cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gregory House
La so rellación con Lisa Cuddy
Sicasí, lo más grave ye que House roba una medicina esperimental, probada namái n'aguarones, que tien por oxetivu restaurar nervios y músculos estropiaos. Sicasí, cuando afaya qu'esta medicina ye capaz de causar tumores malinos nes árees afeutaes, él afaya que tien trés na pierna. Poco dempués, pela nueche intenta extirparlos na bañera del so cuartu de bañu, pero al nun consiguilo, llapada d'emerxencia a tolos sos conocíos d'enfotu y la única que respuende a la so llamada ye la so ex pareya, Cuddy. Ella treslladar al hospital, onde ye atendíu d'emerxencia y asegúrase, a pidimientu de House, de que nun-y tueyan la pierna de nun ser puramente necesariu. Yá pela mañana House despierta nel hospital medianamente recuperáu y fala con Wilson. Ésti pídelu que dexe de faer tontures y empiece efeutivamente a enfrentar el so dolor. House fala con Cuddy y diz-y lo atayao y mancáu que se siente.
Cuando House decide aceptar la so rotura, a manera de simbolismu, decide devolve-y a Cuddy un cepiyu del pelo. Cuando llega a casa de la doctora y ve que tien una cita, alloria y estampa el so coche en mediu del salón de la so xefa. Ella decide dexar l'hospital y él, a pesar de qu'escapa d'Estaos Xuníos, ye deteníu ya ingresa en prisión.
Mientres la última temporada
Dempués d'un tiempu en prisión, House vuelve al Hospital Princeton-Plainsboro a pidimientu del nuevu xefe: Eric Foreman. Nel so nuevu equipu van siguir trabayando Chase y Taub, y van xunise dos nueves médiques; el doctores Chi Park (Charlyne Yi) y Jessica Adams (Odette Annable). Na recta final de la temporada, el so meyor amigu confiésalu que tien cáncer y que-y queda pocu tiempu de vida. House, dempués de faer colapsar por fuercia les cañeríes del hospital y destruyir parte de la infraestructura del mesmu, ye acusáu de vandalismo pola policía, polo cual cuerre'l riesgu de volver de nuevu a la cárcel y nun poder pasar con Wilson los sos últimos meses de vida; aun así, House sigue trabayando y atopa un paciente con problemes d'adicción a les drogues, polo cual, House siéntese atraíu ya identificáu.
Nel últimu capítulu de la serie, finalmente, House nun llogra evitar la so condena y sume del hospital. El médicu espertar nun edificiu en llapaes, dempués de consumir heroína col so paciente drogadictu, qu'acaba finando por sobredosis. Metanes la desesperación, House alucina con dos persones del so pasáu (la doctora Amber Volakis y el doctor Lawrence Kutner) que lo ayudar a resolver l'enigma de cómo foi que llegó a la so situación actual, y coles mesmes cavilgar sobre los sos problemes y la cuestión de si val la pena siguir viviendo o dexase morrer ente les llapaes. Aparentemente, House nun llogra salir vivu del sitiu en llapaes.
Nel so funeral, Wilson da un discursu onde allaba (y critica) al so meyor amigu. Nesi momentu, recibe un mensaxe nel móvil que diz «cállate, fatu». Ye House, qu'asonsañó la so muerte pa nun volver a prisión y poder esfrutar con Wilson de los sos últimos cinco meses de vida. Dempués d'esto, Wilson axuntar con House, quien lu esplica cómo asonsañó la so muerte. Wilson diz-y a House que ta arruinando la so vida, que dempués de qu'él muerra, yá nun va poder volver practicar la medicina y que va pasar años na cárcel. House contésta-y: «Toi muertu, Wilson. ¿Cómo quies pasar los tos últimos meses de vida?». Por cuenta de que House colar del Princeton-Plainsboro, el doctor Robert Chase convertir nel nuevu xefe del departamentu de diagnósticu. Camúdase la escena y apaecen House y Wilson na ponte d'una carretera coles sos motocicletes. Wilson diz: «Cuando'l cáncer s'empiece a poner bien mal...», a lo que House ataya; «El cáncer ye aburríu». Siguíu d'esto, los dos xuben a les motocicletes y vanse pela carretera, marcando'l final de la serie.
Personalidá
thumb|right|180 px|[[Hidrocodona|Vicodina, la droga a la que ye adictu'l personaxe de Gregory House.]] El personaxe de House frecuentemente amuesa'l so inxeniu astutu ya incisivu de maneres escéntriques. Esfruta dixebrando a les persones y de cutiu búrllase de les sos debilidaes. House precisamente descifra les hestories de la xente basándose nel so aspeutu o la so personalidá. El Dr. James Wilson diz que «mientres dellos médicos tienen el complexu de Mesíes, House tien el complexu del 'Cubu de Rubik'; precisa resolver el acertijo». House xeneralmente espera'l mayor tiempu posible antes de conocer a los sos pacientes, anque prefier nun faelo. Cuando los ve, amuesa métodos pocu ortodoxos y usa tratamientos non convencionales. Sicasí, sosprender con diagnósticos rápidos y acertaos, depués de paecer que nun taba emprestando atención. Esta habilidá demostrar nuna escena na que House diagnostica a una sala d'espera completa en menos d'un minutu, mientres sale del hospital.
El so calter atribúyese-y polo xeneral al dolor crónicu na so pierna (como resultáu d'un infartu) polo cual precisa un cayáu. Según Stacy Warner, la so ex novia, yera paecíu antes del infartu, ente que la so xefa Lisa Cuddy declaró qu'antes de la ciruxía yera un «cafiante egocéntricu y narcisista, al igual que na actualidá». Pol dolor crónicu na pierna, House toma vicodina tolos díes, y como resultancia desenvolvió una adicción a la droga. Acepta que tien una adicción, pero diz que la mesma nun ye un problema porque nun interfier col so trabayu nin cola so vida.
Como políglota, House fala inglés, francés, castellán, portugués, hindi, mandarín y rusu. Escucha jazz y rock, toca'l pianu y la guitarra (al igual que Hugh Laurie) y tien un interés nes guitarres llétriques vintage. House ye un entusiasta xugador de videoxuegos, gústa-y asistir a espectáculos de monster trucks con Wilson, y ye un fan de los Philadelphia Phillies y los Philadelphia Flyers. Tamién ye (al igual que Laurie) un motociclista: remana una Honda CBR1000RR Repsol Edition, con placa Y91, que ye vista en "Swan Song", "Help Me", "Deception" y "Post Mortem"; amás, tamién remana un sedán Dodge Dynasty.
Ye atéu, polo que se burlla abiertamente de los colegues o pacientes qu'amuesen dalgún nivel de creencia en cualquier aspeutu relixosu. Prefier nun creer na vida dempués de la muerte, porque convertiría a la vida en «una prueba».
House frecuentemente diz «tol mundu miente», pero, a chancia, remarcó que taba mintiendo cuando dixera eso nel últimu episodiu de la primer temporada. House critica al protocolu social pola so falta d'un propósitu racional y la so poca utilidá. Nun episodiu, esplica cuántu envidiaba a un paciente autista porque la sociedá dexába-y al paciente escaecer los refinamientos qu'él tenía de sufrir. Más tarde nel mesmu episodiu, el Dr. Wilson suxure que House carez el síndrome d'Asperger, que caracterízase por un númberu de síntomes presentes en House, tales como la dificultá d'aceptar les regles sociales, la so soberbia y la so resistencia al cambéu, etc.
House frecuentemente contrata'l serviciu de prostitutes, una actividá de la que'l Dr. Wilson frecuentemente repriénde-y. Probó tou tipu de drogues, llegando inclusive a consumir LSD pa curase una migraña ya inclusive realizó esperimentos y operaciones na so propia persona pa probar dalguna teoría, como cuando intentó «mediu matase» pa comprobar si en realidá esistía los cielu o l'infiernu.
House nun tien una vida social bien activa, y el so únicu amigu ye'l Dr. James Wilson. Wilson conoció a House antes del infartu y curiar cuando la rellación de House con Stacy terminó. El fechu de que'l Dr. Wilson camudar al apartamentu de House depués del so matrimoniu fallíu simboliza l'abelugu emocional qu'atopa nel so amigu. Anque frecuentemente analícense y critiquen l'unu al otru, Wilson arriesgó la so carrera pa protexer a House. Ésti almitió silenciosamente, en delles instancies, qu'aprecia la presencia de Wilson, inclusive nomándolo como'l so meyor amigu. Cuando Wilson arrenunciu al so emplegu y a la so amistá con House y camúdase de Nueva Jersey na quinta temporada, House desesperar pa recuperar al so amigu, contratando a un detective priváu pa escorrelo. Finalmente, reconciliar nel funeral del padre de House.
Una muestra más d'esto llévase a cabu na sesta temporada, na cual Wilson, al trate comprometíu con un paciente, decide dona-y parte del so fégadu y pide la presencia de House nel momentu de la operación, a lo qu'un principiu niégase argumentando que si lo pierde va tar realmente solo.
Los tonos de House nel teléfonu móvil son MMMBop del grupu Hanson pa llamaes del so equipu de diagnósticu, y Dancing Queen d'ABBA pal so únicu amigu, James Wilson.
Conceutu y creación
Hugh Laurie describe a House como un personaxe que se niega a «tener la piedá avezada de la vida moderna» y espera atopar un diagnósticu raru cuando trata a los sos pacientes. Como protagonista, munchos aspeutos de la so personalidá son l'antítesis de lo que podría esperase d'un médicu. La productora Katie Jacobs ve a House como un personaxe fixu, que ta acostumáu a vivir na desdicha. Jacobs dixo que'l Dr. Wilson, el so únicu amigu na serie, y House eviten rellaciones series, lo cual averar más al unu col otru. Robert Sean Leonard, pela so parte, dixo que'l Dr. Wilson ye unu de los pocos que caltién voluntariamente una rellación con House, porque'l so personaxe ye llibre pa criticalo.
A pesar de la so personalidá sardónica, Lisa Edelstein dixo que House ye un personaxe nel que nun se puede confiar. Edelstein diz qu'esta carauterística demostrar en delles ocasiones mientres la tercer temporada, mientres la cual la carrera como médicu de House ver en xuegu por cuenta d'investigaciones realizaes pol detective Michael Tritter (David Morse), quien lo arresta por tener drogues. El conflictu llegal de House termina cuando'l personaxe de Edelstein, Lisa Cuddy, comete perxuriu mientres la so declaración.
Adoptar un acentu estauxunidense pal so papel foi difícil pa Laurie, quien diz que pallabres tales como «arteria coronaria» son particularmente difíciles de pronunciar. Los trucos col cayáu que se ven nel intre de la serie fueron creaos pol mesmu Laurie. Nel episodiu piloto, House sostién el so cayáu del mesmu llau que la pierna mancada, lo cual foi esplicáu pol creador de la serie, David Shore: "Delles persones siéntense más cómodes llevando'l cayáu nel brazu dominante, y eso ye aceptable".
Semeyances con Sherlock Holmes
thumb|200px|right|[[Hugh Laurie, l'actor que personifica a House, en 2009.]] El personaxe de Gregory House ta parcialmente inspiráu pol detective ficticiu Sherlock Holmes. El nome "House" ye un xuegu de pallabres con "Holmes" (un homófonu de "homes"). Leonard dixo que House y el so personaxe, orixinalmente, diben interpretar los papeles de Sherlock Holmes y del Dr. Watson na serie, anque cree que l'equipu de House ye quien asumió la personalidá de Watson. House ye adictu a la vicodina y esperimenta otres drogues, ente que Holmes tien el vezu de la cocaína y regularmente fuma en pipa. Dambos personaxes son músicos (House toca'l pianu y la guitarra; Holmes el violín) y dambos tienen el talentu de describir les intenciones y les hestories de les persones con exactitú, basándose n'aspeutos físicos y de les sos personalidaes. La primer paciente de House na serie llámase Rebecca Adler (como Irene Adler, "la muyer", el personaxe femenín que más estela a Holmes). Tanto Holmes como House viven nel 221 B de Baker Street. L'home que lu dispara a House nel episodiu "No Reason", Jack Moriarty, coincide col adversariu de Sherlock Holmes, el profesor James Moriarty. Amás nel capítulu "Joy to the World" revélase que Wilson dio-y a House un llibru de medicina escritu por Joseph Bell, médicu qu'inspiró a Conan Doyle pa crear a Sherlock Holmes.
Audiciones
Primero que Hugh Laurie audicionase pal papel de Gregory House, taba filmando la película El vuelu del Fénix en Namibia. Laurie entamó audicionar pa los papeles de James Wilson y pal de Gregory House. Cuando lleó que Wilson yera un personaxe "curiosu", decidió a cencielles intentar suerte con House. Depués de ver delles versiones del episodiu piloto, Bryan Singer empezó a sentir frustración y negóse a considerar a más actores británicos pal papel por cuenta de los sos probes desempeños falando con acentu estauxunidense. Sicasí, cuando vio la cinta de l'audición de Hugh Laurie, ensin saber quién yera, sosprender del so acentu estauxunidense. Creyó que yera estauxunidense y emponderar como exemplu d'un verdaderu actor d'Estaos Xuníos. Laurie primeramente creía que James Wilson sería los protagonista de la serie depués de lleer una curtia descripción del personaxe, y nun se dio cuenta de que House tenía los papel principal hasta que lleó'l llibretu completu del episodiu piloto. Antes de la emisión de la serie, a los productores esmolecíalos el fechu de que House escarecía de sex appeal pa los espectadores. Anque'l salariu orixinal de Laurie nun foi confirmáu, en 2008 Erin Fox de TV Guide reveló que House recibiría 400.000 dólares per episodiu al empiezu de la quinta temporada de la serie.
Victoria Williamson
Victoria Williamson ye una deportista británica que compite en ciclismu na modalidá de pista, especialista na prueba de velocidá por equipos.
Lizzie Williams
Lizzie Williams ye una ciclista profesional australiana. Debutó como profesional en 2014 en destacando en carreres d'Europa cola selección d'Australia. El so saltu tardíu al profesionalismo, con 31 años, foi por cuenta de que dio prioridá a los sos estudios y al llogru de s trabayu como maestra d'escuela secundaria.
Trayeutoria deportiva
Foi una destacada ciclsta en categoría xuvenil tantu de pista como de Carretera n'Australia. Sicasí llueu dexó'l ciclismu pa dedicase a los sos estudios na Universidá de Victoria y darréu al trabayu yá que llogró un emplegu como maestra d'escuela secundaria.
Una década más tarde, por cuenta de les sos bones resultancies nel calendariu australianu en 2013 y 2014 llogró una beca de la Fundación Amy Gillet pa participar cola Selección d'Australia nel calendariu internacional y amás participó nel calendariu d'Estaos Xuníos nel equipu amateur del Vanderkitten nel añu 2014.
Ensin victories profesionales pero con numberosos puestos d'honor -de fechu foi escoyida pa participar nel Mundial en Ruta 2014- llamó l'atención del equipu profesional australianu del Orica-AIS, quien yá incorporara a otra veterana debutante l'añu anterior: Katrin Garfoot, ya incorporar a les sos files en 2015 llogrando nesi equipu les sos primeres victories profesionales dende esi mesmu añu.
Palmarés
2015
2016
Resultaos en Grandes Vueltes y Campeonatos del Mundu
Mientres la so carrera deportiva consiguió los siguientes puestos nes Grandes Vueltes femenines y nos Campeonatu del Mundu en carretera: -: nun participa
Ab.: abandonu
X: ediciones ensin celebrar
Pastor
miniaturadeimagen|300x300px|Pastor, por Andrés Solá. miniaturadeimagen|300x300px|Pastor en [[Benaocaz, España.]] miniaturadeimagen|300x300px|Imaxes rellacionaes col llendo. Ilustraciones d'Andrés Marín Jarque pa la esposición permanente «Secanu y Monte» del Muséu Valencianu d'Etnoloxía. Un pastor (en llatín: pastoris y esti del griegu ποιμήν poimén, y del sánscritu पाति, lliteralmente: ‘guardián’) ye la persona que se dedica a la cría, guía y cuidu del ganáu al campu. Ye especialmente referíu al ganáu ovín, anque'l términu tamién s'aplica a otres especies de rumiantes.
Llabor
Davezu, pal exerciciu del so trabayu (llabor que se denomina «pastoríu»), el pastor ayúdase de perros pregueros, adomaos para conducir el ganáu so la dirección del so amu.
Simbolismu
Na cultura occidental, dende l'antigüedá, el pastor foi consideráu una figura d'humildá y cencellez, pero tamién de protección y guía. D'ende que per un llau se llame «pastoril» al xéneru de poesíes de temes cencielles y populares como la naturaleza y l'amor, y, por otru, que nel cristianismu llámese pastores «» a los sos líderes.
Ciclamato
Ciclamato ye'l nome común del ciclohexilsulfamato. Denomináu na industria alimenticio coles sigles Y 952. El ciclamato ye un edulcorante non calóricu descubiertu en 1937, que foi consideráu hasta cincuenta veces más duce qu'otros endulzantes baxos en caloríes. Anguaño esisten delles organizaciones, tales como la FAO (Organización de les Naciones Xuníes pa l'agricultura y l'Alimentación) y la OMS (Organización Mundial de la Salú), que respuenden por el so usu ensin aparentes daños a la salú en más de cien países del mundu, ente ellos la Xunión Europea, Canadá, Australia, China y práuticamente toa Llatinoamérica. Sicasí, nos Estaos Xuníos el so usu ta prohibíu dende 1970 pola FDA.
Historia
El ciclamato de sodiu foi sintetizáu per primer vegada en 1937 na Universidá d'Illinois, y utilízase como edulcorante artificial dende 1950. El so usu foi suspendíu nos Estaos Xuníos en 1970, por cuenta de un estudiu de los Food and Drug Research Laboratories (Maspeth, estáu de Nueva York) onde s'utilizaron 240 aguarones de llaboratoriu, y que refundió la presencia de cáncer en dalgunos d'estos animales.
Delles opiniones acabaron tornando'l valor de les pruebes con animales de llaboratoriu, pos fueron feches con dosis qu'entepasen en más de 100 vegaes la dosis normal inxerida por humanos; sicasí, demostróse que'l ciclamato puede convertise en ciclohexilamina nel tracto intestinal, compuestu que podría ser canceríxenu. Asina pos esisten otros organismos, como la EFSA (European Food Safety Authority), encargáu de regular los riesgos rellacionaos con sustances nos alimentos, que respuenden por l'usu del ciclamato en cantidaes que nun entepasen la ingesta máxima encamentada.
Discutiniu sobre'l ciclamato
Según los analises de la Organización Mundial de la Salú tratar d'un edulcorante ensin perxuicios pa la salú y catalogáu na so 'grupu 3' de sustances non canceríxenes. Amás, la JEFCA señala que la ingesta diaria almitible ye de 11 miligramos per quilu de pesu corporal y, según el Reglamentu Sanitariu d'Alimentos, n'España 7 mg por quilu de pesu corporal.
Por casu, en dellos países como España la Coca-Cola Zero contién esti ingrediente. Sicasí, en dellos países llatinoamericanos el edulcorante Y-952 foi retiráu por cuenta de los barruntos que pesen sobre'l ciclamato. En Méxicu retirar en 2008 gracies a una campaña de los consumidores, ente qu'en Venezuela retiróse argumentando que podría producir cáncer. N'otros casos (como en Chile), sustituyóse l'usu de ciclamato por aspartamo y acesulfamo-k.
Sicasí, yá que la Coca-cola Zero contién de 18 a 22 miligramos de ciclamato por cada 100 mL, según los datos de la OMS una persona media de 70 quilos tendría d'inxerir más de 3.85 llitros d'esta bébora acaldía de la so vida por que «represente dalgún riesgu apreciable pa la salú».
Sicasí, tenemos de saber que la IDA calcúlase estremando'l NOAEL (nivel ensin efeutu adversu observable) nun factor de 100 como midida de seguridá. Con éses una persona tendría de beber aproximao 385 llitros de Coca-Cola Zero en llugar de los 3,85 llitros calculaos enantes pa representar dalgún peligru.
Estatus llegal
El ciclamato ta aprobáu como edulcorante en más de 130 países.
A finales de los años 60 el ciclamato foi prohibíu nel Reinu Xuníu pero volvió aprobase tres les evaluaciones realizaes en 1996 pola Xunión Europea.
En Filipines prohibióse una vegada el ciclamato, pero más tarde nel 2013 l'Alministración d'Alimentos y Melecines de Filipines retiró la prohibición yá que foi declaráu seguro pal consumu.
Tayler Wiles
Tayler Wiles ye una ciclista profesional estauxunidense. Destacó nel calendariu amateur estauxunidense y ello dar accesu a participar cola so selección en pruebes internacionales, en 2011 foi campeona d'Estaos Xuníos en Ruta sub-23 y gracies a ello debutó como profesional en 2012, magar enantes yá apostara delles carreres col equipu profesional del ACS Chirio Forno d'Asolo en 2010.
Trayeutoria deportiva
Empezó practicando fútbol. Con 19 años s mercó la so primer bicicleta y empezó a competir destacando nes carreres polo que con 21 años foi escoyida pola Selección d'Estaos Xuníos pa correr internacionalmente ya inclusive corrió col equipu profesional italianu del ACS Chirio Forno d'Asolo delles carreres en Bélxica.
En 2011 facer col Campeonatu de los Estaos Xuníos en Ruta sub-23 y al añu siguiene el so equipu xubió al profesionalismo colo que pudo correr internacionalmenet con regularidá destacando al ser 3ª nel Tour Cycliste Féminin International de l'Ardèche lo que la dio accesu a un equipu de mayor nivel del so país. Nel so nuevu equipu ganó diverses carreres amateurs estauxunidenses y la Chrono Gatineau (en 2014), amás foi 2ª nel Tour Cycliste Féminin International de l'Ardèche 2014. Les sos primeres victories llegaron en 2015 col Tour de Nueva Zelanda Femenín y el Tour Cycliste Féminin International de l'Ardèche -onde amás ganó 1 etapa-.
En 2016 fichó por un equipu de fora del so país, el Orica-AIS.
Palmarés
2014
2015
2017
2018
Resultaos en Grandes Vueltes y Campeonatos del Mundu
Ab: abandonu
X: ediciones ensin celebrar
Fuentes de Andalucía
Fuentes de Andalucía ye un conceyu español de la provincia de Sevilla Andalucía. Ta emplazado nuna fértil llanura ente los ríos Genil y Corbones, nel valle del Guadalquivir na contorna del Campu.
Kirsten Wild
Kirsten Carlijn Wild ye una deportista neerlandesa que compite en ciclismu nes modalidaes de pista y ruta.
En carretera los sos mayores ésitos son la victoria en tres etapes del Giro d'Italia (dos en 2009 y una en 2013), amás llogró dos medayes nel Campeonatu Mundial de Ciclismu en Ruta, plata en 2016 y bronce en 2012.
Participó en dos Xuegos Olímpicos de Branu, en Londres 2012 quedó en 6ᵘ llugar nos dos pruebes qu'apostó, persecución por equipos y ómnium, y en Rio de Janeiro 2016 ocupó'l 6ᵘ llugar en ómnium.
Ciclismu en ruta
{| ! colspan=4| Campeonatu Mundial ! Añu !Llugar ! Medaya !Competición
Resultaos en Grandes Vueltes y Campeonatos del Mundu
Mientres la so carrera deportiva consiguió los siguientes puestos nes Grandes Vueltes femenines y nos Campeonatu del Mundu en carretera: -: nun participa
ab.: abandonu
X: ediciones ensin celebrar
Xilófonu
El xilófonu (pronunciáu, del griegu ξύλον xylon madera y φωνή phōnē voz) ye un instrumentu musical de percusión. Cada llámina afínase según un tonu específicu (nota musical) de la escala cromática. Como puede afinase, trátase d'un llaminófonu de soníu determináu. L'orde de les llámines ye asemeyáu al orde del tecláu de pianu.
El Xilófonu utiliza tantu la téunica de tambor afinable como l'avanzada de mazos. Tien un timbre más vivu que la marimba, y les notes sostiénense menos. Los xilófonos modernos inclúin llámines de percusión curties. Un xilófonu con un rexistru más baxu que'l rexistru de la marimba llámase xilorimba.
Funciones
thumb|right|400px|[[Estensión (música)|Estensión del xilófonu representada nun tecláu de pianu.]] El xilófonu tien una gran relevancia nun númberu de pieces clásiques. Dalgunes de les más conocíes son la Danse macabre (1874) compuesta por Camille Saint-Saëns y «Fósiles» de Carnival of the Animals (1886) del mesmu compositor. Tamién puede escuchase na ''Sinfonía Nº. 6'' de Gustav Mahler.
El recursu más utilizáu pal xilófonu ye'l trémolo, que se llogra percutiendo alternativamente con dambes baquetes sobre una mesma llámina. El xilófonu rique un gran virtuosismu per parte del percusionista. La so téunica actual ye bien complexa y precisa d'un gran especialista. El so papel na actual orquesta nun ye'l d'ufiertar un toque exóticu a la obra, sinón que ye un timbre independiente y bien importante dientro del desenvolvimientu orquestal.
Usu n'educación
thumb|Tres xilófonos (instrumental Orff).|alt= Cuando'l xilófonu ta destináu p'aplicar el métodu Orff móntase nuna caxa acústica de madera de forma rectangular o de trapeciu.
Usualmente hai tres tipos de xilófonos:
Clavecín
miniatura|250px|Clavicémbalu italianu. El clavecín (tamién llamáu clave, clavicímbalo, clavicémbalu, gravicémbalo o cémbalo) ye un instrumentu musical con tecláu y preséu de cuerda cuerdes pulsiaes, como'l arpa y la guitarra.
El clavecín, bien conocíu y utilizáu mientres el Barrocu, foi cayendo nel olvidu, y la mayoría de les pieces escrites pa él empezaron a ser interpretaes nel nuevu fortepiano, antepasáu del nuesu pianu modernu. Como'l so nome indica, esti nun dexa cambeos de volume con solo variar la intensidá de pulsación de les tecles.
Historia y descripción
miniatura|200px|Mecanismu de martinete d'un clavecín.
La so estructura básica ye unu o dos teclado o manuales, nos cualos, al primir cada tecla, un escayu de pluma de gansu, de cuervu o cóndor (llamada plectro), que s'atopa nuna pequeña estructura de madera llamada martinete o saltador, alza la cuerda correspondiente, punzándola. Esto produz un soníu determináu (nota). El volume del preséu nun varia, siquier perceptiblemente, según les sos tecles prímanse nidia o fuertemente, namái se consigue un cambéu de volume amestando rexistros o acoplándolos. L'arte d'afatar una llinia melódica dexa tamién suxurir efeutos dinámicos.
A fines del sieglu XIX y principios del sieglu XX, el preséu foi alicáu, en parte, gracies a la pianista Wanda Landowska, quien foi la primer profesora comenenciuda nel clavecín en tiempos modernos (na ciudá de Berlín), y non yá interpretó antigües obres escrites pal preséu, sinón que tamién encargó obres nueves a distintos autores, ente ellos el compositor español Manuel de Falla, como'l Conciertu pa clave.
Landowska nun s'interesó nel soníu de les claves antiguos, sinón que favoreció la construcción de claves modernos, con estructures derivaes de la construcción del pianu (como los clavecines Pleyel).
Colos escelentes progresos de restauración y fabricación de copies de los preseos antiguos, dende hai más de cuarenta años resurdió l'interés pol clavecín históricu. La claridá del so timbre y esquisita riqueza n'harmónicos facer irremplazable pa la execución de música polifónica.
El clavecín tien variantes más pequeñes, como la espineta y el virxinal, que nun tienen de confundir se col clavicordiu (n'inglés clavichord).
El clavecín na música académica europea
El clavecín tuvo un importante papel na música académica europea dende'l sieglu XVI hasta'l XVIII y, dempués, nel sieglu XX, yá seya como solista, como acompañante o a solu, teniendo la so edá dorada nel Barrocu, pa dempués cayer nel olvidu nel Romanticismu y resurdir con fuercia nel sieglu XX.
Les aportaciones de músicos italianos, como Girolamo Frescobaldi, alemanes, como Johann Jakob Froberger y Johann Sebastian Bach, franceses, cual François Couperin o Jean-Philippe Rameau, y Domenico Scarlatti que compunxo la mayor parte de la so obra pa tecláu n'España, creando una escuela propia ente que los sos siguidores figuren autores como Sebastián de Albero o Antonio Soler, crearon un repertoriu clásicu pa esti preséu mientres los sieglos XVII y XVIII.
Los empiezos: Medievu y Renacimientu (sieglos XV-XVI)
L'interés en componer música específica pal preséu remontar a la Edá Media, etapa de la que daten manuscritos anónimos con obres pa tecláu solista. L'interés por preseos cercanos, como'l clavicordiu, el virxinal o la espineta, va dir creciendo hasta'l Renacimientu tardíu, en qu'apaecen los primeros grandes compositores nel ámbitu de la música de tecláu. El castellán Antonio de Cabezón (1510-1566), xunto colos virxinalistas ingleses d'ente 1560 y 1600, escriben les obres más interesantes de la música renacentista pa esti preséu de cuerda pulsiada mecánicamente. Poco dempués, la música pa tecla de Jan Pieterszoon Sweelinck (1560-1621) entama la transición escontra'l Barrocu tempranu.
La edá d'oru: el Barrocu (1600-1750)
El clavecín gocia cada vez de más popularidá y reconocencia, y tres les contribuciones de Cabezón y Valente, los virginalistas ingleses y l'holandés Jan Pieterszoon Sweelinck, ente finales del sieglu del sieglu XVI y 1630, van abrir una dómina importante na música pa clave, que toma tol Barrocu, dende 1600 hasta 1750, y va axuntar un nutridísimo corpus d'obres compuestes por músicos de toa Europa.
Pero'l instaurador de les formes clásiques pal clavecín barrocu européu ye, ensin dala dulda, l'italianu Girolamo Frescobaldi (1583-1643), qu'estableció un repertoriu de tocates, caprichus, fantasíes, ricercare (nome xenéricu pa cualquier pieza contrapuntística) y variaciones o diferencies virtuosu pal clavicémbalu a solu na primer metá del seicento. Siguiendo'l so cercu ya influyíos por él surden les escueles del clavecín barrocu na segunda metá del so mesmu sieglu XVII. Inglaterra (con Henry Purcell), Alemaña (cola personalísima música de Johann Jakob Froberger) o Francia, magar nel casu francés caltúvose una tradición propia nel XVII que, sicasí, adoptó finalmente la influencia italiana a fines d'esi sieglu y na primer metá del XVIII.
Inglaterra
El primer gran compositor de la escuela inglesa ye William Byrd (1540-1623), unu de los músicos de tecláu más importante de tolos tiempos.
Asocéden-y John Bull, Giles Farnaby, Peter Philips y Orlando Gibbons. La escuela aparra ente 1620 y 1630 y nun va apaecer un compositor notable hasta la Restauración inglesa de 1660, en que descuella unu de los más importantes músicos del sieglu XVII: Henry Purcell (1658-1695), yá dafechu barrocu. Purcell compón, fundamentalmente pa virxinal, 62 pieces variaes de tipu italianu y francés, qu'inclúin fantasíes, tocatas y diverses pieces de suites.
Entráu'l sieglu XVIII, destaca la obra de William Croft, quien inaugura la última etapa del clavecín barrocu británicu.
Ente 1712 y 1759, la música pa tecláu n'Inglaterra algama'l so techu y empieza el so ocaso tres la obra de Händel, alemán d'orixe pero que va componer muncha de la so música nes islles britániques. Sicasí, la so obra ye ecléctica y nun puede adscribirse de manera carauterística a la producción de la escuela pa tecla inglesa. Händel ye estrictu contemporaneu de Bach y Domenico Scarlatti —curiosamente los trés nacen el mesmu añu— y abondo cercanu nel tiempu a la trayeutoria de François Couperin y Jean Phillippe Rameau. La so obra, por tanto, recibe l'influxu tantu xermánicu como italianu y francés. Les más conocíes de les sos composiciones pa clave son les coleiciones de grandes suites (HWV 426-433 y HWV 434-438) y los seis fugues (HWV 605-610).
Francia
miniatura|François Couperin.
En Francia, xunto con Alemaña, el clavecín algama gran prestíu y espardimientu. Ente 1610 y 1789 hai una importante escuela francesa del preséu, amestada a la escuela del órganu francés. Jacques Champion de Chambonnières (1601-1672) ye'l so fundador y primer gran compositor. A partir de Chambonnières, la música de clavecín en Francia gana munchos adeptos y mueve al llaúd como preséu favoritu pa componer a solu. Louis Couperin ye, xunto col so fundador Chambonnères, el más destacáu compositor francés de la primer metá del sieglu XVII.
Na segunda metá del sieglu XVII van tomar el so relevu Jean-Henri d'Anglebert (1626-1691), Jean-Nicolas Geoffroy (1633-1694) y Nicolas Lebègue (1632-1702), quien llevaron la música barroca de clavecín francesa a un altu grau de refinamientu. La forma compositiva predominante en Francia foi la suite pa tecláu, qu'axuntaba una serie de pieces básiques (alemanda, courante, zarabanda y giga), que'l so orixe tuvo en dances variaes de ritmos binarios (alemanda) o ternarios (zarabanda) qu'alternen tiempos vivos y pausaos.
La siguiente xeneración, que desenvolvió la so música ente finales del sieglu XVII y principios del XVIII, siguió cultivando la suite pero adoptó influencies italianes y alemanes. Con ella'l clavecín francés llegó a la so máxima espresión, con dos nomes que figuren ente los más grandes compositores de la música culta occidental, tales son François Couperin (1668-1733) y Jean-Philippe Rameau (1683-1764). N'el so órbita asitióse una importante nómina de compositores pal clavecín: Louis Marchand, Charles Dieupart, Louis-Nicolas Clérambault, Gaspard -y Roux, Jean-François Dandrieu, Élisabeth Jacquet de la Guerre, Joseph Nicolas Pancrace Royer o Nicolas Siret.
François Couperin compunxo los sos cuatro llibros de suites ente 1713 y 1731. Carauterizar por poner una atención especial a la ornamentación. En tantu, la obra de Jean-Philippe Rameau presenta aspeutos más variaos. Los sos trés llibros de suites apaecieron en 1706, 1724 y 1728. Dempués d'esta fecha, namái compunxo pal clavecín solista una pieza aisllada, La Dauphine (1747). Alterna nellos pieces na más pura tradición de la suite francesa con pieces imitativas, como «-y Rappel des Oiseaux» o «La Poule», y de descripción emotiva, cual son «Les tendres Plaintes» o «L'entretien des Muses». Munches d'elles ufierten un virtuosismu a la italiana. La invención y los efeutos sorprendentes son nelles notables, como puede reparase en «Les Tourbillons» y «Les trois Mains». N'otres aplíquense'l so innovadores teoríes musicales, como asocede en «L'Enharmonique» y «Les Cyclopes».
Alemaña
miniatura|170px|Bach. La so obra supunxo un antes y un dempués nel tecláu.
Nesta dómina, la música pa clave algama n'Alemaña (al igual qu'en Francia) la so máxima espresión, anque, a diferencia de lo qu'asocede pa la música de clave francesa, nun llega a considerase una escuela, anque sí se postula pal órganu.
Johann Jakob Froberger (1613-1667) ye'l primer representante pernomáu de la música clavecinística xermana. Influyíu por Frescobaldi y Sweelinck, Froberger representa la referencia de la música de clavecín n'Alemaña na primer metá del sieglu XVII. Tres él, y yá na segunda metá del mesmu sieglu, munchos de los compositores célebres que compóníen pa órganu tamién lu fixeron de forma brillosa pal clavecín, ente los cualos destacaron Matthias Weckmann, Dietrich Buxtehude, Johann Kaspar Kerl, Johann Pachelbel y Georg Muffat. Pachelbel y Buxtehude son los cumes de la música de tecláu xermana posterior a Froberger.
Johann Kuhnau (1661-1722) ye'l más sobresaliente de los compositores del clavecín n'Alemaña ente 1670 y 1720. Los sos Sonates bíbliques (1700) suponen unu de los primeros exemplos de música programática. Al pie de Kuhnau, y yá enfusándose cola xeneración de Bach y Telemann, tópase Georg Böhm (1661-1733), contemporaneu de François Couperin.
Na primer metá del sieglu XVIII, la música nacional, y de tol periodu, algama les sos máximes cotes, y l'obra capital de Johann Sebastian Bach (1685-1750) establez un antes y un dempués na música d'esti preséu. Les sos obres son trascedentes n'importancia, repercusión y estrema calidá, como La clave bien temperado, les Suites ingleses, les Suites franceses, les Partitas, BWV 825-830 y les Variaciones Goldberg, ente otres. Otros célebres compositores xermánicos de la primer metá del sieglu XVIII nel ámbitu clavecinístico son Johann Mattheson, Christoph Graupner y Georg Philipp Telemann (1681-1767). La siguiente xeneración alluma la obra de los fíos de Bach, Wilhelm Friedemann Bach (1710-1784) y Carl Philipp Emanuel Bach, qu'entamen la transición de la clave barrocu al galantiador n'Alemaña.
Italia
El primer gran compositor del clavecín italianu del sieglu XVII ye Girolamo Frescobaldi que compunxo tocatas, caprichos, fantasíes, cantares, ricercare, dances y variaciones na primer metá del sieglu XVII, estableciendo les bases pa la música de clavecín solista europea. Nos dos llibros de tocatas publicaos ente 1615 y 1637 inclúyense les Cento Partite, una obra virtuoso y esperimental. Amás d'a Frescobaldi, cabo mentar nesta dómina tamién a Sweelink. La so obra Toccate et partite(1615) ye una de les de mayor relevancia del clavecín italianu.
Tres Frescobaldi, el clavecín n'Italia tien en Bernardo Pasquini (1637-1710) el compositor que más sobresal hasta Domenico Scarlatti, anque la so obra nun llega a llograr la maestría y orixinalidá el so antecesor.
Na primer metá del sieglu XVIII, ente 1700 y 1720 apaez un compositor que la so obra va igualar (si nun supera) l'altu nivel de Frescobaldi. Trátase del compositor napolitanu, que darréu va asimilar la influencia de la música popular española, arriqueciendo llargamente'l rexistru compositivo del clavicémbalu, Domenico Scarlatti (1685-1757). En 1721, cola so marcha a la Península Ibérica como maestru de clavecín de la infanta de Portugal (y futura reina d'España) María Bárbara de Braganza, Italia yá nun va conocer más compositores notables mientres el restu del periodu barrocu.
Países Baxos
Ente finales del sieglu XVI y principios del XVII, el compositor Jan Pieterszoon Sweelinck (1562-1621) ye'l más destacable del clavecín holandés, faciendo la transición de la renacencia al barrocu nel so país.Xunto con Frescobaldi, los meyores compositores de tecláu. Dempués de 1621, nun hai más compositores que se destacar nel ámbitu del clavecín.
España y Portugal
miniatura|[[Domenico Scarlatti, cume del clavecín barrocu italianu y español.]]
La música pa clavecín na península ibérica tien un finxu importante na llegada de Domenico Scarlatti, compositor y clavecinista napolitanu, a la corte lisboeta de la princesa portuguesa Bárbara de Braganza como maestru de música y tecláu en 1721. Cinco años más tarde, tres el matrimoniu de la so alumna col futuru rei d'España Fernandu VI, treslladar a Sevilla, onde escuchó los aires populares andaluces que tanto influyeron na so música, y darréu a la corte de Madrid, onde morrió en 1757.
Nestos más de trenta y cinco años, Scarlatti desenvolvió un estilu fondamente influyíu poles tonalidaes y maneres andalusíes y pol ritmu vivu de los arrascamientos de guitarra o les castañueles nes más de quinientes sonates bipartites que compunxo pal clavicémbalu y que supunxeron un monumentu capital de la música española ya influyó na escuela de clavecinistas ibéricos contemporáneos y posteriores.
Asina, pueden reparase concomitancies na figura principal del clavecín lusitanu del sieglu XVIII, Carlos Seixas, nacíu en Coímbra y organista de la Catedral de Lisboa. Poco más tarde foi xubíu a vicemaestre de la Capiya Real, que'l so titular yera Doménico Scarlatti, y a que'l so contautu deber la influencia del clavecinista italo-español.
Al llau de Scarlatti na corte española trabayó'l maestru de clavecín de Fernando VI, Sebastián de Albero. Trátase d'un clavecinista brengosu y vanguardista que, sicasí, dexó poca obra debíu en parte a que nun foi publicada o caltenida y a la so puesta muerte a los trenta y cuatro años.
La segunda metá del sieglu dieciocho ta ocupada pola pimpana figura del Padre Soler. Nacíu en Olot, llueu llogró'l cargu d'organista y direutor del coru del monesteriu de San Lorenzo de El Escorial, onde entabló contautu con Scarlatti y otros clavecinistas españoles como José de Nebra. La so música, que yá preludia el clasicismu, diversificar en conxuntos instrumentales y corales, con obres sacres y profanes nes qu'amosó una prolífica maestría.
La decadencia y l'olvidu: el clasicismu y el sieglu XIX (1750-1912)
Na segunda metá del sieglu XVIII, dempués de la muerte de Rameau, Bach, Händel y Scarlatti ente 1750 y 1764, la música destinada al clavecín sufre una rápida decadencia pos el compositores tán cada vez más comenenciudos col nuevu pianoforte. Estelaos coles posibilidaes del nuevu preséu, el clavecín va ser totalmente remplazado ente 1775 y 1790 pol primitivu pianu, anque nesti periodu, y mientres delles décades, la música compuesta pal pianoforte tamién yera interpretada nel clavecín, o a la inversa, indistintamente.
Ente los periodos del barrocu y el clasicismu son los dos fíos mayores de Johann Sebastian Bach los más sobresalientes compositores de música pal clavecín: Wilhelm Friedemann Bach (1710-1784), y sobremanera Carl Philipp Emanuel Bach (1714-1788).
Otru compositores del clavecín clásicu, son los ingleses Thomas Augustine Arne (1710-1778), William Boyce (1711-1779) y l'español Antonio Soler (1728-1783). La escuela francesa del clavecín, que tuvo'l so apoxéu con Rameau y Couperin ente 1706 y 1748 va tornar hasta la so desapaición tres la Revolución francesa a partir de 1789 y l'imposición del nuevu estilu románticu y el pianu.
A partir de 1790, el compositores dexen totalmente de componer pal antiguu clavecín, cayendo en desusu hasta'l sieglu XX. La renacencia del preséu produzse gracies a la figura de la clavecinista Wanda Landowska, que recupera l'interés pol clavicémbalu na música contemporánea.
El resurdir: primer metá sieglu XX (1912-1950)
Nos entamos del sieglu XX, a partir del decisivu llabor de la clavecinista Wanda Landowska, el clavecín vuelve ser protagonista nel interés de los compositores, dempués d'una llargu tiempu escaecíu y clisáu pol pianu dende finales del sieglu XVIII.
A partir de los encargos, el clavecín rápido vuélvese a nutrir de munches obres, empezando en 1923 col Retablu de Maese Pedro de Manuel de Falla (1876-1946), el primer gran compositor destacáu de música pa clavecín del sieglu XX dempués de C. P. Y. Bach. Wanda Landowska participó nel so estrenu.
A pidimientu de Landowska, Falla compón un Conciertu pa clave, estrenáu por ella en 1926.
Más tarde, en 1928, Francis Poulenc (1899-1963) compón el Conciertu campestre pa clavecín. El clavecín yá espertó l'interés ente los compositores, que van crear música pal preséu mientres el restu del sieglu, llegando hasta los nuesos díes.
Ente los sos contemporáneos atópense Bohuslav Martinů (1890-1959) y Frank Martin (1890-1974).
L'actualidá (1950-...)
De la segunda metá del sieglu XX d'equí p'arriba, el clavecín atópase totalmente instauráu na música académica europea, la música clavecinística gocia de bona salú y munchu compositores componen pal preséu yá seya como solista, a solu o en formaciones de cámara. Nestos años, amás la música pa clavecín trespasa l'ámbitu de la música académica, y espándese por distintos estilos musicales rellacionaos cola música académica: la música de cine, la música d'anime, y la música de videoxuegos. Inclusive'l clavecín esti presente en xéneros como'l flamencu, tangu, pop, rock y J pop, que son totalmente ayenos al ámbitu musical tradicional del clavecín, acentuando la relevante importancia nel panorama musical actual.
Ente los compositores destacables nel ámbitu clavecinístico de la música académica, podría citase a Krzysztof Penderecki, Viktor Kalabis, Jiří Válek, Alfred Schnittke, Henryk Górecki, Jacques Valmond, Philip Glass, Roberto Carnevale, Elliott Carter, Vladimír Godár, Vittorio Rieti, Jean Courtioux, György Ligeti, Daniel Pinkham, Pēteris Vasks, Henri Dutilleux, Goffredo Petrassi, Jacques Valmond, Jiří Válek, Jiri Gemrot, Lubor Barta, Milan Slavicky, Jiri Teml, Petr Eben, Dmitri Shostakovich, Alain Louvier y el clavecinista Hendrik Bouman.
Les formes y xéneros musicales
miniatura|250px|[[BWV 933|Pequeñu preludiu, BWV 933 de Bach interpretáu por Gérard Janot (clavecín).]]
El clavecín, dende'l sieglu XV hasta'l XVIII, y el XX hasta los nuesos díes, práuticamente tomó los xéneros vocales ya instrumentales, n'ensame de combinaciones y ensin acompañamientu dalgunu. Son munches les formes musicales en que'l clavecín participó, siendo omnipresente ya imprescindible nos sieglos XVII y XVIII, en práuticamente tola música, pol so usu como so continuu. Formes específiques, y de gran importancia pal clavecín solista, atópase nes fantasíes, fugues, sonates, caprichos, les suites, los preludios, les variaciones, les obertures y les tocates, formes habituales nel barrocu.
Girolamo Frescobaldi ye'l gran maestru d'estes formes (escluyendo la suite), que desenvuelve hacia 1650 ya inflúi notablemente nes xeneraciones posteriores. Ye'l puntu de partida de Bach, Couperin, Rameau y Scarlatti. La so obra Fiori musicale contién exemplos cimeros de les formes desusdiches. Pachelbel y Kuhnau tamién contribuyeron a la variación y la sonata respeutivamente, na segunda metá del sieglu XVII, onde son bien importantes les sonates bíbliques, y les variaciones Hexacordum epalinis. Bach ye una figura capital nel desenvolvimientu estes formes nel clavecín. Los preludios y fugues tienen un finxu nos llibros I ya II de La clave bien temperado, BWV 846-893. La variación coles famoses Variaciones Goldberg, BWV 988. La fantasía cola so Fantasía cromática, BWV 903. Les suites ingleses, franceses y partitas, na so obra BWV 812-830. La obertura un exemplu destacáu na Obertura francesa, BWV 831.
François Couperin y Rameau aplicar a la evolución de la suite francesa pa tecláu, a la que dedicaron los esfuercios de siete obres publicaes ente 1706 y 1730. Xunto coles BWV 812-830 de Bach, componen el repertoriu clásicu de la suite barroca europea pa tecla. Scarlatti, colos sos más de 500 sonates d'un solu movimientu, ye'l máximu compositor d'esta forma nel clavecín. Amás de suponer el cénit de la sonata pa tecláu barroca, adelántrase y antemana soluciones que van rematar nes sonates pa pianoforte de Haydn, Mozart y Beethoven. El so discípulu Antonio Soler tamién compunxo y desenvolvió llargamente la sonata, escribiendo unes 200 pieces d'esi xéneru, magar más variaes, pos incluyó la división de la sonata en tres movimientos y el clavecín concertante.
Händel ye l'otru gran maestru na forma de la variación, xunto con Bach, coles Variaciones Blacksmith, compuestes hacia 1720. Igualmente, los sos ocho grandes suites pa clavecín, compuestes en 1720, ye otru exemplu del nivel alcanzáu nesa forma musical.
Nel sieglu XX Shostakovich rinde homenaxe a estes formes pa clavecín, y a Bach y la so Clave bien temperado, colos sos 48 preludios y fugues, anque nun tán escrites pa clavecín, sinón pa pianu.
Obres destacaes
miniatura|200px|Clavecín modernu construyíu en [[1980.]] miniatura|200px|Clavecín d'estilu flamencu
Georgia Williams
Xeorxa Williams ye una ciclista profesional neozelandesa. Debutó como profesional en febreru de 2012 en destacando en campeonatos continentales y nacionales en ruta amás foi 6ª nel Campeonatu Mundial Contrarrreloj xuvenil 2012. Darréu tamién se dedicó a la pista con bones resultaos a nivel llocal.