cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Culicidae
Enfermedaes
thumb|Adultos del mosquitu de la fiebre mariello [[Aedes aegypti, un miembru típicu de la subfamilia Culicinae. El machu ta allugáu na izquierda, les femes na derecha. Nótese que'l machu tien antenes más grueses y pieces bucales más llargues.]] Como otros inseutos hematófagos, los culícidos son vectores d'enfermedaes infeicioses. Los esfuercios pa erradicar éstes de cutiu escueyen como blancu la exterminación de los vectores, porque pal axente infeiciosu con frecuencia nun esisten terapies curatibles eficaces, como na fiebre mariello, o nin siquier vacunes, como nel dengue y la malaria. Tradicionalmente combatióse-yos tantu na so fase larvaria como n'estáu adultu, desecando zones inundables o tratando con insecticides los sos focos de cría y llugares de reposu incluyendo cases. Estes actuaciones portaron de cutiu efeutos secundarios ambientales más o menos graves. Antes de l'apaición d'insecticides aplicóse la llucha biolóxica en gran midida, usando pexes depredadores, esperteyos y hasta libélulas. Anguaño, na mayoría de países desenvueltos, la llucha contra los mosquitos básase nel control integráu y n'especial nel control larvariu usando bacteries tóxiques contra los mosquitos como ye'l casu de Bacillus thuringiensis var. israelensis. thumb|Picadures de mosquitu na [[llombu.]]
Servicios de los ecosistemes
Amás del so papel como tresmisores d'enfermedaes humanes y d'animales, los mosquitos tienen otres funciones nos ecosistemes, apurriendo ciertos servicios. Los machos adultos y tamién les femes de munches especies visiten les flores p'alimentase de néctar, asina realicen polinización. Son parte significante d'ecosistemes en zones húmedes, onde desempeñen un papel nel ciclu del carbonu y del nitróxenu al puntu de ser consideraos bioindicadores por dellos biólogos como Martina Schäfer (2004) y Willott (2004). Contribúin a la biodiversidá de los llamaos puntos calientes (llugares de mayor diversidá d'especies na tierra).
Los bárabos son parte del zooplancton de numberoses zones húmedes, pero con carauterístiques distintes a les d'otros dípteros. Los bárabos y adultos son una fonte de nutrición de numberosos depredadores (inseutos, peces, anfibios, llagarteses, aves). Tresfieren biomasa de los ambientes acuáticos a la tierra. Dellos bárabos constitúin una parte importante de la biomasa d'ecosistemes acuáticos, alimentándose de microorganismos y refugayes orgániques, purificando asina l'agua. Participen na purificación d'agües enllancaes y los sos cadabres y refugayes contribúin nitróxenu como fertilizante de plantes.
Ventenac-en-Minervois
Ventenac-en-Minervois ye una comuña francesa del departamentu d'Aude, na rexón d'Occitania. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Quechua lamista
El quechua lamista (llakwash) ye una variedá de quechua falada na provincia de Lames nel departamentu de San Martín, y en dellos pueblos a veres del ríu Huallaga nel departamentu de Ucayali. El lamista forma parte de les caña Chinchay septentrional de la familia de llingües quechua, xuntu conxuntu col quechua chachapoyano, el kichwa del Ecuador y l'ingano.
Igual que los demás quechues nortizos de la caña Chinchay, el lamista fundió'l fonema oclusivu uvular */q/ al velar /k/.
Bibliografía
Gerald Taylor (2006): Diccionariu Quechua Chachapoyas - Lames (- Castellán)
Montserrat Lombard
Montserrat Montse Lombard (conocida como Montse Lombard) ye una actriz británica, más conocida por interpretar a Sharon Granger na serie Ashes to Ashes.
Biografía
Ye fía de Jesús López, un pintor y pianista español. Montserrat ye metá española y metá italiana.
Carrera
Ente 2002 y 2006, apaeció en series como Doctors, Twisted Tales, Nathan Barley, Carrie & Barry, No Angels y Murder in Suburbia, onde interpretó a la estudiante Coppell. En 2005 xunir al repartu de la serie Love Soup, onde interpretó a Milly Russell hasta 2008. En 2008 xunir al repartu de la serie Ashes to Ashes, onde interpretó a la oficial Sharon Shaz Granger hasta'l final de la serie en 2010. Tamién en 2008 apaeció nel curtiumetraxe Stiletto. En 2009 llogró un pequeñu papel na película The Imaginarium of Doctor Parnassus, onde interpretó a l'amiga de Sally. Esi mesmu añu interpretó a Zoe, la emo del grupu na película St Trinian's 2: The Legend of Fritton's Gold.
En 2011 apaeció en dos episodios de la serie The Borgias, onde interpretó a la sirvienta María.
Santa Cruz de La Palma
Santa Cruz de La Palma ye un conceyu y llocalidá, capital de la islla de La Palma, adscrita y perteneciente alministrativamente a la provincia de Santa Cruz de Tenerife (Canaries).
Foi fundada'l 3 de mayu de 1493 col nome de Villa de Apurón sobre una sablera asitiada nuna badea que faía de puertu natural. Darréu, y yá como Santa Cruz de La Palma, el rei Felipe II concedería-y el títulu de Bien Noble y Lleal. El conceyu ye anguaño'l segundu más pobláu de la islla de La Palma, tres Los Llanos de Aridane.
Nesti conceyu atopa la sede del Cabildru de La Palma (órganu de gobiernu de la islla), lo mesmo que d'otres instituciones polítiques, culturales y deportives d'importancia pa la islla. Nel so términu municipal atópase tamién el Real Santuariu de la Virxe de les Nieves, patrona de La Palma. miniaturadeimagen
Toponimia
La zona onde s'atopa la llocalidá de Santa Cruz de La Palma pertenecía al cantón aborixe de Tedote, una de los dolce demarcaciones territoriales nes que s'estremaba la islla de La Palma en tiempos de los benahoaritas, los aboríxenes palmeros.
La ciudá actual foi fundada pol conquistador y adelantráu Alonso Fernández de Lugo'l 3 de mayu de 1493, día de la Invención de la Santa Cruz nel calendariu católicu. La mayoría de los investigadores coinciden en que foi fundada col nome de Villa de Apurón. Magar, nuna data de 1508 yá apaez mentada como Villa de Santa Cruz, darréu vuelve ser mentada como Villa de Apurón nuna sinodal del obispu de Canaries Fernando Vázquez de Arce efectuada ente 1514 y 1515. Probablemente esto deba a que magar que'l so nome orixinal yera Apurón, tamién yera conocida popularmente dende'l principiu col nome de Santa Cruz, en razón del día en que foi fundada ya imponiéndose esti últimu nome sobre l'anterior col pasu del tiempu. A pesar d'esto, según #otru investigadores la ciudá foi fundada como Villa de Santa Cruz y la denominación de Apurón sería más bien dalgún modismu popularizao y vulgar del llinguaxe coloquial del momentu.
Nuna Real Célula del emperador Carlos V (1533) vuelve ser mentada como Villa de Santa Cruz, y en 1542 inclúyese tamién el nome de la islla: Noble ciudá de Santa Cruz, islla del Señor de San Miguel de La Palma, esto postreru claramente pa estremala de la ciudá de Santa Cruz de Tenerife asitiada na islla homónima.
Xeografía física y carauterístiques
La ciudá asítiase na aguada oriental de la islla de La Palma, de que'l so Cabildru ye capital, ente'l Risco de la Concepción, nel cantu de La Caldereta (antigua caldera volcánica), y el Ribayu Secu. Parte de la ciudá y el puertu allúguense sobre l'antiguu derrame de la llava de La Caldereta, esfrecida sópito al rompese la parte de la paré que queda escontra'l nordés, colo que la llava llegó rápido al mar onde formó una tendalada basáltica. Gocia mientres tol añu d'un clima nidiu magar ye habitual que'l so cielu tea cubiertu per nubes por cuenta de la influencia de los vientos alisios procedentes del océanu Atlánticu.
El conceyu tien una estensión de 43,38 km², con 4,03 km de Llargor de mariña y una población de 15.711 habitantes (INE, xineru de 2016), de los cualos 15.000 moren na ciudá y los demás nos barrios periféricos. El nucleu urbanu atopase al nivel del mar, pero'l territoriu municipal estiéndese hasta los 1.800 m d'altitú.
Los principales barrios son:
Historia
Foi fundada'l 3 de mayu de 1493 pol Adelantado Alonso Fernández de Lugo col nome de Villa de Apurón, na desaguada del regatu onde taba la cueva del antiguu xefe del reinu de Tedote (l'actual Cueva de Carías, al norte de la ciudá) y quedó a cargu, al igual que'l restu de la islla, de Juan Fernández de Lugo Señorino, sobrín del conquistador. La eleición d'esti llugar pa establecer la capital foi por cuenta de les carauterístiques portuaries del enclave, protexíu de los vientos y aparente por que recalaren los barcos. Esiste constancia de la esistencia de la ilesia principal, El Salvador, dende 1512.
La ciudá creció rápido gracies al so puertu que yera'l postreru na ruta d'América, y pol que s'esportaba la caña d'azucre producida na islla.
La ciudá foi destruyida en 1553 pol pirata François Le Clerc, más conocíu por Pata de Palu, polo que tuvo que ser reconstruyida y fortificada. De les antigües fortificaciones queden namái'l Castiellu de Santa Catalina y el Castiellu de Santa Cruz del Barriu, apocayá rehabilitáu al norte de la desaguada del Ribayu de Les Nieves, onde tamién se caltienen restos de la muralla y portada.
En 1558, por decisión de Felipe II, crease´n Santa Cruz de La Palma'l primer Xulgáu d'Indies. Tolos buques españoles que diben en comerciu escontra les colonies americanes teníen de rexistrase nel xulgáu.
Santa Cruz de La Palma tien privilexu de cuntar col primer conceyu d'España escoyíu democráticamente, que taba alcontráu no que güei se conoz como Cueva de Carías, asina nos lo confirma una placa na entrada del actual conceyu. En 1773 celebráronse les primeres eleiciones por sufraxu popular de toa España, tres un pleitu contra los rexidores perpetuos de la ciudá calteníu pol comerciante d'orixe irlandés Dionisio O'Daly y Anselmo Pérez de Brito, quien llograron un resolución favorable de la Corona de Castiella. izquierda|miniaturadeimagen|250x250px|Vista de Santa Cruz de La Palma hacia 1890. La crisis económica que la economía agraria insular sufrió a lo llargo de la so historia, según les llimitaciones d'espaciu pa espandise, provocaron que la población tea enllancada. En 1900 cuntaba con unos 11.000 habitantes, solo 7.000 menos qu'agora. Los conceyos de la contorna (Argañal Altu y Argañal Baxu), que sí disponen d'espaciu llibre, crecieron espectacularmente nos últimos años como ciudades dormitorio.
Al producise'l llevantamientu militar de 1936, que siguiría la Guerra Civil española, la islla de La Palma va #aguantar al golpe y va caltener la llegalidá republicana hasta'l 25 de xunetu, cuando llega a la ciudá de Santa Cruz de La Palma'l cañonero Canalejas. Esti episodiu va ser conocíu col nome de Selmana Colorada.
En 1943 la Diputación provincial escueye mayoritariamente al so alcalde Rafael de la Barreda Diaz pal cargu de procurador en Cortes na I Llexislatura de les Cortes Españoles (1943-1946), representando a los Conceyos d'esta provincia
Tres la transición democrática de 1975, y les primeres eleiciones municipales llibres de 1979 el conceyu ye de los primeres en tener un alcalde del PCE.
Demografía
La población de fechu que según les tables que publica l'Institutu Nacional d'Estadística de 10 en 10 años, había'l 1 de payares de 2011 xubía a 16568 habitantes, 8061 homes y 8508 muyeres.
Población por nucleu
izquierda|miniaturadeimagen|376x376px|Vista aérea de Santa Cruz de La Palma. Desglose de población según el Padrón Continuu por Unidá Poblacional del INE.
Cultura
derecha|miniaturadeimagen|200x200px|Teatru Chicu La ciudá tien un ricu patrimoniu artísticu d'estilu renacentista, barrocu y neoclásicu, destacando nel planu arquitectónicu'l conxuntu de la monumental plaza d'España, cola ilesia Matriz d'El Salvador, l'edificiu del Conceyu, la fonte de piedra y delles cases nobles, que constitúin el principal exemplu d'arquiteutura renacentista del Archipiélagu. Igualmente destacaos son los templos de San Francisco, col so antiguu conventu dominicu, güei sede del Muséu Insular, y de Santu Domingu, según la Casa Principal de Salazar y el Castiellu de Santa Catalina. Na Avenida Marítima los tradicionales balcones de madera ufierten la imaxe más carauterística de la ciudá. Nel apartáu artísticu son notables les obres d'arte (escultura y pintura, fundamentalmente) importaes de Flandes y América, cuantimás les de temática relixosa. La ciudá dispón de dos teatros: el Teatru Circu de Marte y el Teatru Chicu. miniaturadeimagen|236x236px|Danza de los Nanos 2015 Santa Cruz de La Palma cunta con un ricu calendariu festivu, siendo la so principal cita añal l'Antroxu, con Los Indianos como puntu culminante. Otra celebración a tener en cuenta ye la Selmana Santa, la única del Archipiélagu que foi declarada Fiesta d'Interés Turísticu Rexonal. Les Fiestes de la Cruz celebren el 3 de mayu, conmemorando la fundación de la ciudá, y caracterícense pola antigua tradición d'afatar les numberoses cruces que pueblen cais, places y rincones del conceyu colos más variaos motivos ornamentales, dende flores hasta luxoses xoyes. A esta costume xunen otres como ye la confección de “mayos”, peleles con cuerpu de madera y papel vistíos con ropes vieyes, asitiaos en grupu pa representar una escena costumista o un episodiu local. izquierda|miniaturadeimagen|322x322px|Entrada na ciudá de La Virxe de Les Nieves. Cada cinco años celebren les Fiestes Lustrales de la Baxada de la Virxe de les Nieves, declaraes d'Interés Turísticu Nacional, n'honor a la patrona de la islla. Les postreres celebraronse en xunetu de 2015 y la siguiente edición va ser en xunetu de 2020. Un estensu programa d'actos lúdicos y espectaculares enllena les cais y places de la ciudá, nuna celebración qu'axunta a palmeros llegaos de toles partes del mundu.
Destaquen, ente los espectáculos y gayoles populares, la romería o baxada del tronu de plata de la imaxe pel camín real d'El Llanto; el desfile de Pandorgas: miles de farolucos de madera y papel de colores allumaos con veles; la danza de mazcarones (tamién conocíos como xigantes y cabezudos); la Danza d'Acróbates, qu'asemeya'l mundu de los exercicios circenses; el Festival del sieglu XVIII, danza que recrea la suntuosidá y elegancia del rococó dieciochesco; el Carru Alegórico y Triunfal, herederu de los autos sacramentales barrocos. La maxa acútase pal númberu por excelencia de les fiestes: la Danza de Nanos. Ante la sollerte mirada de la concurrencia, un grupu d'homes afatiaos en cada ocasión con una alegoría distinta (viquingos, cardenales, xuglares, etc.) interpreta una danza inicial; en curtios segundos, los homes tresformanse en diminutos nanos que baillen una coreografía azogosa. Finalmente la entrada de la Virxe na ciudá, el segundu domingu del mes, celebrase con toa solemnidá col concursu de diálogos, lloes y lliturxes. Tres pocu menos de tres selmanes na Parroquia d'El Salvador, la Virxe retorna'l 5 d'agostu al so Santuariu del Monte.
Economía
El puertu de la ciudá ye l'únicu puertu de pasaxeros y mercancíes de la islla, y caltién conexones regulares colos puertos de Cádiz, Los Cristianos (Tenerife), Santa Cruz de Tenerife, Les Palmes de Gran Canaria y Petón. A pesar de les torgues aniciaes pola topografía, les víes de comunicación col restu de los conceyos de la islla son bastante bones, sobremanera dempués de les meyores realizaes nes últimes décades: nun tenemos d'escaecer que, anque de menor población que Los Llanos de Aridane, Santa Cruz de la Palma tien una próspera economía con un comerciu bien importante por ser la vía d'entrada a la importación según la de salida de los productos d'esportación de tola islla. Dende'l sur de la ciudá llégase rápido al Aeropuertu de Mazu al traviés d'una autopista que'l so llau oeste (el que sale escontra l'aeropuertu) abrióse al traviés d'un túnel que corta una de les parés de La Caldereta. Y a la fin del puertu empieza la zona comercial de la ciudá, compuesta por dos calles paraleles a la llinia de la mariña y que vendría terminar na Avenida de La Ponte una y na plaza de L'Alamea la otra. centro|miniaturadeimagen|885x885px|Santa Cruz de La Palma dende'l mar
Patronalgu de la ciudá
Los patrones de Santa Cruz de La Palma son: la Santa Cruz (que la so fiesta ye'l 3 de mayu) y Santa Águeda de Catania (que se celebra'l 5 de febreru). Pela so parte, la Virxe de les Nieves (patrona de La Palma, la so onomástica ye'l 5 d'agostu) ye l'Alcaldesa Honoraria de Santa Cruz de La Palma.
Molly Picon
Molly Picon foi una actriz teatral, cinematográfica y televisiva d'Estaos Xuníos, según lletrista y monologuista. Foi la primera y principal estrella del cine y el teatru yiddish, anque tamién trabayó en producciones en llingua inglesa.
Entamos
El so verdaderu nome yera Małka Opiekun, y nació na ciudá de Nueva York nel senu d'una familia d'emigrantes xudíos polacos: Clara Ostrow y Louis Opiekun. L'apellíu Opiekun foi más palantre camudáu pol so nome artísticu, Picon. La so carrera empezó a los seis años d'edá actuando en teatru Yiddish, y en 1912 debutó nel Teatru Arch Street de Nueva York, actuando n'obres representaes nel Distritu del Teatru Yiddish a lo llargo de siete años.
Carrera
Picon foi tan popular nos años 1920 que munchos shows adoptaron el so nome, Molly, nel so títulu, y en 1931 inauguró'l Teatru New Century. Tamién actuó nel cine, primeramente nel mudu. La so primer película foi Ost und West (1923), na cual trabayaba Jacob Kalich, el so home na vida real.
thumb|left|150px|Picon como Mrs. Bronson, 1962. El so filme más famosu, Yidl Mitn Fidl (1936), foi rodáu en Polonia, y mientres bona parte de la cinta ella vistía ropa masculino. Otra de les sos películes, Mamele (1938), foi tamién rodada en Polonia.
Col tornar del teatru yiddish, Picon fixo'l so debú teatral en llingua inglesa en 1940. Nel circuitu de Broadway actuó nel musical de Jerry Herman Milk and Honey en 1961, y en 1966 abandonó la desastrosa Chu Chem mientres los ensayos en Filadelfia, cerrándose l'espectáculu enantes de la so llegada a Broadway.
En 1948 fixo un pequeñu papel nel filme The Naked City, pero la so interpretación más importante en llingua inglesa foi la que llevó a cabu en Gallardo y calavera (1963), con Frank Sinatra. Amás, foi Yente na adautación al cine del ésitu de Broadway El violinista nel teyáu (1971).
Nos años 1970 foi escoyida pa encarnar a Mrs. Cherry en For Pete's Sake, filme protagonizáu por Barbra Streisand. Tamién fixo'l papel de Molly Gordon nun episodiu de la serie de la CBS Gomer Pyle, USMC, y tuvo el papel recurrente de Mrs. Bronson nel show de la NBC Car 54, Where Are You?. Más palantre tamién actuó nes producciones televisives Somerset y The Facts of Life, siendo los sos últimos papeles caméos nes películes The Cannonball Run y Cannonball Run II. thumb|right|200px|Molly Picon en xira con [[United Service Organizations na Segunda Guerra Mundial]]
Llibros
Picon escribió en 1962 una biografía sobre la so familia titulada So Laugh a Little. Más palantre, en 1980, publicó una autobiografía, Molly.
Muerte
Molly Picon finó en 1992, a los 94 años d'edá, por causa d'una enfermedá d'Alzheimer, en Lancaster, Pennsylvania. Jacob Kalich, el so home dende 1919, finó en 1975 por causa de un cáncer. Nun tuvieron fíos. El matrimoniu foi soterráu na seición de teatru yiddish del Campusantu Monte Hebrón de Nueva York. Pola so dedicación al teatru, ingresó nel American Theatre Hall of Fame en 1981.
Ruiu de color
Anque'l ruiu ye una señal aleatoria, puede tener carauterístiques y propiedaes estadístiques. La densidá espectral (potencia y distribución nel espectru de frecuencia), ye una d'eses propiedaes, que pueden ser utilizaes pa estremar los distintos tipos de ruiu. Esta clasificación por densidá espectral dase la terminoloxía, col nome de distintos tipos distintos colores, y ye común en distintes disciplines, onde'l ruiu ye un factor importante (como en acústica, inxeniería llétrica y física).
Dependiendo de la forma concreta que tenga la so densidá espectral de potencia (PSD, Power Spectral Density), defínense dellos "colores" pal ruiu, faciendo un paralelismu ente los llonxitúes d'onda del espectru visible y les del espectru oyible. D'esta forma, los infrasoníos (per debaxo de 20 Hz) oldear al infrarroxu y los ultrasoníos (>20 KHz) colos ultravioleta. Por casu un ruiu que contenga una distribución uniforme del espectru de frecuencies sería "blancu" al igual que'l color blancu contién toles frecuencies del espectru visible, y un soníu con mayor preponderancia de graves taría "coloriáu" al rosa, una y bones los colores con mayor cantidá de frecuencies baxes contienen mayor cantidá de colloráu.
Ruiu blanco
thumb|130px|PSD del ruiu blanco.
El so PSD ye constante, esto ye, el so espectru ye planu. La señal contién toles frecuencies y toes elles tienen la mesma potencia. Por casu: la potencia que contién la señal na banda 40 Hz - 60 Hz ye igual a la contenida na banda 4800 Hz - 4820 Hz.
Como la PSD ye constante, la señal nun ta llindada en banda y la so potencia ye -teóricamente- infinita. Na práutica, considérase qu'una señal ye blanca si'l so PSD ye constante na banda de frecuencia d'interés na aplicación. Una señal que'l so espectru nun sía planu dizse que ta coloriada (autocorrelacionada).
Ruiu rosa
thumb|130px|PSD del ruiu rosa.
El so PSD ye direutamente proporcional a \frac{1}{F} o dichu otra manera, el so PSD aparra 3 dB por octava a midida que xubimos en frecuencia. L'espectru del ruiu rosa ye asemeyáu al espectru mediu acumuláu de la música sinfónica o de preseos harmónicos como'l pianu o l'órganu. Ye'l más utilizáu en soníu na calibración d'equipos tales como PAs o monitor (mas inclusive que'l ruiu blanco) una y bones el oyíu humanu precisa mayor enerxía pa percibir soníos graves. Ello ye que el ruiu rosa ye percibíu pol oyíu humanu más paecíu al "blancu" (con igual preponderancia de toles frecuencies) por cuenta de les propiedaes de la membrana basilar ente que'l blancu percibiríase coloriáu al azul.
Ruiu marrón
thumb|130px|PSD del ruiu marrón.
El so PSD ye direutamente proporcional a o dichu d'otra forma aparra 6 dB por octava a midida que xubimos en frecuencia. Dacuando designar como "marrón" del inglés "brown" lo que puede llevar a equívocu cola so verdadera naturaleza: esto nun tien nada que ver con que'l so espectru oldear al color marrón, tando más cercanu en candia, sinón col científicu Robert Brown qu'estudio'l movimientu browniano. Esti tipu de ruiu puede ser xeneráu por un algoritmu qu'asemeye dichu movimientu.
Ruiu azul
El so PSD ye direutamente proporcional a F o dichu d'otra forma amóntase 3 dB por octava a midida que xubimos en frecuencia. En computación gráfica, el términu "ruiu azul" úsase dacuando pa describir ruiu con bien poca potencia en baxa frecuencia y con PSD creciente y nidia. Esti tipu de ruiu úsase entós en téuniques d'entamáu (Mitchell, 1987).
Ruiu violeta
thumb|130px|PSD del ruiu violeta.
El so PSD ye direutamente proporcional a F^2
Ruiu gris
thumb|130px|PSD del ruiu gris.
El so PSD ye bien similar a la curva de ponderación sofométrica. Esta curva correspuende al nivel de presión sonora que tendría de tener cada frecuencia por que toes fueren percibíes cola mesma intensidá aparente (mesmu volume) pol oyíu humanu. Por casu, si tenemos dos tonos (dos ondes acústiques simples) de la mesma potencia, pero unu de 220 Hz y otru de 2200 Hz, el segundu va ser muncho más "hiriente" pal oyíu; va percibir con una intensidá aparente enforma mayor.
Polo anterior, dende'l puntu de vista auditivu, el ruiu gris ye l'auténticu ruiu blanco, yá que toles sos frecuencies son percibíes pol oyíu cola mesma intensidá aparente.
Otru colores
Esisten otru colores como'l ruiu negro, colloráu, etc., pero nun esiste un ampliu consensu sobre cuálos tendríen de ser les sos carauterístiques espectrales.
Quechua del Huallaga
El Quechua del Huallaga ye un dialeutu dientro del grupu dialeutal Altu Pativilca-Altu Marañón-Altu Huallaga de les llingües quechues de la caña Quechua I (llamáu tamién Quechua Wáywash, Quechua B, o Quechua central), que compónse por una gran diversidá de variedaes llingüístiques distribuyíes na sierra del centru de Perú, nos departamentos d'Áncash, Huánuco, Pasco, Junín y Lima.
El dialeutu falar na parte central de la rexón de Huánuco, na provincia de Huánuco.
Distribución xeográfica
Esta variedá falar na zona central del departamentu peruanu d'Huánuco, principalmente nos distritos d'Amarilis, Chinchao, Churubamba, Huánuco, San Francisco de Cayrán y Distritu de Santa María del Valle Santa María del Valle, de la provincia d'Huánuco.
, conocíu tamién como o ye una de les dos cañes o grupos xenealóxicos de les llingües quechua.
Esti Quechua I estremar del Quechua II pol usu de vocales allargaes y en dellos morfemes. Según los llingüistes Torero y Carranza, son más antiguos que'l Quechua II.
Influencies de los falantes
Escontra 1993, el quechua del Huallaga yera faláu de forma monollingüe pol 66% de la población de los sos falantes nativos, el restu de los cualos son billingües principalmente n'español. Mientres la comunicación en quechua inda caltién el so valor cultural dientro de comunidaes, l'español ta preferíu pal usu intercomunitario. Debíu al billingüismu estendíu, una porción de vocabulariu español (mayormente términos pa la teunoloxía desenvuelta apocayá) foi incorporada nel quechua huanuqueño, coles mesmes l'español local tamién emprestó pallabres del quechua. Según David Weber, el llingüista de la UCLA quien publicó la 1989 gramática del quechua del Huallaga, dellos fonos agora comunes nesti quechua preséntense namái en préstamos del español y pallabres onomatopéyiques, pero la llingua paez nun tener nenguna influencia estructural del español allende dichos fonos y vocabulariu.
Alfabetu
Al nun tener un llinguaxe escritu hasta dempués de la conquista española del Imperiu Inca, les llingües quechues en toa América del Sur agora usen calteres del alfabetu llatín. El sistema foi estandarizado pol gobiernu peruanu nos años setenta y ochenta pol Ministeriu d'Educación de Perú (4023-75). Les publicaciones recién en Huallaga Quechua, sicasí, afacer a un nuevu estándar (0151-84) y l'alfabetu de l'Academia Rexonal de Quechua de Huánuco, autorizáu por Resolvimientu Presidencial 001–93–P–ARQHCO, que foi reconocíu y oficializáu pol Ministeriu d'Educación por aciu Resolvimientu Direutoral Rexonal 00083–94–ED.
L'orde alfabéticu ye'l siguiente: a (y ä), b, c (ch), d, y (y ë), f, g, h, i (y ï), j, l (ll), m, n, ñ, o (y ö), p, qu, r (rr), s (sh), t, o (y ü), w, y. Salvu en nomes propios, h, k, q, v, x y z nun s'empleguen como lletres independientes. Nes regulaciones (0151-84) publicaes dempués del estándar del Ministeriu d'Educación peruanu, [q] ye transcrito por ⟨g⟩ y [h] por ⟨j⟩.
Les vocales son ⟨a, y, i, o, o⟩, que correspuenden a los sos valores de IPA. La ortografía pa una vocal llarga nel estándar del Ministeriu (4023-75) ye doblar la vocal: [aː] → ⟨aa⟩, y les nueves (0151-84) regulaciones apliquen una diéresis [aː] → ⟨ӓ⟩.
Consonantes fonémicos
Les oclusives sonores prodúcense principalmente en pallabres de soníu simbólicu, por casu, bunruru-, 'retumbar [como truenu]', y pallabres emprestaes del español, por casu , äbi , 'paxarín', del español ave.
El quechua del Huallaga escarez notablemente de los ejectivos y l'aspiración contrastiva de les oclusives presentes n'otros dialeutos quechues, como'l dialeutu cuzqueño. La presencia d'oclusives sonores principalmente en préstamos paez ser común en dialeutos.
Led Zeppelin
Led Zeppelin foi un grupu británicu de Rock, consideráu unu de los meyores grupos musicales de la historia. Foi fundáu en 1968 pol guitarrista Jimmy Page, quien perteneciera a The Yardbirds, al incluyir na so formación a John Paul Jones como baxista y teclista (al que Page conocía de trabayos anteriores con The Yardbirds), al vocalista Robert Plant y a John Bonham a la batería (que coincidiera con Plant en The Band of Joy). Led Zeppelin presentó elementos d'un ampliu espectru d'influencies, como'l Blues, el Hard rock, el Funk, la Música celta, la Música india, el Folk, ya inclusive el Heavy metal.
MIT Press
MIT Press ye una editorial universitaria afiliada a Institutu Teunolóxicu de Massachusetts (MIT). La editorial centrar en llibros y revistes de ciencia y teunoloxía.
Quechua del Huallaga
Vocales
Dambes vocales medies en quechua del Huallaga tamién son préstamos españoles. L'inventariu orixinal de trés vocales qu'oldea solo l'altor y la parte posterior, ye típicu nos dialeutos quechua.
MIT Press
MIT Press crear en 1932 como Technology Press. Convertir nuna editorial independiente y tomó el nome actual en 1962. Publicó más de 7.000 llibros a lo llargo de la so historia, y publica cerca de 200 llibros y 40 revistes cada añu. Al traviés de la so páxina web vienden llibros a tol mundu.
Historia
En 1926 Max Born visitó'l MIT pa realizar una serie de llectures de problemes de la dinámica atómica. L'institutu publicó les llectures imprimiéndolo él mesmu. Esi llibru ye'l númberu 1 nos archivos de MIT Press.
Quechua del Huallaga
Llargor
El llargor oldéase fonológicamente en Huallaga Quechua. Anque'l llargor fonéticu ye una carauterística vocálica, el sistema fonolóxicu trata'l llargor vocal como una consonante. Esto vuélvese especialmente importante nes llimitaciones de la estructura de la sílaba. Ver regles de segmentación.
MIT Press
Historia
En 1932, James R. Killian Jr. ayudó a crear Technology Press que publicaría ocho títulos nos siguientes cinco años.
Quechua del Huallaga
Llargor
Les diferencies semántiques fines pueden espresase pol llargor de la vocal:"/ kawa-ra -: - ͡tʃo / → [kawara: ͡tʃo] 'Nun viví'""live-PST-1-NEG""/ kawa -: - raq-͡tʃo / → [kawa: ra: ͡tʃo] 'Inda non vivu'""live-1-yet-NEG"Nos préstamos del español, el quechua huallaga de cutiu presenta la énfasis acentuáu de la sílaba como llargor vocal, inclusive si'l estrés nun cai na penúltima.
MIT Press
Historia
En 1937, John Wiley & Sons fixéronse cargu de la editorial y el marketing de la imprenta, mientres los 25 siguientes años publicó 125 títulos.
Fausto Navarro Allende
Fausto Navarro Allende foi un políticu ecuatorianu qu'exerció per una hora'l poder executivo del Ecuador mientres el golpe d'estáu al gobiernu de Carlos Arroyo del Río.
MIT Press
Historia
En 1962, MIT dixebróse amigablemente de Wiley y ameyoró la so imprenta creando la editorial independiente MIT Press. Na actualidá (2004) Wiley ye la encargada de distribuyir los llibros de MIT Press n'Europa.
En 1968 añedióse una división de revistes periódiques.
En 1969 abrióse una oficina de marketing n'Europa.
En xunetu del añu 2003 MIT Press algamó los 7000 llibros publicaos.
Quechua del Huallaga
Segmentación
La estructura máxima de la sílaba del Huallaga Quechua ye CVC, siendo V, VC y CV tamién permisibles. CCC, CC #, #CC y VV son
MIT Press
Temes
thumbnail|Llibros de la editorial MIT Press.
Fausto Navarro Allende
Encargu del Poder
En 1944, a la fin del gobiernu de Carlos Arroyo del Río asocedió l'entamu de la Revolución de la Gloriosa, ante la posibilidá de fraude eleutoral nes eleiciones presidenciales del mesmu añu favoreciendo al candidatu oficialista, el presidente del congresu, Miguel Ángel Albornoz. El 29 de mayu, la situación volvióse insostenible al tomase la revuelta la ciudá de Guayaquil, polo que Arroyo del Río decidió arrenunciar apurriéndo-y el poder al Vicepresidente de la Cámara del Senáu, Fausto Navarro, una y bones Albornoz refugo'l cargu por atopase en campaña eleutoral, d'igual manera'l presidente de la Cámara de Representantes Teodoro Maldonado Carbo escusar por solicitú del presidente, yá que confiaba en Navarro.
Quechua del Huallaga
Insertamientu de -nin-
La adición de la fixación morfolóxica complica la derivación de sílabes felices. Ciertos sufixos empiecen con grupos consonánticos o consisten en consonantes individuales, incluyida'l llargor vocálicu. La única redolada nel qu'estos sufixos nun produciríen sílabes non dexaes ye siguir una vocal ensin allargar a la fin d'un raigañu. La categoría de sufixos posesivossobremanera, someter a un procesu d'insertamientu de sílabes pa evitar que la fixación d'estos sufixos a los raigaños bimoraicas produza estructures illegales. La sílaba ensin sentíu -nin s'enserta na llende del morfema onde un raigañu bimoraica final atopar con un sufixu posesivu con una consonante qu'apaez antes d'una llende de sílaba.
MIT Press
Temes
ambientales y naturaleza Medios
físiques y de la tierra *Ciencies polítiques
Quechua del Huallaga
Insertamientu de -nin-
/ hatun- + -: / → [hai.tun.nin:] 'el mio gran'
Led Zeppelin
Primeros tiempos
El grupu formóse en 1968 de les cenices del disueltu grupu Rhythm & blues The Yardbirds, siguíu como The New Yardbirds por Jimmy Page, quien foi l'últimu guitarrista de dicha banda. Page reclutó al nuevu cantante Robert Plant, al baxista John Paul Jones (conocíu personal), y al batería John Bonham, por encamientu de Plant.
Quechua del Huallaga
Insertamientu de -nin-
/ maqa-ma-q- + -n.͡tʃi: / → [ma.qa.maq.nin.͡tʃi:] 'el que nos cutió'
/ ɲatin- + -j.naq / → [ɲa.tin.nij.naq] 'ensin fégadu'
/ papa: - + -n / → [pa.pa:.nin] 'el so padre' [3] Un valor atípicu interesante nesti procesu ye'l sufixu posesivu [-joq], que la so afijación provoca l'insertamientu -nin opcionalmente. Esta evidencia fala de la xeneralización de la regla morfo-fonolóxica- n- insertamientu al traviés de tola categoría morfolóxica de sufixos posesivos en llugar de ser verdaderamente una regla determinada fonológicamente."/ atoq- + -joq / → [a.toq.nin.joq]""/ atoq- + -joq / → [a.toq.joq] [3]"
Númberos
Los númberos en quechua de Huallaga son:
Led Zeppelin
Primeros tiempos
Editaron un primer discu homónimu en 1969, que recoyía'l soníu blues rock, espandiéndolo al traviés de riffs pesaos de guitarra y esperimentación. Esti álbum debú y el siguiente, Led Zeppelin II, editáu a fines d'esi mesmu añu, son consideraos piedres angulares del naciente Hard rock, especialmente'l segundu, colos clásicos "Whole Lotta Love" y "Heartbreaker", dos cantares insinia de Led Zeppelin.
En 1970 ye publicáu Led Zeppelin III, que incorpora considerables inflúis folk rock, que vienen complementar los consabíos cantares pesaos del grupu, que diba teniendo gran repercusión al traviés de llargues xires, especialmente polos Estaos Xuníos. L'álbum más míticu de la banda ye llanzáu en 1971, un discu ensin títulu, que foi conocíu como Led Zeppelin IV o Four Symbols, poles enigmátiques runes qu'apaecíen dibuxaes na carpeta interna del LP. Four Symbols incluyó los grandes clásicos "Stairway to Heaven", "Rock and Roll" y "Black Dog", disparando la popularidá de la banda.
Mediaos de los 70s y fin
Metanes esitoses xires apaez l'ambiciosu LP doble Physical Graffiti (1975) que coincide cola creación de la discográfica propia: Swan Song. Trátase de dos discos apinaos de Blues rock, Hard rock, Folk y más Funk, cola irrupción d'un nuevu gran clásicu: "Kashmir", cantar con ecos árabes, onde descollan la batería de John Bonham, les voces de Robert Plant, y los teclaos evocadores de John Paul Jones. Esti álbum marcaría la última producción clásica de la banda.
En 1976 ye editáu'l discu doble en direutu The Song Remains the Same, banda de soníu de la película del mesmu nome, que recueye actuaciones de 1973. Per otra parte, el LP d'estudiu Presence ye llanzáu esi mesmu añu, álbum qu'inclúi la épica "Achilles Last Stand", y que foi grabáu pol cantante Robert Plant en siella de ruedes, por cuenta d'un accidente sufiertu poco enantes na islla griega de Rodes. L'actividá del grupu veríase amenorgada al mínimu tres esti trabayu, por distintes razones, y por un ralu de tres años, hasta 1979.
En 1979 ye anunciáu un discu nuevu de Led Zeppelin dempués de tres años de silenciu, el que vería la lluz n'agostu, sol nome de In Through the Out Door, álbum de sesgu más modernu, enchíu colos teclaos de Jones, y nel cual la presencia de les guitarres de Page vese amenorgada considerablemente.
Esti trabayu, grabáu nos Polar Studios d'Estocolmu, propiedá del grupu ABBA, nun produció nengún clásicu nuevu, sacante la balada "All My Love", dedicada por Plant al so pequeñu fíu Karac, fináu en 1977.
In Through the Out Door sería sofitáu con una xira europea que s'estendió por 1980, anque John Bonham fina'l 25 de setiembre d'esi añu, cuando yá s'anunciara una futura xira norteamericana, que foi atayada darréu. Bonham morrió en The Old Mill House, la casona de Page en Windsor (Inglaterra), afogáu pola aspiración accidental de la so propia vultura, provocada pol consumu escesivu d'alcohol. La traxedia emburrió al grupu escontra la so disolución, yá que Plant, Jones y Page decidieron nun siguir ensin el so compañeru, dando fin d'esta manera a la carrera de la banda.
En 1982, Jimmy Page preparó y llanzó un discu póstumu: Coda, qu'incluyía vieyes grabaciones refugaes del cuartetu, esta placa sería l'últimu LP d'estudiu editáu sol nome de Led Zeppelin.
A lo llargo de les décades Plant y Page axuntáronse delles vegaes, inclusive con John Paul Jones, pa dar eventuales conciertos. Tamién grabaron dos discos como Page & Plant: No Quarter (1994) y Walking into Clarksdale (1998), anque dedicáronse mayormente a los sos proyeutos personales, aguantándose a alicar a Led Zeppelin, sicasí la popularidá de la banda ta intacta.
Fausto Navarro Allende
Encargu del Poder
La so designación causo mayores disturbios, resultando nel trunfu de la revolución y el derrocamientu del réxime lliberal, siendo encarceláu Navarro. El so fugaz pasu pol poder convertir nel xefe d'estáu que menos tiempu tuvo nel poder na historia del país, por menos d'una hora.
Fonte:
Off-Broadway
thumb|150px|The SoHo Playhouse, xunu de 2011. El teatru off-Broadway (fora de Broadway) ye un términu utilizáu pa denominar les obres, musicales o revistes representaes na ciudá de Nueva York (Estaos Xuníos) pero fuera del circuitu de Broadway, que ye'l de máximu prestíu y que ta apoderáu por teatros con grandes presupuestos. Los locales del off-Broadway pela cueta suelen ser teatros con un aforu ente 100 y 500 persones y que realicen producciones de baxu costu, non comparables coles producciones realizaes nel circuitu principal.
Euphrasia officinalis
La eufrasia sinónimu: Euphrasia rostkoviana, ye una especie perteneciente a la familia de les orobancacees. thumb|240px|Flor. thumb|240px|Ilustración thumb|240px|Nel so hábitat
Distribución y hábitat
Ye una planta natural d'Europa central Asia y América del Norte onde crez en praderíes y pacionales. Común en praos de mediu monte hasta 2000 msnm, prefier ambientes húmedos y terrenales acidófilos. Floria nel hemisferiu boreal ente mayu y setiembre.
Taxonomía
Euphrasia officinalis describióse por (L.) Hook. y espublizóse en Species Plantarum 2: 604. 1753. Euphrasia: nome xenéricu que provién de la pallabra griega "euphrosyne" que significa "allegría". Esta allegría acomuñar cola sensación qu'esperimentaba l'enfermu cuando recuperaba la visión.
Hikaru Fujishima
Hikaru Fujishima (藤嶋 洸, ) ye un futbolista xaponés.
Xeografía de Nauru
right|230px|thumb|Una imaxe aérea de Nauru en 2002 del Programa de Midida Atmosférica de radiación del Ministeriu d'Enerxía estauxunidense. La vexetación refecha cubre'l 63 % de tierra que foi estrayida.
Nauru ye una pequeña islla de fosfatu arrodiada d'un petón que queda espuestu cola marea baxa al oeste del Océanu Pacíficu, al sur de les Islles Márxal, La mayor parte de la población vive nun estrechu aniellu costeru. Una planicie central cubre aproximao'l 45% del territoriu y álzase 65 m sobre'l nivel del mar. Tien una pequeña llaguna al suroeste de la islla llamada llaguna de Buada.
Por cuenta de la so proximidá col ecuador el so clima ye templáu y húmedu, estendiéndose la estación d'agües dende payares hasta febreru. La disponibilidad d'agua ye llindada, poro, los pobladores dependen del usu de tanques pa recoyer l'agua y de la desalinización.
Nauru yera una de trés grandes islles de fosfatu nel Océanu Pacíficu (les demás son Banaba en Kiribati y Makatea en Polinesia Francesa); sicasí, les reserves de fosfatu casi tán escosaes, dempués d'afarar el 80% de la islla, dexando un terrén maneru de pináculos de caliar dentaos d'hasta 15 m (49 pies.) d'altitú. La minería tamién tuvo un impautu sobre la vida marítima que se vio amenorgada nun 40%
Hai namái sesenta especies rexistraes de traqueófitas natives de la islla, nenguna de les cualos son reinales. L'actividá humana, tuvo series repercusiones sobre la vida local. Nun hai mamíferos propios na islla, pero si aves, como la Papuda de Caña de Nauru, amás d'inseutos y moluscos. Especies como l'Aguarón polinesica, gatos, perros, gochos y pollos fueron introducíos na islla.
Hidrografía
Nel suroeste de la islla atópase la llaguna de Buada.
Clima y suelos
thumb|Puntes de coral sobre la sablera. El clima de Nauru ye predominantemente tropical, con constantes agües y monzones ente los meses de payares y febreru. La falta d'agua potable y l'estensa actividá minera de fosfatos mientres 90 años, derivaron que los suelos centrales de la islla queden parcialmente inservibles pal cultivu y ganadería de delles especies, nel cantu de la islla cultívase: cocu, mangu y almendra.
Vexetación
La vexetación tropical ye frecuente sobre'l mariniega y alredor de la llaguna Buada pero relativamente ausente nel centru de la islla en consecuencia de la esplotación minera.
Hai delles especies endémiques en Nauru que la so sobrevivencia ta comprometida pola destrucción del so hábitat per parte de la esplotación minera, la contaminación y pola introducción d'especies invasores (perros, gatos, pites, aguarón polinésica, etc.
Premiu Federico G. Fierro Botas
El Premiu Federico G. Fierro Botas ye un premiu d'ensayu convocáu pol Conceyu de Xixón (Asturies) na alcordanza de Federico Fierro Botas.
Palmarés de ganadores
2008 Rafael Rodríguez Valdés -Discursos llingüísticos y movimientu obreru na Asturies decimonónica.
2009 Javier Cubero de Vicente -Del romanticismu al rexonalismu: Escritores carlistes na lliteratura asturiana.
2010 -Ermu
2012 Inaciu Hevia Llavona -La botella de Xixón. Orixe y desendolcu históricu de la botella de sidra n'Asturies.
2013 -Damián Barreiro -L'espeyu onde miranos: Televisiones de proximidá n'Europa Occidental y procesos de recuperación identitaria.
Saint-Germain-le-Vasson
Saint-Germain-le-Vasson ye una comuña francesa del departamentu de Calvados, na rexón de Normandía. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
El Royo
El Royo ye un conceyu de la provincia de Soria, na comunidá autónoma de Castiella y Lleón (España).
Reserva
La reserva ye la declaración de voluntá d'un estáu que robla un tratáu internacional por mor de la cual esclúi o modifica'l tratáu no referente a la so aplicación. La esistencia de renuncies, pue tar almitida pol tratáu o non. Amás, en delles ocasiones, los trataos almiten reserves a partes d'ellos, entendiéndose prohibíes al restu l'articuláu.
Quechua sudbolivianu
Quechua sudbolivianu ye un dialeutu del quechua sureñu emplegáu en Bolivia y la provincia de Jujuy de l'Arxentina por más de 3.637.500 persones según el SIL. Pertenez al grupu C o quechua sureñu del Quechua II.
Les variantes d'esta modalidá son:
1702
Arte y cultura
150px|right
Danza
thumb|right|300px|Danza La Danza o baille ye'l arte d'espresase con movimientos del cuerpu de mena estética y a traviés d'un ritmu, con o ensin son, esto ye que dalgunes dances nun necesiten música. thumb|right|300px|Pareya d'[[Asociación Cultural Esbardu|Esbardu baillando nel VIII Festival Intercélticu d'Avilés (2004)]] La danza ye parte de la Historia de la humanidá dende'l escomencipio de los tiempos.
Los primeros antecedentes alcuentrense enes pintures rupestres. La historia de la danza reflexa los camudamientos enes rellaciones del pueblu respeutu al su conocimientu del mundiu,amás rellaciona los sus cuerpos y esperiencies colos ciclos de la vida.
La Danza nel sieglu XX
thumb|225px| [[Rock and roll ]]
Final de la Lliga de Campeones de la UEFA 1994-95
La final de la Lliga de Campeones de la UEFA 1994-95 apostóse'l día 24 de mayu de 1995 nel Estadiu Ernst Happel de Viena, Austria. Foi la 41ª edición de la final de la competición y los equipos que lu apostaron fueron el Ajax Ámsterdam y l'Associazione Calcio Milan con resultancia de 1-0 pal equipu d'Ámsterdam. L'únicu gol del alcuentru foi convertíu por Patrick Kluivert faltando apenes cinco minutos pa la finalización del partíu. D'esta manera'l Ajax llogró la so cuarta Lliga de Campeones.
Partíu
{| width=100% {| align=center cellpadding="3" cellspacing="0" style="background: #D0e7FF; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" width=100% !width=50%|
1 !width=50%|
0, — 49.730 espectadores !colspan=2|Sustituciones !colspan=2|Goles !colspan=2|Amonestaciones
Depósitu
En Drechu Internacional, conozse col nome de depósitu al actu pol cual los estaos firmantes d'un tratáu, depositen los instrumentos (fueyes) del tratáu nos sos respeutivos archivos o en manes d'un tercer estáu o organización. Tolos estaos miembros de les Naciones Xuníes tienen la obligación de depositar na organización una copia de tolos trataos que roblen.
Scheuchzeriaceae
Taxonomía
La familia foi reconocida pol APG III (2009 ), el Linear APG III (2009 ) asignó-y el númberu de familia 35. La familia yá fuera reconocida pol APG II (2003 ).
El xéneru foi nomáu n'honor de Johann Jakob Scheuchzer, un naturalista suizu y el so hermanu, Johann Kaspar Scheuchzer.
Zacaríes (papa)
Zacarías (en llatín: Zacharias; Grecia, c. 679-15 de marzu de 752) foi'l papa nᵘ 91 de la Ilesia católica (741-752), veneráu como santu. Apenes se sabe nada de la so vida antes de ser consagráu como papa. Nos sos primeros años de pontificáu, Zacarías consiguió que los lombardos (pueblu xermánicu qu'ocupó'l norte de l'actual Italia) devolvieren delles ciudaes a la Ilesia.
Biografía
Fora de la península itálica, Zacaríes contribuyó a que Pipino el Curtiu destronara a Childerico III, últimu rei merovinxu. N'efeutu, Pipino el Curtiu, mayordomu de Palaciu, yera l'home fuerte que gobernaba na práutica'l pueblu francu y Childerico III el rei débil llamáu a dar fin al llinaxe de Clodovéu I. En tal situación, pa legitimar la so entamada usurpación del tronu, Pipino el Curtiu realiza al papa una comprometedora consulta cargada n'apariencia d'inocente busca de la ortodoxa conducta: ¿Quién tenía de ser el rei de los francos: el qu'exercía na práutica la realeza o quien la ostentaba nominalmente? El papa atayó la cuestión con esti veredictu: «Quien lo ye ello ye que síalo de derechu».