cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Teoría de la defrontación
Ecuador
El 28 de xineru de 1982 la Comisión Especial d'Asuntos Internacionales de la Cámara Nacional de Representantes encamentó l'adhesión del Ecuador al Tratáu Antárticu espresando nel resolución:
El 6 de xunu de 1987, al aprobar l'ingresu al Tratáu Antárticu, el Congresu reafitó la declaración de 1967.
Na so Constitución Política sancionada en 2008, afitáronse los sos derechos antárticos:
Perú
El 10 d'abril de 1981 el gobiernu peruanu xuntó al Tratáu Antárticu efectuando la reserva de los sos derechos sobre una futura repartida de L'Antártida basáu en considerancies históriques, climátiques, biolóxiques y xeolóxiques.
En 1981 el direutor del Institutu Peruanu d'Estudios Antárticos, Luis Vilchez Lara, fixo una declaración a la prensa espresando la so opinión de que'l Perú tien derechu a un sector antárticu de 600 000 km² ente los meridianos 84° y 90° de Longitud Oeste y hasta el Polu Sur. Vilchez Lara encontó la so opinión na Teoría del condominiu plural de Fauchille y a l'aplicación del principiu del uti possidetis.
En 1989 fundó la Base Machu Picchu y adquirió l'estatus de miembru consultivu.
En 1993 l'Asamblea Constituyente amplió la declaración de 1979:
Uruguái
La teoría espertó tamién l'interés uruguayu en L'Antártida. En 1968 el profesor Julio César Musso, presidente del Institutu Antárticu Uruguayu creáu esi añu, publicó'l llibru Antártida Uruguaya. Al xuntar al Tratáu Antárticu'l 11 de xineru de 1980, Uruguái acutó los sos derechos sobre L'Antártida que pudieren corresponde-y ensin mentar cuálos:
El 22 d'avientu de 1984 creó la Base Científica Antártica Artigas. El 7 d'ochobre de 1985 Uruguái adquirió la categoría de miembru consultivu del Tratáu Antárticu.
Colombia
Más apocayá espertóse l'interés de Colombia sobre L'Antártida, con base na proyeición que la islla de Malpelo daría-y, aplicando la Teoría de la Defrontación, magar que ésta nun lo contempló al ser postulada, amás que dicha proyeición parte d'una zona entendida dafechu nel hemisferiu norte. El 31 de xineru de 1989 Colombia pasó a ser miembru adherente del Tratáu Antárticu.
Crítiques
La teoría recibe'l refugu d'Arxentina y Chile, según tamién el de numberosos estudiosos que la consideren ensin nengún fundamentu llegal. D'alcuerdu a la CONVEMAR, de la cual Brasil y Uruguái son parte, los llendes sobre'l mar nun pueden estendese a más de 200 milles de la mariña, crítica que tamién se fai a la Teoría de los Sectores invocada per Arxentina y Chile y formulada pol senador canadiense Pascal Poirier el 20 de febreru de 1907 pal árticu. Pero estos países basen amás los sos reclamos antárticos en considerancies xeográfiques, históriques y llegales y nel casu d'Arxentina, d'ocupación permanente dende 1904.
Claudia Faniello
Claudia Faniello ye una cantante maltesa d'ascendencia italiana conocida por representar a Malta nel Festival del Cantar d'Eurovisión 2017 col cantar «Breathlessly». A pesar de la so gran voz, nun consiguió clasificase pa la gran final, quedando nel puestu 16 na segunda semfinal, percima de Lituania y per debaxo de Macedonia con 55 puntos.
Primeros años
D'ascendencia italiana, nació'l 25 de febreru de 1988 na ciudá maltesa de Qawra. Tien una hermana, llamada Miriana, y un hermanu, el tamién cantante Fabrizio Faniello, que representó a Malta nel Festival del Cantar d'Eurovisión 2001 y nel Festival del Cantar d'Eurovisión 2006.
Cuando tenía 12 años d'edá, empezó a participar en numberosos programes de televisión y festivales de música, nos que siempres consiguía les primeres posiciones. En 2001 ganó l'espectáculu Talentissimi Juniors, entamáu por Actreact y celebráu nel Hotel Phoenicia de La Valeta. Tamién cabo destacar que al añu siguiente cantó en direuto xunto a la Orquesta Filarmónica de Malta nun eventu benéficu entamáu pola Universidá de Malta, que los sos beneficios diben destinaos íntegramente p'ayudar a los neños más aprobetaos. Nesti eventu tamién foi acompañada polos eurovisivos Julie & Ludwig y el so hermanu Fabrizio.
Polemaetus bellicosus
El águila marcial (Polemaetus bellicosus) ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae. Ye la mayor águila africana y la única representante del xéneru Polemaetus. Distribuyida poles sabanes del centru y sureste del continente, tien un valumbu d'ente 220 y 240 cm. Por ello ye capaz de prindar preses del tamañu d'un chacal o pequeños antílopes, anque lo habitual ye que prinde animales como pintaes, francolines y pequeños mamíferos. Nun se reconocen subespecies.
Claudia Faniello
Primeros años
En 2003 cantó col so hermanu nel Festival Mediterranean Conference y un añu dempués volvió cantar de nuevu col so hermanu y cola Orquesta Filarmónica de Malta, amás xuniéronse Nadine Axisa y Philippa. En 2005 clasificar na cuarta temporada del programa de televisión, Hotspot, y en 2006 foi la ganadora del Festival Kanzunetta Indipendenza col cantar "Ma Nafx", que foi compuesta por Ray Agius.
2006 -
En 2006 presentar por primer vegada a la seleición nacional eurovisiva, Malta Song for Europe, onde antes de consiguir ganalo na actualidá, presentóse un total de 9 vegaes. El primer cantar que presentó foi "High Alert!", cola que quedó en 12ª posición, pero sicasí llogró'l Premiu al Meyor Artista Revelación. Por casu en 2007 a pesar de clasificase pa la semifinal con "L-Imħabba Għamja", quedar a les puertes de la final en 7ª posición, a la que solamente pasaben los seis primeros.
Lalande 26630
Lalande 26630 (HD 128429) ye una estrella na constelación de Llibra, la balanza. Tien magnitú aparente +6,20 y alcuéntrase a 105 años lluz del Sistema Solar.
Carauterístiques
Lalande 26630 ye una nana mariella de tipu espectral F6V con una temperatura efectivo de 6388 K. Ye 3,1 vegaes más lluminosa que'l Sol y tien un radiu aproximao un 33% más grande que'l radiu solar. Xira sobre sigo mesma con una velocidá de rotación de siquier 16 km/s. Tien una masa un 19% mayor que la masa solar y la so edá envalórase ente 2000 y 3300 millones d'años, siendo la so edá más probable 2800 millones d'años. Ye una estrella probe en metales, con una metalicidá —bayura relativa d'elementos más pesaos que'l heliu—, equivalente a 2/3 partes de la del Sol ([Fe/H] = -0,19). Amás, piénsase que Lalande 26630 pue ser una estrella binaria.
Cinemática
Lalande 26630 mover a una velocidá relativa respectu al Sistema Solar de casi 160 km/s, enforma mayor que la de la mayoría de les estrelles de la nuesa redolada. La so órbita galáctica, bien escéntrica (y = 0,62), llévalu a alloñar a una distancia máxima respectu al planu galácticu de 1300 pársecs —nel Sol esta distancia ye de namái 30 pársecs, unes 40 vegaes menor. Ye una estrella del discu gruesu al igual que 72 Herculis o 171 Puppis, esta última estrella de carauterístiques bien paecíes a les de Lalande 26630.
Arconsat
Arconsat ye una comuña francesa del departamentu de Puy-de-Dôme, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Islla d'Irlanda
La Islla d'Irlanda, nomada tamién cenciellamente Irlanda (n'inglés Ireland, en gaélicu irlandés Éire), ye la tercer islla más grande d'Europa, y la ventena del mundiu. Alcuéntrase nel noroeste del continente européu y ta arrodiada por cientos d'islles ya isllotes. Al este d'Irlanda, separtada pol Mar d'Irlanda, ta la islla de Gran Bretaña. Políticamente, la República d'Irlanda comprende cinco sestes partes de la islla, con Irlanda del Norte (perteneciente al Reinu Xuníu) comprendiendo la parte restante. La población de la islla algama poco más de los 6 millones de persones (datos de 2007), siendo 4,4 millones los habitantes de la República (1,7 millones sólo na capital, Dublín, y estrarradios ) y los 1,75 millones restantes son los estimaos n'Irlanda del Norte (800.000 na capital, Belfast, y nucleos averaos ). Éstos son datos persuperiores en comparanza colos rexistraos nos años 1960, pero siguen tando perdebaxu del máximu algamáu a entamos del sieglu XIX, con más d'ocho millones, anterior a la Gran Fame Irlandesa (años 1840).
El nome Irlanda deriva del nome Ériu (n'irlandés modernu, Éire) cola adición de la pallabra xermánica land. La mayoría de los otros nomes occidentales pa Irlanda deriven de la mesma fonte, como nel francés Irlande, n'asturianu, castellanu, italianu, rumanu, aragonés, catalán, gallegu, portugués y vascu, Irlanda, nel alemán, Irland y n'holandés, Ierland.
Xeografía política
thumb|right|270px|Mapa d'Irlanda qu'amuesa la [[República d'Irlanda ya Irlanda del Norte]]
La islla d'Irlanda tien dos xurisdicciones estremaes:
Tradicionalmente, Irlanda ta dixebrada en cuatro provincies: Connacht, Leinster, Munster y Ulster; y, nun sistema desendolcáu ente los sieglos XIII y XVII, 32 condaos. Ventiseis de los condaos s'atopen na República d'Irlanda, y los seis restantes son los que componen Irlanda del norte (toos nel Ulster). Notablemente, basaos en llendes establecíes nel periodu de la Edá Moderna, l'Ulster ya Irlanda del Norte nun son sinónimos dafechu, ya que los condaos de Cavan, Donegal y Monaghan, pertenecientes al Ulster, son alministrativamente parte de la República d'Irlanda. Pesie a tóu, "Ulster" ye dafechu emplegáu coloquialmente como sinónimu d'Irlanda del Norte. Amás d'eso, los condaos de Dublín, Cork, Limerick, Galway, Waterford y Tipperary tienen sío dixebraos n'árees alministratives más pequeñes, pero siguen siendo consideraos oficialmente condaos nel Ordnance Survey Ireland (n'asturianu Serviciu Oficial de Cartografía d'Irlanda). D'otra miente, los condaos n'Irlanda del Norte nun tienen utilidá dala por parte'l gobiernu llocal, pesie a que consérvense eses fronteres pa actividaes de tipu deportivu, fenómenos culturales y tamién determinaes ceremonies.
Instituciones de tola islla
Pesie a la dixebra constitucional d'Irlanda, la islla opera como una sola identidá nun númberu determinau d'árees. Con unes poques notables esceiciones, la islla opera como una unidá singular nes denominaciones de más altu gráu relixosu y en bayura campos económicos, pesie a emplegar dos monedes estremaes. Hai tamién aspeutos nos que la islla sigue siendo'l marcu únicu territorial, como ye'l casu de los deportes del hurling, fútbol gaélicu, rugbi, golf, críquet y ḥoquei.
L'Alcuerdu de Vienres Santu permite, en determinaos campos, una gobernabilidá sobre tola islla. Por exemplu, un Conseyu Ministerial Norte-Sur foi establecíu como foru nel que ministros de los gobiernos de la República y l'Asamblea d'Irlanda del Norte pudieren aldericar temes que competen a dambes partes y tamién pa formular polítiques d'aplicación en dambos territorios en dolce "árees de cooperación", como agricultura, mediu ambiente y tresporte. Seis d'eses dolce polítiques foren proporcionaes coles pruebes práutiques, como ye'l casu de la Food Safety Promotion Board (Xunta de Promoción de la Xuridá Alimentaria). Tamién el marketing del turismu ye controlao por una bas qu'abarca Irlanda nel so conxuntu, baxo'l nome de Tourism Ireland (Turismu Irlanda).
Dos partíos políticos, Sinn Féin y Partíu Verde Irlandés, preséntense a les eleiciones y ocupen escaños parllamentarios en dambes xurisdicciones. El mayor partíu de la República d'Irlanda, el Fianna Fáil, consideró estender la so organización a irlanda del Norte, quiciaves vía fusión con otru partíu políticu, el Partíu Democráticu Obreru y Social (SDLP).
Un númberu significante de periódicos na islla son asoleyaos en dambos territorios, como ye'l casu d' Irish Times, The Irish Independent, The Sunday Business Post, The Irish Star, Lá Nua etc. y contienen noticies asocedíes en cualaquier parte de la islla. Otros inclúin ediciones específiques pa cada llugar, como la edición na República d'Irlanda de The Sunday World, que tien edición nel Reinu Xuníu como The News of The World. El periódicu Irish Times inclúi noticies tamién d'Irlanda del Norte na so seición "Home" (Llar), pesie al fechu de que, a priori, ta basao na República d'Irlanda. Notables esceiciones d'ésto inclúin The Belfast Telegraph y Sunday Life (pesie a qu'estos entítulos pertenecen al mediu irlandés Independent News and Media, editor del The Irish Independent). Otru periódicu irlandés como Independent News and Media y Thomas Crosbie Holdings espubliza de forma llocal n'estremaes ciudaes en dambes partes d'Irlanda. Ye más, munches de les cadenes de televisión emiten pa tola islla, como RTÉ, TG4 y UTV (pesie a que les señales son rellativamente peores nes árees más remotes).
Una pergrande actividá medrante d'actividá comercial opera en tola islla, un desendolcu que ye en parte facilitáu poles dos xurisdiccionesa como correspondientes miembros de la Xunión Europea. Tien habío llamaes pa la creación d'una "economía conxunta" dende miembros de la comunidá d'empresarios y llexisladores dende dambos llaos de les llendes, de forma que puedan beneficiase de les economíes d'escala y pa da-y puxu a la competitividá en dambes xurisdicciones. Éste amás ye un puntu fixu tanto pal gobiernu de la República como pa los partíos nacionalistes de l'Asamblea d'Irlanda del Norte. Un área comercial na que ya ta operándose a nivel xunitariu ye nel mercáu de la llectricidá, y hai planes pa la creación un mercáu del gas natural a nivel únicu.
El 17 de marzu ye celebrao en tola islla d'Irlanda el pernomáu Día de San Patriciu.
Xeografía
Un aniellu de montes costeros alrodia les planicies del centru d'Irlanda. La cima más alta ye Carrauntoohil (Corrán Tuathail n'irlandés) nel condáu de Kerry, con 3.406 pies (1.038m). El ríu Shannon, con 240 milles (386km) ye'l más llargu d'Irlanda. La bayura de vexetación, un productu del apacible clima y orbayu frecuente, ye'l que-y otorga'l nome a Irlanda de la "Islla Esmeralda". L'área de la islla ye de 32.591 milles² (84.412km²).
La tierra de peores carauterístiques pal cultivu alcuéntrase nos condaos del sureste y oeste. Estes árees son permontañoses y rocoses, con dramáticos panorames, herencia atributiva del términu "la Islla Esmeralda".
Clima
Otres estadístiques amuesen que los mayores niveles de precipitaciones rexistraos enxamás foren 156,1 pulgaes (3.964mm) nel Ballaghbeena Gap en 1960. L'añu más secu rexistráu foi 1887, con sólo 14 pulgaes (356,6mm), en Glasnevin, demientres que'l periodu más llargu de seca dafechu rexistróse en Limerick, onde nun llovió demientres 38 díes ente abril y mayu, en 1938.
El clima ye típicamente insular, y como resultáu de los vientos llentos moderaos que tienden a predominar del sureste atlánticu, ye un clima temperáu, evitando les temperatures estremes de munches otres rexones xeográfiques mundiales asitiaes nes mesmes llatitúes.
Les partes interiores son más templaes en branu, pero tamién más fríes n'iviernu, aproximadamente unos 40 díes so la temperatura de conxelamientu (32 °F/0 °C) nes rexones internes, frente a los 10 díes añales na costa. Davezu, Irlanda resulta afeutada por foles de calor, más recientemente en 1995, 2003, y 2006.
Xeoloxía
thumb|Paisax irlandés Xeolóxicamente la islla consiste nun númberu de provincies: nel más llonxanu oeste de Galway y Donegal ye un gráu metamórficu de mediu a altu, y con afinidá a un complexu ígneu d'Oroxénesis caledonia. A lo llargo del sureste del Ulter, y estendiéndose pel sureste hasta Longford y el sur de Navan, ye una provincia de roques ordovicies y silúriques con más afinidá a les Southern Uplands (provincia escocesa, significa Tierres Altes del Sur). Más al sur, hai un área a lo llargo de la costa de Wexford con constitución d'intrusiones de granitu, con más afinidá faza roques de tipu ordovícicu y silúricu al estilu galés.
Nel suroeste, alrodiu de la Bahía de Bantry y los montes de Macgillicuddy's Reeks, dase un área sustancialmente deformada pero sólo con delles roques metamorfoseades de la era del Devónicu.
Esti aniellu xeolóxicu parcial de roca duro ta cubiertu d'una manta de llimu del Carboníferu qu'aporta hasta más allá del centru'l país, dando esi llímite col comparable fértil, frondosu y famosu paisax del país. Nel distritu de The Burren alrodiu de Lisdoonvarna, na costa oeste, tien amás desendolcáu carauterístiques karstificaciones. N'otres partes, una mineralización significantemente estratificada de zinc s'atopa nos llimos (alrodiu les villes de Silvermines y Tynagh).
Continúa aínda una esploración a la busca d'hidrocarburos al mesmu tiempu. El primer y mayor alcuentru foi'l campu de gas natural de Kinsale Head, en Cork/Cobh, por Marathon Oil a mediaos de los años 1970. Más recientemente, en 1999, Enterprise Oil anunció el descubrimientu del Corrib Gas Field. Esto tien incrementao muncho l'actividá na costa occidental, paralelamente a les "rexones petrolíferes d'Europa", siguiendo'l desendolcu d'esta zona como provincia petrolífera propiamente dicha. La esploración continúa, con una meta bien planeada sobre'l norte de Donegal p'agostu de 2006, y con intenciones d'esplorar incluso nel Mar d'Irlanda y la Canal de San Xurde.
Vida xabaz
Irlanda tien menos especies animales y vexetales que Gran Bretaña o centroeuropa debio a que convirtióse n'islla poco dempués de la cabera glaciación, hai unos 10.000 años. Na islla puen atopase munchos hábitats estremaos, incluyendo tierres de cultivu, viesques abiertes, viesques temperaes d'árboles de fueya caduca, plantaciones de coníferes, pantanos y turbes, y dellos hábitats costeros. Según la WWF, el territoriu d'Irlanda pue dixebrase en dos ecorrexones: les viesques celtes de fueya caduca y les viesques llentes noratlántiques d'árboles perennes.
Fauna
Sólu 26 especies de mamíferos son natives d'Irlanda, ya que foi aisllada d'Europa cola xubía del nivel del mar dempués de la Edá de Xelu. Delles especies, como'l raposu roxu, el perrucuspín y el melandru son percomunes, dimientres qu'otres, como la llebre irlandesa, el ciervu roxu y la fuina sonlo en menos midía. Na vida xabaz acuática, con especies como la tortuga, el tiburón, la ballena y el tofiñu, son comunes nes sos costes. Unes 400 especies de páxaros tienen sío catalogaes na islla. Munches d'eses son migratories, incluyendo l'andolina común. Munches de les especies de páxaros d'Irlanda provienen d'Islandia, Groenlandia, África, ente otros territorios. Nun esisten les xerpes, y sólo un reptil (el llargatu común) ye nativu del país. Ente les especies estintes consten l'alce irlandés, elllobu, l'alca xigante y otros. Dellos páxaros previamente estintos, como l'águila dorada, tienen sío hai poco reintroducíes na islla dempués de décades d'estinción llocal.
Los agricultores n'Irlanda davezu empleguen patrones que llimiten l'hábitat natural, particularmente pa mamíferos xabaces grandes con grandes necesidaes territoriales. Al nun haber depredador de máximu nivel na islla, les poblaciones d'animales que nun puen ser controlaes por pequeños predadores (como'l raposu) son controlaes añalmente mediante la elliminación de númberos controlaos d'individuos, como con poblaciones semisaxabaces de ciervos.
Flora
fitoxeográficamente, Irlanda pertenez a la provincia europea atlántica de la Rexón Circumboreal, dientro del Reinu Boreal. Fasta la era medieval irlanda tien tao altamente poblada de carbayos, pinos, fayes y abedules. Les viesques agora cubren aproximadamente'l 9% de la islla (4.450km²). Debio al so clima, munches especies, incluyendo delles subtropicales como les palmeres, atópense na islla. Gran parte del tarrén consiste en praos, y hai milenta especies de flores silvestres. El toxu (Ulex europaeus), alcuéntrase davezu nes tierres altes, y los felechos son percomunes nes rexones más llentes, especialmente en partes occidentales d'Irlanda. Ye'l llar de cientos d'especies de plantes, delles de les cuales son úniques na islla. El país amás tien sío invadíu por dellos tipos d'herba, como ye'l casu de la especie Spartina anglica.
La flora acuática ye la propia de climes frío-temperaos. El númberu total d'especies pue clasificase en:- Rhodophyta: 264; Heterokontophyta: 152; Chloropyta: 114; Cyanophyta: 31, dando en conxuntu un total de 574 especies. Inclúinse especies rares como: Itonoa marginifera (J.Ag.) Masuda & Guiry); Schmitzia hiscockiana Maggs & Guiry; Gelidiella calcicola Maggs & Guiry; Gelidium maggsiae Rico & Guiry, y en caberu llugar Halymenia latifolia P.Crouan & H.Crouan ex Kützing. El país tien sío invadido por delles especies d'ocle, d'ente les qu'agora tan bien asitiaes: Asparagopsis armara Harvey (que ye d'orixe australianu y foi rexistrada per primer vegada por M. De Valera en 1939); Colpomenia peregrina Sauvageau (agora abundante llocalmente, y rexistrada per primer vegada nos años 1930); Sargassum muticum (Yendo) Fensholt (agora bien establecida nun númberu de llocalidaes costeres del sur, oeste y noreste); y Codium fragile ssp. fragile (anteriormente rexistrada como ssp. tomentosum), bien asitiada anguaño. Codium fragile ssp. atlanticum tien hai poco sío aceutada como llariega, pesie a que demientres bayura d'años foi considerada especie foriata ya invasora.
L'impautu de l'agricultura
La llarga historia de la producción agrícola, xunto colos modernos ya intensivos métodos de cultivu (ocmo pesticides y l'usu de fertilizantes), tien causao una presión seleutiva perfuerte n'Irlanda y na so biodiversidá. L'escurrimientu de contaminantes a riachuelos, ríos y llagos tien orixinao un impautu pergrande nos ecosistemes d'agües dulces. Una tierra verde pal cultivu y pastoríu llima l'espaciu pal establecimientu de les especies llariegues. De todes formes, les sebes, emplegaes tradicionalmente pal mantenimientu y asitiamientu de llímites ente terrenos d'estremaes propietarios, poseen un papel d'abellugu pa la flora xabaz. Los sos ecosistemes estiéndense per tol territoriu y autúen como una rede de conexones que preserva restos del ecosistema que una vegada ocupó tola islla. Sovenciones provenientes de la PAC (Política Agraria Común), que sofitaben estes práutiques agrícoles, tan agora baxo reforma. El CAP aínda sovenciona delles práutiques con bastante potencial de desaniciu, anque de toes formes, les recientes reformes tienen, gradualmente, ido deslligao los subsidios de los niveles de producción, y tienen ido lligándose más a cuestiones medioambientales y otros requerimientos.
Les viesques, ocupando un 10% aproximadamente de la superficie de la islla, tienen un usu cuasi esclusivu pa la producción comercial. Les árees forestales típicamente consisten en plantaciones monocultivu d'especies non-natives pertenecientes a hábitats nun afayaízos pa soportar un ampliu rangu d'especies natives d'invertebraos. Restos d'especies forestales natives puen atopase disperses a lo llargo la islla, sobre tóu nel Parque Nacional de Killarney. Les árees naturales requieren de cercaos pa prevenir que cabres y oveyes pasten n'escesu neses árees. Ésti ye un de los factores cimeros que previenen la rexeneración natural de los montes a lo llargo de munches rexones de la islla.
Historia
thumb|right|Pasiellu de tumbes de la Edá de Piedra en [[Carrowmore, condáu de Sligo]]
Un llargu periodu climáticu fríu prevaleció fasta'l final de la cabera glaciación, hai unos 9.000 años, y la mayoría d'Irlanda atopábase cubierta de xelu. El nivel del mar yera más baxu entós, ya Irlanda, como la so vecina Gran Bretaña, en llugar de ser islles yeren parte del gran continente européu. Nel Mesolíticu (na edá de piedra) pueblos aportaron, aproximadamente dempués del 8000 e.C.. L'agricultura aportó col Neolíticu ente los años 4500 y 4000 e.C., cuando les oveyes, cabres, ganáu y los cereales foren importaos dende'l sureste continental européu. Nos Campos de Céide, nel condáu de Mayo, un estensu campu sistema de campu neolíticu (posiblemente'l más vieyu del mundiu) tiense preservao baxo una manta de turba. Consistente en pequeños campos separtaos ún del otru pos muries de piedra seques, los Céide Fields foren cultivaos demientres bayura sieglos ente los años 3500 y 3000 e.C.. El trigu y la cebada yeren los cultivos cimeros.
La Edá del Bronce, qu'entamó alrodiu del añu 2500 e.C., dio a la producción d'ornamentos ellaboraos fechos d'oru y bronce, armes y ferramienta. La Edá del Fierro n'Irlanda ta asociada colos pueblos conocíos como celtes. Tradicionalmente, piénsase que los celtes colonizaron Irlanda nuna serie de foles ente los sieglos VIII y I e.C., colos galos, la cabera fola de celtes, conquistando la islla y dividiéndola en cinco o más reinos. Munchos científicos y académicos agora favorecen el puntu de vista que-y da puxu a la difusión coltural dende allende'l mar sobre la teoría de la colonización significativa, como paez demostrase col Home de Clonycavan. Los romanos refiriéronse a Irlanda como Hibernia y/o Scotia. Claudiu Ptoleméu nel añu 100 rexistró les tribus y xeografía d'Irlanda. Munchos de los datos recoyíos tan llimitaos a la poesía irlandesa, mitos y arqueoloxía. La rellación ente Roma y les tribus d'Hibernia nun ye ñidia, y les úniques referencies consisten n'escritos romanos.
Na era medieval, un monarca (tamién conocío como'l Gran Rei) gobernaba sobre les (naquelles, cinco) provincies d'Irlanda. Eses provincies tamién teníen el so propiu rei caúna, quien al menos nominalmente yera nomáu pol monarca residente en Tara. El sistema xudicial escritu yera la Llai de Brehon, y yera alministráu por xuristes profesionalizaos, conocíos como los Brehons.
Según les primeres críniques medievales, nel 431, l'obispu Paladiu aportó a Irlanda nuna misión, unviáu pol Papa Celestine I pa obrar como pastor de los irlandeses "ya creyentes en Cristu". A fin de cuentes, yera una estratexa pa convertir la Ilesia Celta al catolicismu romanu. Les mesmes cróniques rexistren que San Patriciu, santu patrón d'Irlanda, aportó nel 432. Hai un contínuu alderique sobre les misiones de Paladiu y Patriciu, pero'l consensu xeneral ye que dambos esistieron y qu'analistes del sieglu VII quiciaves confundieron delles de les sos actividaes ente dambos. Paladiu paez ser que foi a Leinster, demientres que Patriciu créyese que tendría ido al Ulster, onde ye probatible que pasare el so tiempu en cautividá como home mozu.
thumb|right|220px|[[Castiellu d'Aughnanure|Aughnanure, el castiellu cimeru d'O'Flaherty.]] Dende 1169, Irlanda sofrió la invasión cambro-normanda por parte de señores de la guerra, liderada por Richard de Clare, segundu Conde de Pembroke (Strongbow), nuna invitación del entós Rei de Leinster. En 1171, el Rei Enrique II d'Inglaterra viaxó a Irlanda y reclamó la soberanía de la islla, forciando a los señores de la guerra cambro-normandos y dellos reis gaélico-irlandeses a aceutálu como'l so señor, argumentando tal movimientu cola posición que-y otorgaba la Bulda Laudabiliter de 1155 asoleyada pol Papa Adrianu IV (por mor de la negativa del los monesterios irlandeses a ser controlaos pol propiu Papa). La llei inglesa foi introducida a partir del sieglu XIII n'Irlanda. En acabando'l sieglu XIII los Hiberno-normandos teníen establecío'l sistema feudal a lo llargo de la mayoría de les tierres baxes d'Irlanda. El so asentamientu carauterizose pol establecimientu de los barones, señoríos, ciudaes y grandes comunidaes monástiques, dueñes d'amplies estensiones de terrenos, y el sistema de los condaos. Les ciudaes de Dublín, Cork, Wexford, Waterford, Limerick, Galway, New Ross, Kilkenny, Carlingford, Drogheda, Sligo, Athenry, Arklow, Buttevant, Carlow, Carrick-on-Suir, Cashel, Clonmel, Dundalk, Enniscorthy, Kildare, Kinsale, Mullingar, Naas, Navan, Nenagh, Thurles, Wicklow, Trim y Youghal taben so'l control hiberno-normandu.
Nel sieglu XIV l'establecimientu inglés entamó un periodu de declive en bayura zones, como por exemplu Sligo, onde'l territoriu foi reocupao por delles divisiones familiares gaéliques (septs). La presencia inglesa medieval n'Irlanda foi noqueada pola apaición de la Peste Prieta, qu'aportó a la islla nel añu 1348. Dende finales del sieglu XV, la llei inglesa tornó a espardise pela islla, primeru gracies al esfuerciu de los Condes de Kildare y Ormond, y dempués poles actividaes del Estáu Tudor baxo aición d'Enrique VIII y María y Sabela. Esto resultó cola completa conquista d'Irlanda en 1603 y la final cayida de la cadarma social y política gaélica n'acabando'l sieglu XVII, como resultáu de les colonizaciones protestantes inglesa y escocesa nes Plantaciones d'Irlanda,y les Guerres de los Tres Reinos y la Guerra Xacobina. Aproximadamente 600.000 persones, cerca de la metá de la población d'Irlanda, morrió demientres la conquista d'Irlanda a manes de Cromwell. thumbnail|150px|Aforcamientu d'un sospechosu de ser miembru de la [[Society of United Irishmen''.]] Dempués de la rebelión irlandesa de 1641, los católicos irlandeses y nun-conformistes protestantes foren escluyíos del drechu a votu y la representación nel Parllamentu irlandés. La nueva clas gobernante y protestante inglesa yera conocida como l'Ascendencia Protestante ( The Protestant Ascendancy). N'acabando'l sieglu XVIII la totalidá del Parllamentu Anglicanu irlandés alcordó un gran decretu d'independencia del parllamentu Británicu qu'ésti previamente retuvo. Baxo lleis penales, nengún católicu irlandés podía tener un asientu nel Parllamentu d'Irlanda, índa cuando'l 90% de la población nativa yera católico-irlandesa nel momentu en que la primer prohibición fízose vixente, nel añu 1691. Esta prohibición foi siguía por otres en 1703 y 1709 como parte d'un sistema que comprendía desaventaxar a la comunidá católica y amenorgar l'efeutu de los protestantes disidentes. En 1798 munchos miembros d'esta tradición discrepante fixeron causa común colos católicos nuna rebelión inspirada y liderada pola Society of United Irishmen (Sociedá d'Irlandeses Xuníos). Foi puesta n'escena col envís de crear una Irlanda independiente dafechu, com un estáu de constitución republicana. Pesie a los sofitos de Francia, la Rebelión Irlandesa de 1798 foi reducía poles fuercies britániques.
En 1800 el Parllamentu Británicu (y consecuentemente l'irlandés) dieron pasu al Acta de Xunión que, en 1801, xunió'l Reinu d'Irlanda y el Reinu de Gran Bretaña pa crear el Reinu Xuníu de Gran Bretaña ya Irlanda. El pasu del Acta de Xunión nel Parllamentu Británicu algamóse con sustanciales mayoríes, en parte (según documentos contemporáneos) debio a sobornos, concesión de periatos, y poniendo en dubia l'honor de los cargos con tal de facese colos votos. Con ello, Irlanda pasó a ser parte d'un estensu Reinu Xuníu, gobernáu pol Parllamentu del Reinu Xuníu en Londres.
La Gran Fame, qu'entamó nos años 1840, causó la muerte d'un millón d'irlandeses asina como la emigración de cuasi un millón d'otros tantos. En acabando los años 1840, como resultáu de la gran fame, la metá de tolos inmigrantes a los Estaos Xuníos yeren d'orixe irlandés. Un total de 35 millones d'estauxunidenses (12% del total de la población) rexistraba ascendencia irlandesa nel añu 2005 na American Community Survey (Serviciu Americanu a la Comunidá). La emigración n'Irlanda siguió como resultáu de la fame y siguió descendiendo la población de la islla hasta aportar a avanzao'l sieglu XX. El máximu d'habitantes rexistrao n'Irlanda enantes de La Gran Fame yeren 8 millones nel censu de 1841, y dempués d'ello la población ya nunca tornó a ese nivel.
El sieglu XIX y los entamos del XX vieron el xurdimientu del nacionalismu irlandés ente la población romano-católica. Daniel O'Connell lideró una campaña esitosa pola emancipación católica, pasando'l Parllamentu del Reinu Xuníu. Una subsecuente campaña pa refugar l'Acta de Xunión, a diferencia de l'anterior, nun llegó a conseguise. Más tarde, Charles Stewart Parnell y otros ficieron campaña pol autogobiernu o Home Rule (Llei Llariega). Los protestantes, perconcentraos nel Ulster y que s'autoconsideraben tan británicos como irlandeses, opusiéronse dafechu a tala llei baxo lu qu'ellos nomaron los intereses sureños y católicos. Pa prevenir la llei llariega los Voluntarios del Ulster foren formaos nel añu 1913 baxo'l liderazgu de Lord Carson, y pa imponer tala llei llariega formáronse los Voluntarios Irlandeses nel sur nel añu 1914 baxo'l mandu de John Redmond. Rebeliones armaes, como la del Alcíu de Pascua de 1916, y la Guerra de la Independencia Irlandesa de 1919, diéronse llugar n'este periodu. En 1921, un tratáu foi concluyíu ente'l Gobiernu Británicu y los llíderes de la República Irlandesa, como la figura de Michael Collins. El tratáu reconocía los dos estaos, creando l'Acta de Gobiernu d'Irlanda de 1920. Irlanda del Norte almitiría la Home Rule y entraría nel nuevu estáu irlandés llibre salvo que fore refugao pola mesma, y debio a que la mayoría de la so población yera protestante, asina foi, escoyendo siguir formando parte del Reinu Xuníu, incorporando, pesie a tóu, endientru de les sos llendes significantes minoríes católiques y nacionalistes. Una Comisión de Llendes foi establecida p'algamar un alcuerdu sobre éstes ente dambos estaos, anque foi abandonada dempués de recomendar sólo un insignificante númberu de cambeos nos llímites. Los desalcuerdos sobre delles disposiciones del tratáu llevaron a una dixebra nel nacionalismu irlandés, entamando la Guerra Civil Irlandesa, la cual finó nel añu 1923 cola derrota de les fuercies anti-tratáu, ya incluso cola muerte del cabezaleru del nuevu gobiernu irlandés, Michael Collins.
Independencia d'Irlanda: L'Estáu Llibre Irlandés, Éire, Irlanda
thumbnail|left|Bandera de la [[República d'Irlanda]] El tratáu anglo-irlandés foi ratificáu pol Dáil Eireann en xineru de 1922 por 64 votos contra 57. La minoría refugó aceutar el resultáu de forma qu'ello desembocó na Guerra Civil Irlandesa, que duró hasta l'añu siguiente. El 6 d'avientu de 1922, en mediu de la Guerra Civil, L'Estáu Llibre Irlandés fízose vixente. Demientres los sos primeros años l'estáu foi gobernáu por los vencedores de la Guerra Civil. De toes formes, nos años 1930 el partíu Fianna Fáil, que yera'l partíu de los que refugaren el tratáu, foi elixíu como nuevu partíu gobernante. El partíu propunxo, y asina lu aceutó l'electoráu nun referendu en 1937, una nueva constitución que camudó'l nome dEstáu Llibre Irlandés a Éire o na llingua inglesa, Ireland' (artículu 4 de la Constitución).
L'estáu irlandés foi neutral dimientres la Segunda Guerra Mundial, que yera conocida internamente como La Emerxencia (The Emergency n'inglés). Ufiertóse aida a los Aliaos, especialmente n'Irlanda del Norte. Ta estimáu qu'unos 50.000 voluntarios d' Éire/Irlanda xuniéronse a les fuercies armaes britániques dimientres esta guerra. En 1949, Irlanda declaróse a sí mesma república, pasando a nomase tal y como ye conocida agora, República d'Irlanda/''Poblacht na hÉireann.
Irlanda esperimentó una gran escala d'emigración nos años 1950 y de nuevu nos años 1980. Dende 1987 la economía meyoró y nos años 1990 entamóse a ver l'inesperáu ésitu económicu, un fenómenu conocíu como'l Tigre Celta ("Celtic Tiger" n'inglés). Nel 2007 yá se convirtiere nel quintu país más ricu (en términos de PIB per cápita) del mundiu, y nel segundu más ricu na Xunión Europea, pasando de ser un recibidor netu de los Fondos Europeos a ser un contribuidor dafechu pal periodu de 2007 a 2013, y de ser un país d'alta tasa emigratoria a ser un de los de mayor tasa d'inmigración. N'ochobre de 2006 entamaron conversaciones los gobiernos de la República d'Irlanda y Estaos Xuníos pa negociar una nueva política d'inmigración ente dambos países, en rempuesta del riscar de la economía irlandesa y el deseyu de munchos ciudadanos estauxunidenses de colar a Irlanda a la busca d'un trabayu.
Irlanda del Norte
thumb|L'emblema del Ulster, usao como bandera del yá nun esistente [[Comité Executivu del Conceyu Privau d'Irlanda del Norte|Gobiernu d'Irlanda del Norte de 1953 - 1972, agora estreoficialmente por delles organizaciones deportives que representen a la zona, delles autoridaes llocales de control xunionista y llealistes.]] thumb|Edificios del Parllamentu, asitiamientu actual de l'[[Asamblea d'Irlanda del Norte.]]
Irlanda del Norte foi creada como una división alministrativa del Reinu Xuníu pol Acta de Gobiernu d'Irlanda de 1920. Dende 1921 a 1972, Irlanda del Norte disfrutó d'un autogobiernu col Reinu Xuníu, col so propiu parllamentu y primer ministru.
Na primer metá del sieglu XX Irlanda del Norte foi enforma golpeada pola llucha de la Guerra Civil, y amás hebo esporádicos episodios de violencia intercomunal ente nacionalistes irlandeses y xunionistes demientres les décades que vinieron darréu a la dixebra. Pese a que l'Estáu Llibre Irlandés foi neutral demientres la Segunda Guerra Mundial, Irlanda del Norte, como parte del Reinu Xuníu nun lu foi, y quedó envuelta nel esfuerciu británicu de guerra (anque ensin el serviciu militar, que sí foi introducíu en Gran Bretaña). A parte d'eso, Belfast sofrió un bombardéu por parte la Luftwaffe alemana nel añu 1941.
Nes eleiciones del periodu de 1921 a 1972 al gobiernu rexonal, les comunidaes protestantes y católiques d'Irlanda del Norte votaben ca una d'amplia manera en llinies mui sectaries, dando como resultáu nel Gobiernu d'Irlanda del Norte (elixíu por sistema eleutoral plural dende 1929) al control por parte'l Partíu Xunionista del Ulster. Col tiempu, la minoría católica entamó a sentise más y más alienada pol gobiernu rexonal, con una disafección adicional alitada con práutiques como'l gerrymandering del Distritu de Derry, y la presunta discriminación escontra católicos na concesión de viviendes y emplegu.
Hebo bayura intentos políticos (caberamente infructuosos) pa da-y fin al "The Troubles", como l'Alcuerdu de Sunningdale de 1973 y l'Alcuerdu anglo-irlandés de 1985. En 1998, tres l'altu del fueu provisional del IRA y les conversaciones billaterales, l'Alcuerdu de Belfast concluyó y foi ratificáu por referendu. Este alcuerdu buscaba retornar al autugobiernu d'Irlanda del Norte na bas de la partición del poder ente dambes comunidaes. La violencia baxó enforma dempués de firmase l'alcuerdu, y el 28 de xunetu de 2005, l'IRA Provisional anunció'l final de la so campaña armada y qu'inspeutores internacionales d'armes supervisaríen lo qu'ellos nomaron como'l desarme dafechu del IRA. L'asamblea d'Irlanda del Norte foi suspendía delles vegades, pero l'8 de mayu de 2007 foi reestablecida.
Dende'l 2 d'agostu de 2007, los británicos finaron oficialmente'l soporte militar a la policía d'Irlanda del Norte, entamando a retirar les tropes. En 1972 les tropes britániques n'Irlanda del Norte yeren más de 25.000, demientres que tres d'eso malpenes algamen los 5.000 soldaos nel territoriu.
Ciencia
Irlanda tien una hestoria rica no que cinca a la ciencia y ye conocida pola so escelencia na busca ya investigación científiques, dirixíes por bayura d'universidaes. Destaca sobre tóu les contribuciones d'Irlanda a la teunoloxía de la fibra óptica y teunoloxíes asemeyaes.
Otros físicos irlandeses destacaos inclúin Ernest Walton (ganador del Premiu Nobel de Física en 1951 con Sir John Douglas Cockcroft por separtar el nucleu d'un átomu de mena artificial y por contribuciones nel desendolcu d'una nueva teoría pala ecuación d'ondes), George Johnstone Stoney (famosu por introducir el términu electrón en 1874 y como tíu del físicu George FitzGerald y familiar llonxanu del matemáticu Alan Turing), Joseph Larmor (quien predixo el fenómenu de la dilatación del tiempu, y espublizó un artículu describiendo la contraición de Lorentz unos dos años enantes que'l propiu Hendrik Lorentz, y unos 8 años enantes qu'Albert Einstein), John Stewart Bell (famosu por ser el facedor del Teorema de les campanes y el so papel no que cinca al descubrimientu de l'Anomalía de Bell-Jackiw-Adler, de la que Bell foi nomáu pal Premiu Nobel), George Francis FitzGerald, sir George Gabriel Stokes y munchos otros.
L'Institutu d'Estudios Avanzaos de Dublín (DIAS) foi establecío en 1940 pol Taoiseach Éamon de Valera. En 1940, el físicu Erwin Schrödinger recibió una invitación p'aidar a establecer l'Institutu. Conviertióse nel Direutor de la Escuela de Física Teórica, quedando ehí por 17 años, demientres los cuales convirtióse nun ciudadanu irlandés más.
Lliteratura y arte
Pa ser una islla de relativamente poca población, Irlanda tien una desproporcionada contribución al mundiu de la lliteratura en toles sos estayes, la mayoría de les vegaes n'inglés. La poesía n'irlandés representa la poesía vernácula más antigua d'Europa, colos primeros escritos conservaos datando del sieglu sestu; Jonathan Swift, aínda anguaño nomáu como'l cimeru sátiru n'llingua inglesa, foi perpopularmente conocíu en sos díes por obres como Los Viaxes de Gulliver y Una Propuesta Modesta, y aínda permanez siéldolu. Más recientemente, Irlanda tien dao cuatro gallardoniaos col Premios Nobel de Lliteratura: George Bernard Shaw, William Butler Yeats, Samuel Beckett y Seamus Heaney. Anque nun seya un gallardoniáu col Premiu Nobel, James Joyce ye altamente consideráu como un de los escritores más significantes del sieglu XX; el mesmu Samuel Beckett refugó atender él mesmu a la ceremonia de los Premios en protesta por un tener sío gallardoniáu pa entós el propiu Joyce. La novela de Joyce, de 1922, Ulises ta considerada uno de los más importantes trabayos en lliteratura modernista, y la so vida ye celebrada anualmente el 16 de xunu en Dublín en forma de les celebraciones del Bloomsday.
Los entamos de la historia del arte visual n'Irlanda son davezu consideraos col entamu de los tallaos atopaos en nucleos como Newgrange. Son artefautos dataos de la Edá del bronce, particularmente oxetos ornamentales d'oru, y los tallaos relixosos y manuscritos ilustraos del medievu. Demientres el cursu de los sieglos XIX y XX, una fuerte tradición indíxena de pintura xorreció, incluyendo figures como John Butler Yeats, William Orpen, Jack Yeats y Louis le Brocquy.
La lliteratura moderna irlandesa sigui perlligada davezu a la so herencia rural, viéndose n'escritores como John McGahern y poetes como Seamus Heaney. Finalmente, hai un xorrecer del movimientu artísticu perimportante en munchos centros irlandeses, más particularmente en Galway.
Música y danza
La tradición irlandesa de la música folk y la danza ye tamién perconocía. A mediaos del sieglu XX, demientres la sociedá irlandesa intentaba modernizase, la música tradicional paecía cayer nel escaezu por mor d'esi fenómenu, sobre tóu en zones urbanes. Pesie a too, nos años sesenta, y gracies en bona midida al movimientu de música folk americana, hebo un rexurdir del interés na tradición irlandesa. Este rexurdir foi lideráu, ente otros, por grupos de música como The Dubliners, The Chieftains, The Wolfe Tones, los Clancy Brothers, Sweeney's Men, y xente individual como Seán Ó Riada y Christy Moore. Les músiques tradicionales irlandesa y escocesa amás amuesen delles carauterístiques compartíes.
Col pasu del tiempu, grupos y músicos incluyendo a Horslips, Van Morrison, y Thin Lizzy entamaron a incorporar elementos de la música tradicional al idioma de la música rock, creando un nuevu modelu de música. Demientres los años 1970 y 1980, la distinción ente músicos tradicionales y de rock enturbióse, com munchos individuos qu'entamaben a mezar d'ambos estilos, nun dexando ñidies les llendes ente dambes músiques. Too esto pue vese reflexao si mos averamos más al presente, como con artistes y grupos como son U2, Enya, Flogging Molly, Moya Brennan, The Saw Doctors, Bell X1, Damien Rice, The Corrs, Aslan, Sinéad O'Connor, Clannad, The Cranberries, Rory Gallagher, Westlife, B*witched, BoyZone, Gilbert O'Sullivan, Black 47, VNV Nation, Wolfe Tones, Ash, The Thrills, Stars of Heaven, Something Happens, A House, Sharon Shannon, Damien Dempsey, Declan O' Rourke, The Frames y The Pogues.
Demientres los años 1990, un subxéneru folk metal xurdió n'Irlanda, axuntando d'un llau la música heavy metal cola celta irlandesa y la nomada música celta. Los pioneros d'este subxéneru yeren Cruachan, Primordial y Waylander.
La música irlandesa tien amosao un verdaderu xorrecer de la so popularidá, aportando a influyir nes tendencies de recobramientu de los raigaños tradicionales ente otros pueblos, asina como tien fecho nos de so. Dellos grupos musicales irlandeses d'anguaño caltienen soníos averaos a la dinámica tradicional, como asocede con Altan, Teada, Danú, Dervish, Lúnasa, y Solas. N'otros casos, dellos grupos lo qu'incorporen son rasgos de múltiples cultures con una fusión d'estilos, y un exemplu d'ello sonlo los Afro Celt Sound System y Kíla.
La República d'Irlanda tien tenío una bona acoyida dientru del Festival de la Canción d'Eurovisión, siendo'l país de más ésitu na competición, con siete victories nos años que vienen darréu: 1970 con Dana, 1980 y 1987 con Johnny Logan, 1992 con Linda Martin, 1993 con Niamh Kavanagh, 1994 con Paul Harrington y Charlie McGettigan, y en 1996 con Eimear Quinn.
Deportes
Los deportes más seguíos n'Irlanda son el fútbol gaélicu y el fútbol. Xuntos, col hurling y el rugbi, formen los cuatro mayores deportes d'equipos n'Irlanda. El fútbol gaélicu ye amás el más popular en términos d'asistencia per partíu y de influyencia na comunidá, y la All-Ireland Football Final ye considerada la dómina más importante nel calendariu deportivu irlandés. D'otra miente, el fútbol resulta ser el deporte davezu más xugáu n'Irlanda y el más popular nel que la República d'Irlanda caltién seleición nacional Amás, hai un gran interés y siguimientu per parte de los aficionaos irlandeses de fútbol nes lligues de fútbol inglesa y (en menos midida) escocesa. Munchos otros deportes tamién tienen un verdaderu siguimientu y xuéguense a gran escala, como ye'l casu del golf y les carreres de caballos, pero tamién equitación, carreres de galgos, natación, boxéu, baloncestu, críquet, pesca, balonmano, motociclismu, tenis y ḥoquei.
El hurling y el fútbol gaélicu, xunto col camogie, fútbol gaélicu femenín, balonmano y el rounders, constitúin los deportes nacionales d'Irlanda, coleutivamente conocíos como deportes gaélicos. Tolos deportes gaélicos son dirixíos pola Gaelic Athletic Association (GAA), cola esceición del fútbol gaélicu femenín y el camogie, que son llevaos por organizaciones estremaes. La GAA ye organizada nuna bas qu'estiéndese per tola islla y na que compiten los 32 condaos. La oficina central del GAA (y l'estadiu cimeru) alcuéntrase nel perfamosu Croke Park de Dublín, con capacidá pa 82.500 espeutadores. Los partíos de xuegos gaélicos con más relevancia son xugaos ehí, incluyendo les semifinales y finales del All-Ireland Senior Football Championship (Campeonatu de Fútbol Sénior d'Irlanda) y la All-Ireland Senior Hurling Championship (Campeonatu de Hurling Sénior d'Irlanda). Demientres la remodelación del estadiu de Lansdowne Road, tamién los eventos más importantes de rugby y fútbol foren xugaos en Croke Park. Tolos xugadores de la GAA, incluso los de más nivel, son amateurs, nun cobrando poles sos participaciones deportives (pesie a que tienen permisu pa recibir delles cantidaes de dineru de fuentes como los sponsor, subvenciones y beques).