cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Idioma tamil
El sistema d'escritura del tamil baxa del alfabetu brahmi. Combina consonantes con vocales pa crear calteres silábicos únicos pero, al contrariu que les otres escritures derivaes del brahmi, nun tien calteres que representen soníos con más d'una consonante. Anguaño, como'l tamil ta recibiendo gran influencia d'otres llingües, el so sistema d'escritura ta teniendo problemes a la de representar los nuevos vocablos.
Historia
El tamil ye una de les llingües anguaño falada más antigües del mundu, con 2.200 años d'historia. Los sos oríxenes nun son bien conocíos, pero desenvolvióse y florió n'India como una llingua independiente con una rica lliteratura. Más del 55% de les inscripciones epigráficas atopaes nel Indostán tán escrites en llingua tamil. La lliteratura en tamil ye la más antigua qu'esiste ente les Llingües dravídiques, pero ye difícil datar el llinguaxe y la lliteratura de manera precisa. Munchos trabayos lliterarios indios fueron calteníos en manuscritu (copiando y arrexuntando) o al traviés de la tresmisión oral, y ye imposible datalos. Evidencies llingüístiques internes y referencies cronolóxiques esternes indiquen que'l trabayu más antiguu conocíu foi realizáu probablemente ente'l sieglu II e. C. y el X d. C.
Estatus llegal
El tamil ye la llingua oficial del Estáu de Tamil Nadu, na India. Ye unu de los idiomes oficiales de los Territorios de la Unión de Pondicherry y les Islles Andamán y Nicobar. Trátase d'unu de los 23 idiomes reconocíos a nivel nacional na Constitución de la India. El tamil ye, coles mesmes, unu de los idiomes oficiales de Sri Lanka y Singapur. En Malasia, la educación primaria nes escueles públiques tamién se desenvuelve totalmente en tamil.
Amás, cola creación en 2004 d'un estatutu xurídicu de llingües clásiques pol Gobiernu indiu y dempués d'una campaña política sofitada por delles asociaciones tamiles, esti idioma convertir na primer llingua clásica reconocida llegalmente nel subcontinente. La reconocencia foi anunciáu pol entós Presidente de la India, el doctor Abdul Kalam, nuna sesión conxunta de dambes cámares del Parllamentu indiu'l 6 de xunu de 2004.
Consonantes
* Soníos non nativos del tamil
Vocales
thumb|200px|Biblia en tamil de [[1723.]]
Exemplu
800px|center
Pronunciación:
Escritura tamil:
Traducción al asturianu:
Adelina Patti
thumb|Adelina Patti antes de 1869 thumb|Adelina Patti, semeya de 1861 thumb|Adelina Patti nuna semeya de [[Francisco Javier Winterhalter (1862)]] thumb| El so castiellu en Swansea Adelina Patti foi una sopranu italiana, prototipu de la diva (prima donna) d'ópera, foi considerada la cantante más brillosa del so tiempu y la sopranu más notable del postreru cuartu del sieglu XIX.
Mientres los sos años de trunfu ente 1865-1890 el so reináu nos escenarios foi absolutu. Supo ponese a la cabeza de toes los sos colegues, magar rivales como Jenny Lind, Ilma de Murska, Pauline Lucca, Christina Nilsson, Thérèse Tietjens, Etelka Gerster trataron de destronala, nunca naide pudo igualala en perfeición vocal, favor del públicu y olfatu empresarial que la empericotiaron según munchos al sitial de la cantante que más dineru ganó na so carrera.
El so trunfu estrueldosu repitir en tolos escenarios onde cantó, dexando una tremera d'asonsañadores como l'Arnoldson, Marcella Sembrich, la Torresella, l'Albani y Nellie Melba.
Dada la so actitú de diva y conocida rivalidá con Christina Nilsson, créese que'l personaxe de Carlotta Giudicelli de La pantasma de la ópera de Gastón Leroux ta inspiráu nella.
La so voz
La so voz, de carauterístiques llíricu-spinto, estender na so dómina de mocedá del do4 al fa6; magar nun tener un volume descomanao, yera timbrada y caltriante y la so téunica dexába-y faer frente a cualquier masa orquestal ensin estropiar el so órganu. Apoderaba la téunica de coloratura con ablucante facilidá, lo que-y dexó encarnar con total ésitu la vasta gama d'heroínes de Rossini, Bellini y Donnizetti.
El so órganu vocal yera tamién mórbido, pastosu y aterciopeláu, y toles sos execuciones teníen una precisión increíble de trinos, escales, cambeos de rexistru y ataques que dexaben asoraos a los sos fans como tamién a toa una xeneración de sopranos estudiantes de cantar que según se diz arrenunciaron de cantar en pensando “Enxamás voi llograr cantar como la Patti”.
Los sos entamos
Adela Juana Maria Patti nació en Madrid el 10 de febreru de 1843. Los sos padres fueron el tenor Salvatore Patti y la sopranu Caterina Chiesa Barilli. Mientres la so madre interpretaba a Norma, tuvo d'atayar la so actuación pa dar a lluz a Adelina.
La familia camudar a Nueva York en 1847 ya instaláronse nel barriu del Bronx onde entá s'atopa la casa na qu'Adelina creció. La familia, como la de munchos otros cantantes, funcionaba como una verdadera empresa ambulante: el so padre y madre yeren cantantes como tamién les sos hermanes Amalia y Carlota, ente que'l so hermanu Carlo yera direutor.
Mientres un tiempu presentóse como neña maravía, pero llueu fixo un paréntesis pa tomar serios estudios de cantar con Elisa Valentini, col so hermanascu Ettore Berrilli y con Emanuele Muzio. Anque más tarde aseguraría ser una autodidacta, lo cierto ye que la base del so cantar ta na enseñanza del so cuñáu Maurice Strakosch, pianista y tenor que tuvo ésitu como direutor de compañíes operístiques.
Tuvo'l so segundu y definitivu debú na Academy of Music de Nueva York con Lucia di Lammermoor, en payares de 1859 con tan solo 16 años d'edá y sol seudónimu de “Little Florinda”.
Na temporada siguiente pudo presentase en Il barbiere di Siviglia, Mossé, La Sonnambula, I Puritani, Don Pasquale, L'elisir d'amore, Linda di Chamounix, Don Giovanni (Zerlina), La Traviata, Rigoletto y amás Ernani y Il Trovatore.
La comunidá italiana yá residente en Nueva York adoptar como'l so ídolu dende un primer momentu y la Patti supo utilizar el favor del públicu p'alzase a un status d'estrella. Esi mesmu añu de 1860, la Patti fíxose conocer en delles otres ciudaes afitando la so status d'estrella emerxente.
L'afitamientu
En mayu de 1862 y a la edá de 18 años foi convidada a presentase per primer vegada nel Covent Garden de Londres como Amina en La Sonnambula y onde actuaría por 25 temporaes consecutives hasta 1886. El mesmu añu mercó una casa en Clapham, al sur de Londres que lu sirvió de base pa los sos próximos trunfos en Viena y París onde repitió la Amina de Bellini con tumultuoso ésitu. Siguieron tamién presentaciones en Madrid, Berlín y San Petersburgu.
Al añu siguiente presentar na Casa Blanca en presencia de Abraham y Mary Lincoln que taben de llutu pol so fíu Willie, muertu de tifus. El cantar escoyíu, “Home Sweet Home”, llevó a les llárimes a los Lincoln y convirtióse n'unu de los caballos de batalla de la sopranu.
Nos siguientes años la so carrera convertir nun continuu ésitu tres ésitu. Viaxó a llugares tan estremos como San Petersburgu o Caraques, como tamién por tou Estaos Xuníos y Europa.
Colos años, la so voz foi maureciendo y pasó de ser una sopranu llixera de coloratura a una llírica neta con un cantar más reposao y humanu. Los sos centros y graves adquirieron mayor presencia y la sopranu incluyó con ésitu a heroínes de corte más llíricu como Julieta en Romeo y Julieta o Marguerite en Fausto y otres de tipu más dramáticu como Elvira en Ernani (N'espectacular ésitu nel Covent Garden), Semiramide de Rossini, Valentine en Les Huguenots y Selika en L'Africaine de Meyerbeer o Aida nel estrenu de operar en Londres.
Asidua convidada a los "Samedi soirs", velaes sabadiegues en casa de Gioacchino Rossini, Patti interpretó ende cierta vegada l'aria - "Una voce pocu fa"- de El barberu de Sevilla del propiu Rossini, nuna manera bien retocada d'arreglu probable del so cuñáu Maurice Strakosch. Al terminar, Rossini díxo-y "Escelente, quería, pero díganos ¿De quién ye?.. Sicasí, nel añu de 1868 taba presente na casa del compositor mientres la so agonía y cantó nos sos funerales xunto a Marietta Alboni, otru fenómenu del so tiempu. El mesmu añu casóse col Marques de Caux, escuderu del Emperador Napoleón III que yera 18 años mayor qu'ella y con quien taría casada por más de 10 años.
Con un nome y una fama yá forxaos, la Patti punxo en práctica'l so talentu pa los negocios, que yera tantu o más apolazáu que'l so talentu vocal.
Ésitu económicu y amorosu
La Patti pasó a la historia non yá como la meyor sopranu de la so xeneración sinón tamién como la cantante meyor pagada de la historia, tomando en cuenta les socesives inflaciones y deflaciones asocedíes dende 1870 los sos caxés siguen siendo los más abuitaos qu'un cantante recibiera. Bien a pesar de Pavarotti o otres estrelles posteriores.
Nel so meyor periodu la Patti cobraba O$ 5.000 dólares n'oru per presentación n'Estaos Xuníos y 200 guineas n'Inglaterra. La suma volvióse inclusive más estratosférica cuando na temporada 1888-89 llegó a cobrar O$ 500.000 por función.
En 1875 conoció al tenor Ernesto Nicolini y empezaron a cantar xuntos nos diversos tours que la sopranu entamaba. Dambos viéronse envolubraos nun romance qu'acabó col matrimoniu de la Patti.
En 1878 mercó'l castiellu de Craig-y-Nos cercanu a Abercraf nel sur de Gales pola suma d'O$ 5.250 y camudóse a él non col so home, sinón con Nicolini. Solamente en 1886 pudo llograr el divorciu del so home dempués d'apurri-y O$ 96.000 como indemnización.
El mesmu añu empecipió una serie d'ampliaciones nel castiellu qu'incluyíen una nueva nala norte y sur, un ivernaderu, un teatru de 150 platees réplica de La Scala y una torre con reló tou por una suma que devasaba los O$ 100.000. Toos estos enormes gastos retrátennos a la perfeición el nivel de riqueza qu'algamara la sopranu. Por esa mesma dómina la so coleición personal de xoyes algamaba tal tamañu que se diz yera la más grande dempués de la coleición de la Reina Victoria.
Na década de 1880 la sopranu pasiar por toa América y Europa cobrando per cada nota que salía del so gargüelu, tantu que se texeron gran númberu d'anécdotes, lleendes ya invenciones en redol a la so figura.
El matrimoniu con Nicolini estender dende 1886 hasta 1898 cuando'l tenor finó. La Patti entós casóse col barón suecu Rolf Cederström, de 28 años, quien según los rumores, yera'l so masaxista. El Barón amenorgó'l personal del castiellu de 40 a 18 pero supo atendela como ella pretendía. Nun tuvieron hijo pero a la muerte de la diva, él volvióse a casar y la fía d'esi matrimoniu, Brita Yvonne Cederström (*1924) foi la única heredera de Patti.
La so última etapa
A mediaos de la década empezó una serie de conciertos cobraos a precios exorbitantes que munches vegaes averar al millón de dólares per conciertu. L'anéudota cunta que cuando foi criticada pola prensa por ganar más dineru nuna nueche que'l presidente en tou un añu la Patti, cafiante respondió: “Bien, que cante!”.
En 1897 concluyó la so carrera teatral con La Traviata y Lucia di Lammermoor en Montecarlu anque fadría una última apaición como Rosina en Il barbiere di Siviglia pero de manera privada nel teatru de Jean de Reszke en París.
El so postreru tour de despidida per Estaos Xuníos en 1903, foi tou un fracasu artísticu, pos la voz nun yera nin la solombra de lo que foi, anque la cantante se esmeraba en negalo siempres.
En 1905 depués de delles tentatives, aportó a grabar pa la Grammophone & Typewriter Company, eso sí, so les sos propies clauses que-y dexaron grabar na comodidá del so castiellu y a la hora en qu'ella dispunxera. Cúntase qu'en grabando la so primer pieza la Patti aportunó n'oyer la grabación, mientres la so voz surdía del altavoz la sopranu esclamó:
El so últimu conciertu data de 1914 nel Royal Albert Hall de Londres, onde cantó “Voi che sapete” nel cursu d'una gala destinada a beneficencia de la Cruz Roja.
Adelina Patti finó nel so castiellu na llocalidá galesa de Brecock, el 27 de setiembre de 1919. Atópase soterrada nel campusantu del Père-Lachaise.
La so importancia na evolución vocal
El trunfu de Adelina Patti nel planu de la evolución nel gustu na ópera marcó l'entamu del llargu reináu de la sopranu llixera de coloratura nel mundu de la ópera.
Roles orixinalmente escritos pa sopranos de condiciones vocales bien distintes a les suyes convirtiéronse rápido en vehículu de llucimientu y oxetu de la más inmisericorde tracamundiu vocal.
Dalgunos como Amina, Lucia di Lammermoor, Norma, Elvira en Ernani, Semiramide o inclusive Leonora en Il Trovatore sufrieron d'esta pasión per parte de l'artista de faer oyer la so voz en tou. Otros como Rosina inclusive pasaron del so orixe de contraltu al de sopranu llixera ensin la más mínima considerancia y con cambéu de tonalidaes pel mediu.
La moda que vendría partir de la Patti práuticamente axudicó tol repertoriu de coloratura a la sopranu llixera, asina papeles estrenaos por sopranos dramátiques de coloratura empezaron a sufrir de munches mutaciones d'estilu y nueves modes y tradiciones enllantaes tantu pola Patti como pol cientu d'asonsañadores que lu siguieron.
Hai que dicir que La Patti nun foi la primera Rosina sopranu nin menos la última pero si foi la más esitosa del so tiempu y el so trunfu selló'l destín de Rosina-Sopranu Llixera por más d'un sieglu viniente hasta la torna a la cuerda orixinal de mezzosopranu por Giulietta Simionato a mediáu de 1950's o Marilyn Horne y Teresa Berganza en 1960's.
Los entós precarios rexistros discográficos amosar nel so ocaso vocal, tenía 63 años d'edá.
La documental Queen of Song de 1993 interpretada pola sopranu norteamericana June Anderson traza la so vida.
Anécdotes de La Patti
thumb|Caricatura de Adelina Patti thumb|Caricatura de Adelina Patti La Patti yera inflexible n'asuntos de dineru y yéralo más cuando se trataba de dineru axustáu por contratu.
Nuna ocasión caltuvo mientres 1 hora'l telón ensin llevantar en Nueva York porque'l Coronel Mapleson, al paga-y el preciu axustáu nel so contratu, habíase quedáu curtiu en 200 dólares.
L'anéudota cunta que La Patti vistióse bárbaro como Violetta Valèry en La Traviata cola sola esceición de los sos zapatos, los que se negó a usar hasta que recibiera los faltantes dólares. Mapleson desesperáu axuntó la suma ente'l públicu y les sos amistaes por que La Patti pudiera salir debidamente vistida a cantar.
Cúntase que la rellación col Coronel Mapleson foi siempres bien enterria debíu precisamente a la esixencia de dineru que siempres ponía La Patti. El mesmu coronel cuntaba que la sopranu tenía un loru nel so camerín al qu'entrenara de tal manera que siempres qu'él entraba'l loru glayaba "Cash! Cash!".
Ente toles estrelles de la ópera, La Patti foi la más ronciega a cantar en fiestes de caridá. Lo que-y dio fama de ser una persona ensin sentimientos y n'estremu fría.
L'anéudota cunta que nuna ocasión un neñu de diez años tenía tantos deseos de ver a la diva n'escena qu'entró furtivamente a los ensayos, xubiéndose a una escalera un pisu percima del escenariu pa oyer meyor a la diva cola mala suerte qu'esnidió y cayó de cabeza en mediu del escenariu. Cuando la Patti xunir al grupu de cantantes y emplegaos que se tremaben alredor del neñu, nun amosó la menor emoción, diciendo "Tol mundu tien de pagar o morrer pa oirme cantar". Y dirixióse al so camarín a vistise.
Otra anéudota cunta que pa caltener la so voz en perfectu tao la Patti comía toles mañanes un sándwich con 12 llingües de canariu.
L'anecdotariu cunta tamién que los sos almiradores solíen tirar ellos mesmos del carruaxe de la diva por tola ciudá tres les sos representaciones nos teatros.
La so coleición de xoyes yera la más grande n'Europa dempués de la Reina Victoria y la cantante solía usar munches d'elles nes sos representaciones, fuera encarnando a reines o humildes llabradores; siempres sabía usar el so invaluable coleición.
Un día preguntáron-y cuál yera'l so públicu preferíu.
La so calidá de diva yera tal que se dexaba escoyer l'estilu de lletra que s'usaría nos tabloides p'anunciala. Asina mesmu, el so nome tendría que ser siempres más grande que cualesquier de los sos colegues, incluyíu'l del compositor.
Nesa sienda nel so contratu axustábase siempres que taba "Llibre d'asistir a cualesquier ensayu, non obligada a dir a nengunu".
Adelina Patti ta curiosamente amestada a la historia de Costa Rica. En 1890, negar a incluyir a San José na so xira per América, porque l'únicu teatru qu'esistía -la Variedaes, entá de pies- nun axuntaba les condiciones pa un gran espectáculu. Les families adineraes y especialmente los cafetaleros d'entós, alcordaron pagar al gobiernu un impuestu especial sobre les esportaciones de café pa empecipiar la construcción d'un nuevu teatru; más palantre, impondríense nuevos impuestos pa completar la so construcción. Esi sería'l Teatru Nacional de Costa Rica, una xoya nel estilu de la ópera Garnier de Paris, que foi inauguráu en 1897.
Ricky Martin
Enrique Martín Morales, más conocíu pol so nome artísticu Ricky Martin, ye un cantante, actor y escritor puertorriqueñu nacionalizáu español. Empecipió la so carrera musical a mediaos de la década de los 80, como vocalista d'un grupu xuvenil llamáu Menudo.
A partir de 1991 establecióse como solista. Llanzó nueve álbumes d'estudiu, tres recopilaciones y más de cincuenta senciellos n'español ya inglés. Vendió 60 millones d'álbumes como solista. El so álbum más vendíu ye'l que llanzó en 1999, tituláu Ricky Martin.
Ente los sos cantares más reconocíos atópense «Adiós», «Come with Me», «Disparo al corazón», «Fuego contra fuego», «Fuego de noche, nieve de día», «Jaleo», «La copa de la vida», «La mordidita», «Livin' la vida loca», «María», «Más», «Nada es imposible», «Por arriba, por abajo», «She Bangs», «Tal vez», «Volverás» y «¡Vuelve!».
A lo llargo de la so carrera recibió premios como dos Grammy, cuatro Latin Grammys, trés Billboard, ocho Billboard Latin Music Awards, ocho MTVs, ocho World Music Awards y dos American Music Awards.
1971-1989: Infancia y empiezos artísticos
Fíu d'Enrique Martin Negroni (psicólogu) y de Nereida Morales (contadora pública).
Empecipió la so carrera artística a bien temprana edá como modelu infantil y en coros relixosos y obres de teatru escolares. Ente otres coses, fixo la publicidá de Carnation, una marca de lleche infantil, cuando tenía doce años d'edá. La fama llegó-y cuando entró a formar parte del grupu infantil Menudo, en 1984, reemplazando a Ricky Meléndez. Dempués de cinco años de trabayu, xires, ensayos y grabaciones, Ricky Martin abandonó'l grupu pa establecese en Nueva York y, darréu, en Méxicu, onde empezó la so carrera teatral: "Los tenis rojos", y "Mamá ama el rock". En 1986 debuta como actor na telenovela arxentina Por siempre Amigos, xunto colos sos compañeros de Menudo, arrodiáu de reconocíos actores d'Arxentina. La novela foi vista en gran parte d'América.
1991-1994: Ricky Martin, Me amarás y General Hospital
Poco dempués, Ricky Martin el 26 de payares de 1991 llanzó al mercáu'l so álbum debú como solista, tituláu Ricky Martin (1991), que foi producíu pol compositor y productor musical arxentín Mariano Pérez y publicáu polos sellos discográficos CBS International y Sony Music Méxicu. D'esti álbum esprendieron los senciellos «Fuego contra fuego», «El amor de mi vida», «Vuelu» «Dime que me quieres», «Susana», «Juego de ajedrez» y «Ser feliz». Tres el so estrenu, l'álbum algamó la posición 5 nel Billboard Latin Pop Albums en 1992. Inclusive, nel so primer mes de ventes comercializáronse 500 000 copies del discu. El 25 de mayu de 1993, el cantante llanzó al mercáu'l so segundu álbum d'estudiu, tituláu Me amarás. Nesti discu, so los mesmos sellos discográficos CBS International y Sony Music Méxicu, la producción tuvo a cargu del compositor y productor musical español Juan Carlos Calderón, quien amás compunxo ocho de los diez cantares que lu conformaron. Pa promocionar l'álbum escoyeron cuatro senciellos: «Me amarás», «Que día es hoy», «Entre el amor y los halagos» y «No me pidas más». Pa promocionar los sos álbumes embarcar en dos xires: Ricky Martin Tour y Me amarás Tour, coles que llogró presentase en numberosos países de Llatinoamérica. En 1994, treslladar a Los Angeles, California p'aunise al repartu del serial televisivu d'Estaos Xuníos General Hospital, onde asumió'l rol de Miguel Morez, empezando a participar n'episodios del mesmu n'esi añu. El so pasu nel programa estender hasta'l añu siguiente. miniatura|derecha|200px|Logo de la multinacional «[[Sony|Sony Music», col cual Martin grabó álbumes que lu llevaron a la reconocencia mundial.]]
1995-1998: A medio vivir, debú en Broadway, Hércules, Vuelve ya internacionalización
En 1995, en plena tresmisión de los últimos episodios de la serie General Hospital nos que participó, Ricky Martin publicó'l 19 de setiembre de 1995 el so tercer álbum d'estudiu, que titulóse A medio vivir. Esti trabayu foi'l primeru de la so esitosa asociación con K. C. Porter, quien creara una esitosa productora en Los Angeles dedicada al crossover d'artistes llatinos como Ana Gabriel, Luis Miguel o Selena escontra'l mercáu estauxunidense. El 5 de xunu d'esi añu, debutó'l primer senciellu promocional de A medio vivir, el cantar tituláu «Te extraño, te olvido, te amo», a la que siguieron «María», «A medio vivir», «Fuego de noche, nieve de día» y «Volverás», ente otros. Tien De añedir que nesti álbum l'intérprete empobinóse más al xéneru pop llatín. Tocantes a receición comercial, A medio vivir llogró bien llueu certificase como Discu de Platín n'Arxentina, Francia y España, y como Discu d'Oru n'Estaos Xuníos y Finlandia y vendió en tol mundu más de 3 000 000 d'unidaes. Figuró en dos llistaos de Billboard: Top Llatín Albums y Llatín Pop Albums asitiándose nos puestos 13 y 10, respeutivamente. Con A medio vivir, Martin presentar en dellos países a nivel mundial.
Per otra parte, l'álbum recibió crítiques mayormente positives. Nel sitiu web Sound Cinemas señalóse:
En 1996, Martin participó xunto con otros cantantes famosos na grabación del cantar «Puedes llegar», incluyida nel discu los Xuegos Olímpicos d'Atlanta 1996. Cabo añedir que tamién collaboró col canadiense Paul Anka na grabación del cantar «Diana», pal discu d'esti postreru, tituláu Amigos. Nesi mesmu añu incursionó en teatru cola na producción musical n'inglés de Les Misérables (Los miserables), siendo este'l so debú nos escenarios de Broadway, onde fixo unu de los papeles principales. La so interpretación recibió crítiques mayormente positives.
Al añu siguiente, en concluyendo'l so trabayu en Broadway, volvió al cine cola película d'animación Hércules de Disney, onde-y punxo la voz al protagonista del mesmu nome na so versión n'español. Coles mesmes, grabó'l cantar «Nun importa la distancia», versión n'español de «Go the Distance» pa la banda sonora del filme.
El 10 de febreru de 1998 Ricky Martin llanzó al mercáu'l so cuartu álbum d'estudiu, tituláu Vuelvi, del qu'hasta la fecha vendió más de seis millones de copies en tol mundu, y onde s'inclúi la popular tema La copa de la vida, cantar oficial del campeonatu mundial de fútbol Francia 1998. A partir del llanzamientu del so discu Vuelve Martin consagróse y, pal añu 1998, Ricky Martin foi l'encargáu de cerrar el Festival Presidente de la Música Llatina na República Dominicana.
Más de mil millones d'espectadores de 87 países alredor del mundu pudieron contemplar la interpretación que fizo l'artista d'esti cantar na entrega de los Premios Grammy el 24 de febreru de 1999. "Vuelvi" ganó'l Grammy a la meyor interpretación de música popular llatina. Y dende esi momentu Ricky Martin adquirió nome y presencia reconocibles en tol mundu.
1999-2002: Ricky Martin, Sound Loaded, La historia y The Best of Ricky Martin
Dempués del ésitu llográu, el 11 de mayu de 1999, Ricky Martin llanzó al mercáu'l so quintu álbum d'estudiu y el so álbum debú n'inglés, Ricky Martin (1999), producíu por Robi Rosa, Desmond Child, y Emilio Estefan, Jr., ente otros. Con temes n'inglés y castellán, debutó como númberu unu na llista de 200 álbumes de la revista Billboard, cola mayor cifra de ventes na primer selmana (660 000 copies), marcando la so nueva condición de superestrella de la música llatina. Nesti discu incluyóse'l popular tema Livin' la vida loca, el cantar más popular del puertorriqueñu hasta la fecha. «Livin' la vida loca» debutó como primer senciellu del discu y establecióse nel númberu 1 del Hot 100 Billboard permaneciendo 5 selmanes no más alto de les llises. «Livin' la vida loca» vendió más 8 millones de copies hasta la fecha, convirtiéndose n'unu de los senciellos más vendíos de la historia.
Hasta la fecha, Ricky Martin vendió más de 55 millones de discos a nivel mundial. El so xires haber lleváu a Australia, Xapón, Asia, Europa, Estaos Xuníos, ente munchos otros.
El 27 de febreru de 2001, Martin publicó la escoyeta La historia, que instantáneamente convertir nun ésitu de ventes, asitiándose nel top 40 de diversos países, como España, Italia, Suiza, Arxentina y Xapón. N'Estaos Xuníos ocupó'l primer puestu de les llistes d'álbumes n'español más vendíos, US Billboard Top Latin Albumsy US Billboard Latin Pop Albums y foi certificáu cuatro veces discu de platinu per parte de la Recording Industry Association of América. Fora d'Estaos Xuníos, esta escoyeta foi certificada discu de platinu pola Cámara Arxentina de Productores de Fonogramas y Videogramas y la International Federation of the Phonographic Industry.
Más tarde el 13 de payares de 2001 llanzó al mercáu un segundu álbum recopilatorio, namái en Eurasia y Oceanía, col nome de The Best of Ricky Martin. Tuvo un moderáu ésitu comercial nos países que foi publicáu, vendiendo más d'un millón de copies y siendo certificáu discu de platinu n'Australia y discu d'oru nel Reinu Xuníu y en Finlandia.
2003-2006: Almas del silencio y Life
left|miniatura|Ricky Martin en 2005. El 20 de mayu de 2003, Ricky Martin publicó'l so séptimu álbum d'estudiu, Almas del silencio, que foi producíu por Tommy Torres, Emilio Estefan, Jr., Luis Fernando Ochoa, Juan Vicente Zambrano, George Noriega, Estéfano y Danny López. Trátase del so primer álbum n'español dende'l llanzamientu de Vuelvi en 1998. L'intérprete comentó: «Realmente precisaba volver atopame colos mios empiezos. Tuvi la necesidá de buscar nel mio interior aquellos sentimientos y emociones que, por cuenta de la adrenalina y l'euforia que viví durante un par d'años, probablemente fueron saboteados.» Algamó'l top 10 de les llistes en Finlandia, Italia, Noruega, Portugal, España y Suecia, l'álbum debutó nel númberu 12 nel Billboard 200 y vendió más de 260 000 copies en tol mundu. D'equí trés senciellos qu'algamaron el númberu unu del Hot Latin Songs: «Tal vez», «Jaleo» y «Y todo queda en nada»; amás de dos senciellos que s'asitiaron dientro de les primeres cinco asities de la mesma llista: «Asignatura pendiente» y «Juramento». Almas del silencio foi certificáu cuatro veces con discu de platinu pola Recording Industry Association of América. Coles mesmes, na ceremonia de 2004 de los Grammy Llatinos, el discu llogró una nominación na categoría de «Meyor álbum pop vocal masculín.»
N'ochobre de 2005, el cantante publicó'l so octavu álbum d'estudiu, tituláu Life, el terceru destináu'l mercáu anglofalante, pos la mayoría de los sos cantares son n'inglés. Nél destaquen Billy Mann, George Noriega, Danny López, Luny Tunes, Randy Cantor, Robbie Campos, Scott Storch, Sean Garrett, The Matrix y Will.I.Am na producción. Tien De añedir qu'esti material cuenta cola fusión de dellos xéneros, ente ellos el pop, pop rock, dance, pop llatín, worldbeat y world music. Seis de los cantares fueron coescritas por Martin. D'esti material esprendieron los senciellos «I Don't Care», «Drop It on Me» y «It's Alright».
Col propósitu de promocionar Life, el cantante embarcar nuna xira denominada Una noche con Ricky Martin (One Night Only with Ricky Martin en países de fala anglosaxona), con visitar ciudaes n'Europa, América y Asia,
2006-2009: MTV Unplugged, xira Blanco y negru y 17
N'agostu de 2006, dar a conocer que'l siguiente discu de Martin, MTV Unplugged, sería de tipu acústicu, producíu pola discográfica Sony BMG Norte y patrocináu pola cadena de televisión d'Estaos Xuníos MTV, y saldría a la venta'l 14 de payares del mesmu añu. Cabo añedir que nesi mesmu mes collaboró con Miguel Bosé na grabación del cantar «Bambú», incluyida nel álbum d'esti postreru, tituláu Papito. Poco dempués, en setiembre debutó'l primer senciellu promocional de MTV Unplugged, el cantar tituláu «Tu recuerdo», que cantó a dúu con La Mari (vocalista del grupu Chambao), a la que lu siguieron «Pégate», «Gracias por pensar en mí» y «Con tu nombre». El discu carauterizóse por ser grabáu nel Bank United Center de la Universidá de Miami a mediaos d'añu, ensin cambeos de vestuariu. L'álbum recibió reseñes mayormente positives y foi gallardoniáu con dos premios Grammy Llatinos.
Al añu siguiente, en 2007, Martin participó como figura destacada nel Festival Internacional del Cantar de Viña del Mar, onde foi gallardoniáu colos premios Antorcha de Plata, Antorcha d'Oru y doble Gavilueta de Plata. Cola cuenta de promocionar MTV Unplugged, el cantante embarcar nel Black and White Tour, la so séptima xira, qu'empezó en febreru d'esi añu. El tour visitó ciudaes n'América y Europa, y foi una de les xires más taquilleres del añu, ganando 13 millones de dólares en 78 espectáculos. Al respective de la xira, Martin comentó:
En setiembre d'esi añu, Martin grabó xunto al italianu Eros Ramazzotti les versiones n'español ya italianu del cantar «Nun tamos solos», incluyida nel álbum d'esti postreru, llamáu y². Poco dempués el so nome foi incluyíu nel Paséu de la fama de Hollywood. En payares publicó'l so segundu álbum en direutu, tituláu Ricky Martin Live: Black & White Tour. El primer senciellu promocional del álbum foi «Somos la grana», y cuenta con un total d'once canciones. Tres el so estrenu, Ricky Martin Live: Black & White Tour algamó'l puestu númberu 12 de la llista Top Latin Albums y llogró certificase como Discu d'Oru n'Arxentina, España y Méxicu.
El 18 de payares de 2008, apaeció nel mercáu'l tercer álbum recopilatorio del cantante, tituláu 17. El discu contuvo diecisiete de los sos cantares más esitosos y foi creáu como un homenaxe a los sos diecisiete años de carrera como solista. Llogró asitiase nel top 10 de les llistes d'Arxentina, Méxicu, España y Grecia. N'agostu d'esi añu, nacieron los sos fíos Valentino y Matteo Martín, que fueron concebíos al traviés d'inseminación artificial y darréu enllantaos nun banduyu d'arriendu.
2010-2012: Yo, Música + alma + sexo y otros proyeutos
En casi dos décades de trayeutoria, Martin recibió múltiples premios. Ente ellos destácase'l prestixosu gallardón Personalidá de 2006, dau pola Academia de Ciencies de les Grabaciones —organización encargada de los Grammy Llatinos— pola so excelencia artística y llabor filantrópicu. Otros premios inclúin: Grammy y Grammy Llatín, MTV Asia Awards, MTV European Music Award, World Music Award, American Music Award, Premiu Lo Nueso, Latin Billboard Award, Premiu Alma y Blockbuster Awards, ente otros.
Martin foi nomáu como unu de los venticinco homes más bellos del mundu por People Magazine y People n'Español, en 2000, 2006 y 2007.
El 2 de payares de 2010 Ricky Martin llanzó la so autobiografía. "Yo" salió a la venta siete meses dempués de que'l cantante puertorriqueñu fixera pública la so homosexualidá y coincidiendo col estrenu d'un nuevu cantar.
El 31 de xineru de 2011 sale n'Estaos Xuníos y Europa y el 1 de febreru pal restu d'América'l so novenu discu d'estudiu Música + alma + sexo, un discu que dos versiones del cantar «Frío» una en versión sola con Ricky Martin y otra acompañada de Wisin y Yandel, amás inclúi cantares n'español y delles versiones n'inglés de les mesmes como ye'l casu de «Shine y te vas», «Lo mejor de mi vida eres tú» y «The Best Thing About Me Is You», «No te miento» y «Liar» que saldría tiempu dempués nuna versión estendida; el discu tamién inclúi'l cantar «Más» que foi aceptada perbién pol públicu de fala hispana, según tamién la balada «Abasta yá» onde fala llibremente de lo que-y costó dici-y al mundu la so verdá, como diz textualmente el cantar: averándome escontra la verdá, busco la forma d'esplica-y al mundu lo que yá, nun sé callar. Los cantares con video musical fueron grabaos en Miami y Arxentina como ye'l casu de «The Best Thing About Me Is You» (Lo mejor de mi vida eres tú) y «Frío»; amás d'un video qu'inclúi imáxenes de los sos conciertos: «Más». El discu ocupó los puestos númberu unu en Méxicu, Arxentina, Puertu Ricu, Venezuela, y nes llistes llatines d'Estaos Xuníos, según tamién n'España y otros países d'Europa. El 14 de payares de 2011 foi rellanzáu una versión estendida del discu nes tiendes dixitales d'iTunes Store. Con esti discu Ricky Martin entamó una xira qu'incluyiría a casi toa Llatinoamérica y delles ciudaes d'Estaos Xuníos y Europa. Siendo l'últimu discu d'estudiu llanzáu pol cantante boricua.
2013: La Voz, Come With Me y una xira per Australia
El 12 de payares de 2013, Ricky Martin publica simultáneamente el so primer llibru infantil n'inglés "Santiago the Dreamer in Land Among the Stars" y n'español "Santiago'l soñador ente les estrelles", que na so primer selmana fíxose bien popular allugándose nel llugar númberu unu de llibros infantiles nos Estaos Xuníos y número dos na llista xeneral de llibros n'español, qu'inclúi adultu, tapa dura, llibru de bolsu, etc.
Al traviés d'un boletín unviáu pola oficina de prensa del cantante, informóse que Santiago'l Soñador, va tener la so propia serie de llibros, y que toos van ser de l'autoría de Ricky.
2014: La voz en TV, nuevos videos musicales y xira en Méxicu
Ricky Martin participa como coach nel programa de televisión La voz... Méxicu, xunto a los artistes Laura Pausini, Yuri y Julión Álvarez.
Estrénense los videos musicales de los singles «Vida», cantar llanzáu pa patrocinar el Mundial de Fútbol de Brasil, y «Adiós».
Inaugúrase una llarga Xira de conciertos llamada "Live in Méxicu".
Esti senciellu llegó a tar dientro de los primeros diez llugares de la llista Top latin songs – Pop Méxicu de Monitor Llatín por trelce selmanes siguíes, consagrando un ésitu más na so vida yá que nun ye senciellu entrar nestes llistes.
Filantropía
miniatura|Logo de Ricky Martin Foundation Ricky Martin foi nomáu Persona del Añu 2006 pola Academia Llatina de grabación. La ceremonia llevar a cabu'l día 1 de payares, nuna cena nel Hotel Sheraton & Towers, en Nueva York. Martin recibió un homenaxe onde artistes como Juanes, Ensin Bandera y Miguel Bosé, ente otros, cantaron temes sos. Na entrega de los Grammys Llatinos, Ricky Martin recibió'l premiu como "Home del Añu", de manes del cantante español Miguel Bosé.
Embaxador de la Unicef, Ricky Martin fundó la Ricky Martin Foundation en 2002, y creó el proyeutu People For Children pa lluchar contra'l tráficu y l'esplotación sexual infantil. Arriendes de esto participó en dellos conciertos benéficos, incluyendo'l Pavarotti & Friends, en 1999 y 2003. Recibió tamién el Leadership In The Arts Award, el Billboard's Spirit of Hope Award, l'Alma Award, el Vanguard Award, y el International Humanitarian Award, pol International Center for Missing and Exploited Children.
En setiembre de 2002 recibió'l Hispanic Heritage Award, pol so llabor humanitaria xunto a Sabera Foundation pa rescatar a trés neñes güérfanes de les cais de Calcuta. En 2002 grabó pa la Fundación Sabera, y el so discu Voices Of Hope, el cantar Amarey A Mangalie. En febreru de 2004, Martin recibió un Lifetime Achievement Award nos Premios Lo Nueso, en Miami.
Vida personal
El 4 de payares de 2011, el gobiernu d'España, presidíu por José Luis Rodríguez Zapatero, concéde-y la nacionalidá española, con base a que tien familiares españoles y una casa en Madrid. Según reconoció'l cantante, cola ciudadanía pretendía casase n'España pa reconocer el trabayu del gobiernu de Zapatero en defensa de los derechos de los homosexuales.
Nes Navidaes de 2013 terminó col so noviu Carlos González Abella, según confirmó la representante del artista Helga García al periódicu de Puertu Ricu El Nuevu Día. La so rellación con González Abella foi determinante por que Martin saliera del armariu en 2010, según declaraciones del propiu artista. La noticia de la rotura tuvo ecu inmediatu na prensa internacional.
Dende 2016, caltién una rellación con Jwan Yosef, un artista d'orixe siriu. Los rumores sobre'l romance xestárense a principiu d'añu cuando fueron captaos polos paparazzis caminando xuntos por Nueva York y más tarde, nel mes d'abril, fueron vistos de vacaciones en Xapón. Finalmente, Martin oficializó públicamente la so rellación con Yosef el 16 d'abril de 2016 al colgar na rede social Instagram una postal de dambos tomaos de la mano nun eventu benéficu en Brasil, semeya qu'acompañó con un curtiu pero espresivu mensaxe: "Yup." ("Sí" n'inglés).
A entamos del 2018, mientres una entrevista, l'artista confirmó que'l so matrimoniu desenvolvióse de callao. Manifestó: "intercambiamos votos, y xuremos [sic] tou, y roblemos tolos documentos que precisamos pa roblar, alcuerdos prenupciales y tou".
Martin dende l'añu 2013 ye vexetarianu declarando «Tengo siete selmanes d'una alimentación dafechu vexetariano, y siéntome increíble. Ensin pexe, ensin carne colorao y ensin pollu», y practica yoga pa caltener una vida saludable. Martin ye zurdu.
Solista
miniatura|161x161px|Ricky Martin recibiendo discu d'oru pol so álbum Greatest Hits en [[Sydney, Australia en 2013.]]
Premios y reconocencies
World Music Awards: Premiu World Music Awards: Artista pop masculín meyor vendíu nel mundu y Artista llatín meyor vendíu nel mundu.
Premiu American Llatín Media Arts Awards: Artista masculín del añu.
Llista d'asteroides/89001–89100
... | Previu | Llista d'asteroides | Siguiente | ...
Reinu de Bohemia
El reinu de Bohemia (en checu: České království, n'alemán: Königreich Böhmen, en llatín: Regnum Bohemiae) foi un antiguu reinu de la Europa Central, miembru independiente de facto del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu, del Imperiu austriacu a partir de 1805 y del Imperiu austrohúngaru, dempués del Compromisu austrohúngaru ente 1867 y 1918.
Historia
El reinu foi creáu formalmente en 1212 per mediu de la Bulla Aurea de Sicilia, promulgada pol emperador del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu Federico II, promoviendo al Ducáu de Bohemia al rangu de reinu, anque yá dalgunos de los sos ex gobernantes gociaren del títulu non hereditariu de Rei. El so primer rei foi Otakar I de Bohemia, dando orixe a la dinastía Přemyslida.
En 1251 el rei Otakar II invadió ya incorporó al reinu de Bohemia'l Archiducáu d'Austria. En 1261 fixo lo propio col Ducáu d'Estiria, en 1266 con Eger, en 1269 col Ducáu de Carintia, la Marca de Carniola y la Marca Víndica, trés años más tarde conquistaría la Marca del Friuli. Sicasí, en 1278 Otakar II perdería tolos territorios conquistaos al ser ganáu por Rodolfo I d'Habsburgu na batalla de Marchfeld. La zona de Eger sería vencida a Bohemia en 1322 por Lluis IV de Baviera.
Escontra 1356 el reinu de Bohemia tresformar n'eleutoráu del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu, formando parte d'él hasta la so disolución en 1806, nel marcu de les guerres napoleóniques. A partir d'entós, formó parte del Imperiu austriacu. En 1867, a consecuencia del Compromisu austrohúngaru, el reinu de Bohemia pasó a integrar la parte austriaca del Imperiu austrohúngaru.
El reinu foi eslleíu en 1918 al abdicar l'últimu rei bohemiu Carlos III, de resultes del esmembramientu del Imperiu austrohúngaru del que formaba parte. L'Asamblea Nacional de Praga depunxo oficialmente a la dinastía Habsburgu y proclamó la República checoslovaca.
Bohemia y el Condáu de Kladsko (Hrabství kladské) fueron les rexones principales del Reinu de Bohemia y en 1348 Carlos IV creó les Tierres de la Corona de Bohemia (Země Koruny české), xunto coles provincies incorporaes:
y, dacuando:
Adelita Lulú
Adelita Lulú yera'l nome artísticu de Adela del Barco, una famosa cupletista madrilana de principios del sieglu XX.
Trayeutoria
En 1913 tuvo al so cargu l'estrenu del cuplé ¡Ladrón! de Juan Martínez Abades nel Trianón Palace de Madrid.
Golpe d'Estáu en Chile de 1973
El golpe d'Estáu en Chile del 11 de setiembre de 1973 foi una aición militar llevada a cabu poles Fuercies Armaes de Chile conformaes pola Armada, la Fuercia Aérea y l'Exércitu, para derrocar al presidente socialista Salvador Allende y al gobiernu izquierdista de la Unidá Popular.
Salvador Allende asumió en 1970 como presidente de Chile, siendo'l primer políticu d'orientación marxista nel mundu qu'aportó al poder al traviés d'eleiciones xenerales nun Estáu de Derechu. El so gobiernu, de marcáu calter reformista, carauterizar por una creciente polarización política na sociedá y una dura crisis económica que desaguó nuna fuerte convulsión social.
La posibilidá d'executar un golpe d'Estáu contra'l gobiernu de Allende esistió inclusive antes de la so eleición. El gobiernu d'Estaos Xuníos, dirixíu pol presidente Richard Nixon y el so secretariu d'Estáu Henry Kissinger, influyeron decisivamente en grupos opositores a Allende, financiando y sofitando viviegamente la realización d'un golpe d'Estáu. Dientro d'estes aiciones atopen l'asesinatu del xeneral René Schneider y el Tanquetazo, una sulevación militar el 29 de xunu de 1973.
Tres el Tanquetazo, grupos dientro de l'Armada de Chile entamaron derrocar al gobiernu, al que darréu se sumaron los altos mandos de la Fuercia Aérea y grupos dientro de Carabineros. Díes antes de la fecha planiada pa l'aición militar, sumóse Augusto Pinochet, comandante en xefe del Exércitu. Na mañana del 11 de setiembre de 1973, les cúpules de les Fuercies Armaes y d'Orde llograron rápido controlar gran parte del país y esixeron l'arrenunciu inmediatu de Salvador Allende, quien s'abellugó nel Palaciu de La Moneda. Tres el bombardéu de la sede presidencial, Allende suicidóse y la resistencia nel Palaciu foi neutralizada.
Denominación y discrepancia
Ente partidarios y detractores del golpe d'Estáu chilenu esiste discrepancia al respective de la so denominación: los primeres calificar de pronunciamientu militar, mientres los postreros refuguen tal definición por considerala eufemística. Al respeutu, la guía titulada "¿Golpe militar o pronunciamientu?" (Proyeutu Enllaces MINEDUC en xunto cola Pontificia Universidá Católica de Valparaíso) oldea dambes visiones:
Visión Nᵘ 1: Pronunciamientu militar
Visión Nᵘ 2: Golpe militar
Victoria eleutoral de la Unidá Popular
En quedando en primer llugar na eleición del 4 de setiembre de 1970 col 36,63 % de los votos —constituyendo asina la primer mayoría relativa—, Allende foi escoyíu, a última hora, presidente pol Congresu el 24 d'ochobre. La propuesta de Allende y la Unidá Popular yera tresformar a Chile nun réxime socialista, siguiendo un cursu distintu al d'otros países, al que se llamó «vía chilena al socialismu, con sabor a empanaes y vinu tinto». Esta nueva vía al socialismu, per medios pacíficos y democráticos, tuvo primeramente'l vistu bonu de gran parte de la Democracia Cristiana, que non solo sofitó la eleición de Allende nel Congresu en 1970, sinón que tamién, nel so anterior gobiernu, yá sentara les bases pa procesos de cambéu históricos como la reforma agraria o la nacionalización del cobre. El sofitu inicial a esti modelu —que se reflexó nel 49 % de los votos nes eleiciones municipales de 1971— foise perdiendo pol deterioru de la situación económica, por cuenta de la pocu feliz midida d'imprimir más dineru ensin respaldu, lo que produció un escesu del circulante y, de resultes, una medría na inflación.
Proclamación de Allende
Por cuenta de que nengún candidatu algamó la mayoría absoluta na votación popular na eleición presidencial de 1970, correspondió-y al Congresu Plenu determinar quién sería los presidente, ente les dos primeres mayoríes relatives, el 24 d'ochobre de 1970.
El trunfu llográu por Allende el 4 de setiembre de 1970 plantegó a les fuercies opositores dos alternatives: sofitar a la primer mayoría relativa nel Congresu —como tradicionalmente fixérase en Chile—, o se trataba de torgar que'l candidatu marxista asumiera'l gobiernu.
Pa la derecha, la opción consistía en que nun se respetara la tradición nel Congresu Plenu, de manera tal que, colos sos votos más los de la Democracia Cristiana, ésti escoyera a Alessandri, quien algamara la segunda mayoría. La so teoría yera que Alessandri arrenunciaría ensin asumir y convocaríase a una nueva eleición presidencial, en que se presentaría Frei, y vencería colos votos de dambos sectores. La DC nun aceptó la fórmula, y nesti partíu impúnxose la tesis de Tomic: reconocer el trunfu de Allende en cuenta de un Estatutu de Garantíes, que darréu resultó aprobáu como reforma a la Constitución en 1971.