Curiosamente, anque dos críticos catalogaron la obra como una «jeremiada», diéron-y una evaluación positiva. El periódicu británicu The Guardian señaló: «aprendemos nel intre d'esti llibru a sentinos bien pola desapaición de los seres humanos de la Tierra».
Otros críticos sicasí aclamaron la perspeutiva ambiental; Chauncey Mabe, de South Florida Sun-Sentinel, referir al llibru como «unu de los llibros ambientales más satisfactorios de la dómina recién, unu desprovistu de autojusticia, alarmismo o aburríes predicciones». Tom Spears, de CanWest News Service, concluyó: «ye más como una semeya de nós mesmos, tomáu al traviés d'una lente estraña [...] dacuando un obituariu ye la meyor biografía».
Ver tamién
Coles mesmes, esisten dellos especiales de televisión rellacionaos cola mesma tema encetáu por The World Without Us. Estos son:
Astrolabiu
L'astrolabiu ye un instrumentu que permite determinar les posiciones de les estrelles na bóveda celeste. La pallabra astrolabiu remanez del griegu (Astro, "estrella" y labio "el que gueta"). Etimolóxicamente "el que gueta estrelles". Sinesiu de Ptolemais (sieglu IV) atribúi la so invención a Hiparco de Nicea, alrodiu del añu 150 e.C. Pal sieglu VIII ya yera enforma conocíu nel mundu islámicu y n'Europa entró nel sieglu XII. Durante los sieglos XVI hasta'l XVIII l'astrolabiu foi usáu como'l tarecu principal pa la ñavegación hasta la invención del sestante. Los astrolabios servíen pa conocer la hora y con ellos podía determinase la llatitú, adicando a les estrelles.
El fundamentu del astrolábiu sofítase na proyeición estereográfica de la esfera. Los primeros namái servíen pa una llatitú. Hasta que nel sieglu XI l'astrónomu al-Zarqallu, inventó una placa que servía pa toles llatitúes, y que dexaba conocer, el llau del mundu nel que se taba, la hora, l'altor d'una torre cualesquier, la distancia a esa torre, l'allugamientu del Sol nel cielu, y poro, el signu del zodiacu nel que taba nesi momentu.
Llingües tibetanes
Les llingües tibéticas o tibetanes son una agrupación de variedaes llingüístiques tibetano-birmanes que nun son intelixibles ente sigo, falaes principalmente por tibetanos que viven nuna vasta rexón d'Asia Central que bordia'l subcontinente indiu, incluyendo la pandu tibetanu y el norte de sucontinente indiu en Baltistán, Ladakh, Nepal, Sikkim y Bután. La forma clásica escrita de tibetanu ye un estándar lliterariu rexonal de primera importanciasobremanera ye'l vehículu usáu en munchos testos del budismu tibetanu.
Llingües del grupu
Los dialeutos ü-tsang (tamién denomináu como "tibetanu central", incluyendo'l dialeutu de Lhasa), kham y amdo considérense xeneralmente como dialeutos o variantes d'una mesma llingua tibetana, especialmente porque comparte la mesma llingua lliteraria, ente que el idioma dzongkha, el sikkimés, el sherpa y el ladakhi considérense llingües distintes.
Les llingües tibetanes tienen en total unos 8 millones de falantes. Cola espansión del budismu tibetanu, el tibetanu tuvo mayor espardimientu n'occidente y atópase en ciertu númberu de publicaciones sobre'l budismu. Fora de Lhasa el tibetanu de Lhasa namái tien unos 200 falantes exiliaos, que migraron a India y otros países. El tibetanu falar por delles minoríes étniques en Tíbet que vivieron en contautu con tibetanos mientres sieglos, pero que sicasí caltienen la so propia llingua y cultura.
Anque dellos pueblos qiang de Kham hna sío clasificaos poles autoridaes chines como d'etnia tibetana, los falantes de llingües qiang nun son tibetanos, sinón que les sos llingües pertenecen a una caña distinta de la familia tibetanu-birmana.
Clasificación interna
Nicolas Tournadre (2008) describe la situación llingüística de les llingües tibéticas asina:
Les 25 llingües inclúin una docena de grupos dialeutales principales:
La clasificación más esplícita propuesta por Tournadre (2005, 2008) ye:
Les otres llingües (Thewo-Chone, Zhongu, Khalong, Dongwang, Gserpa, Zitsadegu, Drugchu, Baima) nun son mútuament einteligibles, y tán mal documentaes como pa podeles clasificar con seguridá. <!--;Bradley (1997) According to Bradley, the languages cluster as follows (dialect information from the Tibetan Dialects Project at the University of Bern):
Some classifications group Khams and Amdo together as Eastern Tibetan (not to be confused with East Bodish, which is not ethnically Tibetan). Some like Tournadre break up Central Tibetan. Phrases such as 'Central Tibetan' and 'Central Bodish' may or may not be synonymous: Southern (Central) Tibetan can be found as Southern Bodish, for example; 'Central Tibetan' may mean dBus or all tonal lects apart from Khams; 'Western Bodish' may be used for the non-tonal western lects while 'Western Tibetan' is used for the tonal lects, or 'Bodish' may even be used for other branches of the Tibeto-Kanauri languages.
Writing systems
Most Tibetic languages are written in an Indic script, with a historically conservative orthography (see below) that helps unify the Tibetan-language area. However, some Ladakhi and Balti speakers write with the Urdu script. The Tibetan script fell out of use in Pakistani Baltistan hundreds of years ago upon the region's adoption of Islam. However, increased concern among Pakistani Baltis for the preservation of their language and traditions, especially in the face of strong Panjabi cultural influence throughout Pakistan, has fostered renewed interest in reviving the Tibetan script and using it alongside the Arabic-Persian script. Many shops in Baltistan's capital Skardu in Pakistan's "Northern Areas" region have begun supplementing signs written in the Arabic-Persian script with signs written in the Tibetan script. Baltis see this initiative not as separatist but rather as part of an attempt to conserve the cultural aspects of their region which has shared a close history with neighbors like Kashmiris and Panjabis since the arrival of Islam in the region many centuries ago.-->
Fonoloxía histórica
La fonoloxía del antiguu tibetanu ta represrentada con bastante precisión na escritura. Les consonantes finales ensórdense anque s'escriban como sonores, los fonemes de prefixu asimilen la so sonoridá a los fonemes de la raíz. Les combinaciones gráfiques, hr y lh representen axugos sordos anque non necesariamente de r y l. El signu ' pronúnciase como una fricativa gutural sonora ante vocal y como una prenasalización homorgánica ante consonante. La cuestión de si'l versu gigu tien una realización fonética sigue siendo un problema aldericáu.
Por casu, Srongbtsan Sgampo ser pronunciaría (pronunciación moderna de Lhasa ) y 'babs pronunciaríase  (modernu dialeutu de Lhasa: ). Yá nel sieglu IX el procesu de simplificación de grupos consonánticos, asordamientu y tonogénesis empezara nos dialeutos centrales como atestigüen les trescripciones de pallabres tibetanes n'otres llingües, como por casu el chinu clásicu o'l uighur.
L'apaición d'esa evidencia dexa reconstruyir la evolución del tibetanu. Nel sieglu IX, como amuesen el tratáu billingüe chinu-tibetanu del 821-822 atopáu frente al templu de Jokhang en Lhasa, los grupos consonánticos complexos yá s'habíen simplifcado, y el procesu de tonogénesis ye probable que tuviera empecipiáu. El siguiente cambéu tuvo llugar nos dialeutos tsang (gtsang), fonemes axacentes a r convertir en retroflexos y los axacentes a y se palatalizaron. Darréu les finales superescritas d y s sumen, sacante nel este y l'oeste. Ye nesti estadiu que la llingua estender en Lahul y Spiti, cuando les lletres superescritas yeren silentes, la d y la g yeren apenes oyibles y as, vos, us dieron llugar a ai, oi, ui. Les pallabres introducíes en Tíbet dende llingües fronterices nesa dómina difieren de les introducíes en periodos anteriores. Los otros cambeos son más recién y se resgringe al ü y al tsang. En ü, los soníos vocálicos a, o, o sufrieron un procesu de umlaut a ä, ö, ü cuando van siguíes de soníos coronales /i, d, s, l, n/. Lo mesmo cumplir pal tsang cola expeción de l qu'a cencielles allarga la vocal. Les mediales convirtiéronse n'aspiraes tenues con una entonación baxa, que tamién marca les pallabres que tienen una consonante inicial simple, ente que les anteriroes aspiraes y consonantes iniciales complexes simplificáronse na fala y pronúnciense con un tonu altu.
Comparanza léxica
Los numberales en distintes llingües tibéticas son: Los númberos indiquen el nivel de tonu. Pa los grupos occidenal y meridonal tiense:
Yoshiyuki Kato
Yoshiyuki Kato (加藤 善之, ) ye un ex-futbolista xaponés.
Idioma cachemir
El cachemir o cachemiro ye una llingua dárdica que s'usa principalmente en Caxmir, d'antiguo parte de la India y agora estremada ente India, Paquistán y China. Tien unos 7,147,587 falantes.
Ye un idioma del tipu SVO. Orixinalmente escribir en alfabetu sharada, pero na actualidá escribir col alfabetu del persa. La composición lliteraria más antigua que sobrevivió hasta l'actualidá ye la poesía de Lalleshvari, una poeta mística del sieglu XIV.
La escritura en cachemir va decayendo por cuenta de razones polítiques y a la falta d'educación formal en cachemir. Los falantes del idioma tamién van escayendo.
Bodo
Los bodos, tamién llamaos boros, son una etnia del nordeste de la India, nel estáu d'Assam. Clasifíquense dientro d'un grupu étnicu mayor denomináu Bodo-Kachari. La población más importante na qu'habiten los bodos y el centru de la so cultura ye la ciudá de Kokrajhar.
Idioma cachemir
El cachemir tien un ricu heriedu en forma de múltiples poetes y cantantes. Foi la llingua de munchos poetes de la era sufí. Los cantares en cachemir, tamién conocíu como kashur ente los sos falantes, conócense como 'gewun' (pronunciáu 'guewon') y los cantares a coru como 'wonwun' (pronunciáu 'wanwon').
Bodo
Mientres enforma tiempu esistió una llucha pa promover la cultura ya identidá de los bodos. Na actualidá, los bodos disponen del Conseyu Territorial Bodo (the Bodo Territorial Council), una institución alministrativa autónoma qu'exerz la so xurisdicción sobre Kokrajhar y la so contorna.
El Frente Nacional Democráticu de Bodoland (FNDB) reclama amás la secesión de Bodoland y ye una guerrilla activa en ciertes árees.
Adriana González Carrillo
Adriana González Carrillo ye una política mexicana, miembru del Partíu Aición Nacional (PAN), ocupando les funciones de diputada federal y de senadora.
En 2000, llogró una llicenciatura en Rellaciones Internacionales pol ITAM; y una Maestría en Derechos Humanos y Democracia por FLACSO, en 2008.
Masahiro Sukigara
Masahiro Sukigara (鋤柄 昌宏, ) ye un ex-futbolista xaponés.
Nunyepedia
Nunyepedia ye una parodia de Wikipedia, fecha dafechu n'asturianu.
Hagnagora subrosea
Hagnagora subrosea ye una especie de poliya de la familia de les geométridae. Atópase n'Perú.
Los adultos tienen una combinación única de color de nala marrón maciu con dos bandes tresversales blanques nes ales anteriores non atopaes en cualesquier otra especie de Hagnagora.
Nobuyuki Arai
Nobuyuki Arai (荒井 信行; ) ye un ex-futbolista xaponés.
Ryuichi Yoneyama
Ryuichi Yoneyama (米山 隆一; ) ye un ex-futbolista xaponés.
Hagnagora acothysta
Hagnagora acothysta ye una especie de poliya de la familia de les geométridae. Atópase en Brasil.
A diferencia de les especies rellacionaes Hagnagora mortipax y Hagnagora jamaicensis, estes poliyes nun amuesen banda tresversal blanca na nala anterior, sinón un amenorgáu llurdiu que solamente algama la metá del tamañu del llurdiu de les mortipax reparaes.
Troféu Baracchi
De 1941 a 1946, la carrera yera una prueba en llinia reservada a los amateurs, dempués a los profesionales en 1947 y 1948, p'acabar convirtiéndose nuna carrera contrarreló.
La última edición apostada en 1991 desenvolver en Bérgamo pa la Copa del Mundu de Ciclismu, como contrarreló individual.
Keiji Takao
Keiji Takao (高尾 敬治, ) ye un ex-futbolista xaponés.
142 e.C.
142 e.C. foi un añu del calendariu romanu pre-xulianu. Na dómina, esti añu foi conocíu como Añu del Consuláu de Calvu y Servilianu (y tamién, menos frecuentemente, como añu 612 Ab urbe condita). La denominación 142 e.C. tien usáose de magar l'entamu de la Edá Media, cuando'l calendariu Anno Domini convirtióse na forma avezada de denomar los años n'Europa.
Ko Ishikawa
Ko Ishikawa (石川 巧, ) ye un ex-futbolista xaponés.
Sachin Tendulkar
Sachin Tendulkar Ramesh ye un ex xugador de cricket indiu reconocíu llargamente como'l meyor bateador de la so xeneración. Empecipió nel cricket a la edá d'once años, fixo'l so debú internacional nun test match contra Paquistán a la edá de dieciséis años, y llegó a representar a Bombay a nivel nacional y a la India a nivel internacional mientres casi venticuatro años. Ye l'únicu xugador d'anotar un century (100 corríes) más de cien veces en partíos internacionales, el primer xugador en marcar 200 corríes nun partíu internacional de 50 overs (ODI), y l'únicu xugador de marcar más de 30.000 corríes nel xuegu internacional. N'ochobre de 2013, convertir nel xugador númberu 16 y el primer indiu en marcar 50.000 corríes en toles clases del cricket (partíos de first class, List A y Twenty20 combinaos). Sachin Tendulkar gana el Laureus World Sports Award en 2020.
Bishnupriya Manipuri
L'idioma Bishnupriya Manipuri (BPM) (ইমার ঠার/বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী «Imarthar») ye un idioma indo-ariu. Tien 450 000 falantes nel Norte d'India (estaos d'Assam, Tripura y Manipur), Birmania y Bangladex. Usa'l alfabetu asamés.
Euphydryas editha
Euphydryas editha, ye una especie de caparina, perteneciente a la familia Nymphalidae, subfamilia Nymphalinae, tribu Melitaeini, xéneru Euphydryas.
Llocalización
Esta especie de caparina y les subespecies, atópense nel sur de Canadá y en California (Estaos Xuníos).
Shinji Fujiyoshi
Shinji Fujiyoshi (藤吉 信次, ) ye un ex-futbolista xaponés.
Historia de Yeme
thumb|210px|Antigua inscripción yemenina en [[Qataban|qatabánico.]]
Yeme foi unu de los más antiguos centros de civilización nel Oriente Próximu. La so tierra, relativamente fértil, y el so clima húmedu dexaron el desenvolvimientu d'una población estable. Esti fechu foi yá reconocíu pol xeógrafu griegu Claudio Ptolomeo, quien se refirió a Yeme nos sos testos como Eudaimon Arabia (términu más conocíu pola so traducción llatina, Arabia Felix), la ‘Arabia feliz'.
Ente'l sieglu XII e.C. y el sieglu VI d. C., la zona foi apoderada por trés civilizaciones socesives, que controlaron el codalosu tráficu d'especies: los mineos, los sabéivos y los himyaritas.
thumb|210px|Quemaperfumes yemenín del sieglu III a C.
Historia antigua
thumb|210px|Un rei [[himyarita.]]
Hacia l'añu 5000 e.C., nos montes del norte de Yeme yá esistíen asentamientos relativamente grandes pa la so dómina.
El reinu de Saba, que la so capital créese que foi Marib, surdíu dende'l sieglu VIII e.C., algamó un gran poderíu pola so situación estratéxica, ente la India y el Mediterraneu, lo que-y dexó monopolizar el tráficu d'especies. Según l'Antiguu Testamentu, Salomón, rei d'Israel, recibió nel sieglu X e.C. la visita de la opulenta Reina de Saba; la rellumanza del so séquitu puede ser un ecu de la fascinación que les riqueces del reinu sabeo producieron na dómina. Escontra'l sieglu VIII e.C. los sabéivos, p'ameyorar los sos regadíos, construyeron una represa, de la qu'entá esisten muertes. Paez ser que tuvo en funcionamientu hasta l'añu 57 d. C., esto ye, mientres más d'un mileniu. En Marib inda pueden trate los restos d'un gran templu, que permaneció de pies mientres casi catorce sieglos.
Ente'l 700 y el 680 e.C., el reinu de Awsan apoderó Adén y la so contorna. El sabeo Mukarrib Karib'il Watar que tenía'l títulu de rei, conquistó tol reinu de Awsan, ampliando'l territoriu de Saba, al incluyir gran parte de Arabia del Sur. La falta d'agua na península arábiga torgó que los sabéivos unificaren tola península. En llugar d'ello, establecieron delles colonies pa controlar les rutes comerciales.
Nel añu 24 e.C., los sabéivos refugaron una espedición romana mandada pol procónsul d'Exiptu, Elio Galu, quien tuvo qu'arrenunciar de la idea de conquistar la Arabia Felix.
A partir del sieglu III d. C., el reinu de Saba pasa a ser apoderáu por una nuevu dinastía, la himyarita, polo que d'equí p'arriba se fala del reinu de Himyar. Los himyaritas conquistaren Sana'a nel sieglu II y nel añu 275 conquistaron Hadramout, Najran y Tihama. La capital del nuevu reinu foi treslladada nel sieglu V a Dhafar (agora un pequeñu pueblu, na rexón d'Ibb). Tamién comerciantes, los himyaritas fueron sicasí culturalmente inferiores a los sabéivos. Dhu Nuwas, Rei de Himyar, adoptó'l xudaísmu como relixón del estáu, y escorrió a los cristianos, lo que causó una guerra col cristianu reinu d'Aksum, na actual Etiopía. Himyar foi invadíu y conquistáu por Aksum nel añu 533. Cuarenta años dempués (572), el reinu foi anexonáu pola Persia sasánida.
La Edá Media
L'Islam llegó a Yeme alredor del añu 630, en vida del profeta Mahoma. Tres la conversión del gobernador persa, Badhan, munchos de los xeques y les sos tribus abrazaron tamién l'Islam. A partir d'entós, Yeme pasó a formar parte del califato árabe, de los que nun yera más qu'una provincia remota. Mientres el sieglu VIII, gobernando en Bagdag la dinastía abásida, empiecen a apaecer en Yeme pequeños estaos independientes de facto. Na zona costera empieza nel añu 819 el dominiu de la dinastía zayidita o zayidí, d'obediencia chiíta, fundada por Yayha ben Yahya ben Qasim ar-Rassi, que estableció una estructura política teocrática que, con distintes vicisitúes, duró hasta los nuesos díes. En 1021 los zayiditas fueron reemplazaos por otra dinastía local, los banu nagagh (o nayajidas); derrotaos polos sulayhidas en 1060; quien en 1159 fueron de la mesma sustituyíos polos mahditas.
Los califes sunníes d'Exiptu ocuparon gran parte del norte de Yeme mientres el sieglu XI, pero'l poder llocal foi exercíu por dinastíes yemenines, como los zayiditas, los banu nagagh, y los banu sulayh. En 1174 los ayyubitas exipcios conquistaron Adén y en 1189 Sana'a y tol territoriu de Yeme; pero'l so poder debilitar escontra 1250, cola subsiguiente apaición de nuevos estaos locales, rexíos por dinastíes como la rassulita (hasta 1442), y la tahirita (hasta 1516). A finales del sieglu XV faen la so apaición los portugueses, qu'unvien delles espediciones p'amestase l'estrechu de Bab-el-Mandeb y faese asina col control del tráficu de especies. En 1517 llogren finalmente apoderase d'Adén, que va siguir nel so poder hasta 1538. En 1517 la mayor parte del territoriu de Yeme convirtióse nominalmente en parte del Imperiu otomanu, anque'l poder real siguió en manes de los imánes zayiditas. En 1538 el sultán otomanu Solimán el Magníficu arrampuñó'l puertu de Adén a los portugueses.
Sieglos XVII-XX
Ente 1628 y 1634, Seid Jassem, llamáu Jassem el Kebir (el Grande) combate y espulsa a los turcos de Yeme, y apodérase inclusive de Adén. Restablezse la dinastía zaydita, con capital en Sanaa. Adén, sicasí, independizar de los zayditas en 1740. Ibn Saud, de la dinastía wahabita -antepasáu del actual Rei de Arabia Saudita- apoderar a finales del sieglu XVIII, aprovechando la decadencia del Imperiu otomanu, de la práutica totalidá de la Península Arábiga, incluyendo'l territoriu yemeni. En tiempos del Sultán Mahmud II, sicasí, el Bajá d'Exiptu, Mehmet Alí, combate y vence a los saudinos, restaurando nominalmente el dominiu otomanu (na práutica, exipciu) en Arabia. En 1837 Kultschuck Ibrahim Pachá, xeneral de Mehemet Alí, invade'l Yeme, ocupa Sanaa y obliga al Imán de Yeme a abdicar en favor del Bajá d'Exiptu.
En 1839 l'enclave de Adén ye vencíu a los británicos. Los otomanos taben esmolecíos alrodiu de la espansión británica de la India hasta'l Mar Colorado y Arabia. Volvieron a la Tihama en 1849 dempués d'una ausencia de dos sieglos; anque solamente llograron conquistar Sana'a y les tierres altes en 1872. A partir de 1892 producir en Yeme una insurrección contra los exipcios. En 1904 restablezse la dinastía zaydita, na persona del imán Yahya Ibn al-Husayn, pero baxu control turcu. Una nueva insurrección, en 1911, consigue arrincar de los turcos una mayor autonomía.
El reinu independiente (Yeme del Norte)
280px|thumb|División de Garrar ente Yeme y Arabia Saudita en 1934. Tres la I Guerra Mundial y la derrota del Imperiu Turcu, Yeme consigue la so independencia de iure, siendo'l imán zaydita nomáu Rei de Yeme en 1918, anque nun ye reconocíu polos británicu hasta 1925.
En 1926 el Rei saudita Abdulaziz bin Saúd, que'l so oxetivu yera la unificación de tola península so la so poder, invade Yeme, en conquistando'l restu de Arabia. Al añu siguiente, tres un tratáu colos británicos, retírase, reponiendo al imán Yahya Ibn al-Husayn nel so tronu. Sicasí, en 1934, españen tensiones ente los reinos saudita y yemenín por causa de la rexón fronteriza de Garrar y de les rellaciones del reinu yemenín con Italia. La crisis resolver por intermediación de Gran Bretaña, quien axudica'l Garrar a los saudites y la reconocencia del protectoráu británicu sobre Adén, por 40 años.
El reinu de Yeme participa en 1945, xunto con Exiptu, Siria, El Líbanu, Xordania y Arabia Saudita na fundación de la Lliga Árabe, a la que darréu se xuntarán otros estaos. En 1947 ingresa na ONX, consiguiendo asina la plena reconocencia internacional.
La intención de Yahya Ibn al-Husayn yera convertir la monarquía, qu'hasta entós fuera electiva, n'hereditaria, imponiendo como'l so socesor al so fíu Ahmad. La oposición de la nobleza condució en 1948 a un intentu de golpe d'estáu, nel que'l Rei foi asesináu. El so fíu, Ahmad ibn Yahya reprimió con durez la oposición al réxime. Ahmad empecipió una política de confrontación con Gran Bretaña, pola mor del contenciosu pola posesión de Adén, inda colonia británica. Robló un alcuerdu d'unión con Exiptu y Siria (entós la República Árabe Xunida), colos que formó parte de los "Estaos Xuníos Árabes" ente 1958 y 1961. El Rei Ahmad morrió en setiembre de 1962. Asocedió-y el so fíu Muhammad al-Badr, pero foi pocu dempués depuestu por fuercies revolucionaries, que tomaron el control de la capital ya instauraron la República Árabe de Yeme. Producióse un conflictu ente delles naciones árabes, yá que Exiptu sofitó a la naciente república, ente que Xordania y Arabia Saudita sofitaben a los siguidores de la monarquía. El conflictu enllargar hasta 1967, con enfrentamientos esporádicos; esi añu les tropes exipcies retirar de Yeme. En 1968, tres un últimu asediu de la capital polos partidarios de la monarquía, algamóse por fin la reconciliación. Arabia Saudita reconoció oficialmente a la República en 1970.
Yeme del Sur
La rexón de Adén, so dominiu británicu dende 1839, formó parte de la India británica hasta 1937. Esi añu, Adén tresformar nuna colonia de la Corona, y los territorios axacentes en dos protectoraos británicos, oriental y occidental. En 1959 seis de los xeques del protectoráu occidental de Adén, so los auspicios de Gran Bretaña que pretendía detener asina'l so deriva panarabista, crearon una federación d'emiratos, la Federación de Arabia del Sur, que s'integró na Commonwealth. Más palantre incorpórense otros emiratos, tantu del protectoráu oriental como del occidental, y en 1963 ingresa na Federación la colonia de Adén, anque caltién la so estatus de colonia de la corona.
Sicasí, asocédense les revueltes anti-britániques, dirixíes por dos grupos nacionalistes rivales, el Frente de Lliberación del Yeme del Sur Ocupáu, y el Frente de Lliberación Nacional. En febreru de 1963, empecípiense los primeros ataques contra les tropes britániques. El 10 d'avientu, tres un atentáu nel aeropuertu de Adén contra l'Altu Comisariu Británicu, sir Kennedy Trevasky ya integrantes del Conseyu Supremu Federal, nel que resultó mancáu esti altu cargu y un ministru, declaróse l'estáu d'esceición. Los enfrentamientos fueron faciéndose progresivamente más duros con numberoses víctimes en combates y ataques terroristes. En 1967 retírense les tropes britániques, y toma el poder el Frente de Lliberación Nacional, d'orientación marxista. El 30 de payares d'esi añu proclámase la República Popular de Yeme del Sur, el primer estáu comunista árabe de la historia. En 1969 consigue'l poder la nala radical del FLN, y el país ye rebautizado como República Popular Democrática de Yeme del Sur. Ye un réxime de partíu únicu, el Partíu Socialista de Yeme, qu'establez estrechos llazos cola Xunión Soviética, China, Cuba y la OLP.
Los dos repúbliques
thumb|200px|Ali Abdullah Saleh.
La coesistencia na década de los 70 ente la República Árabe de Yeme (Yeme del Norte) y la República Popular Democrática (Yeme del Sur) tuvo marcada polos enfrentamientos. N'ochobre de 1972, por causa de unos incidentes fronterizos, el Norte invadió al Sur, provocando una guerra na que'l Norte cuntó col sofitu de Arabia Saudita, y el Sur col de la Xunión Soviética. So los auspicios de la Lliga Árabe alcordóse l'altu'l fueu en El Cairu el 24 d'ochobre de 1972. En dichu alcuerdu estableciéronse tamién les bases pa una futura unificación de dambos estaos, pero'l proyeutu ye boicotiáu pol líder de la facción prosaudita de Yeme del Norte, el comandante Ibrahim al-Hamdi, quien el 13 de xunu de 1974, tres un golpe d'estáu, convertir en Presidente de la República Árabe.
En 1976 Arabia Saudita reconoz a Yeme del Sur, y el presidente de Yeme del Norte estrecha rellaciones con China, creando un marcu favorable pa les negociaciones de reunificación. Tou atáyase, sicasí, cuando, Ibrahim al-Hamdi ye asesináu, n'ochobre de 1977. Sustituyir el coronel Ahmad al Ghashni, quien ye tamién asesináu al añu siguiente por un axente de Yeme del Sur. El so socesor, Ali Abdullah Saleh, rompió les rellaciones col Sur.
En 1979 produzse otra curtia guerra por tensiones fronterices, resuelta tres la intermediación de la Lliga Árabe. En marzu d'esi mesmu añu, nun cume realizáu en Kuwait, llegar a un nuevu alcuerdu ente los dos repúbliques que va desaguar, n'avientu de 1981, na firma d'un proyeutu de Constitución pa un estáu unificáu.
Unificación
thumb|290px|right|[[Yeme del Norte (en naranxa) y Yeme del Sur (n'azul) antes de 1990.]]Tres una década de negociaciones, con meyores y retrocesos en función de los cambeos políticos nos dos repúbliques, el 22 de mayu de 1990 el Norte y el Sur fundir nun solu estáu, col nome oficial de República del Yeme, con capital en Sana'a. Adén foi designada capital comercial. La nueva república ye democrática y pluripartidista, magar la so Constitución recueye la preponderancia de la llei islámica como fonte de llexislación.
El presidente de la República foi l'antiguu xefe d'estáu de Yeme del Sur, Abu Bakr el-Attas, ente que el ex-presidente del Norte, Ali Abdullah Saleh púnxose al mandu de un Conseyu Presidencial provisional. Se instituyó un parllamentu de 301 diputaos, de los cualos 159 yeren representantes del Norte, 111 del Sur, y 31 independientes, escoyíos pol xefe del Conseyu Presidencial. Decretóse un periodu de transición de 30 meses pa la unificación de los dos sistemes políticos y económicos. La Constitución foi ratificada en mayu de 1991.
Yeme foi unu de los pocos países árabes que sofitó a Iraq na so invasión de Kuwait, en 1991.
Nes eleiciones llexislatives de 1993, algamó'l trunfu'l partíu Congresu Xeneral del Pueblu, del presidente Saleh, con 123 de los 301 escaños. En desalcuerdu coles resultaos, el vicepresidente y home fuerte de Yeme del Sur, Ali Salem al-Baid, amenació con una nueva secesión del Sur, lo que produció una curtia guerra civil (mayu-xunetu 1994), que terminó cola victoria de les fuercies lleales a Saleh, quien en 1999 resultó electu como presidente col 96,2% de los votos.
Periodu d'inestabilidá
N'ochobre de 2000, 17 militares d'Estaos Xuníos morrieron nun ataque suicida d'Al-Qaeda al navío U.S. Cole. El 20 de febreru de 2001 un referendu ratificó la presidencia de Saleh y dio-y poderes especiales. Dempués del 11 de setiembre de 2001, el presidente Saleh anunció que Yeme se xunía a la Guerra contra'l Terror pa enfrentar a al-Qaeda.
En xunu de 2004, empezó un movimientu insurxente chiita, cuando'l clérigu Hussein Badreddin al-Houthi, líder de los chiitas zaidies, entamó un llevantamientu contra'l gobiernu yemenín. Los rebeldes afirmaron que se llevantaben "pa defender a la so comunidá contra la discriminación" y l'agresión del gobiernu. En 2005, siquier 36 persones morrieron n'enfrentamientos ente la policía y manifestantes contra l'alza del preciu de la gasolina. El 20 de setiembre de 2006, Saleh foi reelecto presidente, col 77,2% de los votos.
En xunetu de 2007, un atentáu d'al-Qaeda causó la muerte a siete turistes españoles na gobernación de Marib. Otros atentaos contra turistes asocedieron en 2008. En xineru de 2009, la organización terrorista anunció la conformanza de "Al-Qaeda na península arábiga", con sede nes zones que controla en Yeme. A partir de 2009 Estaos Xuníos realizó distintos ataques en Yeme, con aviones ensin tripular y dende barcos, pa intentar destruyir bases d'al-Qaeda o liminar a los sos xefes.
Tamién en 2009, exércitu yemenín llanzó una nueva ofensiva contra los insurxentes zaidies, cola asistencia de les fuercies d'Arabia saudita. Decenes de miles de persones fueron movíes polos combates. Un altu'l fueu foi alcordáu en febreru de 2010. Sicasí, a finales d'añu, Yeme afirmó que 3.000 soldaos fueren muertos en nuevos enfrentamientos. Los rebeldes acusaron a Arabia Saudita de sofitar a grupos salafistes pa esterminar zaidíes.
Cayida de Saleh
Dende empiezos de 2011 xeneralizáronse protestes masives contra'l gobiernu de Saleh. Primeramente asocedieron manifestaciones pa protestar contra'l desemplegu, les condiciones económiques y la corrupción, según en contra de les propuestes del gobiernu pa modificar la constitución por que'l fíu de Saleh podría heredar la presidencia. En marzu de 2011, francotiradores de la policía abrieron fueu contra'l campu pro-democracia en Sana'a, matando a más de 50 persones. En mayu, decenes de persones morrieron n'enfrentamientos ente les tropes y los combatientes tribales en Sana'a. Nesti puntu, Saleh empezó a perder el sofitu internacional. N'ochobre de 2011, l'activista de derechos humanos yemenín Tawakkul Karman ganaron el Premiu Nobel de la Paz y el Conseyu de Seguridá de la ONX condergó la violencia y pidió una tresferencia de poder.
El 23 de payares de 2011, Saleh viaxó a Riyad, na vecina Arabia Saudita, a roblar el plan del Conseyu de Cooperación del Golfu pa la transición política, nel que se comprometió a tresferir llegalmente la presidencia al vicepresidente Abd Rabbuh Mansur al-Hadi, del so mesmu partíu. Hadi asumió'l cargu y depués ganó les eleiciones presidenciales en febreru de 2012, na qu'él foi l'únicu candidatu. Un "gobiernu d'unidá" formóse, incluyendo un primer ministru de la oposición.
Al-Qaeda realizó un atentáu suicida febreru de 2012 sobre'l palaciu presidencial, nel que morrieron 26 guardias republicanos, el día que'l presidente Hadi se posesionó. Tamién al-Qaeda executó atentáu suicida que mató a 96 soldaos en Sana'a tres meses dempués. En setiembre de 2012, un atentáu con coche bomba en Sana mató a 11 persones.
Cayida de Haidi ya intervención de Arabia Saudita
thumb| {{legend|#cai7c4|Controláu polos [[Houthis|Houzies y l'Exércitu de Yeme}} {{legend|#f98787|Controláu por siguidores d'Hadi o Arabia Saudita}} {{legend|#b3b2ae|Controláu por Al-Qaeda y Ansar al-Sharia}}|350px]] El 21 de setiembre de 2014, los rebeldes houzies conquistaron la capital Sana'a metanes protestes masives de la población de la ciudá contra l'alza de la gasolina. El 19 de xineru del 2015, los houzies eslleieron el parllamentu; Hadi arrenunció, pero'l 21 de febreru llogró fuxir a Adén y retiró el so arrenunciu. El 9 de marzu, la Lliga Árabe decidió unviar una fuercia militar encabezada por Arabia Saudita, col consensu d'Estaos Xuníos, pa restaurar el mandatu de Haidi. El 20 de marzu, el grupu terrorista Estáu Islámicu executó una fola d'atentaos suicides con bombes, matando a 142 persones nes mezquites de chiítas de Sana'a. El 25 de marzu, les fuercies de los houzies tomaron el control de Adén. El 26 de marzu, empezaron los bombardeos de Yeme, executaos pola coalición encabezada por Arabia Saudita. Tropes d'Exiptu desembarcaron en mariñes de Yeme.
Cingalés
Los cingaleses son el grupu étnicu mayoritariu de Sri Lanka. Son más de 15 millones de persones. Falen el cingalés, un idioma indo-ariu. «Cingalés» vien de sinhala, gente león.
El Rāmāyana, saga épica en sánscritu narra acontecimientos llexendarios asocedíos na islla de Lanka: Rāma, rei de Ayodhya (Uttar Pradesh), llucha contra Rābaldida rei de la islla de Lanka. L'arqueoloxía y l'estudiu de la hestoria de Sri Lanka dexaron establecer qu'escontra l'añu 500 e.C. invasores indoeuropéos ocuparon la islla de Sri Lanka o Ceylán onde yá s'establecieron poblaciones drávides y muncho primero los nativos Wanniyala-Aetto o Veddas. La etnia cingalesa ye la resultancia del mestizaje de los indoeuropeos qu'apoderaron la islla de magar, con diverses poblaciones anteriores, qu'adoptaron la llingua cingalesa.
El Mahavamsa, crónica escrita en llinguaxe pali, narra la historia de los reis de la islla dende'l sieglu IV e.C. hasta'l sieglu XIII, dende'l puntu de vista del budista. Según esta crónica y les tradiciones locales, ente'l 543 y 483 e.C. llegó exiliáu a Sri Lanka dende la India el príncipe Widjeya (el victoriosu), xunto con 700 partidarios procedentes Orissa y Bengala. Vencieron a los indíxenes llamaos yahhos. Widejya casóse cola princesa Kuveni, fía del rei del país.
El budismu foi introducíu nel sieglu III e.C. por Sanghamita y Mahinda, fía y fíu (o hermanu) del emperador Maurya Ashoka. Anguaño'l 93% de los cingaleses son budistes, principalmente de la escuela Theravāda. Parte de los cingaleses budistes entá rinde cultu a les deidaes del hinduismu y a los dioses de los nativos. Otros cingaleses son musulmanes o cristianos.
La sociedá cingalesa contemporánea carauterizar pola emancipación de la muyer y la so presencia activa nos más diversos ámbitos. En contraste, los conflictos socioeconómicos nel interior de la sociedá cingalesa y el conflictu étnicu colos tamiles son factores cada vez más esmolecedores pal bienestar de Sri Lanka y pa los cingaleses, miles de los cualos emigraron del so país pa buscar meyores oportunidaes.
Relixón Jedi
La relixón jedi ye una supuesta relixón qu'apaeció apocayá nos censos d'estremaos países. Ta basada na trama de les películes de Star Wars.
La xente declárase d'esta "relixón" por estremaes razones:
N'Australia más de 70.000 persones declaráronse miembros jedi nel censu de 2001.
Nel Reinu Xuníu 390.000 persones, el 0,7% de la población, tamién dixeron que la so relixón yera la Jedi nel censu del 2001. Esto fai que la relixón Jedi sería la cuarta relixón más estendida del país.
Esta relixón entá nun ta reconocida oficialmente.
Kallima
Kallima, ye un xéneru de lepidópteros perteneciente a la subfamilia Nymphalinae na familia Nymphalidae que s'atopa n'Asia.
Especies
Llista d'especies de Kallima:
Taxi
El taxi ye un mediu de tresporte que consiste nun vehículu d'arriendu con un conductor (taxista), xeneralmente con taxímetru (definición de la RAE), qu'ufierta servicios de tresporte d'una persona o un grupu pequeñu de pasaxeros empobinaos a igual o distintos destinos per contratu o dineru. Usualmente, los llugares onde se recueye y déxase el pasaxeru decidir pol provisor (oferente), ente que nel casu del taxi, l'usuariu (demandante) determinar. Esto ye, a diferencia de los otros tipos de tresporte de persones, como son les llinies del metro, tranvía o del autobús, el serviciu ufiertáu pol taxi carauterizar por ser puerta a puerta.
Arriendu de mules y tresportistes
Na edá media yá esistía l'arrendamientu de mules y tamién los tresportistes yeren un gremiu especializáu na dómina. Nel sieglu XVII en Londres y Paris esistíen empresarios especializaos na cría de caballos y mules pal arriendu.
Xeneralidaes
Nel casu de tresporte urbanu, un taxi ye un mediu de tresporte que dexa desplazamientos rápidos, alcontradizos y direutos principalmente n'árees urbanes. L'usuariu paga una tarifa al conductor a cambéu del serviciu de tresporte emprestáu. Aprove un serviciu flexible y conveniente, polo que ye unu de los sistemes de tresporte costosos. A diferencia de los sistemes de tresporte coleutivu, como metro, BRT, tranvía o bus, nos qu'esisten unos principios xenerales pal so diseñu, regulación y operación, los sistemes de taxis son muncho más complexos y tienen munches más variables a ser consideraes y munchos más actores.
La demanda ye sirvida pola combinación de servicios emprestaos al traviés de los trés segmentos: despachu, cai y contratu. Sicasí, los segmentos por despachu y na cai son los predominantes.
N'Arxentina, les diferencies más importantes col remís son qu'ésti nun puede tomar pasaxeros na vía pública y que la tarifa nun ta reglamentada.
Tarifa
thumb|200px|[[Taxímetru.]] La tarifa ye'l valor monetariu que se paga en contraprestación del serviciu emprestáu. La tarifa non siempres ye regulada. Cuando si ser, el vehículu tien de tar provistu con un dispositivu de midida (taxímetru) pa determinar el valor a pagar según la distancia percorrida. Cuando la tarifa nun ta regulada, el valor a pagar tien de ser alcordáu en cada casu ente l'usuariu y el conductor.
Nel primer casu, la tarifa puede considerar distintos parámetros pal so cálculu:
Vehículos
thumb|200px|Checker Motors Corporation de Kalamazoo [[Michigan, Estaos Xuníos, fabricó los taxis utilizaos pola compañía Checker Taxi.]] thumb|200px|Taxi acuáticu de [[Chicago, Illinois.]]
El serviciu de taxi ye emprestáu na mayoría de ciudaes per mediu d'automóvil, furgoneta y carroceta. Los vehículos tendrán de tar provistos con un espaciu pa la carga de maletes. Amás, cada vez se xeneralicen más los taxis afechos a pasaxeros con siella de ruedes. En dellos países hai bici taxis, moto taxis y tresportes pa una o dos persones de propulsión a pedal.
Paulino Vicente (El Vieyu)
Paulino Vicente Rodríguez, foi un pintor asturianu, especialmente cultivador del retratu, magar que tamién pintó escenes costumistes, asina como paisaxe rural y urbanu.
Biografía
Paulino Vicente entamó los sos estudios na Escuela d'Artes y Oficios d'Uviéu, continuándolos darréu na Escuela Superior de Belles Artes de San Fernando, de Madrid, gracies a una beca que-y diera la Diputación d'Uviéu, onde formaría parte del grupu de la Residencia d'Estudiantes.
Depués d'una estancia de dos años n'Italia, asítiase definitivamente na so ciudá natal, Uviéu, en 1931. En 1933 algama la plaza de profesor de dibuxu d'Institutu per aciu d'oposición, siendo docente nel de Sama y nel Femenín d'Uviéu.
Depués de la Guerra Civil trabayó en dellos encargos que-y ficieron les instituciones como la reconstrucción de la iconoteca de la Universidá d'Uviéu, que fuera destruída durante la Revolución d'Ochobre, tamién decoró'l Teatru Filarmónica, la Escolanía del Santuariu de Cuadonga, o'l ambulatoriu de Sama.
El 28 de marzu de 1979 foi nomáu Fíu Predilectu d'Uviéu.
Foi padre del tamién pintor Paulino Vicente (El Mozu).
Nobuyuki Hosaka
Nobuyuki Hosaka (保坂 信之; ) ye un ex-futbolista xaponés.
Cyclassics Hamburg
La EuroEyes Classics -enantes llamada HEW Cyclassics (1996-2005) o Vattenfall Cyclassics (2006-2015), y tamién conocida como Cyclassics Hamburg (nome orixinal, ensin patrocinador) o Clásica de Hamburgu- ye una clásica ciclista que s'apuesta en Hamburgu (Alemaña) y la so contorna.
Tenía un llargor en redol a los 250 km nes sos primeres ediciones, que menguó progresivamente el so quilometraxe hasta los 216 km. Magar que nos últimos años tornó al so formatu orixinal, en 2016 va cuntar con 217,7 quilómetros de percorríu.
Historia
Empezó a correse col nome de Vuelta a Hamburgu en 1996 pero camudó de nome na so segunda edición al empezar a ser patrocinada pola empresa llétrica alemana HEW. En 1998 empezó a formar parte de les pruebes de la Copa del Mundu de ciclismu sustituyendo a la Wincanton Classic, una clásica británica que s'apostaba n'agostu. Dende'l 2005 formó parte del UCI ProTour.
En 2006, col cambéu de nome de la empresa patrocinadora, la competición camudó de nuevu la so denominación p'adoptar el de Vattenfall, siendo a partir de dichu añu cuando empezó a baxar el so quilometraxe. En 2016, la empresa de ciruxía oftalmolóxica EuroEyes incorporar a la prueba como principal sofitu y nuevu nome pa la mesma.
Alfabetu nagari
L'alfabetu nāgarī ye una antigua forma d'escritura india usada orixinalmente pa escribir en prácrito y sánscritu. Ye l'ancestru de los alfabetos Devanāgarī, Nandināgarī y otres variantes, dacuando'l términu úsase como sinónimu de alfafeto Devanāgarī. Empezó a usase a empiezos del primer mileniu d. C.
Oríxenes
thumb|left|Alfabetu Nagari 01. thumb|Alfabetu Nagari 02. L'alfabetu Nāgarī apareción na antigua India como una variante centru-oriental del alfabetu gupta (si'l Śāradā yera la variedá occidental y el Siddham yera la variedá oriental). Pela so parte estremóse en delles formes d'escritura, como'l Devanāgarī y el Nandināgarī, y tamién infuyó nel desarrollu del Gurmukhī que deriva del Śāradā.
Usu fuera de la India
El rei tibetanu Srong-tsan-gambo, del sieglu VII, ordenó que tolos llibros del estranxeru traducir al idioma tibetanu, y mandó al so embaxador Tonmi Sambota a la India a adquirir alfabetos y formes d'escritura. Ésti retornó col alfabetu Nāgarī del sánsquito procedente de Caxmir con 24 símbolos ya inventáronse 6 más p'afaelo al tibetanu.
El muséu de Mrauk-o (Mrohaung) nel estáu de Rakáin en Birmania caltién 2 exemplos d'escritura Nāgarī.
Osamu Takada
Osamu Takada (高田 修; ) ye un ex-futbolista xaponés.
Hugo Grocio
Hugo Grocio, Hugo Grotius o Hugo de Groot foi un xurista, escritor y poeta neerlandés.
Estudios
Foi una neña maravía: a los 9 años conocía la poética y faía versos calidable; empezó los estudios de Derechu a los 11 años en Leiden (Holanda) en 1594 y graduóse cuatro años más tarde en Orleans (Francia) en Xurisprudencia y Filosofía, aprobando amás los cursos d'Astroloxía, Matemátiques y Teoloxía.
Obra
thumb|Annotationes ad Vetus Testamentum, 1732 Hugo Grocio ye'l gran defensor del Estáu absolutu. Inaugura una nueva corriente sobre'l Derechu natural, el iusnaturalismo inmanentista. Pa él l'home ye social por naturaleza, polo que les normes de convivencia qu'hai na sociedá son naturales ya inherentes al ser humanu, y constitúin oxetu de derechu positivu. Estes normes, pol fechu de ser naturales, nin pueden camudase, nin pueden aldericase. Propón el pasaxe d'un derechu metafísicu, a unu racional en "de iure belli ac pacis".
Como l'home ye social, Grocio sostién que tienen d'esistir valores mínimos ya indiscutibles, non por mera convención. La sociedá tien de buscar esos principios inmutables pa caltener l'orde. Dichos principios basaos na naturaleza racional y social del home son instauraos por Dios, y nin este podría camudalos. D'estos primeros principios pueden dise deduciendo los demás matemáticamente. Les lleis van ser xustes si deducir d'estos principios astractos.
El Derechu natural y les normes llegales del Estáu precisen d'un soberanu fuerte que garantice la espansión comercial, l'orde y la paz. Considérase-y como unu de los fundadores del Derechu internacional, xunto con Francisco de Vitoria.
Na monarquía absoluta'l rei ta suxetu a les sos propies lleis. Yá que ye monarca por derechu divín, les sos lleis son xustes, y toos, inclusive él, tienen d'obedeceles. Pero tamién hai un Derechu natural que nun se puede saltar. L'autoridá del rei, en munchos casos, ta llindada poles Cortes que tienen que votar los impuestos, colo que'l rei depende d'elles pa consiguir recursos. Un casu particular ye'l d'Inglaterra, qu'a pesar del absolutismu de los Tudor y de ser el rei quien dicta les lleis, estes solo entren a valir cuando les vota'l Parllamentu.
Nel sieglu XVI política y relixón tán íntimamente amestaes, non solo porque tea en disputa la soberanía del papa y la del rei o l'emperador, sinón porque'l rei decide cuál ye la relixón de los sos súbditos. Les distintes formes de concebir la relixón impliquen distintes concepciones del poder.
Na so obra "Sobre la guerra y la paz" dexa de llau'l conceutu de guerra xusta ya introduz unu nuevu, el non discriminatoriu de guerres "con independencia de xusticia de la causa". Sostién que nel derechu internacional nun esisten bonos y malos, son toos iguales. D'ende'l "iustus hostis" que considera que'l rival ye tan xusto como yo, yá que tien los mesmos derechos. Desenvuelve'l "Ius in bellu", o derechu na guerra, qu'establez ciertes regles que parten del conceutu d'humanidá.
Sentó una de les bases más importantes del derechu de xentes, na so obra "el mar llibre". Desenvolvió la so teoría estremando ente mar próximu (da-y ciertos derechos al Estáu) y mar oceánicu, que ye totalmente llibre. Sostién que tien d'haber llibre comunicación y navegación, yá que el mar nun ye propiedá de naide.
El tratáu de Grocio, Del Derechu de la Guerra y de la Paz
Ye por demás estensu, refechu na so tema, llaráu d'exemplos históricos y de cites erudites, de tal manera que nun podríamos faer equí un resume de tolos sos planteamientos y principios que fixera xusticia a la so riqueza analítico y conceptual; polo cual, de primeres, vamos llindanos a treslladar l'esquema que'l mesmu autor fai de la so obra; y depués, a esponer dalgunos de los sos principios filosóficos relativos a la guerra. Grocio nos “Prolegómenos” de la so obra diz:
❖ El primer llibru esaminamos la cuestión xeneral del orixe del derechu; si hai dalguna guerra xusta; dempués, pa conocer la diferencia de la guerra pública y la privada, tuvimos qu'esplicar el valor mesmu de l'autoridá suprema, qué pueblos la tienen, qué reis completa, cuálos en parte, cuálos col derechu d'ayenar, cuál tener d'otra manera; dempués hubo de tratar sobre los deberes de los súbditos, para con el superiores”.