cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Erithacus rubecula
Raitán de les Canaries
Les poblaciones de les islles Canaries occidentales son más nueves (Pleistocenu Mediu) y la so diverxencia xenética namái ye incipiente. Los raitanes de les islles Canaries occidentales d'El Hierro, La Palma y La Gomera (E. (r.) microrhynchus) son asemeyaos al raitán continental (Erithacus rubecula). Finalmente, los raitanes atopaos en Fuerteventura son aves continentales, lo que nun ye sorprendente, una y bones la especie nun añera nin nesta isla, nin na islla cercana de Lanzarote; tratar d'aves qu'enviernen o que son de camín mientres la migración ente África y Europa.
Distribución y hábitat
El so área de distribución toma Europa, el noroeste d'Asia y el norte d'África, y estiéndese hasta l'oeste de Siberia nel oriente, nel sureste hasta'l cordal del Cáucasu, y nel sur hasta Arxelia. Inclúi tamién les islles britániques y la Macaronesia. Nun s'atopa n'Islandia.
Los raitanes d'Escandinavia y Rusia migren escontra Europa occidental pa escapar de los iviernos más fríos nel so territoriu de anidación. Estes aves migratories estremar pol tonu gris de la parte cimera del so cuerpu y el color naranxa más apagáu del pechu.
Nel norte d'Europa'l so hábitat preferíu ye'l monte de pícea, ente que nes islles britániques tien una preferencia polos parques y xardinos.
A finales del sieglu XIX hubo dellos intentos d'introducir esta especie n'Australia y Nueva Zelanda pero nun tuvieron ésitu. Les aves fueron lliberaes alredor de Melbourne, Auckland, Christchurch, Wellington y Dunedin por delles sociedad d'aclimatación, pero nun llograron establecese. Hubo un resultáu similar n'América del Norte onde les aves introducíes nun llograron establecese en siendo lliberaes en Long Island, Nueva York en 1852, Oregón en 1889-92, y la península de Saanich en Columbia Británica en 1908-10.
Comportamientu
Ye una ave diurna, anque dacuando caza inseutos nes nueches de lluna, o cerca de lluz artificial. Aliméntase principalmente d'invertebraos terrestres, como arañes, lombriz y inseutos. Na seronda ya iviernu, complementa la so dieta habitual d'invertebraos, con bayes y frutes. Tamién come los amiestos de granes asitiaes n'alimentadores de páxaros.
thumb|left|Comiendo de la mano. Ta relativamente acostumáu a la presencia de seres humanos y suel averase cuando daquién ta removiendo la tierra, cola esperanza d'atrapar merucos y otres preses que puedan apaecer. N'efeutu, nes islles britániques el raitán considérase l'amigu del xardineru y nun ye perxudicáu por delles razones folclóriques. Na Europa continental, onde los raitanes fueron cazaos al igual que munches otres aves pequeñes, volviéronse más cautelosos. En busca de dalgún alimentu que pudiera ser traíu a la superficie, el raitán avérase tamién a grandes animales monteses, como'l xabalín y otros animales qu'alterien el suelu.
Los machos tienen un comportamientu territorial bastante agresivu. Ataquen a otros machos que s'estremen nos sos territorios, y tamién fueron reparaos atacando a otres aves pequeñes ensin provocación aparente. Estos ataques pueden resultar n'incidentes mortales, y en ciertes árees puede representar hasta un 10% de les muertes de los raitanes adultos. Esta especie ta infestada pola pulga Dasypsyllus gallinulae.
Reproducción
Puede escoyer una gran variedá de sitios p'añerar, tou sitiu que tenga dalguna depresión o un furacu puede ser consideráu pa faer el so nial. Amás de los resquiebros habituales, o los bancos protexíos, los oxetos más estraños inclúin pieces de maquinaria, barbacoes, manillares de bicicleta, olles refugaes, regaderas, tiestos, ya inclusive sombreros. Constrúi'l nial con mofu, fueyes y campera y lo reveste con yerba fino, pelo y plumes. Mientres la temporada de cría, de marzu/abril hasta agostu/setiembre, pon dos o trés puestes de cinco o seis güevos. Los güevos son de color crema, beige o blancu, motudu o enllordiáu con marrón acoloratao, de cutiu en mayor midida nel estremu más llargu.
Cuando la fema ta criando la segunda puesta, el machu encargar de l'alimentación de la primera. El periodu d'incubación ye 13-14 díes. Los naciellos empiecen a volar a los 13-14 díes de salir del güevu.
Cuando les aves nueves son de color marrón motudu. Pasaos de dos a tres meses fuera del nial, apaecen les primeres plumes de color naranxa sol so cazu, y nos siguientes dos o trés meses estiende'l color naranxa gradualmente hasta completar la primer muda y tener l'apariencia de los adultos.
Vocalizaciones
thumb|right|Cantando cerca de Doolin, Irlanda left|100px |thumb |Cantar 1 left|100px |thumb |Cantar 2 Tien un cantar estriao y trinado mientres la dómina de cría, cuando de cutiu canta na nueche, dacuando hasta bien tarde, lo que puede llevar a confundilo col ruiseñor (Luscinia megarhynchos). El cantar nocherniego nes zones urbanes producir en llugares que suelen ser ruidoses mientres el día, lo que suxure que canta pela nueche porque la tranquilidá dexa que'l so mensaxe arrobinar con mayor claridá. Mientres l'iviernu, cuando los machos y les femes tienen territorios separaos, los cantares de dambos sexos suenen más quexumosos que mientres el branu. Mientres l'iviernu la fema sale del territoriu de anidación y muévese a una área cercanu, más fayadizu pa buscar alimentos. El machu permanez nel territoriu de anidación mientres tol añu.
Magnetorrecepción
La brúxula magnética aviar del raitán européu foi llargamente estudiada y utiliza magnetorrecepción basada na visión, nel cual la capacidá de detectar el campu magnético de la tierra pa la navegación vese afeutáu pola lluz qu'entra nel güeyu de l'ave. Anque inda nun s'entiende por completu'l mecanismu físicu del so sentíu magnéticu, considérase que podría incluyir entrelazamiento cuánticu d'espines d'electrones.
Representaciones culturales
right|thumb |Grabáu de 1880. El raitán ocupa un llugar destacáu nel folclor británicu y del noroeste de Francia, pero menos prominente n'otres partes d'Europa. Na mitoloxía nórdica considerar un páxaru de nube, sagráu para Thor, el dios del truenu. Figura tamién nun cuentu infantil tradicional, Babes in the Wood, nel cual cubre los cuerpos de los neños muertos. Más apocayá foi acomuñáu cola Navidá, xugando un rol prominente en munches tarxetes navidiegues dende mediaos del sieglu XIX. Tamién apaeció en munchos sellos postales navidiegos. Una antigua lleenda británica busca esplicar el color distintivu del so pechu y cuenta que cuando Xesús taba morriendo na cruz, el raitán, entós a cencielles de color marrón, poner al so llau y cantó nel so oyíu pa consolalo nel so dolor. El sangre de les sos feríes enllordió'l pechu del raitán, y dende entós tolos raitanes tienen la marca del sangre de Cristu. Otra lleenda diz que'l so pechu quemar al buscar agua pa les almes del purgatoriu. Sicasí, l'asociación cola Navidá débese probablemente al fechu de que los carteros británicos mientres la dómina victoriana vistíen uniformes coloraos y fueron moteyaos "Robin" ("raitán"); esto suxure que la so apariencia en tarxetes navidiegues ye más bien un emblema del carteru qu'apurre la tarxeta.
Meat Loaf
Michael Lee Aday, conocíu artísticamente como Meat Loaf, foi un cantante y actor d'Estaos Xuníos. Cola triloxía d'álbumes de Bat Out of Hell: Bat Out of Hell de 1977, Bat Out of Hell II: Back into Hell de 1993 y Bat Out of Hell III: The Monster Is Loose de 2006 vendió más de 65 millones de discos en tol mundu
La traducción de "Meat Loaf" n'asturianu significa "pastel de carne".
Infancia
Marvin Llei Aday nació'l 27 de setiembre de 1947 en Dallas, Texas. Foi'l primer fíu de Wilma Artie (nacida Hukel), una maestra d'escuela y miembru d'un cuartetu de gospel, y Orvis Wesley Artie, un oficial de policía.
El so padre yera un bebedor empederníu que tenía por costume salir a beber en chigres y nun volvía mientres díes. Marvin y la so madre conducíen mientres hores buscándolo en tolos chigres de Dallas pa llevalo a casa. Por cuenta de esto, Marvin frecuentemente quedábase na casa de la so güela, Charlsee Norrod.
Actor
"Meat Loaf ye un actor, los actores nun canten"... Esto dixéron-y cuando buscaba compañía pa publicar Bat Out Of Hell, pos por aquella dómina yera habitual velo nos escenarios de los teatros.
Trabayó nes obres musicales "Rainbow in New York" y "More Than You Deserve", esta postrera escrita por Jim Steinman, alcuentru que aportó a trascendete nel futuru de dambos. En Los Angeles participó na obra de teatru llamada Hair.
Participó na versión cinematográfica de la obra musical The Rocky Horror Picture Show faciendo'l papel de Eddie.
Protagonizó la película Roadie, xunto a Alice Cooper, Roy Orbison y Deborah Harry, onde escontra d'un camioneru que por circunstancies se convierte en roadie.
Tien una pequeña participación en "Wayne's World" interpretando al porteru de la discoteca.
Apaez en El club de la llucha interpretando a Robert Paulson (Bob).
Actúa como'l padre de JB en "Tenacious D in The Pick of Destiny", ensin llegar a apaecer nos títulos de creitu.
Músicu
Empieza la so carrera musical con 20 años, en Los Angeles, cola banda "Meat Loaf Soul", siendo teloneros de The Who, The Stooges y Ted Nugent.
En trabayando un tiempu como aparcacoches nel Beacon Theather, ye contratáu p'actuar na ópera-rock Hair, d'estilu hippy, cola que se va de xira por Estaos Xuníos.
Grabó un discu en Detroit con una cantante llamada Stoney, quien yera la so compañera de repartu en Hair. Asina, ellos son los primeros blancos que graben pa la Motown. Tuvieron un relativu ésitu, hasta que'l emisores negres enteráronse que yeren blancos.
En 1971 decide acomuñar col compositor y pianista Jim Steinman. Dos años dempués deciden dir a Los Angeles pa presentar el so discu, pero esti ye refugáu en toles discográfiques. Deciden financiar el discu pelos sos propios medios.
En 1976 nun conciertu en Woodstock (Nueva York), conoz a la so futura muyer, Leslie Edmond, que trabayaba pal representante de Bob Dylan y Janis Joplin.
En grabando ellos mesmos el discu "Bat Out of Hell", siguen ensin consiguir sofitu de nenguna discográfica pero sí'l sofitu de Todd Rundgren, integrante del grupu Utopia, que produz el discu.
La so muyer queda embarazada de la so fía Amanda. Según delles versiones, deciden tomase un tiempu de descansu que la discográfica nun acepta, porque quier sacar un segundu discu ("Bad for Good"). Al paecer, Meat Loaf empezó con una afección nes cuerdes vocales, achacáu a un orixe psicolóxicu al refugase'l so orixe físicu. Esti problema fíxo-y abandonar. Lo cierto ye que'l discu salió como una obra solista de Steinman.
En 1981 alcuéntrase en graves dificultaes económiques, y el so trabayu como actor, según el so discu "Dead Ringer" nun tuvieron l'ésitu esperáu. El discu de Jim Steinman y el del propiu Meat Loaf pertenecíen nes tiendes y nes campañes de marketing, pos el discu de Jim Steinman llevaba la lleenda del "creador de Bat Out Of Hell".
En 1983 trunfa nuna xira por Europa. Pero los sos problemes económicos agrávense por cuenta de demandes xudiciales dende'l so primera discográfica, polo qu'acaba arruináu. Magar ello consigue grabar "Midnight At The Lost And Found" que pasa ensin pena nin gloria, con una tema llamada "Wolf At Your Door" que fai referencia a los sos múltiples problemes económicos.
En 1984 camuda de compañía y vase a Aresta Records -que primeramente refugara Bat Out of Hell- pa grabar "Bad Attitude" y "Blind Before I Stop". Salieron singles en versiones de singles picturados y troquelados, siendo un elementu de marketing que nun repercutió como se suponía nes ventes de los discos.
Consigue -de nuevu- la reconocencia internacional siendo galadornado con un Grammy. Objects In The Rear View Mirror May Appear Closer Than They Are, la versión de la tema que Jim Steinman grabó en 1981 Rock And Roll Dreams Come Through y I'd Lie For You (And That's The Truth) fueron los otros trés singles colos sos dos talos videos.
Tres l'atayante ésitu de la segunda parte del Bat y la so correspondiente xira mundial embarcar nun nuevu discu, que saldría en 1995 "Welcome To The Neighbourhood", pero nun collecha l'ésitu esperáu y entórnase na so faceta d'actor, ensin dexar de dar conciertos y faer xires, anque ensin discos. Nesti periodu de tiempu puede vése-y en "Crazy in Alabama" de (Antonio Banderas) o en El club de la llucha de (David Fincher).
En 2003 saca un nuevu discu tituláu Couldn't Have Said It Better (Myself) que conclúi con una versión del clásicu de Bob Dylan "Forever Young" como despidida de tolos sos fans.
En 2006 vuélvese xunir a Jim Steinman pa crear la tercer parte de la saga. Ésta nun tuvo dafechu escrita por Jim Steinman, lo que creó discutiniu. El discu salió a la lluz el 23 d'ochobre de 2006 sol nome de Bat Out of Hell III: The Monster Is Loose.
La so faceta con actor saldar con ensame de pequeños papeles, siendo'l más representativu'l clásicu The Rocky Horror Picture Show onde intervieno na versión teatral.
El so nuevu discu "Hang cool Teddy bear", que lleva como single de presentación "Los Angeloser" esperar pa los meses d'abril o mayu de 2010
Santiago Martínez Argüelles
Santiago Ramón Martínez Argüelles ye un economista y profesor d'universidá español. Foi conceyal y vocera del grupu del PSOE nel Conceyu de Xixón. Ta casáu con Carmen Sanjurjo. Tien una fía y un fíu.
Trayeutoria universitaria
La vinculación de Martínez Argüelles col mundu universitariu empezó na so etapa estudiantil. Con un brillosu espediente, la so estancia en Bradford (Inglaterra), como becariu de la primer promoción ERASMUS, marcó la so formación personal y académica. Una vegada remataos los sos estudios como llicenciáu en Ciencies Económiques y Empresariales, empezó a trabayar como profesor acomuñáu na Universidá d'Uviéu. Darréu, en 1993, una beca del Banco Herrero llevó-y a la Universidá de Strathclyde, en Glasgow, onde adquirió esperiencies relevantes pa la ellaboración de la so tesis doctoral. En llogrando la plaza de profesor titular de la Universidá d'Uviéu nel Departamentu d'Economía Aplicada, Santiago Martínez incorporóse como Vicerrector nel equipu de Juan Vázquez, faciéndose cargu de les árees de Planificación y Coordinación (2000-2004), y Rellaciones Institucionales, Coordinación y Comunicación (2004-2007). Les sos investigaciones y publicaciones empobináronse básicamente escontra temes d'economía de los servicios y escontra la evaluación de polítiques rexonales, materies nes que foi consultor de la Comisión Europea, Ministeriu d'Economía y Facienda, Parllamentu Européu y d'otres alministraciones rexonal y local.
Trayeutoria política
Santiago Martínez empezó a amosar na so adolescencia una gran sensibilidá política, motivada en gran midida polos raigaños familiares. La so güela paterna sufrió los horrores de la Guerra Civil nel bandu republicanu, con un hermanu fináu na guerra y otru encarceláu mientres años. En 1985, namás cumplir la mayoría d'edá, afiliar a Mocedaes Socialistes y al PSOE. Ente 1986 y 1987 foi Secretariu Xeneral de Mocedaes Socialistes de Xixón y en 1991 incorporar al Grupu Municipal Socialista del Conceyu de Xixón, dempués de ser escoyíu como conceyal de Mocedá y Patrimoniu. Mientres la so etapa universitaria, caltuvo una militancia activa y participó na vida orgánica del PSOE nos sos distintos ámbitos locales, rexonales y federales, dende los que davezu -y pidieron asesoramientu y collaboraciones diverses. En 2006 asumió la responsabilidá de coordinar y ellaborar el programa eleutoral del PSOE de Xixón pa les eleiciones municipales de 2007 ya incorporóse a la llista qu'encabezaba Paz Fernández Felgueroso. Foi escoyíu Conceyal de Coordinación Alministrativa y Facienda en 2007 y ostentó amás la Presidencia de la Empresa Municipal de Tresportes Urbanos de Xixón S.A. (Emtusa) y la Vicepresidencia del Conseyu d'Alministración de la Cajastur.
Tres propuesta de la Comisión Executiva Municipal del PSOE de Xixón, el 2 d'ochobre de 2010 foi designáu candidatu a l'Alcaldía de Xixón pa les eleiciones de 2011. El PSOE llogró ser la llista más votada, llogrando 10 conceyales. Sicasí, el sofitu de los 5 conceyales del PP a la candidata del partíu de nueva creación Foro Asturies, Carmen Moriyón, qu'había consiguíu 9 conceyales, apostraron a Santiago Martínez a la oposición, tres 32 años d'alcaldes socialistes na ciudá.
En setiembre de 2014 anunció que nun volvería allegar a les eleiciones municipales.
Alessandro Cambalhota
Alessandro Cambalhota ye un ex-futbolista de Brasil.
Chloé Paquet
Chloé Paquet ye una xugadora de tenis francesa.
Recibió un comodín p'avanzar al cuadru principal de dobles nel Tornéu de Roland Garros 2014.
Dourdain
Dourdain ye una comuña francesa del departamentu d'Ille y Vilaine, na rexón de Bretaña. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Llista d'asteroides/23601–23700
... | Previu | Llista d'asteroides | Siguiente | ...
Llingües aramees
L'araméu (del hebréu aramí, «de la tierra d'Aram (Siria)») ye una caña de les llingües semítiques con una historia de siquier 3000 años, polo que podría falase puramente de llingües aramees.
L'araméu antiguu foi'l idioma orixinal de grandes seiciones de dellos llibros de la Biblia, como'l Llibru de Daniel y el Llibru de Esdras, según l'idioma principal del Talmud, el Bahir y el Zohar. Anque hai pruebes de que se falara na Xudea del sieglu I, ye inda güei la principal llingua de delles pequeñes comunidaes non arabófonas d'Oriente Mediu.
El grupu araméu pertenez a la familia de les llingües semítiques, que de la mesma formen parte de la macrofamilia afroasiática, como'l árabe, y al grupu de llingües semítiques noroccidentales qu'inclúi a les llingües cananees. L'hebréu ye una llingua semítica.
Distribución xeográfica
Mientres el sieglu XII e. C., los arameos ―primitivos falantes d'esti idioma― empezaron a establecese nun territoriu que correspuende a los actuales Siria, Iraq y l'este de Turquía. Dende ellí espandiéronse a un territoriu más ampliu, que diba dende la mariña oriental del Mediterraneu hasta la vera oriental del Tigris. La llingua común más falada anguaño n'Oriente Mediu ye'l árabe, pero l'araméu entá tien importancia como llingua llitúrxica y lliteraria ente los xudíos, mandeos y ente dellos cristianos. Adicionalmente, la turbulencia vivida mientres los últimos dos sieglos nesta rexón, esvalixó a falantes d'araméu per tol mundu.
Variedaes del araméu
En cierto, l'araméu nun ye un únicu idioma homoxéneu, sinón un grupu d'idiomes bien estremaos anque rellacionaos. Les variedaes modernes son fragmentaciones resultantes de la llarga historia del araméu (reflexada na so amplia lliteratura y nel so usu per parte de comunidaes distintes, que formen comunidaes separaes de distintes relixones). La diversidá de les llingües aramees ye tal qu'esisten variedaes inintelixibles ente sigo, en cuantes qu'otres tienen ciertu grau d'inteligibilidad mutua. Dalgunes inclusive son conocíes por un nome distintu, como'l siríacu, un dialeutu del araméu faláu por comunidaes cristianes del este.
Sistema d'escritura
El primer sistema utilizáu pa escribir l'araméu taba basáu nel alfabetu feniciu. Darréu, l'araméu desenvolvió'l so estilu distintivu d'escritura, que foi adoptáu polos israelites y otros habitantes de Canaán pa les sos propies llingües, polo qu'anguaño ye meyor conocíu como alfabetu hebréu. Este ye'l sistema d'escritura emplegáu nel araméu bíblicu.
Amás d'estos sistemes d'escritura, dellos derivaos del alfabetu araméu usáronse al traviés de la historia por grupos particulares, como l'alfabetu nabateo en Petra y l'alfabetu palmireño en Palmira. En tiempos modernos, el turoyo foi escritu n'ocasiones con un alfabetu llatín afechu.
Historia
De siguío una historia comprehensiva del araméu. Esta estrémase en trés grandes periodos:
Esta clasificación ta basada na usada por Klaus Beyer *.
Araméu antiguu
Esti periodu inclúi l'araméu faláu polos arameos dende'l so orixe hasta que se consolida como llingua franca de la rexón. L'araméu antiguu entiende más de trece siglos d'historia de la llingua. Esti ampliu espaciu de tiempu foi escoyíu de manera que cubre tolos dialeutos que s'atopen anguaño estinguíos. El puntu más importante na historia del araméu antiguu dase alredor de 500 e. C., cuando se tresforma n'araméu imperial. Los distintos dialeutos del araméu de la rexón tomen relevancia cuando'l griegu reemplaza al araméu como la llingua del poder na rexón.
Araméu antiguu tempranu
Entiende l'araméu dende'l so orixe. Foi'l idioma faláu nes ciudaes estáu de Damascu, Hamath y Árpád. Esiste gran cantidá d'inscripciones que evidencian l'usu más tempranu del llinguaxe, que data del sieglu X e. C. Estes inscripciones son principalmente documentos diplomáticos ente les ciudaes estáu aramees. La escritura del araméu nesti periodu paez tar basada nel alfabetu feniciu, y esiste unicidá nel llinguaxe escritu. El dominiu del Imperiu Asiriu por Tiglatpileser III na rexón de Aram a mediaos del sieglu VIII e. C. traxo al establecimientu del araméu como llingua franca del Creciente Fértil.
Araméu antiguu tardíu
Cuando l'araméu espandir mientres el sieglu VIII e. C., perdió la so homoxeneidá, y distintos dialeutos empezaron a remanecer en Mesopotamia, Babilonia, el Llevante y Exiptu, siendo los más estendíos los influyíos pol acadiu en Babilonia. D'esta forma describir nel Segundu llibru de Reyes, nel que funcionarios d'Ezequíes, rei de Xudea, pretenden axustar colos embaxadores asirios n'araméu, de tal manera que'l pueblu nun entienda. Alredor de 600 e. C. Adón, un rei cananéu, escribe al faraón exipciu n'araméu.
El caldéu utilizóse como llingua común de la dinastía caldea de Babilonia, y usóse pa describir el araméu bíblicu, que depués foi escritu nun estilu más tardíu. Esti dialeutu nun tien de confundir se col Neo-Araméu Caldéu.
Araméu imperial
Alredor del añu 500 e. C., Darío I estableció l'araméu como llingua oficial na metá occidental del Imperiu persa aqueménida. El dialeutu llocal del araméu oriental yá yera utilizáu naquel tiempu polos burócrates de Babilonia, polo que l'edictu de Darío asitió al araméu sobre una base sólida. El nuevu araméu imperial foi grandemente estandarizado, la so ortografía basábase más nos sos raigaños históricos que na pronunciación de cualquier dialeutu faláu, en cuantes que la influencia del persa dio-y una nueva claridá, flexibilidá y robustez. L'araméu imperial ye tamién conocíu como araméu oficial o araméu bíblicu. Mientres sieglos dempués de la cayida del Imperiu aqueménida en 331 e. C. ante Alexandru Magnu, l'araméu imperial, como fuera establecíu por Darío, permaneció como llinguaxe dominante de la rexón.
El términu araméu aqueménida emplegar pa describir l'araméu imperial que s'utilizaba mientres l'Imperiu aqueménida. Esti periodu del araméu considérase xeneralmente dende la proclamación de Darío I alredor del 500 e. C. hasta aproximao un sieglu dempués de la cayida del imperiu en 331 e. C. Munchos de los documentos qu'atestigüen esta forma d'araméu provienen d'Exiptu, particularmente d'Elefantina, y el meyor conocíu de toos ye Pallabres de Ahiqar, un llibru d'aforismos instructivos bien similares al llibru de Proverbios (de la Biblia hebrea). La uniformidá del araméu aqueménida ye tal que la mayoría de les vegaes ye difícil determinar n'ónde foi escritu un fragmentu particular del llinguaxe. Solo un exame cuidadosu del testu revela dalguna pallabra forana emprestada d'una llingua llocal.
En 2008 publicóse un grupu de trenta documentos arameos, datables nel sieglu IV e. C., que fueron topaos en Bactriana. La importancia del afayu deber a la escasez de material n'araméu aqueménida fora d'Exiptu y de la Biblia.
Araméu postaqueménida
thumbnail|left|200px|Moneda d'[[Alexandru Magnu con una inscripción n'araméu.]]
La unidá de la llingua y lliteratura aramees nun foi destruyida darréu pola conquista d'Alexandru Magno. L'araméu sobrevivió de forma bien similar al que decretó Darío I nel sieglu V e. C., hasta entamos del sieglu II Los seléucidas impunxeron el idioma griegu como oficial na alministración de Siria y Mesopotamia dende l'empiezu del so dominiu, polo qu'esti sustituyó al araméu como idioma común de la rexón yá a partir del sieglu III. Sicasí, l'araméu siguió floriando en Xudea, al traviés del desiertu de Siria, y estendióse a Arabia y Partia como una declaración d'independencia antiheelenística.
Dientro d'esta categoría atopa'l araméu asmoneo, oficial en Xudea ente 142 y 37 e. C., que tuvo influencia nel araméu de los testos de Qumrán y foi'l principal llinguaxe de testos teolóxicos non bíblicos de la comunidá esenia. El Tárgum, traducción de la Biblia hebrea al araméu, foi realizáu nesti araméu. El asmoneo tamién apaez en cites nel Mishná y el Tosefta. La so escritura ye distinta del araméu aqueménida, una y bones la ortografía fai una énfasis na pronunciación más qu'en formes etimolóxiques.
thumbnail|300px|right| Targum, traducción al araméu de la [[Tanaj|Biblia hebrea, del sieglu XI.]]
El tárgum de Babilonia ye l'últimu dialeutu postaqueménida atopáu nel Tárgum Ónquelos y el Targum Jonatan, los tárgum oficiales. El tárgum asmoneo orixinal llegó a Babilonia ente los sieglos II ya III y foi modificáu d'alcuerdu al dialeutu babilónicu contemporaneu pa crear el llinguaxe estándar de los targum. Esta combinación formó la base de la lliteratura xudía de Babilonia nos sieglos siguientes.
El targum de Galilea ye similar al de Babilonia nel fechu de que se formó de la combinación del asmoneo lliterariu col dialeutu de Galilea, alredor del sieglu II. Sicasí, nun se-y axudica autoridá, y l'evidencia documental amuesa que'l testu foi correxíu en tantu y en cuanto precisóse ameyoralo. A partir del sieglu XI, cuando'l targum de Babilonia volvióse normativu, la versión de Galilea viose influyida notablemente por él.
El araméu babiloniu documental ye un dialeutu utilizáu dende'l sieglu III. Ye'l dialeutu de los documentos privaos de Babilonia, y a partir del sieglu XII, de tolos documentos privaos xudíos n'araméu. Basar nel asmoneo con bien pocos cambeos, de xuru porque munchos de los documentos nesti dialeutu yeren documentos llegales, polo que'l llinguaxe tenía de ser común a los xudíos polo xeneral, y el asmoneo yera entós daquella el vieyu estándar.
El araméu nabateo yera'l llinguaxe del reinu árabe de Petra, qu'ente 200 e. C. y 106 tomaba la ribera oriental del Xordán, la península de Sinaí y el norte d'Arabia. Los nabateos preferíen l'araméu al árabe probablemente poles sos actividaes comerciales en caravanes. El dialeutu taba basáu nel aqueménida con daqué d'influencia del árabe, modificando la l por n y utilizando ciertos estranxerismos. Esisten inscripciones nabateas de principios del reinu, pero la mayoría daten de los primeros cuatro sieglos de la nuesa era. El llinguaxe escribir con calteres cursivos precursores del alfabetu árabe modernu. L'usu de estranxerismos amontar hasta que nel sieglu IV el nabateo fundir col árabe.
El araméu palmireano ye'l dialeutu faláu na ciudá de Palmira, nel desiertu de Siria, dende 44 e. C. hasta 274 e. C. Escribir con calteres arrondaos, que más tarde dieron pasu al alfabetu siríacu. De forma similar al nabateo, tuvo influencies del árabe, anque en menor midida.
El araméu arsácida foi'l llinguaxe oficial del Imperiu Parto ente 247 e. C. y 224 e. C. Foi'l que siguió la tradición del araméu aqueménida oficializáu por Darío, anque col correr del tiempu sufrió les influencies del araméu faláu, el xeorxanu y el persa. Depués de la conquista de los partos pol Imperiu sasánida, el arsácida exerció considerable inflúi sobre'l nuevu idioma oficial.
Araméu antiguu oriental tardíu
Tolos dialeutos mentaos nel subtítulu anterior yeren descendientes del Araméu Imperial. Ello sicasí, los diversos dialeutos rexonales del araméu antiguu tardíu convivieron con aquellos, munches vegaes como llingües falaes. La evidencia d'estos dialeutos conozse namái al traviés de la so influencia en pallabres y nomes sobre un dialeutu más estándar. Sicasí, estos dialeutos falaos convertir en llinguaxes escritos nel sieglu II e. C. y reflexen una corriente de dialeutos del araméu que nun yeren dependientes del Imperial y amuesen una clara división ente les rexones de Mesopotamia, Babilonia nel oriente, y Xudea y Siria nel occidente.
Nel oriente, los dialeutos palmireano y arsácida entemecer colos llinguaxes rexonales, creando un amiestu ente'l dialeutu imperial y el rexonal. Darréu, el arsácida convertir en mandeo, el llinguaxe ritual del mandeísmo.
Nel reinu de Osroene, centráu en Edesa y fundáu en 132 e. C., el dialeutu rexonal convertir nel idioma oficial, el Siriu antiguu.
El araméu mesopotámicu oriental florió nel llau este del Tigris, con evidencia en Hatra, Assur y Tur Abdin. Taciano, l'autor del "Diatesaron", yera orixinariu d'Asiria y posiblemente escribió'l so trabayu en Mesopotamio Oriental y non en siriu antiguu o griegu. En Babilonia, el dialeutu rexonal utilizáu pola comunidá xudía yera'l babiloniu antiguu xudíu, que viose cada vez más influyíu pol araméu bíblicu y el targúmico babiloniu.
Araméu antiguu occidental tardíu
Los dialeutos rexonales occidentales del araméu siguieron un cursu similar a los del oriente, anque son bastante distintos del araméu imperial y de los dialeutos orientales. L'araméu llegó a coesistir colos dialeutos cananeos, moviendo eventualmente el feniciu nel sieglu I e. C. y al hebréu nel sieglu IV d. C.
La forma meyor atestiguada d'araméu antiguu occidental tardíu ye la utilizada pola comunidá xudía. Esta forma conozse como palestín xudíu antiguu, siendo la so forma más antigua'l xordanu oriental antiguu, que probablemente provieno de la rexón de Cesarea de Filipo. Este ye'l dialeutu en que s'atopa escritu'l más antiguu manuscritu d'Enoc (170 e. C.). La siguiente fase distintiva del idioma conozse como xudaicu antiguu escontra'l sieglu II. Esti llinguaxe puede atopase en delles inscripciones y cartes personales, cites calteníes del Talmud y recibos de Qumrán. La primer edición de «La Guerra de los Xudíos» de Flavio Josefo escribir en xudaicu antiguu.
El xordanu oriental antiguu siguió emplegándose escontra'l sieglu I por comunidaes paganes qu'habitaben al este del ríu Xordán, y conozse tamién esti dialeutu como palestín paganu antiguu. Escribir con una lletra cursiva similar a la del siriu antiguu. Esiste la posibilidá de que surdiera un dialeutu palestín cristianu antiguu a partir del paganu, que puede tar rellacionáu con un enclín al araméu occidental atopada nos evanxelios sirios antiguos (vease Peshita).
Dialeutos falaos nel tiempu de Xesús
Nes vecindaes d'Israel ―amás de los dialeutos hebreos de Khumrán y de la Mishná (estensamente atestaos nos manuscritos del Mar Muertu)―, nel tiempu de Xesús falábense siete dialeutos del araméu occidental. Yeren probablemente distintos anque mutuamente intelixibles.
thumb|280px|Dialeutos arameos ente les llingües semítiques de l'antigüedá.
El xudeo antiguu yera'l dialeutu dominante de Xerusalén y Xudea. Na rexón d'Ein Gedi falábase'l dialeutu xudeo suroriental. Samaria tenía'l so propiu dialeutu distintivu, el araméu samaritanu nel que les consonantes ה|he, ח|jet y ע|ayin pronunciábense toes como álef.
El araméu galiléu, el dialeutu de la rexón natal de Xesús, ye conocíu namái per mediu d'unos cuantos topónimos, les influencies del galiléu targúmico, dalguna lliteratura rabínica y unes cuantes cartes privaes. Probablemente caracterizábase por que los diptongos nunca se simplificaben a vocales sencielles.
Al este del Xordán falaben dellos dialeutos de xordanu oriental. Na rexón de Damascu y los montes d'Antilíbano falábase'l araméu damascenu, deducíu a partir del araméu occidental modernu. Finalmente, al norte en Alepo, falábase'l dialeutu occidental araméu orontés.
Amás del hebréu y l'araméu, el griegu usar nos centros urbanos, anque los papeles exactos d'estos llinguaxes falaos son inda motivu d'alderique. Suxúrese que l'hebréu yera un llinguaxe local, l'araméu un llinguaxe internacional del Oriente Mediu, y el griegu'l llinguaxe alministrativu del Imperiu romanu. Los trés llinguaxes influyéronse mutuamente, cuantimás l'hebréu y l'araméu, dándose la incorporación de pallabres hebrees nel araméu xudíu (sobremanera pallabres relixoses). Inversamente, vocablos arameos ingresaron al hebréu.
Otramiente, la versión griega del Nuevu Testamentu caltién de cutiu semitismos non griegos, incluyendo treslliteraciones de pallabres semítiques:
La evidencia suxure un ambiente llingüístico complexu, y ye necesariu ser cuidadosu cuando s'analicen datos.
En 2004, la producción de la película The Passion of the Christ fixo usu profuso de diálogos n'araméu, especialmente reconstruyíu por William Fulco. A pesar de los esfuercios, falantes d'araméu calificaron al idioma utilizáu como forzáu y pocu familiar. Amás l'araméu usáu na película ye araméu siríacu del sieglu VII y VIII y non araméu palestín como l'emplegáu en Xudea nel sieglu I.
Araméu mediu
thumbnail|left|250px|Llibru del sieglu XI escritu n'alfabetu siríacu. Considerar al sieglu III como la llende cronolóxica ente l'araméu antiguu y l'araméu mediu, yá que mientres esti sieglu la naturaleza de dellos llinguaxes y dialeutos arameos empieza a camudar. Los descendientes del araméu imperial dexen d'esistir como llingües vives, y los llinguaxes rexonales del este y oeste empezaron a producir nueves lliteratures. A diferencia de munchos de los dialeutos del araméu antiguu, conozse abondo avera del vocabulariu y la gramática del araméu mediu.
Araméu oriental mediu
Solamente dos de les llingües aramees orientales siguieron esistiendo nesti periodu. Escontra'l norte de la rexón, el siríacu antiguu tresformar en siríacu mediu; ente que al sur, el xudíu babiloniu antiguu produció'l xudíu babiloniu mediu. Simultáneamente, el dialeutu post-aqueménida arsácida tresformar nel precursor de la nueva llingua mandea.
Siríacu mediu
thumbnail|200px|Manuscritu siríacu del sieglu IX. Homilía del Evanxeliu de Xuan por Juan Crisóstomo.
El siríacu mediu ye'l llinguaxe clásicu, llitúrxicu y lliterariu de la Ilesia católica siria actual. El so apoxéu asocedió ente los sieglos IV y VI, empezando cola traducción de la Biblia a esti idioma, la Peshita y la prosa y poesía d'Efrén de Siria. A diferencia del so predecesor, el siríacu mediu ye una llingua netamente cristiana, anque col tiempu tresformar na llingua d'aquellos que s'oponíen al dominiu del lideralgu bizantín de la ilesia n'Oriente. L'actividá misionera condució a la espansión del siríacu al traviés de Persia, India y China.
Araméu xudíu babiloniu mediu
L'araméu xudíu babiloniu mediu utilizar por escritores xudíos en Babilonia ente los sieglos IV y XI. Ye identificáu más comúnmente como la llingua del Talmud babiloniu, completáu nel sieglu VII y la lliteratura postalmúdica, que son los productos lliterarios más importantes del xudaísmu babiloniu. Les fontes epigráficas más importantes d'esti dialeutu son los cientos de tazones máxicos arameos inscritos con calteres xudíos.
Mandeo
El mandeo ye un dialeutu hermano del araméu xudíu babiloniu, anque ye tantu llingüística como culturalmente distintu. El mandeo clásicu ye la llingua en que se compunxo la lliteratura relixosa mandea. Carauterizar por una ortografía altamente fonética.
Araméu occidental mediu
El xudíu mediu, descendiente del xudíu antiguu, dexó de ser el dialeutu dominante y yera utilizáu namái nel sur de Xudea. De forma similar, el xordanu oriental mediu siguió como un dialeutu menor deriváu del xordanu oriental antiguu.
Araméu palestín xudíu mediu
En 135, dempués de la revuelta de Chigre Cojva, munchos líderes xudíos espulsaos de Xerusalén treslladar a Galilea. El dialeutu galiléu remaneció entós de la escuridá, y tresformóse nel estándar de los xudíos n'occidente. Esti dialeutu yera faláu non solamente en Galilea sinón tamién nes árees circundantes. Nesta llingua compúnxose'l Talmud de Xerusalén, completáu alredor del sieglu V, y los Midrásh, una serie de comentarios y enseñances bíbliques. L'estándar modernu de la puntuación de les vocales nel hebréu bíblicu (sistema tiberiano del sieglu X) atópase bien probablemente basáu na pronunciación del dialeutu galiléu del palestín xudíu mediu.
Araméu samaritanu
El dialeutu araméu de la comunidá samaritana atópase atestiguáu per primer vegada por una tradición documental que puede datase hasta'l sieglu IV. La so pronunciación moderna basar na forma utilizada nel sieglu X.
Araméu cristianu palestín
La llingua de los cristianos occidentales falantes d'araméu s'evidencia dende'l sieglu VI, pero probablemente esistía dende'l sieglu IV. El llinguaxe en sí mesmu provién del palestín cristianu antiguu, pero les sos convenciones d'escritura atopábense basaes nel siriu mediu inicial y atopábase fuertemente influyíu pol griegu (El nome de Xesús, n'araméu Yeshu, atópase escritu como Yesûs en palestín cristianu).
Araméu oriental modernu
L'araméu oriental modernu esisti como una gran variedá de dialeutos y llingües. Esiste una diferencia significativa ente l'araméu faláu por xudíos, cristianos y mandeos. Dos de les variedaes más importantes son el neoaraméu asiriu y el mandeo.
Les llingües cristianes son munches vegaes llamaes Siríacu Modernu, Siríacu Oriental Modernu o Neoaraméu Oriental (llamaes tamién Sureth o Suret) y atópense fondamente influyíes pola llingua llitúrxica y lliteraria siriu mediu. Sicasí, estos dialeutos tamién tienen raigaños en numberosos dialeutos locales principalmente orales, y nun son descendientes direutos del siriu mediu. Los dialeutos d'esti grupu nun son mutuamente intelixibles.
El siríacu occidental modernu, tamién llamáu neoaraméu central ta xeneralmente representáu pol turoyo, la llingua de Tur Abdin. Una llingua emparentada, el mlahso escastóse apocayá.
Les llingües aramees xudíes modernes son anguaño falaes principalmente n'Israel, y la mayoría considerar en peligru d'estinción. Los dialeutos xudíos provenientes de les comunidaes qu'habitaron ente'l llagu Urmia y Mosul nun son intelixibles. En dellos llugares como Urmia, los cristianos y los xudíos falen dialeutos inintelixibles d'araméu oriental modernu nel mesmu llugar. N'otros como Mosul, los dialeutos de dambes relixones son similares y dexen conversación.
Dellos mandeos qu'habiten na provincia de Khuzestán n'Irán falen mandeo modernu, que ye bien distintu de cualesquier otru dialeutu araméu.
Araméu occidental modernu
Bien pocu queda del araméu occidental. Entá se fala nel pueblu cristianu de Maalula en Siria, y nos pueblos musulmanes de Bakh'a y Jubb'adin, según por delles persones qu'emigraron d'estos pueblos a Damascu y otres ciudaes de Siria. Tolos falantes d'estos dialeutos falen tamién árabe, que ye l'idioma principal nestos pueblos. Cuerre seriu peligru por non haber polítiques de normalización y espardimientu.
Comparanza léxica
Los numberales en distintes variantes aramees modernes son:
Fonoloxía
La reconstrucción de la fonoloxía de los distintos estadios del araméu ye complicada por cuenta de la escasez de datos respeuto dellos aspeutos, y que'l sistema d'escritura ye namái consonánticu. Magar de xemes en cuando tiénense trescripciones de términos arameos n'akkadio, griegu o demóticu onde sigo se señalen les vocales, esa evidencia ye fragmentaria y malo d'interpretar. L'inventariu consonánticu pal araméu arcaicu reconstruyóse como: Na tabla anterior namái s'indica un signu cuando'l fonema y la so trescripción usen la mesma lletra, y namái cuando difieren danse la trescripción avezada. Nótese que cada unu de los grafemes < z, ṣ, q > usar pa trescribir dos fonemes distintos, ente que < š > trescribe tres fonemes distintos, esto debe a que n'estadios más tardíos d'araméu les distinciones fonémicas orixinales perdiéronse. En cuanto al inventariu vocálicu más antiguu sería /i, ī, a, ā, o, ū/, idénticu al del protosemíticu. Esti sistema esperimentó cambeos notables n'estadios posteriores:
Colobura
Colobura, ye un xéneru de lepidópteros perteneciente a la subfamilia Nymphalinae na familia Nymphalidae que s'atopa dende Méxicu a Suramérica.
Especies
Tien les siguientes especies reconocíes:
Domloup
Domloup ye una comuña francesa del departamentu d'Ille y Vilaine, na rexón de Bretaña. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Llende d'una socesión
Esti conceutu ta estrechamente amestáu al de converxencia, una socesión d'elementos d'un conxuntu ye converxente si y solu si nel mesmu conxuntu esiste un elementu (al que se-y conoz como llende) al cual la socesión avérase tanto como se deseye a partir d'un momentu dau. Si una socesión tien llende, dizse que ye una socesión , y que la socesión converxe o tiende a la llende. En casu contrariu, la socesión ye diverxente.
La definición significa que eventualmente tolos elementos de la socesión avérense tanto como queramos al valor llende. La condición qu'impon que los elementos atópense arbitrariamente cercanos a los elementos subsiguientes non implica, polo xeneral, que la socesión tenga una llende (vease socesión de Cauchy).
Qué s'entiende por próximu da llugar a distintes definiciones de llende dependiendo del conxuntu onde se definió la socesión (vease distancia).
Definición formal
El términu xeneral d'una socesión tien llende \,l, cuando \,n tiende a \infty, si pa tou valor  por pequeñu que sía, esiste un valor \,n_0 a partir del cual si \,n>n_0 tenemos que la distancia de \,l a \,x_n ye menor que, esto ye:
. x=a
Notación
o bien
o a cencielles
Drouges
Drouges ye una comuña francesa del departamentu d'Ille y Vilaine, na rexón de Bretaña. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Llende d'una socesión
Llende d'una socesión complexa
Dizse que la socesión converxe escontra un complexu \ell si y solu si : Nótese que ye la mesma definición que pa \R, con módulu en llugar del valor absolutu.
Puede escribise Les socesiones complexes converxentes tienen les mesmes propiedaes que les socesiones reales, sacante les de rellación d'orde: la llende ye únicu, una socesión converxente tien módulu acutáu, toa socesión de Cauchy converxe (n'efeutu, \mathbb C ye tamién completu). <!--
El conxuntu de los númberos reales \mathbb R al igual que'l conxuntu de los númberos complexos \mathbb C constituyir nun espaciu métricu per mediu del valor absolutu: pa cada par d'elementos x,\, y en \mathbb R ó \mathbb C, la función determina una métrica.
Por tanto, d'alcuerdu a, una socesión \{x_n\}\, en converxe a un  si pa tou , esiste un enteru N\, tal que
Como exemplos podemos considerar:
Reparemos que la definición de converxencia diznos qu'una socesión \{x_n\,\} nun espaciu métricu M\, converxe a un x\in M\, si la socesión de númberos reales converxe a cero en \mathbb R, i.e.,
{{Ecuación|
Llende nun espaciu métricu
-->
Converxencia puntual
El conceutu de converxencia puntual ye unu de los varios sentíos nos cualos una socesión de funciones puede converxer a una función particular.
Una socesión de funciones f_n:S\to M definíes nun conxuntu non vacíu S\, con valores nun espaciu métricu (M,d\,) converxe puntualmente a una función f:S\to M si
pa cada x\in S fixu. Esto significa que
La socesión de funciones con x\in [0,1] converxe puntualmente a la función f(x):=0\, yá que
pa cada x\in [0,1] fixu.
Converxencia uniforme
Una socesión de funciones f_n:S\to M definíes nun conxuntu non vacíu S\, con valores nun espaciu métricu (M,d\,) converxe uniformemente a una función f:S\to M si pa tou esiste un enteru N\, (que depende de \varepsilon) tal que
El conceutu de converxencia uniforme ye un conceutu más fuerte que'l de converxencia puntual. En, N\, puede depender de \varepsilon y de x\, ente qu'en , N\, namái puede depender de \varepsilon. Asina, toa socesión que converxe uniformemente, converxe puntualmente. L'enunciáu recíprocu ye falsu, y un contraejemplo clásicu constituyir les socesión de funciones definíes por. Esta socesión converxe puntualmente a la función
yá que
ente que Sicasí esta socesión nun converxe uniformemente, pos para  nun esiste un N\, que satisfaiga.
D'especial interés ye l'espaciu de les funciones continues C(\Omega)\, definíes sobre un compactu Nesti casu, una socesión de funciones  converxe uniformemente a una función  si, y namái si, converxe na norma del sup, i.e.,
Socesiones n'otros espacios matemáticos
Una socesión d'elementos \{x_n\}\, d'un espaciu métricu (M,d\,) converxe a un elementu x\in M si pa tou númberu esiste un enteru positivu N \, (que depende de \varepsilon) tal que
Intuitivamente, esto significa que los elementos x_n\, de la socesión pueden faese arbitrariamente cercanos a x\, si n\, ye abondo grande, yá que d(x_n,x\,) determina la distancia ente x_n\, y x\,. A partir de la definición ye posible demostrar que si una socesión converxe, facer escontra una única llende.
La definición aplicar en particular a los espacios vectoriales normados y a los espacios con productu internu. Nel casu d'un espaciu normado la norma  induz la métrica  pa cada x,y\in Y; nel casu d'un espaciu con productu internu  el productu internu  induz la norma  pa cada x\in Y.
Converxencia débil
Una socesión dizse que converxe sele a x o en sentíu débil si pa toa funcional llinial f, f(x_n) converxe a f(x).
Tou esto, pos f ye llinial.