cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cangrena
Cangrena gaseosa
Por cuenta del so enclín rápido espansivu, ye considerada una emerxencia médica. La cangrena gaseosa produzse cuando una ferida del texíu blando contaminar con espores (pueden tar en tierra o en fieces) de Clostridium perfringens, como asocede en traumatismos, albuertu séptico y mancaes de guerra. La rápida progresión de la cangrena gaseosa asocede pol enclín del gas a espandise, abriendo y dixebrando los texíos, produzse edema qu'enzanca la circulación favoreciendo la estensión de la infeición anaeróbica esponiendo asina progresivamente más y más texíos saludables a la infeición. Considérase-y una enfermedá invasora.
La cangrena gaseosa puede causar mionecrosis, producción de gas y sepsis. La so evolución a toxemia y choque séptico ye de cutiu bien rápida. Puede producir un líquidu fediento porque ye la escreción de la carne. Solo ye posible ser salváu extirpando el texíu infestáu.
El Clostridium perfringens tien una actividá maraviosamente rápida. Ye bien importante recordar que, cuando se produció una quebra espuesta, dexó nos primeros momentos de ser emerxencia traumatolóxica pa convertise n'urxencia infectológica. Ye urxente llavar con agua y xabón la ferida minuciosamente, depués pasar a la llavadura con solución fisiolóxica, povidona, antisépticos y empezar con tratamientu antibióticu. Ye importante llavar y desagafar les feríes rápido.
Tratamientu
El tratamientu habitual ye la ciruxía de desbridamiento y la dixebra con amputación necesaria en munchos casos. Los antibióticos solos nun son eficaces porque nun enfusen abondo los músculos isquémicos. Sicasí, alminístrense antibióticos como un tratamientu suplementariu a la ciruxía. Amás de la ciruxía y los antibióticos, en dellos casos intenta la oxigenoterapia hiperbárica, qu'actúa como inhibidor de crecedera y matando les bacteries anaeróbicas Clostridium perfringens.
Martiodendron
Martiodendron ye un xéneru de plantes con flores con seis especies perteneciente a la familia Fabaceae.
Ted Danson
Edward Bridge Danson III, más conocíu como Ted Danson, ye un actor d'Estaos Xuníos, conocíu polos sos papeles en series de televisión y n'especial por encarnar a Sam Malone na serie Cheers, al Dr. John Becker na serie Becker y a D.B. Russell nes series CSI: Crime Scene Investigation y CSI: Cyber.
Mocedá
Nacíu en San Diego, California, Danson ye'l fíu de Jessica MacMaster y Edward B. Danson, ella arqueóloga y él antropólogu. La so infancia y adolescencia desenvolver na ciudá de Flagstaff, Arizona.
Destacáu xugador de baloncestu nel so institutu, empezó a interesase pola interpretación mientres estudiaba na Universidá de Stanford. Darréu treslladóse a Pennsylvania onde remató los sos estudios universitarios.
Televisión
Apaeció como actor invitáu en dellos episodios de distintes series de finales de los 70 y principios de los 80 tales como B.J. and the Bear, Benson o Magnum.
En 1982 Danson consigue'l papel que-y llanzaría a la fama y ensin dala dulda pol que ye más reconocíu a día de güei, al interpretar a un camareru ex xugador de béisbol de les Red Sox, na comedia de situación Cheers. El show tuvo nes pantalles d'EE. XX. mientres once temporaes (dende 1982 a 1993). Mientres esta dómina amás participó n'otra serie de televisión: Something About Amelia que narraba la hestoria d'una familia afarada poles repercusiones del incestu.
L'actor volvió consiguir un ésitu atayante cola serie de la CBS Becker, que tuvo n'antena dende 1998 a 2004, na qu'interpretaba a un médicu constantemente malhumoráu. Amás, mientres esti tiempu fixo'l papel de sigo mesmu na serie Curb Your Enthusiasm.
Recuperó'l papel de Sam Malone pa participar como actor invitáu nun capítulu de la serie Frasier y de la mesma punxo la so voz pa interpretase a sigo mesmu nun capítulu de The Simpsons.
En 2007 interpretó a Arthur Frobisher na aclamada serie Damages, protagonizada por Glenn Close y Rose Byrne. El so papel yera'l d'un multimillonariu egocéntricu y ensin escupulicios que s'enfrentaba a una demanda por estafa a los sos emplegaos. La so participación na serie valió-y d'un notable ésitu y foi nomáu a los Premios Emmy como Meyor Actor Secundariu. Participó amás nos dos temporaes posteriores.
Ente 2011 y 2015 incorporar a la repartida de CSI: Crime Scene Investigation onde interpretó al mayor D.B. Russell.
El 13 de mayu de 2015, la cadena CBS confirmó que Danson va interpretar el mesmu personaxe de CSI: Las Vegas, pero en CSI: Cyber a partir de la segunda temporada en 2016.
Filmografía
Ted Danson tamién actuó en numberoses películes. El so papel más notable hasta la fecha foi na película "Tres homes y un ñácaru" xunto a Tom Selleck y Steve Guttenberg, según na secuela d'ésta: "Tres homes y una pequeña dama". Coles mesmes, tuvo papeles destacaos en películes como "Made in America" o "Saving Private Ryan", ente otres.
Series de televisión
right|300px|thumb|Ted Danson cola so muyer, [[Mary Steenburgen, en 2009]]
Ángulos congruentes
Dos ángulos son congruentes si, y namái si, tienen la mesma midía. Imaxe:Angulos opuestos por el vertice.png Los ángulos opuestos pel vértiz, nesti casu α y β, son un exemplu d'ángulos congruentes.
Pommiers (Aisne)
Tien una población de y una superficie de  km².
Viḷḷarmental
Viḷḷarmental ye un llugar de la parroquia del mesmu nome nel conceyu asturianu de Cangas del Narcea.
Alcuéntrase a 12,00 km de Cangas del Narcea, la capital del conceyu, a un altor mediu de 760 msnm y tien una población de.
Marina Núñez del Prado
Marina Nuñez del Prado foi una de les más aclamaes escultores de Bolivia. Foi fía del artista bolivianu Guillermo Núñez del Prado. Trabayó principalmente con granitu negru, alabastru, basaltu y ónix blancu, según munchos tipos de madera nativo de Bolivia. La so obra carauterizar por figures pesaes pero con munches curves y sensualidá, lo mesmo que de estilizados cuerpos femeninos. En Bolivia celebraron nel añu 2008 fecha del so centenariu pol so natalicio.
Ye considerada una figura clave na introducción del modernismu na escultura llatinoamericana mientres la primer metá del sieglu XX.
Biografía
Marina Núñez Del Prado nació en La Paz, Bolivia, el 17 d'ochobre de 1910. Finó en Lima, Perú, el 9 de setiembre de 1995. Del Prado afayó'l so amor al arte na so mocedá mientres estudiaba téuniques de modelaje en La Paz. La so pasión pola escultura inspirar na obra de Miguel Ángel y estudió arte na Academia de Belles Artes de La Paz, graduándose en 1930. Siguió na so alma mater como instructora d'anatomía y escultura artístiques. Ella convirtióse na primer muyer n'algamar una posición como la siella de l'academia.
Mientres trabayaba na Academia de Belles Artes de La Paz, Del Prado empezó a esponer llocalmente. Ella foi bien artísticamente activa y collaboró con dellos artistes, como Cecilio Guzmán de Rojas, un pintor bolivianu que lideró'l movimientu d'arte indíxena naquella dómina. De manera similar, Del Prado centró'l so trabayu principalmente nos derechos de los pueblos indíxenes y l'indixenismu, una ideoloxía política centrada na rellación de la población indíxena col gobiernu.
Del Prado dexó'l so trabayu na universidá y la so ciudá natal La Paz pa viaxar en 1938. Pasó los siguientes años viaxando per Perú, Uruguái y Arxentina. Depués viaxó a otros países fora de Suramérica, incluyendo Exiptu, partes d'Europa y Estaos Xuníos, onde estudió mientres 8 años en Nueva York nuna beca dada pola Asociación Americana de Muyeres Universitaries.
Mientres tuvo en Nueva York, Del Prado ganó la Medaya d'Oru pola so esposición "Mineros en Rebelión". Esta obra centrar n'el trabayadores de la rexón boliviana de Potosí. Poco dempués d'esto, en 1948, Del Prado tornó a La Paz, onde siguió faciendo trabayos inspiraos polos pueblos indíxenes de Suramérica, según el paisaxe y la cultura de la so patria. Darréu treslladóse al Perú en 1972, onde vivió col so maríu, Jorge Falcón, escritor nativu de Perú. Colos sos cuatro hermanos, Del Prado donó casar Museo Marina Nuñez del Prado a la xente de Bolivia en memoria de los sos padres. El muséu alluga más de mil obres d'arte, na so mayoría realizaes por Del Prado y otres pola so hermana, Nilda. Del Prado finó en Lima, Perú en 1995.
Exhibiciones y Arte
La so obra foi oxetu de crítica internacional y nacional. Botelho Gozalvez (1961) sostién que'l so trabayu ta marcáu por dos carauterístiques principales: la gracia y la fuercia. La fuercia vese al traviés de los sos paisaxes andinos y la so gracia ye reconocible na xeometría harmoniosa de les sos obres. Botelho afirma que Núñez del Prado tien un "xeniu loci" y estrema cuatro periodu na so obra. El primer periodu carauterizar pola temática musical del so trabayu. El segundu periodu carauterizar pol usu de la escultura bidimensional y una temática social. El tercer periodu carauterizar pola escultura en piedra tridimensional. Tamién ye conocida como'l periodu "maternal" por cuenta de los sos madonas aymaras y otres representaciones de muyeres indíxenes. A lo último, el cuartu periodu ye'l neo-astractu que foi influyíu por Picasso, Archipenko y Milles. De manera similar, Héctor Herazo Rojas (1962) sostién que les sos obres carauterizar pola so fuercia, gracia y monumentalidad. Tamién señala que les sos obres xiren en redol a la temática de la raza, el mitu y la tradición. Les sos escultures de figures indíxenes maternes y animales míticos pueden atestiguar esto. Pedro Querejazu (1996) coincide con Herazo Rojas na so carrera temática y suxure que les sos escultures aniciáronse dientro del movimientu del realismu "nativu". Según él, la so obra posterior adoptó una espresión moderna ya internacional qu'algamó una etapa final somorguiada nel abstractismo. Esti trabayu posterior centrar na figura femenina y les criatures de los Andes. Nesta etapa posterior trabayó con maderes tropicales amazóniques, bronce y piedres como'l granitu, la andesita, el basaltu, el ónix y el mármol. Otros críticos como Eduardo Mendoza Varela (1961), que revisó la so esposición d'escultures na biblioteca Luis Ángel Arango, allugada nel bancu de la República de Colombia en Bogotá Colombia, sostienen que'l so trabayu ye "milagrosu" y "misteriosu". La so crítica emplega metáfores poétiques pa enfatizar les sos habilidaes y dominiu de los materiales nes sos escultures. Considera que les formes resumir y amenorgar tienen la capacidá de dir más allá de la simple representación física, pero capten l'espíritu de l'artista mesma. El críticu Guillermo Nino de Guzmán tamién se refier al so trabayu como "xeniu" y como fuercia constante d'enerxía creativa na so serie "Muyeres al Vientu" (Páxina 7, 2014). Finalmente, la so obra inspiró versos de poesía. El poeta español Rafael Alberti dedicó un homenaxe a la so obra.
La so obra foi exhibida en numberosos países como Perú, Arxentina, Uruguái, los Estaos Xuníos y Exiptu. Amás espunxo en dellos museos d'Europa.
En 1946, gracies a la so obra Miners in Revolt, inspirada nos conflictos sociales de los mineros nel departamentu de Potosí en Bolivia, foi premiada cola medaya d'oru na exhibición de Nueva York.
En 1988 viaxa a Seúl pa presentar les sos obres nel Parque Mundial de la Escultura de dicha ciudá.
Esposiciones y Muséu :
Esposiciones póstumes:
Nos años 70 Marina Núñez del Prado estableció la so residencia y estudiu d'arte no que se convertiría nel Mangón del Muséu, allugada na cai 300 Ántero Aspillaga, nel centru del Monte d'El Olivar. Esti edificiu d'estilu neocolonial foi concebíu en 1926 pol inxenieru Luis Alayza y Paz Soldán y criáu pol maestru constructor Enrique Rodrigo, siendo unu de los primeros edificios de la zona. Convertir na primer casa en tou L'Olivar a ser declarada Patrimoniu Cultural Nacional y en 1984 inauguróse oficialmente en La Paz casar-muséu de la Fundación Núñez del Prado n'honor a los padres de Marina Núñez del Prado.
El Muséu de la Casa gobernáu pola FUNDACIÓN NUÑEZ DEL PRADO, ye un Muséu Priváu qu'arriquez l'heriedu bolivianu. Mientres décades foi un llar y estudiu de Marina Núñez del Prado, y agora convirtióse en Casar Muséu y un llugar preciáu de la hestoria y el talentu de los de Bolivia. El muséu contién 1.014 obres del Prado, que constitúin el mayor repositorio de la so obra, incluyendo escultures, dibuxos y bocetos de Marina, convirtiéndose asina na mayor coleición esistente de les sos obres. Pero dientro del muséu non yá va atopar la obra de Marina, sinón tamién la de la so hermana Nilda, que foi un gran orfebre y pintor. El muséu ta llenu del so ambiente familiar, obres del so padre, y les coleiciones de plata boliviano, arte colonial, pintura contemporánea y artesanía.
La casa ta arrodiada por un xardín d'escultures que tuvo resultancies cambiantes afeutaos polos cambeos urbanes de la so redolada. Componer de dos niveles siendo'l primeru d'adobe y el segundu de quincha brava. Na primer planta hai un pequeñu patiu central con una fonte de fierro fundíu. La so fachada ye colorida y nel llau derechu, reproduz, en menor escala, la fachada del famosu Palaciu del Almirante de la ciudá de Cusco. El taller del escultor Marina Núñez, asitiáu nel segundu nivel, foi consideráu como'l corazón de la casa y l'intervención xira en redol a ella.
Mientres enforma tiempu la situación del muséu de Marina Núñez del Prado foi d'entueyu. Nel momentu que el muséu fuera zarráu y escaecíu por casi 10 años por cuenta de la falta de xestión y sofitu. El zarru deber a una rotura na so infraestructura mientres la construcción inicial del túnel estauxunidense y caltuviérase zarráu al públicu, ente que munches persones afirmen que'l gobiernu nacional o municipal nunca s'encargó de la situación. Esisten munchos rellatos personales de los vecinos que vieren el muséu permanecer desoyíos mientres años y describieron la so importancia pa la so comunidá y la historia del arte. Falen perbién del muséu y el trabayu incluyíu, según falar con ciñu del Prado como un artista. En 2012 publicaron una nota que la restauración de la casa empezaría y que'l trabayu taba faciéndose pa resolver les munches ediciones arquiteutóniques.
Otxandio
La villa d'Otxandio ye un conceyu de la provincia de Vizcaya, País Vascu (España), perteneciente a la contorna del Duranguesado con una población de habitantes según los datos del INE correspondientes al añu. La estensión del conceyu ye de 12,43 km². Pertenez al partíu xudicial de Durango y entá siendo un conceyu vizcaín, tamién lo fai al Área funcional de Vitoria - Álava Central.
Ochandiano asítiase yá na aguada mediterránea de la contorna del Duranguesado, nel llau sur del puertu de Urquiola. Parte del so territoriu forma parte del Parque Natural de Urkiola nel camín que xune'l Duranguesado y la mariña cantábrica cola llanada alavesa y el pandu castellanu.
En Ochandiano fálase la variedá vizcaina del euskera, que Louis Lucien Bonaparte clasificó en 1863 como subdialeutu occidental y variedá de Ochandiano. La llingua vasca ye la más emplegada pola población de la villa anque l'español ye bien frecuente.
Topónimu
El nome del pueblu apaez documentáu per primer vegada nel sieglu XII como Ochandio nel fueru qu'dio Sancho'l Sabiu de Navarra al Duranguesado. El villazgo sería-y concedíu a la llocalidá a empiezos del sieglu XIII.
Ochandiano, n'euskera Otxandio, ye un antropónimu de los formaos por un nome, xuníu al sufixu "-anu", que paez d'orixe llatín. Según filólogos como Julio Caro Baroja o L. M. Mujika los topónimos vascos qu'acaben na terminación "-anu" son na so mayor parte frutu de la evolución del sufixu llatín "-anum". N'orixe esti sufixu "-anum" solía dir xuníu a un nome propiu ya indicaba una propiedá de calter rústicu. Nel casu de Ochandiano, el nome qu'apaez nel topónimu paez ser Ochoa Handia, nome vascu que puede traducise como "el gran Llobu" o "Lope'l Grande". Quiciabes el nome podría tar rellacionáu con dalgún de los Señores de Vizcaya, que llevaron el nome de Lope. Ochandiano foi mientres sieglos la puerta d'entrada y salida de Vizcaya.
En 1984 el conceyu modificó'l nome oficial del conceyu que pasó de ser Ochandiano a Otxandio. Foi publicáu nel BOE en 1989.
El xentiliciu ye otxandiarra.
Allugamientu y accesos
thumb|Otxandio col monte Gorbea no fondero Ochandiano asítiase l'aguada mediterránea de Bizkaia, na so parte meridional na llende con Álava, nes tierres altes qu'enllacen la sierra del Gorbea cola d'Anboto asitiándose al pie d'este y de la paraxa de Urkiola, de que'l so parque natural forma parte.
Comunicaciones
La vía de comunicación principal ye la carretera BI-623 que xune la capital alavesa, Vitoria, con Durango. La BI-3542 xune la villa con Dima enllazándola cola N-240 Bilbao - Vitoria y cola autopista AP-1.
La distancia ente'l conceyu y la capital vizcaina ye de 46 km ente que con Durango, la cabeza d'a la contorna, dixébren-y 20 km y a Vitoria 25 km polo que la rellación cola capital alavesa ye bien grande.
Per carreteres locales enllazar con Mekoleta, y por un pequeñu ramal comunica col barriu de Olaeta (Aramaio).
La estación de ferrocarril más próxima ye la de Urbina (Álava), a 10 km.
Hidrografía y orografía
La villa de Ochandiano asitiar na aguada mediterránea de Vizcaya, nun territoriu que fai de ponte ente los macizos del Amboto y del Gorbea.
Asitiada a una altitú que bazcuya ente 794 y 500 metros sobre'l nivel del mar. El principal ríu que percuerre'l valle ye'l ríu Urkiola, afluente del Zadorra, completando'l sistema hídricu los sos afluentes, principales el Iñola y el Olaeta, toos ellos de la cuenca del Ebro.
Cerca del nucleu de la villa atopa'l monte Motxotegi de 819 metros d'altitú. Pero los cume principal ye la del Amboto, de 1.331 metros, y les sos hermanes del Parque Natural de Urkiola bien cercanu al conceyu pero ensin que Ochandiano tome parte nél.
Clima
Ochandiano tien un clima fríu (llegóse a dicir que'l so nome podría provenir de "hotz" = "fríu" y "andi" = "grande") y lluviosu. thumb|200px|left|Temperatures medies en Ochandiano.
L'escudu d'armes
L'escudu d'armes de la villa de Ochandiano representa una escena onde un llobu llevar a un neñu. Tres el llobu va una muyer y un caballeru en caballu con una llanza.
El motivu de la escena que se representa nel escudu foi utilizáu pa xustificar la etimoloxía del topónimu. Llobu n'euskera de diz "otso" y grande dizse "andi" pudiendo ser "otsa andi anu" (ano terminación llatina qu'indica propiedá) l'orixe del nome.
Historia
Ochandiano fundóse como una villa defensiva dientro de la merindad de Durango nun allugamientu estratéxicu, na llende col territoriu alavés y xunto a la ruta que xunía'l pandu castellanu cola mariña cantábrica cruciando'l puertu de Urquiola. Acomuñada a esti conceutu tiense la primer mención escrita de la villa nel fueru de Durango, dau por Sancho'l Sabiu de Navarra en 1155. Recibió la carta puebla ente los años 1236 y 1254. En 1304, Diego López V de Haro, señor de Vizcaya, confirmó los fueros de la villa en Marañón, actu que repitieron darréu'l conde Tello en 1358, Xuan II de Castiella en Tudela de Duero en 1440 y Enrique IV de Castiella en Medina del Campo el 20 de xunu de 1456.
Ochandiano ye una de les 14 villes que conformaben xunto cola ciudá d'Orduña y la Tierra Llana el Señoríu de Vizcaya. Ostentaba'l votu y l'asientu númberu 20 nes Xuntes de Guernica.
Les actividaes económiques rellacionaes col comerciu (arrieros, comerciantes...) según les distintes actividaes artesanales, ente les que destaca la ferrería (colos famosos "claves de Ochandiano"), y les agrícoles ganaderes conformen la economía de la villa.
Les guerres de bandos tuvieron repercusión en Ochandiano. Hai noticies de la batalla que llibraron en 1295 pola posesión del señoríu les tropes de Diego López de Haro contra les d'Álvaro Díaz de los Cameros, xuníu al infante don Juan y a María Díaz de Haro. En 1355, siendo señor de Vizcaya'l conde Tello, enfrentar en tierres de Ochandiano tropes al mandu de Juan de Abendaño contra les de Pedru I de Castiella. Otres batalles dar en 1415, ente tropes de Abendaño y Juan Alonso de Múgica, y ente Gómez González de Furaca y Pedro de Abendaño (1437 y 1442).
La villa foi asientu de la nobleza del Señoríu que s'enfrentó pol control económicu y abrió disputes ente la sociedá urbana y la nobleza rural ente los sieglos XIV y XV.
Nel sieglu XV el conceyu de Ochandiano enfrentóse judicialmente al guipuzcoanu d'Aramayona pol control de los terrenes conocíos como "El Llindáu". El 2 de xunu de 1457 otorgar a Ochandiano el "l'usu, esfrute y aprovechamientu de dichu territoriu peronia, y ello, ensin canon, censu nin pensión dalguna a favor del Sr. De Aramayona" arreglando'l problema. Aun así, el conflictu poles camperes foi habitual mientres los sieglos XVI y XVII hasta que la villa entró a formar parte de la mancomunidá de camperes col Valle de Aramayona, Dima, Ceánuri y Villarreal de Álava. Una vegada rematáu'l pleitu de los camperes abrió'l de la esplotación maderera nel terrén de "El Llindáu", que foi resueltu a favor de Ochandiano el 16 de xineru de 1663. La esplotación maderera foi clave pal desenvolvimientu económicu de la villa al dexar la espansión de la ferrería y ferrería qu'usaben la madera, convertida en carbón vexetal, como combustible.
La espansión económica basada na manufactura del fierro realizar mientres el sieglu XVIII y de resultes de la mesma dio un procesu de deforestación de los montes de la zona.
Los conflictos bélicos del sieglu XIX y los cambeos teunolóxicos que revolucionaron la metalurxa punxeron fin a la bonanza económica del fierro. Esto provocó'l regresu a l'actividá agraria y una migración de la población escontra otres villes y ciudaes onde se taba llevando a cabu la industrialización.
En 1860 propónse xunir la villa cola capital alavesa por aciu una vía ferrial. Pretendía fomentase l'actividá industrial apurriéndo-y una bon vía de comunicación pero'l proyeutu nun se llevó cabu. Aun así l'actividá industrial llogró caltenese en parte y nes primeres décades del sieglu XX inclusive llegó a recuperase.
Mientres la Guerra civil española de 1936 la villa caltuvo fiel a la llegalidá republicana. La vecina Álava sumar al golpe d'estáu quedando en manes de los sublevaos. Siendo Ochandiano un pasu estratéxicu, el 20 de xunetu lleguen fuercies d'infantería y milicianos dende Bilbao al mandu del capitán Santamaría que son reforzaes a otru día con más soldades mandaos pol teniente coronel de infantería Joaquín Vidal Munárriz. Al pie de Ochandiano deféndese'l pasu de Ubidea.
En Legutiano establécense les fuercies rebalbes a mandu del coronel Ortiz de Zárate xunto con fuercies de la Guardia Civil so les órdenes de Mario Torres. Estes fuercies tán compuestes fundamentalmente por falanxistes y requetés.
El 22 de xunetu, dos aviones Breguet XIX procedentes de la base militar de Recajo, en La Rioxa, marcaos con banderes de la república, bombardean la villa, en concretu la plaza de Andikona, causando 61 muertos ente la población civil y numberosu mancaos. Este foi'l primer bombardéu de la guerra civil.
La villa caltener en manes republicanes hasta la primavera de 1937, cuando'l xeneral Mola activó al ofensiva del norte y les brigaes de requetés navarres avanzaron dende Legutiano y Valle de Léniz los díes 1 y 2 d'abril escontra la llinia defensiva llamada «de Mekoleta», que los sos puntos principales yeren Motxotegi, la cota 811 y Miruregaina. Ochandiano cayó'l 4 d'abril.
L'actividá industrial recuperar nos años setenta del sieglu XX, creándose nueves empreses ya instalándose otres n'especial dedicaes a la fabricación de bienes d'equipu, aparatos d'elevación y tresformaos metálicos.
El Llindáu
Los terrenes conocíos pol apellativu de "El Llindáu" fueron históricamente apostaos pol conceyu de Ochandiano a Aramayona.
El Llindáu, con una superficie de 600 hai, allugar ente'l nucleu de la villa de Ochandiano y el barriu de Aramaio, Olaeta, yá n'Álava.
En 1457 Elvira de Leira, exerciendo de señora de Aramayona n'ausencia del so fíu, fai concesión del usu y esfrute de los terrenes d'El Llindáu a Ochandiano, cesión ratificada más tarde pol so fíu Juan Alfonso de Múgica y Furaca. El documentu de la señora de Aramayona diz: La cesión incorporaba un detalláu llende del terrén, polo que'l mesmu pasó a denominase "El Llindáu".
Aramayona reclamó en delles ocasiones l'usu y esfrute de les tierres y ello dio llugar a ensame de conflictos ente dambes villes.
Dende 1754 instauróse'l costume de la inspeición de los moyones que, al so entender, definen les llendes d'esti parte del conceyu, dalgunos de los cualos, fonte de pleitu y cercanos al conceyu de Ochandiano, sumieron.
A finales del sieglu XIX, ante la pervivencia del conflictu, les Diputaciones Forales d'Álava y Vizcaya, col alcuerdu de los conceyos, encargaron un arbitraxe a la Diputación de Guipúzcoa que resolvió a favor d'Álava, decisión que nun aceptó Vizcaya.
A finales del sieglu XX allegar al Ararteko (defensor del pueblu vascu) pal resolución del históricu conflictu. Este resolvió estremar el territoriu ente Aramayona y Ochandiano, pero la so decisión tampoco foi aceptada y el conflictu permanez.
Ochandiano caltién nesi terrén les instalaciones de les escueles, les piscines y el polideportivu municipal, toes elles integraes nel nucleu urbanu.
La industria del fierro
Pliniu'l Vieyu yá dio noticies de la riqueza en fierro de la mariña cantábrica de la península Ibérica. Les mines d'Oiartzun y el puertu d'Easo son exemplos de la importancia del fierro vascu en tiempos del Imperiu Romanu. La bayura del mineral y los recursos, carbón vexetal y fuercia hidráulico, pa poder llograr el fierro dexaron una espansión d'esta industria que se basaba nes ferreríes y la so posterior ellaboración na ferreríes. Coles nueves formes de llogru del fierro, por aciu altos fornos, esta industria tradicional entró en crisis nel sieglu XIX.
L'allugamientu de la villa de Ochandiano, xunto a un ríu, el Urkiola, calteníu por un bon réxime d'agües y a una amplia zona de montes de fayes y otres especies de les cualos llógrase un bon carbón vexetal, dio orixe, yá na Edá Media a una importante industria ferrona. Ensin escaecéi s'allugamientu metanes una importante ruta de comunicación.
La industria del fierro de Ochandiano nun se paraba nel llogru del mesmu a partir del mineral nes ferrerías, sinón qu'avanzaba na so ellaboración en distintos preseos nes ferreríes onde s'ellaboraben distintos productos, principalmente clavos y ferradures.
La espansión del usu de fierro produció un aumentu del preciu del mesmu nel sieglu XVII que favoreció la multiplicación de ferrerías y fragües mientres tol sieglu XVIII llegando, na metá del mesmu, a 80 fragües pa la ellaboración de ferradures y clavos,y dos de cerrajería. La industria tuvo amestada a les families nobles de la villa.
Nel sieglu XIX empieza la producción de fierro por aciu otros métodos y esto fai que les ferrerías vaigan sumiendo. En principiu la producción de productu terminaos, que yera la principal del conceyu, aguantó'l embate, pero na década de los sesenta del XIX empiecen a cerrase les fragües de Ochandiano al nun poder faer frente a les producciones realizaes coles nueves teunoloxíes metalúrxiques. Esto dio llugar a la perdida en gran midida d'esta actividá industrial. Al pie de esto'l fechu de la implantación del ferrocarril y la meyora de les comunicaciones per carretera fixeron que la ruta de Urkiola perdiera importancia.
L'actividá industrial caltúvose gracies a la creación de dalguna industria de manufacturación como Maidagán-Ocerín y Cía. o les fábriques de Remigio López de Heredia y de Juan Ignacio Vicinay. Na segunda metá del sieglu XX recuperar en gran midida nala actividá industrial.
Economía
Les actividaes económiques de los pobladores de Ochandiano tuvieron amestaes al sector primariu y al de la industria, en concretu del fierro y de la manufactura matálica.
El sector primariu la riqueza de la tierra pola bayura d'agües fai que dende tiempos inmemoriales los habitantes de Ochandiano dedicárense en parte a l'agricultura, a´´unque esta fuera de subsistencia, y a la ganadería, calteniendo nes cercanes campes de Urkiola les recielles d'oveyes y dexando caballos y vaques pastiar nellos. La esplotación maderera foi, y ye, una de les actividaes importantes d'esti sector, anque nun tiempu tuvo amestada a la producción de carbón vexetal y la industria ferrona.
El sector secundariu La tradición ferrona de la villa de Ochandiano ye bien estensa. L'allugamientu de la villa nun llugar con abondosos montes y fuercia hidráulico pa mover los artiluxos de les ferrerías según el tar a cuerpu d'una importante vía de comunicación cercana a los xacimientos de fierro de Vizcaya fixeron que'l llogru y el trabayu del fierro fueren el motor económicu del conceyu hasta bien entráu'l sieglu XIX cuando les nueves teunoloxíes metalúrxiques apostraron les ferrerías al olvidu.
El resurdimientu industrial de mediaos del sieglu XX llevo a la villa de nuevu a l'actividá que nunca-y foi estraña, siendo l'actividá del tresformamientu y manufactura del metálica, la principal actividá económica.
El sector servicios históricamente'l sector se los servicios tuvo amestáu en Ochandiano al fechu de que la villa atopárase asitiada al pie d'una importante ruta de comerciu. Cuando esta decayó los servicios llindar a los habitantes de Ochandiano siendo estos bien llindaos.
La cercanía de la villa cola capital alavesa, falta pocu más de 25 km de Vitoria, fai que la mayoría de los servicios emprestar na mesma, quedando solo los básicos nel conceyu.
Monumentos
Nel patrimoniu monumental de Ochandiano ye ricu en cases palacio blasonadas, palacios rurales de porte impresionante y con importantes fachaes como la del edifico númberu 6 de callar Hospital o les cases de la cai Atekale, amás de les ermites de San Martín, la Nuesa Señora de los Remedios y la de San Roque, la de San Bernabé, pola cual faise una de les fiestes del conceyu, ta sumida. Tamién hai que destacar la cruz de términu denomada Cruz de Urigoiena.
thumb|300px|Casa consistorial.
Mediu ambiente
miniaturadeimagen|Contenedores de reciclaxe de residuos n'Otxandio Tocantes a xestión de residuos referir en Otxandio cabo la peculiaridá de qu'éstos son xestionaos per parte d'Álava, a pesar de que'l conceyu allugar en Bizkaia. Toles residuos treslladar a la provincia cercana pal so posterior recicláu, los envases llevar a la planta de clasificación d'envases y la materia orgánico procedente de los contenedores de basura, llevar a compostar a la planta de compostaxe asitiada nel Polígonu Industrial de Jundiz de la ciudá de Vitoria. Tolos refugos (aquello que nun ye reciclable) llevar al vertideru de Gardelegi (Vitoria).
Tamién ye apreciable como esiste nel pueblu una separación de la fraición orgánica, una fraición que tien dos métodos de xestión:
William Hurt
Biografía
Los sos primeros años trescurrieron viaxando pol Pacíficu, onde'l so padre dirixía una compañía d'inversiones. Cuando'l matrimoniu divorcióse, la so madre camudar con William y los sos dos hermanos a Nueva York.
A los diez años d'edá, foi unviáu a un internáu n'Inglaterra cuando la so madre volvió casase.
Por encamientu del so padrastru, Hurt estudió Teoloxía en Londres y en Boston. Darréu interesóse pola interpretación y estudió artes dramátiques nel prestixosu Juilliard School de Nueva York.
Empecipiar nel mundu de l'actuación trabayando mientres un periodu dilatáu en teatros rexonales, primero nel estáu d'Oregón y más palantre en Nueva York, onde participó tamién nun festival de teatru de Shakespeare.
Pink
Alecia Beth Moore, conocida pol so nome artísticu Pink (estilizado a P!nk), ye una cantante, compositora, baillarina, acróbata y actriz d'Estaos Xuníos.
William Hurt
Carrera nel Cine
El so debú nel cine facer Hurt en 1980, interpretando a un científicu que realiza esperimentos consigo mesmu en Altered States. Al añu siguiente convirtióse nuna estrella al actuar xunto a Kathleen Turner na película de suspense Body Heat 1981. Con siguientes películes, como The Big Chill y Gorky Park de 1983, Hurt consolidó'l so prestíu como actor de calter, capaz d'interpretar bien diversos personaxes de forma convincente.
Pink
Saltó a la fama a principios de la década de 2000 al llanzar el senciellu "There You Go", del so primer álbum R&B, Can't Take Me Home, n'abril de 2000 al traviés de LaFace Records. El so segundu álbum empobináu al pop rock, Missundaztood, que empecipió un marcáu cambéu nel soníu de la so música, foi llanzáu en payares de 2001 colos senciellos top 10: "Get the Party Started", "Don't Let Me Get Me", "Just Like a Pill" y "Family Portrait" P!nk llanzó'l so tercer álbum, Try This, en payares de 2003, que vendió 3 millones de copies y ganó un Grammy por Meyor Interpretación Vocal Rock Femenina pol senciellu "Trouble". Llanzó'l so cuartu álbum d'estudiu I'm Not Dead n'abril de 2006, con ésitos como: "Stupid Girls", "O + Ur Hand" y "Who Knew", estos postreros llegaron al nᵘ1 nos charts pop. El so quintu álbum, Funhouse, foi llanzáu n'ochobre de 2008 y foi precedíu pol senciellu nᵘ1 del Hot 100, "So What". El discu algamó otros trés top venti: "Sober", "Please Don't Leave Me" y "Glitter in the Air", amás d'una esitosa xira mundial. Esta última tema mentada, tamién ye conocíu, pola so apaición nun capítulu de la primer temporada de la serie Pretty Little Liars (episodiu 19 "A Person Of Interest").
William Hurt
Carrera nel Cine
La película de 1985 O Beijo da Mulher Aranha (basada na novela homónima de Manuel Puig), na que fixo'l papel d'escaparatista homosexual prisioneru nuna cárcel arxentina mientres la dictadura, Hurt mereció-y un Premiu Óscar al meyor actor principal, según el premiu de l'Academia Británica de Cine y del Festival de Cannes na mesma categoría.
Pink
D'alcuerdu a Billboard, P!nk foi calificada nᵘ 13 na llista d'artistes de la década 2000 y l'artista nᵘ 1 de cantares pop d'esa década; los sos álbumes algamaron los primeros llugares en llistes d'Estaos Xuníos, Europa, Xapón y Australia. Tantu n'Europa, Asia, como Australia y Rusia, ye de les cantantes más famoses y reconocíes, más que nel so propiu país, a pesar de ser una de les cantantes más vendíes de los Estaos Xuníos caltién la so vida privada lloñe de los medios y ta en contra de ser una diva mediática que fai playback y solo interésa-y ser cantante. Marcó quince Billboard Hot 100 ésitos Top 10 nos EE. XX., incluyendo once como artista en solitariu, y ganó tres #premiu Grammy, seis MTV Video Music Awards y un Brit Awards. People's Chart, al traviés de BBC Radio 1, declaró a P!nk l'artista nᵘ 11 más escuchada nes radios del Reinu Xuníu mientres la década de 2000. P!nk vendió 65 millones de discos en tol mundu, de los cualos 18 millones d'álbumes vendiéronse solo n'Estaos Xuníos, amás vendió más de 130 millones de singles alredor del mundu, convirtiéndola nuna de les cantantes con mayores ventes.
William Hurt
Carrera nel Cine
En 1986 realizó'l drama Children of a Lesser God xunto a Marlee Matlin, siendo nomáu per segunda vegada al Premiu Óscar, la película foi aclamada pola crítica y recibió 6 nominaciones, llevándose un Óscar a meyor actriz principal pa Matlin. Pa 1987 realiza otra gran interpretación en Broadcast News, siendo nomáu per tercer vegada consecutiva al premiu óscar a meyor actor principal, xunto a Holly Hunter y Albert Brooks tamién nomaos. En 1988 vuelve trabayar xunto a Kathleen Turner nel filme de Lawrence Kasdan, The Accidental Tourist, onde Geena Davis llevóse'l óscar a meyor actriz de repartu.
Dempués d'otres interpretaciones en películes de gran presupuestu, ye con El doctor, de 1991, que Hurt empecipió una etapa na que se dedicó a filmes más esixentes dende lo actoral y menos vistos pol gran públicu. Por ello los críticos vieron nesos años un ciertu ocaso de Hurt como estrella de cine, magar reconocíen el so prestíu como actor. Sicasí, yera'l mesmu Hurt quien se definía a sigo mesmu como actor de calter, ensin importa-y la condición d'estrella. Nos últimos años siguió esta mesma trayeutoria, escoyendo papeles que significaren un retu pa la so capacidá interpretativa. Hurt tamién foi actuando regularmente en películes y miniseries de televisión.
En 1993 ufiertóse-y el papel del Dr. Grant en Jurassic Park, la película que dirixó Spielberg. Hurt refugó'l trabayu ensin lleer el guión y el so llugar foi ocupáu por Sam Neill. Pa 1998 si aceptó ponese na piel del profesor John Robinson nel Blockbuster Perdíos nel espaciu.
Dieciocho años dempués de la so tercer candidatura al Óscar, optó a la estauína dorada pol so curtiu pero intensa apaición en A History of Violence 2005 de David Cronenberg, na que da vida a un xefe de la mafia de Boston.
Vida personal
Hurt tuvo casáu en dos causes, la primera mientres diez años con "Mary Beth Hurt" (1972-1982) y la segunda mientres trés con "Heidi Henderson" (1989-1992). Dambos matrimonios terminaron en divorciu. Cola so segunda esposa tuvo dos fíos. Amás nel intervalu ente los sos 2 matrimonios vivió con Sandra Jennings (1982-1985), cola que tuvo otru fíu. Tamién tuvo sentimentalmente xuníu a l'actriz sordomuda Marlee Matlin, a la que conoció mientres el rodaxe de Children of a Lesser God, onde tuvierón un torrido romance en 1986.
Día de la Tierra
El Día de la Tierra ye un día celebráu en munchos países el 22 d'abril. El so promotor, el senador estauxunidense Gaylord Nelson, instauró esti día pa crear una conciencia común a los problemes de la superpoblación, la producción de contaminación, el caltenimientu de la biodiversidá y otres esmoliciones ambientales pa protexer la Tierra. Ye un día pa rindir homenaxe al nuesu planeta y reconocer a la Tierra como'l nuesu llar y la nuesa madre, según espresar distintes cultures a lo llargo de la historia, demostrando la interdependencia ente les sos ecosistemes y los seres vivos que la habitamos.
Historia
En 1968, Morton Hilbert y l'O.S. Public Health Service (Serviciu de Salú Pública d'E.E.X.X.), entamaron el Simposio d'Ecoloxía Humana, realízase una conferencia polos nomaos enantes pa una asamblea conferencia medioambiental por qu'estudiantes escucharen a científicos falar sobre los efeutos del deterioru ambiental na salú humana. Este foi'l primer antecedente del Día de la Tierra. Mientres los siguientes dos años, Hilbert y los sos estudiantes trabayaron pa entamar el primer Día de la Tierra. Surdieron otros esfuercios como Survival Project (Proyeutu pa la Sobrevivencia), unu de los primeros eventos educativos de conciencia ambiental, que foi lleváu a cabu na Universidá Northwestern el 23 de xineru de 1970. Este foi'l primeru de dellos eventos realizaos en campus universitarios por tou Estaos Xuníos. Asina mesmu, Ralph Nader empezó a falar alrodiu de la importancia de la ecoloxía en 1970.
Orixe del términu
Acordies con Gaylord Nelson, el términu “Día de la Tierra”, yera “un nome obviu y lóxicu”, suxuríu por ciertes persones” na seronda de 1969, incluyíu, afirma, “un amigu mio que tuviera nel campu de les rellaciones públiques y un executivu de publicidá de New York”, Julian Koenig, quien tuviera nel comité organizador de Nelson en 1969. La idea asocedióse-y a Koeing pola coincidencia ente'l so cumpleaños y el día escoyíu, el 22 d'abril; n'inglés, Earth Day (Día de la Tierra) rima con birthday (cumpleaños), la conexón paecía natural. Otros nomes circularon mientres les preparaciones –el mesmu Nelson siguió llamándolo National Environment Teach-In (Alcuentru Nacional del Mediu Ambiente), pero'l coordinador nacional, Denis Hayes, usó'l términu Día de la Tierra nos sos comunicaos y la cobertoria de prensa del eventu foi práuticamente unánime nel usu del términu Día de la Tierra, asina que'l nome quedóse.
Importancia del 22 d'abril
Gaylord Nelson escoyó la fecha de tal manera que se maximizara la participación nes universidaes, yá que lo consideraba un alcuentru ente maestros y alumnos. Determinó que la selmana del 19 al 25 d'abril yera'l meyor apueste, una y bones esta nun coincidía colos exámenes o les vacaciones de primavera. Entá más, esta fecha nun tenía nengún conflictu con celebraciones relixoses como la Pascua o'l Pesakh, y yera demasiáu tarde en primavera pa tener un clima decente. Más estudiantes preferiríen tar en clase y habría menos competencia con otros eventos de media selmana – asina qu'escoyó el miércoles 22 d'abril. El día tamién coincidió col aniversariu del natalicio de John Muir, notable conservacionista.
Ensin la conocencia de Nelson, el 22 d'abril de 1970 foi, por coincidencia, el centésimu aniversariu del natalicio de Lenin, cuando se treslladó al calendariu gregorianu, que foi adoptáu polos rusos hasta 1918. La revista Time reportó que munchos nun pensaron que la fecha fuera una coincidencia, sinón una pista de que l'eventu foi un engañu comunista”, y citaron a un miembru de Daughters of the American Revolution, diciendo: “elementos subversivos entamen faer que los neños americanos vivan nun ambiente que seya bonu pa ellos”. John Edgar Hoover, direutor del Buró Federal d'Investigaciones, pudo crear la intriga de la conexón con Lenin, yá que se presumía que'l FBI llevaba a cabo tarea de vixilancia nes manifestaciones de 1970. La idea de que la fecha fuera escoyida pa celebrar el centenariu de Lenin, entá persiste en dellos cuarteles.
Antecedentes
El 20 d'avientu de 2013, l'Asamblea Xeneral de la ONX, na so 68º periodu de sesiones, decidió proclamar el 3 de marzu como'l Día Mundial de la Naturaleza, coles mires de concientizar avera del valor de la fauna y la flora xabaces. La fecha escoyida marca l'aniversariu de l'aprobación en 1973 de la Convención sobre'l Comerciu Internacional d'Especies Amenaciaes de Fauna y Flora Monteses (CITES, nes sos sigles n'inglés), que xuega un destacáu papel na proteición de la especies frente al comerciu internacional. Primeramente, el 3 de marzu fuera designáu como Día Mundial de la Naturaleza nun resolución de la Conferencia de les Partes en CITAR, na so 16ª xunta celebrada en Bangkok del 3 al 14 de marzu de 2013. El resolución, copatrocinada pol Reinu Xuníu y Tailandia, informaba de les conclusiones de la xunta a l'Asamblea Xeneral de la ONX.
Observaciones
La ONX adopta dicha celebración pa reafitar la importancia de la flora y fauna mundial. Ta centrada nel caltenimientu de la naturaleza, según na reiteración del so valor social y contribución al mediu ambiente y que nenguna especie seya esplotada al puntu del peligru d'estinción. La celebración del Día de la Tierra ye más global, yá que la so esmolición respuende a los intereses del planeta. “El Día Mundial de la Naturaleza y El Día de la Tierra recuérdanos la urxente necesidá d'intensificar la llucha contra'l crime contra la fauna, contra'l planeta y entá ye más contra los humanos, yá que tien amplies repercusiones económiques, medioambientales, de salú y sociales”.marzu proclamáu-como-dia-mundial-de-la naturaleza/
Día del equinocciu
El Día Equinoccial de la Tierra ye celebráu nel equinocciu de marzu, alredor del día 20, pa señalar el momentu exactu de la primavera astronómica nel Hemisferiu Norte, y el seronda astronómicu nel Hemisferiu Sur. Un equinocciu ye, n'astronomía, el puntu nel tiempu (non un día enteru) en que'l Sol ta direutamente sobre l'ecuador terrestre. Asocede alredor del 20 de marzu y 23 de setiembre de cada añu. Na mayoría de les cultures, los equinoccios y solsticios marquen el principiu o fin de les estaciones del añu.
Esiste un discutiniu al respective de quién usó per primer vegada'l términu Día de la Tierra. En 1969, John McConnell presentó ante la UNESCO, na Conferencia sobre'l Mediu Ambiente, la idea d'una celebración mundial llamada Día de la Tierra, y afirma: “el primer día de primavera ye'l momentu del equinocciu onde'l sol crucia'l celestial ecuador causando que'l día y la nueche duren lo mesmo –llevando al planeta a un estáu d'equilibriu. Este ye'l verdaderu Día de la Tierra, non porque yo haber escoyíu, sinón porque esti aniciar na mesma rotación y revolución del planeta Tierra.” El 21 de marzu de 1970, l'alcalde de San Francisco, Joseph Alioto, emitió la primera proclama; realizáronse delles celebraciones nesta ciudá y en Davis (California), California, con fiestes nes cais mientres dellos díes. O Thant, secretariu xeneral de la ONX nesos momentos, sofitó la iniciativa global de McConnell por que se realizara añalmente esti eventu; asina, el 26 de febreru de 1971, robló una declaración pa tal efeutu.
Día mundial del mediu ambiente
El 15 d'avientu de 1972, l'Asamblea Xeneral de la ONX, nel resolución númberu 2994 consiguida nel 27° periodu de sesiones, designó el 5 de xunu Día Mundial del Mediu Ambiente, pa conmemorar la inauguración de la Conferencia d'Estocolmu sobre'l Mediu Humanu, concientizando a la opinión pública de la necesidá d'ameyorar y caltener el mediu ambiente.
El Día Mundial del Mediu Ambiente conmemórase tolos años en más de 100 países. Ye motivu d'inspiración p'actividaes polítiques y comuñales conducíes a anovar el so compromisu cola proteición del mediu ambiente. Les actividaes tienen como finalidá sensibilizar les situaciones ambientales, favoreciendo que los individuos sían elementos activos d'un desenvolvimientu sostenible, sustentable y equitativo cola cuenta de que la humanidá asegure un futuru más prósperu, valiéndose para ello d'actividaes bien diverses que van dende desfiles caleyeros, paseos en bicicleta, conciertos ecolóxicos, plantíu d'árboles, campañes de recicláu y llimpieza, pasando por seminarios, meses redondes, llegando hasta la firma o ratificación de convenios internacionales. Los detalles sobre les actividaes previstes pa conmemorar esti día publicar, y echar# voz de qué ye lo que fixeron en tol mundu pa celebralo.
Los más importantes actos de conmemoración del Día Mundial del Mediu Ambiente tienen verificativo na ciudá de Shenzhen, perteneciente a la República Popular China.
Manifestaciones mientres el Día de la Tierra
Mientres les celebraciones del ventenu aniversariu del Día de la Tierra en 1990, muncha xente manifestó'l so compromisu de promover l'harmonía ente la naturaleza y la tierra.
San Vicente del Valle
Xeografía
Asitiada nel valle altu del ríu Tirón frente a la cara norte de la Sierra de la Demanda y na cara sur de los de Montes de Ayago, a 48 quilómetros de Burgos, toma 23 km², y ta a una altitú de 955 msnm.
El conceyu entiende tamién el pueblu d'Espinosa del Monte.
Historia
Pueblu de perantigua hestoria atestiguada por la so ilesia d'orixe visigodu del sieglu VI. Nos valles altos del ríu Tirón abellugar pobladores orixinarios frente a toles invasiones que corríen pol llanu, calteniendo con ello un sustratu cultural primixeniu y autóctonu.