cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Saturnu (planeta)
Carauterístiques xenerales
El periodu de rotación de Saturnu ye inciertu yá que nun tener superficie y la so atmósfera xira con un periodu distintu en cada llatitú. Dende la dómina de los Voyager considerábase que'l periodu de rotación de Saturnu, basándose na periodicidá de señales de radio emitíes por él, yera de 10 h 39 min 22,4 s (810,8°/día). Les misiones espaciales Ulysses y Cassini amosaron qu'esti periodu d'emisión en radio varia nel tiempu, siendo anguaño de 10 h 45 m 45 s (± 36 s). La causa d'esti cambéu nel periodu de rotación de radiu podría tar rellacionáu cola actividá criovolcánica en forma de guéisers del satélite Encéladu, que llibera material n'órbita de Saturnu capaz de interaicionar col campu magnéticu esternu del planeta, usáu pa midir la rotación del nucleu internu au se xenera. Polo xeneral considérase que'l periodu de rotación internu del planeta puede ser conocíu tan solo de forma averada.
Comparáu col planeta Tierra, el tamañu de Saturnu ye nueve vegaes mayor, y la so órbita ta nueve veces más llonxe del Sol.
Estructura interna
L'interior del planeta ye asemeyáu al de Xúpiter, con un nucleu sólidu nel interior. Sobre él estiende una estensa capa d'hidróxenu líquidu, por cuenta de los efectos de les elevaes presiones y temperatures. Los 30.000 km esteriores del planeta tán formaos por una estensa atmósfera d'hidróxenu y heliu. L'interior del planeta probablemente contenga un nucleu formáu por materiales xelaos acumulaos na formación temprana del planeta y que s'atopen n'estáu líquidu nes condiciones de presión y temperatura cercanu al nucleu. Esti alcuéntrase a temperatures en redol a 12.000 K —aproximao'l doble de la temperatura de la superficie del Sol—.
Per otru llau, y al igual que Xúpiter y Neptunu, Saturnu irradia más calor al esterior del que recibe del Sol. Una parte d'esta enerxía ta producida por una lenta contraición del planeta que llibera la enerxía potencial gravitacional producida na compresión. Esti mecanismu denómase mecanismu de Kelvin-Helmholtz. El calor estra xeneráu produzse nuna separación de fases ente l'hidróxenu y l'heliu relativamente homoxéneos que se tán estremando dende la formación del planeta, lliberando enerxía gravitatoria en forma de calor. 800px|center|Diagrama de Saturnu
Atmósfera
L'atmósfera de Saturnu tien un patrón de bandes escures y zones clares asemeyáu al de Xúpiter anque la distinción ente dambes ye muncho menos clara nel casu de Saturnu. L'atmósfera del planeta tien fuertes vientos na direición de los paralelos alternantes en llatitú y altamente simétricos en dambos hemisferios a pesar del efeutu estacional del enclín axal del planeta. El vientu ta apoderáu por una intensa y ancha corriente ecuatorial al nivel del altor de les nubes y algamó velocidaes d'hasta 450 m/s que deteutaron les sondes Voyager. A diferencia de Xúpiter, nun son aparentes grandes vórtices estables, anque sí los hai más pequeños.
Ye probable que les nubes cimeres tean formaes por cristales d'amoniacu. Sobre elles paez estendese una borrina uniforme sobre tol planeta, producida por fenómenos fotoquímicos na atmósfera cimera —alredor de 10 mbar—. A niveles más fondos —cerca de 10 bares de presión—, l'agua de l'atmósfera podría entestase nuna capa de nubes d'agua qu'entá nun pudo ser reparada.
thumb|260px|La descomanada tormenta apaecida n'avientu de 2010 (semeya [[NASA) ]] Al igual qu'en Xúpiter, dacuando fórmense nubes na atmósfera de Saturnu, y dalgunes d'elles pudieron reparase dende la Tierra. En 1933 reparóse un llurdiu blancu asitiáu na zona ecuatorial pol astrónomu aficionáu W.T. Hai. Yera lo abondo grande como pa poder acolumbrase con un refractor de 7 cm, pero nun tardó n'estenase y esmorecese. En 1962 empezó a desenvolvese un nuevu llurdiu, pero nun llegó nunca a destacar. En 1990 pudo reparase una xigantesca nube blanca nel ecuador de Saturnu que foi asimilada a un procesu de formación de grandes nubes. Reparáronse llurdios asemeyaos en plaques fotográfiques tomaes mientres l'últimu sieglu y mediu a intervalos d'aproximao 30 años. En 1994 pudo reparase una segunda gran nube d'aproximao la metá de tamañu que la producida en 1990.
La sonda Cassini pudo captar delles nubes grandes en Saturnu. Una de les mayores nubes, con rayos 10.000 vegaes más potentes que los de cualquier nube de la Tierra, apaeció'l día 27 de payares de 2007, durando 7 meses y mediu —lo que foi por un tiempu'l récor de duración d'una nube nel Sistema Solar—. Esta nube apaeció nel hemisferiu Sur de Saturnu, nuna zona conocida como «caleyón de les tormentes» pola elevada frecuencia cola qu'apaecen ellí estos fenómenos. Esti récor, sicasí, foi batíu por otra nube apaecida na mesma zona, que foi deteutada en xineru de 2009 y que a mediaos de setiembre entá siguía activa, durando hasta ochobre d'esi añu.
Una enorme nube, tan grande qu'arrodió'l planeta, apaeció n'avientu de 2010 nel hemisferiu Norte de Saturnu desenvolviendo un vórtice central de color escuru de 5000 quilómetros d'anchu asemeyáu a la Gran Mancha Colorada de Xúpiter, siendo tan potente —muncho más que cualquier nube terrestre— que dragó nubes de cristales d'amoniacu de les fondures de l'atmósfera del planeta. Mientres los aproximao 200 díes que duró, siendo estudiada con ayuda de la sonda Cassini y de telescopios terrestres, creció y espandióse hasta algamar una área 8 vegaes mayor que'l de la Tierra, y pudieron captase les ondes de radio producíes pol aparatu eléctricu asociáu a ella.
Les rexones polares presenten corrientes en chorru a 78ºN y 78ºS. Les sondes Voyager deteutaron nos años 1980 un patrón hexagonal na rexón polar norte que foi reparáu tamién pol telescopiu espacial Hubble mientres los años 1990. Les imáxenes más recientes llograes pola sonda Cassini amosaron el vórtice polar con gran detalle. Saturnu ye l'únicu planeta conocíu que tien un vórtice polar d'estes carauterístiques magar los vórtices polares son comunes nes atmósferes de la Tierra o Venus.
Nel casu del hexágonu de Saturnu, los llaos tienen unos 13.800 quilómetros de llargor —daqué más del diámetru de la Tierra— y l'estructura rota con un periodu idénticu al de la rotación planetaria, siendo una onda estacionaria que nun camuda'l so llargor nin estructura, como faen el restu de nubes de l'atmósfera. Estes formes poligonales ente trés y seis llaos pudieron replicase per aciu modelos de fluyíos en rotación a escala de llaboratoriu.
N'abril de 2010, la NASA fixo públicos unos vídeos ya imáxenes nos que pue apreciase l'aparatu eléctricu acomuñáu a les nubes que se producen na atmósfera de Saturnu, la primer vegada que se consigue esto.
Órbita
Saturnu xira alredor del Sol a una distancia media de 1.418 millones de quilómetros nuna órbita d'escentricidá de 0,056, qu'asitia l'afeliu a 1.500 millones de km, y el periheliu a 1.240 millones de km. Saturnu atopábase nel periheliu en 1974. El periodu de tresllación alredor del Sol ye de 29 años y 167 díes, ente que'l so periodu sinódicu ye de 378 díes, de cuenta que, cada añu, la oposición produzse con casi dos selmanes de retrasu respeutu al añu anterior. El periodu de rotación sobre la so exa ye curtiu, de 10 hores y 14 minutos, con delles variaciones ente l'ecuador y los polos.
Los elementos orbitales de Saturnu son modificaos nuna escala de 900 años por una resonancia orbital de tipu 5:2 col planeta Xúpiter, bautizáu polos astrónomos franceses del sieglu XVIII como la grande inégalité (Xúpiter completa 5 vueltes por cada 2 de Saturnu). Los planetes nun s'atopen nuna resonancia perfecta, pero tán lo suficientemente averaos a ella como por que les perturbaciones a les sos respeutives órbites seyan apreciables.
Satélites
right|thumb|300px|El sistema de Saturnu. La lluna más prominente enfrente de [[Saturnu (planeta)|Saturnu ye Rea. A mandrecha y debaxo de Saturnu alcuéntrase Tetis. A la drecha de los aniellos de Saturnu, y amosando'l prominente cráter Herschel afáyase Mimas. A esquierda de Saturnu ta Encéladu. Na estaya superior-esquierda, alcontramos Dione, y caberamente na estaya superior-derecha ta allugáu Titán, la lluna más grande de Saturnu.]] Saturnu tien un gran númberu de satélites, el mayor de los cualos, Titán ye l'únicu satélite del Sistema Solar con una atmósfera importante. Los satélites más grandes, conocíos enantes del entamu de la investigación espacial son: Mimas, Encéladu, Tetis, Dione, Rea, Titán, Hiperión, Xápeto y Febe. Tanto Encéladu como Titán son mundos especialmente interesantes pa los científicos planetarios yá que nel primeru deduzse la posible esistencia d'agua llíquido a poca fondura de la so superficie a partir de la emisión de vapor d'agua en guéisers y el segundu presenta una atmósfera rica en metanu y asemeyada a la de la primitiva Tierra.
Otros 30 satélites de Saturnu tienen nome pero'l númberu exautu ye inciertu por esistir una gran cantidá d'oxetos qu'orbiten esti planeta. Nel añu 2000, deteutáronse 12 satélites nueves, que les sos órbites suxuren que son fragmentos d'oxetos mayores prindaos por Saturnu. La misión Cassini-Huygens tamién atopó nuevos satélites, la postrera d'elles anunciada'l 3 de marzu de 2009 y que fai'l númberu 61 del planeta.
El discu aparente de Titán —un círculu borrosu anaranxáu de cantos daqué más escuros— puede vese con telescopios d'aficionaos a partir de los 200 mm d'abertura, utilizando pa ello más de 300 aumentos y cielos estables: nos sos mayores aproximamientos llega a midir 0,88 segundos d'arcu. El restu de los satélites son enforma menores y siempres paecen estrelles, inclusive a gran aumentu.
Los satélites más internos pueden acolumbrase, sicasí, con cualesquier cámara CCD emplegando focales superiores a los 2 m.
Sistema d'aniellos
Los aniellos de Saturnu estiéndense nel planu ecuatorial del planeta dende los 6.630 km a los 120.700 km percima del ecuador de Saturnu y tán compuestos de partícules con abondoso agua xelao. El tamañu de caúna de les partícules varia dende partícules microscópiques de polvu hasta roques d'unos pocos metros de tamañu. L'eleváu albedu de los aniellos amuesa qu'estos son relativamente modernos na historia del Sistema Solar. Nun principiu creíase que los aniellos de Saturnu yeren inestables a lo llargo de periodos de decenes de millones d'años, otru niciu del so orixe recién, pero los datos unviaos pola sonda Cassini suxuren que son muncho más antiguos de lo que se pensaba nun principiu (n:Los aniellos de Saturnu son muncho más antiguos de lo que se camentaba y ). Los aniellos de Saturnu tienen una dinámica orbital bien complexa presentando ondes de densidá, ya interaiciones colos satélites de Saturnu (especialmente colos denominaos satélites pregueros). Al tar nel interior del llende de Roche, los aniellos nun pueden evolucionar escontra la formación d'un cuerpu mayor.
Los aniellos distribúinse en zones de mayor y menor densidá de material esistiendo clares divisiones ente estes rexones. Los aniellos principales son los denomaos aniellos A y B, dixebraos ente sigo pola división de Cassini. Na rexón interior al aniellu B estrémase otru aniellu más tenue anque estensu: C y otru aniellu tenue y finu: D. Nel esterior puede estremase un aniellu delgáu y feble denomáu aniellu F. El tenue aniellu E estiéndese dende Mimas hasta Rea y algama la so mayor densidá a la distancia d'Encéladu, que piénsase que-y aporta partícules, por cuenta de les emisiones d'unos xéiseres que s'atopen nel so polu sur.
Hasta los años 1980 la estructura de los aniellos desplicábase per aciu de les fuerces gravitacionales exercíes polos satélites cercanos. Les sondes Voyager atoparon sicasí estructures radiales escures nel aniellu B llamaes cuñes radiales (n'inglés: spokes) que nun podíen desplicase d'esta manera yá que la so rotación alredor de los aniellos nun yera consistente cola mecánica orbital. Considérase qu'estes estructures escures interactúen col campu magnéticu del planeta, yá que la so rotación sobre los aniellos siguía la mesma velocidá que la magnetosfera de Saturnu. Sicasí'l mecanismu precisu de la so formación inda se desconoz. Ye posible que les cuñes apaezan y suman estacionalmente.
El 19 de setiembre de 2006 la NASA anunció'l descubrimientu d'un aniellu nuevu en Saturnu, pola nave espacial Cassini mentanto un tapecimientu solar, cuando'l Sol pasa direutamente darrera de Saturnu y Cassini viaxa na solombra dexada por Saturnu colo que los aniellos tienen un llume brillosu. Davezu, un tapecimientu solar puede durar una hora pero'l 17 de setiembre de 2006 duró 12 hores, siendo'l más llargu de la misión Cassini. El tapecimientu solar dio la oportunidá a Cassini de facer un mapa de la presencia de partícules microscópiques que nun son visibles de normal, nel sistema d'aniellos.
El nuevu aniellu, malapenes perceutible, ta ente'l Aniellu F y l'Aniellu G. Esti allugamientu concasa coles órbites de les llunes de Saturnu Jano y Epimetéu, dos satélites coorbitales de Saturnu que les sos distancies al centru de Saturnu estrémense menos que'l tamañu de dichos satélites, polo que describen una estraña danza que los lleva a intercambiar les sos órbites. Los investigadores de la NASA aseguraron que l'impautu de meteoros neses llunes fixo qu'otres partícules se xuneran al aniellu.
Les cámares a bordu de la nave Cassini captaron imáxenes d'un material xelao que s'estiende decenes de miles de quilómetros dende Encéladu, otra confirmación de que la lluna ta llanzando material que podría formar l'E. El satélite Encéladu pudo vese al traviés del aniellu Y colos sos remexos saliendo de la so superficie asemeyando "deos", empobinaos al aniellu en cuestión. Estos remexos tán compuestos de partícules xelaes bien delgaes, que son espulsaes polos xéiseres del Polu Sur d'Encéladu y entren nel aniellu E.
«Tanto'l nuevu aniellu como les estructures inesperaes del E dannos una importante pista de cómo les llunes pueden llanzar pequeñes partícules y esculpir los sos propios ambientes llocales», dixo Matt Hedman, un investigador acomuñáu a la Universidá Cornell en Ithaca, Nueva York.
La nave tamién tomó una semeya en color de la Tierra, a cerca de 1.500 millones de quilómetros de distancia, na que paez una esfera azul claru. N'otra imaxe, tomada na mesma data, pue apreciase tamién la Lluna.
Carolyn Porco, responsable del equipu qu'opera les cámares de la sonda Cassini nel Institutu de Ciencia Espacial de Boulder, en Coloráu, dixo al respeutive:
La NASA tamién anunció'l 24 d'ochobre de 2007 el descubrimientu d'un cinturón de microllunes nel cantu esterior del aniellu A y que'l so tamañu varia dende'l d'un camión pequeñu al d'un estadiu, dablemente causáu pola destrucción d'una lluna pequeña y
N'ochobre de 2009 el telescopiu espacial Spitzer afayaba un nuevu y enorme aniellu alredor de Saturnu, muncho más grande de los que lu arrodien. Dempués de munchos sieglos, esti pasara desapercibíu hasta agora, porque ta tan enrarecíu que resulta casi invisible. Esti nuevu cinturón esplégase na llende del sistema saturnianu. La so masa empieza a unos seis millones de quilómetros del planeta y estiéndese hasta algamar 13 millones de quilómetros de diámetru. Unu de los más alloñaos satélites de Saturnu, Febe, orbita dientro del nuevu aniellu, y probablemente seya la fonte de la so composición.
Magnetosfera
thumbnail|Fenómenos de tipu aurora producíos na atmósfera cimera de Saturnu y reparaos pol HST. El campu magnéticu de Saturnu ye muncho más débil que'l de Xúpiter, y la so magnetosfera ye una tercera parte de la de Xúpiter. La magnetosfera de Saturnu consta d'un conxuntu de petrines de radiación toroidales nes que tán atrapaos electrones y nucleos atómicos. Los petrines estiéndense unos 2 millones de quilómetros dende'l centru de Saturnu, ya inclusive más, en direición contraria al Sol, anque'l tamañu de la magnetosfera varia dependiendo de la intensidá del vientu solar (el fluxu dende'l Sol de les partícules cargaes). El vientu solar y los satélites y aniellos de Saturnu suministren les partícules que tán atrapaes nes petrines de radiación. El periodu de rotación de 10 hores, 39 minutos y 25 segundos del interior de Saturnu ta midíu pol Voyager 1 mientres travesaba la magnetosfera, que xira de forma sincrónica col interior de Saturnu. La magnetosfera interactúa cola ionosfera, la capa cimera de l'atmósfera de Saturnu, causando emisiones aurorales de radiación ultraviola; estudios de recién amuesen que nel polu norte del planeta esiste en cuenta d'un aniellu de delles aurores menores cómo en Xúpiter ó la Tierra una única gran aurora de forma aniellada.
Arrodiando la órbita de Titán, y estendiéndose hasta la órbita de Rea, alcuéntrase una enorme nube toroidal d'átomos d'hidróxenu neutru. Un discu de plasma, compuestu d'hidróxenu y posiblemente d'iones oxíxenu, estiéndese dende fora de la órbita de Tetis hasta casi la de Titán. El plasma xira en sincronía casi perfeuta col campu magnético de Saturnu.
Esploración espacial de Saturnu
Vistu dende la Tierra, Saturnu apaez como un oxetu amarellentáu, unu de los más brillosos nel cielu nocherniegu. Reparáu al traviés d'un telescopiu, los aniellos A y B vense fácilmente, ente que los D y E namái s'acolumbren en condiciones atmosfériques óptimes. Con telescopios de gran sensibilidá asitiaos na Tierra estrémense, na borrina de la envoltura gaseosa de Saturnu, pálides petrines y estructures de bandes paraleles al ecuador.
Weverson Leandro Oliveira Moura
Weverson Leandro Oliveira Moura ye un futbolista de Brasil.
Saturnu (planeta)
Esploración espacial de Saturnu
Tres naves espaciales estauxunidenses amontaron descomanadamente la conocencia del sistema de Saturnu: la sonda Pioneer 11 y les Voyager 1 y 2, que sobrevolaron el planeta en setiembre de 1979, payares de 1980 y agostu de 1981, respeutivamente. Estes naves espaciales llevaben cámares y preseos p'analizar les intensidaes y polarizaciones de la radiación nes rexones visible, ultraviola, infrarroxa y de radio del espectru electromagnéticu. Tamién taben forníes con preseos pal estudiu de los campos magnéticos y pa la deteición de partícules cargaes y granos de polvu interplanetariu.
thumbnail|Semeya real de la Tierra vista dende Saturnu. Foi tomada pola nave Cassini en 2013 a más de 1400 millones de quilómetros del nuesu planeta. N'ochobre de 1997 llanzóse la nave Cassini, con destín a Saturnu, qu'incluyía tamién la sonda Huygens pa esplorar Titán, la mayor y más interesante de les llunes del planeta. Tratábase del últimu proyeutu de gran presupuestu de la NASA, en collaboración cola Axencia Espacial Europea y l'Axencia Espacial Italiana. Tres un viaxe de casi siete años, ta previsto que la Cassini recueya datos sobre Saturnu y los sos satélites mientres otros cuatro años. N'ochobre de 2002 la nave llogró la so primer semeya del planeta, tomada a una distancia de 285 millones de quilómetros, y na qu'apaez tamién Titán. En xunu de 2004 la Cassini sobrevoló Febe, otru satélite de Saturnu (el más alloñáu), llogrando imáxenes espectaculares de la so superficie, enllena de cráteres. En xunetu del mesmu añu, la nave entró n'órbita de Saturnu. En xineru de 2005 la sonda Huygens travesó l'atmósfera de Titán y algamó la so superficie, unviando a la Tierra datos ya imáxenes de gran interés del satélite.
Observación de Saturnu
Saturnu ye un planeta fácil de reparar, pos ye visible nel cielu la mayor parte del tiempu y los sos aniellos pueden reparase con cualquier telescopiu d'aficionáu. Acolúmbrase meyor cuando'l planeta ta cerca o n'oposición, esto ye, la posición d'un planeta cuando ta a una elongación de 180°, polo qu'apaez opuestu al Sol nel cielu. Na oposición del 13 de xineru de 2005, Saturnu pudo trate con un máximu que nun va poder igualase hasta 2031, por cuenta d'una orientación de los sos aniellos con al respeutive de la Tierra abondo favorable.
Saturnu repárase a güeyu nel cielu nocherniegu como un puntu lluminosu (que nun ceguña) brillosu y amarellentáu que'l so rellumu varia de normal ente la magnitú +1 y la 0, toma aproximao 29 años y mediu en realizar una tresllación completa na so órbita al respeutive de les estrelles de fondu pertenecientes al zodiacu. Con sofitu ópticu, como con grandes prismáticos o un telescopiu, precísase una magnificación de siquier 20x por que la mayoría de les persones puedan estremar claramente los aniellos de Saturnu.
Saturnu en delles cultures
Na astroloxía hindú, hai nueve planetes, conocíos como Navagrahas. Conocen a Saturnu como Sani o Shani, el Xuez ente tolos planetes, y determina a cada unu según los sos propios fechos realizaos malos o bonos.
Nel hebréu, llamen Shabbathai a Saturnu. El so Ánxel ye Cassiel. La so Intelixencia, o l'espíritu beneficiosu, son Agiel (layga), y el so espíritu (l'aspeutu más escuru) ye Zazel (lzaz). Ver: Cábala.
Saturnu foi tamién conocíu como Φαίνων polos griegos.
Reichswehr
La Reichswehr (n'alemán lliteralmente, defensa nacional) foi'l nome dau a les fuercies armaes d'Alemaña dende 1919 hasta 1935, cuando'l gobiernu NS rebautiza a les fuercies armaes del país como Wehrmacht.
Orixe
Al terminar de la Primer Guerra Mundial, les fuercies armaes del Imperiu Alemán habíense desintegráu, abandonando los sos cuarteles y bases ensin esperar una orde oficial pa ello, tal como asocedió con soldaos y marineros nos primeros díes de la Revolución de Payares de 1918. Munchos veteranos de la guerra xunir a los Freikorps (cuerpos llibres), una coleición d'unidaes paramilitares de voluntarios, mayormente con ideoloxía d'ultraderecha, que tuvieron implicaes en choques violentos colos revolucionarios espartaquistas ente 1918 y 1923, según en lluches contra milicies de socialistes y comunistes.
La República de Weimar, constituyida'l 6 de marzu de 1919, promulgó un decretu sobre la Vorläufige Reichswehr ("Fuercia provisional pa la defensa nacional"), que constaba d'un Vorläufiges Reichsheer ("Exércitu nacional provisional") y una Vorläufige Reichsmarine ("Marina nacional provisional") como sustentu d'unes anovaes fuercies armaes, en tantu l'antiguu Exércitu Imperial taba eslleíu na práutica y los aliaos vencedores nun almitíen una reconstrucción de fuercies armaes alemanes poderoses, anque cerca de 400.000 homes emprestaron servicios nel reconstruyíu Reichsheer a lo llargo de los años.
Funcionamientu
thumb|300px|El mariscal [[Paul von Hindenburg ante una compañía d'honor del Reichswehr en 1926]] El 30 de setiembre de 1919 reorganizóse l'exércitu, llamándose Übergangsheer ("Exércitu Transitoriu"). Esti cuerpu duraría hasta'l 1 de xineru de 1921, cuando la Reichswehr foi creada oficialmente coles llimitaciones impuestes pol Tratáu de Versalles que, ente otres coses, establecía que les fuercies de combate del nuevu exércitu tendríen una llende máxima de 100.000 homes (incluyendo nesti númberu oficiales y soldaos). Les nueves fuercies armaes taben compuestes por:
Xunto con ello, el Tratáu de Versalles prohibió a Alemaña tener cualquier clase d'aviación militar, almitiendo namái l'empléu d'aeronaves pa usu puramente civil, y que nun pudieren ser reconvertíes pa fines bélicos.
A pesar de les llimitaciones impuestes al so tamañu y carauterístiques, efectuáronse analises de les perdes mientres la Primer Guerra Mundial, prosiguió la investigación y el desenvolvimientu, según l'estudiu de nueves téuniques de combate terrestre y aereu por aciu convenios col Exércitu Coloráu aprovechando que la Xunión Soviética topar en situación similar, al sufrir un casi total aislamientu diplomáticu y nun tener alcuerdos de cooperación con Gran Bretaña o Francia.
Esta situación forzó desdee 1926 una sorprendente collaboración ente Alemaña y la URSS pa realizar estudios conxuntos de táctica militar. Esto dexaba a los oficiales alemanes realizar maniobres secretes y clandestines sobre l'empléu de tanques nuna escuela d'artillería asitiada nes contornes de la ciudá de Kazán (lo cual yera imposible d'executar n'Alemaña), tamién los gobiernos d'Alemaña y la URSS construyeron una escuela d'aviación pa pilotos de caza na llocalidá soviética de Lípetsk (440 km al sureste de Moscú) pa ser emplegada nel entrenamientu d'aviadores xermanos en combate aereu de too tipu, actividá que'l Tratáu de Versalles prohibía na mesma Alemaña. Mentanto, el oficiales soviéticos (qu'escarecíen agudamente de xefes espertos tres l'exiliu o muerte d'éstos na Guerra Civil Rusa) beneficiar al conocer doctrines y métodos más avanzaos utilizaos nel restu d'Europa pol contautu colos militares alemanes. Tal collaboración duró hasta fines de 1933.
Anque los Aliaos vencedores prohibieren que'l nuevu exércitu alemán tuviera un Estáu Mayor, siguió cuntándose coles funciones típiques d'un Estáu Mayor central sol nome "amarutáu" de Truppendienstamt ("Oficina de servicios pa la tropa"). Mientres esti periodu, formáronse académicamente munchu oficiales de nivel mediu que seríen los futuros xefes de la Wehrmacht, como Heinz Guderian, Erwin Rommel, Walter Model o Günther von Kluge.
Foi'l veteranu xefe militar Hans von Seeckt (1866-1936) quien exerció la mayor influencia na evolución de la Reichswehr mientres 1920-1926 como "Xefe de la direición del exércitu", lluchando por que la oficialidá alemana nun escaeciera la investigación en táctica militar y métodos de combate. L'amenorgamientu de los efectivos del exércitu alemán, dende los 780.000 integrantes en tiempu de paz que tenía nel añu 1913 hasta los 100.000 dexaos en 1921, sirvió p'ameyorar realmente la calidá del exércitu pos solamente los aspirantes con mayor talentu llograben enrolarse nes fuercies armaes como oficiales o suboficiales, alzando enforma'l nivel de conocencies y capacidá del militar alemán permediu en comparanza a los sos pares del restu d'Europa.
Dicha llimitación numbérica contribuyó igualmente a que se buscaren nuevos métodos de combate y adoptárense les doctrines de rapidez y movilidá pa la defensa, emplegando al máximu tanques y carros de combate xunto cola infantería; la inferioridá numbérica impuesta en 1919 tornaba invidable pa los oficiales alemanes aplicar nel Reichswehr los conceutos tradicionales d'ataque y defensa de la Primer Guerra Mundial basaos en dellos miles de soldaos atrincheraos en frentes estáticos y llanzaos por centenar a folaes d'ataque. Estes tesis de "guerra moderna" fueron defendíes por von Seeckt y el mozu xeneral Guderian, que conduciríen más palantre al métodu xermanu de la guerra rescamplu denomináu Blitzkrieg que de la mesma tomaba elementos claves del conceutu de guerra acorazada plantegáu pol británicu Basil Liddell Hart y de la "defensa en fondura" del soviéticu Mijaíl Tujachevski. De la mesma investigóse sobre les táctiques de "fueu y movimientu", el valor de l'artillería móvil y la collaboración de toles armes n'operaciones terrestres.
En cuestiones polítiques, la Reichswehr nunca foi una aliada nin simpatizante de la democracia alemana pos los oficiales más veteranos (como'l mariscal Paul von Hindenburg, el so xefe ceremonial) nun amosaben simpatíes pol republicanismu y calteníen una ideoloxía conservadora que vía a la República de Weimar como "fía de la derrota" y simple consecuencia d'un nefastu desastre bélicu. Magar esti sentimientu estendíu, los altos xefes del Reichswehr caltuviéronse lleales al gobiernu democráticu de la República de Weimar ensin intervenir nes lluches polítiques d'esos años nin tomar partíu por dalgún movimientu en particular. Esta traza de "non intervención en política" y de que "l'Exércitu tópase percima de los partíos" foi defendíu por von Seeckt y pol so protexíu'l xeneral Kurt von Schleicher, lo cual acentuó'l calter puramente téunicu y apolíticu del estamentu militar alemán, que conforme a esta idea obligar a obedecer ensin crítiques nin duldes a les autoridaes civiles de vez.
Tres 1933
La doctrina del Reichswehr d'evitar arreyase colos partíos políticos dexara a los sos xefes actuar de manera bastante autónomu ante la República de Weimar pero tamién instaurara una creencia na obediencia ciega a les órdenes de l'autoridá política de vez, ello amenorgó coles mesmes la probabilidá de que los militares profesionales aguantaren al nazismu, siguiendo los planes del dictador Adolf Hitler ensin cuestionamiento dalgunu.
Mientres 1933 a 1934, dempués de que Adolf Hitler convertir en canciller d'Alemaña, la Reichswehr empezó un programa secretu d'espansión, que finalmente aportó a públicu cola creación formal de la Wehrmacht en 1935 y l'arrenunciu públicu de Hitler a siguir respetando les clauses del Tratáu de Versalles.
Zico
Zico ye un ex-futbolista de Brasil.
Islla artificial
Una islla artificial ye una islla que foi formada pol ser humanu en cuenta de por procesos naturales. Xeneralmente son construyíes sobre dalgún pequeñu filón, usando arena o roques o como una espansión d'una o delles isletes. Les islles artificiales tradicionales son creaes por aciu tierres ganaes al mar, anque delles estructures más recién son construyíes de forma similar a les plataformes petroleres. Otru tipu d'islla artificial ye formáu pol aislamientu d'una zona por aciu la construcción de canales.
A pesar de tener una imaxe de modernes, les islles artificiales tienen una llarga historia en diversos puntos del planeta, dende los crannógs na Escocia ya Irlanda prehistórica, los centros ceremoniales Nan Madol de Micronesia y les islles flotantes del llagu Titicaca en Bolivia y Perú.
La ciudá de Tenochtitlán, precedente azteca de la ciudá de Méxicu, taba allugada nuna pequeña islla natural nel llagu de Texcoco y arrodiáu d'innumberables islles artificiales, principalmente islles Chinampa.
Munches islles artificiales fueron construyíes en puertos urbanos por distintos motivos. Un exemplu ye la islla Dejima, construyida na badea de Nagasaki en Xapón mientres el periodu Edo. Mientres la etapa aislacionista, navegantes holandeses teníen prohibida la entrada a Nagasaki, y los xaponeses tener prohibida en Dejima.
Ḥong Kong ye una ciudá qu'utiliza frecuentemente terrén artificial pa la construcción de nuevos rascacielos y otres construcciones. Popularmente dizse que Hong Kong ye práuticamente tierra construyida pol ser humanu.
Na badea d'Osaka, Xapón, l'Aeropuertu Internacional de Kansai foi construyíu sobre una islla artificial, na obra d'inxeniería civil más costosa de la era moderna.
Estatus Llegal
Nel marcu del ratificáu Conveniu de Naciones Xuníes sobre'l Derechu de Mar (UNCLOS, poles sos sigles n'inglés), les islles artificiales nun se consideren puertos de trabayu (artículu 11) lo que significa que: l'Estáu riberanu nun puede reclamar los mesmos derechos que se previeron pa puertos permanentes na determinación de la llinia de base y la midida de les zones marítimes. Les islles artificiales tán so la xurisdicción del Estáu riberanu más próximu, si tán dientro de les 200 milles náutiques (370 km) (artículu 56 ). Les islles artificiales nun se consideren aptes pa tener o reclamar el so propiu mar territorial o zona económica esclusiva, y namái l'Estáu riberanu va poder autorizar la so construcción (artículu 60). Sicasí, n'alta mar (agües internacionales) fuera de la xurisdicción nacional, cualesquier "Estáu" puede construyir islles artificiales (artículu 87).
thumb|250px|Islla Northstar, una islla artificial del Mar de Beaufort, nel Norte d'[[Alaska, EE. XX., un llugar pa perforación de gas y petroléo]]
Dellos intentos de crear micronaciones arreyaron a les islles artificiales, tales como Sealand y la Islla de les Roses. Tolos intentos hasta agora fracasaron.
Impautu ambiental
A cencielles partiendo de la construcción, la islla artificial yá dexa una buelga ecolóxica grande y un altu impautu ambiental acomuñáu. El procesu de dragáu acaba colos ecosistemes abisales y los llechos marinos arreyaos yá que la máquina esprende tou lo qu'atope ensin importar cuál seya la so naturaleza, pos nun tien como estremar ente'l sable y un coral o una reserva o cualquier ecosistema marín; adicional a esto, munches especies muerren zucaes nel procesu. Dempués de recoyer el material, la máquina volver a vertir n'otru llugar distintu soterrando tou lo qu'atope, repitiéndose'l mesmu procesu y dañu xeneráu.
Les corrientes migratories de peces vense alteriaes por esta gran barrera que xenera la nueva masa de tierra. Cuando se constrúi la islla créase un movimientu frecuente de tierres que xenera una capa en suspensión, o un fenómenu conocíu como turbidez, qu'afecta la crecedera, reproducción y vida polo xeneral de los organismos yá que se torgar el pasu direutu de la lluz.
Les islles tienen un altu riesgu d'hinchente, yá que al tar en contautu direutu col mar cualquier creciente podría somorguiales, faciendo que tolos descomanaos esfuercios emplegaos na so construcción según los sos altos impautos ambientales, nun sían xustificaos.
Unu de los principales d'usos de la creación d'islles artificiales pequeñes ye la estracción de petroleu. En casu de por fuercia furase'l xacimientu, causaríase un derrame que pondría en riesgu la vida marítima ya inclusive la terrestre, una y bones les aves migratories abasnaríen el petroleu estendiendo'l problema. Anque estos derrames son penalizaos por llei, hai munchos que pasen desapercibíos por que la mayoría son invisibles dende l'aire.
Construyir islles artificiales alteria les corrientes marines, qu'a gran escala podríen incidir nel clima terrestre. Les islles artificiales non yá alterien la xeografía de la tierra, camuden la manera en que s'habita.
Bibliografía
Gerwick, Ben. Construction of marine and offshore structures. CRC Press, Boca Raton, 2000. ISBN 978-0849330520
Aeropuertu Jumandy
L'Aeropuertu Jumandy ye un aeropuertu d'Ecuador que ta allugáu nel cantón Tena de la Provincia de Napo. Foi inauguráu en 2011 pol ex presidente Rafael Correa, provocando'l zarru del antiguu aeropuertu de Tena. Atopar a 35 km al oriente de la ciudá na parroquia rural de Ahuano.
Destinos
Anguaño, nenguna aereollinia comercial opera nesti aeropuertu.
Harriet Beecher Stowe
Harriet Beecher Stowe, de soltera Harriet Elisabeth Beecher foi una abolicionista y autora de más de diez llibros, siendo'l más famosu La cabaña del tíu Tom (Uncle Tom's Cabin), que narra la historia de la vida na esclavitú y que foi publicáu de primeres en forma d'episodios seriales de 1851 a 1852 nun órganu abolicionista, The National Yera, editáu por Gamaliel Bailey. Anque Stowe nunca triara'l Sur d'Estaos Xuníos, publicó consecuentemente A Key to Uncle Tom's Cabin, un trabayu real documentando la veracidá de la so descripción de les vides de los esclavos na novela orixinal.
La so segunda novela foi Dred: A Tale of the Great Dismal Swamp: tamién en contra de la esclavitú.
Primeros Años
Nacida en Litchfield, Connecticut y criada en Hartford, yera la séptima fía de Lyman Beecher, un ministru relixosu congregacional abolicionista de Boston, y Roxana Foote Beecher, y hermana del afamáu pastor, Henry Ward Beecher. En 1832, la so familia camudar a Cincinnati, otra fervosa ciudá de la causa abolicionista, onde'l so padre convertir nel primer presidente del Seminariu Teolóxicu de Lane. Nesi llugar, llogró conocencia propia de la esclavitú y del tren soterrañu, y foi motivada a escribir Uncle Tom's Cabin, la primera gran novela d'Estaos Xuníos con un héroe afroamericanu. La muerte de la so madre (cuando ella tenía cuatro años), y la convivencia cola so madrasca brindará-y una imaxe deteriorada sobre la cuestión de la maternidá, que s'atopa presente en gran parte de los sos trabayos. A pesar de que Beecher Stowe siguía les creencies relixoses de la so familia, llueu se va estremar del Calvinismu ortodoxu del so padre, magar parte d'el so influencia alcuéntrase nes sos noveles. En 1836 Harriet Beecher casóse con Calvin Stowe, un ministru relixosu vilbu. Depués, ella y el so home camudar a Brunswick, Maine, cuando él llogró una posición académica en Bowdoin College. Harriet y Calvin tuvieron siete fíos, pero dalgunos d'ellos morrieron a temprana edá. Les sos primoxénites, les ximielgues Hattie y Eliza, nacieron el 29 de setiembre de 1836. Cuatro años más tarde, en 1840, naz el so fíu Frederick William. En 1848 la nacencia de Samuel Charles socedi, pero al añu siguiente, muérrese como resultáu d'un cólera epidémicu. Ella alcuéntrase soterrada nos campos de l'Academia Phillips n'Andover, Massachusetts.
La casa de Harriet Beecher Stowe en Cincinnati, Ohio ye'l primer llar del so padre, Lyman Beecher, nel campus del Seminariu Lane. Harriet vivió equí hasta'l so matrimoniu. Atópase abierta al públicu y funciona como un sitiu histórico y cultural, concentrándose en Harriet Beecher Stowe, el Seminariu de Lane y el Tren soterrañu. El llugar tamién presenta historia afroamericana. La residencia de Harriet Beecher Stowe en Cincinnati ta alcontrada en 2950 Gilbert Avenue, Cincinnati, OH 45206.
Cites
thumb|La moza Harriet. Cuando Stowe atopar con Abraham Lincoln en 1862, mientres la Guerra Civil, el saludu del entós presidente de los Estaos Xuníos foi: "So you're the little woman who wrote the book that started this great war!" ('¡Asina que usté ye la pequeña muyer qu'escribió'l llibru qu'empecipió esta gran guerra!' —Harriet midía alredor de 1,50 m—).
"The bitterest tears shed over graves are for words left unsaid and deeds left undone" ('Les llárimes más amargoses esparnaes sobre les tumbes son por pallabres que nun se dixeron y fechos que nun se fixeron').
Dique
thumb|Dique en Ainaži (Letonia). Un dique ye una construcción pa evitar el pasu de l'agua. Puede ser natural o construyíu pol home; de tierra, mampostería de piedra, o formigón; y tantu paralelu como perpendicular al cursu d'un ríu o en cantu del mar.
Diques artificiales
Los diques artificiales pueden ser utilizaos para:
Diques de contención
Estos diques tradicionalmente son construyíos, atropando tierra a la vera del ríu. Ampliu na base y afilaos nel cume, onde se suelen poner bolses de sable.
Nel altiplanu andín, particularmente na rexón peruana, d'antiguo adrados de tierra vexetal, d'unos 30 x 30 cm, con una espesura variable d'unos 15 cm. Estes champas, ensin esaniciar la vexetación asitiábense invertíes, col enfotu de que la vexetación al crecer, sobremanera nos cantos llibres, consolidaríen la estructura. Lamentablemente verificóse que'l procedimientu nun se demostró bien eficiente, y tánse amodo sustituyendo estes estructures de tierra por estructures construyíes téunicamente.
thumb|350px Modernamente los diques de defenses riberanes son construyíos siguiendo los criterios téunicos modernos pa estructures de tierra, y en munchos casos la so estructura ye complexa, entendiendo una parte de soporte, un nucleu impermeable y drenes de pies pa embrivir el riesgu de rotures.
Esisten importantes sistemes modernos de diques a lo llargo de los ríos Mississippi y Sacramento n'EE. XX.; el Po y el Danubiu n'Europa.
Partes d'un dique de contención contra hinchentes
La seición tresversal que s'aprecia al llau ye la seición d'un dique de contención en tierra, con nucleu impermeable. Los sos partes son: Nivel d'agua de proyeutu # Turria d'agües enriba (nesti casu, considerando que l'agua tiende a infiltrar al traviés del dique, la turria d'agües enriba ye tou aquel que s'atopa al interior del calce del ríu. Corona # Cuerpu de sofitu, agües enriba. El material utilizáu nesta parte del dique puede ser granular y pocu permeable. Cuerpu de sofitu, agües embaxo. El material tien de ser permeable.
Diques ruempefoles
thumb|Defensa riberana construyida con [[Tapín|champas.]] Son estructures artificiales creaes por aciu superposición de capes d'elementos de distintos granulometrías y materiales empuesta a amenorgar la cantidá d'enerxía proveniente del aguaxe qu'entra nun llugar que quier abrigase, por casu un puertu. Contrariamente a los diques de contención, nun tienen una función de torgar la filtración de l'agua.
Esisten distintes tipoloxíes de diques, tamién llamaos espigones:
Los diques en turria tradicionalmente construyéronse por aciu un nucleu de too unu, enriba del cual se superponen capes d'elementos de tamañu creciente separaos por capes de filtru. Anguaño, los elementos mayores (que conformen los mantos esteriores) son pieces de formigón en masa de distintes formes (cubos, dolos, tetrápodos, etc), que sustitúin a la escollera. Los diques en turria aguanten l'aguaxe provocando'l frayatu del mesmu.
Los diques verticales tán formaos por caxones de formigón armáu que se treslladen llexando al llugar de fondio y fúndense, pa dempués rellenalos con grebos, de forma que constituyan una estructura ríxida. Les ventayes d'esti tipu de diques son que pa una mesma fondura, riquen muncho menos material que los diques ruempefoles, y que pueden prefabricase. Sicasí, presenten delles desventaxes como son que concentren el so pesu nuna superficie menor, y polo tanto riquen un suelu más resistente pal so allugamientu; y que reflexen gran parte del aguaxe qu'incide sobre ellos, aumentando los esfuercios sobre la estructura y enzancando la navegación na redoma del dique vertical. Amás, nun presenten un frayatu gradual como los sos homólogos diques en turria cuesa que provoca que s'hayan de dimensionar pa foles de más altor.
Diques naturales
Un dique natural resulta del depósitu de material arrastrao pel ríu nel cantu del mesmu mientres los hinchentes. Esto va causando, progresivamente, la elevación de la ribera.
Aeropuertu Juana Azurduy de Padilla
L'aeropuertu Juana Azurduy de Padilla foi la estación aérea que sirvió a la ciudá de Sucre, Bolivia. Atópase nel sureste del país, nel departamentu de Chuquisaca, a 5,9 km al noroeste de la ciudá.
Pal 2010 considerábase que l'aeropuertu nun satisfaía les necesidaes actuales de la ciudá de Sucre, qu'aspiraba a convertise nun gran centru turísticu. Amás, había esmolición pola cercanía d'un cuetu, qu'enzancaba les maniobres d'aterrizaxe. Ye por ello que les autoridaes de Sucre entamaron la construcción d'una nueva estación aérea en Alcantarí, que tendría categoría internacional y podría recibir aeronaves de gran porte.
Por cuenta de la so elevada altitú (2.904 msnm) munchos viaxeros qu'apuerten a él esperimenten el llamáu mal d'altor. Son tamién munchos quien utilicen esti aeropuertu col fin de viaxar a la cercana ciudá de Potosí, yá que dicha ciudá nun cunta con una aeroestación capaz de recibir aviones de gran tamañu.
En fecha 13 de mayu de 2016 dichu aeropuertu realizó'l so últimu vuelu comercial y dar pasu al nuevu Aeropuertu Internacional de Alcantarí
Ada Mercedes Maza
Nes eleiciones llexislatives de 2001 resultó electa senadora nacional y foi reelecta nel 2005.
Nel añu 2012 asume'l direutoriu del Bancu Hipotecariu por decisión de la presidenta de la nación, Cristina Fernandez de Kirchner.
Historia de Guatemala
La historia de Guatemala ye la cronoloxía de sucesos acaecíos dende l'empiezu del primixeniu poblamientu humanu nel actual territoriu de la República de Guatemala hasta los nuesos díes. Esta empieza colos primeros grupos de persones n'habitar la rexón, de les que se destacar la civilización maya.
Los conquistadores españoles lleguen a Guatemala en 1523. Hernán Cortés noma a la ciudá de Guatemala, na so carta de rellación empobinada a Carlos V, fechada en Méxicu el 15 d'ochobre del añu siguiente 1524. Cortés referir a «unes ciudaes de que munchos díes había que yo tengo noticies que se llamen Ucatlán y Guatemala». La rexón pasó a formar la Capitanía Xeneral de Guatemala, adscrita al Virreinatu de la Nueva España.
Nel sieglu, los criollos de la Capitanía Xeneral de Guatemala llograron la so independencia del Imperiu español y la rexón pasó a llamase Federación Centroamericana, que amestóse efímeramente al imperiu d'Agustín de Iturbide en Méxicu. Tres la separación de Méxicu empecipiaron les guerres ente los conservadores —esto ye, los criollos de mayor abolengu y que vivíen na capital de la federación, conocíos tamién como Clan Aycinena, y el cleru regular de la Ilesia católica— y los lliberales, que yeren criollos de menor categoría que se dedicaben a l'agricultura a gran escala y vivíen nel restu de la Capitanía Xeneral. La llucha ente dambos bandos dio llugar a la desintegración de la Federación Centroamericana, de la que remanecieron los cinco repúbliques de Centro América, ente elles l'actual Guatemala.
Primeramente un Estáu de la Federación Centroamericana gobernáu por conservadores como Mariano Aycinena y depués pol lliberal Mariano Gálvez, la moderna República de Guatemala fundóse'l 21 de marzu de 1847, mientres el gobiernu conservador del xeneral Rafael Carrera, y de esta forma empezó a tener rellaciones diplomátiques y comerciales col restu de naciones del orbe. Sol mandu de Carrera, Guatemala aguantó tolos intentos d'invasión de los sos vecinos lliberales.
En 1871, seis años dempués de la muerte de Carrera, trunfó la Reforma Lliberal y estableciéronse réximes lliberales de corte dictatorial. El café convertir nel principal cultivu del país. En 1901, mientres el gobiernu del llicenciáu Manuel Estrada Cabrera, empecipióse la intromisión nos asuntos d'estáu de corporaciones norteamericanes, principalmente de la United Fruit Company (UFCO), que constituyóse na principal empresa del país. En 1944, metanes la Segunda Guerra Mundial, producióse la revolución d'ochobre, la que derrocó al réxime militar d'entós. La contrarrevolución de 1954, caltuvo dalgunes de les reformes socialistes de los réximes revolucionarios, incluyendo la dignificación del Exércitu. En 1960, nel marcu de la Guerra Fría, empecipióse la guerra civil y un periodu d'inestabilidá política, con golpes d'estáu. El conflictu armáu dexó un saldu de más de 250.000 víctimes —ente muertos y sumíos. Tres la transición a un sistema democráticu en 1985, y depués d'estenses negociaciones cola guerrilla, llogróse roblar los Alcuerdos de Paz en 1996, empezó una nueva dómina en Guatemala.
Dómina prehispánica
miniaturadeimagen|200px|[[Templu de les Mázcares, en Tikal.]] thumb|330px|Mapa de les distintes entidaes territoriales qu'esistíen en Guatemala y el restu de Centroamérica nel sieglu antes de la llegada de los españoles.
La mayor parte de les grandes ciudaes mayes de la rexón del Petén y les tierres baxes del norte de Guatemala fueron abandonaes alredor del añu 1000 e.C. Los estaos postclásicos tardíos de les tierres altes centrales —como'l reinu de los quichés en Q'umarkaj (Utatlán)— inda espolletaben a la llegada del conquistador español Pedro de Alvarado ente 1523 y 1527.
Los pobladores nativos de les tierres altes de Guatemala, como los kakchiqueles, mam, quiché y tzutujiles, y los kek'chi nes tierres baxes del norte guatemalianu formen una parte significativa de la población guatemaliana. Nel sureste del país predominaben los xincas que nun paecen lingüísticamente rellacionaos con nengún otru pueblu de Mesoamérica.