cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Marea
Marees llunares
La diferencia de llargor ente'l semiexe mayor y el semiexe menor del elipsoide por cuenta de les marees llunares de 35,6 cm. Poro, l'amplitú de les marees llunares ye, aproximao, dos veces mayor que les de les marees solares. Como pa les marees solares, la variación del altor del mar nun puntu de la superficie terrestre puede averase por una sinusoide. Esta vegada, el periodu ye 12 hores, 25 minutos y 10 s.
Marees vives y marees muertes
thumb|300px|Cuando la Lluna y el Sol tán alliniaos, los elipsoides (en puntiáu) refuércense y les marees son más grandes. Cuando la Lluna ta en cuadradura col Sol, los elipsoides atáyense parcialmente y les marees son pequeñes. L'elipsoide por cuenta de les marees solares tien la exa mayor dirixíu escontra'l Sol. L'elipsoide por cuenta de les marees llunares tien la exa mayor dirixíu escontra la Lluna. Como la Lluna xira alredor de la Tierra, les exes mayores de los elipsoides nun xiren a la mesma velocidá. Con al respective de les estrelles, el periodu de rotación del elipsoide solar ye d'un añu. L'elipsoide de la Lluna ye de 27,32 díes. La resultancia ye que les exes de los dos elipsoides averen cada 14,7652944 díes. Cuando les exes mayores de los dos elipsoides tán alliniaos, l'amplitú de les marees ye máxima y llámense marees vives o marees sizigias. Esto asocede nes llunes nueves y nes llunes llenes. Sicasí, cuando la exa mayor de cada elipsoide ta alliniáu cola exa menor del otru, l'amplitú de les marees ye mínima. Esto asocede nos cuartos menguantes y los cuartos crecientes. Estes marees llámense marees muertes o marees de cuadradura.
Enclín de la exa de la Tierra
Hasta agora ignoróse el fechu de que la exa de rotación de la Tierra ta inclináu unos 23,27° con respetu a la eclíptica (el planu que contién la órbita de la Tierra y el Sol). Amás, el planu de la órbita de la Lluna ta inclináu unos 5,145° con al respective de la eclíptica. Esto significa que'l Sol ocupa posiciones que van dende 23,44° al norte del planu ecuatorial hasta 23,44° al sur del mesmu planu. La Lluna puede ocupar posiciones dende 28,6° hasta -28,6°. La consecuencia d'esto ye que les exes mayores de los elipsoides que s'utilizaron raramente coinciden col planu del ecuador terrestre. right|frame| La Exa mayor del elipsoide de marea ta dirixíu escontra la Lluna. Los dos pleamares diaries, vistes nuna llatitú de la Tierra, nun presenten la mesma amplitú. Na imaxe de la derecha, el puntu A ta en pleamar. Cuando se produza la próxima pleamar, 12 hores, 25 min y 10 segundos más tarde, el mesmu puntu va atópase en B. Esta pleamar va ser menor que la precedente y que la posterior.
Nótese que'l puntu o y les llocalizaciones asitiaes más al norte, solo ven una pleamar per día. Cuando tendríen de tar na pequeña pleamar, tán entá nel mesmu llau del elipsoide. Una situación similar producir nel Hemisferiu Sur. Matemáticamente, l'amplitú de la onda semidiurna ye demasiáu pequeña por que pueda crear máximos o mínimos adicionales.
Les marees son máximes cuando los dos pleamares son iguales. Eso solo asocede cuando la exa mayor de los elipsoides ye paralelu al planu ecuatorial. Esto ye, cuando'l sol atopar nel planu ecuatorial. Esto asocede mientres los equinoccios. Les marees d'equinocciu son les mayores del añu.
Otres causes de variación
Dellos factores adicionales tamién contribúin a l'amplitú de la marea:
Influencia de los continentes
Na imaxe de la derecha puede vese que l'altor de los océanos nun sigue una onda que se mueve de derecha a izquierda (escontra l'oeste). El desplazamientu de l'agua y de los máximos y mínimos ye muncho más complicáu.
Nun modelu ensin continentes, les llinies cotidales coinciden colos meridianos. Na imaxe de la derecha en color tán representaes les llinies cotidales del planisferiu y el color del fondu correspuende a l'amplitú de marees. Estes llinies cotidales corresponder con una situación astronómica particular (Lluna creciente, equinoccios, etc.) y camuden col tiempu. Nos dos imáxenes reparar qu'hai llinies cotidales que converxen escontra puntos anfidrómicos, nos cualos l'amplitú de la marea ye igual a cero.
La situación ye entá más marcada nos mares interiores, que les sos dimensiones son entá menores que les de los océanos. Asina, l'Atlánticu nun puede enllenar o balerar el Mar Mediterraneu al traviés l'estrechu de Xibraltar. Les agües del Mediterraneu solo pueden movese escontra l'este o escontra l'oeste, xubiendo nun estremu y baxando nel otru. La resultancia final complicar pola forma de les mariñes que llinden y esvien esi movimientu llateral.
En mayor o menor grau,tolos mares interiores y los mares abiertos (anque en menor grau) presenten un movimientu circular, tantu nes corrientes marines como nes corrientes de marea y estes corrientes pueden xirar en sentíu horariu nes llatitúes intertropicales del hemisferiu norte y en sentíu antihorario na zona templada del hemisferiu norte. Nel casu del hemisferiu sur inviértense dichos movimientos xiratorios anque nun podemos falar nesti casu de mares, pero ye la mesma situación con porciones llatitudinales de los mesmos océanos.
Les marees nes mariñes
Como se vio, l'amplitú de les marees n'alta mar ye menor que 1 metru. Sicasí, cerca de les mariñes l'amplitú ye xeneralmente mayor y en dellos casos algama o devasa los 10 metros. Na tabla siguiente figuren dalgunos de los llugares onde se producen grandes marees. Púnxose un solu llugar per zona.
thumb|left|250px|Llinies cotidales na canal de la Mancha. Los númberos en colloráu corresponder col altor de grandes marees según otra referencia.
Na imaxe de la izquierda pueden reparase les llinies cotidales na Canal de la Mancha. Los númberos de cada llinia correspuenden al retardo de pleamar con al respective de una referencia. Reparar qu'hai 6 hores de diferencia ente les pleamares de la entrada de la Canal de la Mancha y l'estrechu de Calais. Tamién hai seis hores ente la entrada de la Mancha y el Mar d'Irlanda (ente Irlanda ya Inglaterra). Hai un puntu anfidrómico (n'anaranxáu) na entrada del Mar del Norte, frente a Holanda.
El periodu d'oscilación propiu de la Badea de Fundy en Canadá ye de 13 hores. Como ye bien próximu al periodu d'escitación, les marees son bien grandes. Otra manera, cuando'l periodu propiu alloñar de les 12,4 h, les amplitúes de les marees son menores. El periodu d'oscilación propiu depende de la forma de la mariña y de la fondura y llargor de la plataforma continental.
Les marees na zona ecuatorial
Nes árees próximes al ecuador terrestre, les marees suelen ser bien débiles, casi imperceptibles, salvu nes desaguaes de los ríos, onde l'ascensu de les agües marines puede dar orixe al represamiento de les agües fluviales, produciéndose un aguaxe ríu arriba cuando les crestes de marea entrante ruempen contra l'agua de los ríos. Esti aguaxe produz un ruiu carauterístico que recibe'l nome de macareo nel delta del Orinoco y pororoca nel ríu Amazones.
El motivu de la escasa amplitú de les marees na zona intertropical deber a que ye la zona onde los efeutos del movimientu de la rotación terrestre son mayores pola fuercia centrífuga xenerada por dichu movimientu. Por cuenta de la fuercia centrífuga, el nivel del mar ye enforma mayor nel ecuador que nes zones templaes y, sobremanera, nes polares.Como resulta obviu, el mayor altor de les agües ecuatoriales pola fuercia centrífuga torga que les marees sían claramente bultables una y bones esa fuercia centrífuga exercer por igual en tola circunferencia ecuatorial ente que les marees namái aumenten esi nivel onde s'atopa'l pasu de la Lluna y el Sol, y ye un aumentu de nivel enforma menor.
Corrientes de marea
Como se dixo, la variación de nivel del mar sobre la plataforma continental esixe un movimientu alternativu de l'agua escontra la mariña y escontra el mar. Como la fondura de l'agua nun ye la mesma cuando la marea xube que cuando baxa, la forma de les torgues nun ye la mesma, y la direición y la velocidá de la corriente tampoco ye la mesma. El vector velocidá dibuxa una especie d'elipsoide que'l so exa mayor ye más o menos paralelu a la mariña.
En sitios onde les marees tienen gran amplitú, les velocidaes del mar tamién pueden ser bien grandes. Por casu, na Canal de la Mancha, nel Raz de Sein (nel estremu oeste de Bretaña, en Francia) y nel Raz Blanchard (al norte de la península del Cotentín, tamién en Francia), la corriente devasa los 10 nuedos (18 km/h) mientres les grandes marees. Nel estrechu de Messina, la corriente puede llegar a 5 nuedos.
Centrales mareomotrices
thumb|250px|right|Antiguu molín de marees en [[Isla Cristina (Huelva).]]
La enerxía de les marees foi utilizada dende la edá media n'Inglaterra, Francia, España y probablemente otros países. Los molinos de marees d'esa dómina solo funcionaben en reflujo. Estos, como munchos otros molinos hidráulicos, dexaron d'utilizase cola apaición de motores llétricos.
La instalación d'una central mareomotriz crea problemes medioambientales importantes como aterramiento del ríu, cambeos de salín nel estuariu y les sos proximidaes y cambéu del ecosistema antes y dempués de les instalaciones.
Marees terrestres
Les fuercies de gravedá que provoquen les marees de los océanos tamién deforman la corteza terrestre. La deformación ye importante y l'amplitú de la marea terrestre llega a unos 25 a 30 cm en sizigia y casi 50 cm mientres los equinoccios.
Marees atmosfériques
Al ser l'aire atmosférico un fluyíu, como asocede coles agües oceániques, tamién les dimensiones de l'atmósfera sufren l'acción de les marees, afectando la so espesura y altor y, poro, la presión atmosférica. Asina, la presión atmosférica mengua considerablemente mientres les fases de lluna llena y lluna nueva, al ser atraida la columna d'aire pol pasu, combináu o non, de la lluna y el sol pol cenit y/o'l nadir. Como vimos coles marees oceániques, el nivel del mar puede xubir o baxar dellos metros acaldía nos llugares más aparentes (estuarios o badees). Pero nel casu de l'atmósfera'l so nivel puede ser modificáu pola atraición de la lluna y el sol en dellos km. Hai que tener en cuenta, sicasí, que l'atmósfera tien una mayor espesura na zona ecuatorial n'especial y na zona intertropical polo xeneral, pola fuercia centrífuga del movimientu de rotación terrestre, polo que la intensidá de les marees vendría a superponerse a felicidá fuercia centrífuga y, lo mesmo qu'asocede coles marees oceániques na zona intertropical, los sos efeutos nun son tan bultables yá que queden mazcaraos per felicidá fuercia centrífuga. Per otra parte, hai que tener en cuenta que l'aumentu de la espesura de l'atmósfera pola atraición solar y/o llunar contribúi al amenorgamientu de la presión, al amenorgamientu de la velocidá de los vientos (d'ende'l términu d'aselos ecuatoriales que, entá siendo correutu, viénose quedando en desusu) y al aumentu de la condensación y de les agües.
Na zona intertropical, los cambeos de la presión atmosférica mientres les marees atmosfériques dan orixe a notables cambeos de temperatura que se noten con un simple termómetru y que nun s'esplicaríen d'otra forma: en lluna llena o lluna nueva, por casu, puede fácilmente xubir un grau o más cerca del mediudía o de la medianueche y nesti últimu casu nun tendría explicación si nun tuviéramos en cuenta'l calentamientu por condensación al menguar la presión del aire y alzase. Non yá la presión atmosférica modificar coles marees atmosfériques, sinón tamién la intensidá de les agües. Un estudiu meteorolóxicu del mes d'ochobre de 2012 amosaríanos una alta correlación ente les fases llunares cola mayor intensidá de los furacanes (Nadine, Rafael y Sandy) y/o'l so disipación. Nesti últimu casu, los graves hinchentes causaos por Sandy en New Jersey y Nueva York resultaron de la combinación de la intensa marea producida pola lluna llena (el 29 d'ochobre) y el mar de lleva producíu por el mesmu furacán al entrar na mariña de dichos estaos, factor esplicáu nun artículu del NHC (National Hurricane Center) que la so llectura ye bien apoderada pa la comprensión d'esta tema: (Tomáu del artículu Storm Surde Overview )
Frenáu de la rotación de la Tierra
Tantu la deformación de la Tierra debida a les marees terrestres como'l movimientu de l'agua de les marees acuátiques son procesos qu'estenen enerxía. El trabayu efeutuar el momento que la Lluna y Sol exercen sobre la parte deformada de la Tierra y de los océanos. La disipación d'enerxía esixe que les exes mayores de los elipsoides de la hidrosfera y de la Tierra nun tean perfectamente alliniaos cola Lluna y el Sol, sinón que tengan un pequeñu retardo de fase. Nel modelu ensin continentes, esi retardo correspondería a 3° (y a 12 minutos en tiempu). Esi momentu frena la rotación de la Tierra y la duración del día aumenta 17 microsegundos por añu (aproximao, 1 segundu cada 59.000 años).
La Tierra exerz el mesmu momentu sobre la Lluna que'l que la Lluna exerz sobre la Tierra. El momentu que la Tierra exerz sobre la Lluna comuníca-y enerxía. Como la Lluna ta n'órbita alredor de la Tierra, esi aumentu d'enerxía traducir nun aumentu de la distancia ente los dos astros y un aumentu de la duración del mes llunar. La distancia Tierra-Lluna aumenta unos 38 mm per añu.
De la mesma manera que la Lluna crea marees na Tierra, tantu acuátiques como terrestres, la Tierra tamién exerz marees sobre la Lluna. El resfregón debíu a eses marees frenó la rotación de la Lluna, provocando qu'ésta presente siempres la mesma cara escontra la Tierra, anque ye xusto señalar qu'esti fechu interpretóse como'l posible orixe terrestre del nuesu satélite: siendo la Tierra entá un cuerpu semifluido o incandescente, el movimientu de rotación produciría un bárabu que diría aumentando de velocidá pola medría de la fuercia centrífuga. Col tiempu, dixebraríense los dos astros, calteniendo la mesma cara llunar visible dende la Tierra. N'otros satélites del sistema solar qu'entá xiren, la enerxía disipada poles deformaciones debíes a la marea xenera actividá volcánica.
Década del 560
Fechos
Una década enantes / Una década depués Sieglu: Tabla añal del sieglu VI ( Sieglu V - Sieglu VI - Sieglu VII)
Tsuguko de Takamado
Princesa Tsuguko de Takamado (承子女王) ye una princesa de familia imperial xaponesa. El so títulu históricu ye Nyō o Jyoō (女王 Reina). Ye la fía mayor de la familia imperial Takamado.
Vinay (Marne)
Vinay ye una comuña francesa del departamentu de Marne, na rexón de Gran Este. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Noboru Nakayama
Noboru Nakayama (中山 昇, ) ye un ex-futbolista xaponés.
Flore de Bourgogne
Flore de Bourgogne (embrivíu Fl. Bourgogne) ye un llibru con ilustraciones y descripciones botániques escritu pol médicu y botánicu francés Jean-François Durande y espublizáu en Dijon en 2 volúmenes nel añu 1782.
Marc Bloch
Marc Léopold Benjamin Bloch, historiador francés especializáu na Francia medieval y fundador de la Escuela de los Annales.
Nacíu en Lyon, yera fíu d'un historiador de la antigüedá, el profesor Gustave Bloch. Estudió na Ecole Normale Supérieure y la Fundación Thiers en París, y n'otres ciudades como Berlín y Leipzig. Na I Guerra Mundial foi soldáu d'infantería nel exércitu francés y algamó la Lexón d'Honor.
Dempués de la guerra entamó a dar clases na universidá de Estrasburgu, y llueu algama'l puestu de profesor d'historia económica na Sorbona. Nel añu 1940 quedó excluíu del cargu públicu poles lleis racistes del gobiernu Vichy, al tratase d'un xudíu.
Nel añu 1929 Bloch crió con Lucien Febvre la perimportante publicación Annales d'histoire économique et socialem que más tarde daría-y nome a la corriente historiográfica conocida como Escuela de los Annales.
Morrió fusiláu por ser miembru de la resistencia francesa, tras ser torturáu varies hores pola Gestapo. Les sos últimes pallabres foron: Vive la France.
Anéudota
Una de les rames en que la Universidá d'Estrasburgu foi distribuyía tres mayu del 68, la Universidá de Ciencies Humanes d'Estrasburgu, pasó a llamase en 1998 Universidá Marc Bloch, nel so honor.
Chassignieu
Tien una población de y una superficie de  km².
2 d'abril
Abreviatures
° : fecha de nacencia
† : fecha de la muerte
Naoki Arimura
Naoki Arimura (有村 直紀, ) ye un ex-futbolista xaponés.
Década del 570
Fechos
Una década enantes / Una década depués Sieglu: Tabla añal del sieglu VI ( Sieglu V - Sieglu VI - Sieglu VII)
Serge Telle
Serge Telle ye un políticu y diplomáticu francés. Empezó la so carrera diplomática nel Ministeriu d'Asuntos Esteriores Francés y mientres estos años trabayó nes Misiones diplomátiques de Francia n'embaxaes, na Organización de les Naciones Xuníes (ONX), nel Ministeriu de Sanidá y Aición Humanitaria, na Mancomunidá de Naciones (Commonwealth of Nations), nel gabinete del Primer Ministru Lionel Robert Jospin y na organización Unión pal Mediterraneu (UpM). Tres l'arrenunciu de Michel Roger, ocupa dende'l día 1 de febreru de 2016 el cargu de Ministru d'Estáu de Mónacu.
Biografía
Nacíu na ciudá francesa de Nantes el día 5 de mayu de 1955. Ye llicenciáu en Ciencies polítiques pol Institutu d'Estudios Políticos de París y amás estudió'l Idioma suaḥili nel Institut National des Langues et Civilisations Orientales de la mesma ciudá. Tamién estudió en fondura'l Derechu comuñal ("conocíu como Derechu de la Unión Europea").
Tas rematar los sos estudios cimeros integróse como funcionariu del Ministeriu d'Asuntos Esteriores de Francia. Años más tarde en 1982 empezó la so carrera diplomática na Embaxada Francesa en Dar es Salaam (Tanzania). De siguío en 1984 foi unviáu a la Misión Permanente de Francia ante la Organización de les Naciones Xuníes (ONX), onde foi responsable de los rexistros rellacionaos colos derechos humanos y les cuestiones humanitaries. Darréu dende 1988 a 1992 foi nomáu Conseyeru Diplomáticu del Ministeriu de Salú y Aición humanitaria dirixíu pol entós ministru Bernard Kouchner.
Un añu más tarde en 1993 foi adscritu a la Oficina de Rellaciones Esteriores de la Mancomunidá de Naciones (Commonwealth of Nations) de Londres, na que foi encargáu de les cuestiones de la Península balcánica que tienen que ser puestos a disposición de les Naciones Xuníes na ciudá de Xinebra, según responsable de la coordinación de les operaciones humanitaries. Depués en 1997 foi llamáu pol Primer Ministru, Lionel Robert Jospin pa ser asesor diplomáticu del so gabinete.
En ochobre de 2002, foi nomáu Cónsul xeneral de Francia en Mónacu y el 1 de xineru de 2006 arriendes de un nuevu conveniu robláu ente los dos países, el consuláu alzar al rangu d'embaxada, convirtiéndose nel primer embaxador francés nel país.
Anguaño foi designáu pa ser el nuevu Ministru d'Estáu de Mónacu, en socesión de Michel Roger quien arrenuncia al cargu por motivos d'edá. El so nomamientu y invistidura entró a valir a partir del día 1 de febreru de 2016.
Vida privada
Serge Telle ta casáu cola famosa periodista francu-nixeriana Guilaine Chenu (n. Lagos, Nixeria, 17 d'agostu de 1960), qu'anguaño trabaya na canal France 2 (del grupu "France Télévisions") como presentadora del programa "Envoyé spécial".
Vincelles (Marne)
Vincelles ye una comuña francesa del departamentu de Marne, na rexón de Gran Este. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
George Soros
George Soros (n'húngaru: György Soros y nacíu como György Schwartz) ye un magnate, multimillonariu y especulador financieru húngaru d'orixe xudíu. Ye presidente del Soros Fund Management y fundador de Quantum Fund. Ye conocíu por ser «l'home que provocó la quiebra del Bancu d'Inglaterra» el 16 de setiembre de 1992, episodiu llamáu miércoles negru, onde Soros llogró unes ganancies d'unos 1000 millones de dólares y produció perdes al Estáu británicu por valor d'unes 3400 millones de llibres. Ye una de les persones más riques del mundu, con 24 200 millones de dólares en 2015 según Forbes.
Ye un gran partidariu del neolliberalismu económicu y les sos polítiques, ideoloxía que sofita nel mundu gracies a les sos donaciones económiques y fundaciones, y de la mesma, del intervencionismu estatal, popularizando la espresión "fundamentalismu de mercáu" nel so llibru La crisis del capitalismu global. Soros defende la filosofía de sociedá abierta, bien influyida pol lliberalismu del filósofu Karl Popper. Ente 1979 y 2011, Soros donó más de 8000 millones de dólares a «causes rellacionaes cola educación, la salú pública y los derechos humanos».
Soros xugó un papel clave na vuelta de los Estaos socialistes d'Europa al sistema capitalista, ente 1984 y 1989, sofitando por casu al movimientu sindical anticomunista Solidaridá en Polonia o sofitando la Carta 77 en Checoslovaquia. Ye presidente de la Open Society Foundations, una de les organizaciones qu'enríen los fondos donaos; foi miembru de la xunta del Council on Foreign Relations. Los sos críticos señalen qu'estes cuantiosas donaciones tán dirixíes a caltener el orde social esistente y l'hexemonía mundial del capitalismu. Dalgunos de los sos oponentes llámen-y la Estrella de la Muerte, en rellación cola estación de combate del Imperiu en Star Wars.
Familia
El so padre foi l'abogáu húngaru Tivadar Soros. Tivadar, entós llamáu Theodor, ye conocíu nos medios rellacionaos col idioma internacional esperantu como editor y escritor. Ello ye que George ye citáu de cutiu como unu de los pocos falantes nativos d'esperantu anque realmente'l so idioma nativu como tal ye l'húngaru, foi una parte importante del so padre y de la so mocedá.
El so padre na obra n'esperantu "Modernaj Robinzonoj" rellata'l so cautiverio como prisioneru de guerra mientres y dempués de la Primer Guerra Mundial, la so fuga travesando Siberia y la so salida de Rusia p'axuntase de nuevu cola so familia en Budapest.
Infancia y adolescencia
Cuando Soros tenía trece años, l'Alemaña nazi tomó'l control militar d'Hungría (marzu de 1944) y empezó a esterminar xudíos húngaros. El padre de Soros entamó un complicáu esquema pa despintar la identidá de tola familia y d'otros xudíos, lo cual dexó-yos sobrevivir al Holocaustu. La esperiencia cuntar darréu nun llibru llamáu "Maskerado ĉirkaŭ la morto", editáu per primer vegada n'esperantu pola editorial Stafeto del profesor español Juan Régulo Pérez. El llibru foi darréu traducíu a otros idiomes.
La familia Soros sobrevivió tamién a la batalla de Budapest, onde les fuercies soviétiques y nazis combatíen casa per casa dientro de la ciudá.
Château-Bernard
Château-Bernard ye una comuña francesa del departamentu d'Isère, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
George Soros
Infancia y adolescencia
Los primeros pasos de Soros nes finances fueron mientres la hiperinflación que sufrió Hungría ente 1945 y 1946. En 1946, Soros escapa de la ocupación soviética participando nun congresu xuvenil d'esperantu en Suiza. Soros emigró a Inglaterra en 1947 y trabayó n'oficios diversos, mientres estudiaba na Escuela d'Economía y Ciencia Política de Londres, onde se graduó en Filosofía en 1952, n'estudiando con Karl Popper, la so influencia intelectual más permanente.
Década del 580
Personaxes importantes
Una década enantes / Una década depués Sieglu: Tabla añal del sieglu VI ( Sieglu V - Sieglu VI - Sieglu VII)
George Soros
Actividá financiera
En graduándose, George Soros empezó a trabayar en finances en Londres. En 1956, emigró a los Estaos Xuníos, onde empezó a trabayar con F. M. Mayer en temes d'arbitraxe (1956-59) y dempués como analista financieru con Wertheim & Co. (1959-63). Mientres estos años ellaboró'l conceutu de reflexividá como forma d'analís n'economía y ciencies humanes.
Soros empezó una dómina d'inversiones económiques, ente 1963 y 1973, trabayó en Arnhold and S. Bleichroder, onde algamó puestos d'alta direición (vicepresidente), y fundó diversos fondos de cobertoria, de gran ésitu.
En 1973 establecer pola so cuenta y fundó el Quantum Fund, que con diverses reestructuraciones y anguaño xestionáu polos sos fíos, sigue siendo la so principal vía d'operación financiera.
Les sos actividaes nel ámbitu de les divises diéron-y una gran fama, polo xeneral negativa como especulador financieru. Él defendió les sos actuaciones na economía como una forma d'atopar les diferencies ente les valoraciones real y percibir de los activos financieros. Una de les sos máximes ye “atopa un enclín que la so premisa seya falsa, y apueste el to dineru contra ella”.
Actividá política
Les sos actividaes fueron bien diverses, xeneralmente centraes nel sofitu a réximes lliberales, en llinia coles idees de sociedá abierta que defendió. Sofitó'l movimientu Solidaridá en Polonia, según a la organización de derechos humanos Carta 77 na República Checa, contribuyendo a la fin de los gobiernos comunistes nesos países. El so financiamientu y organización de la Revolución de les Roses en Xeorxa foi considerada polos observadores rusos y occidentales como crucial pal so ésitu, anque Soros afirma que'l so rol foi esaxeráu.
Anguaño ye'l presidente de la Soros Fund Management y del Open Society Institute según tamién miembru del conseyu directivu del Council on Foreign Relations en Nueva York.
N'Estaos Xuníos ye bien conocíu pol so sofitu a causes ultraliberales o radical-progresistes. Ente los sos más conocíes atópase donar grandes sumes de dineru nun esfuerciu fallíu por consiguir la derrota de George W. Bush nes eleiciones presidenciales d'Estaos Xuníos de 2004 (a pesar de sofitalo nes primeres eleiciones). El 12 de payares de 2007 manifestó'l so sofitu a Barack Obama pa la candidatura demócrata nes eleiciones de 2008.
N'ochobre de 2011, Financial Times publicó una carta abierta na que Soros dirixir a los líderes de la zona euro, pidiéndo-yos que respuendan a la crisis de la moneda única con más Europa. La carta foi roblada por otres 95 personalidaes europees ente les que s'atopen Javier Solana, Daniel Cohn-Bendit, Andrew Duff, Massimo D'Alema, y Emma Bonino.
Otres actividaes
Soros tuvo arreyáu en proyeutos dende finales de la década de 1970. Ayudó económicamente a estudiantes de raza negra de la Universidá de Ciudá del Cabu na Sudáfrica del apartheid. N'Hungría, en 1984 creó una sociedá cultural y educativo. Ayudó a dar voz y a entamase a movimientos disidentes n'otros países comunistes del esti européu.
En 1993 funda'l Open Society Institute (Institutu de la Sociedá Abierta). Mientres los dos últimes décades del sieglu XX y la primera del sieglu XXI creó una rede de fundaciones dedicaes al desenvolvimientu de sociedaes abiertes n'América, Europa y África. Pal empiezu de la segunda década del sieglu XXI, George Soros gastara ocho mil millones de dólares pa sostener derechos humanos, llibertá d'espresión y accesu a la educación y sanidá pública en más de cien países.
Llibros, artículos y declaraciones públiques
Amás del so papel nes finances internacionales, Soros apaeció tamién como escritor. El so títulu La crisis del capitalismu global da una idea más amplia sobre'l personaxe.
Almirador del filósofu Karl Popper, especialmente de la so obra La sociedá abierta y los sos enemigos, referir a él constantemente y utiliza el términu "falacias fértiles" pa referise a situaciones que, siendo oxetivamente falses, pórtense como si fueren verdaderes.
En 1999, predixo nel so llibru La crisis del capitalismu global los problemes económicos estructurales qu'en 2008 viéronse cumplíos. Ello ye que nel so últimu llibru publicáu en mayu de 2008, The New Paradigm for Financial Markets: The Credit Crisis of 2008 and What It Means, describe la situación de crisis financiera actual como la más grave que vivió en tola so vida.
Nel so últimu artículu, qu'escribió pal Financial Times, George Soros esplica la importancia de capitalizar a los bancos lo más aína posible, y agora qu'enforma dineru s'atopa a la espera de que'l gobiernu tome les riendes y empiece a estabilizar la situación.
El 13 de payares de 2008, George Soros y otros cuatro conocíos xestores de fondos de cobertoria fueron a declarar al Congresu de los Estaos Xuníos, onde presentaron el so puntu de vista sobre la influencia d'estos preseos financieros d'inversión na actual crisis financiera.
Crítiques
Los sos venceyos col Partíu Demócrata y el progresismu lliberal convirtiéron-y en blancu de toa clase de teoríes conspirativas. El gobiernu húngaru de Viktor Orbán empezó a esaniciar les ONGs financiaes por Soros yá que “sirve a los intereses globalistas y fuercia la correición política sobre les naciones estáu".
Tamién se-y culpa por "ser parte d'una élite global que les sos decisiones económiques esaniciaron la clase trabayadora, robáu la riqueza del país y asitiáu esa riqueza nes manes d'un puñáu de corporaciones y entes políticos".
Acúsase-y de tener llazos estrechos con Barack Obama y Hillary Clinton, y d'interferir nos procesos democráticos de los países europeos y de fraude fiscal al salir el so nome nos papeles del paraiso.
N'España, la inmobiliaria de la que ye'l mayor accionista foi la gran beneficiada, xunto con Goldman Sachs, de la venta de 2.935 pisos del IVIMA, operación güei investigada pol Xulgáu 48 de Madrid. Amás, tien el 2,217% de Telepizza.
Strix woodfordii
Strix woodfordii, conocíu como Cárabo africanu, ye una especie d'ave de tamañu mediu, perteneciente a la familia Strigidae.
Aliméntase d'inseutos na so mayoría, pero tamién s'alimenta de reptiles, pequeños mamíferos y otres aves.
Reproduzse a partir de xunetu a ochobre y pon de 1-3 güevos nel buecu nun árbol. De siguío, guara los güevos mientres 31 díes. Cinco selmanes dempués de la eclosión de los güevos, los mozucos abandonen el nial y pueden volar dempués de 2 selmanes. Los xuveniles permanecen colos padres mientres unos cuatro meses y, dacuando van caltenese con ellos hasta la próxima temporada de cría. La so llamada ye una serie de fuertes berríos rápidos. Nun ta amenazada y ye común en casi tolos de la so gama.
Referencies
Cárabo Africano, Strix woodfordii (Smith, A, 1834), avibase.bsc-eoc.org/.
Orbayu
L'Orbayu, Orpín o Prúa ye una lluvia perfino carauterística de la fastiella cantábrica. Ye una mena de precipitación que se carauteriza por tener un tamañu de gota pequeña (davezu menos de 0,5 mm de diámetru). L'orbayu orixínase en ñubes relativamente baxes y d'escasu desendolcu vertical, como estratocúmulos.
Magar que la so intensidá ye davezu menor a la de la lluvia, l'orbayu puede ser enforma abondosu como pa facer acumulaciones del orde de 1 mm/h.
Vindey
Vindey ye una comuña francesa del departamentu de Marne, na rexón de Gran Este. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Flore de France
Flore de France (embrivíu Fl. France) ye un llibru con ilustraciones y descripciones botániques escritu conxuntamente por Jean Charles Grenier & Dominique Alexandre Godron. Espublizóse en Besançon en tres volúmenes nos años 1848-1856 col nome de Flore de France, ou Description des Plantes qui Croissent Naturellement en France et en Corse.
Polis (estrella)
Polis (μ Sagittarii / μ Sgr / 13 Sagittarii) ye un sistema estelar de la constelación de Saxitariu de magnitú aparente +3,84. El so nome provién del idioma coptu y significa «potru». Xunto a Kaus Borealis (λ Sagittarii) pue ser el Anu-nin-tum acadiu, acomuñáu cola diosa Ishtar.
Polis ta clasificada tradicionalmente como una superxigante blancu-azulada de tipu espectral B8Iap, pero la gran distancia que nos dixebra d'ella, siquier 3000 años lluz, fai difícil la so catalogación. La so pertenencia a l'asociación estelar Sagittarius OB1 asitiar a unos 3600 años lluz del Sistema Solar. Considerando esta última distancia como la más precisa, los sos parámetros son: lluminosidá 180.000 vegaes mayor que'l Sol, radio de 115 radios solares y masa de 23 mases solares. Dada la so enorme masa y el so estáu evolutivu, la so edá envalórase en namái 8 millones d'años.
Polis ye amás una estrella binaria eclipsante: cada 180,6 díes el so rellumu baxa 0,08 magnitúes cuando una estrella acompañante pasa per delantre de la estrella superxigante. Piénsase que l'acompañante ye una estrella de tipu B1.5V.
Cuatro estrelles más, llamaes Polis B, C, D y E completen el sistema estelar. Dada la so gran distancia a Polis A nun puede considerase qu'orbiten alredor d'un centru de mases común, una y bones el venceyu ye bien débil. En tabla inferior indíquense la magnitú y distancia a Polis A de caúna d'elles.
Galerida theklae
thumb|Güevos de  Galerida theklae
La ye una especie d'ave de la familia Alaudidae autóctona del norte d'África (dende Marruecos hasta Etiopía) y la Península Ibérica. Habita n'espacios abiertos, como praderíes y carbes en zones grebes. Nun ta amenazada a nivel global y la so población envalórase ente 2.900.000 y 4.000.000 exemplares.
Descripción
Ye un aláudido de pequeñu tamañu, de plumaxe pardusco percima y blancu per debaxo, col pechu con llistes escures bien marcaes. Ye bastante paecida a la cogujada común, anque ye daqué menor (15-17 cm de llargu), el so picu ye más curtiu, y les sos plumes de la cola son d'un color aferruñáu en contraste col obispillo que ye pardu (ente que na común nun hai contraste).
Taxonomía
Tien descrites 12 subespecies:
Década del 590
Personaxes importantes
Una década enantes / Una década depués Sieglu: Tabla añal del sieglu VI ( Sieglu V - Sieglu VI - Sieglu VII)
4 d'abril
Abreviatures
° : fecha de nacencia
Châteauvilain
Tien una población de y una superficie de  km².
Virginy
Virginy ye una comuña francesa del departamentu de Marne, na rexón de Gran Este. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Antonio Gramsci
Biografía
So padre foi Francesco Gramsci (1860-1937) y so madre Giuseppina Marcias (1861-1932). Francesco yera orixinariu de Gaeta y estudiaba derechu, pero por mor de la probitú de la so familia tuvo qu'entainar a atopar un trabayu y colo pa Cerdeña. Corría l'añu 1881 y emplearíase na oficina de rexistru de Ghilarza. Ellí conoz a Peppina, que sólo estudiara hasta tercero de primaria y cásense, magar la oposición de los padres d'ella. Demientres esti periodu nacieron los sos fios: Gennaro (1884), Grazietta (1887), Emma (1889) y en 1891, n'Ales, Antonio, bautizáu el 29 de xineru.
L'añu siguiente los Gramsci mudáronse a Sorgono, onde nacen los sos fíos: Mario en 1893, Teresina en 1895 y Carlos en 1897. Arrestáu'l 9 d'agosto de 1898 cola acusación de peculáu, concusión y falsedá n'actos, Francesco Gramsci ye condergáu'l 27 d'ochobre de 1900 al mínimu de la pena col atenuante del “leve valor”: 5 años, 8 meses y 22 días de cárcel, pa cumplir en Gaeta. Privada del sueldu del padre, pa la familia Gramsci son años de miseria. Antonio, por una caída a los tres años, sufre un traumatismu que-y provoca una deformación na so columna y nun medra más: la so altura nun superará'l metro y mediu. Anque según la autopsia y los datos que dan na "Casa-muséu d'Antonio Gramsci" en Ghilarza, taba enfermu de tuberculosis ósea, lo que-y impidió el crecimientu. Y yá poco enantes de la muerte afectó-y nos pulmones.
Antonio sofita la fuelga d'abril de 1920, la ocupación de les fábriques del setiembre siguiente y la frustrada fuelga d'abril de 1921 y polemiza contra la direición del partíu socialista, tanto contra los maximalistes como contra los reformistes, indica un programa que sacude la esplicita aprobación de Lenin al II Congresu de la III Internacional comunista que pide la expulsión del partíu de los reformistes y de dalgunos maximalistes.
La Fundación del Partíu Comunista d'Italia (PCI)
La resolución de la Tercer Internacional que pedía a los partíos socialistes l'alloñamientu de los reformistes y más en xeneral de los gradualistes (de los que pretendíen la toma del poder políticu pola vía democrática eleutoral pa facer les reformes sociales) foi desoyía pol Partíu Socialista Italianu.
La escisión tien llugar el 21 de xineru de 1921, nel Teatru San Marco de Livorno, col nacimientu del Partíu Comunista d' Italia (PCI), seición italiana de la Internacional. Nel comité central entren dos ordinovistes, Gramsci y Terracini, mientres l'Executivu ta conformáu por Amadeo Bordiga, Bruno Fortichiari, Luigi Repossi, Ruggiero Greco y Umberto Terracini Dende'l primeru de xineru de 1921 Gramsci dirige “L'Ordine Nuevo”, que se convertiera nun de los diarios comunistes xunto a “Il Lavoratore” de Trieste ya “Il Comunista” de Roma, esti último dirigido por Togliatti.
Diputáu del parllamentu
Foi escoyíu diputáu nes eleiciones del 6 d'abril de 1924. El 31 d'ochobre de 1926 Mussolini sufre en Boloña un atentáu: el 5 de payares el gobiernu disuelve los partíos políticos d'oposición y suprime la llibertá de prensa. El 8 de payares, en violación de la inmunidá parllamentaria, Gramsci ye arrestáu en casa y encerráu na cárcele de Regina Coeli. Depués d'un periodu de confinamientu n'[Ustica]], el 7 de febreru de 1927 enciérrenlu na cárcele milanesa San Vitore. Gramsci ye acusáu d'actividá conspirativa, aguiyu a la guerra civil, apoloxía de rato ya envizcu al odiu de clas.
El ministeriu públicu Michele Isgró, en conclusión de la so requisitoria, declara que «por venti años debemos torgar a esti cerebru funcionar» y de fechu Gramsci, el 4 de xunu, ye condenáu a venti años, cuatro meses y cinco díes de reclusión.
thumb|left|180px|La tumba de Gramsci
El 27 d'abril de 1937 Gramsci muerre nun hospital tres enfermar na cárcele, con apenes cuarenta y seis años, d'hemorraxa cerebral.
L'Ordine nuovo
La llinia política de la revista, depués d'un camín inciertu, defínese sobre posiciones nidiamente obreres. De fechu, si la democracia burguesa tien el so puntu de sofitu institucional nel Parllamentu la democracia proletaria asigna a los conseyos de fábrica esta posición democrática necesesaria pal nacimientu del nuevu orden. D'aquí surden les batalles pa la introducción y l'espardimientu d'estos conseyos, l'averamientu colos sentimientos y les opiniones de los obreros, la crítica al partíu socialista (partíu pa los proletarios, pero non del proletariáu) completamente homologáu a la lóxica del poder burgués y por eso mesmo incapaz d'espresar una alternativa política real.
Hexemonía / bloque hexemónicu
Conózse-y principalmente pol conceutu d'hexemonía y bloque hexemónicu, asina como pol énfasis que punxo nel estudiu de los aspectos culturales de la sociedá (la llamada superestructura nel marxismu clásicu) como elementu dende'l que se podía facer una aición política y como una de les formes de crear y reproducir la hexemonía.
Tierres Altes d'Escocia
Les Tierres Altes (Gaélicu escocés: A' Ghàidhealtachd, "la tierra de los gaélicos"; escocés: the Hielands) ye una rexón histórica d'Escocia. La rexón diferencióse culturalmente de les Tierres Baxes nel periodu de transición de la Edá Media a la Edá Moderna, cuando l'escocés xermánicu entamó a ser preponderante frente al escocés gaélicu a lo llargo de les Tierres Baxes d'Escocia. El términu ye tamién usáu pa nomar l'área norte ya oeste de la Falla de les Highlands, anque les falles nun son claramente definitores pa separtar tierres, particularmente nel este. El Gran Glen separta les Montañes Grampian del suroeste de les Tierres Altes del Noroeste. En gaélicu escocés el nome de les tierres ye A' Gháidhealtachd, que lliteralmente significa "la tierra de los gaélicos", y tradicionalmente, dende un puntu de vista del falante de gaélicu, inclúi les Islles del Oeste y les Tierres Altes.
La rexón ta mui poco poblada, con dalgunes cadenes montañes, incluindo la montaña más alta de les Islles Britániques, Ben Nevis. Enantes del sieglu XIX les Tierres Altes taben densamente poblaes, pero trés factores combinaos arrasaron cola prosperidá de les Highlands: el fin del estilu de vida tradicional de les Tierres Altes (Sistema de clanes) depués de la derrota nel Alzamientu Xacobita de 1745 escontra'l rei neerlandés y protestante William III d'Inglaterra, el desplazamientu forzáu de población de les Highlands nel sieglu XVII (procesu llamáu n'inglés Highland Clearance), y la emigración masiva a les ciudaes durante la Revolución Industrial. Güei, les Tierres Altes ye una de les rexones menos poblaes d'Europa, con una densidá poblacional de 9,1 habitantes por km², comparable cola densidá de Bolivia, Tsad o Rusia.
El Conceyu de les Highlands ye la entidá alministrativa principal, cola capital n'Inverness. Ensin embargu, les Highlands tamién incluin fasteres de los conceyos de Aberdeenshire, Angus, Argull y Bute, Moray, Perth y Kinross, y Stirling. Anque la Islla de Arran alministrativamente pertenece a North Ayrshire, la fastera norte ye xeneralmente incluida nes Highlands.
Garrulax albogularis
thumb|left|Garrulax albogularis en [[Pangot, Uttarkhand, India.]]
Tierres Altes d'Escocia
Cultura
miniaturadeimagen|Principales separtaciones xeográficas d'Escocia
Ente los siglos XV y XX, la rexón se separta culturalmente de les Lowlands en términos llingüísticos. N'escocés gaélicu, la rexón ye nomada A' Gàidhealtachd, porque ye una rexón escocesa onde se fala tradicionalmente ésta llingua, anque la llingua solo se fala xeneralmente pola población a día de güei nes Islles Hébrides Esteriores. Los términos Highlands y A' Gáidhealtachd normalmente son usados indistintamente, pero tienen diferentes significaos nes respeutives llingues. L'inglés ye güei la llingua más falada na rexón nun dialeutu mui influenciáu pol gaélicu.
Como consecuencia del Alzamientu Xacobita, el gobiernu británicu aprobó una serie de lleis pa destruyir el sistema de clanes escocés, incluindo la prohibición de portar armes y de llevar tartán, y llimites nes actividaes de la Iglesia Episcopal escocesa. La mayoría d'esta llexislación foi derogada a finales del sieglu XVIII, cuando l'amenaza xacobita ya nun yera real, llevando a un rexurdimientu de la cultura de les Tierres Altes. El tartán foi adoptáu polos reximentos de les Highlands nel Exércitu Británicu, nel que los habitantes de les Tierres Altes s'alistaben en gran númberu pola pobreza de la so tierra na era de les guerres napoleóniques (1790-1815). Nel casu de la xente común foi abandonáu dafechu, anque na década de 1820 progresivamente foi siendo adoptáu pola élite social escocesa como símbolu d'identidá, incluso se punxo de moda na élite de toda Europa, como elementu de idealización romántica de les Highlands, impulsáu pola mitoloxía del Ciclu ossiánicu y les famoses obres de Walter Scott. El puntu álxidu ascocedió cola visita del Rei George IX d'Escocia en 1822 portando el tartán, provocando ente la población una demanda masiva d'estes prendes, que entá nun yeren conocides nin producides pola industria de llana escocesa. Los diseños de los tartanes de ca clán foron fixaos n'esti periodu, tornando nel símbolu más reconocible de la identidá escocesa. A lo llargo del sieglu XIX la identificación de la cultura de les Highlands con Escocia foi reforzada pola Reina Victoria, quien se retiró al Castiellu de Balmoral y taba muy interesada na cultura de los tartanes escoceses.
Economía
miniaturadeimagen|Batalla del río Almá, soldaos de les Tierres Baxes
Les Tierres Altes enantes del sieglu XIX yeren mui probes y tradicionales, y nun fueron especialmente afeutaes pola Ilustración Escocesa nin pola Revolución industrial, que sí influyeron considerablemente a les Tierres Baxes. El periodu de les Guerres Napoleóniques brindaron a les Tierres Altes prosperidá, optimismu y espoxigue económicu. La economía espoxigó gracies a los salarios pagaos n'industries químiques, pesqueres, telares, y grandes infraestructures como'l proyeutu de la Canal de Caledonia, un importante canal que xune güei la costa oriental n'Inverness, cola costa ocidental en Corpach. Na costa oriental, les granxes ameyoraron, y los altos precios na venta del ganáu dieron abondo dineru a los propietarios. El serviciu na Armada Británica yera mui amañosu pa los homes mozos de les Tierres Altes, onde unviaben perres a les sos families y llueu podíen retirase con una bona pensión. Esta prosperidá finó alredor de 1815, y dellos factores negativos a llargo plazo entamaron a minar la posición económica de la clase de agricultores qu'arrendaban unos pocos acres de tierra, y que yeren conocíos como crofters. Los propietarios de tierres foron enfocando les sos posesiones hacia'l mercáu dende 1750, y esti fechu pasu ente pasu foi disolviendo la estructura socioeconómica tradicional del les Tierres Altes del Noroeste y de les Islles Hébrides, causando finalmente una enorme crisis económica y social a los crofters. El treslláu forzosu y reasitiamientu poblacional del sieglu XVIII (Highland Clearences) y el fin del sistema de municipios provocaron cambeos na propiedá de la tierra y na ganadería de la oveya. La Gran Fame Irlandesa de la década de 1840 foi causada por una enfermedá llegada de les Tierres Altes en 1846, que desendolcó nuna escomanada catástrofe humanitaria, ya un plan d'emigración en cadena de les poblaciones de les Tierres Altes. Nesti plan los llíderes de los clanes nomaben los homes mozos que migraríen primero, el llugar onde teníen que dir, y l'orde. Llueu de la so llegada, teníen que dir preparando'l camín pa los sos parientes, y asina nun sistema de cadena.