cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Suillus salmonicolor
Ecoloxía, hábitat y distribución
La especie habita nuna asociación de micorrices con delles especies de Pinus. Esta rellación ye mutualista, una y bones los micelios soterraños del fungos crean una funda proteutora alredor de les raicillas del árbol y una rede de hifas (rede de Hartig) qu'enfusa ente les célules epidérmiques y corticales del árbol. Esta asociación ayuda a la planta a absorber agua y nutrientes minerales; a cambéu, el fungu recibe un suministru d'hidratos de carbonu producíos na fotosíntesis de la planta. Informóse que los pinos de dos, trés y cinco acícules acomuñóse con ''S. salmonicolor''. N'América del Norte atopóse cada vez más en P. banksiana, P. palustris, P. resinosa, P. rigida, P. strobus y P. taeda. Na península de Kamchatka (nel Estremu Oriente rusu) foi atopó n'asociación con P. pumila, nes Filipines con P. kesiya, y nel sur de la India con P. patula. El llende norte de la so distribución xeográfica n'América del Norte estender hasta l'este de Quebec (Canadá), y el llende sur hasta Nuevo León y cerca del pueblu de Nabogame, nel conceyu de Temósachi (Chihuahua).
Recoyóse nel Caribe (especialmente na República Dominicana), Xapón, Taiwán, y en Mpumalanga (Sudáfrica). Por cuenta de que nun hai especies natives de pinos en Sudáfrica, el fungu supón una especie exótica que s'introdució nos plantíos de pinu. Tamién s'introdució n'Australia, onde se conoz una sola coleición llograda nuna de los plantíos de pinu machu (Pinus caribaea) en Queensland; amás, el fungu atopóse creciendo so un pinu machu en Belice. Puede atopase en Ḥawai creciendo so un pinu ellioti (P. elliotii), incluyendo'l verde alredor d'árboles utilizaos para paisaxismu. S. salmonicolor ye una de delles especies ectomicorrícicas que viaxaron « miles de quilómetros dende un continente hasta Ḥawai nos raigaños y el suelu de los plantones introducíos».
Precursores del cine
El llogru d'imáxenes basar nel principiu de la cámara escura desenvuelta nel sieglu XVI en rellación cola perspeutiva renacentista. Per otru llau, los sistemes de proyeición d'imáxenes basar na llinterna máxica cola que Athanasius Kirscher proyeutaba imáxenes tresparentes fixes. En 1798 Etiènne Robertson usar pa proyeutar los sos fantasmagorías y en dómina victoriana convertir en xuguete de neños. thumb|250px|Praxinoscopio-teatru, de [[Émile Reynaud, 1879.]] Amás de la evolución d'estos esperimentos, inventáronse mecanismos p'asemeyar el movimientu de la realidá. Los aparatos fueron:
A pesar de l'apaición de toos estos inventos, siguía pendiente'l problema d'afitar les imáxenes llograes. Esto nun se llogró hasta 1827 con Nicéphore Niépce que llogró captar una imaxe fotografiada sobre una plancha de cinc trescalada con alquitrán, que, al esponelo a la lluz endurecía y les partes restantes esaniciar con aceite de lavanda y petroleu. Nes décades de 1870 y 1880 los procedimientos fotográficos van perfeccionándose dexando sacar semeyes en menos tiempu y en soportes más flexibles.
L'analís fotográficu del movimientu desenvolvióse asina: En 1872 Eadweard Muybridge descompunxo'l movimientu d'un caballu a galopie por aciu 24 cámares alliniaes. En 1874 Jules Jansson rexistró'l movimientu de los planetes col so revólver fotográficu y en 1882 Etiènne Jules Marey estudió'l vuelu de les aves cola so fusil fotográficu.
La unión de toos estos elementos (fotografía, analís del movimientu y sistemes de proyeición) facilitó l'apaición del cine.
Beriliu
El beriliu ye un elementu químicu de númberu atómicu 4 y símbolu Be, allugáu nel grupu 2 de la tabla periódica. Ye un elementu perteneciente a la serie química de los alcalinotérreos, bivalente, tóxicu, de color buxu, duru, llixeru y quebradizu. Emplégase principalmente como endurecedor n'aleaciones, sobre manera de cobre.
left|thumb|Formes comunes del beriliu.
El beriliu tien ún de los puntos de fusión más altos ente los metales llixeros. El so módulu d'elasticidá ye al rodiu d'un 33% mayor que'l del aceru. Tien una conductividá térmica escelente, ye non magnéticu y resiste l'ataque con ácidu nítricu. Ye abondo permeable a los rayos X y, lo mesmo que'l radiu y el poloniu, llibera neutrones cuando ye bombardeáu con partícules alfa (del orde de 30 neutrones por millón de partícules alfa). En condiciones normales de presión y temperatura'l beriliu resiste la oxidación del aire, anque la propiedá de rayar al cristal débase seique a la formación d'una delgada capa d'óxidu.
El beriliu suel atopase como constituyente de delles roques, minerales y xemes:
Serinus albogularis
Crithagra albogularis Serín Gorjiblanco ye una especie d'ave paseriforme de la familia Fringillidae.
Descripción
El Serín Gorjiblanco ye un pequeñu páxaru d'unos 15 cm de llongura con plumaxe xeneralmente de color escuru amarellentáu. Tien un picu de color bien escuru y l'iris marrón. Les sos pates son de color marrón. El machu y la fema tienen apariencies esternes similares, y los xuveniles paecense a los adultos.
Distribución y hábitat
Alcuéntrase n'Angola, Botsuana, Lesothu, Namibia y Sudáfrica.
888
Acontecimientos
Establezse la capiya en Montserrat.
Anthelephila kippenbergi
Anthelephila kippenbergi ye una especie de coleópteru de la familia Anthicidae.
Provincia de Biskra
Biskra (n'árabe: ولاية بسكرة) ye un valiato d'Arxelia. La so capital ye la ciudá homónima.
División alministrativa
La provincia ta estremada en 12 daires (distritos), que de la mesma s'estremen en 33 comuñes (ciudaes). Tolga ye una de les famoses dairas d'esta provincia. Otres llocalidaes son: Lichoua, Sidi Okba, Sidi Khaled, El-Kantara, Ourlala y Ouled Djellal.
Sun Tzu
Sun Tzu (孫子 en pinyin: Sūn Zǐ) foi l'autor de L'arte de la guerra, un influyente llibru chinu sobre estratexa militar principalmente, abarcando tamién la táctica. Ye ún de los primeros realistes en ciencies polítiques.
La fonte única sobre la vida de Sun Tzu ye la biografía escrita nel sieglu II pol historiador Sima Qian, quien-y describió como un xeneral que vivió nel estáu de Wu nel sieglu VI e.C.. Sicasí, la biografía nun ye coicidente con otres fontes del periou y la forma y conteníu del llibru indican que posiblemente fuera escritu ente 400 e.C. y 320 e.C..
Sūnzĭ Bīngfǎ
L'Arte de la Guerra (Chinu:孫子兵法 Pinyin:Sūnzĭ Bīngfǎ, lliteralmente: "Estratexa Militar, por Sun Zi") ye un liibru sobre táutiques y estratexes militares, inspiráu por Sun Tzu y depués compiláu en trece tomos por Sun Wu, ún de los discípulos de Sun Tzu. El testu definitivu y conocíu anguaño atribúise a Sun Pin, descendiente de Sun Wu.
L'Arte de la Guerra ye ún de los llibros más vieyos que se conocen. Foi'l primer intentu conocíu so lleiciones de guerra. Sicasí, inda güei ye emplegáu pol mor de que les sos enseñances pueden ser aplicaes en delles estayes de la vida nes que hai conflictu.
Organización territorial d'Arxelia
Arxelia ye una república semipresidencial. L'executivu ta encabezáu pol presidente y xefe d'Estáu (Abdelaziz Buteflika, reelixíu en 2004) que ye escoyíu cada cinco años, por sufraxu universal, a dos vueltes, o solo a un si dalgún candidatu consigue más del 50% de los votos na primer vuelta. El xefe de gobiernu ye'l Primer Ministru, nomáu pol presidente, al igual que'l gabinete ministerial.
Arxelia estremar en 48 provincies (wilayah), 553 distritos (daerah/daira) y 1.541 conceyos (baladiyah). Cada provincia, distritu y conceyu ta alministráu pola so capital, que suel ser la ciudá más grande.
Esisten 48 provincies (wilayas, singular: wilaya)dende 1983;
thumb|300px|Mapa de les provincies d'[[Arxelia ordenaes según la numberación oficial.]] La máxima instancia xudicial ye'l Tribunal Supremu. El llexislativu ta compuestu por un parllamentu bicameral que consta de l'Asamblea Nacional Popular (al-Maylis al-Sha'abi al-Watani/Assemblée populaire nationale) con 380 miembros, escoyíos cada cinco años en circunscripciones plurinominales por representación proporcional (ocho asientos na Asamblea Nacional tán acutaos pa los arxelinos residentes fuera del país), y pol Conseyu de la Nación (al-Maylis al-Umma/Conseil de la Nation), que ta compuestu por 144 miembros, 96 escoyíos polos conseyos comunales y 48 escoyíos direutamente pol presidente. Alministrativamente, el país, que la so capital ye Arxel (Al-Yaza´dir), estremar en 48 wilayas o provincies.
La relixón del Estáu ye'l islam sunní, y la llingua oficial ye'l árabe, anque'l francés ye llargamente utilizáu, y el tamazight, llingua bereber falada fundamentalmente na rexón de Cabilia, aspira a la condición de llingua oficial. Igualmente esisten otres llingües d'orixe bereber menos espublizaes, como'l chaoui y el tuerghi.
Arxelia independizar de Francia en 1962, tres ochos años de guerra. Francia colonizara a Arxelia dende 1813 y Arxelia foi considerada alministrativamente parte de la mesma Francia, de la que yera un departamentu. La llucha pola independencia foi empecipiada y llevada a cabu pol FLN (Front de libération nationale, Frente de Lliberación Nacional) y pola ALN (Armée de libération nationale, Exércitu de Lliberación Nacional). Esto va marcar la futura historia del país, una y bones el FLN foi'l partíu únicu hasta 1989, y l'exércitu va tener un poder decisivo na direición del país.
1954-1962
Mientres la Guerra d'Independencia d'Arxelia, el FLN adoptó un sistema organizativo estremáu en 6 wilayas numberaes:
siendo Francia llamada, dacuando, "wilaya 7".
1962-1974
right|240px Tres la independencia, Arxelia retuvo les sos 15 antiguos departamentos franceses, que se convirtieron en wilayas, con dellos cambeos de nome:
1974-1983
Les 15 wilayas reorganizar pa formar 31: right|350px
Palomares del Campo
Palomares del Campo (d'antiguo llamáu Palomares de Huete) ye un conceyu español de la provincia de Cuenca, na comunidá autónoma de Castiella-La Mancha. Tien un área de 60,98 km² con una población de 680 habitantes (INE 2015) y una densidá de 11,45 hab/km².
Fiestes
- Virxe de la Cabeza, última fin de selmana d'abril (dances rexonales, tunos, danzantes y gitanillas).
- Cristu de la Paz, última fin de selmana de setiembre (toros, peñes, etc.).
Lucus Asturum
Lucus Asturum foi nun entamu un campamentu romanu y posterior mansión romana nel tarrén de lo que güei conocemos como Llugo de Llanera (Asturies), alcontrábase dientro del Conventus Asturum de la provincia Tarraconensis.
Esti campamentu asitióse nel cientro l'enllaz de les víes romanes n'Asturies y d'ellí partía una vía que lo xunía con Cantabria y otra hasta Asturica Augusta (Astorga). Poro nun llugar estratéxicu.
Esta población tuvo habitada por luggones dende enantes qu'aportaren los romanos. Foi tomáu por Muza, caudiellu musulmán, nel sieglu VIII que siguió penetrando hasta Xixón. Tovía ye nomada como una población amurallada nel sieglu X.
Una cavadura nos terrenos de l'antigua ilesia de Santa María amuesen la presencia romana a lo menos demientres los sieglos II y III. Nesta escabación alcontróse un altar dedicáu a los Lares Viales.
Rubén García Santos
Rubén García Santos ye un.
Flagey-lès-Auxonne
Tien una población de y una superficie de  km².
Serilophus lunatus
'''Serilophus lunatus ye una especie d'ave paseriforme de la familia Eurylaimidae. Ye la única especie del xéneru Serilophus. Hai diez subespecies reconocíes na actualidá, una de les cualos, rubropygius, tratar nel pasáu como una especie separada.
Alcuéntrase en Bangladex, Bután, Camboya, China, India, Indonesia, Laos, Malasia, Myanmar, Nepal, Tailandia, y Vietnam. Los sos hábitat son les viesques húmedes de tierres baxes y viesques montiegues. La especie menguó un pocu por cuenta de la perda d'hábitat, pero nun se considera en peligru d'estinción.
Descripción
Ye una ave de tamañu medianu, mide de 16 a 17 centímetros de llargor y 25 a 35 gramos de pesu. El plumaxe de la raza nominal tien la cabeza de color ferruñosu cola frente ceniza y una amplia franxa negra enriba del güeyu. El pechu y el banduyu son de color blancu y la cola y la parte cimera de les coberteres son acolorataes brillosa. Les plumes de vuelu son d'azul llamativo y negru y la cola ye negra. Esiste un pequeñu dimorfismu sexual nel plumaxe, una y bones la fema tien una banda estrecha plateada al traviés del pechu. Les aves nueves paecer a los adultos, pero coles ales más curties y la cola, y el plumaxe más escuru polo xeneral. Tamién hai dalguna variación ente les distintes subespecies.
Hábitat
Esta ave ocupa una variedá de hábitats forestales. Reproduzse nos montes tropicales y semitropicales, según nos montes semi-caducifolios y montes apoderaos por pinos, carbayos y bambú. Puede presentase nos montes valtaos de forma selectiva ya inclusive entrar en tierres agrícoles y güertos. Dar nuna gama d'elevaciones al traviés del so área de distribución; ente 800 a 2000 metros en Sumatra, y 300 a 700 m en China.
Atto de Vercelli
Atto foi un monxu, teólogu y canonista francés, nomáu obispu de Vercelli, Italia enantes de 945. Debe distinguise de Atto II, un obispu homónimu de Vercelli que vivió a metá de la octava centuria.
Biografía
Yera fíu del vizconde Aldegarius. Foi obispu de Vercelli (924-961). En 933 foi nomáu gran canciller del rei Lotario II d'Italia y llogró de la gratitud real donaciones y privilexos pa la so sede de Vercelli. Mientres el so episcopáu foi conocíu en toa Europa pol so bon gobiernu y l'espiritualidá de les sos obres. La mayor parte d'elles fueron publicaes per vegada primera pol benedictín Luc d'Achery (1609-85) nel octavu volume del so Spicilegium; dempués fíxose una edición completa de les mesmes por Baronzo del Signore en dos volúmenes en foliu (Vercelli, 1768), de la que se sacó la de la Patroloxía Llatina de Migne, v. CXXXIV, 27-834). En 1832 Angelo Mai publicó ocho sermones de Atto, y el so curiosu Polypticum o Perpendiculum, un resume de filosofía moral. Los sos Canones son en gran parte una compilación de vieya llexislación eclesiástica, incluyendo les falses Decretales. Tamién contién provisiones d'él mesmu y son de gran valor pa estudiar la vida eclesiástica contemporánea y les costumes del norte d'Italia.
Anthelephila sinica
Anthelephila sinica ye una especie de coleópteru de la familia Anthicidae.
Distribución xeográfica
Alcuéntrase en Yunnan (China).
Vascones
Los vascones (del llatín: gens Vasconum) foron un pueblu de la Edá Antigua, de los denomaos pueblos prerromanos, na Peninsula Ibérica que'l so territoriu estendíase en tiempos de l'Antigua Roma aproximadamente pola práutica totalidá de Navarra y árees del noroeste d'Aragón y noreste de La Rioxa d'anguaño, ente'l valle altu del ríu Ebro y la vertiente peninsular de los Pirineos.
Los vascones, algamaron un eleváu gráu d'integración nel mundu romanu, ello ye de romanización nes fasteres urbanes como Pompaelo, desplazáronse hasta les rexones más nortices tres la descomposición d'aquelli, entrando posteriormente en conflictu en delles ocasiones con visigodos y francos.
Nel territoriu de los vascones acuñóse moneda (nun ocurrió lo mesmo ente otros pueblos de la Península Ibérica), tanto denarios como ases, y n'alfabetu ibéricu.
Tres la llegada de los musulmanes, los descencientes vascones reorganizáronse en entidaes feudales como'l Ducáu de Vasconia na zona d'Aquitania o'l Reinu de Pamplona, orixe del posterior Reinu de Navarra.
Flammerans
Flammerans ye una comuña francesa del departamentu de Côte-d'Or, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Asconio
Quintu Asconio Pediano, foi un gramáticu ya historiador romanu, probablemente natural de Patavium (Padua).
Nos sos últimos años moró en Roma, y ellí morrió, dempués d'haber estáu ciegu mientres doce años, con 85 años d'edá. Mientres los reinaos de Claudiu y Nerón compiló para los sos fíos, de diverses fontes -- p.ex. Les Gacetes (Aetablica), informes taquigráficos o esbozos (commentarii) de los discursos inéditos de Cicerón, la biografía de Cicerón escrita por Tirón, discursos y cartes de contemporáneos de Cicerón, dellos escritores históricos, p.ex. Varrón, Áticu, Antias, Tuditano y Fenestela (un contemporaneu de Livio a quien él de cutiu critica) -- comentarios históricos sobre los discursos de Cicerón, de los que namái se caltienen cinco, esto ye, in Pisonem, pro Scauro, pro Milone, pro Cornelio y in toga candida, nuna edición bien tullida, sol títulu modernu Q. Asconii Pediani Orationvm Ciceronis qvinqve enarratio.
Nuna nota sobre'l discursu pro Scauro, fala de Longo Cecina (m. 57 d. C.) como daquién qu'entá vive, ente que les sos pallabres impliquen que Claudio (m. 54 d. C.) yá nun vivía. Esta afirmación, poro, tien de escribise ente l'añu 54 y el 57. Estes notes pervalibles, escrites en bon llatín, refiérense principalmente a temes históriques y antiguos. Un comentariu, de cimera llatinidá y principalmente d'un calter gramatical, sobre les oraciones Verrinas de Nerón, ta considerada universalmente como espurio.
Poggio atopó dambes obres nun manuscritu en San Galu en 1416. Esti manuscritu perdióse, pero fixeron trés trescripciones, por Poggio, Zomini (Sozómeno) de Pistoia y Bartolommeo da Montelciano. La de Poggio alcuéntrase anguaño en Madrid (Matritensis X. 81), y la de Zomini ta na biblioteca Forteguerri de Pistoia (nᵘ 37). Una copia de la trescripción de Bartolommeo esiste en Florencia (Laur. 5). Los manuscritos posteriores deriven de la copia de Poggio.
Otres obres atribuyíes a Asconio fueron:
Euronext 100
L'índiz Euronext 100 arrexunta grandes empreses (blue chip) del índiz bursátil paneuropéu Euronext NV.
Entiende les mayores empreses y les de mayor lliquidez que coticen nel índiz Euronext. L'índiz ye revisáu trimestralmente. N'avientu de 2002, l'índiz Euronext 100 representaba'l 80% (1,177 billones d'euros) del total de capitalización del mercáu Euronext (1,477 billones d'euros). A cada valor d'esti mercáu correspuénde-y una clasificación per sector.
Gordon Griffith
Gordon Griffith o Gordon S. Griffith, foi un asistente de direición, productor de cine y unu de los primeres actores infantiles n'Estaos Xuníos. Griffith trabayó na industria del cine mientres cinco décades, actuando n'aprosimao sesenta películes, sobreviviendo la transición del cine mudu al sonoru. Mientres la so carrera, trabayó con Charlie Chaplin, y foi'l primer actor n'interpretar a Tom Sawyer y Tarzán nel cine.
Mimosa pudica
Mimosa pudica, la mimosa sensitiva, vergonzosa, «nun me toques», moriviví, dormidera, adormidera (en Venezuela) o dormiona, (nun confundir con Papaver somniferum) ye una planta orixinaria d'América tropical de la familia de les fabácees, fácilmente estremable pola so reacción al tactu, desenvuelta como defensa ante'l depredadores. thumb|Videu amosando la sensibilidá de la planta
Gordon Griffith
Biografía
Griffith nació'l 4 de xunetu de 1907 en Chicago, Illinois, los sos padres foron los actores Harry Sutherland Griffith y Katherine Kiemar Griffith. Tuvo dos hermanos, la mayor llamada Gertrude, y el menor llamáu Graham—que tamién yera actor. Griffith yera yá un actor con esperiencia, a los siete años d'edá, cuando llogró'l so primer papel na serie de películes Little Billy. Mack Sennett de Keystone Studios ayudó a Griffith en delles escenes onde tenía d'utilizar slapstick, gracies a esto llogró papeles en delles películes de Charlie Chaplin, incluyendo Tillie's Punctured Romance (Milton Berle diría años más tarde qu'él interpretaría esi papel).
La so gran oportunidá vieno cuando tuvo qu'interpretar al nuevu Tarzán, na película de 1918 Tarzán de los monos. Tuvo que faer les sos propies acrobacies, como engatar árboles, banciase en lianes, ya interactuar con un chimpancé. Griffith apaez primero que l'actor qu'interpreta al Tarzán adultu—Elmo Lincoln—convirtiéndose nel primer actor que fai d'esti personaxe. En viendo la película, un críticu describió a Griffith como "un actor llenu d'enerxía y carauterístiques pocu comunes."
Mimosa pudica
Sensibilidá
Una carauterística bien notable ye que al mínimu toque de les sos fueyes (compuestes por numberosos foliolos) les mesmes contraen sobre'l tarmu como si se cerraren, con un mecanismu na base, coles mesmes los tarmos menores déxense vencer pol pesu.
Gordon Griffith
Biografía
Griffith recibió'l papel de Tom Sawyer na versión cinematográfica de 1920 de Huckleberry Finn. Depués participó nuevamente nuna película de Tarzán como'l so fíu, Korak, rol que foi descritu como "antemanando los papeles de John Sheffield [n'otres películes de Tarzán]." Los sos padres morrieron nos años 20—la so madre en 1921 y el so padre en 1926. Cuando se fizo'l censu de 1930, vivía xunto colos sos hermanos y familia en Pasadena, California.
Mimosa pudica
Sensibilidá
Los movimientos nocherniegos de les fueyes conócense como nictinastias y son un exemplu bien descritu d'un ritmu circadiano vexetal reguláu pola lluz. El cambéu del ángulu de la fueya o foliolu ta provocáu por cambeos de turgencia nes célules del pulvínulo, una estructura especializada na base del peciolu. Ye un mecanismu provocáu por una osmosis. Entren iones de K+ lo que provoca que'l mediu internu fáigase hipertónico respectu del esterior y prodúzase una turgencia. Dependiendo si dicha turgencia tien llugar nes célules flexoras o estensores, los foliolos ábrense o se cierren.
Gordon Griffith
Biografía
Anque la so carrera sobrevivió la transición del cine mudu al sonoru, Griffith empezó a recibir papeles cada vegada más pequeños—delles vegaes nin siquier yera acreditáu. Por cuenta de esto dedicóse a otres árees de la industria del cine. A los ventitrés años llogró'l so primer trabayu como asistente de direición. El so caberu trabayu como actor foi seis años más tarde na película de 1936 Bars of Hate.
Griffith siguió trabayando nel cine hasta la so muerte, como asistente de direición en Monogram Pictures, como productor pa Robert Sherwood, y como direutor y depués productor de Gregory Ratoff Productions. En 1941, Griffith convirtióse en xerente de producción de Columbia Pictures, y depués trabayó como productor asociáu en RKO, produxo películes como Alexander the Great de 1956. En 1958, Griffith morrió d'un ataque cardiacu en Hollywood.
Mimosa pudica
Sensibilidá
Ésti ye un mecanismu de defensa ante depredadores, yá que al replegase nun gran porcentaxe paez ser una planta mustia o amostalga. Tamién ye un mecanismu que sirve pa nun perder demasiada agua mientres les hores de calor o pa protexese del vientu amenorgando la superficie. Les fueyes permanecen plegaes mientres tola nueche.
Inês Machline Silva
Inês Machline Silva ye una botánica, etnóloga, y profesora brasilana.
Mimosa pudica
Sensibilidá
Por esta razón suel llamase n'inglés Touch-Me-Not: "nun me toques".
Inês Machline Silva
Desenvuelve actividaes académiques y investigativas na Universidá Estadual de Feira de Santana.
En 1978, llogró una llicenciatura en Historia natural, pola Universidá Federal Rural de Rio de Janeiro; pa llograr la maestría en Bioloxía Vexetal pola Universidá Federal de Rio de Janeiro, defendió la tesis Revisión taxonómica del gênero Almeidea St. Hilaire, en 1988; y, el doctoráu pol Institutu de Pesquises del Xardín botánicu de Rio de Janeiro, en 2008, defendiendo la tesis: A etnobotânica y a medicina popular em mercaos na cidade do Rio de Janeiro.
Mimosa pudica
Taxonomía
Mimosa pudica describióse por Carlos Linneo y espublizóse en  Species Plantarum 1: 518. 1753.
Palomera
Palomera ye un conceyu español de la provincia de Cuenca, na comunidá autónoma de Castiella-La Mancha. Tien una superficie de 50,07 km² con una población de 186 habitantes (INE 2015) y una densidá de 3,65 hab/km².
Joseph Nicéphore Niépce
Joseph Nicéphore Niépce foi un terrateniente francés, químicu, litógrafo y científicu aficionáu qu'inventó, al pie del so hermanu, un motor pa barcos (el pireolóforo, 1807) y, xunto a Daguerre, el primer procesu fotográficu esitosu que se conoz.
Semblanza
Niépce taba interesáu na litografía y empezó les sos esperiencies cola reproducción óptica d'imáxenes realizando copies d'obres d'arte y utilizando pa ello los dibuxos realizaos en piedra litográfica pol so fíu. Los sos primeros esperimentos, en 1813, utilizaben gomes resinoses espuestes direutamente a la lluz del sol. El so primer ésitu nel llogru de mediu sensible a la lluz vieno col usu d'asfaltu disuelto n'aceite d'espliegu aceite esencial de lavanda.
Cuando nel añu 1814 el so fíu apuntar nel exércitu, tuvo la idea d'emplegar una cámara escura xunto colos sales de plata sensible a la lluz pa tratar de consiguir imáxenes fixes. Empezó utilizando la piedra como soporte p'afitar les imáxenes, anque arrenunció llueu polos grandes problemes qu'acarretaba. Siguió entós col papel, depués col cristal y, a lo último, con diversos metales como'l estañu, el cobre y el peltre.
Llogró les primeres imáxenes fotográfiques de la hestoria nel añu 1825, anque nenguna d'elles haise calteníu; saber d'elles por referencies nes cartes que Niépce unviaba al so hermanu. Yeren fotografíes en papel y en negativu, pero como a munchos otros inventores d'esa dómina, nun-y interesaba llograr imáxenes negatives, asina qu'abandonó esta llinia d'investigación.
Un par d'años dempués, yá en 1827, llogró imáxenes direutamente en positivu, sacrificando d'esta miente les posibilidaes de reproducción de les imáxenes, por ser les llograes imáxenes úniques.
Al procedimientu utilizáu llamar heliografía (del griegu ἥλιος, helios, «sol», y γραφία, grafía, «escritura» o «dibuxu»), estremando ente heliograbados —reproducciones de grabaos yá esistentes— y puntos de vista —imáxenes captaes direutamente del natural pola cámara—. thumb|left|210px|[[Vista dende la ventana en Le Gras. La primer fotografía creada por Nicéphore Niépce en 1826.]] Puntu de vista dende la ventana de Gras, datada nel añu 1826, ye la primera fotografía conocida y caltiénse na actualidá na Universidá de Texas. Sicasí, el semiólogu Roland Barthes, na so obra La cámara lúcida (Paidós, Barcelona, 1989), recueye una imaxe posterior que l'autor acompaña d'un pie de semeya: «La primer fotografía». Trátase de la obra La mesa puesta, una borrosa instantánea d'una mesa dispuesta pa ser utilizada nuna comida, datada pol autor en 1822, que se caltién nel Muséu Nicéphore Niepce. La semeya anterior, realizada unos diez años dempués de que consiguiera les primeres imáxenes, recueye un puntu de vista d'una cai fitu sobre una placa de metal. Precisó ocho hores de tiempu d'esposición de la placa a la lluz. Pa realizar esta fotografía utilizó una plancha de peltre recubierta de betume de Xudea, esponiendo planchar a la lluz y quedando la imaxe invisible; les partes del barniz afeutaes pola lluz volvíense insolubles. Dempués de la esposición la placa bañar nun disolvente d'aceite esencial de lavanda y d'aceite de petroleu blanco, disgregándose les partes de barniz ensin afectar pola lluz. Llavar con agua, pudiendo apreciar la imaxe compuesta pola capa de betume pa les escamplaes y les solombres pola superficie de la placa plateada.
Magar Niépce vivía y trabayaba en Borgoña, nun momentu de les sos investigaciones riquió d'una lente nueva y pidió-y a un pariente que viaxaba a París que la consiguiera na óptica de la familia Chevalier, el padre Vincent Jacques Louis Chevalier (1770 - 1841) y el fíu Charles Louis Chevalier (1804- 1859), dándo-y amás delles pruebes fotográfiques de los sos esperimentos. Los Chevallier conocíen a Daguerre y faláron-y de Niépce y les sos heliografíes. Dende esi momentu, Daguerre intentó diverses maneres d'acomuñar con Niépce, hasta qu'en 1829 consiguió roblar un contratu de constitución d'una sociedá, el día 14 d'avientu de 1829, al traviés de cual Niépce revéla-y el so meyores pal desenvolvimientu y comercialización del inventu.
Por causa de una apoplexía sufierta nel so estudiu de Saint Loup de Varennes (Borgoña), finó'l día 5 de xunetu de 1833, a los sesenta y ocho años, siendo soterráu nel campusantu del pueblu.
La participación de Niépce nel inventu de la fotografía, que se fixo públicu en 1839 col solu protagonismu de Daguerre, foi resultáu del desinterés inicial del so fíu Isidore Niépce, quien heredó y axustó con Daguerre los beneficios d'aquel contratu (que vendió l'inventu al Estáu francés), pero nun reclamó la reconocencia de la participación del so padre. Sicasí, nel añu 1841 publicó la obra titulada Hestoria del descubrimientu del inventu denomináu daguerrotipu, na que pudo esclariase el so papel na hestoria del inventu de la fotografía, ante les maniobres realizaes por Daguerre pa despintar los sos trabayos.
Mutoscopiu
thumb|Afiche de 1899 anunciando'l mutoscopio El Mutoscopio o Mutoscope foi un dispositivu cinematográficu primitivu patentáu por Herman Casla el 21 de payares de 1894. Al igual que'l kinetoscopio de Thomas Edison, la proyeición de la película nun se faía nuna pantalla, sinón pa una sola persona. Sicasí, yera más baratu y más senciellu que'l kinetoscopio. El Mutoscopio comercializar la American Mutoscope & Biograph Company (más tarde llamada American Mutoscope& Biograph Company ) y superó fácilmente les ventes de la máquina Peep show Edison.
El Mutoscopio foi compuestu na mesma forma que flipbook. Les imáxenes que yeren simples copies de fotografíes en blancu y negru. Pero en cuenta de amestar les imáxenes como un pequeñu llibru, les imáxenes yeren asitiaes nun cilindru, como una gran Rolodex. Una bobina componer d'unes 850 tarxetes d'aproximao un minutu.
El Mutoscopio trabayaba con un sistema de tragaperres. Dempués d'ensertar una moneda, el veceru podría ver el curtiumetraxe d'un pequeñu lente dispuestu na parte cimera de la máquina. La máquina funcionaba con eletricidá, pero la bobina xirar por aciu un rabil na base.
El veceru podía controlar la velocidá y la direición de meyora de la proyeición. El rabil podía xirar palantre o escontra tras. El Mutoscopio foi fabricáu orixinalmente ente'l 1895 y 1909 pola American Mutoscope& Biograph Company . En 1920, el Mutoscopio foi vendíu a William Rabka, qu'empezó cola so propia compañía, la International Mutoscope Reel Company y trabayó ente 1926 y 1949.
Cortes de Lleón
Cortes de Lleón ye la denominación historiográfica tantu de les xuntes de les Cortes privatives del reinu de Lleón, cualesquier que fora la ciudá onde tuvieren llugar, como de les xuntes de les posteriores Cortes de la Corona de Castiella que tuvieron llugar na ciudá de Lleón. Según UNESCO ye'l trubiecu del parllamentarismu mundial.
Les primeres que se celebraron facer según la tradición de los Concilios de Toledo del reinu visigodu, polo qu'en realidá yeren más bien concilios eclesiásticos con participación civil (como'l Concilio de Lleón o Cortes de Lleón de 1020, con Alfonso V de Lleón), o bien una xunta ampliada del aula regia. Ente les que cita la documentación tán les Cortes de Lleón de 1037, con Fernando I de Lleón.
Les de mayor importancia política fueron les Cortes de Lleón de 1135 (tamién llamaes «Concilio de Lleón»), «nes qu'Alfonso VII foi proclamáu Emperador. Asistieron los arzobispos, obispos, abás, condes, príncipes y duques del Reinu, y particularmente consten los nomes de Reinar Doña Berenguela, de la Infanta Doña Sancha, del Rei de Navarra D. García, del Rei moru Zafadola y de los condes de Barcelona y Tolosa y otros de Gascuña y de Francia que daben paries al Emperador, y reconocíense polos sos vasallos».
Les primeres que tuvieron componentes de los trés «brazos» (nobleza, cleru y «común» de les ciudaes), y que polo tanto fueron les primeres Cortes puramente felicidaes, fueron les Cortes de Lleón de 1188. Al añu siguiente hai constancia d'unes Cortes de Lleón de 1189, de les que «hai vaga noticia», y años dempués unes Cortes de Lleón de 1208, toes elles con Alfonso IX. Tamién hubo convocatories de Cortes del reinu de Lleón n'otres ciudaes, como Benavente.
Yá colos reinos de Castiella y Lleón xuníos na Corona de Castiella, volvió haber una convocatoria de Cortes na ciudá de Lleón, les Cortes de Lleón de 1342. De les Cortes de Lleón de 1349 recuéyese que fueron particulares d'esi reinu.
Nun tienen de confundir se coles Cortes de Castiella y Lleón, institución llexislativa de la Comunidá Autónoma actual.
Retablu
thumb|Retablu mayor de la [[Ilesia de San Juan el Real (Calatayud)|ilesia de San Juan el Real, Calatayud, España.]] thumb|Retablos na [[ilesia de La nuesa Señora de l'Asunción (Tudela de Duero), con talles de Gregorio Fernández.]] thumb|Retablos nel [[Muséu del Retablu instaláu na ilesia de San Esteban (Burgos). La disposición del retablu mayor ye la convencional; non asina les d'otros retablos exhibíos, qu'aprovechen los espacios disponibles. Pa la so función llitúrxica, los retablos habíen d'asitiase tres un altar, fora l'altar mayor o'l d'una capiya llateral.]] thumb|Retablos húngaros de los sieglos XV y XVI nel [[Muséu de Belles Artes de Budapest.]] thumb|Retablos españoles de la mesma dómina nel [[Muséu de Belles Artes de Valencia.]] thumb|Retablu mayor y llaterales na ilesia de Santa Rosa de Lima ("Las Rosas") en [[Morelia. ]] thumb|[[Retablu ayacuchano, una forma d'arte popular.]]
El retablu ye la estructura arquiteutónica, pictórica y escultórica que s'asitia detrás del altar nes ilesies católiques de ritu llatín, nes ilesies orientales (en comunión con Roma o non) nun hai una función asemeyada, dada la presencia del iconostasiu, y nes protestantes suel optase por una gran amenorgamientu de la decoración). La pallabra provién de la espresión llatina retro tabula ("tres l'altar"). Pa designar el mesmu términu emplégase tamién la espresión "pieza d'altar" (más propia de la llingua inglesa –altarpiece–, onde s'estrema retable de reredos) En llingua inglesa establezse una diferencia ente dos tipología de altarpieces, la denominada reredos y la denominada retable. Nicolas Pioch, Webmuseum, 14 Oct 2002: ''Altarpieces estrema into two main types: the reredos, which rises from ground level behind the altar, and the retable, which stands either on the back of the altar itself or on a pedestal behind it. Many altars have both.''
Introducción
Col nome de retablu mayor desígnase particularmente al que preside'l altar mayor d'una ilesia; yá que les ilesies pueden tener otros retablos asitiaos tres los altares de caúna de les capiyes. El términu "tabla" fai referencia al soporte de les pintures (que tamién puede ser el llenzu), y la so multiplicidá indicar colos términos dípticu, trípticu o polípticu (disposición que tamién pueden tener obres devocionales de menor formatu non destinaes a un altar, como El xardín de les delicies).
Los retablos suelen adoptar una disposición xeométrica, estremándose en "cuerpos" (seiciones horizontales, dixebraes por moldures) y "cais" (seiciones verticales, dixebraes por pilastres o columnas). Les unidaes formaes por esta cuadrícula de cais y cuerpos denominar "encasamentos", y suelen allugar representaciones escultóriques o pintures. El conxuntu d'elementos arquiteutónicos qu'enmarquen y estremen el retablu denominar "mazonería". Tamién hai exemplares que s'entamen de forma más senciella, con una escena única centrando l'atención.
El retablu suel alzase sobre un zócalo pa evitar el mugor del suelu. La parte inferior que sofita sobre'l zócalo llámase bancu o predela, y disponse como una seición horizontal a manera de frisu que de la mesma puede tar estremada en compartimientos y decorada. L'elementu que remata tola estructura puede ser una "luneta" semicircular o una "escayu" o "remate n'áticu áticu"; como correspuende a la so posición dominante, suel acutar a la representación del Padre Eternu o a un Calvariu. Tol conxuntu protéxese dacuando con una moldura llamada guardapolvo, bien habitual nos retablos góticos. Los retablos articulaos (carauterística común nos notables retablos flamencos qu'algamaron gran influencia n'Italia -trípticu Portinari- y España -estilu hispanu-flamencu-) dexaben presentar dos disposiciones: abiertu y zarráu, anque dacuando la complexidá ye mayor (altar de Isenheim). La posición "zarráu" de los retablos flamencos solía contener grisalles (una representación pictórica qu'asemeya -al trampantojo- escultures de piedra). L'articulación de los retablos anició la denominación alemana Flügelaltar (lliteralmente "altar de nales").
A partir del sieglu XV, tomó relevancia'l tabernáculo o sagrariu (llugar onde se guarden les formes sagraes), que pasu ente pasu centralizó l'espaciu del retablu hasta convertise, n'ocasiones, nel so elementu principal, adoptando inclusive formes exentes ya independientes.
La Reforma Protestante del sieglu XVI, carauterizada por un marcáu aniconismo, qu'en dellos casos llevó a la iconoclasia (con mayor intensidá nel anabaptismo y el calvinismu, menor nel luteranismu, mínima nel anglicanismu -onde explícitamente autorízase l'usu de retablos- ), práuticamente esanició l'usu de retablos ya imáxenes sagraes nos territorios que protagonizaron el movimientu (Alemaña del norte, Suiza, Holanda, Inglaterra, Escandinavia). En dellos casos sumieron exemplos magníficos de dómines precedentes; ente que la tradición imaginera y la retablística llindóse sustancialmente a los países católicos, onde inclusive s'intensificó de resultes de la Contrarreforma.
Retablu como representación narrativa serializada y como escenariu
Nes artes escéniques, "retablu" ye'l pequeñu escenariu nel que se representa'l teatru de títeres. Significativamente, el DRAE fai derivar esi usu (pequeñu escenariu en que se representaba una aición valiéndose de figurillas o títeres -acepción 3-) de la so peculiar forma de definir los retablos pictóricu-escultóricos, onde pon l'acentu na so capacidá de representación narrativa serializada (conxuntu o coleición de figures pintaes o de talla, que representen en serie una historia o sucesu -acepción 1-) primero que na so capacidá decorativa (obra d'arquiteutura, fecha de piedra, madera o otra materia, que compón la decoración d'un altar -acepción 2-). Tamién les llamaes "aleluyas" yeren una forma lliteraria similar, acomuñada a representaciones populares (como, por casu, la so recitación por ciegos o otra clase de méndigos, de la que se señalen los dibuxos qu'ilustren lo recitao en forma de viñetes -un precedente del comic-).
Cervantes referir a esta forma teatral en dos causes: en El retablu de les maravíes (entremés de 1615) y nos capítulos XXV y XXVI de la segunda parte de Don Quixote de la Mancha (publicada'l mesmu añu).
Manuel de Falla compunxo El retablu de Maese Pedro (1923) sobre l'episodiu quijotesco.
Cola denominación "retablu teatral español" faise referencia non tantu a un xéneru dramáticu sinón a la forma de concebir el teatru mesmu polos autores del teatru clásicu español del Sieglu d'Oru (particularmente Calderón -La vida ye suañu, El gran teatru del mundu-).
El componente de "finximientu de la realidá" que tienen los retablos teatrales nes obres cervantines o calderonianas ("engañar cola verdá" y "enseñar col engañu") ta tamién presente nel papel que s'esperaba de los retablos eclesiásticos (definíos como "máquines ilusories") nel "control sobre la sensibilidá del fiel", configurando "l'escenariu teatral de la lliturxa, el dogma, la piedá y la devoción católiques". Tal condición fai-yos ser particularmente preseos non yá pa los estudios iconográficos y iconológicos, sinón pa la historia de les mentalidaes y l'antropoloxía.
Retablu góticu
thumb|left|Vida de San Francisco, de [[Bonaventura Berlinghieri, 1235.]] thumb|El denomináu "[[retablu de Bernabé" (Barnabas altarpiece), d'allugamientu y fecha aldericada (Francia o España, sieglu XIII o XIV). Nun tien de confundir se col retablu de San Bernabé o pala de San Bernabé, de Botticelli (1487).]] thumb|Retablu y antependium (frente d'altar) del [[prioratu de Saint-Thibault (ca. 1330).]] thumb|Retablu de San Cristóbal, procedente d'un monesteriu rioxanu (sieglu XIV). thumb|[[Trípticu de San Juvenal, de Masaccio (1422), obra de mocedá d'unu de los pintores de la primer Renacencia italiana, respuende dafechu a les convenciones gótiques.]]
La rellumanza del monacato, la pujanza de les ciudaes y la crecedera poblacional y económicu que se dio n'Europa a partir del sieglu XI fixeron que los templos tuvieren qu'afaese con cuenta de dar cabida a un mayor númberu de fieles, satisfaer los deseos de patrociniu de la élite y amosar la riqueza d'una sociedá na que la relixón rexía tolos aspeutos de la vida. A partir del sieglu XII surde'l arte góticu; l'arquiteutura adquier dimensiones colosales y una gran complexidá constructiva, y tantu pintura como escultura, a demanda d'una sociedá amiga del luxu y la ostentación, cobren un gran desenvolvimientu. Otru factor de cambéu foi l'apaición de les órdenes mendicantes, que defendíen una relixosidá más emotiva y cercana al fiel, al empar que s'esmolecíen pola enseñanza y la doctrina.
Como nel Románicu, grandes ciclos narrativos siguíen esculpiéndose nes portaes d'ilesies y catedrales; pero la decoración interior va a sufir una mayor tresformamientu: los vitrales, qu'ocupen los grandes baldíos abiertos nos murios gracies a les nueves téuniques constructives, ilustrar con representaciones sagraes; y la nueva amplitú y lluminosidá de los templos dexa la meyor contemplación de les imáxenes partíes poles numberoses naves y capiyes, que cumplíen la función d'espacios corporativos pa les instituciones que les encargaben (gremios, confreríes y families aristocrátiques), convertíes en mecenes artísticos. Les nueves práutiques piadoses riquíen un númberu cada vez mayor d'oxetos sagraos cada vez más suntuosos y visibles. Intensificóse'l cultu a les reliquies y a les imáxenes de santos, consideraes un preséu pervalible pa la evanxelización.
Ye nesi contestu onde surdieron los primeros retablos, primero como tables rectangulares con imáxenes de modestu tamañu (como'l retablu de Westminster, de 1x3 metros, o'l retablu de Bernabé, de 1x1,5 metros), dacuando a xuegu col frontal d'altar (como asocede n'unu de los exemplos más antiguos calteníos: el de la ilesia del monesteriu de Santa María de Mave, Palencia), depués articulaes y abatibles, de forma cada vez más complexa (dípticos, trípticos, polípticos como'l llamáu "Polípticu de Gante"), o bien realizaos con materiales preciosos (los de la catedral de Girona, el altare argenteo di San Jacopo de la Catedral de Pistoia o la Pala d'Oru de la Basílica de San Marcos de Venecia).
Nun primer momentu, los retablos nun abandonaron del tol so calter mueble o plegable, y ye posible que munchos fueren utilizaos en procesiones y otru tipu d'actos públicos qu'esixíen el so treslladáu fora del ámbitu del templu, como asocedía colos dípticos devocionales o los iconos de calter domésticu y priváu. Sicasí, adulces los retablos fueron faciéndose más grandes y estables, por culpa de que teníen de destacar casi siempres nes dimensiones colosales d'abadíes o catedrales. La retablística consolidar en tola cristiandá llatina de la Baxa Edá Media (un vastu espaciu -d'Islandia a Xipre- percorríu por múltiples conexones ya influencies mutues y variantes locales -de la pala italiana al flügelaltar centroeuropéu-) como un xéneru artísticu puxante y creativu, que cuntaba con importantes artistes especializaos nes distintes especialidaes necesaries pal so diseñu y execución.
Fachaes-retablo
La retablística de los sieglos XV y XVI algamó un desenvolvimientu estraordinariu nos reinos cristianos de la península ibérica, onde a les carauterístiques xenerales del estilu góticu sumáronse-y les específiques tantu del góticu flamencu (les rellaciones comerciales y polítiques con Flandes yeren especialmente intenses) como del góticu italianu por otru, y les influencies locales del arte mudéxar. La mesma arquiteutura reflexa la importancia qu'algamaren los retablos, al proyeutar les convenciones del so diseñu nes fachaes principales de los templos (ya inclusive d'otru tipu d'edificios), cola tipoloxía denominada "fachada-retablo" (nun tien de confundir se con un conceutu confluyente, el de fachada-telón), que s'enllargó na arquiteutura española del Renacimientu y el Barrocu y l'arquiteutura colonial d'América. Pa la nueva concepción de les portaes, el momentu clave foi la superación de la concepción románico y gótico clásica de les portaes abocinadas d'arquivoltes y tímpanos con decoración escultórica, que s'alteria sustancialmente na arquiteutura hispanu-flamenca de la segunda metá del sieglu XV.
thumb|left|[[Retablu de San Vicente (Estopiñán)|Retablu de San Vicente, del Maestru de Estopiñán o de Estimariu (ca. 1370).]]
thumb|left|Retablu de Cervera de [[Ramón de Mur (1415-1419).]]
thumb|[[Retablu de San Jerónimo, de Jorge Inglés (mediaos del sieglu XV). Ejemplifica los retablos góticos de pequeñu tamañu, con pintures acovecíes por doseletes y chambranes. Ye llamativa y carauterística la ríxida disposición xeométrica, alcordanza de los dípticos y polípticos devocionales.]]
thumb|Retablu mayor de la ilesia del [[Monesteriu de Santa María d'El Paular, probablemente del taller de Juan Guas (finales del sieglu XV), d'alabastru policromado.]]
thumb|left|Retablu de los santos Miguel y Hipólito en [[Palau-del-Vidre, d'Arnaud Gassies (1454). Conózse-y como "el retablu de los vidreros" (artesanáu que da nome a esa llocalidá). ]]
thumb|[[Retablu mayor de la Catedral de Sevilla (1482-1564).]]
thumb|left|Tabla central del [[Santu Domingu de Silos (Bartolomé Bermejo)|retablu de Santu Domingu de Silos, de Bartolomé Bermejo (Daroca, 1474-1477). Representa al santu entronizado nuna estructura en forma de retablu de complexa arquiteutura (compárese col tronu de la Virxe de la Lleche nel retablu de Cervera de Mur -más arriba-), en disposición tridimensional, representada por aciu una perspeutiva inocente.]]
thumb|[[Catedral de Santa María de Toledo#Retablu de la capiya mayor|Retablu mayor de la Catedral de Toledo (1497-1504).]]
thumb|left|La [[Virxe dels consellers de Lluis Dalmau (Barcelona, 1445) presenta una estructura bien similar a la del Santu Domingu de Bermejo, nesti casu dispuesta na redolada arquitectónica propiu de los retablos.]]
thumb|Retablu central de la [[Capiya de Santa Ana de la Catedral de Burgos, de Gil de Siloé (1477-1488). Compárese col retablu llateral, obra del so fíu Diego de Siloé, d'estilu platerescu (na so seición).]]
thumb|left|Retablu de Santa Catalina, de [[Francisco Gallego (pintor)|Francisco Gallego.]]