Edá_Moderna
Secuenciación
Nel sieglu XVI, tres la recuperación de la Crisis de la Baxa Edá Media, n'economía producióse lo que se denomina Revolución de los Precios, coincidente cola Era de los Descubrimientos que dexó una espansión europea fecha posible en parte polos adelantos teunolóxicos y d'organización social. Pocos fechos camudaron tanto la historia del mundu como la llegada de los españoles a América y la posterior Conquista y la "apertura" de les rutes oceániques que castellanos y portugueses llograron nos años en redol a 1500. El choque cultural supunxo'l colapsu de les civilizaciones precolombines. Pasu ente pasu, l'océanu Atlánticu gana protagonismu frente al Mediterraneu, que la so cuenca guarda un reaxuste de civilizaciones: si na Edá Media estremar ente un norte cristianu y un sur islámicu (con una frontera que cruciaba al-Ándalus, Sicilia y Tierra Santa), dende finales del sieglu XV la exa inviértese, quedando'l Mediterraneu Occidental, (incluyendo les ciudaes costeres clave d'África del Norte) hegemonizado pola Monarquía Hispánica (que dende 1580 incluyía a Portugal), ente que n'Europa oriental l'Imperiu otomanu algama la so máxima espansión. Les civilizaciones orientales de calter milenariu (India, China y Xapón), reciben en delles ciudaes costeres una presencia puntual portuguesa, (Goa, Ceilán, Malaca, Macáu, Nagasaki misiones de san Francisco Javier), pero tres los primeros contactos caltuviéronse pocu coneutaos o inclusive inoraron olímpicamente los cambeos d'Occidente; enagora poder dexar. Les islles de les especies (Indonesia) y Filipines van ser oxetu d'una dominación colonial europea más intensiva. Frente a la continuidá oriental, los cambeos sociales concentrar nos vértices del llamáu comerciu triangular: notables n'Europa (onde empiecen a divergir un noroeste burgués y un este y sur en procesu de refeudalización), y cataclísmicos n'América (colonización) y África (esclavismu). La crecedera de población n'Europa probablemente nun compensó'l descensu nesos continentes, sobremanera n'América, en qu'algamó proporciones catastrófiques y foi consideráu como'l mayor desastre demográficu de la Historia Universal (dellos investigadores envaloraron que más del 90 % de la población americana morrió nel primer sieglu posterior a la llegada de los europeos, representando ente 40 y 112 millones de persones). Les convulsiones políticu y militar son coles mesmes espectaculares. Na mítica Tombuctú, el Askia Mohamed I (1493-1528) produz l'apoxéu del Imperiu songhay, qu'entra na órbita del islam y va aparrar nel periodu siguiente. Simultáneamente, el Renacimientu da pasu a los enfrentamientos de la Reforma y les guerres de relixón. La espansión ideolóxica d'Europa manifestar na meyora del cristianismu per tol mundu, sacante nos Balcanes, onde recula frente al islam, col que tamién entra en contautu en Estremu Oriente, en dando la vuelta al globu. thumb|left|El [[real español|real de plata, o pesu duru (ésti acuñáu nes mítiques mines de Potosí en 1768) foi l'antepasáu del dólar americanu (que'l so símbolu deriva de la columna arrodiada pola cartela "Plus ultra", de la mesma un lema bien apropiáu, polo espansivo), y cumplía una función similar na economía mundial.]] thumb|Escultura [[azteca que representa a un home portando'l frutu del cacáu. Alimentu de los dioses (traducióse Teobroma como nome científicu), foi usáu como moneda en dómina precolombina. El so consumu foi rápido adoptáu n'Europa, como'l del tabacu; más lenta foi la incorporación de cultivos, como'l del maíz, el tomate o la pataca. Muséu Nacional d'Antropoloxía y Historia de Méxicu.]] thumb|left|[[Alonso Quijano|Don Quixote carga contra la reciella d'oveyes. L'equilibriu de la ganadería ovina cola agricultura cerealista y cola industria testil nun foi solo un asuntu de vital importancia pa Castiella, que s'atopaba apoderada pola Mesta, y pa los sos veceros en Flandes, verdadera metrópolis comercial de les sos materies primes (llana y metales preciosos), sinón tamién para América, onde ensin pue afirmase que «les oveyes comer a los homes». Esta espresión aplicóse tamién n'Inglaterra, que dende un paisaxe similar al de castilla na Baxa Edá Media optó pol desenvolvimientu agrícola ya industrial.]]