cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cesiu
Historia
El cesiu foi afayáu por Robert Bunsen y por Gustav Kirchhoff nel añu 1860 por aciu l'usu del espectroscopiu, al atopar dos llinies brillosos de color azul nel espectru del carbonatu de cesiu y del cloruru de cesiu. Estes sales de cesiu fueron aisllaes por Robert Bunsen, bastiándoles na agua mineral. A pesar de los intentos infructuosos de Bunsen por aisllar l'elementu na so forma metálica, hubo qu'esperar hasta 1862 por que Carl Setterberg pudiera aisllalo por aciu electrólisis del cianuru de cesiu fundíu.
Como apunte, nel añu 1967 establecer na conferencia de pesos y midíes en París qu'un segundu ye igual a 9 192 631 770 periodos de radiación correspondiente a la transición ente los dos niveles hiperfinos del estáu fundamental del isótopu 133 del átomu de cesiu (133Cs), midíos a 0 K.
Carauterístiques
left|thumb|La adición d'una pequeña cantidá de cesiu n'agua frío produz una pequeña esplosión El cesiu ye un metal blandu, llixeru y de baxu puntu de fusión. Ye'l segundu menos electronegativu de tolos elementos dempués del franciu. El cesiu reacciona en forma brengosa con osíxenu pa formar un amiestu d'óxidos. N'aire húmedo, el calor d'oxidación pue ser abonda pa fundir y prender el metal. El cesiu nun reacciona con nitróxenu pa formar nitruros, pero reacciona col hidróxenu a temperatures altes pa producir un hidruru bien estable; reacciona en forma violenta cola agua y entá con xelu a temperatures d'hasta -116 °C (-177 °F) según colos halóxenos, amoniacu y monóxidu de carbonu. Polo xeneral, con compuestos orgánicos el cesiu esperimenta los mesmos tipos de reacciones que'l restu de los metales alcalinos, pero ye muncho más reactivu.
Bayura y llogru
El cesiu nun ye bien abondosu na corteza terrestre, hai namái 7 partes per millón. Al igual que'l litiu y el rubidiu, el cesiu alcuéntrase como un constituyente de minerales complexos, y non en forma de halogenuros relativamente puros, como nel casu del sodiu y del potasiu. Ye topáu frecuentemente en minerales lepidolíticos como los esistentes en Rhodesia.
Efeutos del cesiu sobre la salú
Los humanos pueden tar espuestos al cesiu por respiración o al inxerilo con alimentos y bébores. Nel aire los niveles de cesiu son xeneralmente baxos, pero'l cesiu radioactivu foi detectáu en dellos niveles n'agües superficiales y en munchos tipos de comíes.
La cantidá de cesiu en comíes y agua depende de la emisión de cesiu radiactivu de plantes d'enerxía nuclear, mayoritariamente al traviés d'accidentes, tal ye'l casu del Desastre de Chernobyl en 1986 y l'Accidente nuclear de Fukushima Dai-Ichi en 2011. La xente que trabaya n'industria d'enerxía nuclear pue tar espuesta a altos niveles de cesiu, pero son tomaes munches midíes de seguridá pa prevenilo. Ye pocu probable que la xente qu'esperimente l'efeutu del cesiu sobre la salú pueda rellacionalo con ésti.
Cuando hai contautu con cesiu radiactivu, daqué altamente improbable, la persona puede esperimentar dañu celular por causa de la radiación emitida poles partícules del cesiu. Esto puede traer de resultes efeutos como estomagaes, vultures, fories, y hemorraxes. Si la esposición ye llarga la xente puede inclusive perder la conocencia, entrar en coma o inclusive morrer. Cuan serios sían los efeutos depende de la resistencia de cada persona, el tiempu d'esposición y la concentración a la que tea espuesta.
Efeutos ambientales del cesiu
El cesiu ta na naturaleza principalmente por causa de la erosión y gastadura de roques y minerales. Ye tamién lliberáu al aire, a l'agua y al suelu al traviés de la minería y fábriques de minerales. Los isótopos radiactivos del cesiu pueden ser menguaos namái na so concentración al traviés de la desintegración radiactiva. El cesiu non radiactivu puede tamién ser destruyíu cuando entra nel ambiente o reacciona con otros compuestos en molécules bien específiques.
Tanto'l cesiu radiactivu como l'estable actúen químicamente igual nos cuerpos de los humanos y los animales.
El cesiu nel aire puede viaxar llargues alloñes enantes de bastiase na tierra. La mayoría de los compuestos del cesiu son bien solubles n'agua. En suelos, per otru llau, el cesiu nun puede ser esaniciáu pel agua soterraña; ellí permanez nes capes cimeres del suelu y ye fuertemente xuníu a les partícules del mesmu, y como resultáu non queda disponible pa ser tomáu polos raigaños de les plantes. El cesiu radiactivu tien la oportunidá d'entrar nes plantes al cayer sobre les fueyes. Los animales que son espuestos a bien altes dosis de cesiu amuesen cambeos nel comportamientu, como ye la medría o l'amenorgamientu de l'actividá.
Comunismu
El comunismu entendíu como organización social y económica, ye una asociación basada na comunidá de los medios sociales de producción y los bienes producíos per aciu los mesmos. A diferencia de lo qu'asocede nel socialismu, el comunismu implica l'abolición de la división del trabayu y polo tanto del dineru.
El comunismu, entendíu como movimientu socio-políticu, ye un conxuntu de corrientes y agrupaciones cuyu principal oxetivu históricu ye -particularmente, dende l'adopción de la doctrina marxista- la supresión revolucionaria de la sociedá capitalista en tanto última forma de sociedá con clases, y l'establecimientu d'una sociedá socialista como pasu previu a la construcción gradual d'una organización social comunista. Les doctrines de les estremaes corrientes comunistes concasen na necesidá de suprimir la propiedá privada (especialmente la de los medios de producción sociales) y na emancipación del proletariáu como la primer clas oprimida ensin economía propia, negación de toa posible apropiación privada y polo tanto tendiente a desaniciar como clas nuna comunidá comunista.
Debío a la popularidá de la revolución rusa de 1917 y la polarización política ente los rexímenes socialistes y el capitalismu occidental, el Comunismu indentificárase cuasi esclusivamente cola doctrina marxista-leninista. Sicasí, esisten doctrines comunistes (delles previes al marxismu-lenisnismu, otres contemporánees y otres posteriores) como ye'l casu del anarcocomunismu con fundamentu en postures sociobioloxistes (Piotr Kropotkin, Aldous Huxley), el comunismu de conseyos de base marxista pero non leninista, el comunismu cristianu premodernu y modernu (Tomás Moro, los Shakers de Manchester, Gerrard Winstanley), el comunismu feudal que llamó l'atención del últimu Marx (los Mir tradicionales rusos, los islleños escoceses de St Kilda), variantes secularizaes del comunismu relixosu milenarista (Gabriel Bonnot de Mably, Morelly) y movimientos non revolucionarios como'l de les comunes hippies y los Kibbutz israelinos, ente otros.
Información xeneral
Hai una gran diversidá de formes de comunismu que se foron desendolcando, caún basáu nes ideés de los diferentes teóricos de la política, polo xeneral como adiciones o interpretaciones del marxismu, la filosofía coleutiva de Karl Marx. El marximu-leninismu ye la síntesis de les contribuciones al marxismu de Vladimir Lenin, por exemplu, de cómo un partíu revolucionariu debe ser organizáu, el trosquismu ye la conceición marxista de León Trotsky y el maoísmu ye la interpretación marxista que realizó Mao Tse Tung p'adaptase al contestu político-social de China nesi momentu.
La teoría comunista en xeneral, afirma que la única que puede resolver los problemes esistentes dientro del capitalismu ye que la clas obrera (refiriéndose al proletariáu) que ye'l principal productor de riqueza na sociedá y que ye esplotada pola clas capitalista (como se desplica en teoríes como la plusvalía) pa sustituyir a la burquesía como clas dominante y asina establecer una sociedá ensin divisiones de clas haza un socialismu llamáu como entamamientu p'algamar la fase final del comunismu.
El comunismu puru (etapa cimera dempués del socialismu) refiérese a una sociedá ensin clases na que les decisiones sobro qué producir y qué polítiques a siguir correspuenden a tolos miembros de manera igualitaria, pensando nos intereses de la mayoría de la sociedá coleutiva. Na práutica tolos miembros tienen igual pesu nel procesu de toma de decisiones, nos ámbetos tanto políticos y económicos. Nel Manifiestu Comunista, Marx tarabaza un plan de 10 puntos asesorando sobro la redistribución de la tierra y la producción pa escomenzar la transición al comunismu.
Nel usu modernu, el términu comunismu ye de cutio emplegáu pa referise a les polítiques d'estos gobiernos, nes sos economíes de planificación centralizada o na propiedá estatal de los medios de producción. Los más d'esos gobiernos basen la so ideoloxía nel marxismu-lenisnismu. Estos gobiernos nun se consideren "comunistes" sinón socialistes allegando que s'alcuentren nún estáu de transición. Delles, a esti sistema dáse-y el nome de socialismu d'Estáu. Munchos ideólogos comunistes argumenten qu'estos estaos nunca nun fixeron un intentu d'avanzar haza una sociedá comunista, mentes qu'otros afirmenq qu'inclusive nunca nun algamaron el socialismu.
Nos sieglos XX-XXI, la democracia llevó a que munchos gobiernos inspiraos nel comunismu foren escoyíos n'otres partes del mundu, como Bolivia y Venezuela. Anque'l comunismu ye una fuercia política influyente, anguaño yelo muncho menos de lo que lo yera en gran parte del mundu nel sieglu XX. Entá hai movimientos comunistes influyentes, venceyaos a movimientos socialistes en munches partes del mundu, especialmente nel sur d'Asia y Llatinoamérica. Dende la crisis económica de 2008 hebo un resurdimientu del interés na teoría comunista, sobremanera nes teoríes de Karl Marx.
Terminoloxía
Nel esquema del materialismu históricu, el comunismu ye la idea d'una sociedá llibre de la enayenación y de la división, onde la humanidá ye llibre de la opresión y la carura. Una sociedá comunista nun tendría dengún gobiernu, estáu o divisón de clas dala. Na teoría marxista, la dictadura del proletariáu ye'l sistema intermediu ente'l capitalismu y el comunismu, cuando'l gobiernu ta nel procesu de cambiar la propiedá privada a una propiedá coleutiva. Delles, na ciencia política, el términu "comunismu" ye emplegáu pa referise a estaos comunistes, una forma de gobiernu na cuala l'estáu funciona baxo un sistema unipartidista y declara la llealtá al marxismu-leninismu o semeyante.
Comunismu primitivu y comunismu cristianu
Karl Marx vio'l comunismu primitivu como l'estáu orixinal cazador-recolector de la especie humana del que ceo surdió'l comunismu. Pa Marx, namái dempués de que la humanidá foi quien a producir escedentes (y de que dellos miembros de la sociedá s'apropiaron d'éllos), desendolcose la propiedá privada y l'Estáu.
Comunismu igualitariu
Otru exemplu de ciertes doctrines comunistes nún marcu antiguu son les propuestes por Platón en La República; Sicasí, el gobiernu yera pragmáticamente lleváu por una aristocracia de filósofos.
Les tendencies igualitaries se desendolcaron en delles de les primeres herexíes cristianes, como tamién nes comuñes anabaptistes.
Socialismu utópicu
thumb|[[François Babeuf|François-Noël Gracchus Babeuf.]]
El comunismu como tradición política y ideolócica surde a partir del sieglu XVIII afaláu poles fuertes contradicciones sociales n'Europa. Pel gobiernu del Direutoriu (1795-1799) na Francia revolucionaria François-Noël Babeuf lleva a cabu la Conjuration des Égaux (Conspiración de los iguales), la primer aición revolucionaria llevada a cabu en nome d'una ideoloxía comunista. El babuvismu proponía l'abolición de la propiedá privada, la instauración de la propiedá comunitaria p'asegurar la única y vera igualdá, non sólo política, sinón tamién económica. El movimientu, ye nidio, foi xabazmente reprimíu, si bien el so pensamientu resistió'l pasu del tiempu y enxendró la mayoría de los comunismos posteriores.
Saint-Lager
Saint-Lager ye una comuña francesa del departamentu de Ródanu, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Saleen S7
El Saleen S7 ye un automóvil superdeportivu producíu artesanalmente pola marca d'Estaos Xuníos Saleen ente los años 2000 y 2009.
S7
El Saleen S7 tien motor central traseru llonxitudinal, caxa de cambeos manual de seis velocidad y propulsión trasera.
Primeramente, el S7 construyir con un motor de gasolina V8 atmosféricu de 7,0 llitros de cilindrada, cuatro válvules por cilindru y 575 CV de potencia máxima.
S7 Twin Turbo
left|thumb|200px|Saleen S7 Twin Turbo
En 2004, el modelu foi renombráu a "S7 Twin Turbo", yá que s'amestaron dos turbocompresores Saleen-Garrett (que consiste en dos compresores pequeños qu'empiecen a xenerar compresión a baxes revoluciones aumentando la respuesta del motor), que-y dexen algamar 750 CV. Llega a una velocidá máxima de 399 km/h, con una aceleración de 0 a 100 en 2,8 segundos.
S7-R
El S7-R ye una versión de competición, que participó nel Campeonatu GT de la FIA, l'American Le Mans Series y les 24 hores de Le Mans. El so motor atmosféricu, basáu nel del S7 orixinal, desenvuelve alredor de 600 CV de potencia máxima. El preciu d'esti superdeportivu yera d'aproximao $585.296 USD (435.203 €).
Ezequiel Ham
Ezequiel Ham ye un futbolista arxentín.
Teunoloxía nuclear
La teunoloxía nuclear ye la teunoloxía que ta rellacionada coles reacciones de nucleos atómicos de ciertos elementos. Les teunoloxíes nucleares más destacaes son: la enerxía nuclear, la medicina nuclear y les armes nucleares. Desenvolviéronse aplicaciones dende deteutores de fumu hasta reactores nucleares, y dende mires d'armes a bombes nucleares.
Descubrimientu
La vasta mayoría de los fenómenos naturales más comunes de la Tierra asoceden nel contestu de la gravedá y del electromagnetismu y non de les reacciones nucleares. Esto debe a que los nucleos de los átomos caltiénense separaos porque contienen cargues llétriques positives, y polo tanto se repelen ente sigo.
En 1896, Henri Becquerel taba investigando la fosforescencia en sales d'uraniu cuando él afayó un nuevu fenómenu al que denominó radioactividá. Él, Pierre Curie y Marie Curie empezaron a investigar el fenómenu. Nel procesu, ellos aisllaron l'elementu radio, que ye altamente radiactivu. Ellos afayaron que los materiales radiactivos producen intensos y caltriantes rayos de trés distintes clases, a los cualos denominaron alfa, beta y gamma poles trés primeres lletres del alfabetu griegu. Dalgunos d'estos podíen pasar al traviés de la materia ordinario y toos ellos podíen ser dañibles pa la salú en grandes cantidaes. Tolos primeros investigadores recibieron quemadures por radiación, paecíes a les causaes por quemadures solares y nun s'esmolecíen enforma al respeutu.
El nuevu fenómenu de la radioactividá foi tomáu polos fabricantes de medicines falses (como antes habíenlo fechu tamién cola lletricidá y el magnetismu) y creáronse una gran cantidá de medicines falses y tratamientos qu'usaben la radioactividá.
Gradualmente, diéronse cunta que la radiación producida pola escayencia radiactivu yera radiación per ionización y qu'inclusive cantidaes demasiáu pequeñes pa causar quemadures teníen severa peligrosidá al llargu plazu. Munchos de los científicos que trabayaron con radioactividá morrieron de cáncer como un resultáu de la so esposición a esta. Los primeros tratamientos y medicines qu'usaben radioactividá sumieron pero otres aplicaciones de los materiales radiactivos persistieron, tales como l'usu de sales de radiu pa producir diales autoiluminados en relós y otros preseos.
A la midida que l'átomu entendíase meyor, la naturaleza de la radioactividá conocióse más claramente. Dellos grandes nucleos atómicos yeren inestables y polo tanto tamién el so tasa d'escayencia (lliberación de materia o enerxía) a intervalos aleatorios. Los trés formes de radiación que Becquerel y los Curies afayaron entender de meyor manera. La desintegración o decaimiento Alfa ye cuando un nucleu llibera una partícula alfa, que ye cuando dos protones y dos neutrones, equivalente a un nucleu d'heliu. La desintegración Beta ye la lliberación d'una partícula beta, un electrón d'alta enerxía. La desintegración Gamma llibera rayu gamma, qu'a diferencia de les radiaciones alfa y beta nun ye materia sinón que ye radiación electromagnético de bien alta frecuencia, y polo tanto enerxía. Esti tipu de radiación ye la más peligrosa y ye la más malo de bloquiar. Estos trés tipos de radiación asoceden naturalmente en Llista d'elementos per estabilidá de los isótopos dalgunos elementos específicos.
Llegóse a la conclusión que la fonte orixinal de la mayor parte de la enerxía d'orixe terrestre ye nuclear, yá sía al traviés de la radiación del Sol que ye causada por reacciones termonucleares estelares o pola escayencia radiactivu del uraniu dientro de la Tierra, la principal fonte de la enerxía xeotérmica.
Fisión
Na radiación nuclear natural, los subproductos son bien pequeños cuando se comparen a los nucleos de los cualos aníciense. La fisión nuclear ye'l procesu d'estremar un nucleu en dos partes aproximao similares, procesu que llibera enerxía y neutrones. Si estos neutrones son prindaos por otru nucleu inestable, estos tamién pueden fisionarse, lo que puede llevar a una reacción en cadena. La cantidá permediu de neutrones lliberaos por nucleu qu'inflúin na fisión d'otru nucleu llámase k. Los valores de k más grandes que 1 significa que la reacción de fisión ta lliberando más neutrones de los qu'absuerbe, y polo tanto llámase-y como una reacción en cadena auto sostenible. Una masa de material fisible lo suficientemente grande (y nuna configuración fayadiza) pa inducir una reacción en cadena auto sostenible ye llamada una masa crítico.
Cuando un neutrón ye prindáu por un nucleu fayadizu, la fisión puede asoceder de momentu, o'l nucleu puede persistir nun estáu inestable por un curtiu tiempu. Si esisten les abondes escayencies inmediates para soporta la cadena en reacción, dizse sobre esa masa que ye darréu crítica, y la enerxía lliberada va crecer rápida y incontrolablemente, lo que usualmente lleva a una esplosión.
Cuando s'afayó de primeres de la Segunda Guerra Mundial, esta idea llevó a dellos países a empezar programes qu'investigaren la posibilidá de construyir una bomba atómica — una arma qu'utilizara les reacciones de fisión pa xenerar lloñe muncho más enerxía de lo que yera posible llograr con esplosivos químicos. El Proyeutu Manhattan, lleváu a cabu por Estaos Xuníos cola ayuda del Reinu Xuníu y de Canadá, desenvolvió delles armes de fisión que fueron usaes contra Xapón en 1945. Mientres el proyeutu, tamién se desenvolvieron los primeres reactores de fisión, anque ellos fueron usaos principalmente pa la fabricación d'armes y non pa xenerar lletricidá.
Sicasí, si la masa ye crítica namái cuando los neutrones retrasaos tán incluyíos, la reacción puede ser controlada, por casu por aciu la introducción o remoción de materiales qu'absuerben los neutrones. Esto ye lo que dexa que puedan construyise reactores nucleares. Los neutrones rápidos nun son prindaes fácilmente pol nucleu, asina la so velocidá tien de ser menguada (neutrones lentos), xeneralmente por aciu el choque col nucleu d'un moderador de neutrones, primero que puedan ser prindaos con mayor facilidá. Anguaño, esti tipu de fisión ye comúnmente usada pa xenerar lletricidá.
Fusión
Si los nucleos son forzaos a topetar, ellos pueden producir lo que se conoz como fusión nuclear. Esti procesu puede lliberar o absorber enerxía. Cuando'l nucleu resultante ye más llixeru que'l del fierro, de normal llibérase enerxía; cuando'l nucleu ye más pesáu que'l del fierro, xeneralmente absuérbese enerxía. Esti procesu de fusión asocede nes estrelles, que deriven la so enerxía del hidróxenu y del heliu. Ellos formen, al traviés de la nucleosíntesis estelar, elementos llixeros (litiu a calciu) según dalgunos de los elementos más pesaos (más allá del fierro y el níquel, al traviés del procesu-S). Los restantes elementos pesaos, del níquel al uraniu y más allá, ye por cuenta de la nucleosíntesis de supernoves, el procesu-R.
De xacíu, estos procesos naturales d'astrofísica nun son exemplos de la "teunoloxía" nuclear. Por cuenta de la bien fuerte repulsión de los nucleos, la fusión ye malo de llograr d'una forma controlada. La bomba d'hidróxenu llogra'l so enorme poder destructivu de la fusión, pero la so enerxía nun puede ser controlada. La fusión controlada ye llograda en aceleradores de partícules; ye d'esta forma como se producen munchos elementos sintéticos. Un fusor tamién puede producir fusión controlada y ye una útil fonte de neutrones. Sicasí, dambos dispositivos funcionen con una perda neta d'enerxía. Una fonte d'enerxía de fusión controlable, vidable probó ser elusiva, a pesar del ocasional engañu de la fusión fría. Les dificultaes téunicu y teóricu estorbaron el desenvolvimientu de teunoloxía de fusión d'usu civil que funcione, anque la investigación sigue anguaño en munches partes nel mundu.
Primeramente la fusión nuclear foi investigada namái teóricamente mientres la Segunda Guerra Mundial, cuando los científicos del Proyeutu Manhattan (lideraos por Edward Teller) investigar como un métodu pa construyir una bomba. El proyeutu foi intennsificado dempués de concluyir que se riquir d'una reacción de fisión pa españala. Recién nel añu 1952 la primer bomba d'hidróxenu pudo ser españada, llamada asina por cuenta de qu'usa les reacciones ente'l deuteriu y el tritiu. les reacciones de fusión son muncho más enerxétiques por unidá de masa de combustible nuclear que les reacciones de fisión, pero empezar una reacción en cadena de fusión ye muncho más difícil.
Armes nucleares
Una arma nuclear ye un dispositivu esplosivu que deriva la so fuercia destructivo de les reacciones nucleares, yá sía por fisión o una combinación de fisión y fusión. Dambos tipos de reacciones lliberen enormes cantidaes d'enerxía a partir de relativamente pequeñes cantidaes de materia. Inclusive dispositivos nucleares pequeños pueden afarar a una ciudá pola onda de choque, fueu y radiación. Les armes nucleares son consideraes como armes de destrucción masiva y el so usu y control fueron un aspeutu principal de la política internacional dende'l so debú.
El diseñu d'armes nucleares ye más complicáu de lo que paez ser. Una arma d'esti tipu tien de contener una o más mases fisibles subcríticas lo suficientemente estables pa ser esplegaes, pa depués inducir o crear una masa crítico pa poder españala. Tamién ye bien difícil asegurar que la reacción en cadena peracaba una fracción significativa del combustible primero que'l dispositivu vuele en cachos. El llogru d'un combustible nuclear tamién ye más difícil de lo que paez ser, una y bones nenguna sustancia d'escurrimientu natural ye lo suficientemente inestable por que esti procesu asoceda.
Un isótopu d'uraniu, l'uraniu-235, asocede naturalmente y ye lo suficientemente inestable, pero siempres s'atopa entemecíu col isótopu más estable uraniu-238. Esti postreru compón más del 99% del pesu del uraniu natural. De siguío métodos de separación d'isótopos basaos nel pesu de trés neutrones tienen de realizase para arriquecer (aisllar) l'uraniu-235.
De forma alternativa, el plutoniu tien un isotopo que ye lo suficientemente inestable pa ser aplicable. El plutoniu nun asocede naturalmente, asina que ten de ser fabricáu nun reactor nuclear.
Eventualmente, el Proyeutu Manhattan fabricó armes nucleares basaes en cada unu d'estos elementos. Ellos españaron la primer arma nuclear nuna prueba denomada "Trinity", cerca d'Alamogordo, Nuevu Méxicu, el 16 de xunetu de 1945. La prueba foi realizada p'asegurase que'l método d'implosión funcionaría pa españar una bomba atómica. Una bomba d'uraniu, la Little Boy (en castellán: Neñín), foi llanzada sobre la ciudá xaponesa de Hiroshima el 6 d'agostu de 1945, siguida tres díes más tarde por una basada en plutoniu denomada Fat Man (en castellán: Gordu) llanzada sobre Nagasaki. Como resultáu de la devastación y muertes ensin precedente provocaos por una sola bomba, el gobiernu xaponés rindióse, terminando cola Segunda Guerra Mundial.
Dende estos bombardeos nenguna arma nuclear foi esplegada ofensivamente. Sicasí, elles provocaron qu'una carrera d'armes desenvolver pa crear bombes cada vez más destructives como una forma de disuasión nuclear. Apenes cuatro años más tarde, el 29 d'agostu de 1949, la Xunión Soviética españó la so primer arma de fisión. El Reinu Xuníu siguir el 2 d'ochobre de 1952, Francia el 13 de febreru de 1960 y China el 16 d'ochobre de 1964. Estos cinco países ye-y dexáu tener armes nucleares sol Tratáu de Non Proliferación Nuclear. Namái cuatro estaos soberanos reconocíos nun son parte del tratáu: India, Israel, Paquistán y Corea del Norte. India, Paquistán y Corea del Norte probaron abiertamente y declararon que tienen armes nucleares. Israel caltuvo una política d'ambigüedá respectu al so propiu programa d'armes nucleares. Corea del Norte aportó al tratáu, violar y retiróse nel añu 2003.
A diferencia de les armes convencionales, -y intensa lluz, calor y fuercia esplosivo nun son los únicos componentes mortales d'una arma nuclear. Aproximao la metá de les muertes d'Hiroshima y Nagasaki fueron causaes ente dos a cinco años más tarde por cuenta de la esposición a la radiación. Un arma radiolóxica ye un tipu d'arma nuclear diseñada pa esvalixar material nuclear peligrosu en territoriu enemigu. Tal arma nun tendría la capacidá esplosiva d'una bomba de fisión o de fusión, pero podría matar munches persones y contaminar una gran área. Una arma radiolóxica nunca foi esplegada. Mientres ye considerada ensin utilidá dende'l puntu de vista militar convencional, una arma d'esti tipu puede ser usada con fines de terrorismu nuclear.
Lleváronse a cabu sobre 2.000 pruebes nucleares dende 1945. En 1963, tolos estaos nucleares y munchos non nucleares roblaron el Tratáu de prohibición parcial d'ensayos nucleares, obligándose a acutase de realizar pruebes d'armes nucleares na atmósfera, so l'agua o nel espaciu esterior. El tratáu dexa la realización de pruebes nucleares soterrañes. Francia siguió con pruebes atmosfériques hasta 1974, mientres China siguió hasta 1980. La última prueba nuclear realizada per Estaos Xuníos foi en 1992, la Xunión Soviética facer en 1990, el Reinu Xuníu en 1991, tanto Francia como China siguieron les pruebes hasta 1996. Dempués de roblar el Tratáu de Prohibición Completa de los Ensayos Nucleares en 1996 (que al añu 2011 nun entró en fuercia), toos estos estaos obligar a terminar con toles pruebes nucleares. Los estaos non signatarios d'Armes de destrucción masiva na India India y Paquistán fixeron les sos últimes pruebes nel añu 1988.
Les armes nucleares son les armes conocíes más destructives - l'arquetipu de les armes de destrucción masiva. Al traviés de la Guerra Fría, les potencies opuestes teníen enormes arsenales nucleares, suficiente pa matar centenares de millones de persones. Xeneraciones de persones crecieron so la solombra de la devastación nuclear, ejemplificado en películes tales como Dr. Strangelove y The Atomic Cafe.
Sicasí, la lliberación de les enormes cantidaes d'enerxía implicaes na detonación d'una arma nuclear tamién suxurió la posibilidá d'una nueva fonte d'enerxía.
Enerxía nuclear
La enerxía nuclear ye un tipu de teunoloxía que tien que ver col usu controláu de la fisión nuclear pa lliberar enerxía pal so usu pacíficu, y qu'inclúin propulsión, calor y xeneración d'lletricidá. La enerxía nuclear ye producida por una reacción en cadena controlada que crea calor como subproductu la que ye usada pa ferver agua, producir vapor y propulsar una turbina de vapor. La turbina ye usada pa xenerar lletricidá y/o realizar trabayu mecánicu.
Nel añu 2004 la enerxía nuclear apurre aproximao'l 15,7% de la lletricidá mundial y ye usada pa propulsar portaviones, ruempexelos y submarinos (hasta'l momentu'l costo y la medrana en dellos puertos previeno l'usu de la enerxía nuclear en buques de tresporte). Toles plantes d'enerxía nuclear usen la fisión. A pesar d'años d'esfuercios y l'ocasional engañu (por casu, la fusión fría), nenguna reacción de fusión fecha pol home produció más enerxía que la usada na so realización, lo que significa qu'entá nun ye una fonte vidable pa la xeneración d'lletricidá.
Aplicaciones médiques
Les aplicaciones médiques de la teunoloxía nuclear tán estremaes en diagnósticos y tratamientos por radiación.
Aplicaciones industriales
Esploración petrolera y de gas- El rexistru de pozos nuclear ye usáu p'ayudar a predicir la viabilidá comercial de pozos nuevos o esistentes. La teunoloxía implica l'usu d'una fonte de rayu gamma o de neutrones y un deteutor de radiación que son baxaos nel furacu de perforación pa determinar les propiedaes de la roca que la arrodia, tales como porosidá y litografía.
Aplicaciones comerciales
Un deteutor de fumu por ionización inclúi una perpequeña masa d'americio-241 radiactivu, que ye una fonte de radiación alfa. El tritiu ye usáu con fósforu en mires d'armes p'aumentar la so precisión en condiciones de poca visibilidá. Los lletreros de salida autoiluminados usen la mesma teunoloxía.
Procesamientu de comida y agricultura
La irradiación de la comida ye'l procesu pol cual la comida esponer a radiación ionizante col propósitu de destruyir microorganismos, bacteries, virus o inseutos que podríen tar presente na comida. Les fontes de radiación usaes inclúin radioisótopos productores de rayu gamma, xeneradores de rayos-X y aceleradores de neutrones. Otres aplicaciones inclúin la inhibición de biltos, el retrasu de la maduración, la medría de la producción de zusmiu y el meyoramientu de la rehidratación. La irradiación ye un términu más xeneral onde la esposición apostada de materiales a la radiación pa llograr una meta téunica (nesti contestu presumir 'radiación per ionización'). Como tal tamién ye usada n'artículu non alimenticios, tales como presea médica, plásticos, tubos pa gasoductos, mangóns para calefacción de pisos, materiales para embalaxe de comida, repuestos para automóviles, alambres y cables (aislamientu llétricu), neumáticos, ya inclusive piedres precioses. Comparada a la cantidá de comida irradiada, el volume d'aplicaciones cotidianes ye enorme pero ye daqué que nun ye notáu de normal poles persones.
El xenuinu efeutu de procesar la comida por radiación ionizante rellacionar col dañu al ADN, la información xenética básica pa la vida. Los microorganismos nun pueden abondar y siguir les sos actividaes. El podrén causáu polos microorganismos cesa. Los inseutos nun sobreviven o son incapaces de reproducise. Les plantes nun pueden siguir el so ciclu natural de maduración o avieyamientu. Toos estos efeutos son beneficiosos pal consumidor y la industria alimentaria.
La cantidá d'enerxía impartida pa llograr una irradiación de comida efeutiva ye baxa cuando se compara a la necesaria pa cocinar y llograr el mesmu efeutu, inclusive a una dosis típica de 10 kGy la mayor parte de la comida, que ye (con respectu al propósitu de calentamientu) equivalente a l'agua, caleceríase namái n'aproximao 2,5 °C (4,5 °F).
Lo especial del procesamientu de la comida por radiación ionizante ye'l fechu, de que la densidá de la enerxía por transición atómica ye bien alta, puede romper les molécules ya inducir ionización (d'ende'l nome) lo que nun puede ser llográu solo calecer. Esta ye la razón de los nuevos efeutos beneficiosos, sicasí coles mesmes surden nueves esmoliciones. El tratamientu de comida sólida por radiación ionizante puede producir un efeutu similar a la pasteurización por calor nos líquidos, tales como la lleche. Sicasí, l'usu del términu, pasteurización fría, pa describir les comíes irradiaes ye controversial, por cuenta de que la pasteurización y la irradiación son dos procesos fundamentalmente distintes, anque busquen resultancies finales similares.
La irradiación de comida ye anguaño dexada en más de 40 países y los volumes trataos entepasen añalmente les 500.000 tonelaes a nivel mundial.
La irradiación de comida esencialmente ye una teunoloxía non nuclear, basar na radiación d'ionización que puede ser xenerada por aceleradores de neutrones, pero que tamién puede usar rayu gamma productu de la escayencia nuclear. Esiste una industria mundial pal procesamientu por radiación ionizante, la mayoría tantu por cantidá como por potencia de procesu facer por aceleradores. La irradiación de comida ye solo una aplicación nichu cuando se compara a los insumos médicos, materiales plásticos, materies primes, piedres precioses, cables y alambres, etc.
Accidentes
Los accidentes nucleares, por cuenta de les poderoses fuercies arreyaes, son de cutiu bien peligrosos. Históricamente, los primeros incidentes tuvieron que ver con esposiciones fatales a la radiación. Marie Curie morrió d'anemia aplásica como resultáu de los altos niveles d'esposición que sufrió mientres les sos investigaciones. Otros dos científicos, un estauxunidense y un canadiense, Harry Daghlian y Louis Slotin, morrieron por mala manipulación de la mesma masa de plutoniu.
Los accidentes nucleares y radiolóxicos civiles de normal tienen que ver con plantes d'enerxía nuclear. Les causes más comunes son fugues qu'esponen a los trabayadores a material peligroso. Un derretimiento nuclear referir a un accidente más seriu qu'implica la lliberación de material nuclear al ambiente qu'arrodia a la planta. Los accidentes d'esti tipu más significativos asocedieron en Three Mile Island, Pennsylvania y en Chernobyl n'Ucraína. El terremotu y tsunami del 11 de marzu de 2011 causó serios daños a tres reactores nucleares y a una piscina de depósitu de combustible gastáu na planta d'enerxía nuclear de Fukushima Daiichi en Xapón. Los reactores militares qu'esperimentaron accidentes similares fueron Windscale nel Reinu Xuníu y el SL-1 n'Estaos Xuníos.
Los accidentes militares usualmente tienen que ver cola perda o detonación inesperada d'armes nucleares. La prueba Castle Bravo en 1954 produció un mayor rendimientu de lo esperao, esta prueba contaminó les islles cercanes, un buque pesqueru xaponés (con un muertu) y surdieron esmoliciones de peces contaminaos en Xapón. Ente la década de los 50 y de los 70, delles bombes nucleares fueron perdíes dende submarinos y aviones, dalgunes de les cualos nunca reponer. Los últimos venti años vieron una marcada declinación d'accidentes asemeyaos.
NGC 363
NGC 363 ye una galaxa lenticular de la constelación de Cetus.
Afayóse'l 1886 pol astrónomu Frank Leavenworth.
Saint-Laurent-de-Chamousset
Saint-Laurent-de-Chamousset ye una comuña francesa del departamentu de Ródanu, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Mesomys hispidus
Mesomys hispidus ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
Distribución xeográfica
Alcuéntrase en Bolivia, Brasil, Colombia, Ecuador, Guayana Francesa, Guayana, Perú, Surinam y Venezuela.
Mesomys occultus
Mesomys occultus ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
Distribución xeográfica
Alcuéntrase en Brasil.
Denise van Druten
Denise van Druten ye una botánica, y taxónoma sudafricana,  especialista nos xéneros Siphonochilus (familia Zingiberaceae), y Aloe (Aloaceae).
Takumi Fujitani
Takumi Fujitani (藤谷 匠, ) ye un futbolista xaponés.
Hafniu
El hafniu ye un elementu químicu de númberu atómicu 72 que s'atopa nel grupu 4 de la tabla periódica de los elementos y simbolízase como Hf.
Ye un metal de transición, brillante, gris-plateado, químicamente bien paecíu al circoniu, atopándose nos mesmos minerales y compuestos, y siendo difícil dixebralos. Usar n'aleaciones con wolframiu en filamentos y n'electrodos. Tamién s'utiliza como material de barres de control de reactores nucleares por cuenta de la so capacidá d'absorción de neutrones. Apocayá, convirtióse nel material utilizáu pa fabricar los transistores de los procesadores de la conocida marca Intel.
Principales propiedaes
Ye un metal dúctil, brillante, plateado y resistente al escomiu; químicamente bien similar al circoniu. Estos dos elementos tienen el mesmu númberu d'electrones nes sos capes esteriores y los sos radios iónicos son bien similares por cuenta de la contraición de los lantánidos. Por eso son bien difíciles de dixebrar (los procesos xeolóxicos nun los dixebraron y na naturaleza atópense xuntos) y nun hai otros elementos químicos que se paezan más ente sigo. Les úniques aplicaciones pa les cualos ye necesariu dixebralos ye naquelles nes que s'utilicen poles sos propiedaes d'absorción de neutrones, en reactores nucleares.
El hafniu ye resistente a les bases concentraes, pero los halóxenos pueden reaccionar con él pa formar tetrahaluros de hafniu (HfX4). A temperatures altes puede reaccionar con osíxenu, nitróxenu, carbonu, boru, azufre y siliciu.
Aplicaciones
El hafniu utilizar pa fabricar barres de control emplegaes en reactores nucleares, como les que pueden atopase en submarinos nucleares, por cuenta de que la seición de captura de neutrones del hafniu ye unes 600 vegaes la del circoniu, colo cual tien una alta capacidá d'absorción de neutrones, y amás tien unes propiedaes mecániques bien bones, según una alta resistencia al escomiu. Otres aplicaciones:
Historia
Dixebrar del circoniu por aciu recristalizaciones socesives por Jantzen y von Hevesey. El hafniu metálicu preparar por primer vegada por Anton Eduard van Arkel y Jan Hendrik de Boer pasando tetrayoduro de hafniu (HfI4) por un filamentu caliente de wolframiu.
Llogru
Atópase siempres xunto al circoniu nos sos mesmos compuestos, pero nun s'atopa como elementu llibre na naturaleza. Ta presente, como amiestos, nos minerales de circoniu, como'l circón (ZrSiO4) y otres variedaes d'ésti (como l'alvita), conteniendo ente un 1 y un 5% de hafniu.
Por cuenta de la química casi idéntica que presenten el circoniu y el hafniu, ye bien difícil dixebralos. Aproximao la metá de tol hafniu metálicu producíu llógrase como subproductu de la purificación del circoniu. Esto fai amenorgando'l tetracloruru de hafniu (HfCl4) con magnesiu o sodiu nel procesu de Kroll.
Precuros
Ye necesariu tener cuidu al trabayar el hafniu pos cuando s'estrema en partícules pequeñes ye pirofóricu y puede amburar bonalmente en contautu col aire. Los compuestos que contienen esti metal raramente tán en contautu cola mayor parte de les persones y el metal puro nun ye especialmente tóxicu, pero tolos sos compuestos tendríen de remanase como si fueren tóxicos (anque les primeres evidencies nun paecen indicar un riesgu bien alto).
Saint-Laurent-d'Agny
Saint-Laurent-d'Agny ye una comuña francesa del departamentu de Ródanu, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Hippeophyllum scortechinii
Hippeophyllum scortechinii ye una especie d'orquídea. Ye orixinaria d'Asia.
Descripción
Ye una orquídea de tamañu medianu, que crez con vezu d'epífita con un tueru curtiu que lleva 4 a 6 fueyes, estruyíes lateralmente, lliniales, agudes, asitiaes nun ángulu agudu, les fueyes baxes pequeñes y les cimeres más grandes. Floria nuna inflorescencia terminal, colgante de 50 cm de llongura cubierta densamente de munches flores con bráctees llanceolaes y agudes y con flores non retorcigañaes.
Distribucción y hábitat
Alcuéntrase en Malasia, Borneo, Java, Sulawesi? y Sumatra, nes tierres baxes y montes riberanos nos tueros de los árboles con mofu n'elevaciones d'alredor de 50 metros.
Propiedaes
En Java los frutos d'esta especie xunto coles frutes (non necesariamente toes xuntes) de Plocoglottis javanica, Bulbophyllum vaginatum; y Dendrobium crumenatum fiérvense y el zusmiu aplicar nos oyíos pa sanar el dolor de los mesmos.
Taxonomía
Hippeophyllum scortechinii describióse por (Hook.f.) Schltr. y espublizóse en Die Flora der Deutschen Schutzgebiete in der Südsee 107. 1905.
Hippeophyllum: nome xenéricu
scortechinii: epítetu dau n'honor del botánicu Benedetto Scortechini.
Hugo Banzer Suárez
Hugo Bánzer Suárez foi un militar y políticu bolivianu, presidente de la República en 2 periodos: 1971-1978, por aciu golpe d'estáu, y 1997-2001, por aciu eleiciones.
Oríxenes
Hugo Banzer nació'l 10 de mayu de 1926 nel pueblu de Concepción na provincia d'Ñuflo de Chávez del departamentu de Santa Cruz.
Foi fíu de César Banzer y Luisa Suárez, yera nietu del inmigrante alemán de Osnabrück Georg Banzer. En 1944, a los 17 años d'edá entró al Colexu Militar del Exércitu, egresando como subteniente l'añu 1947. Recibió formación en distintos países, como Estaos Xuníos, y na Escuela de les Amériques en Panamá, institución por onde tamién pasaron policías y militares de too Suramérica y América Central, incluyendo a dalgunos d'especial relevancia poles sos delitos de lesa humanidá como Manuel Contreras, Manuel Antonio Noriega, Leopoldo Fortunato Galtieri o Roberto Eduardo Viola.
Primer gobiernu (1971-1978)
Mientres el gobiernu militar del xeneral René Barrientos, ocupó'l cargu de ministru d'Educación.
Dempués d'un primer intentu fallíu de golpe d'Estáu qu'encabezó contra'l gobiernu progresista del presidente de facto Xeneral Juan José Torres y que lo llevó a tar deteníu por un curtiu tiempu, asumió'l cargu de presidente en 1971 ya instauró una ferrial dictadura, primeramente n'alianza con dos partíos históricamente engarraos (MNR y FSB) y xunto a un gran sector del Altu Mandu militar. Depués d'un curtiu tiempu, ilegalizó a los partíos políticos, incluyíos los sos aliaos. Sicasí, cuntó col sofitu direutu d'Estaos Xuníos pol so declaráu anticomunismu. Foi un dictador por siete años, dexando incontables denuncies d'atentaos contra los Derechos Humanos. Contraxo una de les deldes esternes más grandes que tuviera Bolivia y el so gobiernu perpetó los actos de corrupción bien sonaos.
Foi derrocáu'l 21 de xunetu de 1978, depués d'una llarga fuelga de fame de muyeres que dirixíen y participaben n'organizaciones sociales, que lo primieron a llamar a eleiciones. Al comprobase la victoria fraudulenta del so candidatu, el militar Juan Pereda Asbún, Ministru del Interior mientres gran parte del so gobiernu, este dio un golpe d'estáu que lu obligó a exiliase.
Derrocáu, pero ensin abandonar la política El Congresu Nacional de Bolivia intentó enxuiciar a Banzer por crímenes de lesa humanidá, mientres la so dictadura; pero'l xuiciu de responsabilidaes nun llegó a producise. Unu de los principales impulsores del xuiciu, Marcelo Quiroga Santa Cruz morrió asesináu mientres el golpe d'estáu de Luis García Meza en 1980, quien depués sí fuera xulgáu y condergáu a prisión. Ésti, yá en prisión, declaró que quien asesinaron a Quiroga Santa Cruz yeren paramilitares que recibieron órdenes de Banzer.
En 1979 Hugo Banzer Suárez fundó'l so propiu partíu de derecha, Aición Democrática Nacionalista-ADN, onde Alfredo Arce Carpio fungió como sofitu. Con esti partíu participó nes subsecuentes eleiciones nacionales en 1979 y 1980: el 29 de xunu de 1980 salió terceru, bien lloñe de los dos primeros que puxaron nel Congresu pola Presidencia, Hernán Siles Zuazo, quien sería electu Presidente y Víctor Paz Estenssoro. Nes eleiciones xenerales del 14 de xunetu de 1985, depués del fracasu de la izquierdista Unidá Democrática y Popular (UDP) de Siles Zuazo, ganó la votación por bien poco marxe al Movimientu Nacionalista Revolucionariu de Víctor Paz Estenssoro, quien resultó electu nel Congresu colos votos del centru izquierdista MIR, lideráu por Jaime Paz Zamora. Una vegada na Presidencia, Paz Estenssoro vio que tenía qu'apautar con Banzer si quería tener marxe de maniobra p'aplicar les sos midíes de shock pa frenar la inflación. Nel llamáu Pactu pola Democracia, el partíu de Banzer asumió'l control de los dos cámares del Congresu a cambéu del sofitu congresal d'esti partíu a les midíes del executivu.
Nes eleiciones de 1989 llogró la segunda mayor votación y alióse col Movimientu d'Izquierda Revolucionaria (MIR) pa ser parte del Gobiernu, esta vegada dando los sos votos pol tercer candidatu más votáu, Jaime Paz Zamora, partíu fundáu en 1971 precisamente pa combatir a la dictadura banzerista.
Segundu gobiernu (1997-2001)
En 1993 volvió presentase a unes eleiciones presidenciales, esta vegada como candidatu del Alcuerdu Patrióticu, alianza del so partíu col MIR de Paz Zamora, llogrando'l segundu llugar detrás de Gonzalo Sánchez de Lozada, candidatu del MNR, quien resultó electu nel Congresu.
Tres el gobiernu de Gonzalo Sánchez de Lozada (1993-1997), Banzer presentós'una vegada más a les eleiciones, ganándoles y algamando asina en 1997 la presidencia pela vía constitucional. Nel so segundu periodu como presidente, Hugo Banzer trató d'igualase del so antecesor y dio continuidá a delles polítiques.
El so principal midida de gobiernu foi la erradicación de los plantíos de fueya de coca sobrantes con sofitu del Gobiernu d'EE.XX., lo que causó grandes movilizaciones, bloqueos de rutes, marches, onde l'entós diputáu Evo Morales lideraba los sindicatos de productores de fueya de coca.
El 8 d'abril de 2000 decretó'l estáu de sitiu, coles mires de detener la folada de protestes sociales contra la privatización de los servicios d'agua potable y alcantarelláu de la ciudá de Cochabamba na llamada Guerra de l'Agua, que depués se vio reforzada por protestes nel altiplanu lideraes pol dirixente indíxena Felipe Quispe, el Mallku. Mientres el so mandatu, fíxose públicu que sufría de cáncer lo qu'obligó a Banzer a dimitir a la presidencia de la República por motivos de salú en 2001, dexando'l cargu al so vicepresidente Jorge "Tuto" Quiroga.
Pocos meses dempués d'arrenunciar a la presidencia de Bolivia, Hugo Banzer morrió'l domingu na ciudá de Santa Cruz de la Sierra a los 75 años d'edá.
Saint-Laurent-de-Mure
Saint-Laurent-de-Mure ye una comuña francesa del departamentu de Ródanu, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Phlegopsis erythroptera
Phlegopsis erythroptera tamién formigueru alirrojo, formigueru pavu, formigueru ojipelado o carirrosa alirrojiza ye una especie d'ave de la familia Thamnophilidae, que s'atopa en Bolivia, Brasil, Colombia, Ecuador, Perú y Venezuela.
Hábitat
Vive na tierra firme del monte húmedu de l'Amazonia, per debaxo de los 750 m d'altitú.
Descripción
Mide 18,5 cm de llargor. El machu presenta una amplia área ocular de piel desnudo de color coloráu brillante; tien la mayoría'l plumaxe negru, con franxes blanques delgaes nel envés, la grupa y les coberteres alares. El plumaxe de la fema ye castañu ablondu, coles ales y la cola corites y bandes color ante nes nales; la so área ocular colorada ye pequeña.
Alimentación
Aliméntase d'inseutos. Sigue a les formigues guerreres p'atrapar les preses que fuxen d'elles.