cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Danese Cooper
Open Source
El trabayu de Cooper dientro de los proyeutos de códigu abiertu desenvolver col llamatu "Open Source Diva". Foi reclutada, mientres taba nun chigre de sushi en Cupertino, pa trabayar en Sun col fin d'abrir el códigu fonte en Java. Tres seis meses nel trabayu, decidió arrenunciar por cuenta de les poques meyores que se realizó na apertura de códigu de Java. Sun buscó la manera d'evitar que Cooper arrenunciara, polo cual la recontrató como axente de software abiertu corporativu. Mientres los sos seis años en Sun Microsystems, la compañía lliberó'l códigu fonte de dellos productos como OpenOffice, Oracle Grid Engine, ente otros. En 2009 xunir a REvoluting Computing que se definió como "un provisor de soluciones d'analises con ferramientes de software de códigu abiertu", col fin de trabayar n'actividaes d'espardimientu a desarrolladores que nun tener conocencies nel llinguaxe R y n'estratexes de desenvolvimientu de códigu abiertu. Tamién fixo conferencies pa falar del software de códigu abiertu, como la OSCON, Expo gov2.0, ente otres. En 2005 collaboró nel llibru Open Sources 2.0: The Continuing Evolution.
Fundación Wikimedia
En febreru 2010 Cooper foi contratada como direutora de teunoloxía de la Fundación Wikimedia, dirixendo'l so equipu téunicu y de desenvolvimientu pa executar a la estratexa téunica de la Fundación,  asina tamién trabayando dientro de les actividaes d'espardimientu colos voluntarios del movimientu Wikimedia p'aumentar y ameyorar el desenvolvimientu y traducción del software Mediawiki. Cooper afirmó qu'estimaba a la comunidá d'entusiastes del Open Source p'ayudar al so llograr l'empléu na Fundación Wikimedia. Dexó la organización en xunetu 2011.
daneseWorks
En xunu 2011, Cooper empezó una empresa de consultoría, daneseWorks, siendo'l so primer veceru la Fundación Gates col so productu llamáu inBloom. Ta ayudando a numenta/nupic pa implementar les sos estratexes d'aprendizaxe de máquina y códigu abiertu.
Vida personal
Danese Cooper llogró'l so diploma de secundaria en Chadwick School y el so Bachilleratu n'Artes de la Universidá de California. Tres la so graduación, pasó un tiempu nel Cuerpu de Paz en Marruecos. Cooper asegura que'l so tiempu nel Cuerpu de Paz ayudólu pa viaxar y trabayar nos países en desenvolvimientu col fin d'esplorar les polítiques, educación y como'l software de códigu abiertu pue "dar a los neños otres alternatives". Ella ta casada con un desarrollador de software y encántalu texer, lo cual faer regularmente mientres les xuntes.
Artamus mentalis
El artamo de les Fixi (Artamus mentalis) ye una especie d'ave paseriforme de la familía Artamidae. Ye endémica de les islles Fixi, n'Oceanía.
El so hábitat natural son los montes subtropicales o tropicales húmedos de baxa altitú.
Kathlyn Williams
thumb|[[Wallace Reid, centru, mira a Joe King, derecha, con Kathlyn Williams sentada ente ellos, nuna escena de "Big Timber (1917)."]] Kathlyn Williams foi una actriz teatral y de cine d'Estaos Xuníos, activa na dómina del cine mudu.
Entamos. Carrera
El so nome completu yera Kathleen Mabel Williams, y nació en Butte, Montana. Fía única, los sos padres yeren Joseph Edwin "Frank" Williams, propietariu d'una pensión, y Mary C. Boe (1846–1908) d'orixe galés y noruegu. Munches biografíes sostienen que nació en 1888; sicasí, nel censu de 1880 apaez con un añu d'edá.
Con escasos recursos económicos na so familia, Williams dependía de terceres persones pa poder completar los sos estudios. Les sos aspiraciones como actriz llamaron l'atención de William A. Clark, un ricu senador de Montana, qu'ayudó a financiar la so educación y la so preparación como actriz. Clark pagó la so matrícula na American Academy of Dramatic Arts de Nueva York. Tamién recibió'l sofitu de Richard "Uncle Dick" Sutton, propietariu de dellos teatros en Butte, onde Williams empecipió la so carrera teatral. En 1902 Williams foi miembru d'un grupu teatral llamáu Norris & Hall and Company, col cual interpretó a Phyllis Ericson na popular obra "When We Were Twenty One", y cola que consiguió bones crítiques. La obra fixo una xira polos Estaos Xuníos escontra finales de 1903.
Williams empezó la so carrera cinematográfica cola Selig Polyscope Company en Chicago, Illinois, debutando en 1908 so la direición de Francis Boggs, siendo tresferida en 1910 a los estudios que la compañía tenía en Los Angeles. Williams foi "Cherry Malotte" en The Spoilers (1914), la primer película basada na novela de Rex Beach, nun papel que más palantre sería interpretadao por Betty Compson (1930), Marlene Dietrich (1942), y Anne Baxter (1955). En 1916 foi la protagonista d'un serial d'aventures en 13 episodios, The Adventures of Kathlyn. Anque tuvo bien ocupada nos años del cine mudu, cuando llegó'l sonoru, y en parte tamién pola so edá, solamente rodó cinco cintes, la postrera d'elles en 1935. Nes sos últimes películes, Williams trabayó como actriz de calter, dexando tras los sos trabayos como comediante y actriz de seriales.
Vida personal
right|thumb|150px|Kathlyn Williams en 1917 Williams casóse tres veces. Anque munches biografíes citen equivocadamente a Victor Kainer como'l so primer home, lo cierto ye que yera Otto H. "Harry" Kainer (1876–1952), que dirixía una empresa d'importación y esportación en Wall Street, Nueva York. Casáronse'l 2 d'ochobre de 1903, y tuvieron un fíu, Victor Hugo, nacíu en 1905. La pareya divorcióse en 1909, supuestamente pola desaprobación de Kainer escontra la carrera artística de la so esposa. Tres la muerte de la so madre n'avientu de 1908 y el so divorciu, Williams decidió reactivar la so carrera d'actriz. En 1910 foi a vivir col so fíu a Los Angeles, California, onde llogró con facilidá trabayo. El 4 de marzu de 1913 casóse con Frank R. Allen, tamién actor, pero'l matrimoniu duró namái pocu más d'un añu.
Williams casóse'l 2 de xunu de 1916 col executivu de Paramount Pictures Charles Eyton, en Riverside, California. La pareya conociérase unos diez años enantes en Salt Lake City, Utah. Eyton yera unu de los propietarios de la Oliver Morosco Photoplay Company. El 25 de febreru de 1922 finó'l fíu de Williams, agora llamáu Victor Eyton, a los 16 años d'edá, por causa de los entueyos de la gripe. Col fin d'intentar sobreponese al so dolor, el matrimoniu empecipió un viaxe a Asia que duró cuatro meses. Finalmente divorciáronse en 1931.
El 29 d'avientu de 1949 Williams sufrió un accidente de tráficu nel que finó la so amiga Mary Y. Rose. L'actriz perdió la so pierna derecha. Kathlyn Williams finó por causa de un infartu agudu de miocardiu en Hollywood, California, en 1960. Los sos restos fueron encenraos, y les cenices depositaes nel Crematoriu Chapel of the Pines de Los Angeles.
Pola so contribución al cine, foi compensada con una estrella nel Paséu de la Fama de Hollywood, nel 7038 de Hollywood Boulevard.
Referencies
Angeles Times, "School Boys Bear Remains To Grave", 1 de marzu de 1922.
Eupodotis afraoides
Afrotis afraoides ye una especie d'ave de la familia de los sisones Otididae. El so rangu toma Angola, Botsuana, Lesothu, Namibia, y Sudáfrica. El so hábitat toma pacionales abiertos y zones de carbes.
Botein
Botein (δ Arietis / δ Ari / 57 Arietis / HD 19787) ye una estrella na constelación d'Aries. Procedente del árabe Al-Butain, el so nome significa «el pequeñu banduyu», yá que nes antigües representaciones de la constelación, la estrella taba emplazada nesa parte del animal; en mapes modernos, sicasí, asítiase cerca de la cola.
Arturo Alcoceba
Arturo Alcoceba Isusi ye un políticu y activista políticu y social vascu.
Botein
Asitiada a 168 años lluz del Sistema Solar, Botein ye una xigante naranxa de tipu espectral K2III bien asemeyáu a Hamal (α Arietis), la estrella más brillosa d'Aries. Tien una temperatura efeutiva de 4832 K y un diámetru 13 vegaes más grande que'l del Sol, cifra calculada a partir de la midida direuta del so diámetru angular —1,87 milisegundos d'arcu—. De magnitú aparente +4,35, la so lluminosidá ye 69 vegaes mayor que la lluminosidá solar.
Botein ye más rica en metales que'l Sol, siendo la so bayura relativa de fierro un 38% mayor que na nuesa estrella. En rellación al conteníu d'esti elementu, el nivel de lantanu ye bien baxu en comparanza col valor solar. Al igual qu'otres estrelles xigantes, Botein rota amodo, con una velocidá de rotación proyeutada de 2,15 km/s. Tien una masa envalorada de 2,7 mases solares y una edá de daqué más de 1000 millones d'años.
Arturo Alcoceba
Biografía
Arturo Alcoceba nació en Gueñes el 4 d'avientu de 1952, nel senu d'una familia nacionalista vasca. Fíu d'Arturo Alcoceba ya Isabel Isusi, con un hermanu y dos hermanes. La so hermana ye Paquita Alcoceba, política y activista vasca, representante de Gure Esku Dago y el so cuñáu ye Luis Laiseka, políticu vascu.
El so güelu maternu yera Cipriano Isusi, un milicianu vascu que lluchó nel Eusko Gudarostea na Guerra Civil. Al ser nacionalista vascu y lluchar per Euskadi y pola República, los nacionales echáron-yos de la so casa y -yos requisaron el caserío familiar nel barriu de Castañales (Galdames) na Guerra Civil y tamién-yos quitaron tol dineru (quemáron-yos tolos sos billetes) y treslladáronse a vivir a Güeñes.
Cipriano foi encarceláu en 1938 na Colonia Penitenciaria d'El Dueso, Prisión Central d'El Puertu de Santa María, onde coincidió con Juan de Ajuriaguerra, el so compañeru y amigu, y tambiñen con Jesús María de Leizaola, compañeru y amigu.
Actividá política
Dende mozu, na década de los sesenta, afiliar a EGI del Partíu Nacionalista Vascu, cuando yera clandestín, formando parte de la organización clandestina del PNV (allugamientu de ikurriñas, pintaes, repartida de propaganda, concentraciones illegales, fogueres nos cumes en víspora de Aberri Eguna). Tamién dende mozu tuvo nel Conseyu municipal del PNV de Güeñes. Foi deteníu en delles ocasiones por actividaes polítiques non dexaes nel franquismu.
Polos actos políticos prohibíos llevaos a cabu, foi deteníu pola Guardia Civil por actividaes subversives" (xunto con Santos Gauna Larriñaga (Larri), José Miguel (Txemi) de la Font Zubiaga, Rodolfo Sampelayo Menchaca y Francisco Javier Calzada Euba) el 7 de marzu de 1975 y fueron llevaos al cuartel de la Gaurdia Civil de La Salve (Bilbao), onde fueron torturaos y tuvieron que s'atendíos por un médicu.
Nesa detención, el so abogáu foi Xabier Arzalluz, presidente del PNV, que foi hasta la cárcel, llevó'l so defensa xudicial y pagaron la so fianza. Cola proclamación de Juan Carlos I como Rei d'España fueron indultaos dientro del indultu xeneral que se concedió a aquellos delitos políticos de menos de 3 años.
Deia y Batzoki
En 1977 participó na creación del diariu Deia, onde trabayó de magar, xunto con Kepa Intxaurbe ya Iñaki González (actual director de Deia) y onde tuvo como compañeru a Andoni Ortuzar.
En 1986 cuando se creó Eusko Alkartasuna y creóse el periódicu Gaur Express (1988-1989) impulsáu por EA, la dirección del periódicu pidiólu que incorporar al periódicu, pero Alcoceba refugar y quedóse en Deia.
Tamién en 1977 fundó, al pie de otros amigos, el Batzoki de Sodupe en Güeñes (ye sociu fundador), cuando acabó'l Franquismu y la so creación empezó a ser llegal. Foi miembru de la executiva municipal del PNV de Güeñes y tamién el so presidente, diendo nes llistes eleutorales en munches ocasiones.
Esi añu, en 1980, Alcoceba y los espulsaos crearon el Jator Enea Kultur Alkartea (Asociación cultural Jator Enea) en Güeñes, mercando para ello una tabierna, para poder tener un llugar para realizar les actividaes propuestes nel Batzoki (eventos culturales, dances vasques...) y para poder tener un llugar de xunta políticu.
La creación del partíu Eusko Alkartasuna en 1986 tuvo gran importancia en Güeñes y na tabierna "Jator Enea" aldericóse si incluyise n'EA o non, teniendo eso tamién importancia nel Eusko Alkartasuna nacional y afectando al entós daquella presidente Carlos Garaikoetxea.
Esta bien amestáu al movimientu de les ikastolas y foi unu de los impulsores de la ikastola Asti-Leku, para tener un referente de euskaldunización en Vizcaya, siendo compañeru y amigu del primer direutor de la ikastola, Ruper Ormaza.
Por defender el sector soberanista ya independentista del PNV y ser críticu col partíu, foi espulsáu d'él. Alcoceba tamién foi defensor del Plan Ibarretxe.
Aldeasoña
Aldeasoña ye un conceyu d'España, nel norte de la provincia de Segovia, comunidá autónoma de Castiella y Lleón. Tien una superficie de 18,62 km².
Etimoloxía
El 14 de setiembre de 1247, la llocalidá apaez mentada como L'Aldea Sonna nel Plan de distribución de rentes nel cabildru catedraliciu de Segovia.
El nome propiu Sonna ye d'orixe godu, sicasí, nun se pudo determinar si correspuende al nome del so Reconquista o foi traíu polos primeros pobladores procedentes del norte del Duero.
Símbolos
120px|left|Escudu d'Aldeasoña
L'escudu heráldicu y la bandera que representen al conceyu fueron aprobaos oficialmente'l.
La composición del escudu respuende a un conxuntu d'aspeutos representativos del conceyu: el primer cuartel denota la pertenencia del conceyu a la Comunidá de Villa y Tierra de Fuentidueña, el segundu fai referencia a los afamaos cámbaros de ríu qu'abonden na llocalidá, y nel terceru fai referencia a la Asociación Cutlutral Fuentendrino por aciu la representación d'unes fueyes de prunu.
La bandera ta formada por cuatro franxes del mesmu anchor, la franxa cimera de color coloráu representa la pertenencia al Reinu d'España, la franxa de color blancu representa'l color blancu de la roca caliar qu'abonda na llocalidá, la franxa verde faer referencia a les frondosas alamees que rodena el pueblu, y la franxa inferior de color coloráu representa la pertenencia al Reinu de Castiella.
Los colores de la bandera d'Aldesoña son los del pendón que siempres utilizaron los vecinos de la llocalidá como seña d'identidá. El pendón atópase anguaño depositáu na Ilesia de Santa María Madalena, namái ye sacáu d'ellí por cuenta de procesiones y actos solemnes.
Allugamientu
La llocalidá de Aldeasoña asítiase na zona central de la península ibérica, nel estremu norte de la provincia de Segovia, tien una superficie de 18,62 km², y les sos coordenaes son 41.4725°N, -4.05611°W.
Orografía
El términu municipal ye un pandorial asitiáu a una altitú d'unos 900 m, derrotu de suroeste a nordés pol regueru d'El Focete y por dellos afluentes d'esti que formaron un fondu y zarráu valle, d'unos 80 m de desnivel, tando'l fondu del valle a una altitú d'unos 820 m.
La cota máxima ta nel altu Pedro Vela (912,5 msnm) 41.4775°N, -4.02417°W y la mínima nel regueru del Focete (812 msnm).
Pueden apreciase los siguientes dominios morfolóxicos:
Hidrografía
La zona pertenez a la Cuenca Hidrográfica del Duero y ye travesada en direición suroeste-nordeste pol regueru d'El Focete, afluente del ríu Duratón, nel cual desagua a pocos quilómetros, na llocalidá de Laguna de Contreras. Esti regueru tien dellos pequeños afluentes, destacando na so marxe izquierda'l regueru de Fuentendrino y el regueru Pelayo. Los manantiales son bien abondosos en tol conceyu.
Les corrientes d'agua esistente nel términu municipal tienen el so orixe na unidá hidrogeológica denomada “Pandorial de Cuéllar” (DGOH-ITGE, 1988), un acuíferu superficial de naturaleza caliar, con una estensión de 555km² y una espesura de 10 a 60 metros, que s'atopa formando pandos sobre los detritos depositaos nel Cenozoicu, pero separáu d'estos por un paquete de margas impermeables. Recibe infiltración de les precipitaciones (66 hm³/añu) y, debíu al sustratu impermeable, el fluxu soterraño ye radial y les salíes producir por manantiales na periferia (55 hm³/añu).
Nel periodu 1970-1990, la seca y l'estracción d'agua del citáu acuíferu pal cultivu de remolacha azucrera nel Pandorial de Cuéllar (Campaspero) tuvieron un impautu bien negativu nos recursos hídricos del conceyu que nun se consiguió revertir.
Clima
El clima de Aldeasoña ye mediterraneu continentalizado, de resultes de la elevada altitú y el so alloñamientu de la mariña, los sos principales carauterístiques son:
Na Clasificación climática de Köppen corresponder con un clima Csb (oceánicu mediterraneu), una transición ente'l Csa (mediterraneu) y el Cfb (oceánicu) productu de l'altitú. A diferencia del mediterraneu presenta un branu más nidiu, pero al contrariu que nel oceánicu hai una estación seca nos meses más templaos.
La inversión térmica ye frecuente en Aldeasoña, especialmente pel iviernu, en situaciones anticiclóniques fuertes que torguen l'ascensu del aire y concentren el pocu mugor nel valle de El Focete, dando llugar a borrines persistentes y xelaes. Esti fenómenu remata cuando al calecer l'aire que ta en contautu col suelu restablezse la circulación normal na troposfera; suel ser cuestión d'hores, pero en condiciones meteorolóxiques desfavorables la inversión puede persistir mientres díes.
Naturaleza
La flora esistente nel conceyu ye típicamente mediterránea, pueden estremase trés hábitats dafechu distintos condicionaos poles carauterístiques del suelu y l'esistencia d'agua, el pandorial, el monte de ribera a la vera del ríu y los cortaos.
thumb| [[Salvia lavandulifolia]]
La fauna ye bien rica por cuenta de los distintos hábitats esistentes nel conceyu, en concretu, les aves destaquen sobre'l restu. thumb|right|225px| [[Pacifastacus leniusculus|Cangrejo señal]]
Los cortaos son utilizaos por munches especies d'aves pa nidificar. Son na so mayoría aves de presa, destacando elel ferre pelegrín, el peñerina vulgar, y l'uxu real. Xunto a les aves de presa hai córvidos como la grajilla y la chova piquirroja y paseriformes como'l avión roqueru, el roqueru colloráu, el roqueru solitariu y el colirrojo carbonizu.
Nos pandoriales reparen aves esteparias como la perdiz colorada, la cogujada común y montesina, la totovía y la calandria común. Tamién s'atopen paniegues y malvises naquellos llugares con más vexetación onde tamién podemos atopar l'autillo, el miagón, el cárabo y l'uxu chicu, según la palombu torcaz, la tórtola europea y el rabilargo.
La riqueza vexetal del monte de galería apurre una riqueza faunística relevante. Hai mierlos, pinzones, ruiseñores y raitanes que s'alimenten nel suelu y nos árboles. Tamién se reparen les papudes, pitos reales, agateadores comunes y trepadores azules que s'alimenten sobre los tueros de los árboles, ente que poles copes tán los mitos, carboneros y herrerillos, tamién podemos atopar aves como los xilgueros, los escribanos y les filomenes. Ente les que busquen el so alimentu nel agua atopen el martín pescador y el mierlu acuáticu, ente que les que nidifican nos carrizos de la vera son el carricero común, la llavandera blanca y cascadeña. Nes agües del ríu vense, sobremanera pel iviernu, ánades reales, cercetas, mabees y garces.
Demografía
La población de Aldeasoña foi esperimentando un importante descensu dende va años debíu al éxodu rural, especialmente significativu foi'l periodu de 1960 a 1980, en que s'amenorgó a menos de la metá'l so númberu d'habitantes por cuenta de la emigración escontra les grandes ciudaes, especialmente Madrid y Valladolid. Sicasí, a partir de los años ochenta, esti descensu se desacelera debíu principalmente al amenorgamientu del ritmu migratoriu.
Economía
Les principales actividaes económiques del conceyu son l'agricultura, destacando'l cultivu del cebera, y la ganadería, anguaño n'esclusiva de ganáu ovín de raza churra.
Infraestructures y equipamientos
La principal carretera del conceyu ye la, una carretera llocal d'importancia provincial que xune Adrados cola carretera Sepúlveda-Peñafiel pasando por Laguna de Contreras. La segunda carretera n'orde d'importancia ye la, una carretera llocal d'importancia vecinal que coneuta Vegafría con Aldeasoña pasando por Membibre de la Hoz. Dambes carreteres formen parte de la rede de carreteres de la Diputación Provincial de Segovia.
Asociaciones culturales
Nel añu 1998, creóse la Asociación Cultural Fuentendrino que'l so oxetu ye la promoción d'actividaes culturales, lúdiques y deportives en Aldeasoña.
En Aldeasoña tamién esiste una asociación de muyeres integrada na Federación Nacional de la Muyer Rural, que los sos fines nun son puramente culturales, que participa viviegamente en toles actividaes desenvueltes nel conceyu dientro d'esi ámbitu.
Alministración
El Conceyu d'Aldeasoña ye la institución que s'encarga del gobiernu del conceyu de Aldeasoña, perteneciente a la provincia de Segovia, (Castiella y Lleón, España).
El consistoriu ta presidíu pol alcalde d'Aldeasoña que, dende 1979, ye escoyíu democráticamente por sufraxu universal. Anguaño ostenta dichu cargu Miguel Ángel Regidor Pérez, del Partíu Popular, quien ocupa'l cargu dende 2003, añu nel que ganó les Eleiciones municipales per primer vegada.
El conceyu tien see na Casa consistorial de Aldeasoña, un edificiu allugáu nel númberu 1 de la Plaza de la Constitución del conceyu.
Servicios
Los conceyos, en función de la so población, tienen qu'emprestar una serie de servicios. Los conceyos como Aldeasoña, con una población inferior a 5.000 habitantes, tienen d'emprestar los siguientes:
La Diputación Provincial de Segovia coordina la citada prestación de servicios por aciu la prestación direuta o la implantación de fórmules de xestión compartida al traviés de consorcios, mancomunidaes o otres fórmules.
Presupuestu
El Presupuestu Añal del Conceyu d'Aldeasoña ye'l documentu financieru que permedia ingresos públicos y gastu públicu nel añu fiscal. El presupuestu constitúi la espresión cifrada, conxunta y sistemática de les obligaciones (gastos) que, a lo más, pueden reconocer y los derechos (ingresos) que prevean liquidar mientres el correspondiente exerciciu (añal).
El conceutu de delda viva contempla namái les deldes con caxes y bancos relatives a creitos financieros, valores de renta fixa y préstamos o creitos tresferíos a terceros, escluyéndose, poro, la delda comercial. Ente los años 2008 a 2014 el Conceyu d'Aldeasoña nun tuvo delda viva.
Conceyales
Los conceyales del Conceyu de Aldesoña escoyer por sufraxu universal n'eleiciones celebraes cada cuatro años. El sistema D'Hondt ye'l procedimientu de conversión de votos n'escaños que s'utiliza n'España, pa partir los conceyales de los conceyos, de manera aproximao proporcional a los votos llograos poles candidatures.
El plenu municipal ye un órganu de gobiernu integráu por tolos conceyales so la presidencia del alcalde, la composición actual del plenu del Conceyu d'Aldeasoña ye la siguiente: Ente les atribuciones del plenu destaquen les siguientes: escoyer y destituyir al alcalde, controlar y fiscalizar los órganos de gobiernu municipales, aprobar la plantía de personal y les bases pa la previsión de los puestos de trabayu, aprobar y modificar los presupuestos, aprobar los planes urbanísticos, etc.
Alcalde
El alcalde de Aldeasoña ye escoyíu polos conceyales o polos vecinos nos términos qu'establez la llexislación eleutoral xeneral.
El métodu d'eleición d'Alcalde ta condicionáu pol tamañu del conceyu yá que la Llei establez métodos distintos en función de la población.
BP Bootis
BP Bootis (BP Boo / HD 140728 / HR 5857) ye una estrella variable na constelación de Boötes, asitiada mui cerca de la llende con Draco. Catalogada como variable Alfa2 Canum Venaticorum —que la so representante más brillosu ye Alioth (ε Ursae Majoris)—, la so magnitú aparente máxima ye +5,34, fluctuando el so rellumu 0,02 magnitúes a lo llargo d'un periodu de 1,3049 díes. Alcuéntrase a 313 años lluz de distancia del Sistema Solar.
BP Bootis ye una estrella blancu-azulada de tipu espectral B9p, la cual, con una edá de cuasi 120 millones d'años, apenes percorrió una tercer parte de la so andadura como estrella de la secuencia principal. Ye una estrella químicamente peculiar —concretamente una estrella Bp—, que presenta sobreabundancia de siliciu y cromu. Exemplos d'estrelles Bp son β Hydrae, HK Canis Majoris y NN Apodis. Al igual qu'estes estrelles, BP Bootis tien un intensu campu magnéticu; el so campu magnéticu efectivu <Be> algama los 100 G.
La temperatura efectivo de BP Bootis ye de 9800 K, magar otru estudiu alza significativamente esta cifra hasta los 12.000 K. Xira sobre sigo mesma con una velocidá de rotación proyeutada de 75 km/s. Relluma con una lluminosidá 102 vegaes mayor que la del Sol y ye 3 vegaes más masiva qu'ésti.
Hajime Ishii
Hajime Ishii (石井 肇, ), ye un ex-futbolista y entrenador xaponés.
BPM 37093
BPM 37093 ye una nana blanca (estrella) asitiada a 54 años lluz, na constelación de Centauru. Col seudónimu de Estrella d'África, por cuenta de que ta formada por carbonu cristalizado o diamante y n'honor al famosu diamante de grandes proporciones. Tien un diámetru de 4.000km. (2.500 milles o 696.500.000 estadios griegos).
Afayóse'l 13 de febreru de 2003, pola universidá de Harvard. Al tar compuesta de carbonu cristalizáu, demuéstrase la teoría rusa de que les estrelles tienden a cristalizase al final de la so vida, como va asoceder col sol.
Idioma warao
L'idioma warao ye una llingua aisllada falada pola etnia indíxena de los waraos nel Delta del Orinoco (Delta Amacuro), delles zones del estáu Monagas y el sureste del estáu Sucre, según delles árees en Guyana y un enclave en Surinam. Alexander von Humboldt escribió nos sos Viaxes a les Rexones Equinocciales que los indios guaiqueríes dicíen tener un idioma emparentáu col warao.
Fonoloxía
L'inventariu de consonantes del warao ye relativamente simple: Tocantes a les vocales esisten cinco vocales orales // y cinco nasales //.
Nun esisten contrastes de cantidá vocálica y l'acentu ye fixu na penúltima sílaba.
Morfoloxía y sintaxis
Dende'l puntu de vista tipolóxicu, el warao ye una llingua con marcaje de nucleu, moderadamente polisintética y con alliniadura morfosintáctica de tipu nominativu-acusativu. L'orde básicu ye SV n'oraciones intransitives y OSV n'oraciones transitives.
Dende'l puntu de vista morfolóxicu nun esiste una diferencia clara ente nomes y axetivos, tal como asocede n'español. Ye una llingua qu'usa predominantemente sufixos, con pocos prefixos.
En cuenta de preposiciones, úsense posposiciones.
Exemplos:
Posesor + prefixu de posesión teníu:
Lora ahoru (Laura a-horu) significa „Laura de-olla: la olla de Laura“.
Nun hai un artículu definíu o indefiníu puramente dichu. En cuenta de esto, úsense los sufixos personales pa construcciones de posesión p'amosar que se trata d'un oxetu definíu.
Sustantivu
Formación de sustantivos compuestos: médicu :wisidatu: bruxu :dosarao: soldáu, guardia
Cámara :yaburukoina: escalera
Axetivu
L'axetivu nun recibe afixos pa indicar xéneru y solo escasamente úsase -tuma pa indicar pluralidá. Como n'español, l'axetivu calificativu usualmente va dempués del substantivo.
Verbu
El verbu presenta concordanza de suxetu y d'oxetu, la primera por aciu sufixos y la segunda por aciu prefixos/clíticos. Les marques d'aspeutu-tiempu, modalidá y los direccionales indicar por aciu sufixos. Casi nunca s'omite'l suxetu
Paradigma regular
El verbu en principiu nun camuda según la persona. Ye por eso que, al contrariu que n'español, ye necesariu usar el pronome personal. Exemplu del verbu najorokitane 'comer':
Paradigma regular
Posposiciones
En warao úsense posposiciones en cuenta de preposiciones.
Conxunción
Les conxunciones pueden estremase en coordinantes y subordinantes.
Conxunción coordinante
Dellos exemplos de conxunciones coordinantes:
Conxunción subordinante
Dellos exemplos de conxunciones subordinantes:
Delles espresiones
Respuestes posibles:
Estudios del idioma warao
Unu de los primeres estudiosos del idioma warao foi'l misioneru católicu Basilio María de Barral. Nos años sesenta'l llingüista estauxunidense Henry Osborn realizó estudios formales de la morfoloxía y fonoloxía del idioma warao.
L'idioma warao forma parte del currículum d'enseñanza nes escueles del Delta Amacuro.
Publicaciones en Warao
Osborn, Henry (1966a): "Warao I: Phonology and Morphophonemics." International Journal of American Linguistics 32:108-123.
BP Gruis
BP Gruis ye una estrella químicamente peculiar catalogada como Ap o más específicamente como A5 SrEuCr. Con una temperatura efectivo ente 6545 y 6750 K, ye una de les estrelles Ap más fríes. Tien una lluminosidá 7,1 vegaes mayor que la lluminosidá solar, siendo la so velocidá de rotación proyeutada de 2,5 km/s. La so masa ye de 1,49 mases solares y la so edá envalórase en daqué más de 2100 millones d'años. La so metalicidá paez ser notablemente cimeru a la del Sol ([Fe/H] = +0,75).
BP Gruis ye una estrella Ap d'oscilaciones rápides (roAp), condición que comparte con 10 Aquilae y la Estrella de Przybylski. Clasificada como variable Alfa2 Canum Venaticorum, l'amplitú de la so variación ye de 0,004 magnitúes.
Nō
El nō (能) o noh ye una de les manifestaciones más destacaes del drama musical xaponés.
Conceutu
Trátase d'un drama llíricu xaponés que tuvo'l so apoxéu nel sieglu XVII, dómina en que daten los primeros testos impresos, atribuyíos a Kwanami y al so fíu Zeami (dambos d'empiezos del sieglu XIV). El Nō vien de les dances rituales de los templos, de les dances populares, de los escritos budistes y de la poesía, mitoloxía y lleendes populares xaponeses y chines. N'oposición al teatru Kabuki, ye un drama aristocráticu que sigue teniendo'l so públicu na actualidá y represéntase nun cuadriláteru elevao y arrodiao por dos llaos de públicu. N'unu de los sos llaos hai un balcón con un coru de diez cantantes y no fondero un estráu pa cuatro músicos. Nun hai telón de fondu y los decoraos amenorgar a cuatro postes con un teyáu pa representar un palaciu, un templu o cualesquier otru llugar. Hai dos actores principales acompañaos en delles escenes, vistíos con gran riqueza. El primer actor lleva mázcara mientres la danza que constitúi'l nucleu de la obra. Ente los cinco pieces que constitúin un programa dramáticu Nō entrepólense interludios risibles de calter entremesil o farsesco (Kyōxen), representaos con traxes corrientes, ensin mázcares y con un llinguaxe vivo y actualizao. La temática de los drames nō ye solemne y tráxica, y siempres alude a dalgún tipu de redención usando'l simbolismu aparente de dalguna lleenda o fechu históricu; el llinguaxe ta bien ellaboráu, ye aristocráticu y eleváu y abonda n'arcaísmos. Un programa Nō contién cinco pieces y cuatro farses Kyogen y dura de cuatro a cinco hores.
El so desenvolvimientu remontar al sieglu XIV. Xunto cola bien emparentada farsa kyōxen, evolucionó a partir de diverses artes populares y aristocrátiques, incluyendo'l dengaku, el shirabyōshi y el gagaku. Kan'ami y el so fíu Zeami Motokiyo dieron al nō la so forma actual mientres el periodu Muromachi. Darréu, esti estilu influyiría n'otres formes dramátiques, como'l kabuki y el butō.
Sarugaku y Dengaku
Hasta'l sieglu XIV, el nō yera conocíu como Sarugaku non nō, o a cencielles sarugaku. Esti últimu términu provién de sangaku que designa tola gama d'artes del espectáculu, incluyida l'acrobacia, el malabarismu, la prestidigitación y la pantomima, importada de China. Progresivamente la pantomima risible convertir na principal atraición produciendo'l cambéu de nome (sarugaku puede ser entendíu como espectáculu de mímica). Mientres la mesma dómina, les tradiciones y los ritos llabradores dieren nacencia al dengaku, conxuntu de bailles y rituales destinaos a asegurar bones colleches y apangar a los malos espíritos que yeren efectuaes principalmente nos periodos de les colleches d'arroz. Practicaes en xunto coles práutiques adivinatorias del budismu esotéricu, estos rituales teníen el sofitu de grandes señores feudales pertenecientes a grandes templos budistes. Esti respaldu averó a los baillarinos dengaku a enfatizar la dimensión dramática del so arte. El kagura, de cutiu mentáu como una fonte esencial del nō, ye coles mesmes una forma de dengaku.
Kan'ami y Zeami
La popularidá del dengaku taba nel so apoxéu cuando nació Kiyotsugu Kan'ami (1333 - 1384), qu'en 1345, foi patrocináu por Yoshimitsu Ashikaga, futuru shōgun. El sofitu d'esti poderosu personaxe dexó a Kan'ami desenvolver una síntesis de la pantomima sarugaku colos bailles y cantares del dengaku dando como resultáu un arte elegante y refinao, afechu a los gustos d'un públicu aristocráticu.
L'autoría del nō débese, sicasí, al fíu de Kan'ami, Motokiyo Zeami (1363-1443), actor na compañía del so padre, quien tamién goció del favor del shōgun. Llevando la estilización más lloñe de lo que fixera'l so padre, impunxo'l yūxen, la elegancia sele, denotando l'espíritu sutil y fondo, y el hana, qu'indica la novedá, como ideales del nō. Zeami foi coles mesmes actor, productor, y autor prolíficu, escribiendo caúna de les pieces y manuales teóricos que aportaríen a les fontes del nō. Ye probable que revisara y afondara la mayoría de les pieces escrites pol so padre, como tamién les obres creaes con anterioridá. Por cuenta de la llimitación impuesta por estes nuevu regles, l'aspeutu risible del sarugaku atopó la so espresión na forma risible del kyōxen que les sos representaciones venceyar como un contrapuntu a les del nō. L'ensayu esencial de Zeami ye la Tresmisión de la flor y l'estilu (Fushi Kaden), escritu en 1423, que sigue siendo una obra fundamental pa los actores contemporáneos.
Shogunatos y nō
La hestoria posterior del nō ta estrechamente venceyada a les sos rellaciones col poder. Con éses dempués de la muerte de Kan'ami, trés persones compartieron la direición del teatru. Él mesmu Zeami, el so primu On'ami (muertu en 1467) y el so hermanu adoptivu Zenchiku Konparu (1405 – 1470). Adeptos a un estilu más estravagante que'l de Zeami, y ensin dulda meyores actores, On'ami y Konparu recibieron el favor de los socesores de Yoshimitsu Ashikaga, los shōgun Yoshinori Ashikaga (1394 – 1441) y Yoshimasa Ashikaga (1436 - 1490), ente que Zeami cayó en desgracia.
La Guerra de Ōnin, que causó'l debilitamientu del poder de los shōgun, foi un grave golpe pal nō. Col fin de sobrevivir, los descendientes de On'ami y de Zenkichu Konparu intentaron dirixise a un públicu más ampliu presentando más aición y a más personaxes.
Sicasí, la renacencia del nō tuvo llugar so los auspicios d'Oda Nobunaga (1534 – 1582) y de Toyotomi Hideyoshi (1537 – 1598), esti postreru un gran aficionáu al nō, quien garantizaron la proteición de les compañíes. Coles mesmes, la cultura arrogante de la dómina Momoyama marcó fondamente al nō, tresmitiéndo-y el gustu polos traxes maxestosos, la forma de les mázcares (emplegaes hasta'l día de güei) y la forma del escenariu. Ye tamién nesta dómina que s'establez el repertoriu del nō.
Esta proteición siguió mientres el periodu Edo so l'autoridá del shogunato Tokugawa, siendo designáu ceremonia ritual pol gobiernu shogunal. Yá fondamente venceyáu a una tresmisión familiar, el nō pasó a ser dafechu un asuntu de familia, onde cada actor tenía de pertenecer al clan (l'adopción d'adultos yera entós una práutica corriente, dexando d'esta forma integrar nuevos actores). Esta evolución tien d'entendese en rellación cola división de la sociedá en clases cada vegada más hermétiques que tien llugar mientres esta dómina.
Escontra'l nō contemporaneu
El nō, xunto a los sos proteutores, casi sumió mientres la dómina Meiji y anque perdiera'l sofitu gubernamental, recibió xunto al kyōxen la reconocencia oficial como dos de los trés formes nacionales de drama. El nō volvería en gracia y maxestá a partir de 1912, siendo nesta dómina, cuando s'empieza a utilizar el términu nōgaku, pa designar el conxuntu formáu pol nō y el kyōxen, construyéndose amás les primeres sales puramente dedicaes a esti arte.
De nuevu amenaciáu, darréu dempués de la Segunda Guerra Mundial, el nō consigue sobrevivir y constitúi nel sieglu XXI una de les artes tradicionales más establecíes y meyor reconocíes. El nō foi la primer forma d'arte dramático n'inscribise, en 2001, na Llista representativa del Patrimoniu Cultural Inmaterial de la Humanidá llista representativa del Patrimoniu Cultural Inmaterial de la Humanidá de la Unesco como parte del nōgaku, conxuntamente al kyōxen.
Dramaturxa
Son drames curtios (ente trenta minutos y dos hores): una xornada de nō ta formada por cinco partes, de categoríes distintes.
Como fonte importante pal nō (y darréu pa otres formes dramátiques), puede mentase El Cuentu de los Heike, un cuentu medieval sobre la puxanza y cayida del cla Taira, orixinalmente cantáu por monxos ciegos que s'acompañaben cola biwa. Otra fonte mayor ye El Cuentu de Genji, un trabayu del sieglu XI, denomada dalguna vegada la primer novela del mundu. Los autores tamién s'inspiren nos periodos clásicos xaponeses de Nara y Heian, y en fontes chines.
L'escenariu
thumb|250px|left|Escenariu de nō ([[Teatru Nacional de Nō, Tokiu).]] L'escenariu vien de un esquema chinu: un cuadriláteru vacíu d'aproximao 6 por 6 metros, sacante la kagami-ita (pintura d'un pinu no fondero de la escena), abiertu sobre tres lados ente les pilastres de Hinoki (ciprés xaponés) que señalen los ángulos. Esisten variaes esplicaciones pal usu de la pintura del pinu nel escenariu. Una de les más comunes diznos que simboliza un mediu pol cual les deidaes baxen a la tierra nel ritual Shinto. Disponer d'una pequeña puerta pa dexar la entrada de los músicos y del coru. L'escenariu, n'altor, siempres se cubrir d'un techu, inclusive n'interiores, pa reproducir la presentación orixinal que nos antiguos tiempos tenía llugar al campu, y arródiase al nivel del suelu de grava blanca na cual allúguense pequeños pinos xunto a les pilastres. Sol escenariu atopa un sistema de jarras de cerámica qu'amplía los soníos nes dances. Los detalles d'esti sistema son patrimoniu de les families que fabriquen l'escenariu del nō.
L'accesu al escenariu pa los protagonistes facer pol hashigakari, estrecha pasarela a la izquierda de la escena que representa la unión del mundu de los vivos col mundu de los muertos, darréu evolucionaría en kabuki nel Camín de les flores (hanamichi). Consideráu como parte integral del escenariu, esti camín ta bloquiáu, por onde entren los actores, por una cortina de cinco colores. El ritmu y la velocidá d'apertura d'esta cortina da al públicu indicaciones sobre l'ambiente de la escena. El llargor del hashigakari llogra unes entraes espectaculares. A lo llargo d'esta pasarela esisten trés pequeños pinos, qu'amás de reforzar una ilusión d'alloñanza, definen zones onde'l protagonista puede faer una posa pa dicir delles pallabres, enantes de la so llegada al escenariu. Según el llugar determináu onde'l protagonista detúvose, el públicu entiende'l tipu de papel qu'interpreta. Tamién, según si l'actor va sobre la pasarela más cerca o más distante del públicu, ésti postreru puede conxeturar el grau d'humanidá del papel. Toos estos elementos según les propiedaes de resonancia de la escena obliguen a los protagonistes a utilizar un particular pasu esmucíu, ensin choque de los pies sobre'l suelu y colos cadriles bien baxos (suriashi).
thumb|250px| Escenariu de nō.
Por causa de l'amplia apertura del escenariu, el públicu ta dispuestu práuticamente sobre tres lados. Poro, el protagonista tien d'emprestar una atención especial al so allugamientu. Por cuenta de que les mázcares llinden severamente el so campu de visión, el protagonista utiliza les pilastres como guíes pa movese, allugándose a la izquierda del escenariu.
En contraste col senciellu escenariu, los traxes son maxestosos. Munchos actores, especialmente aquellos nel papel del Shite, usen teles de seda esquisitamente ellaboraes y de llinies severamente simples. Los dibuxos de los distintos vestuarios, según el color d'éstos son de naturaleza simbólica y destáquense polos sos coraxosos diseños d'estravagante guapura y una sensitiva delicadeza de detalle. L'usu del color alcuéntrase predeterminado pola edá y sexu del personaxe, mientres la mocedá representar por tonos allegres, colloraos y brillantes, la muyer mayor ta representada por tonalidaes más escures y menos llamatives, amás el diseñu del vestuariu dexa a los expectadores afayar les motivaciones o sentimientos que mueven al personaxe.
Música y testu
thumb|200px|left|Los músicos nel nō. Amás de los actores, l'escenariu ta ocupáu por cuatro músicos dispuestos na parte posterior del escenariu nun espaciu tilláu de 120 cm de fondura que deben en tou momentu realizar movimientos que s'atopen n'harmonía cola kagami-ita, y un coru d'ocho a dolce persones que s'asitien al llau derechu nuna estensión d'aproximao 1 metru. La música producir por mediu de tres tipos de tambores de tamañu creciente, que lleven el compás; un tambor al costazu (ko-tsuzumi), que'l so parche rique mugor pa emitir un tonu embozado; un tambor de rodía (ō-tsuzumi), que'l so parche ensugar pa emitir un tonu altu y estruendoso; y un tambor esplanáu (taiko), que marca'l ritmu con dos baquetes de ciprés. A esto suma una flauta de bambú, únicu preséu que lleva la melodía, con siete furacos (foi), construyida pa faer soníos estraños y precarios. Los dos primeros tambores tienen el cuerpu de zrezal, ente que'l terceru ye de llamera y los sos parches son fechos de cueru de caballu afechos por cuerdes de llinu. La música tien por función crear l'ambiente, de cutiu una atmósfera estrañasobremanera cuando intervienen elementos sobrenaturales, pero nun tien d'interferir de manera dalguna nin sobreponese a l'actuación del baillarín. Por cuenta de que les antigües mázcares nō sostener pola boca y los actores nun podíen pronunciar testu, yera'l coru'l que d'antiguo falaba nel so llugar. Anguaño, el coru encargar d'apurrir los elementos de narración y de dicir los retruques al actor cuando ésti realiza una danza o d'ampliar la intensidá dramática d'un monólogu. El predominiu de les percusiones na música destaca la importancia fundamental del ritmu na representación del nō.
El nō, como drama cantáu, ye consideráu por munchos como la ópera xaponesa. Sicasí, el cantar nel nō arreya un rangu tonal llindáu, con llongures y repetitivos pasaxes nun rangu dinámicu pequeñu. Verdaderamente, la melodía nun ye'l centru del cantar del nō. Anque, los testos son poéticos, utilicen considerablemente'l ritmu familiar siete-cinco xaponés, que se conoz nel tempranu waka y nel posterior haiku, con una economía d'espresión y una bayura d'alusiones.
Por causa de del establecimientu del repertoriu a finales del sieglu XVI, el testu ta en xaponés antiguu, incomprensible pa los xaponeses contemporáneos, polo que la mayoría de les sales proponen traducciones del testu.
Actores
Esisten cuatro categoríes mayores d'actores nel nō y ocho categoríes principales de papeles:
Los actores qu'interpretaren papeles de shite y waki son instruyíos xebradamente, so la direición de profesores distintos. Ye imposible pasar d'una categoría a otra, lo qu'aumenta'l contraste, na obra, ente los dos tipos de protagonistes.
El Shite
El shite ye l'actor qu'interpreta al personaxe principal de la obra y quien executa les dances. Tien De poder interpretar una estensa gama de personaxes, diendo de neñu a dios, pasando por vieyu o muyer. Tolos actores son homes y la naturaleza d'un personaxe ye señalada pol so traxe, bien ellaboráu, y sobremanera pola so mázcara, más pequeña que'l tamañu real. Namái los actores shite pónense mázcares, siendo capaces de concentrar la esencia del personaxe qu'interpreten y de esta forma algamar una mayor fondura emocional. Cuando'l personaxe ye un home d'edá madura, el shite actúa ensin mázcara. Debe entós guardar una cara severamente inespresiva, al igual que les otros personaxes presentes sobre escena, y actuar como si llevara una mázcara (hitamen).
L'actor implicáu como shite puede tamién trate obligáu a actuar como personaxe secundariu cuando éstos son muyeres, neños, animales o seres sobrenaturales.
El Waki
El papel esencial del waki ye entrugar al shite pa da-y una razón pa efectuar la so danza y de venceyar a les criatures d'otru mundu representaes pol shite col mundu real. Actuando ensin mázcara, el waki ye un humanu varón que vive nel presente nel momentu de la pieza. Puede tratase d'un aristócrata, cortesanu, unviáu, sacerdote, monxu, samurái o d'un home del pueblu. La so función social ye indicada pol so traxe.
Genzai nō y mugen nō
El genzai nō designa les partes realistes. El personaxe principal ye entós un ser humanu vivu, y la hestoria desenvuélvese en tiempu real. La obra céntrase en redol a los sentimientos del personaxe, siempres nuna situación dramática. El diálogu faláu constitúi'l mediu esencial de la esposición.
El mugen nō, per otru llau, ye un ruegu a criatures imaxinaries, divinidaes, pantasmes o demonios. Estes criatures siempres son actuaes pol shite. Les obres estrémense entós en dos actos. Nel primeru, la criatura apaézse-y al waki, que vieno visitar un llugar consagráu o famosu, sol aspeutu d'un ser humanu. Mientres el segundu, revélase y realiza una danza. Esti segundu actu supónse que se desenvuelve nun suañu o nuna visión del waki, d'ende'l nome de mugen, que designa esti tipu d'esperiencia.
La tema de los mugen nō fai xeneralmente referencia a una lleenda o a una obra lliteraria. Escritu nuna llingua anticuao y poético, el testu cantar según entonaciones obedeciendo a normes estrictes de kata (formes impuestes pola tradición). De la mesma, los protagonistes adopten pa esti tipu d'obres un pasu esmucíu carauterísticu, y se codifican enforma los mesmos movimientos de les dances. Esta estilización estrema parte a cada movimientu y entonación un significáu convencional propiu.
Los seis tipos d'obres
Como se mentó, les obres de nō xeneralmente clasifíquense por tema, que regulen el so orde de representación. Esti orde constitúi un heriedu del tiempu del shogunato Tokugawa:
Okina/Kamiuta
Trátase d'una obra única que combina danza y ritual shinto. En tou rigor, nun se trata de nō, pero ye una ceremonia relixosa qu'utiliza'l mesmu repertoriu de téuniques que'l nō y el kyōxen. Representa la bendición concedida por una divinidá a l'asistencia. La mázcara ye entós un oxetu relixosu en plenu derechu.
Estes obres tamién se conocen sol nome de Sanban, "los trés rituales", en referencia a los trés partes esenciales Clica-non-jo, Okina, y Kyōxen Sanba-Sarugaku. El papel principal executar un actor de nô y el papel secundariu ye realizáu por un actor de kyōxen.
Estes obres nun formen parte de les xornaes de nō y realícense con motivu del añu nuevu o como representaciones especiales, presentándose siempres de primeres del programa.