cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bargoed
Historia
Los primeros edificios del llugar fueron construyíos probablemente a partir de los años cuarenta del sieglu XVII. Bargoed desenvolvióse como centru industrial a partir del añu 1903, cuando foi inaugurada una mina de carbón. Los trabayos empezaron en 1897.
La mina de carbón local cerró les sos instalaciones nos años ochenta.
Arquiteutura relixosa
El principal edificiu relixosu ye la ilesia dedicada a Santa Gladys, construyida en dos partes, ente 1877 y 1879 col proyeutu de J.Pritchard, y ente 1893 y 1894 siguiendo'l proyeutu d'E.M.Bruce Vaughan.
Evolución demográfica
Según los datos del censu de 2011, Bargoed tenía una población averada de 11.537 habitantes, de los cualos 5.956 yeren muyeres y 5.777 yeren homes.
La llocalidá esperimentó una perda demografica dende 2001, cuando tenía una población de 11.610 habitantes. Les cifres xubieron en 2016 con 11.733 habitantes rexistraos.
Galaxa espiral barrada
Una galaxa espiral barrada ye una galaxa espiral con una banda central d'estrelles brilloses que toma d'un llau a otru de la galaxa. Los brazos espirales paecen surdir del final de la "barra" mientres nes galaxes espirales paecen surdir del nucleu galácticu. Les barres son relativamente comunes: hasta dos tercios de les galaxes espirales contienen una. Diches barres xeneralmente afecten tantu al movimientu de les estrelles como al del gas interestelar dientro de la galaxa espiral, y pueden afectar tamién a los brazos espirales.
Edwin Hubble clasificó a esti tipu de galaxes espirales como SB (Spiral Barréi n'inglés) nel so secuencia de Hubble, estremándoles en tres categoríes dependiendo de lo abiertos que tengan los brazos espirales. Les de tipu SBa tienen los brazos fuertemente xuníos y un gran bárabu central, les galaxes de tipu SBb son entemedies ente les anteriores y les de tipu SBc -les cualos tienen los brazos bien sueltos-, y finalmente les SBd entá ye más, con un nucleu cuasi inesistente. Un quintu tipu (SBm) creóse darréu pa describir una galaxa espiral irregular, como les Nubes de Magallanes, que primeramente fueron clasificaes como galaxes irregulares pero onde darréu s'atoparon estructures d'espirales barradas.
Les barres
La hipótesis actual sostién que la estructura de barra actúa como una "guardería estelar", impulsando la formación estelar nel so centru. Piénsase que la barra actúa como un mecanismu qu'enría'l gas interestelar dende los brazos espirales escontra'l centru al traviés de resonancia orbital, encauzando el fluxu pa crear estrelles nueves. Esti procesu esplica tamién por qué tantes galaxes espirales barradas amuesen un nucleu galácticu activu y/o un biltu estelar central, como'l que se repara na galaxa del Molinucu Austral (M83).
Polo xeneral, piénsase que les barres formar por una onda de densidá proveniente del centru de la galaxa que los sos efeutos reorganizen les órbites de les estrelles interiores. A lo llargo del tiempu esti efeutu provoca que les estrelles orbiten a una distancia mayor, lo que fai que la estructura de barra permaneza nel tiempu. Otra posible causa de la formación de barres puede debese a los efeutos de la fuercia de marea aniciaos pola interacción ente galaxes.
Les barres tamién modifiquen la estructura de la galaxa creando aniellos tantu esteriores a la barra como interiores a ella, controlando la so estructura espiral, y formando amás otres estructures presentes nes rexones centrales d'éstes como miniespirales o barres menores ya interiores a la principal; la resultancia neta de la inyeición de gas per parte de la barra a la rexón central de la galaxa y la formación estelar consecuente ye la nacencia d'un pseudobulbo.
Créese que les barres son un fenómenu temporal na vida de les galaxes espirales, decayendo la estructura de barra col tiempu, tresformándose la galaxa dende una espiral barrada a una espiral "regular". Percima de ciertu tamañu, la masa acumulao na barra compromete la estabilidá del conxuntu de la barra; asina, les galaxes espirales barradas con una gran cantidá de masa acumulao nel so centru tienden a tener barres curties y gordoses. Amás, numberoses galaxes espirales non barradas vistes n'infrarroxos amuesen una barra invisible nel ópticu, calculándose qu'una galaxa espiral precisa alredor de 2000 millones d'años pa pasar de ser una espiral normal a una barrada.
Nigüelas
Nigüelas ye una llocalidá y conceyu español asitiáu na parte nororiental de la contorna del Valle de Lecrín, na provincia de Granada, comunidá autónoma d'Andalucía. Llenda colos conceyos de Dúrcal, Villamena, Lecrín y Lanjarón. Otres llocalidaes cercanes son Acequias, Mondújar y Va Baltar.
Nel so términu municipal atópase la denomada Falla de Nigüelas, considerada Monumentu Natural.
Política
Les resultancies en Nigüelas de les postreres eleiciones municipales, celebraes en mayu de 2015, son:
Cultura
left|thumb|250px|[[Falla de Nigüelas.]]
Fiestes
Celébrense en setiembre les fiestes patronales nes cualos hai una cabalgata d'amarutes; realícense les procesiones y les mises a la patrona de Nigüelas, la Virxe de les Congoxes; pela nueche celébrase'l tradicional Entierru de la Rapiega, con bailles y música de too tipu.
El 25 d'abril celébrase una acampada en La Razuela pa celebrar San Marcos.
Xuegos Olímpicos na Antigüedá
Na Antigüedá, los  foron una serie de competiciones atlétiques apostaes por representantes de diverses ciudaes-estáu griegues, nel añu 776 e.C.
Los Xuegos facíense de normal cada cuatro años o una olimpiada. Mientres la celebración de la competición promulgábase la ékécheiria o tregua olímpica, pa dexar a los atletes viaxar en condiciones de seguridá dende les sos polis hasta Olimpia. Los antiguos Xuegos Olímpicos abondo distintos de los modernos; había menos eventos y namái los homes llibres que falaben griegu podíen competir, amás de que se celebraben siempres nel mesmu llugar.
Por fontes antigües, tuvieron ente los participantes más célebres Alexandru Magnu, que participó siendo adolescente, sieglu IV e. C.
Los últimos Xuegos Olímpicos de l'Antigüedá celebráronse nel 393 d. C., casi doce sieglos dempués de los sos empiezos. Tres l'adopción del cristianismu como relixón oficial del Imperiu romanu col Edictu de Tesalónica (28 de febreru de 380), l'emperador Teodosiu prohibió toa celebración pagana, incluyendo los xuegos olímpicos.
La preparación deportiva
Cuando los neños varones griegos llibres cumplíen doce años ingresaben na palestra, onde se-yos enseñaba a desenvolver los músculos y a disciplinar los nervios. A los dieciséis años entraben al ximnasiu, onde los griegos realizaben exercicios físicos y atletismu. Los ximnasios cuntaben con una pista y llugares d'exerciciu al campu ente los montes. A los venti años los griegos concluyíen la so formación deportiva onde se-yos apurríen les armes y taben capacitaos pa participar nos Xuegos Olímpicos.
Orixe mitolóxicu
Según un rellatu del xeógrafu Pausanias, los xuegos olímpicos foron creaos por Heracles Ideo, unu de los Dáctilos. Esti propunxo a los sos hermanos una carrera na que'l vencedor sería premiáu con una corona de acebuche y afitó que los xuegos se celebraren cada 5 años, yá que esi yera'l númberu d'hermanos que formaben los Dáctilos. Otres tradiciones dicíen que foron fundaos por Zeus tres la so victoria sobre Crono, o pol otru Heracles, el fíu d'Alcmena.
Orixe históricu
Piénsase que la celebración regular empecipió nel 776 e.C., na que venció Corebo d'Élide na única prueba, que yera la carrera del estadiu. Estos xuegos desenvolviéronse sol reináu d'Ífito d'Élide, a quien se consideraba fundador o renovador de les olimpiaes. Esta fecha básase nuna llista de vencedores de los xuegos arrexuntada a finales del sieglu V e. C. por Hipias d'Élide y dende entós les feches de les olimpiaes empléguense pa definir la cronoloxía de la hestoria de l'Antigua Grecia. Dellos autores, sicasí, cunten que la fecha de restablecimientu de los xuegos por Ífito asocedió muncho primero, en 884 e. C., por cuenta de un pasaxe d'Eusebio de Cesarea qu'indica que nun se caltuvieron los nomes de los ganadores de les 27 primeres ediciones de los xuegos.
La so denominación débese al llugar de la so celebración: Olimpia, l'allugamientu del santuariu más importante del dios Zeus y asitiada nel valle del Alfeo. Celebrábense cada cuatro años ente los meses de xunetu y agostu.
El valor de los Xuegos antiguos foi múltiple: representó una manifestación relixosa d'acatamientu a los dioses; contribuyó al desenvolvimientu harmónicu del cuerpu y de l'alma; favoreció l'amistá de los pueblos y ciudaes.
La importancia social de los Xuegos Olímpicos
Nes ciudaes, entamábenlos y dirixíenlos los maxistraos que representaben nellos al estáu. La vida pública quedaba paralizada mientres les fiestes yá que se suspendía toa actividá oficial. Mientres elles solamente resolvíense los asuntos d'estrema urxencia. Exercíen una gran influencia nes rellaciones de los estaos, allegábense a los xuegos dende los sitios más remotos y establecíense tregües de calter sagráu. Los xuegos públicos yeren una ocasión d'acercamientu ente los Estaos Griegos. Constituyíen l'alma de les rellaciones interheléniques, cuidao qu'equivalíen a verdaderes asemblees xenerales del pueblu griegu. Progresivamente amás de les polis de la Grecia continental, aumentó la participación de les múltiples colonies griegues tremaes poles mariñes del Mediterraneu. Olimpia convirtióse nuna poderosa fuerza, qu'apiguró, cola idea d'un panhelenismu creciente, a tolos emigrantes griegos esvalixaos pel mundu helénicu. La participación oficial de les ciudaes griegues nes ufriendes y sacrificios y la collaboración de los particulares creaba una sensación d'hermandá y surdía'l sentimientu de la pertenencia a una estructura sociu-política cimera a la de la polis. Paralelamente l'espíritu de competencia, monopolizáu tradicionalmente pola nobleza, estendióse al restu de la sociedá, qu'ensin abandonar entá los sos raigaños relixosos, infundieron carauterístiques más democrátiques.
La tregua sagrada
Unu de los aspeutos más destacaos de los xuegos yera la tregua sagrada, que'l so orixe remótase hasta'l reináu d'Ífito, que fixo inscribir nun discu que se caltenía nel templu d'Hera los términos de la tregua. Esta tregua suponía la prohibición de toa actividá bélica mientres un periodu de duración desconocida pero del que se sabe que s'estendía dende un tiempu enantes hasta a la temporada del desenvolvimientu de los xuegos. Primeramente la tregua incluyó namái llugares allugaos nel Peloponeso pero darréu amplióse a toles ciudaes que deseyaren participar nos xuegos. Si una ciudá nun aceptaba sometese a esta norma quedaba escluyida de la participación nos Xuegos Olímpicos y si, aceutándola, violaba la tregua, tenía d'encarar importantes multes y los sos representantes yeren espulsaos.
Les distintes modalidaes
Una de les carauterístiques más íntimes de los antiguos griegos yera'l so espíritu agonísticu. La voz griega agón equivalente de la llatina certame, aplicase a toa llucha qu'enfrenta a dos adversarios. Nos Xuegos Olímpicos había distintes competiciones:
Agones atléticos
De los agones atléticos, les carreres yeren les úniques que podíen tener vencedores por sigo soles, sicasí'l saltu de llonxitú y los llanzamientos de discu y xabalina figuraben namái como trés de les pruebes qu'integraben el pentatlón.
Agones hípicos
Los certámenes hípicos celebrábense nel Hipódromu d'Olimpia, una cortil de la que nun se caltienen restos arqueolóxicos por cuenta de la aición del ríu Alfeo.
El pentatlón
Según Aristóteles los mozos más bellos yeren los participantes nel pentatlón, yá que taben igualmente dotaos pa la fuerza y la velocidá. Taba compuestu por cinco actividaes: saltu de llonxitú, carrera, llanzamientu de discu, xabalina y llucha. Incorporáronse a los xuegos olímpicos nel añu 708 e.C.
Concursos artísticos
N'Olimpia tamién tuvieron llugar una serie de concursos artísticos. Dende l'añu 396 e.C. había concursos d'heraldos y de trompeteros. Más tarde, en dómina de Nerón, amestáronse competiciones musicales, de cantores y d'actores.
La organización de los Xuegos Olímpicos
Nos primeros Xuegos Olímpicos facíase una fiesta llocal nel santuariu d'Olimpia n'honor a Zeus. Al instaurase la tregua sagrada les fiestes fixéronse más complexes y riquieron d'una mayor alministración. Asina la direición téunica de los xuegos y l'alministración económica pasó a manes de la Boulé d'Olimpia, tamién llamáu Conseyu Olímpicu. Esta taba encargada d'escoyer a los xueces y podía castigalos si teníen un mal desempeñu anque nun podía camudar les sos decisiones. La Boulé remanaba tamién los gastos y los ingresos de l'ayalga de Zeus.
Los helanódiques
Los helanódiques yeren los xueces de los xuegos olímpicos, tomaben el so cargu con 10 meses d'antelación, permanecíen nel so cargu por una olimpiada anque podíen ser reelixíos. Les sos xeres yeren escoyer a los meyores participantes, supervisar los entrenamientos, inspeicionar les instalaciones, dirixíen les distintes pruebes y condecoraben a los ganadores.
Los theócolos
Yeren altos sacerdotes que supervisaben los templos, calteníen los altares y entamaben los ritos. La so función yera específicamente llitúrxica.
Normes y sanciones
Los que queríen participar teníen de ser homes griegos y de condición llibre, teníen que faer l'entrenamientu reglamentariu na ciudá d'Elis y emprestar el xuramentu ritual.
Nes olimpiaes más antigües los participantes usaben un taparrabos hasta que, nel sieglu V e.C., pasaron a competir desnudos. Tamién s'untaben d'aceite pa competir.
Con al respective de la presencia de muyeres, les casaes o viudes teníen prohibío l'asistencia a los xuegos. Pausanias indica que les doncelles sí podíen asistir, anque dellos historiadores consideren qu'esa afirmación ye errónea. Como casu particular, la sacerdotesa de Deméter Camime ocupaba un llugar preferente. Per otra parte, rexístrense victories de muyeres nes carreres de carros de los xuegos pero esto ye por cuenta de que nesa prueba premiábase al propietariu, non al participante.
El desenvolvimientu de los xuegos
Un añu enantes del empiezu de les competiciones, los atletes qu'aspiraben a participar nelles teníen d'entrenase nes sos propies polis, un mes enantes de les pruebes n'Elis (ciudá asitiada a 50 quilómetros d'Olimpia). La condición de griegu yera indispensable pa poder participar, requisitu que terminó cola conquista romana. miniaturadeimagen|Les ruines del estadiu d'Olimpia. Supónse que la duración de los Xuegos yera de cinco díes y que los distintos concursos aportaron a 23, ensin incluyir ente ellos los musicales o culturales.
Tampoco hai certidume del orde nel que se desenvolvíen los concursos pero partiendo de les hipótesis más lóxiques ye posible recomponer un programa averáu de les diverses ceremonies y pruebes atlétiques.
Nes víspores de los Xuegos Olímpicos, xueces, atletes y entrenadores abandonaben Elis y dirixíense a Olimpia ante l'altar de Zeus, los atletes, padres, hermanos faíen un xuramentu que nun diben delinquir en nada escontra los Xuegos Olímpicos. Los atletes tamién faíen un xuramentu manifestando que mientres 10 meses socesivos siguieren puramente les normes del entrenamientu.
El festival olímpicu empezaba con sacrificios rituales n'honor de Zeus y de Pélope. A otru día empezaben los eventos competitivos. El primer día realizábense competiciones pa neños: carrera, puxilatu y llucha. El segundu día taba destináu a les carreres d'adultos (estadiu, diaulo y dólico) y tamién a la llucha, el puxilatu y el pancracio. Estes pruebes siguíen mientres el tercer día y, pela tarde, desenvolvíase la carrera con armes. El cuartu día empezaba cola prueba del pentatlón y pela tarde desenvolvíense actividaes ecuestres nel hipódromu. Nel quintu día teníen llugar les carreres de carros tiraos por caballos, que yeren l'espectáculu olímpicu más emocionante. Yera la xornada aristocrática por escelencia por cuenta de que tratábase de la prueba más costosa. Como'l vencedor yera'l dueñu de la cuadriga o'l caballu ganador, podía selo una muyer. El sestu día yera'l zarru de los xuegos, facíase una procesión d'aición de gracies, una llacuada pa los vencedores y l'entrega de premios.
Los premios
Los ganadores de les diverses pruebes yeren aclamaos pol públicu, que-yos refundiaba flores y fueyes fresques y recibíen un premiu que consistía nuna corona d'olivar selvaxe. Tamién esistía'l vezu de cinxir una cinta de llana na cabeza del vencedor. Amás, en dómines posteriores otorgábase tamién al vencedor una fueya de palma.
La ceremonia d'entrega de premios facíase na entrada del templu de Zeus. Los heraldos proclamaben el nome, el llugar de nacencia, el llinaxe y la prueba de cada unu de los vencedores. Estos presentábense cola cinta cinxida a la cabeza y la caña de palma na mano derecha y l'helanódica más antiguu coronábalos cola caña d'olivar.
Tamién se dexaba que los vencedores pudieren dedicar una estatua cola so imaxe como conmemoración de la so victoria. Per otra parte, los nomes de los vencedores tamién figuraben nun rexistru oficial. Al tornar a les sos polis los ganadores yeren recibíos como héroes; poetes y oradores narraben les sos fazañes y en delles ciudaes recibíen pagos monetarios.
L'ocasu de los Xuegos Olímpicos
A midida que pasó'l tiempu los Macedonios participaron tamién nos xuegos olímpicos. Filipu II ganó en carreres de caballu, cuadrigues y bigas nel añu 356 e.C. Tres la espansión d'Alexandru Magnu en Persia, espublizóse la cultura griega. Los reinos helenísticos ficieron xuegos asemeyaos a los griegos en delles ciudaes. Los nuevos concursos inspiráronse nos d'Olimpia. Pero les idees relixoses que dieron orixe a los xuegos perdieron fuerza y entamábense n'honor d'un soberanu.
Tres la conquista romana de Grecia, estos tamién participaron de los xuegos pero los espectáculos multitudinarios qu'entamaben nun podíen ser más ayenos al ideal encarnáu nes competiciones griegues, que'l so significáu nunca aportó a entendíu polos romanos.
A mediaos del sieglu III empieza una decadencia progresiva. El postreru ganador de los Xuegos Olímpicos conocíu foi Varazdat, un príncipe d'Armenia, nel 385. Tres l'adopción del cristianismu como relixón oficial del imperiu col Edictu de Tesalónica (28 de febreru 380), l'emperador Teodosiu I prohibiólos nel añu 392 por consideralos de paganos, con gran influencia na so decisión de San Ambrosiu de Milán.
En 395-396 d. C. les hordes godes invadieron y saquiaron Olimpia y nel 408, Teodosiu II y Honoriu emperadores de los imperios romanos d'occidente y oriente, decretaron la destrucción de los templos y llugares dedicaos a dioses paganos.
Llingües de la República Democrática d'El Congu
thumb|300px|Distribución xeográfica de los idiomes falaos nel país. L'idioma oficial de la República Democrática d'El Congu ye'l francés. Sicasí, otros cuatro idiomes son de calter nacional: kikongo ya leta (llingua creole basada nel kikongo), lingala, suaḥili y tshiluba. Amás, envalórase qu'esisten 242 idiomes falaos. Cola ocupación belga del país, les cuatro llingües nacionales enseñar nes escueles, calteniendo l'alfabetización nes llingües tradicionales (amás d'en francés), daqué pocu común nos países coloniales.
Francés
thumb|right|400px|La conocencia de llingua francesa na República Democrática del Congo en 2005, según la OIF. El francés foi llingua oficial desque'l país yera una colonia de Bélxica y caltúvose como llingua oficial tres la independencia porque yá yera falada per amplia parte de la población, porque yera étnicamente neutru y sirvía pa solliviar les tensiones ente los distintos idiomes rexonales. De resultes d'ello, ye'l principal idioma dientro del ámbitu urbanu yá que, sobremanera nes principales ciudaes del país, hai una gran variedá étnica pola emigración escontra les ciudaes de la población rural.
Lingala
El lingala foi estandarizado na so forma moderna na dómina colonial, col emburrie de los misioneros pa consiguir el so uniformación. De primeres falábase nel área cimera del ríu del Congo, rápido estendióse y llegó a convertise nel idioma más faláu en Kinxasa.
Tshiluba
El tshiluba o Luba-Kasai falar na rexón Kasai Oriental y na rexón Kasai Occidental.
Otros idiomes
Los más falaos d'ente la inmensa cantidá d'idiomes de la República Democrática del Congo son: mongo, lunda, tetela, chókwè, budza, lendu, mangbetu, nande y ngbaka. El suaḥili utilízase como llingua franca en tola rexón oriental del país. Amás nel país falen munches otres llingües rexonales de siguientes les subfamilies bantús: Fora d'esta familia tamién se fala sango.
Shinji Kaneko
Shinji Kaneko (金子 慎二, ) ye un ex-futbolista xaponés.
Flore portugaise
Flore portugaise (embrivíu Fl. Portug.) ye un llibru con ilustraciones y descripciones botániques escritu conxuntamente por Heinrich Friedrich Link y Johann Centurius Hoffmannsegg. Espublizóse en Berlín en dos volúmenes nos años 1809 - 1840 col nome de Flore Portugaise ou description de toutes les plantes qui croissent naturellement en Portugal, y mientres años foi una obra de referencia de la flora de Portugal.
La Côte-Saint-André
La Côte-Saint-André ye una comuña francesa del departamentu d'Isère, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Década del 880
Personaxes importantes
Una década enantes / Una década depués Sieglu: Tabla añal del sieglu IX ( Sieglu VIII - Sieglu IX - Sieglu X)
15 d'abril
Fechos
right|thumb|150px|Anuncia del naufraxu del Titanic na portada del New York Herald.
Shimpei Sayama
Shimpei Sayama (左山 晋平, ) ye un ex-futbolista xaponés.
Jean-Louis Pierrot
Jean-Louis Pierrot foi'l quintu presidente de.
Pierrot foi escoyíu presidente del país pol Conseyu d'Estáu'l 16 d'abril de 1845, a otru día de la muerte de Philippe Guerrier. Resabiando de posibles combalechadures dientro del palaciu presidencial, na capital de Port-au-Prince, treslladó'l so gobiernu a la segunda ciudá del país, Cap-Haitien y Port-au-Prince perdió la so condición de capital. Proclamó la so intención de caltener la parte oriental de la isla que se remontara contra la ocupación d'Haití pa proclamar la independencia de la República Dominicana en febreru de 1844. El so gobiernu tuvo que faer frente a les incursiones que dende la República Dominicana acosaben a les tropes haitianes a lo llargo de la frontera y a los ataques per parte de barcos dominicanos nes mariñes d'Haití. Pierrot decidió empecipiar una campaña militar contra los dominicanos, a quien consideraba a cencielles como insurxentes. La población haitiana, sicasí, nun taba dispuesta a dir a la guerra colos sos vecinos, y nun taba dispuesta a sofitar les opiniones del Presidente, dando llugar a una corriente opositora al mesmu.
Amás, Pierrot nun yera del presto del exércitu al otorgar graos militares a los dirixentes de los llabradores del Departamentu Sur y a munchos de los sos siguidores. Pela so parte, los habitantes de los pueblos d'esti departamentu sentíense incómodos con al respective de los enclinos de Pierrot, que nomara al Xeneral Jean-Jacques Acaau, quien a finales de marzu de 1844 liderara un exércitu rebalbu conocíu como piquets na redoma de la ciudá de Les Cayes, nel suroeste, conformando la llamada "L’Armée Souffrante" (Armada del Sur) y poniendo fin a la presidencia de Charles Rivière-Hérard, como Comandante del arrondissement (o distritu) d'Anse-à-Veau, nel actual Departamentu de Nippes, antes Departamentu de Grand'Anse.
La población de Port-au-Prince y l'élite intelectual y militar, instalada na antigua capital, nun aceptó'l destín de la so ciudá. En produciéndose enfrentamientos internos, el 1 de marzu de 1846, el Xeneral Jean-Baptiste Riché foi proclamáu Presidente de la República en Port-au-Prince. El 24 de marzu Pierrot resignóse y retiróse a la so propiedá de Camp-Louise, onde finó'l 18 de febreru de 1857.
Aubeterre
Aubeterre ye una comuña francesa del departamentu d'Aube, na rexón de Gran Este. Llenda con.
Década del 890
Personaxes importantes
Una década enantes / Una década depués Sieglu: Tabla añal del sieglu IX ( Sieglu VIII - Sieglu IX - Sieglu X)
Murtas
thumb|250px|[[Términu municipal de Murtas al respective de la provincia de Granada.]] Murtas ye una llocalidá y conceyu español perteneciente a la provincia de Granada, na comunidá autónoma d'Andalucía. Ta asitiáu na parte suroriental de l'Alpujarra Granadina. Llenda colos conceyos granadinos d'Ugíjar, Cádiar, Albondón, Albuñol y Turón y col conceyu almeriense d'Alcolea.
El conceyu murteño ta formáu polos nucleos de Murtas, Cojáyar y Mecina Tedel, según diverses aldegues.
Clima
Murtas gocia de les mesmes temperatures que'l restu de La Alpujarra y caracterízase por tener la mayor cantidá de díes de sol al añu de toa Europa, amás d'un baxu réxime de precipitaciones, con una media nos últimos años de 536 mm añales. La orixinalidá climática de conceyu rescampla; per un sitiu, la diferencia d'altitú implica un carauterísticu escalonamientu climáticu de flora y fauna; d'otru llau, la gran influencia del cercanu mar Mediterraneu.
Tien una temperatura medio de 15.60 °C, una temperatura medio mínima de 9.80 °C y una temperatura medio máxima de 18.44 °C. Los branos son nidios con temperatures diurnes medies non cimeres xeneralmente a los 22 °C; son óptimas les estaciones de primavera y seronda, que les sos temperatures diurnes pueden bazcuyar ente 15 y 20 °C; los iviernos son xeneralmente secos con temperatures diurnes abondo nidies, que la so media xira en redol a los 10 ó 12 °C. Sía que non, Murtas ta exentu de los rigores de los fríos vientos del norte, al tar protexíu poles altes cumes de Sierra Nevada y tien la influencia dulcificadora del mar.
Una de les carauterístiques más destacables del conceyu constituyir la so flora y fauna, gociando dambes de gran diversidá y variabilidá. Pertenez al monte mediterraneu, cuenta con ensame d'especies vexetales reinales, con especies autóctones y con ensame d'arbustos y plantes arumoses, toes propies del monte mediterraneu.
Cultura
En Murtas, trubiecu del trovo, nun falten mientres les sos fiestes eses coples acompañaes de les sos instrumentos de cuerda, que dende tiempos remotos acompañaron y animaron les xuntes nos pueblos de la zona.
En 1983 y 2002, celebrar en Murtas el Festival de Música Tradicional de la Alpujarra.
Fiestes
thumb|Plaza de Murtas, abril de 2012 Les fiestes n'honor a la patrona empiecen coles novenes nel so honor unu díes antes, pero ye'l día 2 de mayu cuando la Santa Cruz de plata ye baxada en procesión dende la ermita que lleva'l so nome, hasta la Ilesia Parroquial, onde ye adorada hasta'l día 4 de mayu, día en que vuelve a la so ermita.
El día 3 la celebración empieza con una diana floriada al cargu de la banda de música, percorriendo diverses cais del pueblu, y a media mañana celébrase la misa n'honor a la patrona y la procesión pola llocalidá. La Santa Cruz arrodiada de flores, y acompañada pol patrón, San Miguel, ye porteada a costazos nunes andes por cuatro persones y ye costume qu'antes d'empezar la misa, la persona que quiera portar andar, ate al estremu d'una de los cuatro barras un pañuelu, pa faer saber que yá hai una persona que va ocupar esi llugar.
La procesión sale acompañada pola comitiva, párrocu, alcalde y les reines de les fiestes, la banda de música detrás col soníu de fondu de cientos y cientos de cohetes qu'esploten mientres tol percorríu ensin fuelgu dalgunu. Dalgunes d'estes tracas y cohetes son les tradicionales mandes, ufiertaes polo xeneral, por persones que faen dalgún pidimientu a la Santa Cruz, especialmente por asuntos rellacionaos cola salú, y otres mandes son por gratitud a la patrona con aportaciones económiques y cohetes.
A tolos paisanos y foranos que visiten les fiestes convídase-yos a comer migues con engañifla —que lleva llonganiza, pexe seco, ensalada, tocino y fabones, ente otros productos acompañaes con vinos propios de La Contraviesa.
Centros educativos
El conceyu dispón de los siguientes centros educativos:
Flore Vivante de l'Afrique Occidentale Française
Flore Vivante de l'Afrique Occidentale Franciase (embrivíu Fl. Afrique Occ. Franc.) ye un llibru con ilustraciones y descripciones botániques escritu pol botánicu, pteridólogu y briólogu francés Auguste Jean Baptiste Chevalier. Espublizóse en París nel añu 1938 col nome de Flore vivante de L'Afrique Occidentale Française inclus Togo, Cameroun Nord, Oubangi-Chari-Tchad, Sahara français.
Geositta crassirostris
El mineru picogrueso, caminera de picu gruesu, o caminera picogruesa (Geositta crassirostris), ye una especie d'ave paseriforme del xéneru Geositta que vive nel oeste de Suramérica.
Distribución y hábitat
Ye una especie endémica de la mariña de Perú. Los sos hábitats naturales son les praderíes y yerbazales semidesérticos, abiertos, de monte.
Taxonomía
Esta especie monotípica describióse orixinalmente por Philip Sclater nel añu 1866, sol mesmu nome científicu. La so llocalidá tipu ye: «Lima, Perú».
Aulnay (Aube)
Aulnay ye una comuña francesa del departamentu d'Aube, na rexón de Gran Este. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Boca de Camarioca
Boca de Camarioca ye una población de la provincia de Matanzas (Cuba) forma parte del conceyu de Varadero al igual que les poblaciones de Santa Marta y Varadero. Tópase asitiada na desaguada del ríu Camarioca, y estiéndese pola mariña escontra l'este hasta la sablera de Los Pinos y al Oeste hasta Los Caletones (per dambes marxes del ríu), al norte bordia la mariña y al sur colos campos cultivaos de henequén.
La población dispón de centros educativos, estadiu de béisbol, campu de voleibol, plaza del mercáu.
Les viviendes concentrar nes marxes del ríu Camarioca y nel terrén ente la mariña y a entrambos llaos de l'Autovía L'Habana-Varadero.
El terrenal sobre'l que s'asitia Camarioca ye de placa caliar (calcita). Nel estremu oriental de la población atópense "los caletones de Boca de Camarioca", que son dos ensenada formaes pola erosión del mar na roca, dexando mogotes pedreses que sobresalen del mar. La pequeña sablera "El Buren" ocupa'l centru de la parte antigua del pobláu, frente a la ilesia y la sablera de "Los Pinos" establez el llende nordés.
Nos últimos años la so población creció rápido al absorber los antiguos residentes del pobláu de pescadores "Les Morlas" reasitiaos pol gobiernu. Tamién s'han alzaos viviendes pa los trabayadores de Varadero y expediéronse llicencies de construcción a particulares.
Historia del pobláu
L'acontecimientu más destacáu, y pol que Boca de Camarioca apaez na hestoria recién de Cuba ye'l siguiente:
Cultura
Boca de Camarioca ye un pueblu de tradición pesquera. Cada añu a mediaos del mes de xunu, coincidiendo cola corrida del pargo, celébrase'l Festival del Pargo, una especie de festexos populares nel que d'antiguo participaben pescadores de tol país, que dempués de ser presentaos nun desfile al empiezu de los festexos, partíen a la mar cada mañana nuna especie de competición na qu'acaldía se premiaba la pieza más grande, el barcu que más cantidá de pargos pescara, etc. y dempués yeren vendíos a la población. Anque yá se foi perdiendo col pasu de los años el calter de competición, el desfile, los premios, etc.; sí que se caltienen los festexos a manera d'antroxos, con atraiciones infantiles, música en direutu, DJs, chigres... y el pueblu esfruta de 4 díes consecutivos de les sos festividaes.
Referencies
=
Surnia ulula
Surnia ulula, tamién Cárabo gavilán tamién denomináu curuxa gavilana y uxu gavilán, ye una especie d'ave estrixiforme de la familia Strigidae que vive nel norte d'Eurasia y América del Norte. Debe'l so nome a que se paez a un gavilán o un ferre, poles sos nales llargues y apuntiaes, llarga cola y cabeza esnachada. Ye una activa cazadora diurna, y suel asediar a les sos preses inclinada palantre dende una visible percha.
Esisten trés subespecies nel holártico norte. La subespecie norteamericana S. u. caparoch estendese dende l'este d'Alaska al traviés de Canadá hasta Terranova y en delles árees estendese escontra'l sur hasta'l norte de los Estaos Xuníos. Les otres dos subespecies atópense en Eurosiberia: S. u. tianschanica reproduzse n'Asia Central y llega a Xinjiang (China) y S. u. acuruxa mora al otru llau de llegar a Siberia nel so rangu más oriental.
Dacuando, S. u.caparoch puede estendese el so territoriu tan al sur como'l norte de Minnesota y munchos otros estaos nel norte de los Estaos Xuníos, incluyíos estaos más centrales como Virginia Occidental, Nueva York y Dakota del Sur. Estes incursiones del sur nel norte de los Estaos Xuníos son rares y xeneralmente asoceden mientres l'iviernu. S. o. caparoch puede atopase dacuando n'árees más al sur, como Gran Bretaña, el sur de Rusia y Escandinavia, depués d'esplosiones de abundancia de les so preses.
Esta especie emite un acuruxar fondu y bamboleante y un agudu gañido como reclamu.
Subespecies
Describiéronse les siguientes subespecies:
Carex sylvatica
Carex sylvatica Huds., ye una especie de planta yerbácea perteneciente a la familia de les ciperacees.
Distribución y hábitat
Distribúise per Europa; na Península Ibérica polos montes de la metá norte anque llega a la Sierra de Cazorla; n'Aragón atopase nel Pirinéu y delles cites del Sistema Ibéricu. Crez nos montes aveseos, fayedales, abetales, ablanéues y dalgunos pinares n'altores de 820 a 1780 msnm. Floria en mayu-xunu y fructifica en xunu-agostu.
Esenler
Esenler ye un distritu d'Istambul, Turquía, asitiáu na parte europea de la ciudá. Cuenta con una población de.
Historia
Mientres el periodu otomanu, atopábase fora de les muralles de la ciudá y na zona topaben los pueblos de Llitros y Avas, habitaos por granxeros griegos. Estos fueron deportaos col intercambiu de población que se produció cola fundación de la República Turca, siendo ocupada la zona con turcos procedentes de Macedonia. Anguaño sobreviven restos arquiteutónicos d'importancia, como delles fontes y les ruines d'una ilesia nel interior de la estación d'autobuses.
Esenler na actualidá
Munches de les persones que migraron a Istambul ente los años 1960 y 1990 instalar en distritos como Esenler, polo que les infraestructures acabaron resultando insuficientes ante la rápida crecedera de la población y la lenta reacción de les autoridaes.
En Esenler atópase la principal terminal d'autobuses de la parte europea de la ciudá.
Junya Hosokawa
Junya Hosokawa (細川 淳矢, ) ye un futbolista xaponés.
Chicago
Chicago ye una ciudá del estáu d'Illinois (Estaos Xuníos). Ye la cabecera del condáu de Cook y, colos sos 2,7 millones d'habitantes, la mayor ciudá del so estáu y de tol Mediu Oeste. El so área metropolitana, que avecen a llamar Chicagoland, ye, colos cuasi diez millones d'habitantes, la tercera mayor d'Estaos Xuníos.
Chicago algamó l'estatutu urbanu en 1837, y la so situación estratéxica, na divisoria de les agües de los Grandes Llagos y el ríu Mississippi, fízo-y medrar rápidamente a mediaos del sieglu XIX. Anguaño la ciudá ye un nucleu financieru y comercial internacional, amás d'un centru industrial, teunolóxicu y de telecomunicaciones. Ye, tamién, un nudu de tresportes perimportante: el so aeropuertu internacional O'Hare ye'l de mayor tráficu del mundu, y ye tamién la ciudá d'Estaos Xuníos con mayor númberu d'autopistes y la primera por carga tresportada per ferrocarril. En 2012 foi considerada como una ciudá global alpha pola Rede d'Investigación de la Globalización y les Ciudaes del Mundu (Globalization and World Cities Research Network), y el Global Cities Index de 2014 considerábala la séptima ciudá más importante del mundu. En 2012 la ciudá tenía el tercer mayor productu interior brutu de toles árees metropolitanes d'Estaos Xuníos.
En 2014 la ciudá recibió 50,2 millones de visitantes. La so cultura inclúi contribuciones a les artes visuales, la novela, el cine, el teatru (especialmente na comedia d'improvisación) y la música, na que rescamplen el jazz, el blues, el soul y la música house. La ciudá, que tien equipos deportivos en toles principales lligues profesionales del país, tien dellos nomatos, que reflexen les opiniones sobro la Chicago antigua y contemporánea. Ente ellos rescamplen los de Windy City (ciudá ventosa) y The Second City (la segunda ciudá).
Los oríxenes
right|thumb|180px|Recreación del rostru de Jean Baptiste Point de Sable na History of Chicago ([[1884) de A.T. Andreas.]] El nome Chicago deriva d'una traducción francesa de la pallabra de la llingua Miami-Illinois shikaakwa, que significaba "puerru xabaz", "cebolla xabaz" o "ayu xabaz". La primer referencia conocida al asentamientu que dio llugar a l'actual Chicago como Checagou aparez en 1679, na autobiografía de Robert de LaSalle. Henri Joutel, nuna revista de 1688, comentaba que l'ayu xabaz, nomáu chicagoua, yera perabundante na zona. Demientres el sieglu XVIII la zona foi habitada por una tribu nomada Potawotami, que tenía quitáo-yos el sitio a los Miami, Sauk y Fox que vivíen ellí primero. La década de 1780 foi la del primer asentamientu non indíxena documentáu, fundáu por Jean Baptiste Point du Sable, mestizu d'orixe franco-africanu que ye consideráu como'l fundador de la ciudá.
En 1795, nel contestu de la Guerra Amerindia del Noroeste, una zona que anguaño pertenez a Chicago foi entregada a los Estaos Xuníos poles tribus nativas pa que, acordies coles cláusules del tratáu de Greenville, llevantaran ellí un puestu militar. En 1803 l'exércitu de los Estaos Xuníos construyó Fort Dearborn, que na Guerra ente Reinu Xuníu y Estaos Xuníos de 1812, foi destruyíu, y dempués llevantáu otra vuelta. Pol tratáu de San Lluis de 1816 les tribus Ottawa, Ojibwe y Potawatomi cedieron más tierres a los Estaos Xuníos, qu'obligaron a estos últimos a colar de sos tierres dempués del tratáu de Chicago de 1833.
Fundación de la ciudá. El sieglu XIX
El 12 d'agostu de 1833 organizose, con una población de alredor de 200 persones, l'asentamientu de Chicago, que había crecer en namái siete años hasta algamar los 4.000 habitantes. El sábadu 4 de marzu de 1837 algamó l'estatus urbanu, y convirtióse nes décades vinientes na ciudá de mayor crecimientu de tol mundu. right|thumb|200px|Llocalización del Illinois and Michigan Canal. La so situación, nel Chicago Portage (cluse natural que coneuta les cuenques del ríu Mississippi y los Grandes Llagos), fizo de la ciudá, dende bien ceo, un centru d'intercambiu de mercancíes ente l'este y l'oeste de los Estaos Xuníos. El primer ferrocarril de la ciudá, el Galena and Chicago Union Railroad, inauguróse en 1848, el mesmu añu de l'apertura del Illinois and Michigan Canal, que permitió a los barcos, de vapor y vela, pasar de los Grandes Llagos al ríu Mississippi.
L'espoxigue económicu traxo a la ciudá a persones de les comunidaes rurales de la rodiada, y tamién del estranxeru. Los sectores comercial, manufactureru y financieru desarrolláronse enforma, y el Chicago Board of Trade (mercáu de futuros y opciones), establecíu en 1848, foi'l primeru nel mundu n'estandarizar contratos de compra de productos por adelantáu, que foron nomaos contratos de futuros.
Na década de 1850 Chicago ganó sonadía política nacional por ser el llugar de nacencia del senador Stephen A. Douglas, principal impulsor de la Kansas-Nebraska Act, que creaba estos territorios al empar que determinaba qu'habíen ser los ciudadanos varones, mediante votación, los que decidieran si la esclavitú había tar permitida nellos, torgando asina les cláusules del compromisu de Missouri de 1820, que prohibía la esclavitú perriba del paralelu 36°30'N. La engarradiella sobro la cuestión dio un emburrión a la carrera política nacional d'otru nativu d'Illinois, Abraham Lincoln, contrariu a la esclavitú por motivos morales, llegales y económicos que detalló nel so perfamosu discursu de Peoria. Lincoln foi nomáu candidatu a la presidencia na convención republicana de Chicago de 1860 y consiguió vencer na eleición a Douglas, candidatu del Partíu Demócrata. El camín a la guerra civil quedaba abiertu.
P'acomodar la creciente población, y p'atender les sos demandes d'una meyor recoyida de desechos, la ciudá entamó la construcción de delles infraestructures. Asina, el conseyu municipal aprobó en febreru de 1856 un plan, el primeru nos Estaos Xuníos, pa la construcción d'un sistema integral d'alcantarilláu. Esto aumentó la calidá de vida na ciudá... a lo menos a lo primeru, porque les agües residuales, doméstiques ya industriales, yeren vertíes ensin tratar al ríu Chicago -que desembocaba nel llagu Michigan-, d'aú se tomaba l'agua pal abastecimientu de la ciudá. La solución inicial foi llevales per un túnel de trés quilómetros de llargor direutamente a unes balses construyíes a la vera'l llagu Michigan. En 1900 vieno la solución definitiva de manes d'una gran obra d'inxeniería: revirtiose'l fluxu del ríu Chicagu de forma que sacase agua del llagu en cuenta de llevar ellí la de so. Pa facelo ameyorose'l Illinois and Michigan Canal y construyóse'l Chicago Sanitary and Ship Canal, que conectaba'l ríu Chicago col ríu Illinois, afluente del Mississippi. right|200px|thumb|Película de [[Thomas Alva Edison de 1897 amosando'l cruce de les cais State y Madison, del que se dicía que yera'l más enllenu de xente del mundu.]] En 1871, el 10 d'ochobre, el gran incendiu de Chicago, orixináu nel distritu madereru, destruyó un área del centru de la ciudá de seis quilómetros de llargor y ún y mediu d'anchor, dexando a 100.000 persones ensin casa y unos 250 muertos. Sicasí, la mayoría les infraestructures, incluyíes el ferrocarril y los corrales del ganáu, nun sofrieron dañu, y la ciudá volvió a renacer de la povisa. Les estructures de madera dexaron pasu a edificios fechos d'aceru y piedra que foron el niciu d'una nueva forma de construyir nel mundu. Foi nos años de la reconstrucción de la ciudá cuando construyóse ellí, en 1885, el primer rascacielos, un edificiu col armazón d'aceru.
El puxu económicu de la ciudá fizo aportar a ella a un bon númberu d'inmigrantes d'Europa, y tamién de la costa Este de los Estaos Xuníos. En 1900 a lo menos el 77% de la población naciera notru país o yera nacida nos Estaos Xuníos de familia d'orixe foriatu. Alemanes, irlandeses, polacos, suecos y checos yeren cuasi los dos tercios de la población d'orixe foriatu nesi añu, nel que los habitantes de raza blanca yeren el 98,1% na ciudá. Esti aumentu de población, amás de conflictos llaborales, traxo a la ciudá problemes de salubridá y sanitarios. Yá nes décades de 1870 y 1880 la ciudá foi pionera nos esfuercios por ameyorar la salú pública. Les lleis municipales, y dempués les estatales, regularon más estrictamente la profesión médica, y llucharon escontra les epidemies de cólera, viruela o fiebre mariella con midíes que dempués sirvieron de modelu pa les que se tomaron notres ciudaes y estaos. La ciudá invirtió tamién na construcción de parques municipales, qu'incluyíen aseos públicos. right|thumb|195x195px|Patiu d'honor, col so gran estanque central nel que la estatua nomada "República" enfrentábase al edificiu alministrativu de la Esposición Universal de 1893. El cabezaleru d'esi movimientu foi'l doctor John H. Rauch, qu'estableció un plan municipal de parques y creó'l parque Lincoln tres de pesllar el cementeriu que había ellí, enllenu de tumbes escavaes a poca fondura y que contribuyíen a l'espardimientu d'enfermedaes. En 1867 promovió la formación d'un conseyu municipal de salú (Chicago Board of Health), y diez años dempués convirtióse en secretariu y dempués presidente del primer conseyu estatal de salú d'Illinois, que desarrolló les sos actividaes principalmente na ciudá.
Nel sieglu XIX Chicago convirtióse nel principal centru ferroviariu del país, y pa 1910 venti compañíes de ferrocarril carretaben pasaxeros dende seis estaciones diferentes. Foi en Chicago, tamién, aú s'adoptó, en 1883, el sistema estandarizáu de les zones horaries del país qu'anguaño rixe la hora oficial de los diferentes estaos del país nuna reunión de direutores de compañíes ferroviaries.
En 1893 celebróse na ciudá la Esposición Universal de Chicago (1893) en terrenos pantanosos desecaos asitiaos aú ta'l parque Jackson anguaño. Ventisiete millones y medio de visitantes acudieron a ver la que se considera como la feria mundial más influyente de la historia.
Sieglos XX y XXI
La dómina de la Primer Guerra Mundial y la década de 1920 foron años de gran espansión industrial. L'abondanza de trabayu fizo aportar a la ciudá abondos afroamericanos de los estaos del Sur del país. De resultes, ente 1910 y 1930 la población afroamericana de Chicago medró enforma, pasando de 44.103 a 233.903 persones. Estos recién llegaos tuvieron un impautu cultural perimportante na ciudá, que dio llugar, nel arte, la lliteratura y la música, al movimientu nomáu Renacimientu Negru de Chicago (Chicago Black Renaissance). Esa medría de población provocó tamién tensiones raciales y violencia, que tuvieron el so cumal nos disturbios de 1919.
La ratificación de la decimoctava enmienda a la Constitución d'Estaos Xuníos, en 1919, fizo illegales la producción y venta de bebides alcohóliques nos Estaos Xuníos. Esto dio niciu al espoxigue del gangsterismu, qu'esistió dende esi añu hasta la retirada de la prohibición en 1933. Ente los más nomaos de los de Chicago taben Al Capone, Dion O'Banion, Bugs Moran y Tony Accardo, que llucharon ente ellos y cola policía nes cais de Chicago demientres toa la dómina de la prohibición. Foi en Chicago aú asocedió la matanza del día de San Valentín en 1929. Al Capone envió a los sos pistoleros d'orixe italianu de la nomada "South Side gang" a acabar colos miembros de la banda rival, nomada North Side, dirixida por Bugs Moran y formada por gángsters d'orixe irlandés. Mataron a siete persones en total.
En 1924 Chicago foi la primer ciudá d'Estaos Xuníos en tener una organización pa defender los derechos de los homosexuales, nomada Sociedá polos Derechos Humanos (Society for Human Rights). Esta había publicar la primera publicación específica pa gais del país, Amistá y Llibertá (Friendship and Freedom), pero la presión política y la persecución policial ficiéron-y desfacese bien ceo. right|thumb|200px|La Willis Tower (nel centru, coles dos antenes nel cumal) vista dende'l ríu Chicago. En 1933 l'alcalde Anton Cermack foi malferíu en Miami (Florida) nún atentáu fallíu escontra'l presidente electu Franklin D. Roosevelt. En 1933 y 1934, la ciudá celebró'l so centenariu con una esposición universal, que tenía como tema la innovación teunolóxica producida dende la fundación de la ciudá.