cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Llinia Óder-Neisse
La frontera sigue los ríos Óder y Neisse, pero esviar escontra'l noroeste al averase al mar Bálticu, pa englobar tamién en Polonia les ciudaes de Świnoujście y Szczecin. L'actual Alemaña nun arrenunció oficialmente a recuperar los antiguos territorios perdíos hasta mediaos de la década de 1970. Finalmente, reconoció oficialmente la llinia como frontera internacional el 15 de marzu de 1991, por aciu un tratáu hexapartito robláu tamién por Estaos Xuníos, la Xunión Soviética, Francia, el Reinu Xuníu y Polonia.
Primeres menciones
Al rematar la I Guerra Mundial, los Aliaos determinaron la frontera ente la derrotada Alemaña y la renaciente Polonia nel Tratáu de Versalles de 1919. Esta frontera intentara respetar les fronteres históriques, pero fracasó al apurrir territorios a Polonia habitaos por minoríes eslaves y al dexa-y una salida al mar por aciu el llamáu corredor polacu. Esti corredor sería una de les causes de la Segunda Guerra Mundial, yá que la so esistencia significaba la separación de les provincies alemanes de Prusia oriental del restu del país.
Mientres la II Guerra Mundial, na Conferencia de Teḥrán, los soviéticos suxurieron per primer vegada la estensión de la frontera polaca escontra'l Oder, en cuenta de que territorios polacos estremeros cola URSS pasaren a dominiu soviéticu. El presidente de los Estaos Xuníos, Franklin Delano Roosevelt refugó de planu empecipiar un discutiniu de fronteres naquel momentu, finales de 1943, argumentando que yera bien tempranu. Sicasí, el Ministru de Rellaciones Esteriores del Reinu Xuníu, Anthony Eden, escribió nel so diariu que Roosevelt nun deseyaba aldericar esos tarrezas ante la proximidá de les eleiciones nos Estaos Xuníos.
Yalta
La seleición de la llinia Oder-Neisse foi aldericada oficialmente per primer vegada na Conferencia de Yalta, ente los gobernantes de los Estaos Xuníos, el Reinu Xuníu y la Xunión Soviética. Magar la nueva frontera xermanu-polaca taba bien definida nel centru, los aliaos occidentales queríen que la frontera nel sur siguiera'l Neisse oriental, pero la negativa de Stalin foi contundente. El Reinu Xuníu y los Estaos Xuníos tamién queríen qu'Alemaña caltuviera Stettin, el tradicional puertu de Berlín, en cuenta de que Polonia recibiera Königsberg. Magar los soviéticos primeramente aportaron, finalmente camudaron d'opinión y solicitaron el puertu prusianu pa establecer una base naval ellí. Polonia sería compensada con Stettin, y cola Baxa Silesia, en cuenta de vencer Lviv tamién. El gobiernu de Polonia nel exiliu, previu a la II Guerra Mundial nun taba d'alcuerdu, pero'l fechu de que nun tuviera poder real sobre'l terrén, y de que la Polonia de la posguerra (gobernada por prosoviéticos) aceptara'l cambéu fronterizu fixo inútiles les protestes.
L'aplicación de la llinia Oder-Neisse implicó a Alemaña la perda de casi toa Silesia, la metá de Pomerania, l'este de Brandeburgu y una pequeña porción de Saxonia. Coles mesmes, Alemaña perdió a Danzig, Masuria, Warmia y dos tercios de Prusia Oriental ante Polonia, ente que'l terciu restante de Prusia Oriental foi tresferida a la Xunión Soviética. Inclusive la ciudá de Küstrin, asitiada en dambes veres del ríu Óder, quedó estremada ente Alemaña y Polonia, y separada por controles fronterizos hasta 2007, cuando dambos países alcordaron una unión fronteriza.
Estos cambeos significaron la espulsión masiva de cientos de miles d'alemanes de los sos llares escontra'l territoriu de l'Alemaña actual. La mayoría d'estos nuevos territorios polacos fueron ocupaos por polacos espulsaos de les sos tierres nel este polos soviéticos. Considerando que dempués de la invasión de Polonia, los alemanes espulsaren de los sos llares a munchos ciudadanos polacos y soviéticos, fueron poques les voces que s'alzaron contra esta midida pocu humanitaria escontra'l alemanes. Un estudiu realizáu ente antiguos habitantes del corredor polacu dempués de la guerra, reveló que'l 80% aprobaba la nueva frontera nel Oder. Tanto la República Popular de Polonia como la XRSS sofitaron esta nueva frontera, los polacos considerar más bono de defender por tener un llargor de namái 472 km y los soviéticos creíen qu'un estáu polacu débil nun podría caltener esa frontera, una y bones Alemaña enxamás la aceptaría, polo que Polonia se volvería dependiente de la URSS pa garantizar la so seguridá.
La hestoria demostraría que dambes idees yeren equivocaes, Alemaña acabó aceptando formalmente la frontera, y amás Polonia anguaño ye miembru de la OTAN, el bloque antagónicu a Rusia.
Potsdam
Na Conferencia de Potsdam la llinia Oder-Neisse foi puesta n'aplicación. Anque en Polonia empezó a proclamase que recuperaren territoriu, la realidá yera que lo perdíen, una y bones los 112.000 km² nun compensaben los 187.000 km² perdíos en manes soviétiques en 1939 al aplicase la llinia Curzon A. Los nuevos territorios recibíos d'Alemaña habíen estáu gobernaos pola dinastía Piast polaca hai 700 años. Amás, alcordóse entós la espulsión de los alemanes que vivíen nos territorios ganaos. Sicasí, económicamente el balance yera positivu pa Polonia, una y bones los nuevos territorios taben llargamente industralizados, ente que les zones apurríes a la URSS yeren zones rurales y subdesendolcaes na so inmensa mayoría.
Reconocencia alemana
thumb|200x200px|La llinia Oder-Neisse en [[Usedom]]En 1950, la República Popular de Polonia y la República Democrática d'Alemaña roblaron un tratáu de reconocencia de la frontera que sigue'l Oder-Neisse. El 8 de marzu de 1989, la Volkskammer ratifica por unanimidá, con 5 astenciones, esti tratáu, una y bones les fronteres marítimes nun fueren especificaes en 1950.
Tres la reunificación alemana, los actuales Estaos de Polonia y Alemaña aceptaron la frontera actual en payares de 1990, coles mesmes que se enmendó la Constitución alemana, esaniciando'l so artículu 23 yá que, anque sirviera pa dexar la reunificación, tamién podía usar un futuru gobiernu alemán pa reclamar territorios nel este. El 16 de xineru de 1992, un segundu tratáu, el Tratáu de Bona Vecindá ratificó per última vegada l'actual frontera xermanu-polaca. Tamién se reconocieron derechos políticos y culturales básicos pa les minoríes polaques o xermanes ente los países firmantes. Na actualidá, unos 150.000 alemanes étnicos siguen viviendo en Polonia, y mediu millón de polacos viven n'Alemaña, anque munchos d'estos postreros llegaron nes últimes décades.
Catherine Samba-Panza
Catherine Samba-Panza ye una política centroafricana qu'ocupó'l cargu de presidenta de la República Centroafricana de forma interina dende'l 20 de xineru de 2014 y hasta el 30 de marzu de 2016, tres los sucesos del Golpe d'Estáu producíu en 2013. Ye la primer muyer qu'ocupa esti cargu. Enantes desenvolvió la so actividá política como alcaldesa de Bangui, capital del país.
Francofonización
El términu « francofonización » o « afrancesamientu » designa un tresformamientu d'una pallabra o d'una espresión o de daqué, empobinada a da-y una apariencia francesa o una apariencia d'orixe francés o de cultura francesa. Estos dos términos son usaos y aplicaos en llingüística (francofonización de pallabres y d'espresiones), n'informática (afrancesamientu de logicales), en socioloxía y educación y cultura (afrancesamientu de conceutos y de maneres de ser y d'actuar), en derechu marítimu (afrancesamientu de barcos y de procedimientos), o inclusive en rellación a ciudaes, estaciones de metro, etc. (afrancesamientu cosméticu de construcciones o d'oxetos o de moblame o d'emblemes o inclusive hasta de loxística). El conceutu algama tamién a los trámites alministrativos efectuaos por una persona d'orixe estranxeru y que quier consiguir la nacionalidá francesa (adautación del nome y del apellíu d'orixe a la llingua francesa y a la so cultura, etc.); como exemplu de cambeos en nomes y apellíos según el país, puede señalara'l casu de Gérard Jean Vossius, nome y apellíu francesaos/llatinizaos que n'otros idiomes espresar por Gerrit Janszoon Vos, o por Gerhard Johannes Vossius, o por Gerardus Iohannes Vossius, o inclusive por Gerardus Joannes Vossius o por Gerhard Jan Voss.
Llingüística
La « francofonización » engloba los cambeos d'ortografía y de gramática de préstamos léxicos, l'usu preferencial de calcos semánticos o de calcos de traducción, y l'usu de neoloxismos, col fin de llograr un lema que respete les tradiciones y regles de la llingua francesa, tocantes a fonética y gramática, ya inclusive tamién teniendo en cuenta o respetando ciertos aspeutos d'orde semánticu.
Nos países francófonos, l'afrancesamientu ye xeneralmente validáu y hasta encamentáu polos organismos oficiales de terminoloxía de la llingua francesa, como por casu la Delegación Xeneral de la Llingua Francesa y de les Llingües de Francia (Délégation générale à la langue française et aux langues de France) y la Oficina Quebequesa de la Llingua Francesa (Office québécois de la langue française).
Exemplos d'usos comunes tocantes a amiestos y tresformamientos ortográficos:
Exemplos de calcos de traducción:
Exemplos de neoloxismos:
Afrancesamientu per usu de sigles:
A. Nel mundu
El númberu de francófonos nel mundu tou nun cesa d'aumentar, pasando de 106 millones en 1985 a 173.2 millones en 1997, 183 millones nel añu 2005, 200 millones nel añu 2007, y 220 millones nel añu 2010 (más de 10 % adicional al respeutive de 2007).
Y tamién según la OIF, la cifra de 220 millones de francohablantes nel 2010 taría subvalorada, pos ellí nun se consideraríen namás que les persones que pueden entender y falar y escribir corrientemente el francés, escluyendo asina nesa contabilización a una gran parte de la población africana, porque nun sabe escribir.
Y el francés ye amás la llingua pa la cual el porcentaxe de llocutores aumenta más rápidu nel mundu.
El Conseyu Económicu y Social de Francia, pela so parte, envalora que'l númberu mundial de persones de fala francesa bien podría superar la barrera de los 500 millones nel añu 2000, si fixérense los cálculos y les estimaciones sobre otres bases.
Dempués de la so creación, cada vez más gobiernos xunten a la OIF, pos el númberu de los sos integrantes pasó de 21 nel momentu de la so creación nel añu 1970, a 75 nel añu 2010; los postreros n'ingresar fueron Emiratos Árabes Xuníos, República Dominicana, Montenegru, Bosnia y Estonia, lo que fai qu'ésta seya la más grande organización llingüística mundial.
El francés ye tamién una de les llingües estranxeres más estudiada y valorada nel mundu, dempués del inglés.
N'efeutu, les persones qu'estudien el francés tán en fuerte aumentu nel mundu, cerca del 30 % ente 1994 y 2004, y onde África ta a la cabeza, con un aumentu de 60,37 % dende 1994 a 2002, pos pasó de 32,808,681 de francohablantes nel añu 1994, a 52,617,368 nel añu 2002, siguida de cerca por Asia, con un aumentu de 48,8 % dende 1994 a 2004.
B. Renacimientu de la vitalidá del francés n'Europa
Según el grupu prospectivu Global Europe Anticipation Bulletin (GEAB), la importante crecedera demográfica de Francia (y de los países francófonos d'onde vienen una gran parte de los inmigrantes que lleguen a la Xunión Europea), ye la clave de la renacencia y fortalecimientu del francés en cuanto llingua trans-europea de primer planu.
Colos sos cerca de 80 millones de francohablantes (en rápidu aumentu), el francés ye güei día la segunda llingua d'Europa (superada solamente pol alemán). Escaeciendo'l periodu de posguerra, nel cual el francés perdió parte del so curiosu en cuanto llingua política de les élites, lo antes señaláu verdaderamente xuega un rol positivu nel resurdimientu de la vitalidá del francés.
C. Quebec
left|thumb|500px|El afiche billingüe manca la fibra francófila de los residentes de Québec, como lo atestigua'l vandalismo sufiertu por esta señal ARRÊT-STOP, y en referencia a la [[llei 101 de la Carta de la llingua francesa (Charte de la langue française).]]
El billingüismu nun convence a tolos quebequenses, como lo demuestra'l vandalismo de la señal amosada na semeya, n'alusión a la Llei 101 (los residentes nesta provincia mayoritariamente inclinar pola cultura y llingua franceses como la única a usar en forma cotidiana).
Quebec trabaya viviegamente nel afrancesamientu del so territoriu, dempués de la puesta en vixencia, n'agostu de 1977, de la llamada Carta de la llingua francesa (o Llei 101). Quebec entós pasó a ser la única provincia canadiense unillingüe, una y bones les otres son billingües (exemplos: Manitoba, Nueva Brunswick) o a cencielles anglófonas con delles facilidaes francófonas (exemplos: Ontario, Saskatchewan).
Esta loi 101, que s'empobina a faer respetar la llingua francesa y a afrancesar a los inmigrantes, instaura reglamentos llingüísticos inéditos, por casu, obligación de cartelera unillingüe en francés nel esterior de los comercios, y na cartelería interna, obligación de presentar los testos en francés de manera más destacada que nel casu d'otros idiomes.
La referida llei fuercia al estudiu nuna escuela pública francófona, salvu si'l padre o la madre fixeron estudios primarios o secundarios en Canadá nuna escuela anglófona. De resultes d'esta disposición, el númberu d'estudiantes anglófonos cayó nun 43 % en venti años, pasando de 256,251 alumnos en 1971-1972 a 111,466 alumnos en 1994-1995. Esti fenómenu ye entá más acentuáu na isla de Montreal, onde los qu'optaron pol inglés menguó nun 60 % ente 1971 y 1995.
Per otra parte, un certificáu d'afrancesamientu ye alcordáu a les empreses de 100 trabayadores o más, si demuestren que los sos emplegaos pueden espresase y trabayar en francés (la tasa de certificación d'empreses quebecuenses pasó de 71,4 % en 2002 a 80,7 % en 2007).
Esta política de francofonización ensin dulda tuvo ésitu, yá que na provincia, la proporción de anglófonos pasó del 14 % nel 1971 al 7 % nel 2006, y tocantes a los inmigrantes qu'escoyíen l'inglés como llingua d'estudios, el porcentaxe pasó del 90 % nel añu 1966 al 4 % nel añu 2006.
La conocencia del francés en Quebec, nel so conxuntu, pasó de 93,6 % nel añu 1991 a 93,9 % nel añu 1996, y a 94,6 % nel añu 2001. Ente les persones de llingua maternal inglesa, l'aptitú pa falar el francés pasó de 35 % nel añu 1971 a 60 % nel añu 1991, y a 67,2 % nel añu 2001, y depués a 71 % nel añu 2006.
Ente les persones de llingua materna distinta del inglés y del francés, l'aptitú pa falar el francés pasó de 35 % en 1971 a 68,6 % en 1991, a 73,5 % nel añu 2001, y depués a 75.3 % nel añu 2006.
D. Estrie
Estrie, antes llamada « Eastern Townships » pol so llocalización fronteriza colos Estaos Xuníos, foi a fines del sieglu XVIII y nel sieglu XIX un territoriu abellugo pa los anglófonos realistes que fuxíen de la revolución americana, pos l'imperiu británicu ufiertó tierres nesa rexón de la Nouvelle France apocayá conquistada. A partir de los años 1760, la población ellí entós ye per lloñe predominantemente anglófona.
Con posterioridá a 1812, una pequeña cantidá de canadienses-franceses llegaron a la rexón, anque ensin dulda fueron minoría frente a la población anglófona. Sicasí, recién foi nos años 1840 que se produz una folada d'inmigración (irlandesa, escocesa, y depués francófona). A pesar de qu'entós los francófonos yeren minoría frente a los otros grupos, la mesma aumentó aceleradamente, por cuenta de una natalidá récor y a una inmigración siguida. Y yá dende los años 1850-1860, los francófonos empezaron a representar una minoría importante.
Y de resultes de la esplosión demográfica de la posguerra, en 2001 los falantes del francés representaben más del 97 % de la población de Estrie.
E. Nouveau-Brunswick (o Nuevu-Brunswick)
A pesar de que la población con llingua y cultura franceses en Nueva Brunswick cayó dramáticamente a partir de tomar de control del territoriu polos ingleses, y a pesar inclusive de la impuesta deportación de francófonos fr (acadianos) lo mesmo que de les lleis antifrancesas adoptaes hasta los años 1960, reparar, dende esi tiempu, un afrancesamientu d'una parte importante del territoriu canadiense referíu nesta seición (qu'inclusive podríamos fechar partiendo del añu 1951 a los nuesos díes); ente otros, bon conocencia del idioma, que nel territoriu analizáu pasó del 38 % al 43 % de francofonía.
En 1875, un compromisu almite la posibilidá de comunicar y d'estudiar en francés nes escueles primaries, lo que foi un interesante primer pasu en favor de la francofonía en Nouveau-Brunswick. Y en 1922, el primer hospital francófono de la provincia, instalar en Moncton: Hôtel-Dieu.
L'afrancesamientu d'esta zona intensificar a partir del 12 de xunetu de 1960, cola eleición de Louis Robichaud, un primera acadiano escoyíu Primer Ministru na provincia de Nouveau-Brunswick.
Tamién correspuende señalar que'l vecín Quebec, de clara mayoría francófona, fixo presión sobre Nouveau-Brunswick y les sos autoridaes, en defensa de la cultura francesa, lo qu'en 1969 finalmente desaguó na aprobación de la primer llei sobre les llingües oficiales, que oldea al inglés y al francés nel planu xurídicu. thumb|300px|Rexones francófonas de Nouveau-Brunswick.
Pero los francófonos entienden qu'esta llei nun va bien lloñe tocantes a les sos consecuencies, y otra manera, los anglófonos evaluar como escandalosa y faen frente común nel so contra. Va Ser necesariu por tantu esperar a 1977 por que esti asuntu maureza, y por qu'en consecuencia inténtense poner a valir tolos artículos de la citada llei de llingües oficiales en Nuevu-Brunswick.
En 1981, finalmente reconocióse ya implementó dafechu la igualdá de los dos comunidaes llingüístiques de la provincia.
Pero sintiéndose amenaciaos por esti afrancesamientu que siguió reforzándose, ciertos anglófonos crearon el Partíu Confederación de Rexones (COR), el que plantega abolise el billingüismu en Nouveau-Brunswick. Y nes eleiciones de 1991, el COR llogró cerca del 20 % de los sufraxos. Esti sucesu eleutoral del Partíu Confederación de Rexones (CoR) nes eleiciones provinciales de setiembre de 1991, sosprendió descomanadamente a bona parte de la población de Nouveau-Brunswick
Alberto de Saxonia-Coburgu-Gotha
El príncipe Alberto de Saxonia-Coburgu-Gotha (n'alemán: Franz Albrecht August Karl Emanuel von Sachsen-Coburg und Gotha; castiellu de Rosenau, Coburgu, Alemaña 26 d'agostu de 1819-Castiellu de Windsor, 14 d'avientu de 1861), conocíu como'l príncipe consorte, foi'l maríu de la reina Victoria del Reinu Xuníu de Gran Bretaña ya Irlanda.
Francofonización
E. Nouveau-Brunswick (o Nuevu-Brunswick)
En 1988, la llei federal sobre les llingües oficiales foi modificada pa protexer y afirmar más fuertemente'l billingüismu de la provincia. El gobiernu canadiense comprometióse entós a promover la dualidá llingüística, y sofitar el desenvolvimientu de los grupos llingüísticos minoritarios. Pero ye recién en 2002, que'l gobiernu conservador de Bernard Lord finalmente adoptó por unanimidá una nueva llei sobre les llingües oficiales (llei 64), procediéndose asina a una puesta a puntu necesaria de la llei de 1969.
Esta nueva llei contempla la creación d'un Comisariu de Llingües Oficiales, dando asina a la comunidá francófona de Nouveau-Brunswick, nueves ferramientes llexislatives que-y dexen afirmar la so presencia, y siguir entós nel afrancesamientu del territoriu.
Alberto de Saxonia-Coburgu-Gotha
Nació nel ducáu saxón de Saxonia-Coburgu-Saalfeld, nel senu d'una familia coneutada con munchos de los monarques gobernantes d'Europa. A los 20 años casóse cola so prima hermana, la reina Victoria, con quien más palantre tendría nueve fíos. De primeres del so matrimoniu, Alberto sintióse llindáu pola so posición como consorte, que nun-y confería nengún poder o responsabilidá; sicasí, col tiempu adoptó munches causes públiques, como la reforma educativa y l'abolición de la esclavitú a nivel mundial, y asumió l'alministración del personal, les propiedaes y l'oficina de la reina. Tuvo bien arreyáu na organización de la Gran Esposición de 1851. Alberto ayudó a desenvolver la monarquía constitucional del Reinu Xuníu convenciendo a la so esposa por que se amosara menos partidista nes sos rellaciones col Parllamentu, anque taba fondamente en desalcuerdu cola política esterior intervencionista siguida mientres la permanencia de lord Palmerston como secretariu de Rellaciones Esteriores.
Francofonización
E. Nouveau-Brunswick (o Nuevu-Brunswick)
Artículu 29
Dempués de los años 1990-2000, les ciudaes afrancesáronse, por casu Edmundston, que pasó de tener 89 % de francófonos en 1996, a 93,4 % en 2006. Pela so parte, la ciudá de Moncton pasó de 30,4 % de francófonos en 1996 a 33 % en 2006, y la ciudá de Tracadie-Sheila pasó de 94 % en 1996 a 96 % en 2006, Dalhousie pasó de 42,5 % a 49,5 %, y Dieppe pasó de 71,1 % en 1996 à 74,2 % en 2006. Y ciertes ciudaes volviéronse mayoritariamente francófonas, como Bathurst, que pasó de 44,6 % de francofonía en 1996 à 50,5 % en 2006, o como Campbellton, que pasó de 47 % en 1996 a 55 % en 2006.
En resume, el númberu de francófonos aumentó en Nouveau-Brunswick en 12,4 % ente 1961 y 2001.
Alberto de Saxonia-Coburgu-Gotha
Primeros años
miniaturadeimagen|left|Alberto (izquierda) col so hermanu mayor [[Ernesto II de Saxonia-Coburgu-Gotha|Ernesto y la so madre Luisa, poco primero del so exiliu de la corte.]] Alberto nació'l 26 d'agostu de 1819 nel castiellu de Rosenau, cerca de Coburgu, Alemaña; foi'l segundu fíu d'Ernesto III de Saxonia-Coburgu-Saalfeld y la so primer esposa, Luisa de Saxonia-Gotha-Altenburgu. La reina Victoria, futura esposa d'Alberto, nació poco tiempu antes, el mesmu añu y cola asistencia de la mesma partera, Frau Siebold. Foi bautizáu na Ilesia evanxélica luterana el 19 de setiembre de 1819 nel Salón de Mármol de Rosenau con agua tomao del ríu local, l'Itz. Los sos padrinos fueron la so güela paterna, Augusta de Reuss-Ebersdorf, duquesa viuda de Saxonia-Coburgu-Saalfeld; el so güelu maternu, Augusto, duque de Saxonia-Gotha-Altenburgu; Francisco I, emperador d'Austria, quien al ser católicu nun figuró como padrín sinón como «proteutor»; Alberto de Saxonia-Teschen, duque de Teschen; y Emanuel, conde de Mensdorff Pouilly. Federico IV duque de Saxonia-Gotha-Altenburgu y tíu güelu d'Alberto, morrió en 1825. La so muerte llevó a un nuevu arreglu de los ducaos saxones al añu siguiente y el padre d'Alberto convertir en duque reinante de Saxonia-Coburgu-Gotha, como Ernesto I.
Francofonización
E. Nouveau-Brunswick (o Nuevu-Brunswick)
Correspuende destacar tamién que la conocencia del francés aumentó descomanadamente nes rexones con mayoría anglófona, como en Westmorland onde pasó de 44 % a 55 %. Pero ensin dulda, la rexón que más fuertemente s'afrancesó foi'l condáu d'Albert, qu'en 1951 tenía solamente 1 % de la población apoderando'l francés, ente qu'en 2001 esta proporción yá yera de 23 %.
Alberto de Saxonia-Coburgu-Gotha
Primeros años
Alberto y el so hermanu mayor, Ernesto, tuvieron na so niñez y mocedá una rellación bien cercana, marcada pol aturbolináu matrimoniu de los sos padres y l'eventual separación y divorciu. Dempués de que la so madre foi exiliada de la corte en 1824, casóse col so amante, Alejandro de Hanstein, conde de Pölzig y Beiersdorf, dempués de llograr el divorciu en 1826 cola condición de que Luisa nun volviera ver nunca a los sos fíos, morrió de cáncer a la edá de 30 años en 1831. Al añu siguiente, el so padre casóse cola so sobrina, prima de los sos fíos, la princesa María Antonieta de Wurtemberg, pero'l matrimoniu nun foi bien cercanu y María Antonieta tuvo poco impautu nes vides de los sos fiyascos.
Francofonización
F. Canadá
thumb|left|Señal turística billingüe en Yukon.
So la presión de Quebec y de los francófonos de Canadá, el 7 de xunetu de 1969, la Llei sobre les llingües oficiales ye votada, y el francés llogra un estatutu igual al del inglés en toles instancies gubernamentales federales.
Y los francófonos de fora de Quebec llogren el derechu de dir a la escuela pública en francés, de la mesma manera que los anglófonos de Quebec podíen facer na so propia llingua dempués de munches xeneraciones.
Alberto de Saxonia-Coburgu-Gotha
Matrimoniu
miniaturadeimagen|Retrato d'Alberto por [[John Partridge (pintor)|John Partridge, 1840]] Pa 1836, la idea del matrimoniu ente Alberto y la so prima Victoria, surdiera na mente del so ambiciosu tíu, Leopoldu, que yera rei de los belgues dende 1831. Nesti momentu, Victoria yera la presunta heredera al tronu británicu. El so padre, Eduardo Augusto, duque de Kent, quien yera'l cuartu fíu del rei Jorge III del Reinu Xuníu, morriera cuando ella yera un ñácaru y el so vieyu tíu, el rei Guillermu IV, nun tenía fíos lexítimos. Victoria de Saxonia-Coburgu-Saalfeld, duquesa de Kent y madre de Victoria, yera hermana del rei Leopoldu y del padre d'Alberto, el duque de Saxonia-Coburgu y Gotha. Leopoldu fixo arreglos por que la so hermana convidara al duque de Saxonia-Coburgu y Gotha y a los sos dos fíos a visitala en mayu de 1836, cola cuenta de conocer a Victoria. Sicasí, el rei Guillermu IV, refiertaba cualquier rellación colos Coburgu y sicasí favorecía los compromisu col príncipe Alejandro de los Países Baxos, segundu fíu de Guillermo, príncipe d'Orange. Victoria yera bien consciente de los distintos planes matrimoniales y valoró críticamente un desfile de príncipes elegibles. Victoria escribió, «[Alberto] ye desaxeradamente curiosu; el so pelo ye cuasi del mesmu color que'l míu; los sos güeyos son grandes y azules, tien una formosa ñariz y una boca bien duce con magníficos dientes; pero lo fascinante del so semblante ye la so espresión, que ye lo más encantador. Otra manera, Alejandro ye "bien vulgar"».
Francofonización
F. Canadá
Les lleis obliguen a espresar toa noticia sobre alimentos tantu n'inglés como en francés, y yá tou serviciu gubernamental federal pue ser efectuáu nos dos llingües, y tamién les lleis tienen de tar disponibles nos dos llingües.
Dempués de 1951, el númberu de francófonos fora de Quebec aumentó, pasando de 721,820 en 1951 a 935,692 en 1971, y depués a 1,020,545 en 2001. Y más d'un cuartu de millón de anglófonos fora de Quebec, utilicen regularmente'l francés nos sos llugares de trabayu.
Alberto de Saxonia-Coburgu-Gotha
Matrimoniu
Victoria escribió-y a los so tío Leopoldu pa da-y les gracies «pola perspeutiva de gran felicidá que contribuyisti a dame na persona del queríu Alberto [...] Tien toles cualidaes que podría deseyar pa faeme absolutamente feliz». Anque nun s'estableció un alcuerdu formal, la familia asumió que'l compromisu tendría llugar. miniaturadeimagen|left|[[Ex libris qu'amuesa'l escudu d'armes d'Alberto, príncipe consorte.]] Victoria llegó al tronu con solu dieciocho años d'edá'l 20 de xunu de 1837. Les sos cartes d'esa dómina amuesen interés na educación qu'Alberto tendría de recibir pal papel que tendría que desempeñar, anque s'aguantó a los intentos por entainar el matrimoniu. Nel iviernu de 1838-39, el príncipe visitó Italia, acompañáu pol conseyeru confidencial de la familia Coburgu, el barón Stockmar.
Alberto y el so hermanu Ernesto volvieron al Reinu Xuníu n'ochobre de 1839, pa visitar a la reina al envís d'iguar el matrimoniu. Alberto y Victoria sentíen ciñu mutuu y la reina propúnxo-y matrimoniu'l 15 d'ochobre de 1839. La intención de Victoria de casase foi declarada formalmente ante'l Conseyu Priváu el 23 de payares. La pareya casó'l 10 de febreru de 1840 na capiya real del palaciu de St. James. Xustu antes del matrimoniu, Alberto foi nacionalizáu por llei del Parllamentu, amás dióse-y al tratamientu de La so Alteza Real por pidimientu al Conseyu.
Alberto nun yera popular ente los británicos al entamu del matrimoniu, pal pueblu, el príncipe provenía d'un estáu menor aprobetáu y mediocre, apenes más grande qu'un pequeñu condáu inglés. Lord Melbourne, primer ministru británicu, aconseyó a la reina que nun-y concediera al so home'l títulu de «rei consorte». El Parllamentu inclusive se negó a que lo nomaren par — en parte por un sentimientu antialemán y tamién pol deséu d'escluyir a Alberto de cualquier papel políticu. Melbourne conducía un gobiernu de minoría y l'oposición aprovechar del matrimoniu pa debilitar entá más la so posición. Oponer a anoblecer a Alberto y otorgar una añalidá más pequeña qu'a los consortes anteriores, Otorgar 30 000 llibres esterlines en cuenta de les habituales 50 000. Alberto afirmó que nun tenía necesidá d'un títulu británicu; escribió: «Cuasi sería como dar un pasu escontra baxo, como duque de Saxonia siéntome superior al duque de York o de Kent». Mientres los siguientes 17 años, Alberto foi llamáu formalmente «La so Alteza Real el príncipe Alberto», hasta que'l 25 de xunu de 1857, Victoria concedió-y el títulu de príncipe consorte.
Consorte de la reina
miniaturadeimagen|left|Semeya d'Alberto de [[Franz Xaver Winterhalter, 1842]] La posición que'l príncipe tenía pol so matrimoniu, magar yera una distinción, tamién lu causaba grandes dificultaes; en pallabres d'Alberto: «Toi bien feliz y contentu; pero la dificultá d'ocupar el mio llugar cola dignidá fayadiza finca en que soi solo l'home, non el xefe de la casa». El llar de la reina yera dirixíu pola so antigua institutriz, la baronesa Lehzen. Alberto referir a ella como «el dragón de la casa» y maniobró pa movela de la so posición.
Enteráronse que Victoria taba embarazada a los dos meses de matrimoniu. Alberto empezó a asumir funciones públiques, convertir en presidente de la Society for the Extinction of Slavery (Sociedá pa la estinción de la esclavitú), la esclavitú fuera abolida en tol imperiu británicu, pero inda yera lícita en llugares como Estaos Xuníos y les colonies de Francia; y ayudó privadamente a Victoria nel so trabayu cola papelería de gobiernu. En xunu de 1840, mientres daben un paséu en carruaxe, Alberto y Victoria fueron tirotiaos por Edward Oxford, quien más tarde foi xulgáu allunáu. Nengún de los dos resultó mancáu y Alberto recibió aponderamientos na prensa pola so valentía y serenidá mientres l'ataque. Alberto taba ganando'l sofitu del pueblu, según influyencia política, lo que quedó demostráu na práutica cuando'l Parllamentu aprobó n'agostu la Llei de Rexencia de 1840, pa designalo rexente en casu del fallecimientu de Victoria primero que'l so fíu llegara a la mayoría d'edá. La so primer fía, Victoria, nomada asina pola so madre, nació en payares; mientres los próximos diecisiete años tendríen ocho fíos más. Los nueve fíos sobrevivieron hasta la edá adulta, un fechu que la biógrafa Hermione Hobhouse acredita a la «competente influyencia» d'Alberto nel sanu funcionamientu de la guardería. Llogró que la guardería real quedara fuera del caltriante control de la baronesa a principios de 1841 y, finalmente, Lehzen foise definitivamente de Gran Bretaña en setiembre de 1842 —p'aliviu d'Alberto.
Alberto y Victoria sufrieron nuevos atentaos el 29 y el 30 de mayu de 1842, pero salieron ilesos. El culpable, John Francis, foi deteníu y condergáu a muerte, anque más tarde foi indultáu. La so impopularidá inicial surdió por cuenta de la rixidez de la pareya y el so apegu al protocolu en públicu, anque en priváu la pareya yera más relaxada. Alberto y Victoria dixebrar por primer vegada dende'l so matrimoniu a principios de 1844, cuando'l príncipe tornó a Coburgu por causa de la muerte del so padre.
A diferencia de munchos terratenientes qu'aprobaben el trabayu infantil y oponíense a la derogación de Peel de les Corn Laws, Alberto sofitó los movimientos p'alzar la edá riquida pa trabayar y el llibre comerciu. En 1846, Alberto recibió reproches de lord George Bentinck cuando asistió al alderique de les Corn Laws na Cámara de los Comunes pa manifestar el so sofitu tácito a Peel. Mientres el mandatu de Peel, l'autoridá d'Alberto detrás o al llau del tronu volvióse más evidente. Tenía accesu a tolos documentos de la reina cuando redactaba la so correspondencia y taba presente cuando Victoria entrevistar colos sos ministros o los recibía a soles na so ausencia. El secretariu del Conseyu Priváu, Charles Greville, escribió d'Alberto: «Él ye'l rei pa tolos fines y propósitos».
Reformador ya innovador
miniaturadeimagen|left|upright|[[Daguerrotipu coloriáu a mano del príncipe Alberto de 1848.]] En 1847, Alberto foi escoyíu rector de la Universidá de Cambridge dempués de competir col conde de Powis, quien al añu siguiente foi muertu por fuercia pol so propiu fíu mientres una sesión de tiru al faisán. Alberto utilizó la so posición como rector pa llevar alantre con ésitu una campaña pa reformar y modernizar los planes d'estudiu de la universidá, ampliando la cantidá d'asignatures que s'impartíen más allá de les matemátiques tradicionales y los clásicos, pa incluyir la historia moderna y les ciencies naturales.
Francofonización
F. Canadá
El númberu de falantes en francés cuasi se dobló depués de la Llei de llingües oficiales, pasando d'alredor de 800,000 persones en 1960, a 2,561,960 de persones en 2006.
Nel conxuntu del territoriu canadiense, yá hai más de 9,5 millones de francófonos.
La población respeuto de la cual el francés ye la llingua usualmente falada nel llar, aumentó nel conxuntu del país (+1,3 % de 1996 a 2001, y +2,4 % de 2001 a 2006).
G. Afrancesamientu d'América del Norte
thumb|upright=1.6|alt=alternative textuelle|Munchos cartelos y alvertencies n'Estaos Xuníos tán tantu en francés como n'inglés ([[Los Angeles).]]
El francés n'América del Norte caltúvose gracies a la gran estensión del territoriu de Nueva Francia (incluyida Luisiana), qu'entós cubría lo equivalente a cuasi la metá de los Estaos Xuníos actuales más una bona parte de Canadá. Por ello, munchos sitios d'aquelles paraxes lleven nomes d'orixe francés, como por casu: Bâton-Rouge, Détroit, Trois Rivières, etc.
Una llista de nomes americanos d'orixe francés ta disponible, anque nun ye del tou completa.
N'América del Norte, los principales actores qu'impulsaron l'afrancesamientu fueron: Quebec, Acadia, y Louisiana.
N'Estaos Xuníos tamién se produció ciertu grau d'afrancesamientu y francofonización, anque con mayor debilidá qu'en Canadá, y nesti procesu en primer llugar contribuyó Luisiana, qu'en 1968 creó'l Conseil pour le développement du français en Louisiane, so impulsu del cual abriéronse escueles de francés, y formáronse profesores. Y en el sentíu indicáu tamién ayudó por cierto que nel sistema educativu estauxunidense, les llingües estranxeres enseñaes na mayoría de los establecimientos yeren (y son) el francés y l'español.
Québec xugó tamién un rol importante nel afrancesamientu d'Estaos Xuníos, gracies a les sos lleis d'obligatoriedá de tener noticies y anuncios en francés; asina, numberosos embalaxes d'alimentos o d'oxetos vendíos n'EEXX tán tantu en francés como n'inglés, con cuenta de que tar preparaos pa poder vendelos tamién en Canadá (esto ye particularmente observable na industria automotriz).
Tou a lo llargo del sieglu XIX, cuasi un millón de quebecuenses emigraron a Estaos Xuníos, en razón de la esplosión demográfica en Québec. La llamada "Revanche des berceaux" incide y provoca la tasa de natalidá más elevada del mundu nesa dómina pa Québec (el númberu de canadienses franceses pasó de 140,000 en 1791 a un millón en 1871). Esta fuerte crecedera de la población, creó presión sobre les tierres cultivaes, lo qu'entós nun podía ser resueltu por cuenta de les estructures esistentes. Esa fuerte emigración escontra Estaos Xuníos, xeneró bolsones francófonos n'estaos tales como Maine y Vermont. thumb|upright=1.8|derecha|Territorios de Nueva-Francia ente 1534 y 1763.
Y en los nuesos díes, ciertos condaos de Maine son francófonos:
El datu más recién de la Association des langues vivantes (2006), amuesa que les inscripciones pal estudiu del francés n'EEXX tán n'alza.
En 2009, el Institut polytechnique et Université d'État de Virginia (Virginia Tech) publicó un artículu tituláu «French, The Most Practical Foreign Language», en français: Le français, la langue étrangère el plus utile. Esti artículu esplica porqué'l francés ye la llingua más importante a estudiar.
Y los medios de comunicación de Toronto empiecen yá a falar de « La grande francophonie d'Amérique », proyeutu del sieglu XXI.
Ver tamién
thumb|derecha|upright=2|El francés nel mundu
Alberto de Saxonia-Coburgu-Gotha
Reformador ya innovador
Esi branu, Victoria y Alberto pasaron unes lluvioses vacaciones nel oeste d'Escocia nel llagu Laggan; pero'l so médicu, sir James Clark, díxo-yos que'l so fíu podría esfrutar de díes secos y soleyeros más escontra l'este, nel castiellu de Balmoral. L'inquilín de Balmoral, sir Robert Gordon, morrió de secute a principios d'ochobre y Alberto empecipió negociaciones pa tramitar un contratu d'arrendamientu col propietariu, el conde de Fife. En mayu del añu siguiente, Alberto arrendó Balmoral, que nunca antes visitara, y en setiembre de 1848, viaxó p'allá cola so esposa y los sos fíos mayores per primer vegada, pa esfrutar de la privacidá que'l llugar ufiertaba.
Como resultáu d'una crisis económica xeneralizada, les revoluciones estender por toa Europa en 1848. Mientres tol añu, Victoria y Alberto quexar de la política esterior intervencionista siguida por lord Palmerston como secretariu de Rellaciones Esteriores, que creíen que más palantre desestabilizaría a otres potencies estranxeres. Alberto taba esmolecíu por munchos de los sos parientes reales, dellos de los cualos fueron depuestos. Al pie de Victoria, quien esi añu dio a lluz a la so fía Luisa, pasó dalgún tiempu lloñe de Londres na relativa seguridá de Osborne. Anque hubo manifestaciones esporádiques n'Inglaterra, nun se llevó a cabu nenguna aición revolucionaria efectiva y Alberto consiguió l'aclamación pública cuando espresó los sos puntos de vista paternalistes, anque bien intencionales y filantrópicos. Nun discursu ante la Society for the Improvement of the Condition of the Labouring Classes (Sociedá pa la meyora de la condición de les clases trabayadores), de la cual yera presidente, espresó la so «simpatía ya interés por esi grupu de la nuesa comunidá, que tienen la mayor parte del trabayu duru y la menor cantidá de prestos nesti mundu». Yera'l «deber de quien so les bendiciones de la Divina Providencia, esfrutaben de posición, riqueza y l'educación», ayudar a aquellos menos afortunaos. miniaturadeimagen|La [[Gran Esposición|Gran Esposición de 1851 llevar a cabu en The Crystal Palace en Hyde Park.]] Como home d'idees progresistes y relativamente lliberales, Alberto non solo impulsó reformes na educación universitaria, el bienestar, les finances reales y l'esclavitú, tamién tenía un interés especial na aplicación de la ciencia y l'arte na industria manufacturera. La Gran Esposición de 1851 foi concebida arriendes de les exhibiciones añales qu'entamaba la Royal Society of Arts, de la qu'Alberto foi presidente dende 1843, y la mayor parte del so ésitu deber a los sos esfuercios por promovela. Alberto sirvió como presidente de la Royal Commission for the Exhibition of 1851 (Comisión real pa la esposición de 1851) y tuvo que lluchar per cada etapa del proyeutu. Na Cámara de los Lores, lord Brougham esplotó contra la propuesta de faer una esposición en Hyde Park. El opositores profetizaben que pillos y revolucionarios estranxeros invadirín'Inglaterra pa socavar la moral de la xente y destruyir la so fe; Alberto pensaba que tales sides yeren absurdos y silenciosamente perseveró, porque confiaba en que la industria manufacturera británica beneficiar de la esposición de los meyores productos de países estranxeros.
La reina inauguró la esposición nun edificiu de vidriu especialmente diseñáu y construyíu pal eventu, conocíu como The Crystal Palace, el 1 de mayu de 1851. Resultó un ésitu colosal. Dexó un superávit de 180 000 llibres, que s'utilizó p'adquirir tierres en South Kensington, pa establecer instituciones educatives y culturales, incluyendo lo que más tarde sería nomáu Muséu de Victoria y Alberto. Los escépticos denominaron a ta zona «Albertopolis».
Familia y vida pública (1852-1859)
miniaturadeimagen|upright|La reina Victoria y el príncipe Alberto, 1854. En 1852, l'oportunu legáu d'un excéntrico avaro, John Camden Neild, fixo posible qu'Alberto pudiera mercar Balmoral como propiedá privada y como de costume embarcar nun ampliu programa de meyores. El mesmu añu asignáronse-y dellos de los puestos que quedaron vacantes pola muerte del duque de Wellington, incluyendo'l control de Trinity House y el de coronel al cargu de la Guardia de Granaderos. Con Wellington fuera del cuadru, Albert fixo campaña pa modernizar l'exércitu, daqué que se retardara por llargu tiempu. Como pensaba que l'exércitu nun taba llistu pa la guerra y que yera preferible un réxime cristianu qu'unu islámicu, Alberto propunxo una solución diplomática al conflictu ente los imperios rusu y otomanu. Palmerston foi más belicosu y taba a favor d'una política qu'evitara una mayor espansión rusa. Palmerston maniobró fuera del gabinete n'avientu de 1853, pero cuasi coles mesmes una flota rusa atacó a la flota otomana fondiada en Sinope. La prensa londinense describió l'ataque como una masacre criminal, lo que motivó que la popularidá de Palmerston amontárase y la d'Alberto esbarrumbárase. Nes siguientes dos selmanes, Palmerston foi designáu ministru nuevamente. Mientres siguía la indignación pública pola aición rusa, circularon rumores falsos de qu'Alberto fuera deteníu por traición y que taba prisioneru na torre de Londres. Pa marzu de 1854, el Reinu Xuníu y Rusia taben envolubraos na guerra de Crimea. Alberto escurrió un plan pa ganar la guerra sitiando a Sevastopol mientres Rusia debilitábase económicamente, que convirtióse na estratexa aliada dempués de que'l zar decidió engarrar una guerra puramente defensiva. L'optimismu británicu inicial esmorecióse rápido cuando la prensa informó que les tropes de casa taben mal forníes y mal remanaes por avieyaos xenerales qu'utilizaben estratexes y táctiques obsoletas. El conflictu evidenció que los rusos taben tan mal preparaes como los sos oponentes. Lord Aberdeen, el primer ministru, dimitió y Palmerston asocedió-y. Per mediu de negociaciones, el Tratáu de París punxo fin a la guerra en 1856. Mientres la guerra, Alberto iguó'l matrimoniu de Victoria, la so fía de 14 años, col príncipe Federico Guillermo de Prusia, anque retrasó la boda hasta que la princesa tuviera 17 años. Alberto esperaba que la so fía y el so xenru seríen una influyencia que lliberara la espansión del estáu prusianu. miniaturadeimagen|300px|left|El príncipe Alberto, la reina Victoria y los sos nueve fíos, 1857. D'izquierda a derecha: [[Alicia del Reinu Xuníu|Alicia, Arturo, el príncipe consorte, el príncipe de Gales, Leopoldu (al mandu de él), Luisa, la reina Victoria con Beatriz nos brazos, Alfredo, Victoria y Elena.]]
Alberto arreyar na promoción de munches instituciones educatives públiques; en toles xuntes rellacionaes con esta tema espresó la necesidá d'una meyor educación. Una escoyeta de los sos discursos publicar en 1857. Reconocíu como defensor de la educación y el progresu teunolóxicu, foi convidáu a falar en xuntes científiques, como'l memorable discursu que pronunció como presidente de la British Association for the Advancement of Science (Asociación Británica pa la Meyora de la Ciencia) cuando s'axuntaron en Aberdeen en 1859. La so solidaridá cola ciencia xeneró la oposición de la ilesia. La so propuesta de nomar caballeru a Charles Darwin, dempués de la publicación de L'orixe de les especies, foi refugada.
Alberto siguió dedicándose a la educación de la so familia y al manexu del palaciu. La institutriz de los sos fíos, lady Lyttelton, considerar inusualmente atentu y paciente y describió como se xunía con entusiasmu a los xuegos infantiles. Sintió fondamente la partida de la so fía mayor escontra Prusia cuando se casó col so prometíu a principios de 1858 y taba decepcionáu de que'l so fíu mayor, el príncipe de Gales, nun respondiera bien al intensu programa educativu que diseñara pa él.
A la edá de siete años, esperábase que'l príncipe de Gales tomara seis hores d'instrucción toes los díes, incluyendo una hora d'alemán y una hora de francés. Cuando'l príncipe de Gales fallaba nes sos lleiciones, Alberto azotába-y. El castigu corporal yera común naquel tiempu y nun se consideraba descomanadamente duru. El biógrafu d'Alberto, Roger Fulford, escribió que les rellaciones ente los miembros de la familia yeren «amigables, cariñoses y normales [...] nun hai nenguna evidencia nos archivos reales o nos escritos d'autoridaes na materia pa xustificar la creencia de que les rellaciones ente'l príncipe y el so fíu mayor yeren otres que fondamente candiales». Philip Magnus escribió na so biografía d'Eduardu VII, qu'Alberto «intentó tratar a los sos fíos como iguales; y fueron capaces d'enfusar la so rixidez y la so reserva porque se dieron cuenta instintivamente que non solo los amar, sinón qu'esfrutaba y precisaba la so compañía».
Enfermedá y muerte
En marzu de 1861, morrió la duquesa de Kent, madre de Victoria y tía d'Alberto, y la reina taba desconsolada; Alberto fixo cargu de la mayoría de les responsabilidaes de la reina, a pesar de siguir enfermu con problemes crónicos d'estómagu. L'últimu eventu públicu que presidió foi la inauguración de los Royal Horticultural Gardens el 5 de xunu de 1861. N'agostu, Victoria y Alberto visitaron Curraugh Camp n'Irlanda, onde'l príncipe de Gales taba faciendo'l serviciu militar. Nel campamentu, los compañeros del príncipe presentárenlu a Nellie Clifden, una actriz irlandesa.
Antecedentes de Fórmula 1
Vien de Historia de Fórmula 1 y ye la primera de trés partes:
Les carreres Gran Premiu (en francés Grand Prix) tienen raigaños nes carreres d'automóviles entamaes en Francia dende 1894. Rápido evolucionaron de simples carreres en caminos d'un pueblu a otru, a pruebes de resistencia pa los autos y los pilotos. La innovación llueu degoló los 160km/h pero al ser carreres en caminos abiertos yeren frecuentes los accidentes que resultaben en fallecimientos tantu de pilotos como d'espectadores.