cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Júzcar
Llugares d'interés
Júzcar ye una de les llocalidaes incluyíes na Ruta de Fray Leopoldo. El so itinerariu escurre por delles poblaciones de la Serranía de Ronda, como Alpandeire, Pujerra, Igualeja, Cartajima y Faraján. Per estes tierres anduvo'l beatu hasta los 33 años. Entós ingresó na orde capuchina y coló a Granada.
Fiestes
right|thumb|200px|Vista de Júzcar. Xornaes Micológicas del Valle del Genal (mediaos de payares)
Gastronomía
Los platos típicos son: migues, sopeao, saltavallao, la olla, guisu d'ayos porros, tou ello acompañáu de vinu del terrén (mostiu, tintu) que se fai nel conceyu.
Población
Censo del añu 2016: 292 habitantes
Onopordum tauricum
Onopordum tauricum, ye una especie fanerógama perteneciente a la familia de les asteracees. Ye orixinaria d'Eurasia y conocidad nel oeste de los Estaos Xuníos como especie introducida. Conviértese fácilmente nuna maleza nociva, similar al so pariente, Onopordum acanthium.
Descripción
Esta ye una yerba biañal pegañosa, glandular, bien espinosa qu'algama un tamañu d'hasta 2 metros d'altor. Les fueyes son espinoses, brillantes de color verde claro d'hasta 25 centímetros de llargu y tán estremaos en lóbulos triangulares. La inflorescencia ta formada por delles grandes flores d'hasta 7 centímetros d'anchu. Tán revistíes de llargues y espinoses bráctees y flores tubulares de color rosa-púrpura d'hasta 3 centímetros de llargu.
Taxonomía
Onopordum tauricum describióse por Carl Ludwig Willdenow y espublizóse en Species Plantarum. Editio quarta 3(3): 1687. 1803. Onopordum: El nome xenéricu vien del llatín ǒnǒpordǒn/ǒnǒpradǒn, deriváu del Griegu όνόπoρδoν, de όνό «pollín» y πορδον «peu», esto ye que «peu de pollín», aludiendo a la supuesta propiedá de la planta de producir gases a estos animales cuando la comen, referenciáu como tal en Pliniu'l Vieyu, Historia naturalis (27, 110, LXXXVII: "Onopradon cum ederunt, asini crepitus reddere dicuntur.").
El epítetu xeográficu llatín tauricum significa que s'atopa en «Táurica».
Blangy-le-Château
Blangy-le-Château ye una comuña francesa del departamentu de Calvados, na rexón de Normandía. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Rocío González
Rocío González Navas ye una empresaria turística ecuatoriana, esposa del presidente Lenín Moreno Garcés y Primer dama d'Ecuador primera dama de la nación, cargu qu'exerz dende'l 24 de mayu de 2017. .
Biografía
Fía primoxénita del matrimoniu conformáu pol coronel de policía Oswaldo González Lalama y la so esposa, Graciela Navas, de quien tien otros dos hermanos llamaos Oswaldo y Gissela. Amás, frutu d'otros dos rellaciones posteriores del so padre, tuvo tres hermanos más: Soraya y Judith González Sánchez, y Oswaldo González Flores.
Amás de Cotopaxi, provincia en que la so capital nació y creció, los raigaños familiares de Rocío González atópense tamién n'otres divisiones del centru del país como Tungurahua, d'onde provién la so güela paterna, Judith Lalama Jaramillo, que foi reina de la ciudá d'Ambato nel añu 1972.
El so vida profesional empecipiar nel mundu de la banca privada, anque llueu creó xunto al so maríu una empresa empuesta a promocionar el sector turísticu y na actualidá funge, amás, como direutora de la revista Guía d'Oru Ecuador.
Matrimoniu y descendencia
González conoció a Lenín Moreno nuna fiesta d'Antroxu, y tres un añu de novialgu contraxeron matrimoniu'l 4 d'ochobre de 1974. El 3 de xineru de 1998 la pareya encaró les consecuencies d'un asaltu con arma de fueu nel que Moreno recibió una ferida de bala que-y dexó en siella de ruedes, y dende entós Rocío convertir nuna pilastra importante de la so recuperación, anque nunca volvió caminar.
Del matrimoniu ente Rocío y Lenín Moreno nacieron trés fíos:
Segunda dama
Cuando Rafael Correa ganó les eleiciones presidenciales de 2006, y el so binomiu Lenín Moreno convirtióse automáticamente en vicepresidente del Ecuador, significó la primer fregadura de Rocío cola vida política ecuatoriana, apurriendo viviegamente nel proyeutu d'atención integral pa les persones con discapacidá y na Misión Solidaria Manuela Espejo, enfocándose principalmente nel acompañamientu a les families ya inclusión educativa al traviés de la recreación.
Mientres el curtiu periodu que Lenín Moreno fungió como Presidente encargáu del Ecuador, pos Correa pidiera llicencia pa la campaña presidencial de 2013, Rocío acompañó al so maríu hasta Chile en xineru d'aquel añu, onde se desenvolvió un cume ente la CELAC y la Xunión Europea, siendo destacada pola prensa por cuenta de la so elegancia.
Dempués d'abandonar la vicepresidencia, Lenín Moreno retirar de la vida pública hasta l'añu 2015, cuando de cara a los comicios presidenciales de 2017, el presidente Rafael Correa empezó a perfilar nuevamente la so imaxe. Foi nomáu unviáu especial de la ONX pa temes de discapacidá, ya instalóse por más d'un añu nun luxosu apartamentu de la cai Quai Wilson, en Xinebra (Suiza), xunto a Rocío y la so fía Irina.
Primer dama
180px|left|miniaturadeimagen|Na posesión presidencial del so maríu. Anque'l cargu formal de primer dama d'Ecuador foi suprimíu mientres la presidencia de Rafael Correa (2007-2017), y Anne Malherbe nun exerció nin impulsó nengún proyeutu gubernamental como les sos antecesores, mientres la campaña presidencial de 2017 Rosada manifestó'l so interés en participar como sofitu del so maríu en dellos sectores sociales, anque caltuvo'l refugu al títulu en sí mesmu.
En distintes entrevistes concedíes a los medios de comunicación mientres la campaña, Rocío manifestó que si'l so maríu ganaba a ella gustaría-y arreyase principalmente en temes de empoderamiento femenín y na Misión Manuela Espejo, que brinda ayuda a persones en situaciones vulnerables, cuantimás aquelles con dalgún tipu de discapacidá. N'otru ámbitu, dixo que-y gustaría sofitar el sector turísticu por aciu los lineamientos de la ONX pa turismu sostenible, nel que s'arreyen a la comunidá y les muyeres artesanes y entamadores.
Tres la posesión del so maríu en mayu de 2017, Rocío foi nomada delegada de la Presidencia pa dirixir el Comité Interinstitucional del Plan Toa Una Vida, proyeutu bandera del área social prometíu en campaña, exerciendo'l cargu ensin remuneración dalguna y de manera voluntaria. Como parte de los sos llabores acompaña al Presidente a delles xires internacionales nes que comparte con otres autoridaes y primeres dames la so esperiencia frente al proyeutu Toa Una Vida, como fixo en setiembre de 2017 mientres la inauguración del 72ª periodu de sesiones de l'Asamblea Xeneral de les Naciones Xuníes, en Nueva York. De forma gubernamental, ye referida como primer dama.
Col programa Casa Pa Toos, parte del Comité que preside y nel que trabaya en xunto col Ministeriu de Desenvolvimientu Urbanu y Vivienda, González axuntó a les esposes de los alcaldes y prefeutos de tol país pa coordinar aiciones a escala nacional. D'igual forma busca sofitu constante d'instituciones internacionales como'l Programa de les Naciones Xuníes pal Desenvolvimientu, ONX Muyeres, Unicef, el Programa Mundial d'Alimentos, el Bancu Mundial, les organizaciones mundiales del Turismu y la Salú, ente otros.
Polémiques
180px|left|miniaturadeimagen|Fotografiada en 2017. González foi fuertemente criticada por un sector de la población que s'acostumara a l'ausencia de la figura de primera Dama nel Gobiernu ecuatorianu, amás de considerala irrelevante y vanal pa los tiempos modernos. Esto provocó dellos ataques contra ella, sobremanera no que fai al so guardaropa y l'orixe del dineru pa sofitar los sos gustos nesi ámbitu.
Unu de les más airaes crítiques foi causada por un supuestu audiu noticioso y espublizáu en redes sociales sobre la paralización del tráficu que González causaría na Gran Vía de Madrid pa faer compres, mientres acompañaba al so maríu nel marcu de la so primer xira presidencial por Europa n'avientu de 2017, sicasí'l rumor foi darréu desmentíu pola mesma radio que'l so nome tomaren ensin autorización pa estender la falsa noticia.
Enllaces esternos
.
Poliespo
Poliespo (Polisinteza Esperantu) ye una estensión del esperantu qu'utiliza pallabres Cherokee, creáu por Billy Ray Waldon (tamién conocíu como Nvwtohiyada Idehesdi Sequoyah) en 1991.
Principiu de creación
Nvwtohiyada creyó que les llingües segures conteníes (pa utilizar el so plazu) "pallabres de rescamplu," o frases que solicita o esclariar pensáu. Poliespo Yera un intentu de combinar estos 'pallabres de rescamplu' a una llingua. La mayoría de Poliespo provién Cherokee, inglés, esperantu, y español, les llingües que Nvwtohiyada podría falar.
La filosofía detrás de la llingua ye reminiscent de simbolismu de soníu o phonosemantics, y por tantu radicalmente difier de los principios d'esperantu.
Pronunciación
Alfabetu: un, â, á, ấ, b, b̆, c, ĉ, d, y, ê, f, g, ĝ, h, ĥ, i, ĭ, ĭ:, ĭ́, î, î:, î́, j, ĵ, k, k̆, l, m, m̆, n, n̆, o, ô, p, pᷱ, s, ŝ, t, t̂, ť, o, û, ŭ, v, z, ẑ, z̆, q, q́, q̂, q̂́, w, ẃ, ŵ, ŵ́, x, x́, y, 2, 2́.
Los valores de soníu d'estos nun ye bien esplicó. Apaez que les vocales un, y, i, o, o ye tan n'esperantu. Un circunflexu la vocal ye nasal. Ĭ Ye cuando n'inglés cadril', î ye nasal ĭ. La vocal q soníos "como'l dir de 'chica' inglesa". W Ye "como'l soníu en tarrecible, llei", y ŵ ye nasal w. X ye schwa; la so forma nasal ta escrita 2, porque 2 paecer a, según Waldon, una ñariz. Los acentos agudos marquen un tonu d'aumentar.
Les consonantes son tan n'esperantu, plus b, k, m, n curtiu, que son quiciabes pre-aspiraos con un nasales h. T̂ Ye voiceless th [θ], ť ye voiced th [ð]. Pʷ Ye 'pw'. Ẑ Ye [kts], z̆ ye [gdz]. Y Ye quiciabes [ç]. Glottal El parón ye fonemática pero non escritu.
Estructura
La estructura ye más similar a Ido qu'a esperantu, dende los radicales son inflected ( ye un polysynthetic llingua); poro, la llingua nun ye perfectamente aglutinante. Alloriáu distintu, hai namái unu prefija amás d'aquellos d'esperantu: pe-, que suel indicar el "xéneru" neutru. Amás el accusative, hai tamién un sufixu @subject, cuando en coreanu y xaponés.
Oxetivu
L'oxetivu suxuríu ye pa dar los EE.XX. occidentales, y principalmente los pueblos nativos, la oportunidá d'adquirir el "Cherokee Espíritu". Según los sos falantes, unu nun puede falar Poliespo (o Po, cuando ye de cutiu llamáu) bien sacantes qu'unu fala esperantu.
Rockmond Dunbar
Rockmond Dunbar ye un actor d'Estaos Xuníos, conocíu pol so papel de Benjamin Miles "C-Note" Franklin na serie de televisión Prison Break de la cadena FOX.
Erythroxylum coca
La, del quechua: kuka, ye una especie de planta con flor suramericana de la familia de les Eritroxilacees orixinaria de les serrapatoses estribaciones de los Andes amazónicos.
Tien un papel importante nes cultures andines, como analxésicu n'intervenciones médiques. Ye usada por cultures andines como les naciones chibcha, aymara y quechua, como analxésicu. Anque ye meyor conocida nel mundu enteru polos sos alcaloides, ente los que per aciu un procesu químicu llógrase la droga llamada cocaína, que ye un potente estimulante del sistema nerviosu y altamente adictivu.
Xunto con Erythroxylum novogranatense, ye una de les dos especies de cultivu de coca coles que se produz la cocaína
Carauterístiques
La coca ye un arbustu orixinariu de los Andes que crez hasta 2,5 m d'altor, de tarmos maderizos y fueyes elipsoidales, pequeñes y de color verde intensu. Les sos flores son minúscules y de color blancu. Los sos frutos, de color coloráu, tienen forma ovoide y miden alredor d'un centímetru.
La coca crez afechiscamente nes tierres templáu y húmedu de los Andes (rexón Yungas o Selva alta), nun rangu d'altitú que va dende los 800 hasta los 2000 msnm. Sicasí, cultivos n'altor fora d'esi rangu son posibles en determinaes rexones. Crez inclusive so la solombra de grandes árboles nes rexones tropicales. La cocaína, l'alcaloide más importante presente nesta planta, tien propiedaes estimulantes, anestésiques, terapéutiques y mitigadoras del mambís, la sede y el cansanciu, que se manifiesten por aciu la masticación o'l cocimientu.
La coca collechar hasta tres veces al añu de manera manual, na zona de los Yungas bolivianos (nel Departamentu de La Paz), colléchase 4 vegaes al añu nel Chapare de Cochabamba (Bolivia) y hasta seis veces n'alto Huallaga (Perú). Les fueyes son arrincaes pol peciolu y ensugaes al sol pa la so posterior venta y comercialización. Una mesma planta pue ser collechada mientres diez años.
El vezu d'usar les fueyes de coca, como analxésicu, nel área andina remóntase, cuandoquier, al sieglu II e.C. y sigue siendo común ente los actuales grupos indíxenes de les serranías y altos pandos de Bolivia, Perú y Arxentina. Magar la coca foi considerada un artículu de luxu en tiempu de los inques y utilizada mientres los ritos sacerdotales namái polos emperadores inques y nobles, el so consumu foi aguiyáu polos conquistadores españoles pa estender les hores de trabayu de la mano d'obra orixinaria y dende entós el so usu alcuéntrase llargamente espublizáu ente la población indíxena de los Andes. El chacchar, picchar o acullicar ye l'actu d'introducir les fueyes na boca y dir formando un bolu pa estrayer d'elles les sustances activu y estimulante. Pa llograr los efeutos deseyaos, ye necesariu amestar un componente alcalín al amiestu, usualmente cal viva o ceniza alcalina (básicamente bicarbonatu de calciu d'orixe vexetal). Esto llógrase cola llipta, "llijta" o toqra (un estruyíu de ceniza en forma de panecillos o bloques fabricaos de la ceniza del tarmu de la quínua) o a cencielles cola ayuda d'un palito primeramente amugáu con cuspia y somorguiáu en cal común (por eso ye frecuente reparar quemadures na mucosa bucal de dellos "acullicadores" qu'utilicen esti sistema). El so usu tesciende'l pixín fechu d'apangar les sensaciones de fame, sei o cansanciu, siendo'l chacchado o "acullicado" en realidá un actu ritual con fondes implicaciones sociales pal humanu andín, yá que perpetúa les tradiciones culturales y xune a les persones. Nesti sentíu, el 6 d'avientu del 2005, en Perú declarar a los usos culturales tradicionales de la fueya de coca como patrimoniu cultural inmaterial de la nación.
La fueya de coca tien efeutos melecinales como analxésicu, yá seya sola o combinada con otres sustances (como fervinchu o emplastos), y ye considerada por muncha xente de la cultura andina como una planta máxica, por cuenta de les sos propiedaes estimulantes. Dalgunos de los usos rituales o místicos más espublizaos son: el soplar les fueyes al vientu, o dexales cayer al azar, pa lleer la suerte, el destín, curar "mal d'amores", según l'ufiertales como tributu a los dioses y llugares sagraos o Apus.
Aspeutos farmacolóxicos
La cantidá de cocaína contenida nes fueyes fresques va dende un 0,4 % a un 1,0 %. Amás de esta sustancia, les fueyes de la coca presenten otros alcaloides como metilecgonina, benzoilecgnonina, metilecgonidina, cinamoilecgonina, ecgonina y nicotina.
L'absorción de la cocaína ye muncho menos rápido y eficiente que les formes purificaes de la cocaína y nun causa los mesmos efeutos psicoactivos y eufóricos acomuñaos col usu de la droga. L'adicción o otros efeutos nocivos del consumu de la fueya na so forma natural, nun s'han documentáu.
Referencia histórica
thumb|230px|Planta de coca. thumb|230px|Fueyes y frutos.
Los habitantes andinos conocíen esta planta y los sos efeutos dende dómines bien anteriores a l'apaición del Imperiu inca.
Los colonizadores europeos diéronlu distintu denominaciones, mientres los nativos conocer como fueya sagrada pol so espresa usu ente los miembros de la casta cimera de los nobles. Al paecer, l'usu d'esta fueya taba acutáu ente'l restu de la población, polo que tamién tenía la categoría de presente real pa compensar servicios.
Dalgunos cunten que les facultaes provocaes pola fueya de coca considerábense como un fechu sobrenatural y pollo taba presente n'actos funerarios, ente otros. L'usu de fueya de coca ta enraigonada na cultura boliviana y peruana. Sicasí l'usu sacerdotal que se-y dio nel Incario foi pa promover estaos alteriaos por ayunu (fastening)
La eficacia de la fueya de coca como estimulante foi reconocida polos españoles dende'l mesmu momentu en que lleguen a Suramérica (sieglu XVI) y depués los sos efeutos fueron descritos con luxu de detalles polos grandes viaxeros foranos del sieglu XIX. Unu d'ellos, l'eruditu historiador británicu sir Clements R. Markham (1830-1916), encamentó l'usu de la coca a tolos turistes y estendió esti encamientu a los miembros de los clubes d'alpinismu d'Europa. La cortesía de los establecimientos turísticos de la sierra peruana al ufierta-yos una taza de fervinchu de coca a los visitantes de les serranías de Perú, nun ye en concencia, una "mala costume" indíxena, sinón una atenta bienvenida moderna encamentada bien efusivamente por Alexander von Humboldt, D´Orbigny, Von Tschudi, Markham, Mantegazza, De Castelnau, Herndon, Gibbon, Squire, Marcoy y otros. El trueque del actu de chacchar la coca pol más refináu consumu del fervinchu ye una adautación costumista que la so real efeutividá ye puesta en dulda por munchos.
Arrodiada pol ceremonial, formalidaes y controles exercíos pola comunidá, raramente ye oxetu d'abusu o descontrol que pueda causar dañu a la salú. Nes rellaciones sociales de la cultura andina, la coca ye un agasayo que significa amistá y arrogancia. L'actu de compartir la coca y consumila conxuntamente con otros ye un fechu bien importante que sella rellaciones de confraternidad y enfotu ente los participantes. Amás, na medicina tradicional nun esiste otru remediu con tantos y tan vastos usos que la so efeutividá foi comprobada. En toos estos sentíos, amás del so efeutu bioquímicu, la coca ye unu de los componentes más destacaos de la sicoterapia popular nativa, lo que la fai un indispensable elementu de sofitu pa la seguridá emocional del home andín.
L'usu de la fueya de coca foi tradicional ente munchos de los indíxenes de Colombia dende tiempos inmemoriales, especialmente ente los de la Sierra Nevada de Santa Marta. Ende puede estremase ente la manera de faese en comunión cola planta ente les cultures de monte y les cultures de les selves amazóniques. Les primeres, prefieren mazcar la fueya turrada, y di-y entemeciendo cal, dalgunos ellaborándola de conches marines, y otros con cal de piedra. Los primeres, caltener nun pequeñu calabazo llamáu "poporo". Na amazones, les cultures que tienen rellación cola planta de coca, turrar y pulvericen, entemeciéndola con ceniza de plantes amazóniques; la resultancia ye un polvu verde que se llama "mambe". Ente los indíxenes colombianos a pesar que la rellación cola coca ye cotidiana, ta revistida de relixosidá, y considérase a la planta como bien sagrada, arrodiada de respetu y almiración. Nun entienden ellos que se-y escuerra nos sos territorios, yá que nun foi pola so cultura nin les sos costumes el qu'en ciertos contestos vease envuelta en dellos conflictos. Pa la población boliviana, incluyendo mestizos, quechuas y aymaras el consumu de la fueya de coca ye parte de la tradición de toa esta población. El akulliku (mazcáu de coca) yá yera practicáu dende enantes de la llegada de los españoles a tierres andines. Pal bolivianu común, el akullicar esti presente en gran parte de les sos actividaes cotidianes, nuna fiesta, lo mesmo que nun velorio mazcar coca ye la práutica común.
Propiedaes de la planta
El so conteníu en vitamines y determinaos oligoelementos faen que coles mesmes el fervinchu de coca constituya un complementu nutritivu de la dieta diaria. Estos mesmos estudios de la Universidá de Harvard sostienen qu'en 100 g de coca pueden tenese cuasi dos gramos de potasiu que son necesarios pal equilibriu del corazón y atribúyense-y amás propiedaes endelgazadores. Sabiendo qu'estes tisanas son tan riques nestos nutrientes, convertir n'alimentu y en medicina.
Réxime xurídicu
thumb|Té de fueyes de coca La fueya de coca ye la materia primo que s'utiliza pa la producción de la cocaína, una poderosa sustancia estimulante y anestésica estrayida químicamente de grandes cantidaes de fueya de coca. Anguaño, yá que se vio sustituyida como anestesia médica por análogos sintéticos como la procaína, la cocaína conozse principalmente como una droga recreativa illegal. El cultivu, la venta y la posesión de la fueya de coca ensin procesar ye, polo xeneral, una actividá llegal nos países –como Colombia, Arxentina, Bolivia, Ecuador y Perú– con un usu tradicional establecíu, anque'l cultivu suel trate acutáu polos intentos d'evitar la producción de cocaína.
La prohibición del usu de la fueya de coca, sacante con fines médicos o científicos, foi establecida pola Convención Única sobre Estupefacientes de 1961. La fueya de coca apaez clasificada na Llista I de dicha Convención xunto cola cocaína y la heroína. Según el testu de la Convención: “Les Partes van obligar a arrincar de raigañu tolos arbustos de coca que crezan n'estáu montés y van destruyir los que se cultiven ilícitamente” (artículu 26) y “la masticación de fueya de coca va quedar prohibida dientro de los 25 años siguientes a la entrada a valir de la presente Convención” (artículu 49, 2.y).
La inclusión de la fueya de coca nes llistes de la Convención Única de 1961 débese principalmente a un informe solicitáu a les Naciones Xuníes pol representante permanente de Perú, ellaboráu por una comisión que visitó de volao Bolivia y el Perú en 1949, pa “investigar los efeutos del mazcáu de la fueya de coca y les posibilidaes pa llindar la so producción y controlar la so distribución”. L'Informe de la Comisión d'Estudiu de les Fueyes de Coca, publicáu en 1950, llegaba a la conclusión de que los efeutos del mazcáu de coca yeren negativos, anque la práutica definíase como un vezu y non como una adicción.
L'informe foi oxetu de severes crítiques pola so esplícita arbitrariedá, la so imprecisión y la so connotaciones racistes. Criticóse tamién la calificación profesional y los intereses paralelos de los integrantes del equipu, la metodoloxía aplicada, y la seleición y usu incompletos de la lliteratura científica qu'esistía nesi entós en redol a la fueya de coca.
Según los sos consumidores, la mayor parte de la información proporcionada sobre l'usu tradicional de la fueya de coca y les sos adautaciones modernes ye errónea. Esti fechu torgaría hasta'l momentu sacar a la lluz los aspeutos positivos de la planta, los sos potenciales beneficios pa la salú física, mental y social de los pueblos que lu peracaben y cultiven.
Nun intentu por llograr reconocencia xurídica pal usu tradicional de la coca, Perú y Bolivia axustaron el párrafu 2 del artículu 14 de la Convención de les Naciones Xuníes contra'l Tráficu Ilícitu d'Estupefacientes y Sustances Sicotrópicas de 1988, en que s'axusta que les midíes que s'adopten pa erradicar el cultivu ilícitu y p'esaniciar la demanda ilícita, “van tener debidamente en cuenta los usos tradicionales lícitos, onde al respeutu esista la evidencia histórica”. Bolivia tamién realizó una reserva formal a la Convención de 1988, sorrayando que “l'ordenamientu xurídicu de Bolivia reconoz la naturaleza ancestral del usu lícitu de la fueya de coca que pa una gran parte de la población de Bolivia remontar a sieglos tras”.
Sicasí, la Xunta Internacional de Fiscalización d'Estupefacientes (JIFE) –l'organismu independiente y cuasi xudicial encargáu de l'aplicación de les convenciones sobre drogues de les Naciones Xuníes– negó la validez del artículu 14 de la Convención de 1988 percima de les obligaciones impuestes pola Convención de 1961, según cualquier reserva realizada peles partes, yá que "non eximen a nenguna de les Partes de los derechos y obligaciones que-yos incumben en virtú de los demás trataos de fiscalización internacional de drogues".
Nos últimos años, el réxime xurídicu de la fueya de coca ye cada vegada más cuestionáu. Inclusive la JIFE afirmaba nel so Informe añal correspondiente a 1994 que beber mate de coca "consideráu inocuo y llegal en diversos países d'América del Sur, forma parte d'una actividá illegal según axustar na Convención de 1961 y na Convención de 1988, anque nun yera esa la intención de les conferencies plenipotenciarias en que s'adoptaron diches convenciones”.
Akullicar (mazcar coca) ye una practica diaria na dieta del bolivianu común, esta practica non namás acútase a la población indíxena, tamién lo realicen los mestizos o blancos, cabo l'aclaración de que'l consumu ye mayor na xente que vive na zona occidental del país, correspondiente a los departamentos de La Paz, Oruro, Potosí, Sucre y Cochabamba. Ye bien frecuente que cuando se llega al aeropuertu de La Paz, persones que provienen de llugares baxos, ye dicir que viven n'altores menores a 1000 metros sobre'l nivel del mar, tienen que tomar te o mate de coca, yá que'l so consumu fai menos agresivu la permanencia n'altores mayores a 3500 metros sobre'l nivel del mar.
Taxonomía
Erythroxylum coca describióse por Jean-Baptiste Lamarck y espublizóse en Encyclopédie Méthodique, Botanique 2: 393. 1786.
Ibn Jaldún
Ibn Jaldún o Ibn Khaldoun, treslliteración francesa, el so nome completu أبو زيد عبد الرحمن بن محمد بن خلدون الحضرمي, o Abū Zayd ‘Abdu r-Raman bin Muammad bin Khaldūn Al-Hadrami, conocíu n'España como Abenjaldún (tamién escritu Ibn Khaldun, Ibn Khaldoun o Abenjaldun), foi un historiador, sociólogu, filósofu, economista, xeógrafu, demógrafu y estadista árabe musulmán del norte d'África. Nació no qu'anguaño ye Tunicia, anque yera d'orixe andalusí. La so familia foi dueña de la Facienda Torre de Doña María na actual Dos Hermanas (Sevilla). Ye consideráu como unu de los fundadores de la moderna historiografía, socioloxía, filosofía de la historia, economía, demografía y les ciencies sociales polo xeneral. Ye fundamentalmente conocíu pola so obra Muqaddima o Prolegómenos a la so vasta Historia de los árabes, que constitúi un tempranu ensayu de filosofía de la historia y de socioloxía, disciplina esta postrera de la que de cutiu ye consideráu antecesor.
El gran historiador inglés Arnold J. Toynbee dixo que "Ibn Jaldún concibió y formuló una filosofía de la historia que ye ensin dulda el trabayu más grande qu'enxamás fuera creáu por una persona en nengún tiempu y en nengún país".
Biografía
Ibn Jaldún, que la so familia tuvo qu'abandonar Sevilla cuando foi tomada polos castellanos en 1248, vivió nel momentu históricu nel que l'Islam empezaba la so decadencia política. Depués de fracasar nes sos ambiciones polítiques y de ser escorríu y encarceláu, Ibn Jaldún dedica'l restu de la so vida a estudiar y cavilgar sobre los fechos sociales, económicos y históricos. Esta conocencia va ser el que va entornar na so obra. Pa ello, dende 1388 instalar en El Cairu (Exiptu), onde se dedica a la enseñanza y a la investigación en delles universidaes (madrases), especialmente na prestixosa Al-Azhar. Sicasí, tien que volver a la política activa cuando Tamerlán asedia Damascu y recurre al prestixosu Ibn Jaldún pa entrevistase con él, anque nun tuvo ésitu (1401).
Munchos años antes, en 1363, gracies a la so amistá con Ibn al-Jatib, quien lo llamó cuando s'atopaba en Fez, Ibn Jaldún desempeñó una misión diplomática en favor del reino de Granada, nel otru estremu del Mediterraneu, en concretu, en Sevilla ante Pedru I de Castiella, el Cruel o el Xusticieru.
La so obra
La obra principal de Ibn Jaldún ye'l Llibru de la evidencia, rexistru de los entamos y eventos de los díes de los árabes, perses y bereberes y los sos poderosos contemporáneos (Kitābu l-ʕibār wa Diwānu l-Mubtada' wa l-Ħabar fī Ayyāmu l-ʕarab wa l-Ājam wa l-Barbar wa man ʕĀsarahum min ĐawIu s-Sultānu l-Akbār) que ta estremáu en siete libros. El primeru d'ellos ye la Muqaddima o Prolegómenos, que prologa al restu de la obra, anque darréu tratóse como una obra independiente. Los volumes del dos al cinco cubren la historia de la Humanidá hasta los tiempos de Ibn Jaldún. Los volumes seis y siete cubren la historia de los pueblos bereberes y del Magreb. La so historia ye, como él mesmu afirmar, una Historia Universal y toma l'analís d'histories d'otros pueblos como los asirios, hebreos, griegos y romanos.
Ente apurrir a la economía de Ibn Jaldún, inclúyese'l descubrimientu de la dinámica de los mercaos. Analiza tamién conceutos económicos fundamentales como población, preciu, beneficiu, luxu y formación de capital. Toos estos conceutos son analizaos nes sos obres, onde tamién traza les interrellaciones ente ellos.
Pa Ibn Jaldún, la historia ye l'analís de les civilizaciones tantu nel aspeutu esternu como internu: externamente, al traviés del rellatu cronolóxicu de los fechos; internamente, por aciu un analís lóxicu ya interrelacionáu de los acontecimientos históricos p'allugar les sos consecuencies nel presente y los enclinos de futuru.
Blay
Blay ye una comuña francesa del departamentu de Calvados, na rexón de Normandía. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Ophioglossum azoricum
Ophioglossum azoricum C.Presl 1845 ye un felechu de la familia botánica de les Ophioglossaceae carauterizada por tener un fronde estremáu en dos porciones, la porción manera de forma ovalada o llanceolada y con nerviación reticulada y una porción fértil onde s'asitien los esporangios en dos fileres separaes por una hendidura.
Descripción
Suel ser consideráu productu de la hibridación de les especies Ophioglossum lusitanicum y Ophioglossum vulgatum o bien una subespecie d'esta postrera.
Nicole Pratt
Nicole Pratt ye una tenista profesional retirada orixinaria d'Australia.
Nació en Mackay. Ye la mediana de cinco fíos d'unos granxeros de caña d'azucre, el so padre George foi quien la enseñó a xugar al tenis. Asistió a la escuela en Calen y recibió una beca de tenis del Institutu Australianu del Deporte en Camberra. Fízose profesional a los 18 años.
En xineru de 2001 aportó a la tenista númberu unu australiana. Ganó'l so primer títulu WTA nel abiertu de Hyderabad y algamó la tercer ronda nel open d'Australia de 2004.
N'agostu de 2006, a los 33 años, Pratt algamó per primer vegada unos cuartos de final Tier I en Toronto. Poco dempués volvió entrar nel top 100 del ranking de singles.
Nel Open d'Australia de 2000 dempués de perder el so primer partíu contra Nadia Petrova, Pratt anunció la so retirada del tenis profesional. Entrenó a la xugadora australiana Casey Dellacqua. Tres el Open d'Australia de 2009, Nicole Pratt y Casey Dellacqua decidieron siguir por separáu los sos carreres.
Victories n'individuales(5)
1995 – 25k $ Mount Gambier, Australia * 1993 – 25k $ Nuriootpa, Australia
Quintillan
Quintillan ye una comuña francesa del departamentu d'Aude, na rexón d'Occitania. Llenda con.
Serguéi Eisenstein
Serguéi Mijáilovich Eizenshtéin, más conocíu como Serguéi Eisenstein (en rusu: Сергей Михайлович Эйзенштейн; en letón: Sergejs Eizenšteins) foi un direutor de cine y teatru soviéticu d'orixe xudíu. La so innovadora téunica de montaxe sirvió d'inspiración pal cine posterior.
Biografía
Cuando cuntaba 25 años, Serguéi Eisenstein punxo fin a la so carrera teatral, al ver l'artificiosa resultancia nel so montaxe de Mázcares de gas, onde, según les sos propies pallabres, «el carru romper en cachos y el conductor cayer de cabeza nel cine». Esto fizo que dexara'l teatru y centrárase nel mediu que-y dio prestíu internacional, el cine.
Eisenstein foi un pioneru del usu del montaxe nel cine. Pa Eisenstein, la edición nun yera un simple métodu utilizáu pa enllazar escenes, sinón un mediu capaz de manipoliar les emociones de la so audiencia. Dempués d'una llarga investigación na tema, Eisenstein desenvolvió la so propia teoría del montaxe. Les sos publicaciones al respeutu seríen depués de gran influencia pa dellos direutores de Hollywood.
Eisenstein, con frecuencia, nun utilizaba actores profesionales pa les sos películes. Les sos narratives evitaben l'individualismu y, sicasí, diben dirixíes a cuestiones más amplies de la sociedá, especialmente a conflictos de clases. Los sos actores yeren polo avezáu persones ensin entrenamientu nel campu dramático, tomaes d'ámbitos sociales afechos pa cada papel.
El so principal mensaxe políticu basóse na organización, la participación y la llucha: «Como quieras, quiero».
El so ideales comunista conducir en delles ocasiones a conflictos con funcionarios del gobiernu soviéticu. Stalin yera consciente del poder del cine como mediu de propaganda, y consideró a Eisenstein como una figura revesosa. La so popularidá afondóse más tarde col ésitu de les sos películes, ente elles L'acorazáu Potemkin (1925), calificada una de les meyores películes de tolos tiempos.
Los sos ensayos lliterarios cinematográficos y les sos dotes como orador, teniendo en cuenta que falaba amás alemán, inglés y francés, fixo qu'exerciera una gran inflúi sobre la teoría cinematográfica na dómina.
De 1924 a 1930
thumb|Fotograma de [[L'acorazáu Potemkin.]] En 1924, va poder poner en práutica les sos teoríes na so primer gran obra, La Fuelga (Стачка), anque él mesmu consideró que fracasara a la de faer fluyir les emociones de los espectadores y que yera demasiáu teatral. Prindóse la única copia qu'había de la película y non pudo volvese a distribuyir hasta dempués de la so muerte, anque'l filme aportó a exhibíu n'Occidente y llogró'l premiu na Esposición de París en 1925.
Pero va ser la so siguiente película, L'acorazáu Potemkin, la que va dar a conocer el so nome en tol mundu, y ye posiblemente la película sobre la que más s'escribió en tola historia del cine. Según Eisenstein, el guión de la película, de Nina Agadzhánova-Shutkó, foi escritu pa una película n'ocho episodios, 1905, qu'empezó a rodase en Leningráu y pensaba rellatar los sucesos de la fuelga xeneral. Tuvieron qu'abandonar el rodaxe pol mal tiempu, y dirixiéronse a Odesa a rodar el capítulu dedicáu al motín del Potemkin. Eisenstein decidió entós centrar la película nesi episodiu, y abandonóse el so proyeutu de 1905.
Cuando llegaron a Odesa, buscó a los sobrevivientes de la masacre, ya inclusive alcontró los dibuxos d'un francés que fuera testigu de lo asocedío. Reescribió'l guión y realizó diversos títulos pa dirixir l'aición. Anque los medios yeren pocos, gracies a una serie d'esperimentos téunicos (pantalles reflectantes, fotografía desenfocada y plataformes móviles ente otros) llograron resultancies estelantes.
Eisenstein alza la so película en 1290 planos, combinaos con xenial maestría por aciu un montaxe rítmicu. Considera innecesarios los movimientos de cámara, una y bones el movimientu ta determináu pola aición y pol montaxe, polo que son escasísimos, y namái realiza dellos travellings. Destaca la escena de la escalinata, con 170 planos, na que'l pueblu ye brutalmente afrelláu poles fuercies zaristes y onde crea un tempo artificial, que fai que la secuencia dure casi seis minutos. Va Prescindir de simbolismos intelectuales, y la película, con una arrogante fotografía na que la masa va convertir na auténtica protagonista de la obra, acabará per ser considerada la primer obra maestra del cine soviéticu.thumb|Eisenstein col actor xaponés de [[Kabuki Sadanji Ichikawa II en 1928.]]
Tres esta gran película va realizar dos trabayos más, Ochobre, onde narra los sucesos del asaltu al Palaciu d'Iviernu mientres la Revolución rusa de 1917, y La llinia xeneral (tamién conocida como Lo vieyo y lo nuevo), filme sobre la reforma agraria, anque polos cambeos na coleutividá agraria na Xunión Soviética tuvo que camudar la so guión en delles ocasiones. Nestos dos obres, volverá esperimentar con un nuevu llinguaxe al traviés de les imáxenes, pero pola so complexidá nun van aportar# a perbién entendíes na so dómina. Amás, en La llinia xeneral el so protagonista nun va ser la masa, sinón una heroína individual, María Lápkina. L'estrenu de Ochobre tuvo que retrasase cinco meses, pos en plenu procesu de postproducción enterar de que Llión Trotski cayera en desgracia, y tuvo que quitar de tolos planos nos qu'apaecía na película.
Etapa n'Estaos Xuníos y proyeutu mexicanu
Eisenstein viaxó a Europa en 1930 pa investigar sobre'l soníu, campu que na Xunión Soviética tardó abondo en desenvolvese. Un directivu de la Paramount treslladóse a París y convenció a Eisenstein de que roblara un contratu pa grabar un discu como solista y pa rodar en Hollywood, onde llegaría a cobrar hasta 900 dólares a la selmana. Foi recibíu en Nueva York como un xeniu, y llueu se dedicaría a dar conferencies nes Universidaes de Columbia y Harvard. Poco primero de colase a Hollywood, estrenar nun cine d'Arte y Ensayu de Nueva York la so película La llinia xeneral, y los directivos de la Paramount Pictures punxéronse abondo nerviosos al conocer les sos idees sobre la coleutivización y el comunismu.
Al entrar nos Estaos Xuníos, tuvo que xurar respetu a la Constitución de los Estaos Xuníos, y sufrió distintes presiones por que nun usara la so gorra típica y quitárase la barba.
Cuando-y presentaron a diverses estrelles de Hollywood, amosóse distante, salvu frente a Charles Chaplin y a Colleen Moore. El so primer guión pa la Paramount, Sutter's Gold, foi refugáu, ente otros motivos porque'l Mayor Frank Pease, d'enclinos fascistes, llanzó un panfletu tituláu Eisenstein, el mensaxeru del infiernu en Hollywood, nel qu'ente otres coses llamába-y perru coloráu» y acusar de toles barbaridaes, fueren reales o non, cometíes polos bolxeviques.
La Paramount nun quería arrenunciar inda a Eisenstein y encargó-y otru guión, que se titularía An American Tragedy, adautación d'una obra de Theodore Dreiser que trataba sobre la xusticia norteamericana nun xuiciu por asesinatu, y col que la productora quedó encantada. El problema foi que'l Comité Fish, antecesor del Comité d'Actividaes Antiamericanes, taba actuando contra les actividaes comunistes en California y contra la idea de llevar esa novela al cine. Tou esto fizo que finalmente la Paramount rompiera'l so contratu con Eisenstein.
Ente 1930 y 1932 Eisenstein visitó Méxicu, onde intentó producir una nueva película titulada ¡Que viva Méxicu!. Namás llegar al país fueron encarcelaos tantu él como los sos dos ayudantes de direición, toos rusos, pero gracies a la intervención d'un amigu español el panorama camudó hasta'l puntu de que lo convirtieron en güéspede d'honor. Llegó a rodar 60000 m de película, pero la producción paróse por cuenta de que Upton Sinclair, el novelista d'Estaos Xuníos, dexó de patrocinar la película. Díxo-y a Eisenstein que volviera a Moscú, a onde unviaría-y la película yá rodada, cosa que nunca asocedió. Upton Sinclair terminaría la película y estrenaría la resultancia en 1933 so un títulu modificáu: Thunder over Méxicu (Truenu sobre Méxicu). Sinclair acusó a la Xunión Soviética del fracasu del proyeutu. Col material rodáu fixéronse seis montaje distintos, pero nengunu por el mesmu Eisenstein.
Na so etapa norteamericana conoció y fíxose amigu de Paul Robeson, el cantante y activista afroamericanu de los derechos civiles.
La vuelta a la Xunión Soviética
thumb|Escena de [[Alejandro Nevski (película)|Alejandro Nevski.]]
Fondamente ablayáu, Eisenstein tornó a la so patria. Sicasí, la visita de Eisenstein a Norteamérica convertir en sospechosu pa Stalin, y esti barruntu enxamás sería erradicada por completu de la mente de la élite estalinista. Les siguientes dos películes de Eisenstein seríen censuraes por cuestiones polítiques. Poro, nun pudo rematar el so siguiente rodaxe, El prau de Bezhin (1935-1937), traxedia llabradora que va ser saboteada pol máximu responsable de la cinematografía rusa, que la considera políticamente incorreuta. Entós, al igual que fixera Vsévolod Pudovkin, abellugar na enseñanza y na ellaboración de la so teoría sobre l'emplegu del color y del soníu, que sicasí nun va tener ocasión de llevar a la práutica.
En 1938, Eisenstein dirixe Alejandro Nevski, que cunta les andances d'esti héroe nacional rusu, que ganó a los teutones nel sieglu XIII y pola que se-y concedería'l Premiu Stalin. Nella vuelve faer gala de la so maestría pal montaxe. El so protagonista vuelve ser una sola persona, non la masa, y sume el so brengosu estilu documental pa ser sustituyíu por una delicada reconstrucción de la hestoria. Mientres el rodaxe, asignóse un supervisor oficial pa xixilar a Eisenstein. Nesta película, Eisenstein aplica'l métodu de contrapuntu que plantega nel Manifiestu del soníu, qu'escribió en 1928 xunto con Pudovkin y Aleksandrov.
En 1948, Eisenstein sufrió una tarrecible hemorraxa por causa de un infartu, y morrió a los 50 años d'edá.
Michoacán
Michoacán ye unu de los trenta y un estaos que, xunto cola Ciudá de Méxicu, formen los Estaos Xuníos Mexicanos. La so capital y ciudá más poblada ye Morelia. Ta allugáu na rexón oeste del país, llindando al norte con Colima, Jalisco y Guanajuato, al nordeste con Querétaro, al este col Estáu de Méxicu, al sur col ríu Balsas que lo dixebra de Guerrero, y al oeste col océanu Pacíficu. Con 4 584 471 habs. en 2015 ye l'octavu estáu más pobláu, por detrás del Estáu de Méxicu, Veracruz, Jalisco, Puebla, Guanajuato, Chiapas y Nuevo León. Foi fundáu'l 22 d'avientu de 1823.
Estremar en 113 conceyos. La so capital ye la ciudá de Morelia, d'antiguo llamada Valladolid, que lleva'l so nome actual n'honor a José María Morelos y Pavón, héroe de la independencia de Méxicu. Otres llocalidaes importantes son Zamora de Hidalgo, Ciudad Lázaro Cárdenas, Uruapan del Progreso, La Piedad de Cabadas, Apatzingán de la Constitución, Pátzcuaro, Sahuayo de Morelos, Heroica Zitácuaro, Ario de Rosales, Zacapu, Cotija de la Paz, ente otres.
Toponimia
thumb|left|Glifo de Michhuahcan.|134x134px Pallabra náhuatl, cola cual los azteques o mexicas denominaben al paradisiacu territoriu, allugáu nel Occidente de Méxicu, nel que s'asitió'l Señoríu Purépecha o Michhuaque, gobernáu pol Irecha (llamáu Caltzontzin polos mexicas). Esta vasta demarcación cunta con altes y encrespadas montes cubiertos d'exuberantes y magníficos montes de fines maderes, riques en flora y fauna montesa; frutiegues praderíes y fértiles valles, col clima apropiáu pal hábitat y multiplicación de toa clase d'animales y plantes; según numberosos ríos, frescos y cantarinos regueros, formosos llagos, grandioses llagunes ya innumberables manantiales y güeyos d'agua, que lo convertíen nun auténticu paraísu.
El vocablu Mich-huac-an formar col raigañu o radical del vocablu michín, pexe, que na escritura fonético señalar con un pexe; la partícula –hua–, posesivu calificativu de llugar; y la terminación –can, llugar (na escritura fonético señalar con un cuetu). La regla xeneral de la llectura o interpretación de les pallabres nahuas compuestes, ye en sentíu inversu a como tán escrites; d'onde Michhuacan diz a cencielles llugar de los que tienen el pexe, de –can, llugar de; –hua–, posesivu del anterior y, michin, pexe, de la que solo pasa'l so radical mich–. La so representación ye un glifo, de tipu fonéticu, formáu por un pexe, que da'l fonéticu mich, asitiáu sobre un cuetu que suena can. Huac–an, ye una terminación compuesta, bien frecuente nos nomes de llugar, que'l so significáu ye malo d'afigurar na interpretación glífica del topónimu.(Analís morfolóxicu de Salvador Garibay Sotelo) Nel idioma mazahua denominar Animaxe.
Tariácuri estremó'l señoríu en trés partes con sedes en Tzintzuntzan, Pátzcuaro y Ihuatzio. La sede del Señoríu que Tariácuri alluga en Mechuacan, Tzintzuntzan o Uitsisilan, apurrir al so sobrín Tangaxoan, encamentándo-y el gobiernu de la Rexón Serrana una parte del gran Señoríu Michhuaque.
La sede del Señoríu que Tariácuri alluga en Pátzcuaro, apurrir al so fíu Hiquíngaje, encamentándo-y el gobiernu de la Rexón Llacustre (los sitios redoma a la Llaguna de Mechoacan, actual Llagu de Pátzcuaro y seique dellos llugares cercanos a otros llagos intermontanos) onde s'atoparon con xentes qu'adoraben a los sos mesmos dioses y falaben la so mesma llingua; seique la parte más importante del gran Señoríu Michhuaque. La sede del Señoríu que Tariácuri alluga en Coyucan, Cuyucan o Ihuatzio, apurrir al so sobrín Hirepan, encamentándo-y el gobiernu de la Tierra Caliente otra de les partes del gran Señoríu Michhuaque. Mientres la colonia perteneció al virreinatu de la Nueva España. Tuvo estremada en delles alcaldíes mayores, que darréu pasaron en 1786 a formar parte de la Intendencia de la ciudá de Valladolid.
Historia
La historia de Michoacán estudióse por restos arqueolóxicos y otros recursos históricos, como la obra lliteraria Rellación de Michoacán, escrita en 1542, y sábese que los primeros pobladores del estáu fueron delles tribus chichimecas qu'aportaron en distintos años, y por consiguiente evolucionaron de manera distinta.
Les zones arqueolóxiques que s'atoparon nel estáu, y qu'ayudaron a esclariar la historia de la nacencia y desenvolvimientu de les etnies que dieron heriedu y esencia a la configuración cultural de Michoacán, daten del periodu formativu o preclásicu (1500 e. C. a 200 e. C.), del clásicu (200 e. C. a 800) y postclásico (800 a 1000), y ente ellos destaquen: El Opeño, el Curutarán, La Villita, Tepalcatepec, Apatzingán, Zinapécuaro, Coalcomán, San Felipe de los Alzati, Tzintzuntzan, Tingambato, Pátzcuaro, Zacapu, Uruapan y Tzitzio.
Gran parte del territoriu michoacano tuvo habitáu polos purépechas que se desenvolvieron como una cultura dominante ya impunxeron la so hexemonía económica, relixosa, militar y cultural a les demás etnies que tamién habitaben la rexón, como los nahuas, otomíes, matlatzincas o pirindas y tecos. Na rexón, falábase amás del idioma tarasco o purépecha, les llingües coacomeca, xilotlazinca, colimote, pirinda, mazahua, sayulteco, náhuatl y teca.
Kenya Okazaki
Kenya Okazaki (岡﨑 建哉; ) ye un futbolista xaponés.
Michoacán
Historia
Na actualidá los pobladores nativos d'estes tierres dan el mesmu nome qu'a la so llingua: purhépecha, anque tamién se-yos conoz como tarascos.
Purépechas o michhuaques
thumb|right|250px|Les yácatas en Tzintzuntzan.
Nel sieglu XIV el irecha ("señor d'innumberables pueblos"; Caltzontzin, n'idioma náhuatl) Tariácuri ("sacerdote del vientu"), sometió a los distintos grupos en nome del dios Curicaueri y llogró consolidar la situación política, social y relixosa del señoríu. A la so muerte estremó los sos dominios en tres señoríos:
Tsintsintzan (Tzintzuntzan na actualidá –"llugar onde ta'l templu del dios colibrí mensaxeru"–), pa otru de los sos sobrinos, Tangaxuán.