cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Akenatón
Epidemies en Amarna
Mientres el Periodu de Amarna producióse una importante pandemia, probablemente de peste bubónica, poliomielitis o, seique, gripe, que s'anició n'Exiptu y estendióse por tol Llevante mediterraneu, acabando cola vida, por casu, de Suppiluliuma I, el rei hitita. Nel supuestu de que fuera un gripe, esplicaríase porque se trata d'una enfermedá acomuñada a la proximidá d'aves acuátiques, gochos y seres humanos, y el so orixe como una enfermedá pandémica pudo ser debíu al desarrollu de los sistemes ganaderos, pos facilitaben la proximidá d'estos animales coles sos refugayes. Dalgunes de les primeres evidencies arqueolóxiques d'esti sistema ganaderu fecháronse mientres el reináu de Ajenatón, y la pandemia que siguió a esti periodu en tol Oriente Próximu pue ser el primer biltu rexistráu de gripe.
La socesión de muertes na familia real debió d'impautar fondamente no personal al faraón Ajenatón y, polo xeneral, a tol reinu. Fueron víctimes d'esta pandemia reinar madre Tiy, la Gran Esposa Real Nefertiti y les princeses Meketaton, Meritatón, Setepenra y Neferura, nun intervalu de tiempu que va dende l'añu 12 al 17 de, reináu.
Otra manera, la prevalencia de la enfermedá puede ayudar a esplicar la rapidez con que la ciudá de Ajetatón foi darréu abandonada, y tamién el por qué les xeneraciones posteriores consideraron que los dioses volviérense contra los reis de Amarna.
Zahi Hawass suxurió que la epidemia podría ser de peste negro, porque s'atoparon buelgues d'esa enfermedá en Amarna. Arielle Kozloff, pela so parte, aldericó esa hipótesis y argumenta que la epidemia foi causada por una peste bubónica sobrevenida xunto a una epidemia de poliomielitis. Sicasí, el so argumentu de que la poliomielitis nun ye tan bederre como delles otres enfermedaes foi refutado pos ignora la evidencia de que les enfermedaes son menos bederres cuanto más tiempu tán presentes na población humana, como se demostró cola sífilis y la tuberculosis.
Final del reináu
Nun se sabe a ciencia cierta cómo terminó'l reináu de Ajenatón, yá que nun se cunta con documentos nin cróniques de la dómina. Amás, la damnatio memoriae decretada polos posteriores faraones de la Dinastía XIX esanició muncha información sobre'l so mandatu.
thumb|left|El cénit del reináu de Akenatón puede asitiase nel so decimosegundu añu de reináu cuando s'efectuó una gran celebración d'ufriendes y tributos de países aliaos y estaos vasallos en Aketatón. Dibuxu estrayíu de la tumba de Meryra II en Amarna
Dempués del docenu añu de reináu de Akenatón, sobrevieno la muerte de la princesa Meketatón, que supuestamente finó al dar a lluz. Desconozse tantu'l nome como'l sexu d'este bebe real, lo que probablemente indica que nun sobrevivió a la so madre. Nel funeral de Meketatón pudo vese a los sos padres despidiéndola, pero nun hai rastru dalgunu de reinar-madre Tiye, razón pola cual envalórase que la madre de Akenatón finó dientro d'un ralu que va dende l'añu 12 al 14 del reináu del faraón.
Dempués del añu 14 de reináu, nun hai menciones a la reina Nefertiti, ente que la princesa Meritatón ye alzada a la posición de Gran Esposa Real. Tou indica que la reina Nefertiti finó dempués d'esi añu de reináu.
De la mesma, les princeses Meritatón y Anjesenpaatón fueron alzaes socesivamente a la posición de Gran Esposa Real, non solo en funciones ritualistas sinón tamién so una base sexual. Dambes princeses dieron a lluz dos tales princeses, a quien se nomó como a les sos madres col agregáu de "ta sherit" (“la menor”). Asina, les princeses Meritatón-Tasherit y Anjesenpaatón-Tasherit fueron el frutu de la rellación incestuosa del faraón Akenatón coles sos fíes, bien probablemente col enfotu de consiguir un descendiente masculín.
L'ascensu de Semenejkara a correxente puede ser allugada alredor del añu 15 de reináu, yá que nesi añu Anjesenpaatón reemplazó a la so hermana Meritatón como Gran Esposa Real. Asina, Meritatón foi la consorte real del nuevu correxente Semenejkara, mientres Anjesenpaatón convertir na Gran Esposa Real del so padre Akenatón.
Pueden datase los decesos de cuatro de los seis fíes de Nefertiti y el faraón, quien finaron ente los años duocécimo y decimoséptimu del reináu. Esta socesión de muertes nun curtiu periodu dientro de la familia real abrió'l campu de la especulación ente los estudiosos, con dos hipótesis esplicatives al respeutu:
thumb|Escena íntima ente'l faraón [[Tutankamón y el so Gran Esposa Real Anjesenamón, fía sobreviviente de Ajenatón y Nefertiti. Les imáxenes y el motivu artísticu son típicos de la dómina d'Amarna (detalle del respaldu del tronu ceremonial de Tutankamón).]]
La muerte de Ajenatón nel decimoséptimu añu del so reináu da al faraón una edá probable d'ente 30 y 36 años. El so inmediatu socesor, el desconocíu Semenejkara, reinó mientres un curtiu periodu, que dellos estudiosos envaloren ente menos d'un añu a non más de trés. Tres él, xubió al tronu d'Exiptu un neñu de menos d'once años d'edá: Tutankamon.
Socesores
Un costume que s'impunxo mientres la Dinastía XVIII yera la de nomar un correxente, de cuenta que'l faraón reinante delegaba delles funciones polítiques y relixoses nel herederu, quien una vegada socedida la muerte del rei aportaba al tronu. Nos casos en que la posición del príncipe herederu yera indiscutible (por ser el fíu del rei y la Gran Esposa Real), la correxencia yera vista como un marcu de continuidá y formación del nuevu príncipe. N'otres ocasiones, la instauración d'un correxente yera una necesidá p'afirmalo como herederu, yá fuera porque nun esistía esi príncipe, yá porque provenía d'una esposa de menor rangu que la Gran Esposa Real. El fechu de qu'Ajenatón y Nefertiti solo tuvieren fíes debió de plantegar el problema socesoriu de forma prematura.
El periodu de socesión de Ajenatón nun se conoz inda bien. Sábese qu'esistió a finales del so reináu un personaxe denomináu Anjjeperura-Semenejkara, que portaba cartuchos reales, dando l'apariencia de que, si nun yera correxente, de xuru yera'l socesor inmediatu del faraón Ajenatón.
La duración del reináu del rei Anjjeperura-Semenejkara nun ta clara, anque los exiptólogos determinaron que'l so ralu foi por demás curtiu, envalorándose un intervalu que va de menos d'un añu a un máximu de trés. Desconocer por completu cuál yera'l venceyu sanguineu o políticu col faraón herexe, anque se plantegaron delles hipótesis:
La socesión del faraón Semenejkara recayó nun nuevu príncipe de sangre real: Tutankamón, quien tomando como Gran Esposa Real a Anjesenpaatón, una de les fíes de Nefertiti y depositaria de los derechos reales, xubió al tronu. Los historiadores cunten que el lentu periodu de restauración empezó mientres esti reináu. El mesmu faraón modificó'l so nome de nacencia en favor del anterior dios Amón, llamándose d'equí p'arriba Tut-anj-Amón. L'abandonu de la ciudá de Ajetatón producir de forma paulatina, trasladándode non yá les oficines alministratives y polítiques del reinu sinón tamién el so necrópolis, el Valle Real, coles momies reales, como bien lo atestiguó'l descubrimientu de KV55. La puesta ya inesperada muerte del faraón neñu quebró la llinia socesoria escastándose con él la Dinastía XVIII.
El misteriu de la tumba KV55
thumb|Sarcófagu atopáu en KV55. La peluca d'estilu nubiu suxure que foi diseñáu de primeres pa una muyer de la realeza. Contién menciones a la favorita real [[Kiya. L'agregu de la barba faraónica fai pensar nun posterior reacondicionamiento bien probablemente pa una momia real, quiciabes la de Ajenatón.]]
La tumba KV55 foi afayada'l 6 de xineru de 1907 nel Valle de los Reis por Edward Ayrton, mientres una espedición promovida por Theodore Davies. Pensóse que yera un llugar d'entierros múltiples, yá que nun primer momentu identificóse como la morada de la momia de reinar madre Tiy, quien foi darréu alcontrada na tumba KV35. Los restos atopaos, en munchos casos estrozaos, faen bien difícil la so interpretación.
Les puertes tienen los cartuchos de Tutankamón, el sarcófagu atopáu porta'l nome de la favorita real Kiya, l'altar rotu contién los xeroglíficos de Tiy y esisten lladriyos máxicos col nome de Ajenatón. Una de les hipótesis ye que'l llugar funcionaría como un llugar d'entierros múltiples en distintos momentos dientro del ralu que foi dende finales del reináu de Ajenatón hasta'l d'Ai.
Horemheb y los sos socesores destruyeron sistemáticamente tou lo rellacionao con Ajenatón y la so familia, incluyendo lo referente a Tutankamón y Ai, p'aparentar continuidá con Amenhotep III, polo que non queda constancia del so enterramientu, anque s'envalora que foi soterráu na Tumba real de Amarna.
N'afayando la tumba KV55 con un santuariu nel so interior dedicáu a la reina Tiy, realizáronse diversos estudios de la momia ellí soterrada, que refundiaron les siguientes resultaos:
Ente que dellos historiadores envaloren que la momia pertenez a Ajenatón, basándose tantu en que'l sarcófagu contién los xeroglíficos del nome y los atributos de realeza (uraeus) borraos, como na esistencia de los lladriyos máxicos que porten el nome de Ajenatón, otros estudiosos axudiquen la momia al socesor Semenejkara, basándose en recién estudios forenses que dan al personaxe momificado una edá de decesu cercana a los venti años, datu qu'esclúi dafechamente a Ajenatón.
Descubrimientu de la momia
thumb|left|Vista de perfil del craniu de Akenatón, recuperáu de la tumba [[KV55.]]
En setiembre de 2010, na publicación mensual de National Geographic dar a conocer qu'un equipu de científicos lideraos por Zahi Hawass efectuara una serie d'estudios sobre la más qu'estudiada momia del faraón Tutankamón, estrayyendo amueses d'ADN del cuerpu del "Rei Neñu".
Los estudios d'ADN realizaos sobre la momia de Tutankamón dexaron pescudar la identidá d'una serie de momies descubiertes diba bien de tiempu, pero que la so identidá yera desconocida. Tomando como base la momia de Tutankamón y la que se presumía yera la d'Amenhotep III, pudo determinase qu'una de les momies de la famosa tumba KV55 yera'l padre del faraón neñu y fíu del faraón Amenhotep III. Tal patrón xenéticu de la momia fai concluyir que'l morador de KV55 nun sería otru qu'Ajenatón. Amás identificóse a dos momies femenines conocíes como la Dama Mayor y la Dama Nueva, como la Güela (La Reina Tiy) y Madre respeutivamente de Tutankamón, tamién a dos fetos fíos sos y a la so esposa Anjesenamón.
Testimonios de la so dómina
Amás d'ordenar construyir la nueva capital, Ajetatón l'Horizonte d'Atón», na actual zona d'Amarna, afayáronse restos d'antigües construcciones de la so dómina en:
Titulatura
Cuando camudó de titulatura:
Ficción
Son múltiples les menciones n'obres de ficción del faraón Ajenatón, les más importantes publicaes en llingua española:
Llaurí
Llaurí ye un conceyu de la Comunidá Valenciana, España de 1.221 habitantes (censu 2017). Perteneciente a la provincia de Valencia, na comarca de la Ribera Baxa
Xeografía
Asitiáu xunto a la Sierra de Llauri.
La parte más septentrional ta toa ella sobre un llanu de sedimentos cuaternarios recién, cubiertos per campos d'arroz. El sector meridional, sobre'l que se topa'l nucleu de población, participa del llanu y del monte.
Dende lo alto del Cavall Bernat (584 m.), asitiáu nel estremu norte del términu municipal de Llaurí hasta la acequia, nel estremu norte, asocédense'l xurásicu, el cretáceo y el cuaternariu. Apoderen los materiales caliares y el suelu ye cascayosu, sacante nes sos partes más baxes.
Nel monte nacen les fontes de Sansofí, de la Peña y del Sapu. De sur a norte escurren los ribayos de la Corbella, la Peña y Umero, que se xunen pa formar el de Cambrils.
Dende Valencia, aportar a esta llocalidá al traviés de la N-332 pa enllazar cola CV-510.
Historia
Los restos más antiguos correspuenden a la dómina romana. Hai noticies de que na partida de Safarejot apaecieron fai yá munchos años cerámiques y otros materiales que fueron destruyíos al realizar un plantíu de naranxales. Otros restos asemeyaos recoyéronse na zona de Sansofí.
L'orixe de la población ye de dómina islámica. Primitivamente recibió los nomes de Llauria, Laurín y Aurín. Tres la conquista de Xaime I, les tierres qu'anguaño toma'l términu de Llaurí fueron incluyíes so la xurisdicción de la Vila i Honor de Corbera. El 4 de payares de 1437 Alfonso'l Magnánimo v segregó los distritos de trés alquerías morisques, Llaurí, Benihomer y Beniboquer y vender a Jaume de Romanina. En 1535 alzar en rectoría de moriscos. Tres la espulsión de los moriscos, el rei donó les tierres a Luis de Vich, quien les repobló con nueves xentes, recibió'l títulu de barón de Llaurí y la so familia entroncó más tarde coles baronías de Vallvert, Cárcer, Terrateig, Beniomer, Almiserà y Alcalalí.
Cuando la espulsión de los moriscos (1609) quedaron dafechu abandonaos dellos caseríos identificaos nel actual términu de Llaurí. Tres la repoblación con cristianos vieyos, Llaurí algamó la cifra de 18 cases en 1646 (menos de 100 persones). Sieglu y mediu más tarde (1794) xubiera, según Cavanilles, 83 cases y 400 habitantes. Nel sieglu XIX dobló'l númberu d'habitantes (963 en 1897 y 959 en 1900).
Dan Brown
Daniel «Dan» Brown ye un escritor d'Estaos Xuníos conocíu pola novela The Da Vinci Code (2003) y otros títulos protagonizaos pol personaxe Robert Langdon.
Biografía
Fíu d'un matemáticu y una compositora de música sacra. Estudió na Phillips Exeter Academy y nel Amherst College. Como estudiante moró en Xixón (España) nel añu de 1980, esti treslláu a España foi'l so primer viaxe al estranxeru estudiando nun institutu de dicha ciudá. Brown afirma qu'en 1985, un añu antes de graduase, estudió Historia del Arte na Universidá de Sevilla, pero esta universidá declaró que nun esisten rexistros de qu'él fuera estudiante nes sos instalaciones, y qu'en casu de selo ye probable que lo fixera como un estudiante itinerante nun simple cursu de branu. Diplomáu pol Amherst College, dedicar a la música: produció una grabación con cantares infantiles y fundó la empresa Dalliance, cola que grabó Perspective.
En 1991 camudar a Hollywood, California, pa siguir cola so carrera de pianista y cantautor, mientres se ganaba la vida como profesor d'inglés y español nun colexu de Beverly Hills. Na Academia Nacional de Compositores conoció a Blythe Newlon, una muyer quince años mayor, con quien se casó en 1997 dempués de dellos años de convivencia.
Harfleur
Tien una población de y una superficie de  km².
Dan Brown
Biografía
Tornaron a New Hampshire, onde siguió cola so carrera musical y dando clases d'inglés na Philix Exeter Academy y d'español na Lincoln Akerman School. En 1993, amás, grabó Dan Brown y en 1994 Angels and demons, títulu que caltendría para la so segunda novela.
Pero, tou camudó nel branu de 1993. Mientres taba nuna sablera de Tahití, atopó escaecida nuna tumbona la novela La conspiración del xuiciu final (1991), de Sidney Sheldon. Al tornar a Exeter, empezó a trabayar en Digital Fortress (La fortaleza dixital), la so primer novela, na qu'arreyaba na intriga a l'Axencia de Seguridá Nacional (NSA). Esti techno-thriller, apaecíu en 1998, criticáu pola so superficialidá y deslices nel tratamientu teunolóxicu, tuvo un relativu ésitu comercial.
Nel añu 2000 publica Angels & Demons, onde apaez per primer vegada'l personaxe Robert Langdon, profesor de simboloxía relixosa na Universidá de Harvard que, investigando un misteriosu símbolu, atopar cola secta de los Illuminati, hermandá que lleva sieglos enfrentada a la Ilesia católica.
Al añu siguiente apaez Deception Point (2001, traducida al español como La conspiración), llibru que motoriza la so trama col descubrimientu d'un estrañu oxetu nel Árticu per parte d'un satélite (SOT) de la NASA.
Langdon, el personaxe clave de Angels & Demons, ye tamién el protagonista de la obra que la convirtió en fenómenu mundial de superventes, The Da Vinci Code, un llibru centráu na busca del significáu real del Santu Grial.
Obres
En negrina figuren les obres publicaes n'español.
La fortaleza dixital
La so primer novela tien como protagonista a Susan Fletcher, una de les meyores criptógrafas de la NSA, que va ver apeligrar la so vida cola llegada d'un estrañu códigu que, a la primer vista, nin ella mesma sabe descifrar. Paralelamente y ensin que Susan saber, el so prometíu, el traductor David Becker, ye unviáu pola NSA a Sevilla en busca de la clave pa resolver el misteriu, mientres ye siguíu de cerca por un implacable asesín a sueldu.
Angels & Demons
La so segunda novela ye, de la mesma, la primera d'una serie d'aventures protagonizada pol profesor de simboloxía y arte relixoso de Harvard, Robert Langdon. Nesti casu, el profesor Langdon y la científica del CERN Vittoria Vetra van vese envueltos nuna carrera contra'l tiempu por salvar al Vaticanu d'un atentáu terrorista entamáu por una hermandá secreta que se creía sumida, los Illuminati, qu'arreya una bomba d'antimateria y el secuestru de cuatro cardenales preferiti en plenu cónclave papal.
La conspiración
La so tercer novela xira en redol a una rede de combalechadures que se desencadena tres el descubrimientu, per parte de la NASA, d'un meteoritu soterráu na plataforma de xelu Milne (Canadá, cerca del Polu Norte) que paez presentar pruebes irrefugables de la esistencia de vida estraterrestre. El so protagonista ye l'analista d'intelixencia Rachel Sexton.
Saint-Germain-de-Clairefeuille
Tien una población de y una superficie de  km².
Dan Brown
The Da Vinci Code
Na so cuarta novela, la más popular, y, posiblemente, la más polémica de toes, Brown recupera al personaxe de Robert Langdon, qu'agora tien de solucionar un misteriu cola criptóloga Sophie Neveu, rellacionáu con una sociedá secreta conocida como'l Prioratu de Sion, de la que Leonardo da Vinci sería Gran Maestre, y el posible allugamientu del Santu Grial. Langdon y Sophie parten en busca del Grial por distintes locaciones de París y Londres, mientres un monxu albín asesín trabaya presuntamente a les órdenes del Opus Dei pa caltener ocultu'l secretu.
El símbolu perdíu
Na so quinta novela, trata la tema de la masonería col personaxe de Robert Langdon como protagonista. Esta vegada, tendrá de salvar la vida d'un vieyu amigu, Peter Solomon, y evitar qu'un secretu perbién guardáu caya en males manes, cola ayuda de la científica del Institutu de Ciencies Noéticas Katherine Solomon, hermana de Peter.
Foi publicada'l 15 de setiembre de 2009 n'Estaos Xuníos y el 29 d'ochobre de 2009 n'España.
Inferno
Ye la so sesta novela y la cuarta protagonizada pol espertu en simboloxía Robert Langdon. Nesta novela, Langdon espierta nun hospital de Florencia con una ferida de bala na cabeza y ensin poder recordar nada de lo asocedío, polo que se ve somorguiáu, xunto a la misteriosa Sienna Brooks, nuna persecución policial mientres intenten descifrar el plan d'un científicu transhumanista llocu encegoláu con Dante Alighieri y la sobrepoblación mundial.
Orixe
Quinta entrega de la serie Robert Langdon. El profesor Langdon allega al Muséu Guggenheim Bilbao pa conocer un gran secretu que tien de desvelar Edmond Kirsch, unu de los alumnos más brillosos de Langdon años tras y que va ser trascendental pa la humanidá. Nesi momentu españa'l caos y el protagonista tien de fuxir a Barcelona pa buscar y descifrar les pistes que dan accesu al gran secretu que respondería a los dos preguntes que se fixo siempres la humanidá: ¿D'ónde venimos? y ¿aú vamos?. Orixe desenvuélvese íntegramente n'España. Barcelona, Bilbao, Madrid y Sevilla (ciudá onde se ambientaba parte importante de La fortaleza dixital) son los escenarios principales. Publicar n'ochobre de 2017.
Adautaciones cinematográfiques
Trés de los sos cinco noveles de la serie col personaxe de Robert Langdon fueron afeches al cine, toes pol direutor estauxunidense Ron Howard y protagonizaes pol actor Tom Hanks nel papel principal:
La versión cinematográfica de El símbolu perdíu (3ª novela de la serie ) sufrió numberosos retrasos na producción. El 20 d'ochobre de 2011 anuncióse que'l direutor Ron Howard refugara'l proyeutu, pasando ésti a manes de Mark Romanek; sicasí, en xunetu de 2013 Sony Pictures confirmó que la próxima película de la saga sería Inferno, dirixida por Howard, polo que l'adautación de El símbolu perdíu quedó retardada indefinidamente.
Harcanville
Harcanville ye una comuña francesa del departamentu de Sena Marítimu, na rexón de Normandía. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Patricia Alquinta
Patricia Alquinta ye una actriz peruana, aniciada en Miami.
Ente 1990 y 1996 llaborió nel programa risible Rises y mueyu, onde se fixo popular col personaxe de "La sorda". Col personaxe de "La gata" realizó años dempués reportaxes pal programa Cucuxando de Telemundo. Darréu dexó de trabayar en Telemundo pa pasar a la cadena Univision.
En 2008 siguió trabayando na cadena Univision pal programa Sábadu xigante y Escándalu TV. En Lima foi nomada "Embaxadora del pisco" por APEC, xunto a los actores Diana Quijano y Jorge Aravena.
En 2010 tornó a les pantalles nacionales col programa Dende Miami, y participó na telenovela Perru amor.
En 2012 actuó na telenovela Corazón valiente de Telemundo.
Ochthoeca frontalis
Distribución
Alcuéntrase en Bolivia, Colombia, Ecuador y Perú. El so hábitat natural son los montes húmedos tropicales o subtropicales de monte.
Taxonomía
Clements estrema esta especie na subespecie frontalis, albidiadema y orientalis, y les spodionota y boliviana en Pitajo Peruanu, Ochthoeca spodionota.
Alcollarín
Alcollarín ye un pueblu y conceyu español, na provincia de Cáceres, Comunidá Autónoma d'Estremadura.
Símbolos
L'escudu de Alcollarín foi aprobáu por aciu la "ORDE de 13 de xineru de 2003, pola que s'aprueba l'Escudu Heráldicu, pal Conceyu de Alcollarín", aprobada pola Conseyera de Presidencia María Antonia Trujillo y publicada nel Diariu Oficial d'Estremadura el 11 de febreru de 2003, depués de ser aprobáu pol plenu municipal el 23 de mayu de 2002 y emitir informe'l Conseyu Asesor d'Honores y Distinciones de la Xunta d'Estremadura'l 25 de xunu de 2002. L'escudu defínese oficialmente asina:
Llocalización
El términu municipal de Alcollarín tien les siguientes llendes:
Amás de la llocalidá de Alcollarín, el conceyu cunta con un pobláu de colonización, Fernandu V, asitiáu a 10 km del pueblu y enmarcáu ente la canal de Orellana y el ríu Ruecas.
Hidrografía
El principal ríu que pasa pol conceyu ye'l ríu Alcollarín, afluente del ríu Ruecas. Tamién traviesen el términu municipal los regueros Gargantiya y Levosilla, afluentes del Alcollarín.
El 28 de xineru de 2015 foi inauguráu oficialmente'l banzáu de Alcollarín, sobre'l ríu del mesmu nome, con una superficie embalsada de 554 hai y una capacidá total de 51,6 hm³. La presa, de gravedá y planta recta, ta asitiada a 500 m del pueblu, tien un altor de 31 m y un llargor de 626 m.
Oríxenes
Según la creencia popular, l'orixe del pueblu tendría dos oríxenes distintos. Unu d'ellos facer venir de una "Venta de la Collada", que d'una forma lingüísticamente imposible evolucionaría hasta convertise en "Alcollarín". De dicha venta que taría nel encruz ente'l ríu y el camín a Guadalupe surdiría'l pueblu al dise estableciendo xente a la so alredor.
Otra creencia facer nacer a a partir de xente que s'establecería alredor d'una ilesia que mandó faer Diego Pizarro, hermanu del conquistador Francisco Pizarro, que s'estableció ellí y mandó faer tamién un palaciu.
Sicasí, nenguna d'estes lleendes tienen la más mínima credibilidá, polos siguiente motivos:
Esiste documentación del 17 d'abril de 1353, del Archivu de Trujillo, que reza lo siguiente: «col exido de la Sarca y col monte de Alcollaryn y pol portechue-lo de Cifuruela...», tando felicidá Ciferuela cerca de la Sierra de Pedro Gómez, como se llama anguaño'l monte onde naz el ríu Alcollarín de cuenta que esti ríu toma'l nome del monte onde naz, que'l so nome camudó más palantre. Y de dichu ríu provién el nome del pueblu que s'asitió ellí na posición estratéxica del encruz ente'l ríu y el camín pol que la xente diba dende Mérida hasta Guadalupe.
Amás, ta la evolución imposible de "Collada" a Alcollarín. Una etimoloxía más creíble sería considerar que "Al-" sería l'artículu árabe, y "-in" la terminación plural que n'árabe clásicu correspuende al xenitivu pero dialectalmente equivalía al nominativu. Collar podría ser un raigañu mozárabe, non necesariamente árabe, seique "collada". De cuenta qu'ésti sería'l "Monte de les Collaes", esto ye, les llombes o les cañaes.
Edá Moderna
Per otru llau, tamién hai en Trujillo documentación del sieglu XV o XVI que fala de cuando, esistiendo yá'l pueblu, llegó Diego Pizarro y estableció cerca del pueblu una ilesia que muncho depués quedaría dientro d'ésti y un palaciu qu'entá güei día ta distante del pueblu, y de cómo la xente del pueblu nunca quixo a esos nobles qu'había ellí pos vivíen muncho meyor qu'ellos. Mas anque nun hubiera esta documentación, nun yera creíble qu'unos nobles estableciérense metanes la nada nun palaciu y fixeren una ilesia pa naide y darréu estableciérase la xente alredor d'estos.
Una sobreelaboración de la lleenda asitia la Venta de la Collada cerca de la Plaza de la Cañá, pos viendo la forma de les cais vese cómo éstes fueron creciendo a partir de dicha plaza, y a esti datu añedieron el de la Venta, que magar pue que dalguna hubiera, el nome del pueblu nun vien d'ella.
En 1594 formaba parte de la Tierra de Trujillo na Provincia de Trujillo.
Edá contemporánea
A la cayida del Antiguu Réxime la llocalidá constituyir en conceyu constitucional na rexón d'Estremadura que dende 1834 quedó integráu en Partíu Xudicial de Logrosán que nel censu de 1842 cuntaba con 80 llares y 438 vecinos.
Demografía
Evolución demográfica dende 1900:
Fiestes llocales
Creaes por D. Santos Carrasco pa homenaxar a los emigrantes. Nel marcu de diches fiestes, nel patiu d'armes del palaciu Pizarro-Carvajal, interprétase la obra orixinal de los hermanos Prudencio y Manuel Ángel Martín Barrado - "El Conde de Alcollarín" -, estrenada pol grupu "Farándula" n'agostu de 2008.
Cristina Llorente
Cristina Llorente ye una cantante, actriz y baillarina española.
Actúa especialmente en musicales. Foi nomada a los premios Max 2007 como meyor actriz protagonista pol so trabayu nel musical Antígona tien un plan. Foi gallardoniada en 2007 como meyor actriz revelación nos Premios Nacionales de Teatru Garamond. Permisu pa ser yo ye'l títulu del so primer álbum, presentáu en 2007 cola discográfica Jana Producciones y distribuyíu por Warner Music, col cual llogró'l Premiu Estrella de la Cámara en Miami en payares de 2008. Anguaño atópase actuando nel musical “The Lion King”, dirixíu por Julie Taymor (primero nel ensamble y, a partir d'avientu de 2014, como Nala).
Anguaño, trabaya na serie de TVE Centro mélicu, nel papel de Ainhoa Cortel, amás del so papel de Nala nel musical d'El Rei Leon nel Teatru Lope de Vega, en Madrid
Biografía
Cuando tenía nueve años, practicaba ximnasia artística deportiva nel colexu, y al traviés de la so entrenadora conoció al productor de musical Javier Muñoz que la escoyó pa faer el papel de Ismene nun musical con neños y nuevos. De magar, Cristina Llorente compatibilizó los sos estudios cola formación artística, y les sos actuaciones en distintos teatros d'España.
Premios
Nomada al Premiu Max de les Artes Escéniques como Meyor Actriz Protagonista 2007, gallardoniada como Meyor Actriz Revelación nos Premios Nacionales de Teatru Garamond 2007 y finalista de los Premios Telón-Chivo como Meyor Intérprete Musical 2006. Nel panorama musical recibió en Miami, el Premiu Estrella de la Cámara 2008 como Meyor Cantante Llatina Revelación col so discu “Permisu pa ser yo”.
Música
Llanzó'l so primer discu en solitariu tituláu “Permisu pa ser yo” (Jana Producciones y Warner Music Spain. 2008), col que realizó numberosos conciertos. Tamién realizó grabaciones en distintes producciones discográfiques, como nel cantar de Nacho Cano, “Artículu 1”, onde foi la solista.
Conciertos
Nos conciertos de Cristina Llorente entemezse la música con modernes coreografíes, lluces, efeutos, proyeiciones, acrobacies, etc. Cunta con Juanjo Melero (guitarra), Josemi Sánchez (guitarra), Juanjo Ortí (batería), Gaby Sarlo (baxu) y David Pérez (teclaos y secuencies). La coreógrafa y baillarina principal ye Inma Saenz, y el cuerpu de baille bazcuya ente cuatro y diez baillarinos.
El conciertu-presentación del so primer discu "Permisu pa ser yo" tuvo llugar nel Teatru de Madrid (Madrid) los díes 12 y 13 de mayu de 2007, ante 1.500 espectadores. A partir d'entós empezó la so xira 2007 en Barcelona, na sala Lluz de Gas. Tantu nel 2007 como nel 2008 realizó conciertos en grandes places y sales como: Pachá en Madrid, Plaza Mayor de Valladolid, Parc del Forum en Barcelona (convidada pol grupu Celtes Curtios), Plaza Mayor de Santa Perpetua (Barcelona), Sala Cascoxu de Madrid, Joy Eslava (Madrid), Plaza del Mar de San Xenxo, Plaza Mayor de Cambados, etc. Tamién empezó a dar conciertos acústicos a pidimientu de la FNAC, en Callao y Parquesur (Madrid).
Saint-Germain-de-la-Coudre
Saint-Germain-de-la-Coudre ye una comuña francesa del departamentu d'Orne, na rexón de Normandía. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Flowering Plants of South Africa
Flowering Plants of South Africa (embrivíu Fl. Pl. South Africa) foi una revista ilustrada con descripciones botániques qu'editóse en Sudáfrica. Publicáronse 24 númberos nos años 1921-1944. Foi reemplazada por Flowering Plants of Africa nel añu 1945.
Flowering Plants of Africa
Flowering Plants of Africa (embrivíu Fl. Pl. Africa) foi una revista ilustrada con descripciones botániques qu'editóse en Sudáfrica. Publicar dende l'añu 1945 col nome de ''Flowering Plants of Africa. A Magazine Containing Coloured Figures with Descriptions of the Flowering Plants Indigenous in Africa. Pretoria and Ashford''. Foi precedida por Flowering Plants of South Africa.
Ye una serie de revistes ilustraes botániques similares a la revista Botanical Magazíne, que s'empecipió con plantes con flores de Sudáfrica por Illtyd Buller Pole-Evans en 1920 y anguaño ye publicáu pol Institutu de Biodiversidá Nacional de Sudáfrica (SANBI) en Pretoria. La revista amuesa y describe les plantes con flores d'África y les islles vecines.
Los artistes botánicos más notables que contribuyeron a les sos páxines inclúin a: Gillian Condy, Fay Anderson, Auriol Batten, Rosemary Holcroft, Betty Connell, Cythna Letty (que foi responsable de más de 700 plaques), Barbara Pike y Ellaphie Ward-Hilhorst. Los númberos tán impresos na cubierta y miden 250 x 190 mm.
La serie foi editada por Robert Allen Dyer quien foi asocedíu por Leslie Edward Wostall Codd.
Voseo
miniaturadeimagen|Conxugación voseante imperativa afirmativa de venir na segunda persona singular del voseo típicu. El voseo ye un fenómenu llingüísticu dientro de la llingua española nel que s'emplega'l pronome «vos» xunto a ciertes conxugaciones verbales particulares pa dirixise al interlocutor en llugar d'emplegar el pronome «tu» en situaciones de familiaridá.
Por estensión, puede referise al meru usu del pronome "vos" o, otra manera, al meru usu de les sos conxugaciones verbales xunto al pronome "tu".
Morfolóxicamente, puede afectar a tolos tiempos y maneres, sicasí, suel acutase al presente d'indicativu.
Na fala del continente americanu, salvu nel oriente de Cuba, el voseo nun tien en cuenta los sos dos axugos clásicos —vixentes nel español peninsular— de «vos» (pronome oxeto de segunda persona de plural) y el posesivu «vuesu», coles mesmes referíu a la segunda persona del plural. El primeru ye reemplazáu por «a vos» / «te», en cuantes que'l posesivu ye reemplazáu por «el to» / «to/-a/-s».
En zones onde «vos» ye d'usu vulgar, suel asoceder l'intercambiu de les formales pronominales y verbales del tutéu y el voseo: "tu querés", "vos tienes".
L'orixe del voseo remontar a la voz llatina «vos», que xeneralmente yera la forma plural de la segunda persona gramatical, a esceición del casu de los súbditos col so soberanu nel que'l so usu yera pa indicar la so superioridá, usu que se caltuvo nel castellán antiguu.
L'estudiu sistemáticu del fenómenu del voseo n'América empecipia en 1921 con Observaciones sobre l'español n'América del filólogu dominicanu Pedro Henríquez Ureña, que ye la primer obra na que s'estudia y espón les variaciones y carauterístiques dialectales de la llingua española n'América. Henríquez Ureña destaca la presencia del voseo nel Ríu de la Plata, nel sureste de Méxicu, nel suroeste de los Estaos Xuníos, en Centroamérica (salvo la mayor parte de Panamá) y en rexones de Colombia, y califica como xeneralizaciones infundaes la creencia española de qu'en tola América hispana faíase usu del pronome vos y les formes verbales correspondientes.
Antecedentes
N'España, l'emplegu de vos foi modificar a lo llargo de los sieglos. Foi pasando de ser una exa vertical asimétricu de [+ autoridá] o [+ poder], en que vos emplegar dende'l estatus social inferior escontra'l superior, a la direición contraria: de superior a inferior, esto ye, p'aquellos colocutores que tienen [– autoridá] o [– poder] y, coles mesmes, del polu de la distancia al de la cercanía. Darréu'l voseo tamién s'emplegó de manera recíproca en persones d'igual estatus. Asina, tenemos que nos ss. XI–XII'l voseo emplegar por rangu social, pragmaticidad y virtú caballeresca, mientres el tutéu acutar al ámbitu familiar. Nos ss. XIII–XIV avanza la Reconquista y consolídense los grupos sociales (nobleza, cleru y pueblu llanu, compuestu de llabradores, artesanos y mercaderes), de cuenta que el vos cobró fuercia extragrupal, emplegándose tamién de superior a inferior. Sigue esistiendo'l vos pragmáticu (cuando s'espera un favor o beneficiu del colocutor), pero pierde vixencia la virtú caballeresca. A finales del sieglu XV, el fin de la Reconquista modifica nuevamente les fórmules de tratamientu. El vos utilízase tamién pa quien tienen igual rangu, lo que lleva a una gastadura que fai necesariu la introducción d'una nueva fórmula, la vuesa mercé col verbu en tercer persona. Entós, el tu volvió recuperar el so primitivu valor de segunda persona del singular pal enfotu. Esti fenómenu ta recoyíu nos clásicos del Sieglu d'Oru, con Don Quixote de la Mancha a la cabeza, y n'obres modernes ambientadas na dómina como la serie del Capitán Alatriste. El voseo acaba sumiendo del español peninsular y filipino yá nel sieglu XIX; quedando usté como'l pronome de cortesía, qu'espresa respetu d'un falante escontra otru ente que «tu» representa'l tratu de familiaridá (ente familiares o escontra amigos cercanos) o d'inferioridá (un emplegador escontra'l so emplegáu).
Mientres la conquista y colonización d'América, pos, los españoles emplegaben un sistema qu'incluyía tanto vos como tu pa dirixise a un inferior o a un igual, o en situaciones d'enfotu. Este subsistió en toles colonies hasta aproximao'l sieglu XVIII, dómina na qu'empieza a perdese'l vos nes rexones de l'América española que taben más venceyaes económicamente con España: la Nueva España (gran parte de Méxicu y Estaos Xuníos), Perú les Antilles y en delles rexones de los actuales Colombia, Venezuela y Ecuador. Mientas tantu, nes rexones más aisllaes del Imperiu español caltúvose'l voseo, munches vegaes en coesistencia col tratu de tu: Centroamérica, la rexón andina de Colombia y Ecuador, el Conu Sur y la zona marabina y andina de Venezuela.
Evolución del tratamientu respetuosu
N'América dan trés posibilidaes principales de fórmules de tratamientu:
Voseo reverencial
Nel voseo reverencial utilizábase'l pronome vos pal suxetu ("vos miráis"), tornándose en vos nos casos en que'l pronome cumple la función gramatical de complementu ("mírovos"). Sicasí, cuando'l pronome ye preposicional caltiénse'l pronome vos ("a vos oyo", "con vos voi caminar"). El posesivu, al igual que la inflexón verbal, llindar al plural inclusive ante un solu interlocutor. Les formes verbales conxúguense siempres en segunda persona plural ("vos conocéis el mio dolor", "mirái a los vuesos fíos", "camináis ensin priesa").
L'usu del voseo reverencial ye bien raru na actualidá, salvu en Huánuco (Perú), ciñéndose a testos qu'intenten reflexar la fala d'otres dómines o pa referise a dellos graos o títulos n'actos solemnes.“¿Xuráis por Dios y estos Santos Evanxelios desempeñar lleal y fielmente el cargu de Ministru d'Estáu nel Despachu de… que vos confío?”
Voseo dialectal americanu
Nes otres maneres, la diferencia ye similar.
L'imperativu ye similar al de segunda persona plural, pero pierde la -d final (falái → hablá); la forma en -r típica de los dialectos de la Península Ibérica ye desconocida.
Pal suxuntivu, esiste variación social.
Nel español rioplatense, la forma considerada estándar y emplegada nos medios escritos y poles capes medies y altes de la sociedá, ye idéntica a la que s'emplega pa tu; en dellos casos, principalmente nos estratos sociales más baxos y de menor instrucción, l'acentu mover a la última sílaba por asimilación a la forma d'indicativu (que tu comes -> que vos comás, que tu digas -> que vos digás), perdiéndose tamién l'alternanza vocálica (que tu pierdas -> que vos perdás). En dalgún casu, la forma resultante nun ye idéntica a la del indicativu del verbu (que tu duermas -> que vos durmás, non durmás).
Nos dialectos voseantes fuera del rioplatense, la conxugación de vos nel suxuntivu (durmás, perdás, empecés, etc.) pertenez al usu normal y nun tien nada que ver cola capa social o la educación d'una persona (voseante).
El voseo dialectal americanu, o a cencielles voseo, tien un usu distintu al voseo antiguu: nun ye reverencial, sinón que denota familiaridá col interlocutor nes rexones nes que se practica. Esisten dos tipos de voseo que se dan simultáneamente o independientemente dependiendo de la rexón: el voseo pronominal y el voseo verbal.
Voseo pronominal
El voseo pronominal ye l'usu del pronome vos como suxetu ("vos comés"), vocativu ("¡Vos, ayudame!"), como complementu con preposición ("Te vi a vos"), y como términu comparativu ("Ye tan alto como vos"). Nos casos de complementos ensin preposición y los pronomes átonos utilízase "te" y "el to" ("Te ta mirando a vos", "¿Vos visti como quedó'l to autu?"), y nel casu del posesivu, utilízase "el to" o "to" ("Vos dixisti que yera'l to autu. Vos dixisti que yera to.")
Voseo verbal
Llámase voseo verbal a la variación nes desinencies verbales de la segunda persona del plural pa referise a la segunda persona del singular. Esisten distintos cambeos na desinencia verbal según razones xeográfiques y culturales.
Otres variaciones
L'emplegu de "vos" en llugar de "tu" ye unu de los fenómenos más carauterísticos del español rioplatense. Nel dialectu rioplatense, l'dialectu paraguayu, el dialectu camba y nos países de Centroamérica (Costa Rica, El Salvador, Guatemala, Hondures y Nicaragua) la conxugación de voseo de normal difier de la tuteante tan solo en presente de la manera indicativa, nel imperativu, el presente de suxuntivu y, en dellos casos, al pretéritu d'indicativu: "tu cantes/vos cantás", "canta tu/cantá vos", "tu yes/vos sos", "tu mueves/vos movés", "que tu cantes/que vos cantés", "tu cantasti/vos cantasti".
Nel vernacular rioplatense el voseo verbal tamién s'estiende al pretéritu indefiníu y al presente de suxuntivu ("quiero que vos cantés", "dijistes que yera tarde"), pero nun son bien vistes nel rexistru cultu y prefiérense les formes del tutéu: "que vos cantes", "dixisti que yera tarde".
Sicasí, nel dialectu chilenu el voseo asocede pal presente, pretéritu imperfectu y condicional de la manera indicativa y pal presente y pretéritu imperfectu de la manera suxuntiva. Práuticamente sumió la forma en futuru simple, pol so reemplazu pola paráfrasis formada por dir en presente y un verbu n'infinitivu, sacante en dellos llugares como'l español chilote, onde otra manera tradicionalmente solo úsase'l tutéu nos otros tiempos.
La razón ye que la conxugación provién del voseo reverencial y nos sos oríxenes yera totalmente independiente de «tu». La segunda persona del singular podía entós tomar dos formes: la de tratu normal ("tu") y la reverencial ("vos"). Güei tamién esiste ustedeo, que vien del tratu reverencial "la vuesa mercé". El plural tomóse tantu de "vos", como de "usté", y güei úsase n'España "vós", mientres nel restu del mundu de fala española utilízase "ustedes". Asina, "vos sos" provién de "vos sois", "vos movés" de "vos movéis" y "pensá vos" de "pensái vos". Esta coincidencia nun esiste en países como Chile, onde se diz "vos/tu soi/erís", "vos/tu movís", con monoptongación de -éis en -ís, y "piensa vos/tu". El voseo usáu nel estáu venezolanu de Zulia concuerda cola conxugación del voseo reverencial; en Zulia dizse "vos sois", "vos movéis".
Polo xeneral, el voseo n'Arxentina, Paraguay, Uruguái, Centroamérica, l'oriente de Bolivia, el sur de la Guajira y el norte del Cesar de Colombia esanicia la «i» de la conxugación verbal de segunda persona orixinal. Sicasí, el voseo en Chile monoptonga -éis en -ís y aspira la «s» final na so pronunciación (fechu qu'asocede con toles eses finales nel español chilenu), ente que el de Zulia ye fiel a la forma orixinal.
La correspondencia verbal n'Uruguái alternar cola de "tu": "tu tenés, vos tenés"; "tu sos, vos sos". Daqué similar a lo qu'asocede n'Arxentina cola correspondencia del presente suxuntivos: "vos sepas, vos sepás"; "vos puedas, vos podás"; y en Chile con "tu tenís, vos tenís"; "tu soi/erís, vos soi/erís"; "tu podái, vos podái".
Distribución xeográfica
thumb|300px| Voseo nun anunciu de despidida del cantante arxentín [[Sandro en Buenos Aires - Arxentina]]
N'España, el voseo aguantó en delles zones aisllaes. Por casu, n'Andalucía entá s'emplegaba nel sieglu XIX, según surde de documentos lliterarios, por casu, les noveles de Fernán Caballero. Estremar del voseo americanu en que se rexistra pal enfotu entemediu. Esto ye, el tutéu ye en direición escontra baxo (fíos o criaos) o igualitariu, na suma intimidá (ente hermanos o cónyuges), en cuantes que'l voseo emplegar pa una distancia entemedia, en direición de baxo escontra riba (fíos a padres, por casu), o en forma simétrica, cuando nun esiste sumu enfotu (por casu, ente vecinos). Persiste inda entemecíu col usu del tu na zona oriental de la provincia de Lugo, probablemente por influencia del arcaizante idioma gallegu, que tamién reemplazó na so forma más habitual el pronome «vos» por «ti» (que ye l'equivalente del «tu» español).
N'América, el voseo persistió en gran parte del so territoriu con distinta suerte. Instalar na norma culta, nel Ríu de la Plata, pero ye rural o subestándar en munchos países. N'otros, como en Venezuela, tratar d'una norma rexonal (esto ye, que, en determinaes zones, hai un arguyu localista pol so emplegu). N'América Central el voseo de tipu rioplatense ye aceptáu solo nel contestu familiar. El tutéu ye la norma de prestíu, asocede nun contestu non familiar, na espresión escrita y predomina nos medios de comunicación. Solo na fala de Nicaragua y Costa Rica, el tutéu ye casi inesistente.
Anguaño, el voseo distribuyir en distintes partes del mundu hispanu, pero predomina n'América Central, con esceición de Panamá, onde ye parcial y úsase en provincies como Veraguas, Herrera, Los Santos y Chiriqui. Suramérica, n'Arxentina, oriente de Bolivia (departamentos de Tarija, Santa Cruz de la Sierra, Beni y Pando), Uruguái y Paraguái.
El tutéu y el voseo alternar nel centru de Chile; n'Ecuador nes provincies de la sierra, y nes provincies de Manabí y Esmeraldas. Nel occidente y nororiente de Colombia (departamentos de Nariño, Cauca, Valle del Cauca, Quindío, Risaralda, Caldas, Antioquia, Norte de Santander (Ocaña), La Guajira y Cesar), occidente de Venezuela (estaos Zulia y Falcón), centru de Panamá y sur de Méxicu (estaos de Chiapas y Tabasco). N'España, Guinea Ecuatorial, República Dominicana y Puertu Ricu, l'usu de vos sumió por completu na fala. En Cuba y Perú el voseo atopar en víes de desapaición, solo percíbese nuna pequeña franxa de la zona oriental de Cuba y nes fronteres norte y sur de Perú.
Países con voseo xeneralizáu oral y escritu
thumb|400px|
Países con voseo non xeneralizáu
Los siguientes países tienen l'usu en determinaes partes de la so xeografía:
thumb|300px| Campaña de l'alcaldía de [[Cali, Colombia.]]
Países onde'l voseo ye inesistente
Nos siguientes países, l'usu de vos casi sumió por completu na fala, si llegó a esistir; solo úsase retóricamente y n'escritos antiguos o llitúrxicos:
Factores d'espansión o restricción del voseo
Mientres el sieglu XIX y entamos del sieglu XX tuvo bien estendida la condena d'académicos al voseo siendo los más destacaos Andrés Bello, quien entamó una campaña pa la so desapaición; Rufino José Cuervo, quien describió al voseo como una "inaguantable vulgaridá"; y Arturo Capdevila, quien la califica como "la viruela del idioma", "negra cosa", "verdaderu llurdiu del llinguaxe arxentín" y "ignominiosa feúra".
El voseo en Chile yera xeneralizáu hasta que Andrés Bello, rector de la Universidá de Chile, condergó'l so emplegu y llevó a cabu una campaña normativa en favor del tutéu; de magar, el sistema educativu haber ignoráu y collaboró nel intentu d'escastalo. Según Bello, nun había razones p'aceptar el voseo, yá que «ye un anacronismu la pluralidá imaxinaria de segunda persona, que foi desconocida na Antigüedá. Si personaje de los nuesos díes y de países en que la llingua nativa ye la castellana, lo propio nel diálogu familiar sería usté o tu». Sicasí, el voseo siguió siendo norma rural o subestándar y parte del rexistru informal —o inclusive vulgar col emplegu del voseo pronominal, consideráu muncho más cargáu, despreciatible o marcáu que'l voseo verbal—, pero l'usu verbal empezó a recuperar terrén na década de 1960 ente los mozos del centru del país y dende entós siguió aumentando'l so usu y espándese escontra'l norte y el sur.
N'Uruguái tamién asocedió un amenorgamientu del voseo, nel sentíu de que se camudó al tutéu pronominal, pero nun foi tan fácil de desarraigar el voseo verbal. Na década de 1970, yá dellos estudiosos alvertíen una estensión del voseo tantu nes capes sociales inferiores como nes medies y cimeres. Esti fenómenu empezaría a producise a fines de los años 1950 y principiu de los años 1960. Nes últimes décades (1980 y 1990 d'equí p'arriba) por cuenta de la influencia d'Arxentina, principalmente per medios de comunicación y por proximidá a la so capital volver al voseo pronominal, casi idénticu al del país austral.
En Colombia tamién hubo un amenorgamientu na estensión xeográfica onde asocede'l voseo, con particularidá en Cundinamarca, sumiendo por completu de la fala na capital, Bogotá.