cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aquisgrán
Sieglos XVI - XVIII
Como ciudá imperial, Aquisgrán caltuvo ciertes ventayes polítiques que la dexaben siguir siendo independiente de los problemes d'Europa mientres munchos años. Foi vasalla del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu a lo llargo de la mayor parte de la Edá Media, según yera'l llugar onde se realizaron munchos concilios eclesiásticos importantes, como'l Conseyu de 836 y el Conseyu de 1166, un concilio convocáu pol antipapa Pascual III. En 1598, tres la invasión de los Países Baxos per parte de les tropes españoles, Rodolfo II quitó a toos el posesores de negocios protestantes en Aquisgrán ya inclusive foi tan lloñe como a llegar a espulsalos de la ciudá. Dende'l sieglu XVI, Aquisgrán empezó a perder poder ya influyencia. Tou empezó cola coronación de los emperadores que nun se coronaron en Aquisgrán, sinón en Frankfurt. Mientres la Crisis de la socesión de Juliers-Kleve, la ciudá foi asediada por un exércitu español en 1614. Más tarde llegaron les guerres de relixón y la gran quema de 1656. Remató en 1794, cuando'l franceses, al mandu del xeneral Carlos Francisco Dumouriez, ocuparon Aquisgrán.
Aquisgrán volvióse curiosa pol so balneariu a mediaos del sieglu XVII, non tantu por cuenta de los efeutos de les agües termales na salú de los sos visitantes, sinón porque Aquisgrán yera entós -y caltúvose hasta bien entráu'l sieglu XIX- un llugar d'alta prostitución n'Europa. El rastru d'esta parte de la historia oculta de la ciudá atópase nes guíes turístiques del sieglu XVIII en Aquisgrán, según n'otros balnearios. La principal enfermedá, irónicamente, foi la sífilis; namái a finales del sieglu XIX el principal motivu pa visitar Aquisgrán y Burtscheid pasó a ser el tratamientu del reuma. Aquisgrán foi escoyida como sede de dellos congresos y trataos de paz importantes: el primer congresu d'Aquisgrán en 1668 llevó al Primera Tratáu d'Aquisgrán, nel mesmu añu que terminó la Guerra de Devolución. El segundu congresu terminó col Segundu Tratáu en 1748, concluyendo la Guerra de Socesión Austriaca. En 1789, producióse una crisis constitucional nel gobiernu d'Aquisgrán.
Sieglu XIX
El 9 de febreru de 1801, según el Tratáu de Luneville Aquisgrán y tola zona a la vera izquierda del Rin a Alemaña pasaron a manes de Francia. En 1815, el control de la ciudá vencer a Prusia por un alcuerdu tomáu nel Congresu de Viena. El tercer congresu tuvo llugar en 1818 pa decidir el destín de la zona ocupada pola Francia napoleónica.
Alministrada na provincia del Rin, en 1880 la población yera de 80 000 persones. Empezáu en 1838, el ferrocarril de Colonia a Bélxica pasó al traviés d'Aquisgrán. La ciudá sufrió un hacinamiento estremu y tuvo condiciones sanitaries deplorables hasta 1875, cuando les fortificaciones medievales fueron finalmente abandonaes como zones de residencia y construyéronse nuevos barrios menos miserables na parte oriental de la ciudá, onde'l drenaxe de los residuos yera más fácil. N'avientu de 1880, inauguróse la rede de tranvíes d'Aquisgrán, qué s'electrificó en 1895. Nel sieglu XIX y hasta la década de 1930, la ciudá foi importante pa la producción de llocomotores, vagones y carruaxes, fierro, anfileres, aguyes, botones, tabacu, productos de llana y de seda.
Sieglu XX
Dempués de la Primer Guerra Mundial, Aquisgrán foi ocupada polos Aliaos hasta 1930. Aquisgrán foi una de les llocalidaes que participaron na malograda República Renana. El 21 d'ochobre de 1923, un grupu armáu apoderar de l'alcaldía. Aiciones similares tuvieron llugar en Mönchengladbach, Duisburgu y Krefeld. Esta República namái duró alredor d'un añu. Aquisgrán sufrió graves daños mientres la Segunda Guerra Mundial. La ciudá y la so contorna fortificada fueron arrodiaes dende'l 13 de setiembre hasta'l 16 d'ochobre de 1944 pola Primer División d'Infantería y la Tercer División d'Artillería de los Estaos Xuníos xunto cola Segunda División d'Artillería y la Trentena División d'Infantería, tamién d'Estaos Xuníos, mientres la enllargada Batalla d'Aquisgrán, más tarde reforzaes pola Vigésimoctava División d'Infantería.
Ataques direutos al traviés de la ciudá fuertemente defendida finalmente obligaron a la guarnición alemana a rindise'l 21 d'ochobre de 1944. Aquisgrán foi la primer ciudá alemana en ser prindada polos Aliaos, y los sos habitantes dieron la bienvenida a los soldaos como llibertadores. La ciudá foi destruyida en parte -y delles zones por completu- mientres los combates, na so mayoría pol fueu d'artillería estauxunidense y les baltaderes llevaes a cabu polos defensores de les Waffen-SS. Los edificios fueron estropiaos, incluyíes les ilesies medievales de Foillán de Fosses, San Pablo y San Nicolás, amás del conceyu d'Aquisgrán, inclusive la Catedral sufrió un fuerte impautu. Namái 4000 habitantes permanecieron na ciudá, una y bones el restu siguiera les órdenes d'evacuación. El primer alcalde nomáu polos Aliaos, Franz Oppenhoff, foi asesináu por un comandu SS.
Historia de la Aquisgrán xudía
Mientres el periodu romanu, en Aquisgrán hubo una floreciente comunidá xudía. Más tarde, mientres l'imperiu carolinxu, esistía una comunidá xudía cerca del palaciu real. En 802, un xudíu llamáu Isaac acompañó al embaxador de Carlomagno hasta Harun al-Rashid. Mientres el sieglu XIII, munchos xudíos convertir al cristianismu como s'amuesa nos rexistros de la ilesia St. Marry. En 1486, los xudíos d'Aquisgrán ufiertaron regalos a Maximiliano I mientres la so ceremonia de coronación. En 1629, la comunidá xudía d'Aquisgrán foi espulsada de la ciudá hasta 1667, cuando s'autorizó la entrada a seis xudíos. La mayoría de los xudíos d'Aquisgrán establecer na ciudá cercana de Burtscheid. El 16 de mayu de 1815, la comunidá xudía de la ciudá ufiertó un homenaxe al rei prusianu Federico Guillermu III nel so sinagoga. La sinagoga de la ciudá foi construyida en 1860 y destruyida mientres la Nueche de los Cristales Rotos en 1938. Un campusantu xudíu foi adquiríu en 1851. Na ciudá vivíen 1345 xudíos en 1933 y en 1939, dempués de la emigración y les detenciones, quedaben solamente 782. Dempués de la Segunda Guerra Mundial había namái 62 xudíos. En 2003, 1434 xudíos volvieren a Aquisgrán. Nos testos xudíos, la ciudá d'Aquisgrán yera llamada Aish o Ash (אש).
Sieglu XXI
La ciudá d'Aquisgrán convirtióse nun centru de la teunoloxía por allugar una de les principales universidaes teunolóxiques n'Alemaña cola RWTH Aachen (Rheinisch - Westfälische Technische Hochschule), conocíu sobremanera pa la inxeniería mecánica, automotriz y teunoloxía de fabricación, según pola so investigación y hospital académicu Klinikum Aquisgrán, unu de los mayores centros médicos n'Europa.
Xeografía
Aquisgrán ta asitiada nel trifinio d'Alemaña, los Países Baxos y Bélxica metanes la Eurorrexón Mosa-Rin, que contién la cuenca d'un valle abiertu qu'inclúi afluentes de los ríos Wurm y Rur. La ciudá ta asitiada na cuenca del ríu Mosa, xusto nel llende norte de la rexón d'Eifel del macizu renano, a unos 30 km al norte de los Hautes Fagnes. El puntu más altu d'Aquisgrán algama 410 metros Normalnull (NN) y atópase nel estremu sureste de la ciudá. El puntu más baxu ye de 125 m NN y atópase nel norte, na frontera colos Países Baxos. El llargor de la frontera de la ciudá ye de 87,7 quilómetros, 23,8 km de los cualos dixebrar de Bélxica y 21,8 bordien los Países Baxos. De norte a sur, la ciudá ye de 21,6 km na so parte más ancha y d'este a oeste, ye de 17,2 km.
Clima
Como ciudá más occidental d'Alemaña (y cerca de los Países Baxos), Aquisgrán y la so contorna pertenecen a una zona de clima templáu, con clima húmedu, iviernos nidios y branos templaos. Por cuenta del so allugamientu al norte de la rexón del Eifel y de los Hautes Fagnes y los sos subsecuentes patrones climáticos predominantes del oeste, l'agua en Aquisgrán (con un permediu de 805 mm/añu) ye comparativamente mayor que, por casu, Bonn (con 669 mm/añu). Otru factor nel clima llocal d'Aquisgrán ye la presencia de vientos foehn nel sur, que resulta del allugamientu xeográficu de la ciudá nel estremu norte de la rexón de Eifel.
Por cuenta de que la ciudá ta arrodiada de llombes, sufre d'esmog rellacionáu cola inversión térmica. Delles zones de la ciudá convirtiéronse n'islles de calor de resultes del mal intercambiu térmicu, tantu pola xeografía natural de la zona como pola actividá humana. Los numberosos corredores d'aire frío na ciudá, programaos pa dexar zones llibres por que sían posibles nueves construcciones, por tanto, desempeñen papeles importantes nel clima urbanu d'Aquisgrán.
La media de xineru ye de 3,0 °C, ente que la media en xunetu ye de 18,5 °C. Les precipitaciones estiéndense cuasi por igual a lo llargo del añu.
Xeoloxía
thumb|204x204px|Capes d'arenisca y formación de piedra magriza a partir del periodu Devónicu debaxo de la Ilesia de San Adalberto en Aquisgrán.
La xeoloxía d'Aquisgrán ye estructuralmente bien heteroxénea. Les roques más antigües produciéronse pela redolada de la ciudá mientres el periodu devónicu ya inclúin arenisca, grauvaca, magres y caliares del carboníferu. Estes formaciones son parte del macizu renano, al norte de los Hautes Fagnes. Nel subperíodo pensilvánico del periodu xeolóxicu carboníferu, estes capes de roca estrechar y pliéguense de resultes de la oroxenia varisca. Dempués d'esti acontecimientu, y nel intre de los siguientes 200 millones d'años esta área foi de cutio esplanada.
Mientres el periodu cretácicu, el mar enfusó nel continente dende la direición del mar del Norte hasta la zona montascosa cerca d'Aquisgrán, trayendo consigo magres, arenisques y depósitos de tiza. Ente que el magre (que foi la base d'una gran industria cerámico na cercana Raeren) atópase principalmente nes zones baxes d'Aquisgrán, nes llombes del monte d'Aquisgrán y en Lousberg hubo formaciones d'arenisca y tiza del cretácicu cimeru. La sedimentación más recién atópase principalmente nel norte y este d'Aquisgrán, y formáronse al traviés de corrientes y actividaes eóliques mientres el terciariu y cuaternariu.
A lo llargo del encabalgamientu, mientres la oroxenia varisca, hai más de 30 fontes termales en Aquisgrán y Burtscheid. Amás, el sosuelu d'Aquisgrán ta travesáu por numberoses falles actives, que pertenecen al sistema de falles Rurgraben, que tuvo nel pasáu bastante responsabilidá de numberosos terremotos, incluyíu'l terremotu de 1756 en Düren y el de 1992 en Roermond, que foi'l terremotu más fuerte enxamás rexistráu nos Países Baxos.
Demografía
Aquisgrán tien 236 420 habitantes (a 9 de mayu de 2011), de los cualos 116 340 son muyeres y 120 090 son homes. La distribución por edaes ye la siguiente: de 3 años: 5500; de 3 a 5 años: 5340; 6 a 14 años: 17 000; 15 a 17 años: 6060; 18 a 24 años: 31 060; 25 a 29: 23 370; 30 a 39 años: 29 680; 40 a 49 años: 34 030; 50 a 64 años: 40 880; 65 a 74 años: 23 030; 75 años y más: 20 570. (9 de mayu de 2011). La edá permediu a avientu de 2010 foi de 40,8 años.
La tasa de desemplegu na ciudá ye, a partir d'abril de 2012, un 9,7 %. A finales de 2009, los residentes nacíos nel estranxeru yera'l 13,6 % de la población total. Una parte significativa de los residentes estranxeros son estudiantes de la Universidá Téunica d'Aquisgrán.
Barrios
La ciudá ta estremada en siete distritos alministrativos, o barrios, cada unu col so propiu conseyu de distritu, líder de distritu y autoridaes. Los conseyos son escoyíos a nivel llocal polos que viven dientro de los distritos, y estos subdivídense en seiciones más pequeñes con fines estadísticos, na que cada sub-distritu ye nomáu por un númberu de dos díxitos.
Los distritos d'Aquisgrán, incluyíos los sos distritos estadísticos constituyentes, son los siguientes:
Comunidaes vecines
Les siguientes ciudaes y comunidaes fronterices con Aquisgrán, entamaos en sentíu de les aguyes del reló, dende'l noroeste: Herzogenrath, Würselen, Eschweiler, Stolberg y Roentgen (que tán toos nel distritu d'Aquisgrán); Raeren, Kelmis y Plombières (Provincia de Liexa en Bélxica), según Vaals, Gulpen -Wittem, Simpelveld, Heerlen y Kerkrade (toos ellos na provincia de Limburgu, nos Países Baxos).
Economía
Nes antigües plantes industriales de la zona estableciéronse empreses teunolóxiques, gracies al impulsu que da la Universidá Téunica de Renania-Westfalia (RWTH) en Aquisgrán.
Aquisgrán foi'l centru alministrativu pa les industries mineres de carbón de la so contorna, sobremanera pa los sos vecinos del nordés.
La ciudá ta asitiada nuna de les rexones económicamente más brengoses de la Xunión Europea (XE).
Ye unu de los centros de desarrollu más importante de la empresa multinacional Ericsson, líder mundial nel mercáu de les telecomunicaciones.
Los productos más importantes fabricaos en Aquisgrán o la so contorna son los electrónicos, productos químicos, plásticos, maquinaria, muebles, productos de metal, testiles, vidriu, productos cosméticos, cauchu, productos alimenticios (chocolate y duces), y les aguyes y anfileres. Anque una vegada foi bien importante, anguaño la cristalería y la producción testil representen namái'l 10 % de los emplegos industriales del total na ciudá.
Educación
La Universidá Téunica d'Aquisgrán, establecida como Politéunica en 1870, ye una de les universidaes d'excelencia n'Alemaña con un fuerte énfasis na investigación tecnolóxicasobremanera pa la inxeniería llétrico y mecánico, ciencies de la computación, física y química. La clínica universitaria xunida a la Téunica, Clínica d'Aquisgrán, ye'l mayor hospital d'una única nala d'Europa. Col tiempu, una gran industria de software ya informática foi creada en redol a la universidá. Tamién contién un xardín botánicu (el Xardín Botánicu d'Aquisgrán).
Aquisgrán FH, la Universidá d'Aquisgrán de Ciencies Aplicaes (AcUAS) foi fundada en 1971. El AcUAS ufierta una enseñanza de la inxeniería clásica n'oficios como Mecatrónica, Inxeniería civil, Inxeniería Mecánica, o Inxeniería Llétrica. Los estudiantes alemanes ya internacionales son educaos en más de 20 programes internacionales empobinaes a estranxeros, y pueden adquirir alemán, según graos internacionales (Bachelor/Master) o Doppeldiplome (dobles titulaciones). Los estudiantes estranxeros representen más del 21% de la población estudiantil.
La Escuela Téunica del Exércitu Alemán (Technische Schule des Heeres und Fachschule des Heeres für Technik) ta en Aquisgrán.
Deportes
L'equipu de fútbol llocal Alemannia Aachen tuvo una curtia carrera na Bundesliga, dempués de la so promoción en 2006. Sicasí, l'equipu nun pudo sostener la so situación y agora ta de nuevu na cuarta división. L'estadiu "Tivoli", inauguráu en 1928, sirvió como sede pa los partíos llocales y foi bien conocíu pol so ambiente incomparable na segunda división. Antes de la baltadera del vieyu estadiu en 2011, foi utilizáu polos amateurs, ente que'l club de la Bundesliga xugaba nel nuevu estadiu "New Tivoli Stadion", a un par de metros de la carretera. La construcción del estadiu, que tien una capacidá de 32.960 espectadores, empezó en mayu de 2008 y terminó a principios del 2009.
El CHIO añal (abreviatura del términu francés Concours Hippique International Officiel) ye'l mayor alcuentru ecuestre del mundu y los caballeros considerar tan prestixosu na equitación como Wimbledon nel tenis. Aquisgrán foi sede de los Xuegos Ecuestres Mundiales 2006 (nel Hauptstadion del Parque Deportivu Soers) y CHIO 2011. El mayor club de tenis de la ciudá, "TC Grün Weiss", acueye añalmente'l tornéu ATP.
Trenes
Hai cuatro estaciones más pequeñes en Aquisgrán: Aquisgrán oeste, Schanz (al llende oeste de la ciudá), Rothe Erde (nel este) y l'estación de Eilendorf (al sureste). Los trenes más lentos detiénense equí. La estación Aquisgrán oeste desenvolvió prioridá a la espansión de la Universidá Téunica d'Aquisgrán.
Carreteres
Aquisgrán ta coneutada a l'Autobahn A4 (Oeste-Esti), A44 (Norte-Sur) y A544 (una autopista más pequeña que va dende A4 hasta Europaplatz, cerca del centru de la ciudá). Hai planes pa esaniciar los atascos de tráficu como l'intercambiu de carreteres en Aquisgrán.
Premiu Carlomagno
Dende 1950, un comité de ciudadanos d'Aquisgrán da añalmente'l Premiu Carlomagno (n'alemán Karlspreis) a personalidaes destacaes pol serviciu emprestáu a la unificación d'Europa. Tradicionalmente axudicóse'l Día de l'Ascensión nel Conceyu. Más apocayá, en 2013, el Premiu Carlomagno foi dau a Dalia Grybauskaite, presidenta de Lituania.
El premiu internacional galardonó nel añu 2000 al Presidente de los Estaos Xuníos, Bill Clinton, pola so contribución personal especial a la cooperación colos estaos europeos, pa la preservación de la paz, la llibertá, la democracia y los derechos humanos n'Europa, y pol so sofitu a l'ampliación de la Xunión Europea. En 2004, los esfuercios del Papa Juan Pablo II pa xunir Europa fueron honraos con una "Estraordinaria Medaya Carlomagno", que foi gallardoniada solamente una vegada.
Cultura
En 1372 Aquisgrán convertir na primer ciudá del mundu qu'acuñó una moneda p'asitiar regularmente na fecha del Anno Domini una regulación na circulación de la so moneda, el groschen.
El Scotch-Club, en Aquisgrán, foi la primer discoteca; tuvo abierta dende'l 19 d'ochobre de 1959. Klaus Quirini, como DJ Heinrich foi'l primera DJ.
Aquisgrán tamién ye bien conocida pel antroxu (Karneval, Fasching), na que les persones salen a la cai con traxes coloríos.
Llugares d'interés
thumb|left|El "Rathaus" (Conceyu) d'Aquisgrán miniaturadeimagen|Conceyu, torre oeste vista dende'l norte
Nesa sala, afatada con cinco magníficos frescos d'Alfred Rethel, onde s'amuesen escenes llexendaries de la vida de Carlomagno incluyendo una firma, apúrrese tolos años (dende 1950) el Premiu Carlomagno a personaxes d'un marcáu perfil européu, pol so cotribución a la construcción europea. Recibir, ente otros Robert Schuman, el Rey Xuan Carlos I en 1982, Felipe González en 1993, Bill Clinton en 2000 y Javier Solana, representante de la Política Esterior y de Seguridá Común de la Xunión Europea, en 2007. Tamién contién la sala de los emperadores.
thumb|left|240px|Catedral 240px|miniaturadeimagen|left|El modelu en bronce de la catedral, una placa de la UNESCO sobre la base
Gastronomía
thumb|207x207px|Aachener Printen Cúntase que foi en Aquisgrán onde s'inventó'l sándwich. Participaba John Montagu IV, conde de Sándwich, nes negociaciones de la Paz d'Aquisgrán, na delegación que representaba a la Emperatriz María Teresa. Pero la so pasión peles cartes llevaría-y a desdexar les comíes, lo qu'esmolecería a los sos criaos, quien empezaríen a preparar un alimentu que pudiera comer ensin dexar de xugar a les cartes. Sía o non ciertu, nel conceyu d'Aquisgrán cuelga una semeya del Conde de Sandwich.
La especialidá llocal d'Aquisgrán son les Aachener Printen, un tipu de galleta orixinaria d'Aquisgrán. Orixinalmente adulzaes con miel, anguaño les Printen adulzar con sirope de remolacha azucrera por cuenta de que'l miel nun tuvo temporalmente disponible n'ordenando Napoleón un embargu, lo que bloquió tol comerciu col principal suministrador de miel, los Estaos Xuníos. El costume d'adulzar con remolacha azucrera caltener tres la derrota de Napoleón y el fin de la ocupación francesa.
Les Printen facer con una variedá d'ingredientes, incluyendo canela, anís, clavu, cardamomo, coriandro, pimienta de Xamaica y tamién jengibre. Sicasí, l'amiestu esacto d'estos ingredientes ye guardada de callao poles distintes fábriques de Printen.
Amás de les Printen orixinales, tamién les hai con frutos secos (de normal almendra y cacagüeses), cubiertes con chocolate o glaseado y mazapán.
Mario Kart DS
Mario Kart DS (マリオカートDS), usualmente embrivíu a MKDS, ye un videoxuegu de carreres desenvueltu por Nintendo EAD y publicáu por Nintendo para Nintendo DS. Ye la quinta entrega de la serie Mario Kart en llegar al mercáu tres Mario Kart Arcade GP y la segunda en llegar a una consola portátil tres Mario Kart: Super Circuit. Foi llanzáu n'América del Norte, Australia, y Europa el 14 de payares de 2005, y en Xapón el 8 d'avientu de 2005.
Al igual que los sos predecesores, Mario Kart DS inclúi diverses novedaes con al respective de les anteriores entregues de la saga, tales como nuevos personaxes, karts individuales de cada personaxe, nuevos oxetos, les misiones, 32 circuitos distribuyíos en 2 Grand Prix (siendo la metá de los circuitos escoyeta d'anteriores Mario Kart), amás de ser el primer xuegu de Nintendo DS n'usar la Conexón Wi-Fi de Nintendo.
El xuegu recibió crítiques bones, llogrando una nota de 91 sobre 100 en Metacritic. Les bones crítiques centrar nos gráficos y la manera de xuegu, mientres se criticaba'l según ellos repetitiva manera d'un xugador. Mario Kart DS recibió diversos premios, incluyendo'l premiu Editors' Choice de GameSpot y IGN, el premiu a «meyor xuegu pa consola portátil» de G-Phoria y los premios IGN al «meyor xuegu de carreres/conducción» y al xuegu del añu» en 2005. N'Estaos Xuníos, Mario Kart DS foi'l xuegu con más ventes nel so primer mes, y caltuvo esa posición nel mes siguiente. Polo xeneral, Mario Kart DS ye'l tercer xuegu de Nintendo DS con más ventes a avientu de 2012.
Manera de xuegu
Mario Kart DS ye un xuegu de carreres, en cual el xugador compite nun kart contra otros xugadores como unu de los 13 personaxes, cada unu con trés karts pa escoyer. Mientres se ta corriendo, la pantalla cimera de la Nintendo DS amuesa una perspeutiva en tercer persona del xugador, mientres la pantalla táctil amuesa les estadístiques de carrera, los oxetos llevaos per cada xugador y un mapa del circuitu. La pantalla inferior pue ser modificada p'amosar un mapa completu del circuitu, o p'amosar una vista aérea del kart del xugador según la proximidá, incluyendo corredores cercanos, los riesgos del circuitu, les caxes d'oxetos, y los ataques que s'averen al xugador. Cada pista inclúi caxes d'oxetos que'l xugador puede travesar pa llograr un oxetu al azar, que puede ser usáu pa llograr más ventaya al respective de los oponentes. Dellos oxetos sirven pa ralentizar al restu de corredores, mientres otros sirven p'aumentar la velocidá del kart temporalmente y adelantrar asina a los xugadores.
El xuegu inclúi cinco modos —Grand Prix, Contrarreló, Versus, Batalla y Misiones—. Les maneres Grand Prix y Versus riquen que'l xugador escueya una cilindrada de cuatro que pueden ser 50 cc, 100 cc, 150 cc y 150 cc espeyu. La categoría funciona como un selector de la manera de dificultá, yá que a mayor categoría, más rápido van dir los karts. Amás, puede desbloquiase una cilindrada espeyu de 150, onde los karts usen motores de 150 cc y pistes voltiaes horizontalmente. Na manera Grand Prix, el xugador compite contra siete personaxes controlaos pola consola nuna serie de determinaos circuitos. Na manera Contrarreló, el xugador tien de terminar un circuitu lo más rápido posible. El tiempu más rápidu ye guardáu como una pantasma», una copia de la vuelta del xugador, contra la que'l corredor puede competir cuando quiera. Na manera Versus, el xugador cuerre nuna pista de la so eleición contra los personaxes de la máquina. Esta manera puede ser xugáu individual o por equipos, dixebraos por un equipu coloráu y otru azul. La manera Batalla dispón de dos categoríes, Batalla de Globos y Carrera de Soles, nes que tamién se dexa al xugador correr solu o n'equipu. En Batalla de Globos, el xugador tien d'esplotar los globos de los karts contrarios atacándolos con oxetos, o robándolos al topetase contra ellos a gran velocidá. Na segunda manera, Carrera de Soles, el xugador hai de recoyer Soles. El xugador puede atacar a otros pa face-y perder un Sol, ente que los xugadores col menor númberu de Soles son esaniciaos pasáu un tiempu.
Na manera Misiones, el xugador hai de completar diverses misiones, con un oxetivu que va dende recoyer monedes hasta atacar enemigos. En cada misión, el xugador controla un personaxe prefijado. Hai siete niveles con ocho misiones en cada unu. Dempués de completar cada misión, l'actuación del xugador midir con estrelles (trés, dos, o una) o lletres (A, B, C, D o E), siendo la meyor la categoría de trés estrelles y la peor la E. Dempués de que se completen los ocho misiones del nivel, tien de ganar a un xefe pa pasar al siguiente nivel. El xuegu tamién inclúi una manera multixugador, onde ocho xugadores compiten ente sigo por aciu la Descarga DS o una conexón WLAN con delles tarxetes de xuegu. Mario Kart DS tamién soporta multixugador en llinia por aciu la Conexón Wi-Fi de Nintendo, onde hasta cuatro xugadores pueden competir ente sigo. A la de xugar en llinia, los participantes namái pueden competir ente sigo; la manera Batalla nun ta disponible na manera en llinia.
Efeutos y téuniques d'aceleración
Amás, el xuegu inclúi delles téuniques d'aceleración que'l xugador puede prauticar y poder apoderar pa encurtiar los sos tiempos na manera contrarreló o ganar más fácilmente a los sos adversarios nes maneres locales o en llinia con tol mundu.
Desenvuelvo
El primer anunciu de Nintendo tuvo llugar el 11 de mayu de 2004; teníen pensáu llanzar un xuegu de Mario Kart pa la Nintendo DS, llanzando delles imáxenes del xuegu coles mesmes. La primera toma de xuegu en públicu tuvo llugar na Game Developers Conference de 2005, onde tamién s'amosó la futura capacidá inalámbrica del xuegu. Mario Kart DS foi producíu por Hideki Konno, quién tamién trabayó nel títulu pa DS Nintendogs. El xuegu cuerre a unes 60 imáxenes per segundu y usa personaxes y escenarios en 3D. thumb|left|250px|El xuegu ye'l primeru de la saga n'incluyir circuitos primeramente vistos n'anteriores entregues. Mario Kart DS ye'l primer xuegu de la saga Mario Kart n'incluyir una manera multixugador en llinia. Konno señaló qu'anque Mario Kart DS y la serie Halo incluyan una manera multixugador en llinia, afitóse que los xugadores qu'usen esa carauterística na saga Halo yeren hardcore gamers. Con Mario Kart DS, Konno quería que «tol mundu xugara en llinia, y gracies a la teunoloxía y al tiempu ye'l momentu de faelo». Siguiendo cola tradición d'introducir una nueva mecánica na manera de xuegu de cada entrega de Mario Kart, Mario Kart DS ye'l primer xuegu de la serie en soportar a ocho xugadores xugando coles mesmes con un solu cartuchu de xuegu. Otra nueva capacidá, ye que'l xuegu inclúi una manera batalla d'un xugador, que nun riquir siquier a dos xugadores humanos. Como'l primera Mario Kart pa Nintendo DS, los desarrolladores probaron delles carauterístiques que s'aprovecharíen de la pantalla táctil del dispositivu. Pensaron en dexar a los xugadores dexar los sos oxetos en cualquier llugar na pista en cuenta de detrás de la so kart. Sicasí, atopar bien confusu una y bones el xuegu yá venía abasnando más distracciones, faciendo difícil el ver onde se dexen los oxetos mientres la carrera.
En Mario Kart DS, puede faer un rebufo por detrás d'otru kart pa ganar un pocu de velocidá temporalmente, una carauterística yá incluyida nel xuegu de 1996 Mario Kart 64. Mario Kart DS pon un mayor énfasis na carauterística y una vegada más inclúi una señal visual cuando un kart ta faciendo'l rebufo. Nuna entrevista, Konno dixo qu'incluyeren pistes d'anteriores xuegos de Mario Kart en Mario Kart DS, por tantu los xugadores que xugaren a Super Mario Kart na Super Nintendo Entertainment System sentiríense más familiares cola versión pa DS.
Pistes
El xuegu cunta con 32 circuitos de carreres, 16 totalmente nuevos y 16 primeramente vistos en xuegos anteriores de Mario Kart:
CIRCUITOS NITRO
ESCENARIOS DE BATALLA NOTA: A partir d'esti xuegu, apaecen les copes retro y les sos pistes son de videoxuegos anteriores de la saga de Mario Kart.
Oxetos
Estos son los oxetos disponibles nel xuegu, llograr al travesar unes caxes de dellos colores que s'atopen sobre les pistes.
Personaxes
Personaxes iniciales
Personaxes desbloqueables
Receición
Mario Kart DS foi llanzáu por Nintendo pa la Nintendo DS n'América del Norte el 14 de payares de 2005, n'Australia'l 17 de payares de 2005, n'Europa'l 25 de payares de 2005, en Xapón el 8 d'avientu de 2005 y en Corea'l 5 d'abril de 2007. Nintendo reveló más tarde que Mario Kart DS tamién sería vendíu con una Nintendo DS colorada dende'l 28 de payares de 2005, xunto con «una correa customizada con una bandera de cuadros, inspiraes nes carreres pa personalizar el nuevu paquete de la consola». El xuegu tenía de recibir una aclamación universal» según Metacritic, onde consiguió una nota del 91%. Los aponderamientos centrar nos gráficos y na manera de xuegu de la entrega, mientres criticaben la so repetitiva manera d'un xugador.
Delles crítiques allabaron la forma del xuegu de vivir acordies coles normes establecíes polos sos predecesores. Atopando cafiantes los defectos del xuegu en llinia, GameSpy siguía creyendo que la manera d'un xugador y la manera de xuegu de la manera inalámbrica taba más que compensáu pa ellos. Nintendo World Report dixo que «les meyores carauterístiques de les antigües entregues de Mario Kart tán de vuelta» y trabayen bien coles nueves carauterístiques de Mario Kart DS, llamando a la resultancia final «el xuegu más impresionante qu'enxamás llegó a la Nintendo DS y tamién el meyor xuegu de la saga Mario Kart». X-Play compartió esi sentimientu, y remarcó que'l xuegu fixo añicos les sos mires, faciéndolo'l «meyor xuegu de carreres de kart enxamás llanzáu, portátil o d'otru formatu». GameZone tamién creyó que Mario Kart DS «fai honor al so legáu» colos sos orixinales circuitos, «estelar» multixugador, y «el so mayor rejugabilidad que cualesquier otru corredor de la so clase». Alejandro K. Brown de CBS News estimó l'usu esclusivu de les carauterístiques de la consola, como'l micrófonu y la conectividad inalámbrica.
Atopando difícil imaxinar cómo Nintendo podría faer un xuegu de la saga Mario Kart meyor que Mario Kart DS, IGN allabó la xugabilidá y la fondura nel so diseñu de Mario Kart DS. GameSpot calificó al xuegu como «un importante pasu alantre» pa la saga Mario Kart, parcialmente porque ye'l primer xuegu de la saga en dexar el xuegu multixugador en llinia. Game Revolution comentó que'l xuegu «superar coles maneres d'un xugador y multixugador. 1UP.com felicitó al «pack sosprendentemente curiosu», describiéndolo como un "xuegu portátil de carreres que ta al par con cualesquier otru xuegu qu'apaeciera nuna consola". La revista de videoxuegos GamePro allabó principalmente a la cantidá de corredores, pistes, maneres y les opciones multixugador, diciendo que cualesquier fan de Nintendo «tien de xugalo» y encamentando a quien vaya a mercar una Nintendo DS que merque'l títulu. Computer and Video Games describió a Mario Kart DS como'l títulu de la saga Mario Kart «más completu», a pesar de dellos defectos gráficos. Eurogamer esfrutó la manera multixugador, llamándolo «realmente práuticu pa xugar con otres persones». La publicación británica GamesTM criticó'l xuegu «por apolazar el conceutu de Mario Kart y por faer pocu más», y la web Nintendophiles taba decepcionada cola «repetitiva manera» manera d'un xugador y colos xugadores 'rastreros' controlaos pola máquina».
Premios
Mario Kart DS foi premiáu delles vegaes mientres dellos eventos. A la fin del E3 2005, foi nomáu dos veces pola Game Critics Awards, anque finalmente nun consiguió nengún premiu. Sicasí, llogró'l premiu a «meyor xuegu multixugador» y de «meyor xuegu de carreres» nel apartáu pa Nintendo DS por cuenta de un especial de lo meyor del E3 2005 fechu por IGN. El xuegu tamién llogró dos nominaciones nos Interactive Achievement Awards de 2006, na categoría de «inxeniería de manera de xuegu» y «xuegu de carreres del añu». El xuegu foi nomáu en seis categoríes distintos nos Golden Joystick Awards de 2006.
Mario Kart DS recibió'l premiu «Eleición de los editores» de GameSpot y IGN. El xuegu tuvo nomáu por GameSpot pa los premios «Lo meyor de 2005», incluyendo «Meyor xuegu multixugador», «Meyor xuegu de conducción», y «Meyor xuegu de DS», ganando esti postreru. El xuegu recibió'l premiu G-Phoria al meyor xuegu portátil. IGN premió al xuegu na categoría Meyor xuegu de carreres» y calificar como'l Xuegu del añu» en 2005.
Cheryl-Ann Sankar
Cheryl-Ann Sankar ye una deportista de Trinidá y Tobagu que compitió en taekwondo, ganadora d'una medaya de bronce nos Xuegos Panamericanos de 1995, y una medaya de plata nel Campeonatu Panamericanu de Taekwondo de 1996.
Mary Paz Pondal
Mary Paz Pondal ye una actriz española.
Trayeutoria
Los sos primeros pasos profesionales dar en 1956 xunto a Milagros Leal na pieza La Celestina, dando vida al personaxe de Melibea. Tres años dempués debuta nel cine en 1959 nun pequeñu papel secundariu de la película El Lazarillo de Tormes, de César Fernández Ardavín. Trátase del primeru ente más de mediu centenar de títulos rodaos nos siguientes 50 años. A lo llargo del so filmografía, l'actriz tuvo ocasión d'interpretar diversos xéneros, que tomen dende'l drama (Cantar de cuna, 1961, de José María Elorrieta; El camín, 1963, d'Ana Mariscal) a la comedia (L'astronauta, 1970, de Javier Aguirre; La graduada, 1971, de Mariano Ozores; El padre de la criatura, 1975, de Pedro Lazaga, xunto a Paco Martínez Soria; Les autonosuyas, 1983, de Rafael Gil). Tuvo amás ocasión de formar parte del repartu d'una de les obres maestres de Luis Buñuel Tristana (1970).
La so actividá teatral foi igualmente intensa y yá dende principios de la 1960 actuaba nos principales escenarios madrilanos xunto a actores de la talla de Juanjo Menéndez (en El pecáu vive enriba, 1960), Jorge Vico (en Los inocentes de la Moncloa, 1964), Antonio Casal (en ¡Quiero ver a Miusov!, 1966). La so presencia sobre les tables enllargar mientres más de cuatro décades, y trabaya tamién con cómicos como Manolo Codeso en Nun espiertes a la muyer de la to próximu (1970) o Zori y Santos en A media lluz los trés (1977).
Nos 80 encabezó, xunto a Carlos Lemos, la compañía de teatru Tirso de Molina, cola que punxo n'escena, ente otres pieces, El baille (1982), d'Edgar Neville. Na década de 1990 dedicar a la llectura de recitales de poesía de los autores Antonio Machado, Federico García Lorca y Miguel Hernández, tornando a la interpretación en 1999 con La novia del príncipe, de Juan José Alonso Millán, xunto a Juanito Navarro.
Tuvo casada col direutor teatral Fernando Pereira ente 1972 y 2004 fecha de fallecimientu d'él. Tuvieron un fíu.
Akemi Iwata
Akemi Iwata (岩田 明美, ) ye una ex-futbolista xaponesa.
Alquenu
thumb|right|120px|El alqueno más simple de toos ye'l [[eteno.]]
Los alquenos son hidrocarburos insaturados que tienen unu o dellos enllaces carbonu-carbonu na so molécula. Puede dicise qu'un alqueno ye un alcano que perdió dos átomos d'hidróxenu produciendo como resultáu un enllaz doble ente dos carbonos. Los alquenos cíclicos reciben el nome de cicloalquenos.
D'antiguo denominábase-yos como olefinas daes les propiedaes que presentaben los sos representantes más simples, principalmente'l eteno, pa reaccionar con halóxenos y producir oleos.
Formulación y nomenclatura de alquenos
La fórmula xeneral d'un alqueno de cadena abierta con un namái doble enllaz ye CnH2n. Por cada doble enllaz adicional va haber dos átomos d'hidróxenu menos de los indicaos nesta fórmula.
Nomes tradicionales
Al igual qu'asocede con otros compuestos orgánicos, dellos alquenos conócense inda polos sos nomes non sistemáticos, y nesi casu sustitúyese la terminación -eno sistemática por -ileno, como ye'l casu del eteno que n'ocasiones se llama etilenu, o propeno por propileno.
Nomenclatura sistemática (IUPAC)
1. Nomar al hidrocarburu principal: Haber d'atopar la cadena carbonada más llarga que contenga l'enllaz doble, non necesariamente la de mayor tamañu, asitiando'l localizadores que tengan el menor númberu nos enllaces dobles, numberando los átomos de carbonu na cadena empezando nel estremu más cercanu al enllaz doble. NOTA: Si al numberar d'izquierda a derecha como de derecha a izquierda, el localizadores de les insaturaciones son iguales, búscase que los dobles enllaces tenga menor posición o localizador más baxu.
2. Si la cadena principal tien sustituyentes iguales nel mesmu átomu de carbonu dixebrando por comes los númberos localizadores que se repiten nel átomu, estos dixébrense por un guión de los prefixos: di, tri, tetra, etc. Respeutivamente al númberu de vegaes que se repita'l sustituyente.
3. Los sustituyentes escríbense d'alcuerdu al orde alfabéticu col so respeutivu localizador.
4. Si na cadena principal esisten dellos sustituyentes ramificaos iguales asítiase'l númberu localizador na cadena principal dixebrando por un guión, y escríbese el prefixu correspondiente al númberu de vegaes que se repita colos prefixos: bis, tris, tetraquis, pentaquis, etc. Siguíu d'un paréntesis dientro del cual nómase al sustituyente complexu cola terminación -IL.
5. Realizáu tou lo anterior con rellación a los sustituyentes, asítiase'l númberu de localizador del doble enllaz na cadena principal dixebrada d'un guión, siguíu del nome d'alcuerdu al númberu d'átomos de carbonu reemplazando la terminación -anu pol sufixu -eno.
6. Si preséntense más d'un enllaz doble, nómase indicando la posición de cada unu de los dobles enllaces col so respeutivu númberu localizador, escríbese'l raigañu del nome del alqueno del cual provién, siguíu d'un prefixu de cantidá: di, tri, tetra, etc. y utilizando'l sufixu -eno. Ej:-dieno, -trieno y asina socesivamente.
Estructura electrónica del enllaz doble C=C
Vamos Utilizar l'eteno como exemplu de compuestu con doble enllaz C=C. El doble enllaz tien dos componentes: l'enllaz tipu σ y l'enllaz tipu π. Los dos átomos de carbonu que comparten l'enllaz tienen una hibridación sp², hibridación resultante del amiestu d'un orbital 2s y dos orbitales 2p, lo cual conduz a la formación de trés orbitales sp² de xeometría trigonal plana. Al combinase estos orbitales sp² los electrones compartíos formen un enllaz σ, asitiáu ente dambos carbonos.
Ficheru:orbitales_pi_alquenos_a.png Ficheru:orbitales_pi_alquenos_b.png
Na primer figura puede reparase'l radical metilu, con un orbital sp² qu'enllaza a un átomu d'hidróxenu al carbonu. Na segunda figura apréciase la formación del enllaz π (llinia de' puntos); que se forma por aciu el solapamiento de los dos orbitales 2p'' perpendiculares al planu de la molécula. Nesti tipu d'enllaz los''' electrones tán deslocalizados alredor de los carbonos, percima y per debaxo del planu molecular.
Versaugues
Versaugues ye una comuña francesa del departamentu de Saona y Loira, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Alquenu
Enerxía d'enllaz
Energéticamente, el doble enllaz formar por aciu la edición de dos tipos d'enllaz, el σ y el π. La enerxía de dichos enllaces llograr a partir del cálculu del solapamiento de los dos orbitales constituyentes, y nesti casu'l solapamiento de los orbitales sp² ye enforma mayor que los orbitales p (el primeru crea l'enllaz σ y el segundu'l π) y por tantu la componente σ ye abondo más enerxética que la π. La razón d'ello ye que la densidá de los electrones nel enllaz π tán más alloñaos del nucleu del átomu. Sicasí, a pesar de que l'enllaz π ye más débil que'l σ, la combinación de dambos fai qu'un doble enllace seya más fuerte qu'un enllaz simple.
Versaugues
Tien una población de y una superficie de  km².
Alquenu
Síntesis
Los alquenos pueden sintetizase por aciu les siguientes reacciones:
pola reacción de Chugaev y la reacción de Grieco.
de Wittig]]
Propiedaes físiques
La presencia del doble enllaz modifica llixeramente les propiedaes físiques de los alquenos frente a los alcanos. D'elles, la temperatura de ebullición ye la que menos se modificar. La presencia del doble enllaz nótase más n'aspeutos como la polaridá y l'acidez.
Polaridá
Dependiendo de la estructura, puede apaecer un momentu dipolar débil.L'enllaz arriendo-alquenilo ta polarizáu na direición del átomu con orbital sp², una y bones la componente s d'un orbital sp² ye mayor que nun sp³ (esto podría interpretase como la proporción de s a p na molécula, siendo 1:2 en sp² y 1:3 en sp³, anque dicha idea ye a cencielles intuitiva). Esto ye por cuenta de que los electrones asitiaos n'orbitales híbridos con mayor componente s tán más amestaos al nucleu que los p, por tantu l'orbital sp² ye llixeramente atrayente d'electrones y apaez una polarización neta escontra él. Una vegada que tenemos polaridá nel enllaz neta, la xeometría de la molécula tien de dexar qu'apaeza un momentu dipolar netu na molécula, como s'aprecia na figura inferior. Ficheru:polaridad_alquenos.png
La primer molécula ye cis y tenemos un momentu dipolar netu, pero la segunda trans, magar tener dos enllaces llixeramente polarizaos el momentu dipolar netu ye nulu al anulase dambos momentos dipolares.
Acidez
El carbonu alquenílico tien mayor acidez frente a los alcanos, debíu tamién a la polaridá del enllaz. Asina, l'etanu (alcano) tien un pKa de 50 (o un Ka de 10-50) frente al pKa = 44 del eteno. Esti fechu esplícase fácilmente considerando que, al esprendese un protón de la molécula, queda una carga negativa remanente que nel casu del eteno se deslocaliza más fácilmente nel enllaz π y σ que nel enllaz simple qu'esiste nun alcano. De toes formes, la so acidez ye menor que la de los alcoholes o los acedos carboxílicos.
Reacciones
Los alquenos son más reactivos que los alcanos. Les sos reacciones carauterístiques son les de adición d'otres molécules, como haluro d'hidróxenu, hidróxenu y halóxenos. Tamién sufren reacciones de polimerización, bien importantes industrialmente. Estes reacciones tienen de siguir la Regla de Markovnikoff d'enllaces dobles. 500px
Coronel
Coronel ye'l rangu militar más altu de los oficiales cimeros de los exércitos. Xeneralmente ye l'inmediatu superior al de teniente coronel y darréu inferior al de brigadier, brigadier xeneral o xeneral de brigada. Suel exercer el mandu en cuarteles y bases militares.
Nel ámbitu de los países que formen parte de la OTAN, al grau de coronel correspuénde-y el códigu OF-5 según la norma STANAG 2116 que estandariza los graos del personal militar.
Historia
Vien del francés colonel, del italianu colonnello (‘columna de soldaos'), de colonna (‘columna'), del llatín columna.
Alemaña
En Alemaña, esti escalafón denominar oberst (coronel).
Arxentina
N'Arxentina ye'l grau que sigue al de Teniente Coronel y preciede al de Xeneral de Brigada nel Exércitu Arxentín. Esti rangu equival al de Capitán de Navío pa l'Armada y al de Comodoro pa la Fuercia Aérea. La so insinia conformar con tres Soles Doraos de Fondu Negru. Nel Exércitu Arxentín, el Coronel ye Oficial Superior. La Cámara Alta del Parllamentu, ye la Cámara de Senadores del Congresu de la Nación, ye la qu'aprueba l'ascensu de los Tenientes Coroneles al grau inmediatu cimeru como tamién asina de los Capitanes de Fragata de l'Armada y a los Vicecomodoros de la Fuercia Aérea.
Nel Exércitu d'esti país esiste la xerarquía honorífica de Coronel Mayor, grau que sigue al de Coronel y preciede al de Xeneral de Brigada. Este ye un rangu puramente honoríficu que se-yos da solamente a dellos coroneles que lleven enforma tiempu ostentando'l rangu de Coronel y que nun llograron xubir a Xeneral de Brigada.
30px|Bandera de Brasil Brasil
En Brasil, Coronel ye'l grau que sigue al de Teniente Coronel y preciede al de Xeneral de Brigada nel Exércitu Brasilanu y na Fuercia Aérea Brasilana. Esti rangu equival al de Capitão de Mar y Guerra (Capitán de navío n'España) pa la Marina de Brasil.
Chile
En Chile, el galón correspondiente al grau de coronel d'exércitu presenta, na so tenida formal, una trenza dorada, que contién 3 estrelles plateadas pegaes a lo llargo de la trenza. Este alluga nel costazu, dende'l pescuezu hasta la manga, a diferencia del galón de xeneral, que llévase nel costazu, pero del pechu en direición al llombu. Si un coronel d'exércitu lleva más de 4 años de serviciu nel grau, ye denomináu xerárquicamente un brigadier (nun confundir con xeneral de brigada, yá que nel Exércitu de Chile esisten dambos), siempres y cuando tenga una destinación relevante o tenga de tar nun puestu de normal ocupáu por un oficial xeneral.
Por que un teniente coronel siga xubiendo nel escalafón xerárquicu militar y pase a pertenecer al rangu d'oficiales cimeros, al de coronel, y darréu al de Xeneral de Brigada, tien d'aprobar la especialidá primaria na Academia de Guerra o na Academia Politéunica Militar.
El grau de coronel en Carabineros de Chile ye similar al del exércitu, cola única diferencia de que la trenza ye plateada y les estrelles son d'un color más escuru. Los coroneles de Carabineros van poder emprestar servicios yá seya como prefeutos, integrantes de planes mayores, direiciones y subdireiciones nacionales de Carabineros. Tamién representen una instancia cimera de calificación de los oficiales subalternos, esto ye, capitanes, tenientes y subtenientes. Pa llegar al grau de Coronel de Carabineros, l'oficial tendrá d'asistir y graduase nel institutu cimeru de Carabineros, anguaño denomináu Academia de Ciencies Policiales, Acipol.
Na Armada de Chile, equival al rangu de capitán de navío, que utiliza cuatro galones doraos na bocamanga, toos ellos de 16mm, y enriba d'ellos va una estrella dorada.
Na Fuercia Aérea de Chile (FACh), esti grau equival al de Coronel d'aviación. Utiliza cuatro galones azules o celestes na bocamanga de la guerrera o blusa, toos de 16mm, y enriba d'ellos va una estrella azul.
Colombia
Coronel ye'l tercer y más altu grau de la categoría de los oficiales superiores; usáu poles Fuercies Militares (Exércitu, Armada y Fuercia Aérea); y la Policía Nacional.
Nes Fuercies Militares simbolizar con una barra vertical con una estrella sobre'l centru y una estrella a cada llau.
Na Armada, denominar Capitán de Navío, pero caltién el mesmu nome na Infantería de Marina.
Estatutariamente el grau dura cinco años primero que l'oficial pueda ser promovíu al grau de Brigadier Xeneral.
España
El coronel ye'l xefe cimeru d'un reximientu nel exércitu de tierra, na Guardia Civil ta al mandu de los efectivos d'una provincia (comandancia) o comunidá autónoma (zona). El so grau ye'l primeru de la milicia en que s'adquier el tratamientu de señoría y tien bien prescrites les sos obligaciones nes ordenances del exércitu. Na xerarquía militar española, el grau de coronel de los exércitos de Tierra o Aire ye l'equivalente al de capitán de navío na Armada Española.
Como distintivu del so grau, lleva trés estrelles d'ocho puntes paraleles na bocamanga de la levita o casaca, a partir de 1986 asítiase nes palas de la guerrera de la mesma forma, debaxo del galón del morrión y na faxa ceñidora del quepis o de la gorra(hasta 1986) y como signu de mandu'l cayáu dende 1736.
Historia
L'antiguu nome de los reximientos n'España yera coronelía y l'oficial xefe superior d'un reximientu en cualquier arma ye coronel y la fecha d'introducción d'esta pallabra "coronel" pertenez a España.
Nel añu de 1505 foi reorganizada l'antigua hermandá sol nome de Tropa d'ordenanza y plantegóse la xunta d'ocho, nueve o diez compañíes nun solu cuerpu llamáu columela, a los que s'asignó un xefe llamáu cabu de columena y de esta denominación conrota deriven dalgunos la pallabra coronel (tamién maestres de campu) n'España.