cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Barcelona
Llugares d'interés turísticu
Barcelonaufre al visitante la posibilidá de recorrer a pie dende les ruines romanes y la ciudá medieval hasta los barrios del modernismu catalán, colos sos edificios carauterísticos, les sos mazanes cuadraes de cantos seccionaos, les sos cais arbolaes y les sos anches aveníes. La ciudá antigua ye cuasi llana, mientres los barrios nuevos, a medida que s'averen a la cordal llitoral, adquieren más pendiente.
El centru históricu y Les Rambles
El paséu de Les Rambles fina xunto al puertu antiguu, onde la estatua de Cristóbal Colón siñala hacia'l mar. A dos pasos afáyase'l el Muséu Marítimu (Museu Maritim), dedicáu sobre too a la historia naval nel Mediterraneu, y nel que s'amuesa la reproducción a escala real d'una antigua galera de combate. El muséu ta allugáo nos astilleros de la Edá Media, onde s'aniciaben los barcos que navegaban por tol Mediterraneu. El puertu antiguu ufre otros atractivos, como un centro de folganza, con comercios, restoranes, un cine IMAX, y como centru documental, con un acuariu de la fauna marina mediterránea.
thumb|right|200px|Catedral de Barcelona
Nel centru históricu, mui cerca de Les Rambles, encalca la Catedral de Barcelona, la Plaza de San Xaime qu'acueye los edificios de la Xeneralidá de Cataluña y del Ayuntamientu de Barcelona, y les caleyes tanto del bárriu góticu como del Arrabal y del Borne.
Tamién encalca la posibilidá d'apreciar les Muries Medievales al llau de les Drassanes, nel Paralelu; les imponente muries romanes y la entrada del acueductu na cai soteniente Navarro, xunta la vía Layetana, o l'antigua puerta xunta la catedral, siendo "Barcino" Barcelona una de les ciudaes provinciales meyor amurallaes del Imperiu Romanu. Tamién encalcan les fortaleces medievales del Castiellu Fortí o del castiellu de Montjuïc; anque l'antigua ciudadiella y muries defensives aniciaes en 1714 y qu'arrodiaben la ciudá, foeron esbarrumbaes nel sieglu XIX pal espardimientu urbanu, asina y too, tovía queden los edificios de la ilesia y l'arsenal, qu'abelluga la sede del Parllamentu de Cataluña.
La Barcelona olímpica
thumb|right|200px|Estadiu Olímpicu Lluís Companys Barcelona tien les istalaciones qu'abellugaron los Xuegos Olímpicos de 1992. Munches d'elles afáyanse nel monte de Montjuïc. Ellí afáyase l'Estadiu Olímpicu Lluis Companys, qu'inclui'l Museu Olímpicu, el Palaciu Sant Jordi, les piscines Picornell o la Piscina de saltos de Montjuïc. Lloñe del monte tán les instalaciones del FC Barcelona, qu'abelluguen el Camp Nou, el Palau Blaugrana (Palaciu Azulgrana), el Mini Estadi y el Museu del FC Barcelona, el segundu museu más visitáu de Cataluña. Nel norte de la ciudá afáyase'l Velódromu d'Horta, les istalaciones de tenis de La Teixonera y el pabellón de Valle d'Hebrón. A lo cabero, el barriu de la Villa Olímpica, llugar onde aniaron los atletas, tien estremaes playes, restoranes y zones de folganza.
Los parques
thumb|right|300px|Parc Güell Barcelona tien bien de parques. Los más conocíos son el Parque Güell, diseáu por Antoni Gaudí nel distritu de Gracia, el parque de Montjuïc, asitiáu nel monte del mesmo nome, y el Parque de la Ciudadiella (Parc de la Ciutadella), asitiáu nel centru de la ciudá, nel que puede atopase'l Parllamentu de Cataluña y el Parque Zoolóxicu de Barcelona, afamáu por tener abellugáu hasta la so muerte al gorila albino Copito de Nieve. Recientemente naguráron el Parque de Diagonal Mar, el más grande de la ciudá, diseñáu por Enric Miralles, y el Parque del Fórum, onde s'allugó'l recintu qu'acoyió'l Fórum Universal de las Culturas del 2004. Mui orixinal ye'l "Llaberintu d'Horta", parque onde los árboles tán plantaos de forma qu'anician un llaberintu onde pequeños y mayores pasen rataos divertíos. Otros parques menores, son el Parque de la España Industrial, nel barriu de Sants, el Parque del Clot, cerca de la Plaza de les Glories, y el Turó Park, xunta la plaza Francesc Macià.
Montjuïc y Tibidabo: fasteres de vistes de la ciudá
thumb|right|180px|Torre Collserola Dos cuetos dominan la ciudá convertidas en miradores. Montjuïc ye un pequeñu monte asitiáu xunto al puertu, en cuyo picu s'atopa una antigua fortaleza militar que sirvió pa vixilar la entrada a Barcelona dende'l mar. Na falda d'esti monte alcuéntranse les instalaciones olímpiques, como l'Estadiu Olímpicu Lluis Companys, el Palaciu Sant Jordi diseñáu pol arquiteutu xaponés Arata Isozaki, y les Piscines Picornell. Tamién s'alcuentra en Montjuïc el xardín botánicu, que dispón d'una coleición única de cactus. El Tibidabo, na parte alta de la ciudá ye l'otru cuetu de Barcelona. Puede xubise n'automóvil, autobús, o bien con un tranvía y un funicular. Nel Tibidabo alcuéntranse la Ilesia del Sagráu Corazón, visible dende tola ciudá, el Parque d'atraiciones del Tibidabo, y la Torre de Collserola, antena de telecomunicaciones diseñada por Norman Foster que dispón d'un mirador.
Les sableres de Barcelona
thumb|right|200px|Sablera de La Barceloneta. Únde los atractivos qu'incorporó Barcelona nos postreros años son les sos playes. Gracies a la rexeneración del llitoral fechu en 1992, per aciu de los Xuegos Olímpicos, Barcelona tien anguaño seis playas qu'ocupen más de 4,2 quilómetros lliniales de llitoral. Les playes son dafechu céntriques, tán comunicaes col centru y tán asitiaes a pocos minutos de cualesquier puntu de la ciudá. Toes tán equipaes colos más completos servicios: duchas, vixilancia, Cruz Roxa y, en dalgunos casos, vestuarios, alquiler d'hamacas, chigres... Les playes son sometíes a llimpieza cada día mientres tol añu, y toes tienen la bandera azul de la Xunión Europea qu'homologa la so escelencia. Según datos del Ayuntamientu de Barcelona, cada añu reciben a más de siete millones de bañistes. Anque la mayoría se concentren nos meses de bon tiempu, ente mayu y sepiembre, los ciudadanos y visitantes tamién pueden disfrutar de les playes el restu del añu, ya que tán equipaes pa xugar al tenis, voley-playa y otros deportes. Na playa de la Barceloneta, xunto al Hotel Arts, hai un modernu centru de talasoterapia municipal, el Polideportivu Marítimu, provistu con piscines d'agua de mar, y que permite l'esfrute de servicios deportivos y de salú mientres tol añu. Les seis playes son, d'este a oeste, la playa de San Sebastián, Barceloneta, Nueva Icaria, Bogatell, Mar Bella y Nueva Mar Bella. Nesta última esiste un espaciu reserváu pal nudismu.
La Monumental de Barcelona
thumb|right|200px|Plaza de toros La Plaza de toros Monumental de Barcelona foi inagurada en 1914 col nome d'"El Sport" y rebautizada en 1916 col nome de "Monumental". Ta asitiada na amecedura de la Gran Vía y la cai Marina, nel distritu del Enanche de Barcelona.
Coelonia
Coelonia ye un xéneru de lepidópteros glosaos del cladu Ditrysia perteneciente a la familia Sphingidae.
Barcelona
Compres
thumb|right|250px|La Rambla La zona más comercial de la ciudá afáyase nel so centru históricu: cais Portaferrisa, Pelayo, Rambla, Portal del Ángel y Plaza Cataluña, onde les pequeñes tiendes conviven colos grandes almacenes y les franquicies de grandes cadenas de ropa.
Los artículos d'ocasión o de segunda mano tienen el so llugar nel "Mercat dels Encants", na plaza de les Glories, qu'abre tolos llunes, miércoles, vienres y sábados, y el Mercáu de San Antonio, onde cada domingu pela mañana s'afiten paradas donde se merquen y venden llibros, discos, películes de videu, sellos y artículos pa coleicionistes.
Cancha de tenis
La pista de tenis ye'l campu de xuegu onde se xuega al tenis. Trátase d'una superficie rectangular cruzada al mediu por una rede baxa. La pista suel tar preparada y marcada pa prauticar tantu individuales como dobles.
Dimensiones
thumb|Dimensiones de la pista de tenis.
El tenis xugar nuna superficie rectangular y lliso, que puede tar construyida en diversos materiales. La pista tien 23 metros de llargor. L'anchor varia según xuéguese individuales (8 metros) o dobles (10 metros).
El terrén precisa prever tamién espaciu adicional a los llaos y al fondu, p'algamar pelotes en xuegu más allá de les llendes de la pista, debiendo reglamentariamente ser eses midíes de 3,65 metros y 6,40 metros, respeutivamente, según el reglamentu internacional.
La rede divisoria tien d'atopase a un altor de 0,914 m al centru y 1,07 m nos postes que lu sostienen.
La pista ta estremada en dos llaos, unu pa cada xugador o equipu. En cada llau esisten dos «cuadraos de saque», sectores rectangulares onde tendrá de botar la pelota de saque del contrincante, depués de ser unviada en diagonal, por que resulte válidu.
Superficies
Esisten cinco tipos básicos de superficie nes cualos xuégase al tenis, pero solo los primeros cuatro son d'usu xeneral:
La superficie en que se practique'l tenis ye de gran importancia, porque resulta un elementu determinante del estilu a emplegar. Inclusive dientro de cada tipu de superficie esisten diferencies considerables, según la composición del material utilizáu na so construcción. Lo más importante d'estes ye la forma na que bota la pelota en caúna d'elles.
Por esa razón les pistes clasificar en lentes o rápides. Les pistes lentes» son aquelles nes que la pelota tien un bote más altu y más lentu, que lleva a que tarde más tiempu n'impactar el suelu per segunda vegada y polo tanto da-y al xugador más tiempu pa llegar a la mesma ya impactala. Usualmente los puntos xugaos sobre pistes lentes son más llargos. Les pistes rápides» son aquelles en qu'asocede tou lo contrario, botes más baxos y rabiones y, poro, puntos más curtios.
Les pistes de verde y delles sintétiques atopar ente les más rápides. Nel otru estremu, les pistes de tierra batida son les más lentes.
Verde o yerba
thumb|200|Wimbledon, la Catedral del Tenis, cola so histórica pista de verde.
El verde ye la superficie orixinal del tenis. Trátase d'una superficie rápida, de bote irregular y la menos utilizada.
La construcción y caltenimientu d'esti tipu de superficies ye gravoso y complexu. La base precisa ye tener llinies de drenaxe que dexa'l riego del verde y al empar eviten el anegamiento. Tien de conocese y escoyer la variedá de verde más fayadizu al clima llocal, el que de la mesma tien de ser retiráu y replantado cada ciertu tiempu. Finalmente, como tou cultivu, tien de curiase que nun seya atacáu por inseutos o otros vexetales, utilizando pa ello productos químicos. Ente les variedaes de verde utilizaes nel tenis pueden mentase
La carauterística esencial de la pista de verde ye la irregularidá del bote. La pelota non solo bota baxu y rápido, sinón que bota de manera irregular, camudando los altores y direiciones. Esto lleva a un tipu de xuegu basáu na volea (golpe d'aire) qu'evite'l bote, pa volver pasar la pelota con tiros que provoquen un bote baxu (slice), porque ye bien alta la probabilidá de que'l bote irregular de la pelota, provoque un error.
Cada vez son menos los campos de verde qu'esisten pa prauticar tenis, tratándose d'una superficie en claru retrocesu, pero de gran valor tradicional pal tenis profesional. D'ellí que'l Campeonatu de Wimbledon (Inglaterra), un tornéu que se xuega sobre yerba seya consideráu'l más importante del mundu. Australia consideróse tamién un país d'ampliu desenvolvimientu del tenis sobre verde.
Magre, polvu de lladriyu o tierra batida
thumb|200px|[[Tornéu de Roland Garros|Roland Garrós, en París, ye'l campeonatu más famosu del mundu sobre magre.]] La primer alternativa popular a les superficies de verde, foi la construcción de pistes de tierra. Resulten muncho menos costoses y fáciles de caltener. El material col que se constrúin ye la magre (clay n'inglés), utilizándose dos tipos: magre coloráu y magre verde. Magar son relativamente barates, riquen d'un considerable trabayu de caltenimientu, reponiendo y empareyando dacuando'l material. Diariamente tienen de ser regaes con agua y mientres los alcuentros tien de ser barrida, col fin d'alisar les marques ya irregularidaes causaes polos calzaos deportivos y los botes de la pelota.
Les pistes de magre coloráu, pueden construyise con magre natural o «tierra batida», o «polvu de lladriyu producíu pola molienda de lladriyu coloráu. España y Arxentina caracterizáronse por un gran desenvolvimientu del tenis sobre magre coloráu y el tornéu más famosu del mundu sobre esta superficie ye'l Tornéu de Roland Garros, en París (Francia), que les sos pistes tán construyíes con magre coloráu estrayida de tierra batida.
Les pistes de magre verde construyir con har-tru («magre americanu» o «rubico»), un compuestu fabricáu con piedra, cauchu y plásticos machucaos. Ye'l tipu más común de superficie lenta nos Estaos Xuníos. L'únicu tornéu de WTA que se xuega sobre esta superficie ye'l Tornéu de Charleston n'EE.UU.
La carauterística esencial de la pista de magre ye la lentitú del bote y la posibilidá del xugador de «patinar» sobre la tierra. Esto lleva a un tipu de xuegu más defensivu, sosteníu dende la llinia de fondu, nos que'l puntu dura más tiempu, con mayor cantidá de pases sobre la rede, riquiendo una mayor preparación del tantu pa ganalo. Los xugadores suelen recurrir más al tiru con efeutu escontra alantre (top spin), qu'una vegada que boten, tienden a unviar al xugador contrariu escontra tras, pa provocar «pelotes curties» que dexen definir el puntu.
Dura
thumb|200px|Pista dura. Les superficies dures, tamién conocíes como «superficies de cementu», son les más comunes nel tenis modernu, anque en dellos países entá siguen predominando les de magre. Tienen enforma menor costo y trabayu de caltenimientu que les pistes de magre, y vense muncho menos afeutaes poles inclemencies climátiques, anque tamién ye probable qu'amonten el nivel de mancadures de los deportistes.
Usualmente construyir d'asfaltu, cementu o plásticu. A les superficies de cementu aplícase-yos un sellador finu o una pintura especial d'esteriores. La cantidá de sable utilizáu nel amiestu y na pintura cimera determina la velocidá con que la pelota va haber de botar, y cuánto más arena aplíquese, más lentu va faese'l bote, asimilándola a la superficie de magre y magnificando l'impautu del topspin. Más modernamente les superficies dures» construyir con dalgún tipu de plásticu resistente, que resulta más nidiu que les de cementu, faciendo'l xuegu más lentu.
Cuasi siempres son más rápides que les superficies de magre y más lentes que les de verde. Considerar les más neutres pal enfrentamientu de les distintes táctiques y estilos, con una leve ventaya pa los xugadores de tiru potente.
Los dos principales torneos de superficie dura» son l'Abiertu de los Estaos Xuníos y el Abiertu d'Australia. Nel primer casu, utilízase una superficie llamada DecoTurf, un acrílicu bien resistente; nel segundu casu utilízase Plexicushion, abandonando'l Rebound Ace.
Moqueta
thumb|200px|Pista de «indoor» o moqueta.
Polo xeneral son «superficies rápides», más rápides que les superficies dures y en dellos casos más rápides que les de verde. Nestes superficies el saque y la volea resulten decisivos.
Dende 2009, ta prohibida l'usu d'esti tipu de superficie nos torneos profesionales de l'ATP.
Madera
Magar ser la superficie preferida pa la práutica del tenis real (o  «jeu de paume»), ancestru direutu del tenis, la superficie de madera ye desaxeradamente rara. Ye la superficie más rápida de toes, con un bote entá más baxu que'l que causa'l verde.
Terminoloxía
La terminoloxía habitual sobre la pista de tenis ye:
Lidia Redondo de Lucas
Lidia Redondo de Lucas foi una llibrera y política española.
Biografía
Estudió antropoloxía na Universidá Autónoma de Barcelona.
Miembru del Partíu Rexonalista Estremeñu, foi conceyal na so llocalidá natal (1995-1999) y yera miembru de la directiva de Coalición Estremeña. Senadora pola provincia de Cáceres de 2005 a 2008 dientro de la candidatura del PSOE, en sustitución de José Javier Corominas Rivera, que dimitió pa incorporase a l'Axencia de la Vivienda d'Estremadura.
Dende xineru de 2008 hasta marzu de 2010 foi direutora xeneral d'Alministración Llocal de la Conseyería d'Agricultura y Desenvolvimientu Rural de la Xunta d'Estremadura.
Unión Renovadora Asturiana
Esti partíu fundólo'l 2 d'avientu de 1998 Sergio Marqués cuando yera Presidente del Principáu d'Asturies, como consecuencia de les diferencies de criteriu del qu'entós yera'l so partíu, el PP asturianu. Por ello gobernó en minoría hasta'l fin de la llexislatura en 1999.
Nes eleiciones municipales y autonómiques d'esi añu algamó un importante sofitu, convirtiéndose na tercer fuercia política asturiana. Sacó 44.261 votos (7,2%) y 3 diputaos autonómicos, amás de 83 conceyales.
En 2003 los sos resultaos fueron peores enforma, sacando namás que 17.162 votos (2,8%), colo que perdieron tolos sos diputaos. Nos conceyos pasaron de tener 83 a 29 conceyales.
Anguaño URAS tien pautada una coalición col Partíu Asturianista baxo'l nome d'Unión Asturianista cola que se presentó a les eleiciones autonómiques de 2007. La presidencia de la colligación va ser rotativa, entamando per Sergio Marqués. Nestes eleiciones autonómiques de 2007 nun algamó nengún diputáu na Xunta Xeneral teniendo la coalición 13.255 votos, faltando-y 2.736 votos pela Circunscripción Central d´Asturies p´algamalu.
Bicicleta llétrica
thumb|Bicicleta llétrica Una bicicleta llétrica ye un tipu de vehículu llétricu consistente nuna bicicleta a la que se-y acopló un motor llétricu p'ayudar na meyora de la mesma. La enerxía ye suministrada por una batería que se recarga na rede llétrica o panel solar. La so autonomía suel bazcuyar ente los 45 y los 60 km y tienen un preciu más económicu que les motos y coches de combustión (gasolina/diésel).
Na Xunión Europea, llegalmente tienen la considerancia de bicicletes a efeutos de circulación, siempres que:
Al restu de les bicicletes llétriques considerar ciclomotores llétricos, y riquen llicencia de conducción y seguro específicu d'accidentes.
Usu
Tán bastante n'usu, destacar por ser un tresporte eficiente, pol so baxu costu de caltenimientu, la so facilidá d'usu y non solo pa desplazamientos ente'l tráficu de les ciudaes.
Serie o kit
La bicicleta puede ser llétrica de serie (apurrida asina pol fabricante) o por aciu un kit, apurríu pol mesmu fabricante o por un terceru. Pueden estremase en dos tipos de kits llétricos, los kits con motor llétricu central que s'instalen na exa del pedalier o un kit de rueda que consiste en ensamblar, por aciu el radiáu, el motor llétricu nuna de les bujes, xeneralmente la trasera.
Caltenimientu y funcionamientu de les bicicletes llétriques
thumb|Motor sobre la exa. L'usu de la bicicleta llétrica ye senciellu. Con una llave remanar el motor, que la so potencia llegal bazcuya ente 250 y 350 vatios, y basta con pedaliar pa caltenelo en funcionamientu. En casu contrariu va detenese. L'usuariu ye quien decide la forma en que lleva la bicicleta, porque puede realizar un paséu sele mientres el motor lléva-y hasta los 25 km/h o avanzar más rápidu si decide pedaliar con más cadencia. L'ayuda que brinda'l motor al ciclista recibe'l nome de pedaléu asistíu. Estos vehículos, que pueden tener l'aspeutu d'una bicicleta de paséu o de monte, cunten con un sistema de cambeos de desarrollu, por aciu el que puede escoyese la distancia que se va percorrer en cada pedalada, de forma idéntica a la de les bicicletes tradicionales.
Arxentina
Nel paséu del monte de la ciudá de La Plata yá rueda la primer bicicleta llétrica de Llatinoamérica (en 2009). Turistes o vecinos que visiten el paséu del monte de la ciudá de La Plata, provincia de Buenos Aires, Arxentina, pueden conducir en forma gratuita les primeres bicicletes llétriques de Llatinoamérica.
La Municipalidá de La Plata pon estos vehículos a disposición de la xente que quiera conducilos, les fines de selmana, nel circuitu seguru del monte, pa lo cual débese presentar el documentu d'identidá y ser mayor de 18 años. Amás a los ciclistes reciben los elementos de seguridá pa circular. La finalidá d'esta iniciativa ye dar a conocer el rodáu pa impulsar nun futuru la so incorporación na ciudá como mediu de tresporte non contaminante y económicu.
La capital arxentina, Buenos Aires, cuenta dende setiembre de 2017 cola so propia regulación sobre bicicletes llétriques, basándose na llexislación europea. Los ciclorodados llétricos o bicicletes llétriques tien de cumplir colos siguientes requerimientos téunicos, cuntar con un motor llétricu non mayor de 500w, una velocidá non mayor a 25 km/h, un pesu total de bicicleta non mayor de 35 kg, y una edá mínima de 16 años.
España
El Área Metropolitana de Madrid (AMB) anunció un plan de sofitu a la bicicleta pal tresporte urbanu, qu'inclúi una subvención de 250 euros pa quien merque una bicicleta llétrica.
Normativa
N'España, pa tener subvencionada la so adquisición, les bicicletes llétriques deben de cumplir la normativa UNE-EN 15194:2009+A1:2012, "Ciclos. Ciclos con asistencia llétrica. Bicicletes EPAC" (Electrically Power Assisted Cycles), que va ser sustituyida por PNE-prEN 15194.
Dientro d'ISO encárgase'l Comité Téunicu "ISO/TC 149 Ciclos".
Caspar David Friedrich
Caspar David Friedrich foi un pintor paisaxista del romanticismu alemán del Sieglu XIX, xeneralmente consideráu l'artista alemán más importante de la so xeneración. Ye conocíu polos sos paisaxes alegóricos del so periodu mediu qu'amuesa figures contemplatives opuestes a cielos nocherniegos, borrines mañaneres, árboles maneros o ruines gótiques. El so interés primariu como artista yera la reflexón de la naturaleza, el so trabayu de cutiu simbólicu y anti clásicu intenta dar una respuesta suxetivo y emocional al mundu natural. Les pintures de Friedrich establecen la presencia humana nuna perspeutiva menguada en contraste a estensos paisaxes, amenorgando les proporciones a una escala que, según l'historiador d'arte Christopher John Murray «dirixe la mirada del espectador escontra la so dimensión metafísica».
Friedrich maureció nuna dómina na que crecía la desilusión en tola clase media europea dando llugar a una nueva apreciación de la espiritualidá. Esti cambéu nos ideales esprésase de cutiu al traviés d'una revaluación de la naturaleza, n'artistes como Friedrich, Joseph Mallord William Turner y John Constable que trataron de representar la naturaleza como una creación divina, que tien d'afaese contra l'artificiu de la civilización humana».
Los trabayos que Friedrich realizó traxéron-y sonadía bien ceo na so carrera, y contemporáneos sos como l'escultor francés David d'Angers describir como l'home qu'afayara «la traxedia del paisaxe». Sicasí, la so obra cayó en desgracia mientres los sos últimos años y él morrió na escuridá; en pallabres del historiador del arte Philip Miller «mediu llocu». Mientres Alemaña migraba escontra la modernización a finales del Sieglu XIX, un nuevu sentíu d'urxencia caracterizó l'arte, y les descripciones contemplatives y d'apaciguadura de Friedrich aportaron a vistes como'l productu d'una dómina pasada. El Sieglu XX traxo consigo una anovada apreciación de la so obra, a partir de 1906 con una esposición de trenta y dos de les sos pintures en Berlín. Pa la década de 1920 les sos pintures fueren afayaes polos espresionistes. Na década de 1930 y principios de 1940 los surrealistes y esistencialistes tomaron con frecuencia idees emprestaes del so trabayu. L'ascensu del nazismu en 1930 traxo consigo'l resurdimientu de la popularidá de Friedrich, pero esti decayó xunto col réxime por cuenta de la errónea asociación del so nacionalismu con esta ideoloxía. Nun foi sinón a finales de 1970 cuando Friedrich recuperó la so reputación como iconu del romanticismu alemán y pintor de sonadía mundial.
Biografía
thumb|right|300px|[[El caminante sobre'l mar de nubes (1817–1818).]] Caspar David Friedrich yera'l sestu de los nueve fíos d'Adolf Gottlieb Friedrich, un fabricante de veles y xabones de Greifswald, y la so esposa Sophie Dorothea Friedrich, de soltera Bechly. Greifswald pertenecía, como tola Nueva Pomerania Anterior y dende la guerra de los Trenta Años a la corona sueca. Dambos proxenitores veníen de la ciudá de Neubrandenburg, na actual Mecklemburgu-Pomerania Occidental, que Friedrich visitó en delles ocasiones.
Foi educáu según la confesión protestante de la so familia. Dellos fallecimientos asocedíos na so familia a lo llargo de la so infancia induciéron-y a que s'ocupara intensamente na tema de la muerte. Asina, en 1781 morrió la so madre; al añu siguiente, la so hermana Elisabeth de viruela; en 1787 el so hermanu Johann Christoffer, afogáu al intentar salvar al propiu Caspar que se fundiera nel xelu, lo que-y trescaló tantu pola so curtia edá, 7 años, como por creese culpable de tal socesu; y, finalmente, la so hermana María en 1791 por tifus.
Escontra 1790, cuando tenía 16 años, y quiciabes yá en 1788, recibió clases de Johann Gottfried Quistrop, profesor de Dibuxu de la Universidá de Greifswald, quien probablemente-y tresfirió'l so entusiasmu pol paisaxe de la so tierra natal. Ente 1794 y 1798 estudió na Academia Real de Belles Artes de Dinamarca, fundada en 1754 según el modelu francés y considerada daquella una de les Academies más modernes. Ellí foi alumnu de Nicolai Abildgaard y, sobremanera, d'August Lorentzen y Jens Juel, unu de los pintores daneses más importantes del sieglu XVIII. Pintó baleraos de yelsu d'escultures clásiques, formándose más como dibuxante que como pintor.
En 1798 tornó a Greifswald, anovando la so amistá col poeta y patriota «demagogu» Ernst Moritz Arndt, y na seronda del mesmu añu treslladóse a Dresde, el centru del movimientu románticu alemán, onde acabó de formase.
En Dresde vivió como pintor y caltuvo la so residencia hasta la so muerte. Frecuentó sobremanera al pintor y diseñador Philipp Otto Runge, formáu como él na Academia de Copenhague, y a los escritores y poetes Ludwig Tieck y Novalis, formando con ellos el centru lliterariu-artísticu del romanticismu alemán. Foi Friedrich un pintor-filósofu, que cuntaba ente les sos amistaes non yá con pintores (Runge, Dahl, Kersting, Kügelgen, Ferdinand Hartmann, y Louise Seidler), sinón tamién con escultor (Christian Gottlieb Kühn), poetes (Tieck, Heinrich von Kleist), el filósofu y naturalista Gotthilf Heinrich Schubert.
En 1799 espunxo per primer vegada la so obra, dibuxos de paisaxes, na Academia de Belles Artes de Dresde.
Formación (1801–1814)
Créese que l'intentu de suicidiu del que falen los sos contemporáneos producióse en redol a 1801–1802. Pasó los meses primaverales de 1801 en Nuevu Brandeburgu y Greifswald, y nel branu coló a la islla de Rügen; tornó a la zona en mayu de 1802. Nestos viaxes foi axuntando toa una coleición d'esbozos, con paisaxes ya imáxenes sobre los que volvería más tarde una y otra vez. Friedrich conoció a Runge en Greifswald en 1801–1802; nos años siguientes siguieron rellacionándose per carta, viéndose en persona de manera ocasional, pero ensin que pueda llegar a falase d'una amistá íntima.
El so primer ésitu data de 1805, cuando llogró un premiu compartíu nun concursu artísticu entamáu por Goethe en Weimar, gracies a dos paisaxes dibuxaos en tinta sepia.
thumb|220px|Caspar David Friedrich: Retablu Tetscher, Escena: «Das Kreuz im Gebirge», oleu sobre llenzu, 115 cm × 110,5 cm, [[Gemäldegalerie de Dresde.]]
L'añu 1806 empezó con un viaxe a Greifswald y una marcha pola Islla de Rügen. Ye l'añu nel que Napoleón ocupó la mayoría de los territorios alemanes.
Nestos años de les guerres Napoleóniques acentúase la so postura política antifrancesa. Los sos convencimientos políticos defendíen la llibertá d'opinión y una mayor participación de la clase media nes decisiones polítiques. La batalla de Jena y la d'Auerstädt n'ochobre de 1806 significaron l'esbarrumbamientu de la vieya Prusia y Saxonia, dexando que Napoleón Bonaparte y les sos tropes entraren triunfalmente en Berlín. Creóse entós la Confederación del Rin, asociación d'Estaos alemanes aliaos de Napoleón.
En 1808 pintó'l so primera gran pintura al oleu: La cruz nel monte (El retablu de Tetschen). El cuadru yera pocu habitual y desamarró una fuerte polémica. Sicasí, nesti cuadru básase gran parte de la fama de Friedrich y el so ésitu financieru, abriendo'l camín a la pintura romántica n'Alemaña. Trátase d'una de les primeres obres nes qu'imprime yá la so concepción del paisaxe sublime», una nueva modalidá que va ser bien asonsañada. «Dio a lo familiar la dignidá de lo desconocío», dixo'l poeta Heinrich von Kleist de Friedrich.
En xunetu de 1810 Friedrich y el pintor Georg Friedrich Kersting viaxen xuntos al «Riesengebirge», al sur de Dresde, onde realizó numberosos esbozos y apuntes que lu sirvieron pa numberoses obres nel futuru. Na seronda del mesmu añu participó coles sos obres Monxu a la vera la mar y Les ruines del monesteriu de Eldena nuna esposición de l'Academia Berlinesa, que-y fixo miembru esternu. Empiecen asina los sos años de mayor ésitu.
En 1812 Napoleón entama la so campaña contra Rusia, na que l'exércitu francés ye acompañáu por una tropa auxiliar saxona de 23.000 soldaos. A la primavera siguiente, tornaron, derrotaos y fuxendo. Dresde y la so contorna convertir de nuevu nun escenariu de guerra. 1813 ye l'añu de la guerra de lliberación alemana contra Napoleón, que remata cola Batalla de les Naciones en Leipzig. Al añu siguiente, 1814, Friedrich participa nuna esposición que conmemoraba la lliberación de Dresde, cola so obra El cazador nel monte, representando a un chasseur o coracero del exércitu francés nun monte neváu.
Friedrich frecuenta círculos d'intelectuales de corte lliberal-republicanu, que sofiten los ideales nacionalistes. El Congresu de Viena (1814–1815) supunxo una gran frustración d'esta ideoloxía, yá que significó la restauración del Antiguu Réxime sol lideralgu d'Austria. Greifswald, ciudá natal de Friedrich, pasa, dempués d'un curtiu entemediu danés, a dominiu prusianu. Sicasí, el pintor caltuvo'l restu de la so vida la nacionalidá sueca.
thumb|left|Muyer aprucida a la ventana, 1822. La modelu foi la so muyer, Caroline Bommer.
Maduror (1815–1823)
Ente 1815 y 1816 Friedrich volvió viaxar pol Bálticu. Esti últimu añu foi almitíu na Academia de Dresde, recibiendo un sueldu de 150 táleros.
En xineru de 1818, Caspar David Friedrich de 44 años cásase cola moza Christiane Caroline Bommer, de 25 años. Tuvieron dos fíos y un fíu: Emma en 1819, Agnes Adelheid en 1823 y Gustav Adolf en 1824. El so viaxe de bodes llevar nuevamente escontra Greifswald y Rügen. Ello dio pie a qu'esi mesmu añu pintara cuadros como Los cantiles blancos de Rügen y El caminante sobre'l mar de nubes. La so esposa posó, como personaxe que s'atopa de llombu, pa la so obra Muyer aprucida a la ventana (1822). Al so fíu púnxolu'l nome de Gustav Adolf pol rei suecu Gustavo IV Adolfo. El so fíu foi igualmente pintor, pero nun algamar l'ésitu que tuvo'l so padre.
La situación política posterior a les guerres napoleóniques nun resultaba del gustu del pintor. Anque'l movimientu patrióticu algamó'l so puntu álgido cola fiesta de Wartburg (Wartburgfest) celebrada'l 18 d'ochobre de 1817 nel Castiellu de Wartburg, cerca d'Eisenach, lo cierto ye qu'esti acontecimientu sirvió como xustificación pa midíes de represión de les fuercies lliberales, como los decretos de Karlsbad. La muerte del poeta August von Kotzebue (1819) provocó la reacción d'una conferencia de ministros aconceyaos en Karlsbad, Bohemia, entós parte del Imperiu austriacu, a instancies de Metternich. Introducieron una serie de midíes represores na Confederación Xermánica, conocíes como decretos de Karlsbad: censura de prensa, supervisión de les universidaes por informadores, persecución de los lliberales consideraos «demagogos» y les sos xuntes (a les que llamaben «actividaes demagóxiques»). Tou ello afecta al pintor y nun ye n'absolutu gratuitu qu'una de les midíes qu'adopten seyan la proscripción del traxe antiguu alemán, que precisamente apaez nos cuadros de Friedrich.
La so situación anímica empiora, cayendo nuna llarga y fonda depresión, cuando'l 27 de marzu de 1820 ye asesináu mientres un paséu'l so amigu, el tamién pintor Gerhard von Kügelgen. El 21 d'agostu treslladóse cola so familia a la casa «An der Elbe 33» de Dresde, asitiada na llende de la ciudá, a veres del ríu Elba, lo que-y dexa reparar a les embarcaciones que pasen amodo per delantre de la so casa. Ellí recibió la visita, n'avientu del mesmu añu, del Gran Príncipe Nicolás de Rusia; este, siendo zar, mercaríalu más tarde numberosos cuadros al traviés del poeta Vasili Zhukovski.
A partir de 1820 inmortaliza paisaxes campestres, ensin dexar por ello les representaciones marines. Conoz al nazarenu Overbeck, pero les sos preferencies siguen inclinándose escontra l'arte del paisaxe del noruegu Dahl, quien vive en Dresde dende 1818 y que, en 1823, instalar na mesma casa que Friedrich. Dahl y Friedrich van celebrar esposiciones conxuntes en 1824, 1826, 1829 y 1833.
Obra
Foi'l pintor más destacáu del romanticismu alemán xunto a Philipp Otto Runge. Como ye carauterísticu de la pintura romántica, Friedrich pintó sobremanera oleos sobre llenzu. En dalguna ocasión utilizó'l formatu del retablu y emplegó l'oru, a la manera de los artistes medievales.
Sicasí, primeramente dedicóse a faer dibuxos a la pluma, con tinta china y acuarela. A partir de 1800 empezó a utilizar preferentemente la tinta de color sepia. Anque se-y atribúi un oleu en 1798 (Barcu naufragáu nel Océanu Glacial), lo cierto ye que nun xeneralizó l'usu d'esta téunica hasta más tarde, empezando a apaecer en gran númberu namái a partir de 1807.
Perteneció a la primer xeneración d'artistes llibres, que nun pintaben por encargu, sinón que creaben por sigo mesmos pa un mercáu llibre de galeríes.
Paisaxes
El so xéneru preferíu foi'l paisaje y, dientro d'él, les temes montascosos y marinos.
La obra de Friedrich tien precedentes nuna llarga tradición de pintores alemanes que, enantes d'él, pintaron paisaxes «cósmicos» o «sublimes», como Durero o Adam Elsheimer. N'efeutu, los pintores centroeuropeos tendieron a pintar inmensos paisaxes con montes altos, pendientes serrapatoses, enormes cielos..., nos que l'home sentíase perdíu. Igualmente, hai traces na pintura de Friedrich que yá taben nes vedute del sieglu precedente: l'espectador en primer términu, destacando sobre'l paisaxe del fondu, y l'interés por paisaxes solitarios y maxestosos, como'l mar o los montes.
Sicasí, a diferencia de paisaxistes anteriores, inspirar nos paisaxes reales que conoció, dalgunos d'ellos hasta entós práuticamente desconocíos: Nuevu Brandeburgu, Rügen, Greifswald, Bohemia, les rexones del Harz y del Riesengebirge. Esto dotó a la so obra d'un realismu hasta entós inéditu. Escoyó, amás, dellos puntos de vista que nun abondaben enantes na pintura paisaxística, como los visos del monte o les veres del mar.
Sicasí, na so obra ye importante la composición. Anque munchos cuadros son una imaxe precisa de la realidá, son una cuidadosa composición de distintos elementos, que Friedrich guardara nel so llibru d'esbozos.
thumb|left|280px|[[Arcu iris nun paisaxe de monte, h. 1809–1810.]]
Nun siguía l'enclín artísticu italiana nin a los antiguos maestros. Al so xuiciu, l'arte tenía de mediar ente los dos obres de Dios, los humanos y la Naturaleza. Con esti puntu de vista averar a les guapures naturales, en que la so representación procesó enclinos y sentimientos. Les sos obres nun son, poro, imáxenes de la Naturaleza, sinón d'un sentimientu metafísicu, inaprensible. El primer planu y el fondu, dixebraos de cutiu por un abismu, rellacionar ente sigo.
Pobló los sos paisaxes de seres humanos contemporáneos, pertenecientes polo xeneral a la burguesía. Estes figures, a partir de 1807, suelen apaecer de llombu al espectador, despintando la cara, y en dalguna d'elles reconozse al propiu Friedrich. Suelen tar allugaos céntricamente nel cuadru, de manera que cubren el puntu de fuga. Con esti recursu, l'artista señala que'l sentimientu», l'auténtica humanización, atópase na Naturaleza. Coles mesmes, esto dexa que l'espectador nun se distrayiga cola fisonomía d'esti personaxe anónimu, sinón que s'identifique con él. Finalmente, d'esta manera llogra una metáfora visual de la disolución del individuu nel tou cósmicu.
Ye'l pintor más significativu del paisaxismu románticu alemán, comparable al inglés J. M. W. Turner. Al pie de Turner y Constable, fixo de les pintures de paisaxes un xéneru principal nel arte occidental. A esti nuevu arte del paisaxe tamién contribuyeron Camille Corot y Théodore Rousseau venticinco años más tarde.
Simbolismu
La renovación que Friedrich introdució nel xéneru del paisaje nun foi namái'l so realismu, sinón tamién pol so simbolismu. Pretende reflexar l'alma de les figures humanes que suelen apaecer nel primer planu. Crea asina lo que nel sieglu XIX llamábense «paisaxes íntimos». El so simbolismu paez ser direutamente heredáu por Arnold Böcklin.
Alegoría política
thumb|300px|Monxu a la vera la mar. De cutiu vense nos cuadros de Friedrich alegoríes de la situación política de la dómina. Sobremanera na so primer dómina, afayar nos sos cuadros elementos simbólicos referentes a les guerres de lliberación, lo que reflexa'l so sentimientu patrióticu antinapoleónico y el desencantu sobre la posterior restauración. El significáu antinapoleónico de los sos cuadros rescamplaba pa los sos contemporáneos, quien, amás, demandaben esti tipu d'obres. Por ello'l rei prusianu adquirió en 1810 los dos pintures Monxu a la vera la mar y Abadía na carbayera y, dos años más tarde, otros dos. Sicasí, dempués de la victoria contra Napoleón, l'enclín patrióticu topetó contra'l statu quo resultante del Congresu de Viena, y estes temes pictóriques atoparon refugu. Amuesa d'ello ye que, dempués de la persecución de los demagogos intensificada tres los resoluciones de Karlsbad (1819), la Casa real prusiana nun lu volvió mercar nenguna otra obra.
Puede citase, a manera d'exemplu, el optimismu de la pintura Nel veleru (1818), frente al desencantu de L'árbol solitariu (1821), nel qu'un carbayu simboliza l'Alemaña estropiada pola ocupación de los franceses. Los sos cuadros posteriores adopten tonos más escuros, mereciendo destacar Les hermanes nuna terraza nel puertu (1820). Nesti cuadru combinen elementos de diversos llugares, destacando los cinco torres de la ilesia d'Halle, símbolu del trunfu de la reforma luterana frente al catolicismu que simbolizaba Alberto de Brandeburgu (sieglu XVI).
Un elementu que constantemente apaez nos sos cuadros con un significáu políticu ye l'antiguu traxe alemán, proscritu en 1819, pos yera una espresión figurativa de los convencimientos patrióticos, como s'espresa nel tratáu Sobre'l costumes, la moda y el traxe (1814) d'Arndt. Munchos caballeros visten nes obres de Friedrich una levita abrochada hasta enriba, un anchu pescuezu percima y un bonete na cabeza, ente que los señores apaecen con vistíos llargos y zarraos nel pescuezu. Esta moda oponer al estilu imperiu, que yera considerada como francesa. Nesti estilu apoderaben los colores brillosos y escamplaes. Les muyeres llevaben escote y tresparencies y los caballeros pantalones blancos cinxíos.
La naturaleza representada por Friedrich visualiza, pos, les tensiones polítiques de la dómina. Sobre la pintura de Dos homes reparando la lluna (h. 1818–1819, Gemäldegalerie Alte Meister, Dresde), y preguntáu sobre lo que taben faciendo aquellos homes, Friedrich comentó irónicamente que «Tán llevando a cabo actividaes demagóxiques».
Cabo mentar, a lo último, que la postura personal de Friedrich sobre la so propia nacionalidá, sueca, s'evidencia en delles de les sos obres al traviés de les banderes. La bandera danesa (Dannebrog) y la sueca apaecen nel cuadru Vista d'un puertu (1815). Ye más, nuna de les sos últimes obres, Les edaes de la vida, de 1835, venti años dempués de la incorporación de Greifswald a Prusia, apaecen los fíos de Friedrich, Agnes Adelheid y Gustav Adolf, con un banderín suecu.
Aeropuertu de Londres-Gatwick
thumb|[[Gulfstream IV|Gulfstream G-450 de la Fuercia Aeronaval de l'Armada de Méxicu averándose al aeropuertu]]
Caspar David Friedrich
Alegoría política
El poeta suecu Daniel Amadeus Atterbom, que conoció a Friedrich, escribió nel so «Cuadros de viaxes pola Alemaña romántica» (Reisebilder aus dem romantischen Deutschland) que «Friedrich ye pomerano... y considérase mediu suecu».
thumb|200px|[[Cantiles blancos en Rügen, 1818.]]
Aeropuertu de Londres-Gatwick
Descripción
L'Aeropuertu Gatwick de Londres tien una llicencia d'aeródromu d'usu públicu (númberu P528) de l'Autoridá d'Aviación Civil, que-y dexa operar vuelos pal tresporte de pasaxeros o pa instrucciones de vuelu.
En 2005, l'aeropuertu remanó más de 32.6 millones de pasaxeros, ufiertando más de 200 destinos. A les aereollinies de vuelos chárter xeneralmente nun-yos dexen operar dende l'aeropuertu de Heathrow y munchos utilicen l'Aeropuertu de Gatwick como les sos bases. Munchos vuelos escontra y dende los Estaos Xuníos tamién utilicen l'Aeropuertu de Gatwick por causa de les restricciones sobre los vuelos tresatlánticos que rixen nel Aeropuertu de Heathrow. L'aeropuertu ye un centru de conexón secundariu para British Airways y Virgin Atlantic Airways.
En 1979, cuando la última espansión importante tuvo llugar, llegar a un alcuerdu col gobiernu llocal pa llindar cualquier espansión adicional hasta 2019, pero recién propuestes pa la construcción d'una segunda pista fayadiza para aeronaves de mayor tamañu nel aeropuertu provocó protestes polo que significaría un aumentu de la contaminación sonoro y ambiental, y la baltadera de cases y villes. El gobiernu finalmente decidió espandir los aeropuertos de Stansted y Heathrow, pero non Gatwick. Los propietarios de Gatwick, publicaron una nueva consulta qu'inclúi una posible segunda pista al sur del aeropuertu, pero dexa los pueblos de Charlwood y Hookwook intactos, yá que s'atopen escontra'l norte d'aeropuertu.
Caspar David Friedrich
Alegoría relixosa
A partir de los años 1812–1814 el patriotismu va siendo sustituyíu pol dominiu del simbolismu cristianu. Friedrich yera fondamente relixosu y, al igual que Runge, pretendía anovar l'arte alemano al traviés del espíritu pietista protestante. Quería xenerar un sentimientu de relixosidá al traviés d'una nueva temática: el paisaxe.
Cultiva una metafísica de la lluz, mesma del cristianismu neoplatónicu. Apaez nos sos paisaxes la dualidá: el cuerpu y l'alma, lo terrenal y lo espiritual, xeneralmente representaos pol primer planu onde tán les persones (lo humano) y los planos posteriores, nos qu'apaez el paisaxe en toa'l so grandor (lo divino).
Aeropuertu de Londres-Gatwick
Descripción
L'aeropuertu ta xuníu col centru de Londres por aciu ferrocarril al traviés del serviciu Gatwick Express, con trenes cada 15 minutos qu'algamen la ciudá en 30 minutos.
Caspar David Friedrich
Receición
Friedrich y el pintor contemporaneu Dahl influyéronse mutuamente, magar Dahl nun llogró la so maestría nin profundad.
Aeropuertu de Londres-Gatwick
Descripción
Como munchos otros aeropuertos, l'estacionamiento para automóviles ye llindáu. Esto debe en parte a les restricciones del planiamientu local. Les instalaciones tán de cutiu al máximu de la so capacidá mientres los meses de branu.
Historia
thumb|[[BAC 1-11 de British Caledonian nel aeropuertu en 1973.]]
El nome "Gatwick" remontar a 1241, y foi'l nome d'un feudu nel allugamientu del aeropuertu hasta'l sieglu XIX. Deriva de los términos gāt (cabra) y wīc (estancia) del inglés antiguu.
Caspar David Friedrich
Receición
Pero los contemporáneos fueron considerando que derivaba escontra'l misticismu y, con El mar de xelu (h. 1823–1824), por cuenta del so radicalismu compositivo y temáticu, yá nun lo entendió naide, siendo un cuadru que nun consiguió vendese en vida del autor.
Aeropuertu de Londres-Gatwick
Historia
En 1891, foi creáu un hipódromu en Gatwick al llau del ferrocarril Londres-Brighton. Foi construyida una estación ferroviaria qu'incluyía apartaderos pa los remolques. L'hipódromu fíxose popular y realizábense carreres con y ensin torgues. Mientres la Primer Guerra Mundial llevar a cabu'l Grand National.
Nos años 1920, tierres axacentes al hipódromu en Hunts Green Farm a lo llargo de Tinsley Green Lane fueron utilizaes como aeródromu y llogró la llicencia n'agostu de 1930. El Surrey Aero Club formar en 1930 y utilizó el cascu de la estancia como'l so primera casa club.
Caspar David Friedrich
Receición
En 1986, Peter Schamoni dirixó una película biográfica, Caspar David Friedrich – Grenzen der Zeit, na qu'amás de la figura del pintor, apaecen personaxes contemporáneos, como l'amigu médicu de Friedrich, Carl Gustav Carus.
Otres obres
Friedrich tamién fixo bocetos de monumentos y escultures pa mausoléos, reflexu de la so obsesión cola muerte y la vida dempués d'esta.
Seleición d'obres
Friedrich pintó unes 310 obres. Dalgunes sumieron na quema de 6 de xunetu de 1931 que destruyó'l Palaciu de Cristal (Glaspalast) de Múnich; otres facer nel bombardéu de Dresde na Segunda Guerra Mundial. Les más carauterístiques y conocíes son les siguientes:
Bibliografía
De la Wikipedia alemana:
Fredrik Ljungberg
Fredrik Ljungberg ye un ex-futbolista suecu.
Augustin Pyrame de Candolle
Augustin Pyrame de Candolle y micólogu suizu, conocíu por ser unu de los fundadores con Linneo de la sistemática taxonómica moderna pa clasificar les plantes.
Biografía
De familia provenzal, exiliada de Francia polos sos convencimientos calvinistes mientres el sieglu XVI, de Candolle estudió medicina en París. Mientres los sos estudios, y so la direición de René Desfontaines empecipiar na botánica, a la que s'aficionó inmensamente. Dedicar a ella con tal ahínco que namái trés años más tarde, en 1799, publicó'l so Histoire Plantarum Succulentarum ("Historia de les plantes ensundioses") y en 1802 una Astragalogía.