cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Anarcocapitalismu
N'español
N'español esiste un importante referente del anarcocapitalismu, axuntu del Ludwig von Mises Institute y esponente de la escuela austriaca, el catedráticu Jesús Huerta de Soto, xunto con esponentes contemporáneos como Miguel Anxo Bastos, Albert Esplugas y dellos miembros y analistes del Instituto Juan de Mariana. Editoriales qu'inclúin nel so catálogu testos del anarquismu lliberal son Unión Editorial y Ediciones Innisfree d'España, y Berru Sagráu d'Arxentina.
Otros idiomes
En portugués puede atopase al Institutu Ludwig von Mises Brasil, en flamencu al Rothbard Instituut y n'italianu importantes miembros del Istituto Bruno Leoni, que xunten y promueven el anarcocapitalismu dende estos institutos.
Exemplos históricos
300px|thumb|Interpretación del sieglu XIX del [[Althing na Mancomunidá Islandesa, na cual autores como David Friedman y Roderick Long consideren qu'esistieron elementos d'una sociedá anarcocapitalista. Les xefatures del clan podíen ser mercaes y vendíes, y nun esistíen monopolios xeográficos, los individuos podíen escoyer voluntariamente la pertenencia a cualquier cla.]] Dalgunos de los teóricos del anarcocapitalismu señalen exemplos históricos que presenten semeyances cola so ideoloxía. Magar se trata de sociedaes extemporáneas a la formulación d'esta doctrina o de procesos sociales non derivaos d'esta filosofía, estos teóricos destaquen situaciones reales onde la proteición de la llibertá y propiedá individuales fueron voluntariamente financiaes primero que provistes pol Estáu al traviés de los impuestos.
La Irlanda celta
Un exemplu frecuente d'una sociedá con carauterístiques anarcocapitalistas ye la Irlanda celta na Edá Media, pol so sistema llegal y de cortes basada en cles a los qu'unu podía afiliase y desafiliarse con llibertá.
La Islandia medieval
Según David Friedman, «les instituciones islandeses medievales tuvieron delles carauterístiques peculiares ya interesantes; podríen ser creaes por un economista chiflado pa probar los algames nos cualos los sistemes de mercáu podríen suplantar al gobiernu na mayoría de les sos funciones fundamentales». Anque nun la califica direutamente como anarcocapitalista, Friedman acota que la Mancomunidá Islandesa ente los años 930 y 1262 presentó «delles carauterístiques» de la sociedá anarcocapitalista —por cuenta de la esistencia d'un sistema llegal senciellu, la seguridá yera dafechu privada y capitalista—, apurriendo delles evidencies de cómo una sociedá d'esi tipu funcionaría. «Entá cuando'l sistema llegal islandés reconocía una ofiensa esencialmente "pública", remanar otorgándo-y a dellos individuos (escoyíos dacuando d'ente los afeutaos) el derechu a llevar el casu y recoyer les multes, encaxando d'esta manera nun sistema esencialmente priváu».
El Vieyu Oeste estauxunidense
Según la investigación de Terry L. Anderson y P. J. Hill, el Vieyu Oeste d'Estaos Xuníos, mientres el periodu que va de 1830 a 1900, tuvo semeyances col anarcocapitalismu una y bones «les axencies privaes aprovíen la base necesaria pa una sociedá ordenada onde la propiedá yera protexida y los conflictos resueltos», y que la perceición popular común de que'l Vieyu oeste yera caóticu y con poco respetu escontra los derechos de propiedá ye incorreuta.
Internet
Pa munchos anarcocapitalistas, por casu los venceyaos al criptoanarquismu, Internet tendría de ser l'exemplu d'una rede de xurisdicciones (con dalguna paecencia a la llei policéntrica) y los conflictos resolveríense basándose na llei común (vease la nueva lex mercatoria). Son tomaos por ellos como metáfora del funcionamientu de la interaición voluntaria (mercáu), una y bones la conocencia que remanen les infinites interaiciones ente individuos que se dan acaldía nel mundu ye bien cimeru a lo qu'enxamás va poder remanar nenguna institución centralizada (vease: conocencia esvalixada).
Crítiques
Les crítiques al anarcocapitalismu entienden delles categoríes: aquelles qu'afirmen que'l anarcocapitalismu nun puede funcionar na práutica; otres qu'afirmen que'l capitalismu precisa un Estáu coercitivo pa esistir (según el minarquismu) y que una sociedá puede ser anarquista o capitalista pero non ambes (según el anarcocomunismu); crítiques xenerales sobre moralidá nel capitalismu y el lliberalismu que pueden aplicase al anarcocapitalismu; y les crítiques utilitaristes qu'afirmen que'l anarcocapitalismu non maximiza la utilidá.
Dende'l minarquismu
Dellos lliberales consideren qu'un sistema capitalista nun podría sobrevivir o nun sería eficiente ensin un Estáu públicu ya imparcial, y que tol sistema xurídicu que protexe al capitalismu veríase amenaciáu al esistir dellos Estaos privaos compitiendo ente sigo. Afirmen asina que'l capitalismu precisa d'un Estáu de derechu pa ser estable.
El anarcocapitalismu foi criticáu, ente otros, por Milton Friedman, quien escribió:
Los objetivistas afirmen que, por cuenta de la ausencia del Estáu, una sociedá anarcocapitalista dexeneraría nuna guerra de toos contra toos». Otros críticos acoten que'l problema de les externalidades fai que seya impráctico el suministru de servicios de proteición nuna sociedá anarcocapitalista.
Una conocida crítica al anarquismu de mercáu llibre ye la de Robert Nozick, quien argumentó qu'un sistema llegal competitivu evolucionaría escontra un gobiernu monopólico, inclusive ensin violar los derechos individuales nel procesu. Dellos anarquistes de mercáu como Roy A. Childs o Murray Rothbard refugaron la conclusión de Nozick (anque Childs subsecuentemente refugó l'anarquismu).
Dende l'anarquismu clásico
L'adopción d'un capitalismu irrestricto xenera una considerable tensión ente anarquistes capitalistes y anarquistes socialistes. La diferencia más importante ye l'escepticismu de los anarquistes socialistes, la caña histórica más conocida del anarquismu clásico, a les propuestes anarcocapitalistas con respectu a la tema de la propiedá privada. Anque per otru llau les semeyances col anarquismu individualista clásicu son más fuertes y ye normal considerar al anarcocapitalismu como'l resurdimientu del anarcoindividualismu (antiestatistes y antiautoritarios voluntaristas dambos).
A pesar de la reconocencia xeneral del anarcocapitalismu como una forma d'anarquismu individualista (vease bibliografía), inclusive por autores que cuestionen esta filosofía, munchos anarquistes pertenecientes específicamente al anarcocomunismu amás lleguen a refugar arelladamente la naturaleza anarquista del anarcocapitalismu, sosteniendo que'l "capitalismu" ye una forma de coaición, daqué incompatible con una sociedá anarquista.
Munchos anarcocapitalistas, per otru llau, sostienen que'l anarcocapitalismu ye la única forma verdadera d'anarquismu. Dalgunos d'ellos afirmen que les formes socialistes d'anarquismu son irreales porque riquen el consentimientu y la benevolencia de tolos integrantes d'una sociedá anarquista, ente que el anarcocapitalismu surde naturalmente uquier que nun esista Estáu y esista llibertá individual. De toes formes, esisten anarcocapitalistas que sostienen que, de ser voluntarios y respetar la propiedá privada, tolos sistemes pueden convivir n'anarquía.
Estabilidá de les sos instituciones llegales
Dos de los más prominentes académicos que dedicaron una reflexón seria a les instituciones llegales esencialmente anarcocapitalistas son Richard Posner, que ye Xuez Federal d'Apelaciones y prolíficu eruditu llegal, y l'economista William Landes. Nel so ensayu de 1975 "The Private Enforcement of Law", alderiquen un previu gedankenexperiment entamáu Becker y Stigler nel cual propúnxose que la execución de la llei sería privatizada y espliquen por qué consideren que tal sistema nun sería económicamente eficiente. Según una respuesta posterior de David Friedman, "Efficient Institutions for the Private Enforcement of Law",
[Landes y Posner argumentaben] que'l sistema priváu tenía falles básiques que lo faía inferior a un sistema públicu ideal sacante poles ofienses que pueden detectase y castigase a un costo cuasi nulu. Almiten que'l sistema priváu podría ser preferible al poco menos qu'ideal sistema públicu que tenemos. Sicasí argumenten que'l predominiu de l'aplicación privada (de la llei) contra les ofienses que son fácilmente detectaes (principalmente ofienses civiles) y la so rareza contra les ofienses que son difíciles de detectar (principalmente les ofienses criminales) suxuren que'l nuesu sistema llegal ye, a lo menos a les traces, eficiente, utilizando en cada casu'l más eficiente sistema. Friedman, sicasí, da en argumentar que "la ineficiencia que Landes y Posner demostraron nes instituciones privaes d'aplicación de la llei que describen puede esaniciase con cambeos menores nes instituciones".
Non ficción
La siguiente ye una llista parcial d'obres esenciales que traten sobre anarcocapitalismu. revolucionariu:
Ficción
Dellos defensores del anarcocapitalismu piensen qu'este foi tratáu en delles obres lliteraries especialmente de ciencia ficción. Unu de los primeros exemplos qu'esponen ye la novela de Robert A. Heinlein The Moon Is a Harsh Mistress (1966), onde l'autor describe lo qu'él llapada "anarquismu racional", anque nun fala sobre'l anarcocapitalismu.
Autores cyberpunk y post-cyberpunk fueron estelaos pola idea de la cayida de la nación estáu. Munches hestories de Vernor Vinge, tales como Marooned in Realtime, describen sociedaes anarcocapitalistas frecuentemente d'una manera favorable. Nes obres Snow Crash y The Diamond Age de Neal Stephenson, Jennifer Government de Max Barry, Down and Out in the Magic Kingdom de Cory Doctorow y The Probability Broach de L. Neil Smith, tamién s'esquicen les idees anarcocapitalistas. La representación cyberpunk d'estes sociedaes puede variar dende lo más aveseo hasta l'optimismu más gociosu y non necesariamente implica daqué específicu sobre los puntos de vista políticos del autor. En particular, Neal Stephenson evita les declaraciones polítiques clares cuando ye confrontado.
Símbolos
Los anarcocapitalistas o anarquistes llibertarios adoptaron símbolos que representen la converxencia de les tradiciones anarquista (non-estáu) y llibertaria (llibre mercáu). Destaca la combinación aurinegra qu'identifica al anarcocapitalismu.
Como una forma d'anarquismu individualista
xi * Sheehan, Sean. Anarchism, Reaktion Books, 2004, p. 39
Rouge-Perriers
Rouge-Perriers ye una comuña francesa del departamentu d'Eure, na rexón de Normandía. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Repertorium Specierum Novarum Regni Vegetabilis, Beihefte
Repertorium Specierum Novarum Regni Vegetabilis, Beihefte (embrivíu Repert. Spec. Nov. Regni Veg. Beih.) foi una revista ilustrada con descripciones botániques qu'editóse en Brasil. Fueron publicaos 131 númberos nos años 1911 hasta 1944, col nome de ''Repertorium Specierum Novarum Regni Vegetabilis. Centralblatt für Sammlung und Veroffentlichung von Einzeldiagnosen neuer Pflanzen. Beihefte. [Edited by Friedrich Fedde]. Berlin''. Foi sustituyida por Feddes Repertorium Specierum Novarum Regni Vegetabilis. Beiheft.
Denver Pyle
Denver Dell Pyle foi un actor d'Estaos Xuníos de cine y televisión. Ye recordáu por interpretar el tíu Jesse en The Dukes of Hazzard.
Primeros años
Pyle nació en Bethune nel condáu de Kit Carson, Coloriáu, fíu de los llabradores Ben H. Pyle (1895-1988) y la so esposa Maude (1899-1985), yera sobrín del periodista Ernie Pyle.Dempués de graduase de la escuela secundaria, Pyle asistió a la universidá pero retirar pa entrar nel mundu del espectáculu. Foi batería d'una banda hasta que los Estaos Xuníos entraron na Segunda Guerra Mundial, cuando s'apuntó na Marina Mercante. Pyle más tarde pretendió ser un veteranu de la Marina de los EE.XX. que fuera mancáu en Guadalcanal, pero en 1991 el Centru Nacional de Records de Personal ( National Personnel Records Center) informó que nun esistíen pruebes de que sirviera dalguna vegada na Marina.
Carrera
El so papel más conocíu de la televisión puede ser la del Tíu Jesse Duke na serie de CBS The Dukes of Hazzard (1979-1985) (146 episodios). En 1975, Walt Disney Productions llanzó una película basada na novela titulada Escape to Witch Mountain. Nesta película de Tony y Tia xugar por Ike Eisenmann y Kim Richards, Deranian Lucas por Donald Pleasence, y el tíu de los neños Bené (a quien ellos creen que s'afogaron nun accidente d'hai enforma tiempu) por Denver Pyle. Amás, Pyle desempeñó'l papel de Mad Jack na serie de NBC La vida y los tiempos de Grizzly Adams (1977-1978) (36 episodios), l'antagonista de Frank Hamer en Bonnie and Clyde (1967), Buck Webb (el padre de Doris Day) mientres les dos primeres temporaes d'El Show de CBS Doris Day (1968-1970), y Briscoe Darling n'El Show de Andy Griffith (1960-1968) (6 episodios). Fixo dalgunes escribir y dirixir pa la curtia vida de Sally oeste de media hora puerco protagonizada por Jeanette Nolan, que se desenvolvió na CBS nel primer semestre de 1974. Tamién apaeció dos veces en Cheyenne Amosar protagonizada por Clint Walker.
Na so vida posterior, Pyle desempeñó papeles secundarios na so mayoría de televisión y retiróse de l'actuación a tiempu completu. El so últimu papel cinematográficu foi la película xunto a Mel Gibson, Jodie Foster y James Garner na película Maverick 1994, interpretando a un xugador de cartes trampes que salta d'un barcu pa caltener la so dignidá en llugar de ser espulsaos. El so últimu papel como actor conocíu foi una represalia de Jesse Duke nel 1997 fixo de la película pa televisión The Dukes of Hazzard: Reunion!.
Filmografía
Como actor The Dukes of Hazzard: Reunion! (25-Abril-1997) Maverick (20-Mayu-1994) Return to Mayberry (13-Abril-1986) Return From Witch Mountain (10-Marzu-1978) Welcome to L.A. (12-Nov-1976) Buffalo Bill and the Indians, or Sitting Bull's History Lesson (24-Xunu-1976) Hawmps! (20-May-1976) The Adventures of Frontier Fremont (14-Jan-1976) Winterhawk (5-Nov-1975) Escape to Witch Mountain (21-Mar-1975) The Legend of Hillbilly John (Feb-1974) Cahill U.S. Marshal (11-Jul-1973) Something Big (1-Dec-1971) 5 Card Stud (31-Jul-1968) Bandoleru! (1-Jun-1968) Bonnie and Clyde (13-Agos-1967) Welcome to Hard Times (1-Mayu-1967) Tammy and the Millionaire (Mayu-1967) Gunpoint (18-Mar-1966) Incident at Phantom Hill (2-Feb-1966) The Great Race (1-Jul-1965) Shenandoah (3-Jun-1965) The Rounders (8-Jan-1965) Black Like Me (20-Mayu-1964) Mail Order Bride (11-Mar-1964) Geronimo (1-May-1962) The Man Who Shot Liberty Valance (22-Apr-1962) The Alamo (24-Oct-1960) Cast a Long Shadow (24-Agos-1959) The Horse Soldiers (12-Jun-1959) Good Day for a Hanging (Jan-1959) China Doll (8-Jun-1958) The Left Handed Gun (7-May-1958) Fort Massacre (May-1958) The Lonely Man (12-Ags-1957) Gun Duel in Durango (1-May-1957) 7th Cavalry (7-Dic-1956) The Naked Hills (17-Jun-1956) Please Murder Me (Mar-1956) To Hell and Back (Agos-1955) Rage at Dawn (26-Mar-1955) Ride Clear of Diablu (1954) Topeka (9-Aug-1953) Desert Passage (30-May-1952) Customs Agent (18-May-1950) Singing Guns (28-Feb-1950) Hellfire (29-May-1949) Red Canyon (1949)
Vida personal
Denver casóse cola so primer esposa, Betty O'Brian (1919-1987) el 4 de xunetu de 1942. Tuvieron un fíu, David Mateo Pyle (16 de setiembre de 1945) y una fía Margaret Maude Catalano (de soltera Pyle, nacida'l marzu de 1949). Denver y Betty divorciáronse'l 9 de xineru de 1957.
Denver casóse cola so segunda esposa, Lucille Martino-Walton (1916-1986) el 11 d'avientu de 1957. Tuvo dos fiyascos al traviés d'esti matrimoniu. Denver y Lucille divorciáronse'l 27 de xunetu de 1963.
Denver casóse cola so tercer esposa Loretta Weston (1958-1997) el 5 de setiembre de 1983. Tuvieron un fíu, Triston Jackson Pyle (nacíu en xunu de 1986). Tuvieron casaos hasta la muerte de Pyle.
Alcoa
Alcoa (nyse: AA) ye una empresa d'Estaos Xuníos, la tercera más grande productora d'aluminiu nel mundu detrás de Rio Tinto-Alcan, y Rusal.
Establecida en Pittsburgh, Pennsylvania en 1888, adoptó'l nome de Aluminum Co. of America en 1907, del cual derívase'l nome actual. Alcoa introdució'l papel aluminiu en 1910 y atopó usos pal aluminiu nes incipientes industries d'aviación y del automóvil.
En 1913 estableció la llocalidá d'Alcoa al este de Tennessee como una comunidá industrial. Una normativa federal antimonopolio de 1945, obligó a la empresa a vender la so filial canadiense (anguaño Rio Tinto Alcan, división de Rio Tinto Group ). En 1998 Alcoa adquirió Alumax Inc., una empresa productora de contenedores plásticos y equipamientu d'embalaxe. Coles mesmes en 1998 adquirió la mayor parte de los recursos de la empresa del INI dedicada a la fabricación d'aluminiu Inespal (centros de producción en San Ciprian, Coruña, Avilés, Amorebieta, Alicante, Sabiñánigo y Noblejas).
Discutiniu
Alcoa ye globalmente considerada como una empresa del sector armamentístico yá que unu de los sos principales veceros son les fuercies de defensa y exércitos.
Les operaciones de Alcoa n'Islandia motivaron graves consecuencies ecolóxiques y polítiques nel país.
La madre de la cantante islandesa Bjork fixo una fuelga de fame en contra de los contratos de Alcoa col gobiernu islandés en 2002.
La mesma cantante islandesa Bjork asítiase en contra de les operaciones de Alcoa y Rio Tinto Alcan n'Islandia arriendes de la crisis de 2008 y participó n'eventos musicales como Nattura pa movilizar a la población islandesa contra estes empreses y a favor d'un resurdimientu d'Islandia al traviés d'actividaes ética y ecológicamente sostenibles.
Saint-Cirgue
Saint-Cirgue ye una comuña francesa del departamentu de Tarn, na rexón d'Occitania. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Vicente Ferrer (santu)
Vicente Ferrer dominicu valencianu, taumaturgu, predicador, llóxicu y filósofu.
Ye'l santu patrón d'anguaño de la Comunidá Valenciana; na so conmemoración llevántense nes cais de Valencia escenarios llamaos "altares", onde represéntense por neños escenes de la so vida y milagros.
Verbascum blattaria
thumb|240px|Verbascum blattaria
Vicente Ferrer (santu)
Conocíu con ciñu como "Sant Vicent el del ditet", por mor de que, según lleendes populares, fizo dellos milagros alzando'l deu índiz, representándose asina na iconografía; tamién represéntaselu davezu poles "ales", por tar consideráu como l'"ánxel del Apocalipsis", pos consideróse a sigo mesmu un "legatus a latere Christi" y dio anuncia en munches ocasiones de la llegada l'anticristu y la fin del mundiu, como por exemplu en munchos sermones na ciudá de Toledo nel añu 1411.
Verbascum blattaria
Verbascum blattaria, popularmente llamáu cordollobu, ye una especie de la familia Scrophulariaceae.
Vicente Ferrer (santu)
Otra miente, les sos predicaciones per estremaes ciudaes d'Europa, sobre manera n'Italia, foron constantes por mor de la perfamosa visión que tuvo na ciudá d'Avignon nel añu 1398. Siguíenlu multitúes que lu acompañaben nos sos trayeutos, qu'incluyíen un séquitu de flaxelantes que se daben col llátigu en pagu polos sos pecaos. Viaxaba davezu enriba d'un burru y agospiábase nos conventos de flaires dominicos de les ciudaes y pueblos pelos que pasaba predicando.
Verbascum blattaria
Descripción
Planta bienal, erecta, d'hasta 120 cm, de tarmu cuadrnagular, de normal glabra y non ramosa pembaxo, con pelos mafosos penriba. Fueyes basales oblongues o llanceolaes, dentaes o lobulaes. Flores marielles, raramente blanques, de llargos rabillos, de 2-3 cm de diámetru. 5 estames, los 2 inferiores con pelos moraos nos filamentos. Floria dende finales de primavera pel branu.
Vicente Ferrer (santu)
Foi perimportante y decisiva la so participación nel Compromisu de Caspe, aú escoyéronlu Rei d'Aragón Fernando d'Antequera, de la dinastía Trastamara.
Verbascum blattaria
Distribución y hábitat
Gran parte d'Europa, sacante Portugal, Irlanda, Islandia, Dinamarca, Finlandia, Noruega y Suecia. Introducíu nel Reinu Xuníu. Habita en llugares baldíos y terrenes desiertos.
Vicente Ferrer (santu)
Biografía
Vicente Ferrer ñaz en Valencia el 23 de xineru de 1350. Yeren los sos pás Guillermo Ferrer, y Constancia Miguel. Tuvieron trés fíes y trés fíos.
Verbascum blattaria
Taxonomía
Verbascum blattaria describióse por Carlos Linneo y espublizóse en Species Plantarum 1: 178. 1753.
Verbascum: nome xenéricu que remanez del vocablu llatín Barbascum (barba), refiriéndose a la vellosidá que cubre la planta.
Vicente Ferrer (santu)
Biografía
Estudió en Barcelona y Toulouse. Flaire, pertenecía a la Orde de los Predicadores. Na dómina, arriendes la so dedicación eclesiástica foi un gran estadista y políticu, lluchó con esfuerciu escontra la dixebra de la Ilesia na Cisma d'Occidente, y yera tamién un personax perinfluyente na so dómina. Morrió en Vannes en 1419. Canonizólu Calistu III el 3 de Xunu de 1455. Cellébrase la so fiesta'l 5 d'abril. Como santo atribúyense-y dellos milagros. thumb|right|120px|[[Museos de Valencia (ciudá)#Casa de Sant Vicent Ferrer|Casa de San Vicente Ferrer, Valencia (Ciudá)]]
Verbascum blattaria
Taxonomía
blattaria: epítetu llatín que significa "poliya",
Vicente Ferrer (santu)
Biografía
Anguaño ye'l patrón de la Comunidá Valenciana
Verbascum blattaria
Nome común
Castellanu: blataria menor, cenicientos, croca, cucaracha montesina, cucaracha real, cucarachera blanca, cordollobu, cordollobu machu, cordollobu polillero, guante de doncella, yerba de la poliya, polillera, sabonera, verbasco, yerba de la poliya, yerba que mata la poliya.
Bombardier Aerospace
Bombardier Aerospace ye la filial de productos aeroespaciales de la corporación canadiense Bombardier. Bombardier Aerospace asítiase nel tercer puestu en volume de negociu, tres Boeing y Airbus, y nel cuartu n'unidaes d'aviones producíes añalmente, dempués de Boeing, Airbus y Embraer. La so unidá de negociu central asítiase na llocalidá de Dorval, Quebec, Canada.
Historia
Bombardier creó la división Aerospacial Bombardier Aerospace nel añu 1986 tres la compra de Canadair Ltd., que naquella dómina yera propiedá del Gobierno canadiense, que pasaba por serios problemes financieros, yá que rexistrara la mayor perda na hestoria corporativa del país.
N'adquiriendo Canadair y dempués d'un procesu de reestructuración por que volviera ser rentable, Bombardier Aerospace mercó nel añu 1989 la empresa Short Brothers, asitiada en Belfast, Irlanda del Norte, que s'atopaba nuna situación cercana a la bancarrota. A esta operación siguiólu la compra nel añu 1990 de la firma Learjet Company, de Wichita, Kansas, compañía que llegó a la quiebra. Finalmente nel añu 1992 tamién se fixo con de Havilland Aircraft of Canada, de Toronto, Ontario.
La división aerospacial anguaño representa la metá del volume de negociu de Bombardier. Ente los productos más populares de Bombardier Aerospace tán l'avión rexonal Dash 8, según los CRJ100/200/440, y CRJ700/900/1000. Tamién fabrica l'avión anfibiu CL-415 especializáu en xeres d'estinción de quemes, según los aviones de negocios Global Express y Challenger. Learjet sigui operando como una subsidiaria de Bombardier Aerospace, fabicando aviones de negocios so la so propia marca.
Aviones de negocios
thumb|Un [[Bombardier Global 5000.]]
Aviones comerciales
thumb|Un [[Bombardier CRJ1000.]]
Leza de Río Leza
Leza de Río Leza ye un conceyu de la comunidá autónoma de La Rioxa, (España).
Xeografía
Asitiada na cuenca del ríu Leza. Llenda al norte y este con Ribafrecha, al sur con Soto en Cameros (aldega de Trevijano) y con Lagunilla del Jubera (aldegues de Villanueva de San Prudencio y Zenzano), y al oeste con Clavijo.
Demografía
El conceyu, que tien una superficie de 11,12 km², cuenta según el padrón municipal pa del INE con  habitantes y una densidá de  hab./km².
Evolución de la delda viva
El conceutu de delda viva contempla namái les deldes con caxes y bancos relatives a creitos financieros, valores de renta fixa y préstamos o creitos tresferíos a terceros, escluyéndose, poro, la delda comercial.
Ente los años 2008 a 2014 esti conceyu nun tuvo delda viva.
Lliteratura
978-84-935995-6-0
Papa Llin
San Llin, socesor de San Pedru como obispu de Roma y dirixente de la comunidá cristiana, y segundu pontífiz de la Ilesia, ente los años 67 y 76.
El so pontificáu tuvo marcáu polos martirios de San Marcos y San Lluques. Pue ser qu'elli mesmu sofriere martiriu, morriendo supuestamente'l 23 de setiembre de 76, siendo ésti'l día de la so festividá. Foi enterráu nel Vaticanu xunto con San Pedru. Ta consideráu comu santu tanto pola Ilesia Católica Romana como pola Ilesia Ortodoxa.
Björn Borg
miniaturadeimagen|Bjorn Borg Björn Rune Borg, conocíu como  (6 de xunu de 1956, Estocolmu) ye un extenista suecu que rellumó como pocos na historia del deporte mientres la so dómina de xugador ente 1973 y 1981, llogrando 96 torneos (64 del ATP), ente ellos 5 Wimbledon, 6 Roland Garros y 2 Masters antes de retirase a los 26 años d'edá. Ye consideráu como unu de los meyores tenistes masculinos de la historia del tenis.. En 2014 una encuesta del jornal "Dagens Nyheteher" allugar como'l meyor deportista suecu de la historia per delantre del futbolista Zlatan Ibrahimovic
Colos sos 11 títulos de Grand Slam y 16 finales, allúgase cuartu y quintu nos respeutivos historiales de la Era Open. Foi campeón del Tornéu de Roland Garros de 1974, 1975, 1978, 1979, 1980 y 1981, y el Campeonatu de Wimbledon de 1976, 1977, 1978, 1979 y 1980. Tamién foi finalista de cuatro ediciones del Abiertu d'Estaos Xuníos y una única vegada nel Abiertu d'Australia onde llegó a octavos de final.
Pela so parte, llogró 15 títulos de masters, lo que lo asitia octavu nel historial. Ganó'l Masters Grand Prix de 1979 y 1980 y la final de WCT de 1976, atropando un total de diez finales de temporada apostaes.
Ganó 64 torneos ATP mientres la so carrera, lo qu'entiende 11 de Grand Slam, trés finales de temporada, 15 masters, 17 torneos medianos y 18 menores. Per otra parte, ganó 45 partíos de la Copa Davis cola seleición sueca, y llogró'l títulu en 1975.
Destacar por conquistar los torneos de Roland Garros y Wimbledon, consideráu como “el doblete más difícil de realizar nel tenis”, mientres trés años consecutivos, un récor hasta la fecha ensin superar.
En 1978 y en 1980 ganó'l Tornéu de Roland Garros ensin perder nin un solu set en tol tornéu. Roger Federer consiguió la mesma fazaña nel Abiertu d'Australia de 2007 y nel Campeonatu de Wimbledon 2017; y Rafael Nadal superó'l récor de Borg al ganar Roland Garros ensin dexar nengún set en 2008, 2010 y 2017.
Estilu de xuegu
Borg xugó mientres tola so carrera como un sólidu xugador de fondu de la pista. Los sos potentes golpes dende'l fondu de cancha con considerable topspin, y los sos impresionantes "passing shots" alzar como'l primer xugador esitosu n'emplegar esi tipu de xuegu, estrañu y revolucionariu naquellos díes pero utilizáu frecuentemente polos xugadores actuales, como Rafael Nadal. Borg yera diestru y tenía un estilu y un tipu de xuegu nada ortodoxos, como'l so orixinal revés a dos manes y el xuegu de fondu mentáu; productos quiciabes de l'ausencia de dalgún entrenador mientres los sos primeros años nel tenis y a qu'aprendió entrenándose solu xugando hores nel garaxe de la so casa. Los sos golpes yeren fuertes y altos pero la intensidá de topspin que-y imprimía a la bola faíen qu'esta pudiera caltenese dientro de la pista y botar rápido escontra riba y palantre nel campu del contrariu. Amás, tenía una increíble rapidez de piernes, lo que-y dexaba llegar a boles cuasi perdíes, —anque poques vegaes esforciábase demasiáu por atrapar les boles alloñaes— y una envidiable condición atlética, productu de la so pasión por entrenase mientres munches hores.
Biografía
Borg pasó la so infancia na ciudá de Södertälje, onde esfrutaba xugando al ḥoquei sobre xelu. Un día viose esteláu por una raqueta de tenis que'l so padre ganara como troféu nun tornéu de tenis de mesa. El so padre decidió regala-y esa raqueta y asina empezó la historia d'unu los más brillosos tenistes de la historia. Almirador de Rod Laver sintióse esteláu pola concentración y correición na pista d'esti xugador, polo que decidió asonsañar el so comportamientu dientro del campu.
En 1972 Borg, con tan solo 15 años, convertir n'unu de los representantes de Copa Davis más nueves de la historia. Nesa serie esllumó a toos con una victoria en 5 sets sobre'l neozelandés Onny Parun (finalista del Abiertu d'Australia en 1973). Depués perdió'l partíu de dobles y ganó el partíu de singles restante ante Jeff Simpson. Esi mesmu añu ganaría'l tornéu junior de Wimbledon.
En 1974, con 17 años y 8 meses, ganó'l so primer títulu profesional en Londres pol circuitu WCT al ganar al británicu Mark Cox na final. Tres meses más tarde consiguiría'l so primer títulu importante al ganar l'Abiertu d'Italia. Darréu termináu esi tornéu llevóse (con 18 años recién cumplíos) el so primera Grand Slam al conquistar el tornéu de Roland Garros, en venciendo na final al español Manuel Orantes dempués de perder los 2 primeros sets y apolmonalo nos 3 siguientes por 2-6 6-7 6-0 6-1 6-1. Asina se convertía nel xugador más nuevu en trunfar nel tornéu francés (depués foi superáu por Mats Wilander en 1982 y Michael Chang en 1989). Esi añu terminó con un total de 7 títulos en 4 superficies distintes (5, si considerar al magre americanu distinta del polvu de lladriyu).
En 1975 defendió'l so títulu en Francia al vencer na final cómodamente al arxentín Guillermo Vilas por 6-2 6-3 6-4. Esi añu facer con otros 4 títulos y algamaría la final del Masters xugáu en Estocolmu, onde perdería en sets corríos ante un inspiradísimo Ilie Nastase.
En 1977 aumentó entá más el so nivel. Consiguió 11 títulos en 12 finales. Nun xugó en Roland Garros por mancadura y defendió con ésitu'l so títulu de Wimbledon, anque esta vegada resultó muncho más trabayosu pa él. Recuérdense una increíble semifinal de 5 sets ante'l talentosu norteamericanu Vitas Gerulaitis (unu de los sos meyores amigos nel tenis y con quien entrenaba frecuentemente), ganada por 8-6 nel postreru set y tamién una reñida final ante Jimmy Connors en 5 sets, na que prevaleció'l suecu. Dos meses más tarde algamaría per primer vegada'l Nᵘ1 del mundu, destronando les 160 selmanes consecutives de reináu del norteamericanu Jimmy Connors, anque solo caltendríase nel puestu per una selmana. Con cuenta de añu algamó per segunda vegada la final del Masters, esta vegada en Nueva York, onde perdería ante Connors.
En 1978 batió na final de Roland Garros a quien fuera'l rei de les canches lentes mientres l'añu anterior, Guillermo Vilas, en trés cómodos sets. Borg barrió a toos nel tornéu ensin perder nengún set, xugando 21 en total con 6 sets ganando por 6-0 y 7-6 por 6-1. Na semifinal ante Corrado Barazzutti dexó un solu xuegu. Na so tercer conquista en Wimbledon de forma consecutiva tuvo dellos problemes nel primer partíu ante Víctor Amaya (5 sets) pero depués encarreróse exitosamente escontra la final onde ganaría de nuevu a Connors, pero en sets corríos. Esi añu llograría 8 títulos en 9 finales. La final perdida foi nel Abiertu d'Estaos Xuníos (nes nueves canches dures de Flushing Meadows) otra vegada ante'l so archirrival Jimmy Connors.
En 1979 defendió nuevamente los sos títulos en Roland Garros (ganó al paraguayu Víctor Pecci en 4 sets, na final) y Wimbledon. Dempués de superar fácilmente a Connors nes semifinales, Borg atopar col potente sacador norteamericanu Roscoe Tanner a quien lu ganó nun perduru partíu de 5 sets. Anguaño, Borg reconquistaría'l cetru de Nᵘ1 del mundu coronándose per primer vegada como Nᵘ1 nuna temporada. A principios de 1980 llograría'l so primera Masters al vencer a Vitas Gerulaitis por 6-2 6-2 na final en Nueva York. Ganó 11 títulos en 12 finales.
Mientres 1980 Borg caltuvo'l Nᵘ1 del mundu, sacante por 4 selmanes en que la nueva nueva estrella del tenis John McEnroe ocupó'l puestu. Borg volvió faer historia al conquistar Roland Garros y Wimbledon. El so pasu pol abiertu francés foi nuevamente arrollador nun dexando nengún set nel so camín al títulu y nun dexando que nengún xugador sacáralu más de 4 xuegos por set con un permediu menor a 2 xuegos perdíos por set. Na final venció a Vitas Gerulaitis. En Wimbledon, camín a la final venció 2 sets y atoparíase na final con McEnroe, una nueva estrella en plenu ascensu. La final demostró ser una batalla ente dos xugadores d'estrema calidá y ye hasta'l día de güei nomada por delles persones como'l meyor partíu de tenis de la historia. Los medios de comunicación bautizar como “El partíu del sieglu”. El partíu empezó a favor de McEnroe quien se llevó'l primera set por 6-1 a lo que Borg respondió llevándose los dos siguientes. El cuartu set foi d'altu nivel y llegóse al tie-break final no que podría ser la primer final de Wimbledon en definise nun tie-break. Nuna increíble demostración de concentración y mente fría dambos xugadores nun llograben sacase ventaya. Borg faía gala de les sos passing shots y McEnroe demostraba la so sotileza na volea. Dempués de 5 match points a favor de Borg (unu salváu por McEnroe con ayuda de la rede) y otros 7 a favor de “Big Mac” (unu falláu con una volea relativamente fácil) el suecu dexó una volea na rede y terminóse el tie-break 18-16 a favor del norteamericanu. A pesar de que munchos suponíen nesto una inyeición anímica importante en McEnroe y una frustración pa Borg qu'inclinaben el partíu escontra'l llau de McEnroe, “l'home de xelu” non se inmutó y salió a xugar con tol apasionante quintu set que lo conquistó por 8-6. McEnroe esquitóse, pocu más tarde, al ganalo na final del Abiertu d'Estaos Xuníos, tamién en 5 sets. La so rivalidá con John ye considerada como una de les más grandes rivalidaes de la historia del tenis. El suecu terminaría'l so segundu añu consecutivu como Nᵘ1 del mundu y coronaríase per segunda vegada nel Masters al vencer al checu Ivan Lendl.
En 1981 Borg paecía encarrerase escontra'l so cuartu Roland Garros-Wimbledon consecutivu. En Francia volvió apoderar hasta la final onde s'atopó con otra nueva estrella, el checu Ivan Lendl, a quien ganó en 5 sets. La marca de 6 títulos de Roland Garros caltúvose como un récor insuperable hasta'l 11 de xunu de 2012 cuando foi superada por Rafael Nadal en imponiéndose na final al serbiu Novak Djokovic. El récor de cuatro victories consecutives nel tornéu francés foi igualáu tamién por Rafael Nadal en 2008 -ello ye que foi'l mesmu Borg el qu'apurrió'l troféu de campeón al tenista español-; y superáu por Nadal tamién en 2014. En Wimbledon pasó dellos sofocones nel so camín a la final, sobremanera nes semifinales ante Connors quien empezó ganando los dos primeros sets. Borg demostró una vegada más la so mente fría y llevantó el partíu pa engarrar una nueva batalla ante McEnroe na final. Ellí ganó'l primer set, pero'l talentosu norteamericanu ganó los dos siguientes en tie-breaks y nel cuartu peracabó la primer derrota de Borg en Wimbledon nos últimos seis años, estableciendo la marca imbatida de 41 partíos ganaos de forma consecutiva en dichu tornéu na era abierta. Dos meses más tarde algamó la so cuarta final d'Abiertu de los Estaos Xuníos perdiendo nuevamente ante McEnroe en 4 sets. Anguaño dexó'l Nᵘ1 a manes de McEnroe. Tuvo un total de 109 selmanes como Nᵘ1 del mundu. Indiscutiblemente, l'Abiertu d'Estaos Xuníos foi'l gran escayu del suecu, quien tuvo mui cerca en 4 oportunidaes, pero nun concretó la victoria final en nenguna d'elles. Nel Abiertu d'Australia participó solo una vegada y depués decidió nun faelo pa da-y prioridá a otros torneos.
Copa Davis
Como se mentó Borg tuvo'l so debú triunfal en Copa Davis con tan solo 15 años ante un xugador de fuste. Esi añu participó en 2 series ganando dos partíos d'individuales, perdiendo otros dos y perdiendo los dos partíos de dobles al pie d'Ove Bengtson.
Al añu siguiente ganó trés partíos d'individuales y unu de dobles y perdió na que sería la so última derrota n'individuales na Copa Davis ante l'español Manuel Orantes. Pal fin de la so carrera, Borg tenía una serie de 33 victories consecutives n'individuales, un récor hasta l'actualidá.
En 1974, Suecia algamó les semifinales de la zona europea pero perdió ante Italia en Bastái a pesar de les victories nos individuales de Borg.
En 1975, Björn guio a Suecia a la so primer ensaladera de plata de la historia. Dempués de ganar les primeres 4 series de visitante ante Polonia, Alemaña Federal, U.R.S.S. y España, y de locales ante Chile, Suecia xugó la final contra Checoslovaquia en Estocolmu sobre moqueta y gracies a les victories de Borg ante Jiri Hrebec y Jan Kodeš y nel dobles al pie d'Ove Bengtson, Suecia trunfó 3-2. Pa esi entós Borg llevaba 19 victories consecutives n'individuales y yá yera un récor.
En 1976, algamaron les semifinales ante EE. XX. pero les victories de Borg ante Arthur Ashe y Vitas Gerulaitis nun algamar pa llevase la serie.
Nos años siguientes Borg llogró 5 victories n'individuales y solo una derrota en dobles, pero la falta d'un compañeru de xerarquía torgar a Suecia alzase con una nueva ensaladera. Paradóxicamente, darréu dempués del retiru de Borg, Suecia tuvo una camada d'escelentes xugadores de tenis como Mats Wilander, Stefan Edberg, Henrik Sundstrom o Anders Jarryd que-y dexaron alzar se cola Copa 3 vegaes más nos años 1980.
Dempués del retiru
A principios de los años 1990, apremiáu poles sos dificultaes financieres, intentó un regresu al tour profesional. Foi un fracasu atayante, intentando xugar coles antigües raquetes de madera, nun ganó un solu partíu. Lo más cerca que tuvo de ganar foi en 1993 cuando forzó al rusu Alexander Volkov a 3 sets nel tornéu de Moscú pero perdió'l tie-break final por 9-7. Dempués d'esti partíu retiróse definitivamente y dedicóse a xugar nel senior tour, con raquetes modernes, allantando a la xente colos sos anovaos duelos ante McEnroe, Connors y Vilas.
En marzu de 2006, la casa de puyes londinense Bonhams Auction anunció que puyaría los títulos de Wimbledon de Borg y dos de les sos raquetes ganadores. Munchos xugadores llamar pa faelo reconsiderar pero foi McEnroe quien finalmente lo convenció por que readquiriera los sos trofeos, con una llamada dende New York na que-y refartó: “¿Qué te pasa?, ¿te volvisti llocu?”.
Reconocencia pública y honores
Al pie de Jimmy Connors y John McEnroe, Borg llevó al tenis a niveles de popularidá desconocíos hasta esi momentu, en ciertu mou gracies a la rivalidá esistente ente ellos. La so popularidá ente'l públicu femenín foi inmensa llevando a les autoridaes de Wimbledon a pidir a los colexos de muyeres de la zona a que controlaren a les sos alumnes mientres xugaba'l suecu del pelo dorao. Mientres la so rellumanza, Borg convertir nuna estrella mundial, qu'apaecía en toles revistes. Cuando en 1980 casóse cola tenista rumana Mariana Simionescu la boda convertir nel mayor eventu social del añu. Pa esi entós ganaba muncho más dineru por publicidá y coses ensin rellacionar col tenis, que poles sos victories.
Dempués del so primer retiru, Borg sufrió una sobredosis de drogues y se rumoreó un intentu de suicidiu (negáu por él). Tuvo una tumultuosa rellación cola so segunda esposa, la cantante italiana Loredana Bertè. Creó una marca de ropes que'l so lema de publicidá más conocíu foi la frase: “Fuck for the future” y que-y acarretó grandes problemes financieros.
Borg foi introducíu al Salón Internacional de la Fama del Tenis nel añu 1987.
Los atletes suecu nomar “Deportista suecu del sieglu XX”. Borg foi homenaxáu con una estatua nel so país natal.
Diverses publicaciones especializaes incluyir dientro de los más grandes tenistes de la historia. La revista TENNIS, la más destacada del rubro, allugar dientro de los 10 meyores de la historia y el quintu meyor xugador/a de la Era Abierta (segundu home detrás de Pete Sampras. La revista de deportes nortemericana más importante “Sports Illustrated” allugar segundu dientro de los más grandes tenistes de la historia detrás de Pete Sampras. El prestixosu diariu deportivu francés L’Forna allugar 2º dientro de los tenistes más grandes de la historia detrás de Rod Laver y 13º dientro de los deportistes del sieglu. El tenista Jack Kramer incluyir na so llista de los 21 meyores xugadores de la historia.
Dientro de los sos llogros deportivos van destacar per siempres, el llograr tolos sos títulos (64) incluyendo los 11 de Grand Slam, y 2 Master Cup, más el ser finalista 24 vegaes (incluyendo 5 Grand Slam y 2 Masters Cup) nuna carrera profesional de tan solu nueve años (con actividá continua, ensin tomar en cuenta los sos curtios, fugaces ya infructuosos intentos de retomar el so nivel anterior). Como comparanza, cabo apuntar que Connors llogró tolos sos trofeos nuna carrera profesional de 24 años, Lendl en 16 años, Sampras 15 años. Federer anguaño yá cumple 19 años de carrera (dende 1998).
Taisuke Konno
Taisuke Konno (今野 太祐, ) ye un futbolista xaponés.
Apóstol San Pedru
Pedru, tamién nomáu Cefas (Betsaida, ? – Roma, 64/67), foi, d'acordies col Nuevu Testamentu, ún de los dolce apóstoles, discípulos de Xesús de Nazaré. Identifícase como'l primer dirixente de la Ilesia.
Orixinariu de Betsaida, el so nome yera Simón (n'araméu Shim‘on bar Jochanan, n'hebréu שמעון בן-יוֹנָה Šim‘ôn ben Jon'ah y en griegu Συμεών Symeon). Taba casáu y treslladóse a vivir pa Cafarnaún, au trabayaba de pescador nel Llagu Tiberiades acompañáu pol so hermanu Andrés; será ún de los primeros discípulos de Xesús.
Según la tradición católica
Según la tradición católica, llueu d'evanxelizar Antioquía, la rexón del Pontu, Galacia, Bitinia y Capadocia, aportaría pa Roma, au se convertiría nel primer obispu y morrería martirizáu en Roma nel llugar del Vaticanu. La so tumba atopóse pol arqueólogu Jérôme Carcopino nos años cuarenta y pue visitase. Ta consideráu un santu, amás d'otres, pola Ilesia católica asina como'l primer papa.
Según la tradición popular, san Pedru sería'l guardián de les puertes del Paraísu, poro ye representáu con unes llaves na mano.
Nome
Nos diferentes evanxelios atópense diversos nomes asemeyaos qu'emprimen por Simón: Según Robert Ambelain toos son una sola y única persona, Simón Pedru.
Charles Farrell
Charles Farrell foi un actor de cine d'Estaos Xuníos de los 20 y 30 y, darréu, de televisión.
Probablemente, Farrell sea más recordáu polos sos romances fílmicos cola actriz Janet Gaynor en más d'una docena de películes, ente elles El séptimu cielu (1927), Street Angel (1928), y Lucky Star (1929), dirixíes los trés por Frank Borzage.
Biografía
Farrell empecipió la so carrera en Hollywood faciendo pequeños papeles de repartu a principios de los años venti. El so primer papel ensin ser mentáu nos creitos foi na película de 1923 The Cheat cola estrella d'orixe polacu Pola Negri y l'actor Jack Holt.
La segunda película de Farrell foi la descomanadamente popular Nuesa Señora de París, adautación de 1923 de la novela homónima de Victor Hugo. La película foi dirixida por Wallace Worsley (1878 - 1944), y cuntó con Lon Chaney nel papel de Quasimodo.
A principios de la década de los 50, una vegada la so carrera nel cine empezó a aparrar, Farrell empezó a trabayar na popular serie pa televisión My Little Margie. La serie duró de 1952 a 1955, y Farrell protagonizar xunto a l'actriz Gale Storm, que faía'l papel de la so fía. En 1956 Farrell presentó'l so propiu programa de televisión, El Show de Charles Farrell.
Farrell casóse cola ex actriz Virginia Valli el 14 de febreru de 1931, y la pareya permaneció xunida hasta'l fallecimientu de Valli por un ictus el 24 de setiembre de 1968.
Tres la so retirada, Farrell moró en Palm Springs, California, y abrió el popular Palm Springs Racquet Club na ciudá, col so sociu, l'actor Ralph Bellamy.
Farrell foi escoyíu alcalde de la comunidá en 1953, cargu que caltuvo siete años. Finó por un infartu en 1990 a los 88 años, y ta soterráu n'en campusantu Welwood Murray de Palm Springs.
Pola so contribución al cine y la televisión, Charles Farrell foi compensáu con dos estrelles nel Paséu de la Fama de Hollywood en Hollywood, California, que tán alcontraes en 7021 Hollywood Blvd. (cine) y en 1617 Vini Street (televisión).
Párrafu
Un párrafu, tamién llamáu parágrafu (del griegu παράγραφος [parágraphos], y este de παρα, «próximu, asemeyáu», y γραφος, «escritura»), ye una unidá comunicativa formada por un conxuntu d'oraciones secuenciales que trata un mesma tema. Ta compuestu por un conxuntu d'oraciones que tienen cierta unidá temática o que, ensin tenela, enúnciense xuntes. Ye un componente del testu que nel so aspeutu esternu empieza con una mayúscula y termina nun puntu y aparte. Entiende delles oraciones rellacionaes sobro'l mesmu subtema; una d'elles espresa la idea principal.
Carauterístiques principales
Tou párrafu caracterizase por ser dueñu d'un conxuntu d'oraciones que concatenadas al traviés de la unidá y la coherencia, proyeuten una idea sólida y peracabada que cumple asina la esixencia ente lo que pensamos, lo que queremos dicir, y lo que realmente dicimos.
Terremotu de Lisboa de 1755
El terremotu de Lisboa de 1755 tuvo llugar ente les 09:30 y les 09:40 hores del 1 de payares de 1755 y caracterizóse pol so gran duración, estremada en delles fases, y pola so violencia, causando la muerte d'ente 60 000 y 100 000 persones. Los xeólogos envaloren güei que la magnitú del terremotu de Lisboa sería d'aproximao un 9 na escala de magnitú pel momento, col so epicentru nun llugar desconocíu en dalgún puntu del océanu Atlánticu a menos de 300 km de Lisboa.
El seísmu foi siguíu por un Tsunami y una quema que causaron la destrucción casi total de Lisboa. El terremotu acentuó les tensiones polítiques en Portugal y atayó abruptamente les ambiciones coloniales d'esti país mientres el sieglu XVIII.
Ye'l primer terremotu que los sos efeutos sobre una área grande fueron estudiaos científicamente, polo que marcó les bases de la sismoloxía moderna. Amás, l'acontecimientu foi aldericáu estensamente polos filósofos ilustraos europeos, inspirando grandes alderiques especialmente nel campu de la teodicea.
El terremotu
Lisboa yá fuera afarada enantes por otru desastre natural, el terremotu del 26 de xineru de 1531, d'una magnitú en redol a 8 na escala de Richter. El de 1755 tuvo llugar la mañana del día de Tolos Santos, festivu nacional en Portugal y otros países católicos. Los informes contemporáneos indiquen que'l terremotu duró ente tres minutos y mediu y seis minutos, produciendo resquiebros xigantescos de cinco metros d'anchu que s'abrir nel centru de ciudá. Los sobrevivientes, fuxíos en pos de seguridá al espaciu abiertu que constituyíen los muelles pudieron reparar como l'agua empezó a recular, revelando'l llechu del mar cubiertu de restos de carga cayida al mar y los vieyos naufraxos. Cuarenta minutos dempués del terremotu, trés tsunami d'ente 6 y 20 metros engulleron el puertu y la zona del centru, xubiendo agües enriba pel ríu Tajo. Nes árees ensin afectar pol maremotu, les quemes surdieron rápido, empecipiaos na so mayor parte poles veles encendíes n'alcordanza a los difuntos nes ilesies, y les llapaes afararon la ciudá mientres cinco díes.