cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Obesidá
Melecines
Una meta-analís d'estudios controlaos al azar realizáu por International Cochrane Collaboration, concluyó qu'en pacientes diabéticos la fluoxetina, el orlistat y la sibutramina, podríen consiguir una significativa anque modesta perda de pesu ente 12-57 selmanes, con beneficios al llargu plazu sobre la salú non bien claros.
La obesidá tamién puede influyir sobre la eleición de les drogues pal tratamientu de la diabetes. La metformina puede conducir a un leve amenorgamientu de pesu (n'oposición a les sulfonilurees y insulina) y foi demostráu qu'amenorga'l riesgu d'enfermedá cardiovascular nos diabéticos tipo dos gruesos. Les tiazolidinediones, pueden causar una llixera ganancia de pesu, pero mengüen la "patolóxica" grasa abdominal y pueden polo tanto ser usaes en diabéticos con obesidá central.
Ciruxía bariátrica
La ciruxía bariátrica (o "ciruxía pa perda de pesu") ye la intervención quirúrxica usada nel tratamientu de la obesidá mórbida, esto ye, de normal ye indicada pa pacientes con un IMC igual o mayor a 40 Kg/m² o en pacientes con factores de riesgu o asociaciones comórbidas con un IMC igual o mayor a 35 Kg/m². Como toa intervención quirúrxica puede conducir a entueyos, polo que tien de ser considerada como l'últimu recursu cuando'l cambéu dietéticu y el tratamientu farmacolóxicu nun fueron esitosos. La ciruxía bariátrica depende de dellos principios, la propuesta más común ye l'amenorgamientu de volume del estómagu, produciendo una sensación d'enfastiu tempranu (con una cinta gástrica ajustable) mientres otros tamién amenorguen el llargor del intestín cola que la comida en contautu, amenorgando direutamente l'absorción (bypass gástricu). La ciruxía na que s'emplega la cinta o banda ye reversible ente que les operaciones nes que s'encurtia l'intestín nun lu son. Dellos procedimientos pueden ser realizaos laparoscópicamente. Los entueyos de la ciruxía bariátrica son frecuentes.
Dos grandes estudios demostraron una rellación mortalidá/beneficio a partir de la ciruxía bariátrica. Un marcáu amenorgamientu nel riesgu de sufrir diabetes mellitus, enfermedaes cardiovasculares y cáncer. La perda de pesu foi en más marcada nos primeros meses dempués de la ciruxía, pero'l beneficiu caltúvose al llargu plazu. N'unu de los estudios hubo una medría inesplicable nes muertes por accidentes y suicidios que nun pesó más que'l beneficiu en términos de prevención d'enfermedá. La ciruxía bypass gástricu foi aproximao dos veces más efeutiva del procedimientu de la banda gástrica ajustable.
Etimoloxía
Obesidá ye la forma nominal d'un viso la cual provién del llatín obēlos sos, lo que significa "trabáu, gordu o regordetu". Ēlos sos el participiu pasáu de edere (comer), con ob amestáu a este. El llatín clásicu, esti verbu alcuéntrase solamente na forma de participiu pasáu.
Historia
110px|thumb|La obesidá foi un símbolu de estatus na cultura europea: "Xeneral toscanu" d'Alessandro del Borro, sieglu XVII. En delles cultures humanes, la obesidá tuvo acomuñada con curiosu físicu, fuercia y fertilidá. Dalgunos de los primeros artefautos culturales conocíos, como les figurines de Venus, son estatues tamañu bolsu representando una figura femenina gruesa.
Entá que'l so significáu cultural nun ta rexistráu, el so ampliu usu por toles cultures prehistóriques mediterránees y europees suxure un rol central pa la forma femenina o visa en rituales máxicos y suxure l'aprobación cultural de (y quiciabes la reverencia por) esta forma corporal. Esto ye más probablemente por cuenta de la so habilidá pa trepar fácilmente con neños y sobrevivía les fames.
La obesidá foi considerada un símbolu de riqueza y estratu social en cultures pronas a la escasez de comida o fames. Esto foi vistu tamién de la mesma manera nel periodu modernu tempranu nes cultures europees, pero cuando la seguridá alimentaria foi realizada, sirvió mas como una muestra visible de "lluxuria pola vida", mambís ya inmersión nel reinu del eróticu.
Este foi especialmente'l casu nes artes visuales, tales como les pintures de Rubens (1577-1640), que la so representación regular de muyeres coordenaes dionos la descripción de Rubenesca. La obesidá tamién puede ser vista como un símbolu dientro d'un sistema de prestíu.
"El tipu de comida, la cantidá y la manera na cual ta sirvida tán ente los criterios importantes de clase social. Na mayoría de les sociedaes tribales, inclusive aquelles con un sistema social altamente estratificado, tol mundu-la realeza y los plebeyos-, comíen la mesma clase d'alimentos y si hubo una fame tol mundu tuvo afamiáu. Cola siempres creciente diversidá d'elementos, la comida convirtióse non solamente nun asuntu de estatus social, sinón tamién una marca de la personalidá y el gustu individual".
Cultura contemporánea
Nes cultures occidentales modernes, la forma del cuerpu gruesu ye llargamente consideráu non curiosu y munchos estereotipos negativos tán comúnmente acomuñaos cola xente grueso. Los neños, adolescentes y adultos gruesos tamién pueden enfrentar un pesáu estigma social. Los neños gruesos son frecuentemente'l blancu d'amenaces y son con frecuencia refugaos polos sos pares. Anque les tases d'obesidá tán amontándose ente toes clases sociales nel mundu occidental, la obesidá ye frecuente vista como un signu d'estatus socioeconómico baxu. La mayoría de la xente d'esa esperimentó pensamientos negativos alrodiu de la so imaxe corporal, y dalgunos d'ellos tomen midíes drástiques pa tratar de camudar la so forma incluyendo la dieta, l'usu de melecines inclusive la ciruxía. Non toles cultures contemporánees desaprueban la obesidá. Esisten munches cultures les cualos tradicionalmente aprueben más (en diversos graos) la obesidá, incluyendo delles cultures africanes, árabes hindús y nes islles del pacíficu. Especialmente en décades recién, la obesidá empezó a ser vista más como una condición médica na cultura occidental moderna inclusive tien referida como una epidemia.
Apocayá remaneció un pequeñu pero creciente movimientu d'aceptación a la gordura que busca cuestionar la discriminación basada nel pesu. Los grupos de sofitu y aceptación de la obesidá, empecipiaron un pleitu pa defender los derechos de les persones grueses y pa prevenir la so esclusión social. Autores dientro d'esti movimientu argumenten que l'estigma social alredor de la obesidá ta fundáu na ansiedá cultural y que la esmolición pública sobre los riesgos de salú acomuñaos cola obesidá son inapropiadamente usaos como una racionalización d'esti estigma.
Les axencies del gobiernu y la medicina privada alvirtieron los americanos mientres años alrodiu de los efeutos adversos pa la salú acomuñaos col sobrepesu y l'obesidá. A pesar de les alvertencies, el problema ta faciéndose cada vegada peor. En 2004, el CDC reportó que'l 66,3% de los adultos nos Estaos Xuníos tenía sobrepesu o obesidá. La causa na mayoría de los casos ye l'estilu de vida sedentaria; aproximao'l 40% de los adultos n'Estaos Xuníos nun participen en nenguna actividá física mientres el so tiempu d'ociu y menos d'un terciu de los adultos ocupar de la cantidá d'actividá física encamentada. El sobrepesu y l'obesidá son fácilmente determinaos usando l'índiz de masa corporal (IMC), esti índiz utiliza'l pesu y altor pa determinar la grasa corporal. Un IMC ente 25 y 29,9 ye consideráu sobrepesu y cualquier valor sobre 30 ye obesidá. Individuos con un IMC percima de 30 amonten el riesgu varios peligros pa la salú.
Cultura popular
Dellos estereotipos de persones grueses atopó la so vía dientro d'espresión de la cultura popular. Un estereotipu común ye'l calter de la persona gruesa, quien tien una personalidá templao y fiable, sicasí ye igualmente común l'estereotipu del matón vicioso y grueso (tal como Dudley Dursley de la serie de llibros de Harry Potter, Nelson Muntz de Los Simpsons). La glotonería y l'obesidá son comúnmente representaes xuntes en trabayos de ficción. Nos dibuxos animaos, la obesidá ye frecuentemente usada como efeutu risible, con personaxes de dibuxos animaos gordos (tales como Piggy, Porky Pigy Tummi Gummi) teniendo qu'esmucir al traviés d'espacios angostos quedando frecuentemente apexaos o inclusive esplotando.
Un exemplu más inusual d'humor rellacionáu cola obesidá ye Bustopher Jones, del poema de T. S. Eliot. Bustopher Jones: The Cat About Town que figura nel so llibru Old Possum's Book of Practical Cats, según nel musical Cats, quien se fixo famosu por ser un visitante regular de munchos clubes de caballeros. Por cuenta de les sos constantes xintes nel club, él ye extraordinariamente gordu, siendo descritu polos otros como "un 25 llibres... y él ta ganando pesu acaldía". Otru personaxe popular ye Garfield, un gatu de dibuxos animaos, ye tamién obesidá pa humor. Cuando'l so dueñu, John, poner a dieta, en cuenta de perder pesu, Garfield menguó la velocidá de ganancia de pesu.
Puede ser aldericada qu'esta representación na cultura popular suma y caltién los estereotipos comúnmente percibíos, estropiando l'autoestima de les persones grueses. Per otru llau, la obesidá ye frecuentemente acomuñada con carauterístiques positives tales como'l del humor (l'estereotipu del gordu allegre como Santa Claus) y delles persones son más atraíes sexualmente por persones grueses que por persones delgaes.
Prevalencia
thumb|400px|Gráfica comparando los porcentaxes d'obesidá del total de población en países miembros de la [[Organización pa la Cooperación y el Desenvolvimientu Económicu|OCDE. Pa edaes cimeres a 15 años y un IMC mayor a 30.]] Nel Reinu Xuníu, la encuesta de salú para Inglaterra prediz que más de 12 millones d'adultos y un millón de neños van ser gruesos al 2010 si nun se tomen aiciones.
Nos Estaos xuníos, la prevalencia de sobrepesu y obesidá fai de la obesidá un importante problema de salú pública. Los Estaos Xuníos tien na tasa más alta d'obesidá nel mundu desarrolláu. Dende 1980 al 2002 la obesidá doblóse n'adultos y la prevalencia de sobrepesu criticóse en neños y adolescentes. De 2003 a 2004, "nos neños y adolescentes n'edaes entendíes ente 2 y 19 años, 17,1% tuvieron sobrepesu... y el 32,2% de los adultos de 20 años y mayores fueron gruesos". La prevalencia nos Estaos Xuníos sigue n'aumentu.
En China, l'ingresu permediu amontóse debíu al boom económicu, la población de China empecipió apocayá un estilu de vida más sedentariu y coles mesmes empezó a consumir alimentos más ricos en caloríes. Dende 1991 al 2004 el porcentaxe d'adultos con sobrepesu o obesidá amontar dende'l 12,9% al 27,3%.
La obesidá ye un problema de salú pública y política de vida la so prevalencia, costos y carga. La prevalencia decida foi aumentando de cutio por dos décades. Esti repentín aumentu na prevalencia d'obesidá ye atribuyíu a factores del mediu ambiente y de la población más qu'a un comportamientu individual y biolóxico debíu al aumentu rápido y continuo nel númberu d'individuos con sobrepesu y obesidá.
Esperanza de vida
Un estudiu realizáu a persones mayores de cuarenta años d'edá pol Framinghan Heart Study de 1948 a 1990 reveló que naquellos pacientes con sobrepesu (IMC de 24 a 29.9 kg/m²) non fumadores tuvieron una esperanza de vida menor a la media de 3,3 años pa les muyeres y 3,1 años pa los homes. En pacientes gruesos (IMC mayor a 30 kg/m²) non fumadores llograron 7,1 años menos nes muyeres y 5,8 años menos nos homes. Los pacientes gruesos fumadores tuvieron una esperanza de vida menor a la media de los fumadores non gruesos de 7,2 años pa les muyeres y 6,7 años pa los homes y en comparanza a la media de los que nun fumaben y yeren de pesu normal foi una diferencia de 13,3 años pa les muyeres y 13,7 pa los homes.
Factores del mediu ambiente
Mientres frecuentemente podría paecer obviu por qué un ciertu individuu engorda, ye más difícil entender por qué'l pesu permediu de cierta sociedá tuvo apocayá aumentando. Ente que les causes xenétiques son centrales pa entender la obesidá, éstes nun pueden esplicar dafechu por qué una cultura en gorda más qu'otra.
Esto ye más notable d'Estaos Xuníos. Nos años xustu dempués de la Segunda Guerra Mundial hasta 1960 el pesu permediu per persona amontóse, pero pocos fueron gruesos. Nos dos y media décades dende 1980, la crecedera na tasa d'obesidá aceleróse marcadamente y esta cada vegada más convirtiéndose nun problema de salú pública.
Esiste un númberu de teoríes pa esplicar la causa d'esti cambéu dende 1980. La más creíble ye la combinación de dellos factores.
Polítiques y midíes de salú pública
thumb|250px|Les sielles extra anches, tán disponibles anguaño en dellos centros pa l'atención de pacientes gruesos. Les respuestes en salú pública y política a la obesidá busquen entender y correxir los factores ambientales responsable por cambeos na prevalencia de sobrepesu y obesidá nuna población. La vecindá y el sobrepesu son anguaño primero de too problemes políticos nos Estaos Xuníos. Les soluciones polítiques y de salú pública busquen camudar los actores del mediu ambiente que promueven les caloríes trupes, el consumu d'alimentos baxos en nutrientes y que inhibe l'actividá física.
Nos Estaos Xuníos, la política enfocóse primero de too nel control de la obesidá na niñez la cual tien les implicaciones más series en salú pública al llargu plazu. Los esfuercios fueron dirixíos a escueles clave. Esisten esfuercios en procesu pa reformar el programa Federal de reembolsu de comíes, llindar el marketing d'alimentos a los neños y prohibir o llindar l'accesu a bébores adulzaes con azucre. N'Europa, la política enfocóse en llindar el marketing a los neños. Hubo un enfoque en nivel internacional sobre la política rellacionada col azucre y el rol de les polítiques agrícoles na producción d'alimentos que producen sobrepesu y obesidá na población. Pa confrontar l'actividá física, los esfuercios dirixiéronse a esaminar la zonificación y l'accesu parques y rutes segures nes ciudaes.
Nel Reinu Xuníu, un reporte del 2004 pol Real Colexu de Médicos, la Facultá de Salú Pública y el Real Colexu de Pediatría Salú Infantil tituláu "Almacenando problemes", siguíu por un reporte del Comité de Salú de la Cámara de los Comunes, sobre l'actu de la obesidá sobre la salú y la sociedá nel Reinu Xuníu y posibles acercamientos al problema. Nel 2006, l'Institutu nacional pa la salú y l'excelencia clínica (National Institute for Health and Clinical Excellence), publicó una guía sobre'l diagnósticu y manexu de la obesidá según les implicaciones polítiques pa les organizaciones non asistenciales tales como los Conceyos. Un reporte del añu 2007 producíu por Sir Derek Wanless pa la Fundación del Rei, alvirtió que nun siendo qu'aiciones adicionales sían tomaes, la obesidá tienen la capacidá pa paralizar el Serviciu Nacional de Salú dende'l puntu de vista financieru.
Consecuencies non médiques
Amás de la medría n'enfermedá y mortalidá esisten otres implicaciones pal actual enclín mundial a la obesidá. Ente estes tán:
Zarzalejo
Zarzalejo ye un conceyu d'España perteneciente a la Comunidá de Madrid. Zarzalejo, ye un pequeñu conceyu asitiáu na Sierra Oeste de Madrid. En tiempos pasaos llugar de recréu y descansu del monarca Felipe II, y cantera de la que s'estrayxo'l granitu col que se llevantó'l Monesteriu de San Lorenzo de El Escorial.
Símbolos
left|120px|Representación heráldica del blasón L'escudu heráldicu y la bandera que representen al conceyu fueron aprobaos oficialmente en 1988. El blasón que define al escudu ye'l siguiente:
La descripción testual de la bandera ye la siguiente:
Xeografía
términu municipal de Zarzalejo llinda al norte col de Santa María de la Alameda y San Lorenzo del Escorial, y al sur y oeste col de Robledo de Chavela. Tien una estensión de 20,2 km², a los que se suelen sumar los 0,4 km² de la Devesa de Navalquejigo, perteneciente históricamente a Zarzalejo, a pesar de ser más cercana a la población de Fresnedillas de la Oliva. left|230px|Estensión del términu municipal na Comunidá de Madrid
Zarzalejo partir en dos nucleos: enriba, el pueblu antiguu; embaxo, La Estación, nucleu tradicionalmente conocíu como Los Payares. El primeru, estructurado en redol a la Plaza de la Constitución y la ilesia, foi'l primer allugamientu escoyíu por Felipe II pa construyir el Monesteriu d'El Escorial, dada la cercanía a les canteres de piedra de les fasteres de les Machotas. La Estación ye más recién y nos últimos años tuvo una crecedera singular, cola construcción de numberosos chalés.
Na carretera que xune los dos nucleos construyóse un mirador escontra'l valle, d'antiguo ocupáu por güertos y güei cubiertu de praos nos que crecen fresnedas y melojares.
El so términu forma parte del Territoriu Históricu de "El Escorial: Monesteriu, Sitiu y Redolada Natural y Cultural", declaráu Bien d'Interés Cultural pola Comunidá de Madrid, por aciu decretu 52/2006.
Historia
thumb|Serranos de Zarzalejo, grabáu publicáu nel [[El Muséu Universal en 1858.]] El nome del pueblu derivar de la gran cantidá d'artus que pueblen la redolada.
Los asentamientos humanos más antiguos paecen remontase a la Edá del Bronce, de la que daten restos cerámicos decoraos provenientes de la Machota Alta y les canteres de granitu.
La primer noticia histórica que se tien del pueblu ye del sieglu XII, cuando Zarzalejo foi conquistáu y repobláu por caballeros cristianos provenientes de Segovia, ya incorporáu al sexmo de Casarrubios del Monte. Los sexmos fueron una división alministrativa circunstancial que, nun principiu, equivalíen a la sesta parte d'un territoriu determináu, nesti casu l'acabante crear Comunidá y Tierra de Segovia. Nel sexmo de Casarrubios taben incluyíes otres poblaciones del sur de Segovia, oeste del actual Madrid y norte de Toledo. La cabeza del mesmu yera'l Señoríu de Casarrubios (nucleu asitiáu anguaño en Toledo) y Zarzalejo dependía direutamente de Robledo de Chavela.
Zarzalejo collaboró na construcción del Monesteriu d'El Escorial apurriendo materies primes y artesanos, canteros particularmente.
En 1834 nació na localidá'l pintor Vicente Palmaroli, pintor de corte y direutor del Muséu del Prado.
Demografía
El conceyu, que tien una superficie de 20,63 km², cuenta según el padrón municipal pa del INE con  habitantes y una densidá de  hab./km².
Patrimoniu cultural y natural
La plaza de la Constitución ye'l centru de xunta del pueblu de riba; nella asítiase'l conceyu y hai dellos chigres con terraza. En tol perímetru de la plaza pueden vese bloques verticales de granitu furaos, llamaos talanqueras, que sirven de suxeción a les travieses de madera que cierren la plaza (d'antiguo cerrada pa la feria de ganáu y anguaño pa celebrar corríes de toros mientres les fiestes).
Ilesia de La nuesa Señora de l'Asunción, edificada en 1955.
Mui cerca, el Mirador del Guijo, empobináu escontra'l suroeste, apurre escelentes vistes de les deveses. Na so redoma pueden trate cases rurales d'estructura y construcción tradicionalmente serrana.
Na carretera que va escontra'l Puerto de la Cruz Verde (1251 msnm, a 5 km), atópase la 'ilesia parroquial de San Pedro Apóstol, reedificado en 1619, fecha qu'apaez grabada na clave de la bóveda. Ta fecha en piedra de sillería y destaquen la so formosa torre y los adornos esféricos d'ascendente herreriano qu'afaten el conxuntu. La nave cubrir con bóveda de cañón; a los pies llevanta'l coru, al que se xube por una escaleruca de piedra.
Na mesma carretera atópase'l Cañu Viejo, fonte del sieglu XVIII construyida en granitu; xunto a ella atopamos el Monumentu al Canteru, talláu igualmente en granitu y dedicáu al tradicional gremiu de la cantería del pueblu. El Cañu Nuevu ye un pilón rectangular de dos caños, talláu en piedra granítica en 1850 y asitiáu nel parque del mesmu nome.
A la entrada del pueblu esíbese un fragmentu del acueductu de Segovia, monumentu qu'apaez coles mesmes nel escudu d'armes del conceyu, como testigu de l'antigua pertenencia de Zarzalejo al sexmo de Casarrubios del Monte (los sexmos, como s'esplicó enantes, fueron una división alministrativa tradicional de l'actual provincia de Segovia, que daten del sieglu XIV).
Calzada romana asitiada na llende oriental col términu d'El Escorial. Namái pueden apreciase dellos tramos d'esta vía. Nos tramos que permanecen, pueden apreciase grandes lloses de piedra sobre'l suelu y bloques puestos de pies pa delimitar el so anchor. Créese qu'ésta podía xunir cola Calzada Romana conocida como Vía Antenina que s'estendía ente Titulcia y Segovia.
Anque menos estructurado, el barriu de La Estación ufierta tamién prestosos paseos y rutes como la que siguiendo la vía del tren va hasta Robledo de Chavela, o la qu'enllaza con Fresnedillas. De mayor valumbu ye la ruta d'Aportar (18 km), que traviesa los dos nucleos, percuerre les tendalaes de la Cruz Verde, la Hinojera y el Chicharrón, y xube al Picu del Flaire, dende'l que se tienen inmeyorables vistes de San Lorenzo de El Escorial y tou la redolada.
Educación
En Zarzalejo hai:
Cultura
Escuela de Cantería * Casa de la Cultura * Coru Canto Líbero
Turismu
Zarzalejo ufierta a los sos visitantes trés agospiamientos:
Chigres y restoranes en Zarzalejo-Estación: La Figal Restorán El Duque * La Zarzamora
Chigres y Restoranes en Zarzalejo-Pueblu: La Cogorda Verde con Puntitos
Medios de tresporte
La llocalidá dispón d'estación ferroviaria na llinia de rexonales R1 Madrid-Ávila. Estación: Zarzalejo.
Koji Noguchi
Koji Noguchi (野口 幸司, ) ye un ex-futbolista xaponés.
Cortevaix
Cortevaix ye una comuña francesa del departamentu de Saona y Loira, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
51 Nemausa
51 Nemausa ye l'asteroide númberu 51 de la serie, descubiertu dende Nimes el 22 de xineru de 1858 por A. Laurent.
San Llorente
Historia
La hestoria de San Llorente encuadrar na hestoria de la Contorna de Peñafiel, de Curiel de Duero y el Valle del Cucu. El pueblu prerromanu de la zona fueron los vacceos.
La hestoria altomedieval arrinca tres la victoria de Ramiro II na Batalla de Simancas 19 de xunetu - 939. Tres esta batalla'l rei premia a unu de los sos aliaos, el primer Conde de Monzón Ansur Fernández, coles tierres de Peñafiel y Cuéllar. A partir d'entós Ansur Fernández repobló esta zona, quedando incluyíes dientro del Condáu de Monzón (Palencia). El condáu pasó al so fíu Fernando Ansúrez nel 950. Al morrer Fernando Ansúrez asocedió-y el so hermano Teresa y el sobrín de Fernándo Ansúrez: Ramiro III.
Muertu Ramiro III, el condáu pasa al conde de Castiella García Fernández y los sos socesores. Tres la muerte ensin descendencia del últimu conde de Castiella, pasó a Sancho III de Navarra, por tar casáu con doña Mayor de Castiella (hermana del últimu Conde de Castiella.). Cuando muerre Sancho III el Condáu de Castiella pasó al so segundu fíu, Fernando Sánchez que más tarde se coronara en Llión como Fernandu I. Nesti momentu sume'l Condáu de Monzón como entidá y forma parte de la corona.
Eclesiásticamente el Condáu de Monzón perteneció nesta dómina al obispáu de Palencia y na dómina de pertenencia al Condáu de Castiella pudo pertenecer al obispáu de Muño.
El sieglu XIX hubo dos acontecimientos que camudaron les propiedaes agrícoles: La Desamortización de Mendizábal (1836-1853) y la Desamortización de Madoz (1855 a 1868). Ver Historia del Campu de Peñafiel.
En 1952 dexó de pertenecer al obispáu de Palencia y pasó la diócesis de Valladolid.
José Ramón Álvarez Rendueles
José Ramón Álvarez-Rendueles Medina ye un economista asturianu.
San Llorente
Historia
Nel censu de Pascual Madoz (1845-1850) consten los siguientes datos:
José Ramón Tuero del Prado
José Ramón Tuero del Prado ye un políticu español. Ye Direutor Xeneral de Deporte nel Gobierno d'Asturies dende 2012.
San Llorente
Redolada natural
San Llorente del Valle ye'l pueblu asitiáu a mayor altitú (889m) de los cinco que componen el Valle del Cucu. El puntu más altu ye La Revilla (920m) y el siguiente ye El Quemáu (915m). Tien trés ambientes naturales: El pandorial, el valle y el monte.
José Ramón Álvarez Rendueles
Biografía
Abogáu y doctor en ciencies económiques pola Universidá Complutense de Madrid, y profesor mercantil pola Escuela de Xixón.
José Ramón Tuero del Prado
Ye diplomáu en maxisteriu, especialidá educación física, pola Universidá de Lleón.
San Llorente
Redolada natural
El pandorial tien fecha la concentración parcelaria, cultívase principalmente cebada, trigu, xirasol; ye llanu y chiscáu de majanos (montones de piedres).
José Ramón Álvarez Rendueles
Biografía
En 1964 ingresó nel Cuerpu de Téunicos Comerciales y Economistes del Estáu, siendo caderalgu d'Universidá dende 1973.
José Ramón Tuero del Prado
Biografía y trayeutoria política
En Mansilla de les Mules encabeza la candidatura del PSOE nesti conceyu lleonés nes eleiciones municipales españoles de 1995, quedando la Corporación Municipal compuesta por 5 conceyales del PP, 2 del PSOE, 1 de la UPL y 1 d'IX. Nesos años, tamién ye responsable del Departamentu de Mocedá de la FSP d'UXT de Lleón.
San Llorente
Redolada natural
El Valle apenes tien relevancia na economía agrícola, na actualidá hai güertes abandonaes na so mayoría, dalgún frutal, chopos y llameres. Parte de les fasteres de los valles fueron cultivaes antes de la mecanización, dempués abandonóse'l so cultivu. Hai unos pocos años fueron repoblaes con pinos que poles escases agües y la mala calidá de la tierra caliar les plantes de pinu desenvolviéronse pocu. Per otra parte l'abandonu mayoritariu del cultivu y l'ausencia de llendo nel valle dio llugar a una trupa maleza que torga'l tránsitu pol valle salvu'l camín principal. El Valle empieza nuna fonte de dos caños en Jarrubia asitiada a 1,5km del pueblu.
José Ramón Tuero del Prado
Biografía y trayeutoria política
Nes eleiciones municipales españoles de 1999, el PSOE gana per primer vegada na hestoria democrática de Mansilla de les Mules, gracies a les sos 5 conceyales, el PP 3 y la UPL, 1, y Tuero convertir n'alcalde con apenes 28 años. Nesi mandatu foi vocal de la comisión de Circulación y Tresportes de la Federación Española de Conceyos y Provincies, lo mesmo que de la Comisión de Vivienda de la Delegación Territorial de Lleón de la Xunta de Castiella y Lleón.
José Ramón Álvarez Rendueles
Biografía
Foi Xefe d'Estudios del Plan de Desenvolvimientu (1970-73), secretariu téunicu y subsecretariu del Ministeriu de Facienda (1973-76), secretariu d'Estáu d'Economía (1977-78), gobernador del Bancu d'España (1978-84) y presidente del Bancu Zaragozanu (1986-1997).
José Ramón Tuero del Prado
Biografía y trayeutoria política
Nel añu 2000, cuando José Luis Rodríguez Zapatero vence nes primaries del Congresos Federal del PSOE, ésti dexa vacante la Secretaría Xeneral del PSOE lleonés provincial. Ramón Tuero, xunto a otros cuatro alcaldes nuevos de la provincia (Santovenia de la Valdoncina, Santa Cristina de Valmadrigal, Castrocalbón y Llamas de la Ribera) encabeza una llista alternativa a la "oficial" y llévase el 31 % de los votos de los delegaos del IX Congresu Provincial del Partíu Socialista de Lleón. El candidatu ganador foi Miguel Martínez Fernández, alcalde de San Andrés del Rabanedo.
San Llorente
Redolada natural
El monte (906m) ye una zona de minifundiu dedicáu a la cebera entrepolada nun monte d'encines. L'empiezu del monte ta a 2km del pueblu y llégase en travesando términu municipal de Corrales. Dende una la cercana fonte de Honsequilla (2,2km) vese Corrales de Duero no fondero del valle. Al oeste del monte hai otru valle que conduz a Valdearcos de la Vega. Al empiezu d'esti valle ta la Fonte de San Bartolomé (3km) (nacencia del regueru Congosto).
José Ramón Tuero del Prado
Biografía y trayeutoria política
Nes eleiciones municipales españoles de 2003, el PSOE vuelve ganar en Mansilla de les Mules, con 4 conceyales, los mesmos que'l PP y 1 de la UPL. Ramón Tuero sigue d'alcalde hasta que perdió'l sofitu d'UPL, dexando l'alcaldía en setiembre. poco dempués dexa'l so escañu de conceyal, en 2004, pa incorporase como asesor al Grupu Municipal Socialista del Conceyu de Xixón, por decisión del secretariu xeneral del PSOE de Xixón, José Manuel Sariegu.,
José Ramón Álvarez Rendueles
Biografía
Nel ámbitu empresarial asturianu, foi presidente de los estelleros Xuliana Constructora Xixonesa y conseyeru d'Uninsa, Ensidesa y Hunosa. Foi'l primer presidente de la Fundación pa la Investigación Científico y Téunico (FICYT) del Principáu d'Asturies.
Catedráticu de Facienda Pública na Universidá Autónoma de Madrid, Álvarez-Rendueles, patronu de delles fundaciones, algamó la vicepresidencia mundial d'Arcelor y la presidencia d'Aceralia (1997) y de Peugeot España, siendo nomáu tamién conseyeru d'Asturiana de Zinc, de Holcim y de Sanitas na qu'anguaño ye presidente. Ente 1977 y 1978 foi Secretariu d'Estáu pa la Coordinación y Programación Económiques.
Escoyíu presidente de la Fundación Príncipe d'Asturies en marzu de 1995, desempeñó esti cargu hasta abril de 2008, sustituyéndo-y el tamién economista Matías Rodríguez Inciarte.
San Llorente
Redolada natural
El Camín Real de Burgos ye una cañada pecuaria histórica que traviesa San Llorente. Dicha cañada utilizar pa l'alzada del ganáu ente Burgos y Peñafiel. Esti camín vien de Curiel onde se conoz col nome Cantones. El Camín Real de Burgos empónse travesando'l términu municipal de Villaescusa escontra Guzmán.
José Ramón Tuero del Prado
Biografía y trayeutoria política
Ye incluyíu na candidatura eleutoral del PSOE nes eleiciones municipales d'España de 2007 en Xixón y en siendo escoyíu conceyal, ye nomáu pola alcaldesa socialista Paz Fernández Felgueroso como Conceyal delegáu de Deportes y Presidente del Patronatu Deportivu Municipal. Repite como conceyal en Xixón nes eleiciones municipales d'España de 2011, hasta qu'en xunu de 2012 ye nomáu Direutor Xeneral de Deporte del Gobierno del Principáu d'Asturies presidíu por Javier Fernández Fernández y dexa l'acta de conceyal.
José Ramón Álvarez Rendueles
Biografía
Ente otres condecoraciones, tien la gran cruz de la Orde del Méritu Civil, la Lexón d'Honor de Francia, la gran cruz del Méritu Civil d'Italia, la Cruceiro do Sur de Brasil, la Couronne de Chêne de Luxemburgu y la gran cruz de la Orde d'Isabel la Católica. Tamién ye fíu predilectu d'Asturies.
San Llorente
Redolada natural
La Cueva tamién llamada Puentecilla ye una zona del pueblu asitiada nuna fastera del valle cubierta en parte por encina que nel so día tuvo dedicada al cultivu de la vide, frutales (almendrales, zrezales). Estos cultivos tán na so mayoría abandonaos. El nome vien d'una cueva natural qu'esiste a lo cimero de la fastera escontra'l final del camín que traviesa esta zona.
José Ramón Álvarez Rendueles
Biografía
Ye académicu correspondiente pa Madrid na Real Academia de Ciencies Económiques y Financieres dende 1986.
José Ramón Tuero del Prado
Rellación col deporte
José Ramón Tuero, empecipia los sos primeros pasos nel deporte, xunto a les sos hermanes como nadadores de les Escueles Deportives del Club Natación Santa Olaya. Darréu, xuega nos equipos infantil y xuvenil del Revillaxixéu Club de Fútbol. Una vegada concluyida la so etapa xuvenil, toma contautu con deportes variaos como l'axedrez, el triatlon, la vela o'l badminton. Fórmase como monitor d'estos trés últimos deportes al igual que de aeróbic o pádel. Tamién participa como voluntariu nes olímpiadas de Barcelona 92. Nel so periplu lleonés, xuega nueve temporaes (dende 1995 hasta 2004) nel equipu de fútbol rexonal, Mansilla Club de Fútbol. Remata dos Ironman en Lanzarote, nos años 2000 y 2004. Y anguaño, sigui practicando deporte regularmente según en carreres populares de distintes distancies y forma parte del equipu master de Natación del Club Natación Santa Olaya.
San Llorente
Redolada natural
La Carbayera ye una fastera de carbayos qu'empieza en Fonte de Los Enfermos. Tien unes 6,5Hai de carbayos. Embaxo de la fastera yá s'entemecen los carbayos con llameres y chopos. Enriba de la Carbayera pasa la llinia d'alta tensión de 400 kVoltios. La llinia vien de la Mudarra, Cigales, Piñel de Abajo y depués continua escontra Aranda de Duero, San Esteban de Gormaz, Cariñena y acaba na Central Térmica de Escatrón, xunto al ríu Ebro na provincia de Zaragoza.
thumb|Les Henaras, Fonte La Fraila, Yeres, Carbayeda, La Revilla. thumb|left|San Llorente dende La Carbayera. thumb|San Llorente, Frontón, Depósitu d'Agua, Almacenes, Camín Real de Burgos, Enrío. thumb|left|Monte de San Llorente. thumb|Lanchares Bodegues fundíes. Lanchares.
El Valle naz nuna fonte llamada Jarrubia pero tamién conocida por Isarrubia. De la mesma el topónimu Isarrubia provién d'un pobláu medieval abandonáu del que queda una paré llevantada de la so ilesia (Ilesia Rubia). Nun consta cuándo sumió nin el motivu. Como muerte la ilesia parroquial cuenta con una imaxe de la Virxe del sieglu XIII. El regueru que naz llámase Conceyu (tamién llamáu Regueru del Cucu) y desagua nel ríu Duero nel términu municipal de Bocos. Otres fontes reseñables son:
Cercanu a Jarrubia ta'l Bochinche del Quemáu (914m) onde s'instaló una torre de midida de vientos d'unos 30 metros d'altor. San Llorente por tar asitiáu nun altu ye un llugar bastante airosu. La economía básase na agricultura, na ganadería (3 recielles d'oveyes (2009)) y un incipiente turismu rural. Los primeros poblamientos altomedievales teníen como principal recursu a la ganadería.
Anque ta arrodiáu pola Ribera del Duero, la vide apenes se cultiva por cuenta del so clima que ye demasiáu fríu. Na Puentecilla hai parceles pequeñes con vides pa autoconsumo.
Patrimoniu
thumb|250px|Bodegues abandonaes.
L'edificiu más importante de la población ye la ilesia gótica del sieglu XVI.
Magar n'otres fontes esta ilesia apaez como "El Salvador". La fiesta de San Pedro yá nun se celebra'l 29 de xunu, foi treslladada a la última fin de selmana de xunetu por que nun coincida cola dómina de recueya de la cebera.
La ilesia ta na Plaza Mayor ye de sillería, tien tres naves d'arcos apuntaos y una torre con tres campanes rematada con una espadañuela que tien una pequeña campana. La ilesia ye l'edificiu qu'apodera toles vistes del pueblu. Los retablos de la ilesia son barrocos (sieglu XVII) salvu unu pintáu d'azul. El retablu mayor tien tables pintaes de la escuela palentina del sieglu XVII (San Llorente dependió del obispáu de Palencia hasta 1952). Les tables tienen imáxenes de la Virxe col Neñu, San Bartolomé, San Andrés y la Crucifixón.
La ilesia tien tres naves cubiertes con bóveda de crucería con terceletes. Na entrada hai un bautisteriu nuna capiya de la entrada. La capiya mayor tien bóveda estrellada.
La torre del reló tien l'escudu de la llocalidá. L'escudu tien dibuxáu un carbayu.
El Conceyu ta na Plaza Socarrena. Nesi edificiu destaca la Torre del Reló fecha de lladriyu. El serviciu médicu ta nuna sala del conceyu.
El pueblu tien bodegues escavaes que nel so día sirvieron pal caltenimientu de vinos y d'alimentos (pataques). Anguaño tán na so mayoría abandonaes. Coles mesmes hai dalguna bodega moderna qu'amás de la escavación destinada pal caltenimientu de vinu cunten con un salón pa merendar (merenderu).
Les eres del pueblu dedicaben antes de la mecanización del campu a les xeres de la recueya de la cebera. Anguaño construyéronse nes eres numberoses naves pal almacenamientu de les colleches y de la maquinaria.
El platu de fiesta tradicional ye'l mesmu que'l de tola zona de Peñafiel: El lechazo al fornu (tradicionalmente calecíu con sarmientos).
José Uría y Uría
José María Uría y Uría foi un pintor asturianu.
Biografía
Empecipióse como discípulu d'Antonio Fernández Cueves. Formar mientres diverses estancies n'Asturies, Madrid, na Escuela de San Fernando, y Roma ente 1883 y 1890. En Madrid tuvo aprendiendo nel taller de Salvador Martínez Cubells. Al empiezu de la so carrera dedicar a pintures de calter históricu (influyíu por Diego de Velázquez o Francisco Pradilla) como Príncipe Don Carlos y El Duque d'Alba. Les sos pintures El Campu de San Francisco, Antes de Dar el sí o Lope de Vega nel campusantu son dalgunes de les obres coles que participó n'esposiciones internacionales llogrando gran reconocencia. Empieza a cultivar la temática industrial influyíu pol ambiente asturianu, con interiores de fábriques y talleres como Dempués de la fuelga o Yera de machaqueo en Duro Felguera. Darréu, va dedicar a la semeya y más tarde a los paisaxes, especialmente d'Asturies y Lleón. Dalgunes de les sos obres, como L'arcu del rei Castu, atopar nel Muséu del Prado. Cofundó xunto con Rafael Zamora y Pérez de Urría, marqués de Valero Urria, la Sociedá Filarmónica d'Uviéu. Foi padre del historiador Juan Uría Ríu.
Cathy Ladman
Cathy Ladman ye una comediante en vivu xudía d'Estaos Xuníos, escritora de guiones y actriz.
Apaeció nel so propiu espaciu de la serie One Night Stand y foi convidada en The Tonight Show en nueve causes. Yá apaeciera en delles películes como Don't Tell Mom the Babysitter's Dead (1991), My Fellow Americans (1996), White Oleander (2002), "What Planet Are You From? (2000)" y Charlie Wilson's War (2007), na serie de televisión Roseanne, Dr. Katz, Professional Therapist, Caroline in the City y Everybody Loves Raymond.
Ganó'l American Comedy Award en 1992.
La so comedia, según describir ella mesma ye: "self-probing, anxiety-venting vehicle" for "exposing personal neurosis". Trabaya nun show llamáu Does This Show Make Me Look Fat?
Ríu de les Perlles
El ríu de les Perlles, río Perlla (, portugués: Rio das Pérolas, inglés: Pearl River), y menos comúnmente llamáu ríu Guangdong (o río Guangdong) ye'l tercer ríu más llargu de los qu'escurren íntegramente por China, tres el Yangtsé y el ríu Mariellu, y el segundu en caudal dempués del Yangtsé.
Escurre por partir sur de China en direición oeste-esti y desagua nel mar de la China Meridional, ente Ḥong Kong y Macáu. El so cursu inferior y distributarios formen el delta del ríu de les Perlles.
Xeografía
thumb|left|Mapa de la rexón del delta El ríu de les Perlles recibe'l so nome por una isla, de sable o piedra, alcontrada nel mediu del ríu llamada "perlla del mar" (海 珠). Esta islla atópase agora en tierra firme, debíu al cambéu de cursu del ríu. Esiste una lleenda bien antigua en China que cunta como cuatro dragones, ente los que s'atopaba'l Dragón Perlado (珠 龙, zhulong) ayudaron a unos llabradores rociando con agua del Mar del Este los sos campos por que crecieren los sos cultivos, y l'Emperador de Jade, al ver esto, entartalló a los cuatro dragones poniendo un monte enriba de cada unu, convirtiéndose los dragones nos ríos más grandes de China (corresponderíen al ríu de les Perlles, el ríu Yangtsé, el ríu Mariellu y el Heilongjiang).
El ríu formar pola converxencia del ríu Xi (Xi Jiang o ríu del oeste), el ríu Bei (Jiang Bei o ríu del norte) y el ríu Dong (Jiang Dong o ríu del este), na provincia de Yunnan. Flúi en direición este al traviés de les provincies y rexones autónomes de Guizhou, Guangxi, Hunan, Jiangxi y Guangdong. Nesta última provincia, el ríu desagua nel mar de la China Meridional formando un gran delta nel que ta la ciudá de Guangdong.
El delta del ríu de les Perlles ye una de les zones económicamente más prósperes de China. A entrambos llaos del mesmu atopen les antigües colonies europees de Ḥong Kong y Macáu, anguaño rexones alministratives especiales de China con una economía bien desenvuelta y cada vez más interrelacionada col restu de la zona del delta.
L'estuariu, Bocca Tigris, ye regularmente dragáu con cuenta de caltenelo abiertu pa los barcos oceánicos. Créese que'l ríu de les Perlles ye una de les víes fluviales más contaminaes del mundu.
Cruces sobre'l ríu
Los principales cruces sobre'l ríu de les Perlles son: Ponte Humen del ríu de les Perlles
Amás, una llinia de d'alta tensión de 500 kV, suspendida de trés de les más altes torres nel mundu, los pilones d'encruz del ríu de les Perlles, crucia'l ríu cerca de la so desaguada.
Tributarios
El ríu camuda munches vegaes de nome nos distintos tramos o seiciones del ríu principal. Son los siguientes:
Santana (Lluanco)
Santana ye un barriu de la parroquia de Lluanco nel conceyu asturianu de Gozón.
Alcuéntrase a 0,50 km de Lluanco, la capital del conceyu, a un altor mediu de 90 msnm y tien una población de.
Coublanc (Saona y Loira)
Coublanc ye una comuña francesa del departamentu de Saona y Loira, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Cuzco
Cuzco (en Perú usen davezu Cusco, en quechua sureñu: Qusqu o Qosqo, pronunciáu Alfabetu Fonéticu Internacional) ye una ciudá del sureste de Perú allugada na aguada oriental de la cordal de los Andes, na cuenca del ríu Huatanay, afluente del Vilcanota. Ye la capital del departamentu del Cuzco y, amás, según ta declaráu na constitución peruana, ye la capital histórica» del país.
Toponimia
thumb|280px|Cais del centru. thumb|280px|Llume nocherniego d'esta ciudá.
La forma orixinal del topónimu, tal foi atopáu del quechua cuzqueño de la dómina de la conquista del Imperiu Inca, tien de ser, como nel quechua cuzqueño actual, /qusqu/ Alfabetu Fonéticu Internacional. Envalórase que'l topónimu tuvo un orixe aimaraico, de la frase qusqu wanka ('peñón de la curuxa') a partir de la lleenda de los hermanos Ayar, onde Ayar Auca ocupa'l sitiu del Cuzco volando coles sos propies ales pa posase sobro un peñón de la zona y conviértese nuna marca d'ocupación litificándose:
Esti nome foi perdiendo la so etimoloxía na conocencia popular, escureciéndose, como'l mesmu Betanzos tamién cita:
Una etimoloxía dafechu distinta foi propuesta pol Inca Garcilaso de la Vega, quien afirma que:
Esta versión mitificóse nel folclor de la rexón; sicasí, toma les mesmes idees del mitu del Ónfalos de Delfos, al igual que fixera'l dominicu Diego Durán en Historia de les Indies de Nueva España ya Islles de Tierra Firme, esta vegada pal topónimu de Méxicu, pal citáu autor, 'l'embelicu y el corazón del mundu'. Los filólogos contemporáneos consideren errada la etimoloxía ufiertada pol Inca Garcilaso de la Vega Inca y, magar el significáu orixinal y l'etimoloxía del topónimu entá tán en disputa, polo xeneral acepten qu'estos probablemente nun son d'orixe quechua, y consideren la hipótesis aimarista como la más aceptada.
Historia de la grafía del topónimu y moderna diverxencia ortográfica
thumb|280px|right|La primer imaxe del Cuzco n'Europa. [[Felipe Guamán Poma de Ayala. Primer nueva corónica y bon gobiernu.]] thumb|right|280px|El topónimu con una [[s llarga (Cuʃco) nun mapa de 1597 de Cornelius van Wytfliet.]] La forma orixinal n'español del topónimu ye ⟨Cuzco⟩, que correspuende a la forma en que los conquistadores entendieron, entendiendo la uvular oclusiva como la velar castellana /k/ (representáu cola lletra ⟨c⟩),  como /o/ castellana (⟨o⟩) y  como /o̞/ castellana (⟨o⟩); de la mesma manera qu'escribieron ⟨Méxicu⟩ porque d'esta manera representaba la ortografía de la dómina la pronunciación. La escritura con zeta ⟨z⟩ de Cuzco correspuende dafechu al estáu de les sibilantes, tantu en castellán como en quechua cuzqueño de la dómina, y a una pulcra ortografía castellana pal mesmu periodu, de tala forma que escribíase con ⟨z⟩ porque se pronunciaba y non col soníu apical  que tenía entós y entá tien n'español el grafema ⟨s⟩:
Los primeros cronistes apuntaron el nome de la ciudá cuasi invariablemente como <Cuzco> o <Cozco>, que na ortografía española del sieglu XVI, en plenu procesu de reaxuste de les consonantes sibilantes, meyor averar al soníu de Qusqu. Asina, podemos atopar Cuzco nes Reales Cédules de Carlos I, nes cróniques de Francisco de Xerez (1534), en distintos documentos de la Gaceta de Madrid y nos mapes del sieglu XIX (dende 1815) y XX (hasta a lo menos 1976). D'esta forma escrita ye que pasa a los demás idiomes europeos y polo que perdura hasta agora como la forma más usada nel español fuera de Perú. La grafía <Cusco>, sicasí, sí ye conseñada en dellos documentos coloniales, anque ye bien pocu común ente los testos cultos. Puede atopase nos mapes qu'ilustren los anexos Perú nos mapes históricos y ciudá de Pisco nos mapes históricos de los sieglos XVII, XVIII y XIX hasta 1814, adicionalmente al mapa de 1597 qu'ilustra esti artículu (en llatín).
La forma gráfica de <Cuzco> caltúvose como predominante hasta'l sieglu XX. A entamos del sieglu XX, intelectuales locales y limeños, munchos d'ellos influyíos pol indixenismu, como Rafael Larco Herrera, Luis Eduardo Valcárcel, Horacio Urteaga y Carlos Alberto Romero  escribieron testos importantes cola grafía <Cusco>. Na mesma ciudá del Cuzco, por propuesta del Institutu Americanu d'Arte, con sofitu de l'Academia Mayor de la Llingua Quechua, el 12 de marzu de 1971 la Municipalidá emitió una ordenanza onde camudó la forma oficial del conceyu de <Cuzco> a <Cusco>, proscribiendo la forma anterior. En 1986, el Ministru d'Educación de vez, por pidimientu formal del burgomaestre cuzqueño, promulgó un Resolución Ministerial oficializando esta grafía de <Cusco> a nivel del gobiernu central. Esti cambéu produció que nos testos oficiales prefiriérase la nueva escritura a l'antigua. Darréu, el 23 de xunu de 1990, el Conseyu Municipal del Cusco aprueba un nuevu dispositivu, l'alcuerdu municipal nᵘnbsp;078, pol cual dispúnxose: "Instituyir l'usu del nome <Qosqo>, en sustitución del vocablu Cusco, en tolos documentos del Gobiernu Municipal del Cusco".
La escritura <Cusco> tópase xeneralizada anguaño nel Perú y suel ser tenida como la más válida xustamente pola mayor parte de los cuzqueños, magar que dellos filólogos ya investigadores como'l llingüista Rodolfo Cerrón-Palomino considerar apócrifa.
Fundación y dómina incaica
Según la lleenda, Manco Cápac y Mama Ocllo baxaron dende'l llagu Titicaca por conseyu del so padre, el dios Sol. Llanzaron una xavalina d'oru; ellí onde se clavó, fundaron un nuevu pueblu. El llugar escoyíu llamóse Cuzco (Perú).
Por datos arqueolóxicos y antropolóxicos foise estudiando'l verdaderu procesu de la ocupación del Cuzco. El consensu apunta a que, debíu al colapsu del reinu de Tiahuanaco producióse la migración del so pueblu. Esti grupu de cerca de 500 homes estableceríase pasu ente pasu nel valle del ríu Huatanay, procesu que remataría cola fundación del Cuzco. Desconozse la fecha averada, pero gracies a muertes alcuérdase que l'allugamientu onde s'alluga la ciudá yá s'atopaba habitada fai 3000 años. Sicasí, considerando namái'l so allugamientu como capital del Imperiu incaicu (mediaos del sieglu XIII) el Cuzco apaez como la ciudá habitada más antigua de toa América.