cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Glaciación
Cambeos na atmósfera terrestre
La teoría de la "Tierra Bola de Nieve" afirma que la severa glaciación de finales del Proterozoicu llegó al so fin por causa de un aumentu del nivel de CO2 de l'atmósfera, y dalgunos de los que sofiten a la teoría argumenten que la Tierra Bola de Nieve foi causada por un amenorgamientu del CO2 nella. Esta hipótesis preve la repetición d'esti eventu.William Ruddiman propunxo la hipótesis del Antropoceno antiguu (nome dau por dalgunos al periodu más recién de la historia de la Tierra), según la cual los humanos empezaron a tener un impautu global significativu nel clima y los ecosistemes de la Tierra non yá nel sieglu XVIII cola Revolución Industrial, sinón yá fai ocho mil años, por cuenta de les intenses actividaes agrícoles de los humanos antiguos. Ruddiman afirma que los gases d'efeutu ivernaderu xeneraos pola agricultura torgaron l'empiezu d'una nueva glaciación.
Posición de los continentes
El rexistru xeolóxicu paez indicar que les edaes glaciales empiecen cuando los continentes atopar nuna posición que bloquia o amenorga'l fluxu d'agua templao del ecuador a los polos, dexando la formación de casquetes glaciares. Les capes de xelu aumenten el albedu de la Tierra, amenorgando l'absorción de radiación solar. Esti amenorgamientu de l'absorción de radiación esfrez l'atmósfera; esti enfriamientu fai crecer los casquetes de xelu, aumentando'l albedu inda más. Esti ciclu sigue hasta que l'amenorgamientu na erosión causa un aumentu del efeutu ivernaderu.
Conócense tres configuraciones de la posición de los continentes que bloquien o amenorguen el fluxu d'agua templao del ecuador a los polos:
Puesto que la Tierra tien anguaño un continente nel so polu sur y un océanu nel polu norte, los xeólogos infieren que la Tierra va siguir sufriendo periodos glaciales nel futuru (xeolóxicamente) próximu.
Dellos científicos cunten que el Himalaya ye un factor clave na glaciación actual, pos estos montes amonten les precipitaciones totales de la Tierra, y polo tanto'l ritmu al cual el CO2 ye esaniciáu de l'atmósfera, amenorgando l'efeutu ivernaderu. La formación del Himalaya empezó hai unos setenta millones d'años, cuando la placa India topetó cola placa Euroasiática (inda sigue alzándose unos cinco milímetros per añu porque la placa india mover a un ritmu de 67 mm per añu). La historia del Himalaya encaxa xeneralmente col amenorgamientu a llargu términu de la temperatura mediano global dende mediaos del Eocenu, fai cuarenta millones d'años.
Otros aspeutos importantes que contribuyeron a la configuración climática de periodos anteriores son les corrientes oceániques, que varien según la posición de los continentes y otros factores. Tienen la capacidá d'esfrecer (por casu, contribuyendo a la creación del xelu de L'Antártida) y de calecer (otorgando a les islles britániques un clima templáu en llugar de boreal) el clima global. El zarru del ismu de Panamá hai aproximao tres millones d'años podría dar pie al periodu actual de fuerte glaciación n'América del Norte, poniendo fin al intercambiu d'agua ente les rexones tropicales del Atlánticu y el Pacíficu.
Ciclos astronómicos de Milankovitch
280px|thumb|Diagrama de los ciclos de Milankovitch a lo llargo del últimu millón d'años. Los ciclos de Milankovitch son una serie de variaciones cícliques nes carauterístiques de la órbita de la Tierra alredor del Sol. Cada ciclu tien una duración distinta, de forma que dacuando los sos efeutos compénsense y dacuando inclusive s'atayen mutuamente.
Los investigadores dulden de que los ciclos de Milankotivch puedan empecipiar o poner fin a una glaciación: pos inclusive cuando los sos efeutos combínense, nun son abondos; y porque les ocasiones en que los efeutos compénsense o s'atayen son muncho más regulares y frecuentes que les edaes glaciales. Sicasí, esisten modelos climáticos que los inclúin y que predicen la respuesta climática.
Sicasí, hai nicios importantes que los ciclos de Milankovitch afecten l'alternanza de periodos glaciales y interglaciares dientro cada edá de xelu. La glaciación actual ye la más investigada y la meyor entendida, especialmente los postreros 400 000 años, pos esti ye'l periodu que cubren los nucleos de xelu, qu'amuesen la composición atmosférica, la temperatura y el volume de xelu. Nesti periodu, la correspondencia de los periodos glaciales y interglaciares colos periodos de variación orbital ye tan clara que se suel aceptar el papel que xuega la variación de la órbita. Los efeutos combinaos de la distancia cambiante al Sol y les variaciones na exa de la Tierra y nel so enclín redistribuyen la lluz solar que recibe la Tierra. Los más importantes son los cambeos nel enclín de la exa de la Tierra, qu'afecten la intensidá de les estaciones. Por casu, la solazu a 65º de latitud norte en xunetu puede variar hasta un 25 % (de 400 W/m² a 500 W/m²). Créese que les capes de xelu avancen cuando los branos vuélvense demasiáu fríos pa desfaer tola nieve acumulao mientres l'iviernu anterior. Dalgunos creen que les variaciones orbitales nun son abondes como pa desencadenar una glaciación, pero hai otros factores que pueden contribuyir.
Ente que la teoría de Milankovitch prediz que los cambeos cíclicos de la órbita solar pueden quedar grabaos al rexistru glacial, falten esplicaciones añedíes pa esplicar qué ciclos xueguen el papel más importante na alternanza glacial-interglaciar. Ello ye que mientres los postreros 800 000 años, el periodu d'alternanza glacial-interglaciar foi de 100 000 años, cosa que se correspuende colos cambeos na escentricidá y enclín orbitales. Pero esta ye de lloñe la frecuencia más amenorgada de los trés prediches por Milankovitch. Mientres el periodu ente fai 3 y 0,8 millones d'años, el patrón dominante de glaciación corresponder col periodu de 41 000 años de los cambeos na oblicuidá de la Tierra (l'enclín de la so exa). Les razones del dominiu d'una frecuencia sobre otra inda nun s'entienden bien y tán siendo investigaes, pero ye probable que la respuesta tea rellacionada con dalgún tipu de respuesta complexa del sistema climáticu terrestre.
La teoría "tradicional" nun llega a esplicar el dominiu del ciclu de cien mil años mientres los últimos ocho ciclos. Richard A. Muller, Gordon J. MacDonald y otres indicaron qu'estos cálculos son aptos pa un modelu bidimensional de la órbita terrestre, pero que la órbita tridimensional tamién tien un ciclu de variación de la oblicuidá que dura cien mil años. Propunxeron qu'estes variaciones de la oblicuidá pueden conducir a variaciones nel solazu. Inda cuando pon en xuegu un mecanismu distintu al del conceutu tradicional, los periodos predichos a lo llargo de los postreros 400 000 años son práuticamente los mesmos. La validez de la teoría de Muller y MacDonald foi cuestionada de la mesma por Rial.
William Ruddiman suxure un modelu qu'esplica'l ciclu de cien mil años modulando la escentricidá sobre la precesión, combináu col efeutu de los gases d'efeutu ivernaderu. Peter Huybers Propón inda otra teoría, argumentando que'l ciclu dominante siempres foi'l de 41 000 años, pero que la Tierra tien anguaño un comportamientu climáticu en que solo tien llugar una edá glacial cada dos o tres ciclo. Esto implicaría que'l periodu de cien mil años nun ye más qu'una ilusión creada faciendo la media de ciclos que duren 80 000 y 120 000 años. Esta teoría corresponder cola incertidume de les dataciones, pero nun recibió demasiao sofitu.
Variaciones na actividá solar
Hai siquier dos tipos de variación na actividá solar
L'aumentu al llargu plazu de la emisión d'enerxía del Sol nun puede ser la causa de les edaes glaciales.
Les variaciones al curtiu plazu meyor conocíes son los ciclos de les llurdios solares, especialmente'l mínimu de Maunder, que ta rellacionáu cola parte más fría de la pequeña edá de xelu. Como los ciclos de Milankovitch, los efeutos de los ciclos de los llurdios solares son demasiáu débiles y frecuentes pa esplicar l'empiezu y el fin de les edaes glaciales pero ye bien probable que sían la razón de les variaciones de temperatura dientro de les edaes glaciales.
Vulcanismu
Aun así, el 70 % de la superficie de la Tierra ta cubiertu d'agua, y la teoría de les plaques tectóniques prediz que la corteza oceánica de la Tierra anuévase dafechu cada 200 millones d'años. Poro, ye imposible atopar nicios d'llanures submarines o d'otros grandes episodios volcánicos de más de 200 millones d'años d'antigüedá, y los nicios d'episodios volcánicos más antiguos posiblemente yá fueron erosionados. N'otres pallabres, que nun s'atoparon pruebes d'otros acontecimientos volcánicos a gran escala nun significa que nun tuvieren llugar.
En teoría, ye posible que los volcanes submarinos pudieren poner fin a una edá glacial, creando un calentamientu global. Una esplicación propuesta del máximu térmicu del Paleocenu Eocenu ye que los volcanes submarinos lliberaren metanu atrapáu en clatratos, causando un gran y rápida medría del efeutu ivernaderu. Nun paez haber nicios xeolóxicos d'estes erupciones nesti periodu, pero esto nun implica que nun tuvieron llugar.
Ye más difícil ver qué papel podría tener el vulcanismu en empezar una edá glacial, yá que los efeutos que lu frenen tendrán de ser más débiles y a más curtiu plazu que los efeutos que lu produzan. Esto esixiría que polvos y nubes d'aerosoles permanecieren na atmósfera cimera y bloquiaren la lluz solar mientres miles d'años, cosa que paez bien improbable. Los volcanes submarinos nun podríen producir esti efeutu yá que el polvu y los aerosoles seríen absorbíos pela mar primero que llegaren a l'atmósfera. Sicasí, esta hipótesis embaráxase como plausible nel casu de la Pequeña Edá del Xelu.
Radiación cósmico galáutica
Apocayá'l científicu Ner Shaviv señaló, y sopelexáu nel documental "El misteriu de les nubes" (ver minutu 10:20 http://www.youtube.com/watch?v=j0beUpcI8sc), que les glaciaciones seríen causaes pol encruz cíclicu del Sistema Solar al traviés de los brazos espirales de la galaxa, mientres la órbita del Sol alredor de Sagitario A* (el furacu negru del centru de la Vía láctea) a lo llargo del añu galácticu, que dura 250 millones d'años.
El mecanismu que se sobrentiende ye'l propuestu por Henrik Svensmark, según el cual los rayos cósmicos producen nucleos de condensación na atmósfera, que funcionen como granes de nubes (a más nubes, más fríu), y que nos brazos galácticos hai más estrelles, por tanto, más supernovas, y más rayos cósmicos.
La ciclicidad de les glaciaciones sería esplicada por esti mecanismu d'órbita galáctica, ocupando fracciones de 250 millones d'años (añu galácticu), aproximao.
Nel momentu actual, el Sistema solar taría cruciando un pequeñu brazu espiral de la galaxa, lo cual esplicaría l'actual glaciación (presencia de casquetes nos polos).
Los factores terrestres
Les variaciones climátiques tán determinaes, tamién, por fluctuaciones de la concentración nel aire de gases responsables del efeutu ivernaderu, l'actividá volcánica, los cambeos nes corrientes oceániques, les inversiones magnétiques y na tectónica de plaques.
Estos cambeos de los climes producieron cambeos nes poblaciones animal y vexetal, al traviés de la estinción, adautación y migración d'especies. Nel estudiu d'estes cambeos básense los métodos biolóxicos d'estimación de les condiciones climáticu y ambiental del pasáu.
Les erupciones volcániques llancen a l'atmósfera grandes cantidaes de cenices que permanecen en suspensión mientres años, amenorgando'l rellumu del Sol y baxando la temperatura medio de l'atmósfera. Esti mecanismu tamién puede funcionar tres l'impautu d'un gran meteoritu, pero estos episodios son más esporádicos. Por que el polvu volcánico anicie una era glacial sería necesariu un ciclu volcánicu bien violentu y sosteníu a lo llargo d'años y en tol mundu. Les erupciones volcániques tamién fai aumentar les concentraciones de CO2 na atmósfera.
Les inversiones magnétiques considérense como posible un factor que desencadena una glaciación porque nel procesu d'inversión debilítase'l campu magnético (y empobínase en direición este oeste). La mayor presencia de rayos cósmicos provoquen, na troposfera la formación de nubes, lo que porta un enfriamientu de la Tierra. Un campu magnético fuerte enría les radiaciones escontra los polos, fenómenu observable nes aurores boreales, caleciendo les capes altes de l'atmósfera. Claro que lo normal ye suponer qu'una mayor incidencia de la radiación favorez el calentamientu de l'atmósfera.
Tamién la disposición de los continentes, y la tectónica de plaques, tien influencia nel clima global. Si les tierres remanecíes concentrar nes llatitúes baxes el clima tiende a ser más templáu, una y bones los mares (nes llatitúes altes) caltienen meyor el calor enzancando l'apaición de xelu permanente; ente que cuando los continentes concentrar nes llatitúes altes les temperatures baxen, una y bones les agües templaes tropicales non dulcifican el clima polar y apaecen los grandes inlandsis. Amás, cuando topeten los continentes aumenta l'actividá volcánica.
La espansión de los montes tamién tiende a esfrecer el clima de la Tierra, una y bones les plantes yá que aumenta la nubosidad, y polo tanto y amenorga el rellumu del sol, pero lo fundamental ye qu'afiten el carbonu.
El ciclu del carbonu
Les prospecciones na estación antártica de Vostok demuestren que l'aumentu de la proporción de CO2 na atmósfera y l'aumentu de la temperatura coinciden nel tiempu. Tamién les concentraciones de metanu son menores mientres los periodos fríos. La concentración de CO2 na atmósfera mengua gracies al océanu, una y bones los seres vivos de superficie afiten el carbonu pa formar les sos cadarmes. Al morrer son arrastraos, col carbonu, escontra'l fondu del océanu. N'agües pocu fondes formen caliares y dolomías, colo qu'entren a formar parte de la corteza terrestre. La disolución de les caliares, y la respiración de los seres vivos, devuelve'l carbonu a l'atmósfera. Ensin el CO2 nun sería posible la fotosíntesis, y polo tanto la vida tal como la conocemos. La velocidá con que l'océanu ye capaz d'afitar carbonu depende de la cantidá de nutrientes nel so senu. Al empezar el destemple anúbrense les plataformes continentales y piérdese el carbonu orgánico d'elles, amenorgándose la capacidá d'afitar carbonu y aumentando la so concentración na atmósfera. Sicasí lo dicho, considérase que tanto los ciclos d'actividá solar, como los factores terrestres pueden ser responsables de les variaciones entemedies del clima, pero non de les grandes glaciaciones.
Tierra Bola de Nieve
thumb|200px|La superficie terrestre debía de tener una apariencia similar mientres la glaciación denominada "Tierra Bola de Nieve".
La hipótesis Snowball Earth (Tierra Bola de Nieve) fai referencia a los efeutos qu'una xigantesca glaciación provocó sobremanera'l planeta, la mayor de les acaecíes na Tierra, según los rexistros de datos disponibles. La glaciación empecipiar a finales del Proterozoicu, hai aproximao 700 millones d'años.
Esta teoría intenta dar esplicación a los depósitos de sedimentos glacial atopaos en llatitúes tropicales y que s'atroparon mientres el periodu Criogénico (fai 850-630 millones d'años), según otros enfriamientos enigmáticos que s'atoparon nel rexistru xeolóxicu del periodu Criogénico.
Según les teoríes actuales, la causa d'esta gran glaciación atopar na formación d'un supercontinente, Rodinia, asitiáu na zona ecuatorial. Una configuración tropical de los continentes ye, quiciabes sosprendentemente, necesaria por desencadenar una Tierra Bola de Nieve. Los continentes tropicales reflexen más lluz que l'océanu abiertu, de forma qu'absuerben menos calor del Sol; la mayoría de l'absorción d'enerxía solar a la Tierra tien llugar anguaño a los océanos tropicales. Amás, los continentes tropicales reciben más precipitaciones, cosa qu'amonta'l caudal y la erosión.
Cuando-y les espón nel aire, los silicatos sufren reacciones erosives qu'estrayen dióxidu de carbonu de l'atmósfera terrestre. Estes reacciones suelen siguir esti procesu: mineral predresu + CO2 + H2O → cationes + bicarbonatu + SiO2. Un exemplu d'una reacción d'esti tipu ye la erosión de la wollastonita: CaSiO3 + 2CO2 + H2O → Ca2+ + SiO2 + 2HCO3-
Los cationes de calciu lliberaos reaccionen col bicarbonatu disueltu nos océanos pa formar carbonatu de calciu como roca sedimentaria. Esto tresfier dióxidu de carbonu, un gas d'efeutu ivernaderu, del aire a la xeosfera y, nun estáu d'equilibriu a escalera xeolóxica, compensa'l dióxidu de carbonu que lliberen los volcanes a l'atmósfera.
La escasez de sedimentos apropiaos por analizalos fai que seya difícil establecer con precisión la distribución continental mientres el Neoproterozoicu. Dellos modelos suxuren una configuración polar de los continentes – una carauterística de toles otres glaciaciones importantes, yá que representen un puntu en que puede atropase el xelu. Cambeos na circulación oceánica podríen desencadenar la Tierra Bola de Nieve.
La glaciación de Würm
thumb|230px|Impresión artística del algame de la última edá glacial La glaciación de Würm ye'l periodu glacial más recién dientro de la edá glacial actual, y tuvo llugar mientres el periodu Pleistocenu. Empezó hai aproximao cien mil años y acabóse ente fai 10 000 y 15 000 años. Mientres esti periodu hubo distintes variaciones ente adelantu y retrocesu de los glaciares. El puntu máximu d'esta glaciación foi hai aproximao dieciocho mil años. Ente que el procesu xeneral d'enfriamientu global y meyora de los glaciares foi similar, les diferencies locales nel desenvolvimientu y retrocesu de los glaciares fai difícil comparar los detalles d'un continente al otru. La última glaciación concentrar nes enormes capes de xelu d'América del Norte y Eurasia. Vastes rexones de los Alpes, el Himalaya y los Andes taben cubiertes de xelu, y L'Antártida permaneció xelada. Canadá taba casi cubiertu de xelu, según el norte de los Estaos Xuníos, dambos cubiertos pol inmensu casquete de xelu de Laurentia. Alaska permaneció en parte llibre de xelu por cuenta de condiciones climátiques grebes. Hubo glaciaciones locales nos Montes Rocosos. En Gran Bretaña, Europa continental y el noroeste d'Asia, la capa de xelu Escandinavo volvió llegar hasta'l norte de les islles britániques, Alemaña, Polonia y Rusia, llegando tan al este como la península de Taimyr al oeste de Siberia. El puntu máximu de la glaciación al oeste de Siberia foi hai aproximao ente 18 000 y 17 000 años; más tarde que n'Europa (ente fai 22 000 y 18 000 años). El nordeste de Siberia nun taba cubiertu de xelu. L'océanu Árticu, asitiáu ente los dos vastes capes de xelu d'América y Eurasia, nun taba dafechu xeláu, sinón que, como na actualidá, taba cubiertu con xelu relativamente poco gruesu, susceptible a los cambeos estacional y lleno d'icebers xeneraos nos casquetes de xelu aledaños.
Según la composición de los sedimentos marinos estudiaos, inclusive habría dómines nes que les agües quedaben llibres de xelu. La glaciación del hemisferiu sur foi menos importante por cuenta de la configuración actual de los continentes. Había casquetes de xelu en Los Andes, onde se conocen seis avances de glaciares ente'l 31500 e.C. y el 11900 e.C. en Los Andes de Chile. L'Antártida taba dafechu xelada, como anguaño, pero'l casquete polar nun dexó nenguna parte ensin cubrir. El continente australianu solo taba xeláu nuna zona bien pequeña cerca del Monte Kosciuszko, ente que la glaciación taba más estendida en Tasmania. En Nueva Zelanda hubo glaciación nes sos Alpes Neozelandeses, d'onde se conocen siquier trés avances glaciares. Hubo casquetes de xelu llocal en Irian Jaya, Indonesia, onde inda se caltienen restos de los glaciares del Pleistocenu en tres zones distintos.
La glaciación de Würm ye la parte meyor conocida de la edá glacial actual, y foi intensamente investigada en Norteamérica, Eurasia septentrional, Himalaya y otres rexones d'antiguo xelaes del mundu. Les glaciaciones que tuvieron llugar mientres esti periodu cubrieron munches árees, principalmente al hemisferiu norte, y en menor midida al hemisferiu sur.
La Pequeña Edá del Xelu
thumb|250px|Paisaxe nevao, 1565, [[Pieter Brueghel el Viejo]]
La Pequeña Edá de Xelu foi un periodu fríu que tomó dende empiezos del sieglu XIV hasta mediaos del XIX. Punxo fin a una era extraordinariamente calorosa llamada Óptimo climáticu medieval. Hubo trés máximos: sobre 1650, alredor de 1770 y escontra 1850.
Mientres el periodu 1645-1715, en metá de la Pequeña Edá de Xelu, l'actividá solar reflexada nes llurdios solares yera por demás baxa: esti periodu ye conocíu como'l Mínimu de Maunder. L'eslabón precisu ente la baxa actividá de los llurdios solares y les fríes temperatures nun s'establecieron, pero la coincidencia del Mínimu de Maunder col periodu más fondu de la Pequeña Edá de Xelu suxure qu'hai una conexón. Otru indicadores de la baxa actividá solar mientres esti periodu son los niveles de carbonu-14 y beriliu 10.
Otra posible causa de la Pequeña Edá del Xelu pudo ser la detención de la circulación termohalina (tamién conocida como «cinta tresportadora oceánica»). La Corriente del Golfu pudo dexar de ser operativa por cuenta de la introducción d'una gran cantidá d'agua frío nel Atlánticu Norte por cuenta de la esistencia de temperatures relativamente altes del Óptimo climáticu medieval.
A partir de 1850, el clima empezó a camudar escontra temperatures más templaes. Dellos escépticos sobre'l calentamientu global acoten que los cambeos actuales deber a la recuperación climática d'esti últimu eventu glacial, y que, por ello, l'actividá humana nun ye causante d'esti cambéu. La mayor parte de la comunidá científica sofita la idea de que'l cambéu climáticu recién ta desencadenáu, en mayor o menor midida, pola medría nes emisiones de dióxidu de carbonu a l'atmósfera por cuenta de les actividaes humanes.
Glaciares
Los glaciares cubren na actualidá unos 14,9 millones de km², casi un 10 % de la superficie terrestre. Esta proporción aumentó hasta 44,4 millones de km², un 30 % de la superficie terrestre, mientres los periodos glaciales. El mantu de xelu laurentiano, por casu, envalórase que cubrió más de 13,3 millones de km², ente que nel presente la cobertoria glaciar ocupa 147 248 km² nel norte de Canadá; daqué paecencia asocede col d'Escandinavia, con 6,7 millones de km² y 3810 km², respeutivamente. Amás, les rexones de la Tierra ocupaes por glaciares nel pasáu amuesen unes determinaes formes de relieve y sedimentos asociaos. Los glaciares tamién tienen efeutos indireutos sobre'l paisaxe; unu de los más comunes ye la esviación de les corrientes fluviales en sistemes de drenaxe presistentes, como se constata nel tramu altu del ríu Severn, en Gran Bretaña, que dalguna vegada foi cabecera del ríu Trent.
Orografía
right|250px|thumb|[[Escandinavia amuesa na so xeografía los efeutos de les glaciaciones: fiordos y llagos]]
Anque l'últimu periodu glacial terminó hai más de 9000 años, los sos efeutos entá son visibles. Por casu, el movimientu del xelu modeló'l paisaxe de Canadá, Groenlandia, norte de Eurasia y L'Antártida. Los bloques erráticos, tilites, drumlins, fiordos, llagos, morrenes o los circos son estructures típicamente derivaes de los movimientos de grandes mases de xelu.
El pesu de les capes de xelu deformó la corteza terrestre y el mantu; cuando'l xelu fundióse, la corteza alzar por isostasia. Por cuenta de la gran mafa de la Tierra, el fluxu de les roques del mantu ye bien lentu, y esti procesu producir a una velocidá d'un centímetru per añu. Almítese qu'esti «reflote» de la corteza trai movimientos de tierra, cambeos nel nivel del mar, nel campu magnético terrestre, inducción de terremotos ya inclusive cambeos na rotación terrestre.
Mientres la glaciación, l'agua retirada de los océanos, conxelada en llatitúes altes, amenorgó'l nivel de los mesmos, dexando l'apaición de pasareles continentales como Beringia, que dexaron la migración d'especies y que los sos efeutos evolutivos reparamos na biodiversidá actual. Esta tresferencia xenética detener cola fusión de los glaciares. Xeolóxicamente, esta fusión traxo la xeneración de muncha complexidá ecolóxica espacial y envernada, como l'apaición de llagos salinos.
Molliens-au-Bois
Molliens-au-Bois ye una comuña francesa del departamentu de Somme, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Spencer Boldman
Anguaño interpreta a Adam na comedia de Disney XD, Lab Rats. Tamién realizó una película con Zendaya llamada Zapped.
Vida y carrera
Spencer Boldman nació en Dallas, Texas y creció nel suburbiu de Plano. A los 12 años convencer a probar pa la producción de la so escuela: "Suañu d'una nueche de branu", dempués de qu'un maestru ver actuar na so clase de teatru, Boldman terminó faciendo'l papel principal y la so pasión pola actuación empezó ellí.
Un mes dempués d'axuntase con un xerente de talentu local, Boldman taba en Los Angeles acutando una apaición especial en iCarly de Nickelodeon y un papel recurrente en I'm in the Band de Disney XD anguaño graba Lab Rats nA.
Tamién protagonizó l'episodiu piloto de Jack and Janet Save the Planet de Disney Channel, xunto con Chino Anne McClain.
Boldman graduóse en Plano East Senior High School en xunu de 2010.
Los sos deportes favoritos son el fútbol, lacrosse y snowboard. Él ye un gran fan de los New England Patriots y los Texas Longhorn Athletics.
Anguaño, vive ente Dallas y Los Angeles una y bones roda Lab Rats en Los Angeles y la so familia ye de Dallas. Tien un hermanu mayor Jake Boldman, el so padre Michael Boldman, la so madre Laura Boldman y d'últimes el so perru que vive col tamién ente LA & Dallas, llamáu Jack.
Street Transvestite Action Revolutionaries
Street Transvestite Action Revolutionaries (STAR) foi una organización activista LGBT fundada en 1970 por Sylvia Rivera y Marsha P. Johnson, famoses na subcultura neoyorkina de les drag queens de color.
Orixe
Dambos fundadores llevaben tiempu nel activismu polos derechos civiles. Tuvieron nos Disturbios de Stonewall de 1969 y formaron parte del intensu periodu d'organización gay qu'empezó nel espertar de Stonewall.
El 28 d'agostu de 1970 hubo una sentada nel Weinstein Hall de la Universidá de Nueva York dempués de que l'alministración atayara dellos bailles entamaos ellí. Según dizse, The Christopher Street Liberation Day Committee, quien entamaben la primer manifestación del Arguyu nel primer aniversariu de los Disturbios de Stonewall, coordinó una serie de cuatro bailles que se fadríen nel Weinstein Hall col fin de consiguir fondos pa financiar servicios llegales, médicos y de vivienda a la comunidá LGBT. Los "Dance-a-Fairs" (un xuegu de pallabres n'inglés ente "dance a fairs" y "dance affairs") fueron alcordaos con una asociación estudiantil del Weinstein Hall y más tarde especulóse que l'alministración atayara los últimos bailles por ser patrocinaos por una organización LGBT. La sentada foi sofitada pol Frente de Lliberación Gai, les Radicalesbians y más activistes.
Primeros años
STAR empezó siendo parte del Frente de Lliberación Gai y foi creada pa defender a drag queens y fuxitivos ensin techu. Cuando consiguieron fondos, fundaron la STAR House, un abellugu pa esta población. Rivera y Johnson solíen percorrer les cais buscando que tol mundu tuviera alimentáu y con abellugu, y p'evitar que "los sos mozos" (los fuxitivos qu'acoyíen) tuvieren que faelo.
Primeramente Rivera quería que Johnson fuera presidenta de STAR, pero ella refugó'l puestu diciendo que yera falagador que pensaren nella, pero que realizaría meyor el trabayu daquién con meyores capacidaes de planificación al llargu plazu.
Activismu posterior de los fundadores
Johnson foi más tarde activista y organizadora d'ACT-UP. En 1992, el so cuerpu foi atopáu nel Ríu Hudson, nos muelles de Christopher Street, n'estrañes circunstancies. Anque primeramente la policía dio por fechu que fuera un suicidiu, la so familia, amigos y munchos testigos creen que Johnson foi asesinada. La presión pública fixo que'l casu vuelva abrir.
Cuando'l mainstream de la comunidá LGBT empezó a ser más asimilacionista, Rivera en munches ocasiones ver a sigo mesma en desalcuerdu cola organización de la Marcha del Arguyu de Nueva York y otros grupos mainstream LGBT que practicaben "polítiques de respetabilidad" o que víen a les drags como daqué misóxinu. A pesar de la oposición del mainstream, Rivera siguió primiendo por qu'hubiera una inclusión de les persones trans* y toles persones de xéneru non conforme nes organizaciones y llexislaciones LGBT. Tres munchos años viviendo en Upstate New York, Rivera volvió a la ciudá dempués de la muerte de Johnson, viviendo nuevamente mientres un tiempu nel "muelle gai" nos muelles de Christopher Street, y trabayando pa entamar y sofitar a les persones ensin techu, especialmente aquelles con SIDA y a quien teníen problemes coles drogues.
Legáu
En 2013, Untorelli Press publicó Street Transvestite Action Revolutionaries: Survival, Revolt, and Queer Antagonist Struggle, una coleición de documentos históricos, entevistes y analises críticos de STAR.
Nuna entrevista nel nel documental Pay It Non Mind: The Life & Times of Marsha P. Johnson (2012) puede vese cómo Johnson acredita a Rivera como fundadora de STAR. Ella y los sos amigos alderiquen sobre'l trabayu lleváu a cabu pol grupu.
La Huerce
La Huerce ye un conceyu español, perteneciente a la provincia de Guadalaxara, na comunidá autónoma de Castiella-La Mancha. En 2015 cuntaba con una población de 39 habitantes empadronaos.
Xeografía
Madoz]] na entrada pa la llocalidá de la so Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de Ultramar menta que ta asitiada «nuna gran cuesta de peña viva, con esposición al sur». Esta atópase a una altitú de 1257 msnm. left|230px|Estensión del términu municipal dientro de la provincia de Guadalaxara
La Huerce atópase na zona d'influencia de l'arquiteutura negra na Sierra Norte de Guadalaxara, al pie del Moyón Cimero y con vista a la cara esti del picu Ocejón. Arrodien al pueblu innumberables regueras y regueros, encinares, montes de carbayu, pinu negru y estepa.
Demografía
El conceyu, que tien una superficie de 41,04 km², cuenta según el padrón municipal pa del INE con  habitantes y una densidá de  hab./km².
Molliens-Dreuil
Tien una población de y una superficie de  km².
Phelotrupes yunnanensis
Phelotrupes yunnanensis ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Distribución xeográfica
Alcuéntrase en Yunnan, na (China).
Monchy-Lagache
Monchy-Lagache ye una comuña francesa del departamentu de Somme, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Piper betle
Piper betle o betel ye una especie de planta de flores perteneciente a la familia Piperaceae. Son naturales de Malasia y estendióse a India, Indonesia y Sri Lanka.
Carauterístiques
Ye una planta rastrera perenne con raigaños adventicias qu'algama un metro d'altor. Fueyes de color verde escuru'l fai y maciu el viesu, ovales con nervaciones, tien 3-5 cm. de llargor por 2-3 d'anchu. Una espiga colgante de color blancu contién les flores masculines y femenines. El frutu ye una baga arrondada. Tola planta esprende un golor prestoso. Les meyores fueyes de Betel son de la variedá "Megahi" (lliteralmente de la rexón de Magadha) que crez cerca de Patna en Bihar, India.
Taxonomía
Piper betle describióse por Carlos Linneo y espublizóse en Species Plantarum 1: 28–29. 1753. Piper bidentatum Stokes
Ríu Lena
El ríu Lena (en rusu: Лена; en mongol Зүлгэ, Zülge; en buriatu Зүлхэ, Zülhe; y en yakutu Өлүөнэ, Ölüöne) ye un ríu de Rusia. Ye'l más oriental de los trés grandes ríos siberianos que vierten les sos agües al océanu Glacial Árticu (los otros dos son el ríu Ob y el ríu Yenisei). Ye'l decimuprimer ríu más grande del mundu, y la so cuenca fluvial ye la novena mayor del planeta. Ye, amás, el mayor que tien tol territoriu de la so cuenca dientro de les llendes de Rusia.
Cursu del ríu y afluentes
right|thumb|200px|Conca fluvial del ríu Lena right|thumb|250px|Vista del calce del ríu Lena cerca de Yakutsk
Charlize Theron
Charlize Theron ye una actriz y modelu sudafricana nacionalizada d'Estaos Xuníos. Algamó la fama dempués de participar en delles producciones cinematográfiques d'Estaos Xuníos na década de los noventa, ente les que destaquen The Devil's Advocate (1997), Mighty Joe Young (1998) y The Cider House Rules (1999). Nel añu 2003 foi acreedora del Óscar a la meyor actriz pola so interpretación de l'asesina en serie Aileen Wuornos na película Monster, lo que la convirtió na primer africana en recibir el premiu nesa categoría. Dos años dempués recibió per segunda vegada una nominación al Óscar pola so actuación en North Country. Dende 2007 Theron ye ciudadana d'Estaos Xuníos, anque entá caltién la so ciudadanía sudafricana.
Ríu Lena
Historia
Ta aceptao que'l nome del ríu deriva del so nome orixinal na llingua de los evenks. Estos nomábenlu Elyu-Ene (ríu grande).
Charlize Theron
Primeros años
Theron nació en Benoni, na antigua provincia sudafricana de Transvaal y anguaño provincia de Gauteng. Fía única de Gerda Maritz (tamién conocida como Gerta) y Charles Theron. La so madre tien ascendencia alemana y el so padre ascendencia francesa (occitana) y holandesa. L'actriz ye descendiente de los primeros colonos hugonotes y el so tatara-tíu foi Danie Theron, quien tuvo un papel importante nes Guerres de los Bóeres. Theron ye un apellíu occitanu (orixinalmente escritu Théron) que se pronuncia n'afrikáans como Tronn, a pesar de que declaró n'entrevistes qu'en Sudáfrica'l so apellíu ye pronunciáu como Thrown. Cuando se camudó a los Estaos Xuníos camudó la pronunciación del so apellíu.
Anque fala inglés fluidamente el so idioma maternu ye'l afrikáans. Creció na granxa de los sos padres en Benoni, cerca de Johannesburgu. El so padre morrió'l 21 de xunu de 1991, dempués de que la so madre disparáralu. Charles Theron, quien yera alcohólicu, atacó físicamente a la so madre y amenació a dambes muyeres mientres taba so los efeutos del alcohol. El xuráu declaró que l'homicidiu foi en defensa propia y la so madre foi absuelta de tolos cargos.
Ríu Lena
Historia
Acordies con dellos rellatos que se remonten a un sieglu dempués de los fechos que cuenten, nos años 1620-23 un grupu de cazadores de pieles rusos, dirixíos por Demid Pyanda, remontaron el curso del ríu Tunguska y aportaron a la vera del ríu Lena. Tresportaron los sos botes allí, o ficieron unos nuevos, y entamaron a esplorarlu. Pa 1623 Pyanda tenía esploraos 2.400 km del ríu, los que van de la so zona alta, más rocosa, hasta qu'entra na llanada de la Yakutia central. En 1628 Vasily Bugor y otros diez homes llegaron tamién al Lena, cobráron-yos el yasak (impuestu, que se cobraba en pieles, que-yos imponía l'Imperiu rusu a los pobladores nativos de Siberia) a los nativos y fundaron Kirinsk en 1632. En 1632 el vaivoda (gobernador y xefe militar) de Yeniseisk unvió a Pyotr Beketov con venti homes pa que fundara un fuerte (ostrog) en Yakutsk. Dende esi asentamientu, fundáu en 1632, varies espediciones esploraron la cuenca del ríu. El so delta foi descubiertu en 1633.
Charlize Theron
Primeros años
A los trelce años foi unviada a un internáu y empecipió los sos estudios na National School of the Arts en Johannesburgu.
Ríu Lena
Historia
El barón Eduard Von Toll, acompañáu por Alexander von Bunge, fizo un viaxe d'esploración al delta del ríu Lena y les islles de Nueva Siberia col patrociniu de l'Academia Imperial Rusa de Ciencies en 1885. Esploraron el delta y los sos brazos, y tamién les citaes islles y el ríu Yana colos sos afluentes demientres un añu y dos díes, nos que percorrieron 25.000 km.
Charlize Theron
Carrera
thumb|left|Theron na entrega de los premios Meteor Ireland Music Awards mientres el [[World Economic Forum en Davos, Suiza, xineru de 2013.]]
Ríu Lena
Historia
Magar que nun ta confirmáu, dellos caltienen que Vladimir Ilyich Ulyanov inventó'l so nomatu, Lenin, a partir del nome d'esti ríu cuando tuvo exiliáu na llanada central siberiana.
El delta del ríu Lena
right|thumb|200px|Vista del delta del ríu Lena (Landsat, 2000) El delta que forma'l Lena na so desaguada ye perestensu: tien 400 km d'anchor y penetra 100 km nel mar de Laptev. El delta ye tundra xelada siete meses al añu, pero en mayu el desxelu conviértelu nun humedal demientres los cinco meses siguientes. El delta determina la formación d'una montonera d'islles. Les más importantes, d'Oeste a Este, son les de Chychas Aryta, Petrushka, Sagastyr, Samakh Ary Diyete, Turkan Bel'keydere, Sasyllakh Ary, Kolkhoztakh Bel'keydere, Grigoriy Diyelyakh Bel'kee, Nerpa Uolun Aryta, Misha Bel'keydere, Atakhtay Bel'kedere, Arangastakh, Urdiuk Pastakh Bel'key, Agys Past' Aryta, Dallalakh Island, Otto Ary, Ullakhan Ary y Orto Ues Aryta. Una d'elles, nomada Ostrov Amerika-Kuba-Aryta o Ostrov Kuba-Aryta, recibió esi nome n'honor de la islla de Cuba demientres la época soviética.
Charlize Theron
Carrera
A pesar de que se vía a sigo mesma como baillarina, a los 16 años ganó un contratu de modelu per un añu nuna competición local, razón pola cual camudóse xunto a la so madre a Milán, Italia. Dempués de qu'exerciera la carrera de modelu n'Europa per un añu, treslladar cola so madre a Nueva York y a Miami, Florida. En Nueva York matricular na compañía de danza Joffrey Ballet School, onde entrenó balé hasta qu'una mancadura nes sos rodíes a los 19 años esanició pa siempres la posibilidá de que se convirtiera nuna baillarina. En 2008 Theron declaró:
Theron viaxó a Los Angeles con un billete d'avión ensin torna que-y dio'l so madre y col enfotu de trabayar na industria del cine. A pocos meses de la so llegada, foi a un bancu allugáu en Hollywood Boulevard pa cobrar un cheque que-y unviara'l so madre coles mires de ayudar cola renta. Cuando la caxera refugó pagar el cheque, Theron caltuvo un discutiniu encaloráu. Naquel momentu, John Crosby, axente de talentos, que s'atopaba detrás d'ella vio tol fregáu y apurrió-y una tarxeta. Darréu poner en contautu con axentes de casting y tamién con una escuela d'actuación, anque nun principiu nun tuvo tanto ésitu nes audiciones por cuenta del so inglés con marcáu acentu sudafricano. Sicasí, tiempu dempués despidir como'l so axente, yá que namái-y unviaba guiones pa películes similares a Showgirls y Species. Dempués de dellos meses na ciudá, foi escoyida pa interpretar un papel mudu na película Children of the Corn III, que nun s'estrenó nos cines y foi publicada direutamente pa videu. La so siguiente actuación foi nun papel secundariu na película 2 Days in the Valley (1996) onde interpretó a Helga, la novia d'un asesín. Nel mesmu añu participó na película The Wonders, debú como direutor del actor Tom Hanks, onde realizó un papel secundariu y en 1997 realizó un pequeñu rol na comedia Trial and Error.
Afitamientu como actriz
Finalmente, na década de los noventa, la so carrera espuntó ya intervieno nel so primer papel importante en The Devil's Advocate, que foi un ésitu de taquilla y onde compartió cartelu con Keanu Reeves y Al Pacino. En 1998 participó na película de Disney Mighty Joe Young, tamién en Celebrity de Woody Allen y en The Cider House Rules, cinta basada na novela homónima de John Irving. En xineru de 1999 salió na portada de la revista Vanity Fair vistida como una «provocatible Venus blanca».
thumb|right|Theron nel estrenu de [[North Country nel Festival Internacional de Cine de Toronto en 2005.]]
En 2001 volvió compartir cartelu xunto a Keanu Reeves en Sweet November, que foi una nueva versión de la película homónima de 1968. Nesi mesmu añu púnxose nuevamente so les órdenes de Woody Allen en The Curse of the Jade Scorpion y en 2003 realizó la película d'aición The Italian Job.
Nel añu 2003, Charlize protagonizó'l drama Monster, dirixida por Patty Jenkins y basada na vida d'Aileen Wuornos, una prostituta de Daytona Beach que se convirtió n'asesina en serie. Charlize Theron encarnó a Aileen, y Christina Ricci interpretó'l papel de Selby, una muyer cola cual Wuornos caltuvo una rellación ente los años 1989 y 1990, periodu nel que se centra la película. Por esti trabayu, Charlize consiguió la reconocencia de la crítica y del públicu a nivel mundial, amás de recibir, ente otros, el Premiu a la Meyor Actriz del Sindicatu d'Actores, un Globu d'Oru como meyor actriz nun papel protagonista en película dramática, y un Óscar como meyor actriz nun papel protagonista.
En 2005, l'actriz interpretó'l papel protagonista en Æon Flux, una película de ciencia ficción ambientada nel futuru, basada nos curtios animaos de la cadena de televisión MTV. Per otra parte, el mesmu añu, protagonizó North Country, xunto a Frances McDormand. Por esti trabayu, l'actriz foi candidata nuevamente a los Premios Globu d'Oru y Óscar como Meyor Actriz.
En 2008 Theron coprotagonizó xunto a Will Smith la película del superhéroe Hancock onde interpretó a Mary, esposa de Ray.
En 2009 Theron foi una de les maestres de ceremonia del sortéu de la Copa Mundial de Fútbol de 2010.
En 2010 tuvo un papel nel videu musical Crossfire, single del primer discu en solitariu de Brandon Flowers (The Killers), nel cual apaez rescatando a esti postreru de les manes d'unos ninjas.
En 2012 protagonizó xunto a Kristen Stewart Snow White & the Huntsman y el mesmu añu trabayó so les órdenes de Ridley Scott en Prometheus.
El 6 d'abril de 2017 diba apaecer nel programa de televisión El Hormiguero xunto a Vin Diesel, pero por cuenta de que surdiéra-y un compromisu, tuvo que volver a Estaos Xuníos y atayar tolos sos planes pal preestreno de Fast & Furious 8
Vida privada
Dende 1997 a 2001 caltuvo una rellación amorosa con Stephan Jenkins, vocalista de la banda Third Eye Blind. Darréu empecipió una rellación col actor irlandés Stuart Townsend, con quien protagonizó les películes Trapped (2002) y Head in the Clouds (2004), sicasí la pareya dixebrar en 2010 dempués de tar aproximao nueve años xuntos. En mayu de 2007 Theron convertir en ciudadana d'Estaos Xuníos, anque entá caltién la ciudadanía sudafricana. El 14 de marzu de 2012 confirmar a la prensa qu'adoptó a un neñu llamáu Jackson. Dende avientu de 2013 caltuvo una rellación sentimental col actor d'Estaos Xuníos Sean Penn pero terminar en Xunu de 2015.
Alfoz de Santa Gadea
El Alfoz de Santa Gadea ye un conceyu del partíu xudicial de Villarcayo, na contorna burgalesa de Las Merindades, comunidá autónoma de Castiella y Lleón, España. El so códigu nel Institutu Nacional d'Estadística ye'l INE-011.
Símbolos
La descripción de la bandera ye la siguiente:
División alministrativa
La so capital ye Santa Gadea y el conceyu atópase estremáu en tres entidaes locales menores, que son:
Historia
Alfoz, perteneciente al Cayáu de Laredo, xurisdicción de señoríu exercida pol marqués d'Aguilar, quien nomaba'l so rexidor pedáneo. Taba formáu pola villa de Santa Gadea y los llugares d'Arija, Higón y Quintanilla de Santa Gadea.
A la cayida del Antiguu Réxime los cuatro llocalidaes formen el conceyu constitucional d'Alfoz de Santa Gadea, nel partíu de Sedano, perteneciente a la rexón de Castiella la Vieya, pa darréu segregase la llocalidá de Arija pa constituyise en conceyu propiu.
Población y vivienda
El conceyu cuntaba con una población estacional máxima de 715 habitantes, qu'oldea colos 177 vecinos empadronaos, 119 habitantes (INE 2007). El númberu de viviendes censaes nel añu 2000 yera de 161, siendo 65 principales, 80 secundaries y 16 vacíes.
Ganadería
Los conceyos de Valle de Valdebezana, Arija y Alfoz de Santa Gadea xuniéronse cola asociación de ganaderos pa promocionar la comercialización de la carne de potru hispanu-bretón. La raza autóctona tien un censu de 800 madres na provincia de Burgos.
Artesanía
Na actualidá esiste nel conceyu un taller artesanal (Cueru Artesanu) qu'ellabora artículos de marroquinería y guarnicionería. Esti taller, acomuñáu a la Federación d'Organizaciones Artesanes de Castiella y Lleón (Foacal), atópase allugáu na llocalidá de Quintanilla de Santa Gadea.
Grigori Rasputin
Grigori Yefímovich Rasputin (Григо́рий Ефи́мович Распу́тин; Pokróvskoye, – Petrográu, ) foi un místicu rusu con una gran influencia nos últimos díes de la dinastía Romanov. Tamién foi conocíu como «el Monxu Llocu».
Primeros años
Munchos datos sobre los primeros años de la vida de Rasputin son descomanadamente inseguros. Inclusive yera más nuevu de lo que creíen los sos contemporáneos yá que, anque se constató que nació en 1869, antes pensábase que lo fixera a principios d'esa década. Rasputin nació y crióse nun pequeñu pueblu de Siberia Occidental llamáu Pokróvskoye, que pertenecía entós a la rexón de Tobolsk, actual óblast de Tiumén, y ta a unos 300 km al este de los Urales, na vera izquierda (norte) del ríu Turá. Ye posible que, como yera habitual ente los llabradores rusos, el so nome derivara d'un seudónimu y proviniera de la pallabra rasputnyi ('disoluto'). El rexistru de la parroquia local contién la siguiente entrada'l : «Nel pueblu de Pokróvskoye, na familia del llabrador Yefim Yakovlevich Rasputin y la so esposa, dambos ortodoxos, nació un fíu, Grigori». A otru día foi bautizáu nomáu n'honor de San Gregorio de Nisa, que la so fiesta celebrar el 10 de xineru.