cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Campu d'ilesia de Santolaya d'Abamia
Ilesia
En 1572, Ambrosio de Morales ameyoró la lleenda medieval al añader que la ilesia foi construyida pol mesmu Pelayo pa conmemorar la so victoria frente los moros, y que'l so cadabre foi treslladau dende Abamia hasta la cueva de Cuadonga por orde d'Alfonso II el Castu. Pela mesma dómina, Tirso d'Avilés torna a poner por escritu'l rellatu anterior y precisa les fontes históriques nes que se basa: “como consta nun llibru góticu bien antiguu de la ilesia d'Uviéu que se llama Itacio.". El códiz “Itacio” perdióse, pero según Enrique Flórez, que pudo consultalo en 1756, sería escritu enantes de 1143 y posiblemente pudiera atribuyise al obispu Pelayo.
Cola publicación en 1695, de “Antigüedades y cosas memorables del Principado de Asturias” del Padre Carvallo, vuélvese a poner por escritu la lleenda, xuniendo les informaciones d'Ambrosio de Morales ya Tirso d'Avilés, y creando un testu que col tiempu convertirase na versión definitiva. De xuru, la visita de Xovellanos a la ilesia d'Abamia en 1782, na cual inspeicionó les tumbes ya entrugó sobro elles a los vecinos, tuvo animada por esta lleenda. Pascual Madoz escribió en 1848 que “ye de les ilesies más antigües de la provincia y anque inórase la fecha de la so fundación, ye ensin dulda anterior a la invasión de los árabes. Llamóse Belamia y por tradición asegúrase que soterróse nella al rei don Pelayo”.
Una muestra de la repercusión qu'algamó la lleenda en dómina contemporánea, yá convertida nun fechu históricu, ye qu'inclusive nel decretu que declaró monumentu nacional la ilesia d'Abamia en 1962, alúdese al soterramientu del rei y determínase que la ilesia tien la so fundación en don Pelayo. La importancia de la que gocia güei la ilesia d'Abamia, que podría calificase d'auténticu “símbolu nacional”, nun puede entendese al marxe de la ellaboración d'esta lleenda. De nun esistir esta lleenda, probablemente nun ocuparía un llugar destacáu nel imaxinariu coleutivu.
La importancia simbólica d'Abamia en tiempos pasaos, confirmase colos restos arqueolóxicos atopaos cerca la ilesia, que paecen atribuyir al llugar una función funeraria. A finales del sieglu XIX, Frassinelli y l'estudiosu llocal Soto Cortés afayaron delles monedes romanes ya un dolmen megalíticu con una figura antropomorfa grabada nun de los sos ortostatos, conocida como “l'ídolu de los güeyos” y anguaño depositada nel Muséu Arqueolóxicu Nacional. Estos descubrimientos amosaríen que na dómina megalítica l'allugamientu d'Abamia tenía un significáu especial pa los habitantes de la redolada, amás del so destín funerariu. Esti mesmu calter siguiría mientres el periodu romanu, como paez confirmalu l'afayu de dos escarrapios d'una mesma llábana, Esta llábana inxertaríase nel numberosu grupu de restos arqueolóxicos romanos, atopaos en Corao dende'l sieglu XVI, de los que ya ficieron referencia Ambrosio de Morales ya Tirso d'Avilés. N'escavaciones arqueolóxiques de recién, atopáronse tamién fragmentos de tégules ya lladriyos romanos.
Poro, la ilesia d'Abamia presenta una doble relevancia, real ya imaxinaria, que fai que sía un llugar de referencia pa munchos asturianos. Por un llau enxerta colos primeros tiempos de la monarquía y la nacencia del reinu d'Asturies, y por otru alude a tiempos más antiguos, unos anteriores a la romanización (megalitismu) y otros de la dómina romana.
A pocos metros de la trasera la ilesia alcuéntrase l'antiguu campusantu parroquial. Xunto al edificiu relixosu y los sos trés texos, completa'l campu la ilesia, conxuntu onde teníen llugar los acontecimientos importantes de la comunidá: nacencia, matrimoniu, muerte, socialización, fiesta, etc.
Texos
miniaturadeimagen|Texu más nuevu. Xunto a la ilesia d'Abamia hai trés texos con perímetros de cuatrocientos cuarenta y dos, trescientos ochenta, y cientu cincuenta centímetros. El mayor ye un exemplar femenín y los otros son masculinos. Díaz González atalantaba que, na primera decada del sieglu XXI, el más vieyu tendría una edá ente los trescientos ocho y quinientos ochenta años, mentanto que'l segundu taría ente los doscientos ventidós años y cuatrocientos trenta, y el más pequeñu ente los cientu dos y cientu noventa y siete años. D'acordies con estos datos, ye bien posible que'l texu más antiguu llantárase al enantar la ilesia a mediaos del sieglu XVI, y que fixérase lo mesmo col medianu al respeutive de les igües na dómina barroca. Asina esplicaríase qu'Ambrosio de Morales, cuando visitó Abamia en 1572, nun mentara nengún texu, magar de ser bien minuciosu na so descripción, pos nesi momentu'l más antiguu entá nun algamara un esporpolle llamativu.
El texu más antiguu tien calves na picorota, al ser desmochicáu pol tendíu de la rede llétrica pal pueblu del Cuetu. La so situación paez delicada porque dexó de dar frutos, lo que ye signu del so debilitamientu. Los otros texos ufierten un bon aspeutu xeneral, indicativu de la so correuta salú: caltienen les sos picorotes verdes y de gran bayura, ya unos tueros ensin fiendes, anque afeutaos negativamente poles escavaciones pal empedriáu y pal tendíu d'illuminación nel esterior de la ilesia.
La personalidá ya identidá que los texos dan-y al espaciu del campu de ilesia, yera tan señalada pal vecinderu, qu'alcordaron llantar dos texos al pie de la ilesia de Corao cuando ésta inauguróse'n 1915. D'esti mou taben reconstruyendo la “escenografía” d'Abamia y recreando una redolada familiar, cola que sentíense identificaos.
Referencies
Esti artículu ye una obra derivada de la disposición relativa al procesu de declaración d'un bien cultural o natural, asoleyada nel BOPA númberu 239, de 16 d'ochobre de 2017, testu que ta llibre de restricciones conocíes, en virtú del derechu d'autor de conformidá col artículu 13 del Testu Refundíu de la Llei de Propiedá Intelectual (BOE númberu 97, de 22 d'abril de 1996).
Reinu de Ndongo
Reinu de Ndongo o reinu de Ngola, ye'l nome d'un estáu precolonial africanu asitiáu na actual Angola, habitáu polos mbundu, un pueblu de llingua bantú qu'habita al norte d'esti país.
Poco se sabe avera del reinu a principios del sieglu XVI. "Angola" (adautación de Ngola) atopar ente los munchos títulos del rei del Congo (el manicongo) en 1535. Supónse pos que Ndongo sería daquella unu de los estaos subordinaos al Congo. Na tradición oral, recoyida a finales del sieglu XVI, particularmente pol xesuita Baltasar Barreira, describir al fundador del reinu, Ngola Kiluanje, tamién conocíu como Ngola Inene, como llegáu del Congo.
Según otra tradición oral el reinu foi fundáu pol rei Ngola Nzinga que lideró la emigración del pueblu ambundo dende'l ríu Níxer, algamando l'este de l'actual Angola, habitada pol pueblu teowkwe, instalándose en Malange; Ngola Kiluanje sería'l cuartu rei de Ndongo, algamando'l cargu tres la muerte del so tíu, el rei Ngola Kimbanda.
Guerra de 1556
Cerca de 1556, Ndongo unvió otra misión a Portugal solicitando ayuda militar y ufiertándose pa ser cristianizado. En 1901, Y. G. Ravenstein afirmó qu'esta misión foi la resultancia d'una guerra ente'l Congo y Ndongo, de la cual Ndongo salió vencedor, afirmando la so independencia. Lo mesmo afirma Jan Vansina en 1966.
La segunda misión portuguesa, liderada por Paulo Dias de Novais, nietu del esplorador Bartolomeu Dias, desembarcó na desaguada del ríu Cuanza en 1560, xunto con dellos padres xesuites, ente ellos Francisco de Gouveia. La misión de Dias de Novais foi un nuevu fracasu, tornando a Portugal en 1564.
Conflictos cola colonia portuguesa d'Angola
En 1571 la corona portuguesa dio a Dias de Novais llicencia pa construyir una colonia n'Angola, autorizándo-y a faer conquistes na rexón, instalar colonos y construyir puestos militares. Paulo Dias de Novais llegó a Luanda en 1575, asitiada entós en territoriu del Congo, dau l'alcuerdu del rei Álvaro I del Congo en pagu pol sofitu de Portugal contra'l reinu de Jaga.
La llegada de los colonos portugueses alterió la situación política de la rexón, colos portugueses intentando intervenir na alministración del Reinu de Ndongo, lo que llevó a la guerra ente Ndongo y Portugal en 1579. El vecín Reinu de Matamba desempeñó un pequeñu papel nos entamos de la guerra, pero l'amenaza d'una victoria portuguesa incentivó al gobernante de Matamba (probablemente un rei llamáu Kambolo Matamba) a intervenir, unviando un exércitu p'ayudar al Reinu de Ndongo contra los portugueses, y xugando un papel determinante na derrota de los portugueses na Batalla de Lukala en 1590.
Incapaz de conquistar territorios por sigo mesmu, Dias de Novais fixo aliances temporales con dambos reinos, Congo y Ndongo, sirviendo como exércitu mercenariu.
Ente 1640 y 1648 la ciudá costera portuguesa de Luanda foi ocupada polos Países Baxos que la rebautizaron como Fort Aardenburgh, emprestando la Reina Ginga sofitu militar a los holandeses.
Leonardo Bonucci
Leonardo Bonucci ye un futbolista italianu. Xuega de defensa y el so equipu actual ye l'A. C. Milan de la Serie A d'Italia.
Selección nacional
Foi internacional cola seleición de fútbol d'Italia en 80 ocasiones y marcó 6 goles. Debutó'l 3 de marzu de 2010, nun alcuentru amistosu énte la seleición de Camerún en Mónaco que remató con marcador de 0-0. El 3 de xunu, anotó'l so primer gol internacional nel so segundu alcuentru cola seleición azzurra na derrota por 1-2 énte Méxicu nun amistosu apostáu en Bruxeles.
Viaxó con Italia a Sudáfrica pa apostar la Copa Mundial de Fútbol pero nun llegó finalmente a xugar nengunu de los trés partíos de la so seleición nel tornéu. El 13 de mayu de 2014 l'entrenador de la seleición italiana, Cesara Prandelli, incluyir na nómina preliminar de 30 xugadores convocaos pa la Copa Mundial de Fútbol de 2014. Foi confirmáu na llista definitiva de 23 xugadores el 1 de xunu.
Segunda División de Bélxica
La Segunda división belga (conocíu como Belgacom League por razones de patrociniu) ye una competición de lliga pa equipos de fútbol, siendo la segunda división más alta del fútbol de Bélxica. Foi creada pola Federación Belga de Fútbol en 1905.
Historia
La Segunda división foi creada en 1905 como la Promoción. En 1923 había dos lligues nesa división (llamaes Promoción A y Promoción B). En 1926, el sistema camudo a una sola lliga (14 clubes) y se renombró por Division I. A la fin de la temporada 1930-31, la División I estremar en dos lligues (de 14 clubes caúna). Los dos últimos equipos de cada lliga yeren apostraos y los dos primeros xubíen a la Primer División. En 1952, la lliga foi renombrada como Division II con 16 equipos (una lliga). Los primeros dos equipos clasificar pa la primer división. Finalmente, en 1994, la segunda división xugar ente 18 clubes. Una victoria val tres puntos dende la temporada 1993-94.
La Competición
La temporada entiende la lliga regular (18 equipos, 34 xornaes) y los play-offs (4 equipos, 6 xornaes).
La lliga regular ye un tornéu a doble partíu que se xuega ente agostu y mayu, con una interrupción de tres selmanes pel hibiernu. Estremar en tres bloques: los primeres 10 partíos, los 12 siguientes y los postreros 12. El primer clasificáu de la lliga regular xube direutamente a la primer división. Los equipos col meyor récor en cada unu de los 3 bloques participen nos play-offs, xunto al penúltimu equipu de la primer división. Los play-offs son tamién a doble partíu, y el ganador d'estos gana una plaza na primer división.
La clasificación, tantu pa lliga regular como pa los 3 bloques, son determinaos siguiendo esti criteriu, pol orde:
Un equipu nun puede xugar en primer división si nun tien una llicencia profesional. Si nun lu tien, ye reemplazáu pol siguiente meyor asitiáu na lliga regular. Por que se produza l'ascensu direutu (lo contrario a los playoffs) l'equipu tien d'acabar ente los trés meyores de Segunda División. Si nun se cumple esta condición, el númberu d'equipos en primer división baxa.
Los dos equipos peor clasificaos baxen a tercer división (que s'estrema en dos lligues de 16 equipos), ente que los dos campeones d'esa división xuben.
División II
El campeón y subcampeón xuben a la primer división.
Premios Óscar de 1969
La 42ª Ceremonia d'entrega de los premiu Óscar celebróse'l 7 d'abril de 1970 nel Dorothy Chandler Pavilion de Los Angeles.
Golden Slam
El Golden Slam ye un premiu que se da a xugadores pola ATP de tenis cuando estos, amás de ganar los 4 Grand Slams siguíos, ganen tamién la medaya d'oru nos xuegos olímpicos d'esi añu. La única qu'algamó esti premiu foi Steffi Graf al facelo en 1988.
Premios Óscar de 1969
Óscar a la meyor película
Presentáu por Elizabeth Taylor.
Óscar a la meyor direición
Presentáu por Myrna Loy.
Óscar a la meyor actriz
Presentáu por Cliff Robertson.
Óscar al meyor actor
Presentáu por Barbra Streisand.
Óscar al meyor actor de repartu
Presentáu por Katharine Ross.
Araneomorphae
Los araneomorfos (Araneomorphae), antes labidognatos (Labidognatha), son un suborde d'arañes (orde Araneae). Estremar por tener quelíceros dispuestos diagonalmente, cruciándose ente sigo nel estremu, en contraste coles Mygalomorphae nes que s'empobinen de riba abaxo.
Sistemática
Los Araneomorphae estremar en dos infraórdenes, los Hypochilae (con solo la familia Hypochilidae), y los Neocribellatae. Los Neocribellatae podríen estremase en Austrochiloidea, y los dos series Entelogynae y Haplogynae, cada unu cuntando con superfamilies:
Paleocribellatae: +Hypochilidae (11 especies) | Neocribellatae: --| Austrochiloidea: | +--Gradungulidae (16 especies) | +--| | | +--Austrochilidae (9 especies) +--| Araneoclada: | +--Haplogynae (ca. 3.200 especies) +--| +--Entelegynae (ca. 33,600 especies)
Manzanal del Barco
Manzanal del Barco ye un conceyu y llocalidá d'España, perteneciente a la provincia de Zamora de la comunidá autónoma de Castiella y Llión.
Emplazado xunto al ríu Esla, anguaño convertíu nel denomináu banzáu de Ricobayo, tien na so ermita de La nuesa Señora del Piñedo el so edificiu más emblemáticu, anque anguaño namái mantién de pies la espadaña y un arcu de mediu puntu. Nel centru del so cascu urbanu atópase la so actual ilesia parroquial de San Torcuato, terminada de construyir a principios del sieglu XVII.
Manzanal del Barco y Palacios del Pan, dambos separaos pol banzáu del Esla, comunicar por dos notables infraestructures, como son el viaducto Martín Gil o de los Cabriles, pal ferrocarril, y de la ponte nueva de Manzanal, pal restu de vehículos terrestres. N'ocasiones, de resultes de la seca persistente, remanez sobre les agües del Esla la vieya ponte de piedra que comunicaba les contornes d'Alba y Pan antes de la construcción del banzáu.
Toponimia y xentiliciu
El topónimu Manzanal, al igual que los denominaos Cerezal, paez inscribise nun tipu bien espublizáu nel área lleonesa, el constituyíu pol nome d'un árbol en singular, femenín y con o ensin artículu. Nesti sentíu, "la manzanal" sería "el pumar", al igual que "la cerezal" sería "la zrezal".
El nome de Manzanal apaez documentáu nel 1169, por cuenta de una donación del rei Alfonso Enriquez de Portugal a la ilesia del Salvador (Catedral de Zamora) y que se caltién nel archivu de la Catedral. Tamién apaez nun informe sobre la situación del los pueblos del condáu d'Alba y Aliste del añu 1587, nel que se menta con un vecinderu de 45 vecinos. El censu de población de Tomás González señala a Manzanal, anque inclúi a los sos vecinos nel conxuntu de los pueblos del condáu. El catastru d'Ensenada (1752) citar indicando que tien 57 llabradores, 12 criaos y 5 xornaleros, amás dexa constrancia de qu'hai una barca que pertenez al Conde d'Alba y Aliste que-y val d'arrendamientu dolce mil reales tolos años.
Al respective de el so apellíu "del Barco", ye una clara referencia al que foi'l so mediu de tresporte pa llegar a Zamora, la capital privincial. Va sieglos que Manzanal abandonó'l barcu como mediu de tresporte p'algamar la ribera izquierda del Esla, sustituyéndola por una ponte de piedra que facilitó la comunicación. Este, de la mesma, quedó anubiertu tres la construcción de la presa de Ricobayo y la formación del actual banzáu. Otra manera, la vieya ponte foi sustituyíu por modernes infraestructures como'l viaducto Martín Gil o la nueva ponte construyida nel 2007. Manzanal, sicasí, siguió fiel a la so tradición y allugamientu xunto al Esla, calteniendo nel so apellíu'l nome del mediu que mientres sieglos -y facilitó la comunicación colos pueblos de la otra vera del ríu y con Zamora.
La referencia a "Del Barcu", tamién apaez referenciáu na Edá Media. El llibru segundu de les heredaes del Monesteriu Jeronimo de Montamarta (provincia de Zamora), indicar al establecer les sos posesiones en Palacios el 19 de xineru de 1474, señalando una tierra que sale del términu de Macares hasta'l camín del Barco. Tamién se recueye na documentación correspondiente al pleitu calteníu ente'l Cabildru de Zamora y el Conde d'Alba y Aliste del añu 1526, nel que tuvo como puntu de referencia la Barca de Manzanal propiedá del Conde, pola que pasen a pastiar los ganaderos a la Devesa de Mazares, propiedá de la mesma del Cabildru. Esisten otros documentos nos que ye mentada, ente ellos dalgunu nel que se fala de la esistencia d'un complexu formáu por dos barques, casa y venta. Otros falen de puertu y barca de Manzanal.
El xentiliciu de Manzanal del Barco ye manzanalino.
Xeografía física
Carbajales de Alba Santa Eufemia del Barco Montamarta Carbajales de Alba Palacios del Pan Carbajales de Alba San Pedro de la Nave-Almendra San Pedro de la Nave-Almendra
200px|thumb| Viaducto Martín Gil o de Los Cabriles
Historia
Nos puexos allugaos xunto al ríu Esla, como'l Tesu de San Martín, asitiáronse les primeres poblaciones del términu. Asina, el Castro del mesmu nome, parcialmente estropiáu peles agües del banzáu de Ricobayo revela restos arqueolóxicos de la Edá del Fierro, Romanos, Baxu Medievales y Modernos en forma de muralles, cabañes, zócalos, cerámiques y los cimientos d'una antigua Ermita.
Coles mesmes, hai xacimientos neolíticos nel Túmulu de los Moriscos mientres n'otra paraxa compartida con Santa Eufemia- y denomináu Los Cabriles dátase un xacimientu correspondiente a un Pobláu de la Edá del Cobre, amás de dos bocamines sellaes.
Asina, el Manzanal orixinal quedó integráu na Edá Media nel Reinu de Llión, que los sos monarques acometeríen la repoblación de la llocalidá dientro del procesu repoblador lleváu a cabu na zona. Tres la independencia de Portugal del reinu lleonés, en 1143, la llocalidá sufriría pola so situación xeográfica los conflictos ente los reinos lleonés y portugués pol control de la frontera.
El treslláu al so actual llocalización, empezar a realizar nel sieglu XV, buscando'l resguardu de los vientos y del fríu que-y apurría la situación abrigada del valle. A mediaos del sieglu XVI, concretamente nel 1552, por cuenta de la situación de ruina de l'antigua parroquia de La nuesa Señora del Piñedo y del so pequeñu tamañu, mandóse treslladar y construyir de nueva planta l'actual parroquia de Manzanal. Nun hai constancia de la fecha en que la que s'empezó a edificar l'actual ilesia, pero sí de la so conclusión nel añu 1605, tal que figura nel dintel de la so puerta. Nella asitióse'l retablu de la primitiva ilesia que paso a denominase ermita de Santa María.
Mientres la Edá Moderna, Manzanal tuvo integráu nel partíu de Carbajales de Alba de la provincia de Zamora, tal que reflexaba en 1773 Tomás López en Mapa de la Provincia de Zamora. Asina, al reestructurase les provincies y crease les actuales en 1833, la llocalidá caltener na provincia zamorana, dientro de la Rexón Lleonesa, integrándose en 1834 nel partíu xudicial d'Alcañices, dependencia que s'enllargó hasta 1983, cuando foi suprimíu'l mesmu ya integráu nel Partíu Xudicial de Zamora.
Patrimoniu
Destaca na llocalidá la Ilesia parroquial de San Torcuato, d'espadaña herreriana, que foi concluyida en 1605, tal que indica'l dintel de la puerta, anque l'espodáu pórticu ye posterior –finales XVII- obra d'un vecín maestru llamáu Santiago Ramajo. Parte del vieyu retablu de la ilesia primitiva pasó a la nueva, según delles imáxenes.
De les ermites qu'esistieron queden visibles les ruines de la cimentación de San Martín, nel cuetu y castru del mesmu nome convertíu güei n'espectacular mirador paisaxísticu y Ruta de senderismo local.
L'arquiteutura rural amuesa cases tradicionales de cayuela, adobe, madera y piedra, con puertes de cuarterón y detalles de rejería.
Fiestes
El so patrón ye San Torcuato, el 15 de mayu, ente qu'a otru día hónrase a San Isidro. Nestes fiestes son tradicionales les procesiones, los xuegos infantiles, les vaquillas, y los espectáculos musicales. El calendariu de festexos completar coles celebraciones de San Sebastián, San Antonio y el Corpus.
Amás, mientres el segundu fin de selmana d'agostu celebren la "fiesta del turista". La so organización cuerre a cargu del conceyu del pueblu. Una paellada pa tol pueblu, verbenes, actuaciones musicales y competiciones deportives, como'l mediu maratón, formen parte de les actividaes de los festexos del branu. Apocayá recuperó la so tradicional selmana cultural, entamada polos mozos del pueblu y que cunta con diverses actividaes empobinaes sobremanera al públicu infantil como Geocatching nocherniegu, carreres de sacos etc. Tamién hai actividaes p'adultos como'l concursu de vinos del pueblu.
Monreal
Monreal (n'euskera y cooficialmente Elo) ye una pequeña villa y un conceyu español de la Comunidá Foral de Navarra, asitiáu na merindad de Sangüesa, na contorna de Aoiz y a 18 km de la capital de la comunidá, Pamplona. La so población n' foi de habitantes (INE), el so términu municipal tien una superficie de 22,61 km²y la so densidá de población ye de  hab/km².
Al pie de ella álzase La Figa, monte dende la que puede acolumbrase una preciosa vista panorámica de la zona. Ye puntu de camín del camín de Santiago.
A pesar del so pequeñu tamañu cuntaba con judería y tuvo cierta importancia como villa, ganándose'l derechu, mientres un tiempu, d'acuñar moneda propia.
Residencia de caza de los reis de Navarra, cuntó con un castiellu, del qu'entá pueden vese dellos restos y que s'alluga sobre una llomba qu'apodera n'altor a la llocalidá. Foi mandáu baltar nel sieglu XVI (añu 1521) polos monarques españoles, como otres munches fortificaciones defensives propies del reinu de Navarra.
Topónimu
150px|thumb|left|Términu municipal de Monreal.
Esisten delles teoríes sobre l'orixe del nome Monreal. José Moret dexó escritu nos sos Annales del Reyno de Navarra (publicáu en 1695) que'l nome deber al aumentu y fortificación con castiellu nuna eminencia d'orde de dalgún Rei. Lo cierto ye qu'hubo un castiellu, propiedá de la Corona Navarra, nun montículo qu'apoderaba la villa de Monreal. Esti castiellu foi baltáu en 1521 tres la Conquista de Navarra. La otra esplicación tradicional que se dio al nome de la villa alude a que dende los cumes de Alaiz escontra'l Sur los montes yeren de realengu. Los reis navarros utilizaron estos montes como zona de caza.
Elo ye'l nome vascu de la llocalidá. Esisten bastantes testimonios que dan fe d'ello. José Moret dexó escritu nel so llibru de Annales del Reyno de Navarra (publicáu en 1695) que Elo yera'l nome primitivu y vascónico de Monreal. Tamién ta documentáu nel sieglu XVI que'l camín que diba de Tiebas a Monreal llamábase Elobidea (camín de Elo). Elo escareció siempres d'oficialidá y cuando l'euskera dexó de falase na llocalidá na primer metá del sieglu XIX tamién dexó d'utilizase. Sicasí, siempres esistió conciencia de que yera'l nome antiguu vascu de la llocalidá y pollo la Real Academia de la Llingua Vasca adoptar na segunda metá del sieglu XX como nome formal de la llocalidá n'euskera. D'alcuerdu a l'actual zonificación llingüística de Navarra, Monreal queda anguaño na Zona Non Vascófona de Navarra.
El topónimu Elo ye d'etimoloxía enigmática. Dalgunos rellacionar cola pallabra elor (espín en llingua vasca). Julio Caro Baroja, sicasí considerar un posible antropónimu rellacionáu col nome de persona Eilo o Elo, frecuente na Álava medieval. Caro Baroja citó nes sos obres a una tal Elo Bellacoz, señora que yera natural del Valle de Mena, a un tal Eylon, que foi conde d'Álava y al dios aquitano Ele, como nomes posiblemente rellacionaos col del pueblu de Elo/Monreal.
Demografía
Población a mayu de 2015. Redolada a 580 habitantes
Monumentos relixosos
Construyida en delles etapes y con estremaos estilos, como pueden ser el barrocu y renacentista.
Monumentos civiles
Ponte medieval
Deportes
Monreal foi trubiecu de grandes deportistes: pelotaris, futbolistes, montañeros, ciclistes, atletes, nadadores...
Na actualidá dispón de dos frontones, el vieyu y el nuevu (cubiertu). Tamién cunta con campu de fútbol onde xuega'l F.C. Elomendi (antes Higueño) y tamién xugó'l Monreal H.O. (el primeru gallardoniáu con dos copes y trés lligues, el segundu con dos copes).
El troféu "Figa de Monreal", con más de 40 años d'historia, ye unu de los campeonatos de lliga interpueblos más antiguu de Navarra.
Añalmente celébrase un mediu maratón de monte que la so salida y llegada ta en Monreal. El recorridó pasa pola sierra de Alaiz siendo'l puntu más altu l'ascensión al cume de la Figa.
Nel pasáu tamién se celebraba una competición ciclista BTT que la so meta taba nel visu de la Figa. Na actualidá namái puede xubise en BTT yá que l'asfaltu se encuantra en mala traza y yá nun dexa faelo en bicicleta de carretera.
Dende l'apertura de les piscines nel branu de 2004 vien desenvolviéndose una triatlón amateur y numberoses actividaes rellacionaes cola agua.
Fiestes
Les Fiestes de Monreal son n'honor a La nuesa Señora de la Natividá (8 de setiembre). La festividá de San Martín de Tours celébrase'l 11 de payares.
Íñigo Alfonso
Íñigo Alfonso ye un periodista español. Presentador de Las mañanas de Radio Nacional de España dende 2018.
Biografía
Íñigo nació en Pamplona, en 1979. Estudió nel Colexu Claret Larraona de Pamplona. Estudió periodismu na Cuenca na Universidá de Castiella-La Mancha.
Las Nisales
Las Nisales ye una aldea de la parroquia de Corniana nel conceyu asturianu de Salas.
Chaumot (Nièvre)
Tien una población de y una superficie de  km².
Chazeuil (Nièvre)
Chazeuil ye una comuña francesa del departamentu de Nièvre, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
La Pesquera
La Pesquera ye una casería de la parroquia de Corniana nel conceyu asturianu de Salas.
Alcuéntrase a 12,8 km de Salas, la capital del conceyu, a un altor mediu de 63 msnm y tien una población de.
Tejeda del Sueve
El monte ta formáu por más de 8.000 texos y una superficie de 80 hectárees.
Según un estudiu del diariu El Mundo esti monte ye l'octavu más importante d'España.
Estáu
La situación actual del monte ye precaria, pos por cuenta de la esistencia d'herbívoros, principalmente gamos, los nuevos biltos y plantones d'árboles nuevos son destruyíos, lo qu'implica la casi inesistencia de nuevos elementos nel monte. Esta situación tien de resultes l'avieyamientu de la masa forestal.
Proteición
En 2008 la conseyería de Mediu ambiente anunció para seronda la declaración del monte como espaciu protexíu.
Joy Mangano
Joy Mangano ye una inventora y empresaria d'Estaos Xuníos.
Biografía
Fía de Rudy Mangano, italo-americanu. Estudió na Universidá Paso. Ye propietaria d'un negociu familiar y conocío por inventar el Trapeador milagrosu (Miracle Mop) y les Perchas Huggable (Huggable Hangers), l'aplicación diaria de productos pa los diseñadores. En 1999 acomuñar cola cadena de televisión Home Shopping Network pa la prestación de les sos patentes. Casóse con Anthony Miranne en 1978 del cual divorcióse en 1989; ye madre de trés fíos Jacqueline, Robert y Christie Miranne.
En 2015 estrenóse una película inspirada na so vida llamada Joy empobinada por David O. Russell y protagonizada por Jennifer Lawrence. Lawrence ganó'l Globu d'oru a la meyor actriz de comedia o musical y foi nomada a los Premiu Óscar como meyor actriz pola so personificación de Joy.
Fernando de Rojas
Fernando de Rojas foi un escritor, dramaturgu y poeta español. Ye unu de los más importantes del Renacimientu, conocíu pola so única obra que sobrevivió, La Celestina, espublizada per primer vegada en 1499. Rojas escribió La Celestina cuando entá yera estudiante. En graduándose, exerció l'abogacía y nun se sabe qu'escribiera más obres lliteraries, anque La Celestina llogró un gran ésitu na so vida. A pesar de les dificultaes cola Inquisición, Rojas foi un abogáu esitosu y convirtióse n'alcalde de Talavera de la Reina, onde vivió les postreres trés décades de la so vida.
Amosis I
Nebpehtyra Ahmose, o Ahmose, foi'l faraón fundador de la Dinastía XVIII del Imperiu Nuevu d'Exiptu, anque ye más conocíu como Ahmose I, o como lo denominó Manetón, Amosis, según Eusebio de Cesarea na versión del monxu Jorge Sincelo. Reinó de c. 1550 a 1525 e.C. Los sos títulos de tronu y nacencia yeren Neb-pehty-Ra Ah-mose.
Yera miembru de la casa real de Tebas, fíu del faraón Seqenenra Taa y hermanu del que sería l'últimu faraón de la Dinastía XVII, Kamose. Mientres el reináu del so padre —o del so güelu–, Tebas remontar contra los hicsos, que gobernaben el So Exiptu. Cuando cuntaba con siete años'l so padre finó de forma violenta, posiblemente engardiendo, y tenía alredor de diez años al morrer el so hermanu por causes desconocíes,tres un curtiu reináu de probablemente unos trés años. Amosis I asumió'l tronu tres la muerte del so hermanu, y tres la so coronación foi conocíu como Neb-pehty-Ra.
Cronoloxía del so reináu
El reináu de Amosis foi datáu de forma distinta, según distintos autores: 1570–1546, 1560–1537 ó 1551–1527. Manetón escribe que'l reináu de Amosis foi de 25 años y 4 meses, y el datu ta sofitáu por una inscripción que fai mención al añu 22 del so reináu, atopada nes canteres de Tura. L'exame médicu de la so momia indica que morrió con una edá averada de trenta y cinco años, lo que sofita tamién una duración del reináu de 25 años, si tenemos en cuenta que llegó al tronu con diez años d'edá. L'historiador David Rohl suxurió feches alternatives pal so reináu (de 1194 a 1170 e.C.), pero les sos conclusiones son refugaes pola mayoría de los exiptólogos.
Campañes militares
El conflictu ente los reis locales de Tebas y el rei de los hicsos Apepi Aauserra yá empezara en dalgún momentu del reináu de Seqenenra Taa, y remataría tres cuasi trenta años de guerra intermitente mientres el reináu de Amosis I. Ye probable que'l mesmu Seqenenra Taa morriera lluchando contra los hicsos, tal que suxure'l gran númberu de feríes topaes na so momia. Sábese que'l so socesor, Kamose (probablemente l'hermanu mayor de Amosis), prosiguió la guerra, yá qu'atacó y escaló les tierres qu'arrodiaben la capital de los hicsos (Avaris, na actual Tell el-Daba). Kamose, consideráu l'últimu rei de la dinastía XVII, tuvo más ésitu que Seqenenra Taa na guerra y consiguió faer recular a los enemigos: nel sur recuperó Elefantina y llogró lliberar Menfis y tol Delta del Nilu sacante Avaris, la última fortaleza hicsa. Rescampla que'l reináu de Kamose foi curtiu, yá que tan solo rexístrense datos relativos al tercer añu del so reináu, y que foi asocedíu por Amosis. Apepi, el rei de los hicsos, pudo morrer tamién por aquella dómina. Esisten duldes sobre si los nomes "Apepi" atopaos nos rexistros históricos pertenecen a dos monarques, o si son dos nomes del mesmu rei. Si tratar de reis distintos, créese que Apepi Awoserre morrería aproximao pol mesmu tiempu que Kamose, y que foi asocedíu por Apepi II Aqenienre.
La temprana muerte de Kamose implicó que Ahmose xubiera al tronu siendo namái un neñu, polo que la so madre, Ahhotep, foi rexente hasta la so mayoría d'edá. A xulgar por delles descripciones sobre los sos títulos reales mientres taba nel poder, ya incluyendo el xeneral y honoríficu "cuidadora d'Exiptu", paez que consolidó efeutivamente la base de poder tebanu nos años previos a que Amosis asumiera'l control. El asediu a Avaris nun cesó mientres tou aquel tiempu, y l'eficacia de Ahhotep como gobernante y xefe de les tropes nun tardaría en ser compensada pol so fíu col mayor gallardón militar exipciu, trés grueses «mosques d'oru» qu'amosaríen a la reina como una auténtica heroína nesa llarga guerra. Si realmente Apepi Aqenienre fuera'l socesor de Apepi Awoserre, entós créese que permaneció nel delta mientres la rexencia de Ahhotep, porque esi nome nun apaez en nengún monumentu o oxetu al sur de Bubastis.
thumb|150px|right|Daga col nome de Amosis I inscritu nella. [[Royal Ontario Museum, Toronto]]
La independencia de Tebas
Amosis empezó la conquista del territoriu del baxu Exiptu, que yera'l que s'atopaba sol control de los hicsos, alredor del oncenu añu del reináu de Jamudy (rei de los hicsos), pero esiste ciertu discutiniu alrodiu de la secuencia exacta de los fechos.
Analizar los eventos que tuvieron llugar mientres la conquista y antes del asediu de la capital de los hicsos ye desaxeradamente difícil, por cuenta de que práuticamente tola información de la que disponemos vien de un curtiu anque valiosísimo comentariu de calter militar, allugáu nel aviesu del Papiru d'Ahmes (tamién llamáu Papiru Rhind), que consiste nunes curties notes fechaes, una de les cualos diz lo siguiente:
Magar nel pasáu asumíase que la mención al añu de reináu faía referencia al añu de reináu de Amosis, anguaño créese que realmente fai referencia al reináu del oponente de Amosis, Jamudy, yá que el documentu referir a Amosis pol títulu inferior de "Príncipe del Sur", y non como rei o faraón, que sería la forma na que se dirixiría a él un súbditu so.
El Papiru Rhind tamién ilustra parte de la estratexa militar de Amosis cuando atacó'l delta. Amosis entró nel delta pela ciudá sagrada de Heliópolis en xunetu, y depués movióse escontra la parte oriental del delta pa tomar n'ochobre la ciudá de Tyaru, la mayor fortificación fronteriza del Camín de Horus, la principal vía de comunicaciones ente'l So Exiptu y Canaán. Con esto bloquiaba dafechu a los hicsos en Avaris, ciudá qu'evitara nel so movimientu, lo qu'indica que taba entamando aisllar la ciudá, quitando a la capital de los hicsos de l'ayuda y suministros que pudieren consiguir de los sos aliaos de Siria y Palestina (Canaán).
Atopáronse rexistros nos que se describen los acontecimientos posteriores de la campaña nes parés de la tumba d'un soldáu que participó na guerra, y que curiosamente comparte'l mesmu nome que'l faraón, Amosis, fíu de Abana. Según estos rexistros, Amosis I dirixiría trés ataques fallíos contra'l bastión de Avaris, la capital de los hicsos. Amás, Amosis viose tamién obligáu a tornar al sur a encalorar una rebelión interna, a la que nin siquier la reina Ahhotep pudo faer frente.
Avaris aguantaría ensin ser conquistada hasta'l cuartu embate del rei exipciu. Nesi momentu los hicsos tuvieron que fuxir más escontra l'este. Con Jamudy entá al frente, los hicsos abellugar na fortaleza de Sharuhen, cerca de Gaza, pero Amosis completaría la so victoria espulsándo-yos tamién d'esti enclave.
Calcúlase que Amosis conquistaría Avaris, como mui tarde, mientres los años 18º o 19º del so reináu. Estos datos inferir d'un grafitu atopáu na cantera de Tura, onde s'afirma que s'usaron "gües de Canaán" pa l'apertura de la cantera mientres el 22º añu del reináu de Amosis. Teniendo en cuenta que'l ganáu sería probablemente importáu dempués del asediu de Amosis sobre la ciudá de Sharuhen, que de la mesma asocedió a la cayida de Avaris, esto implica que'l reináu de Jamudy terminaría como mui tarde mientres los años 18º o 19º del reináu de Amosis, que llegó a reinar 25 años.
Campañes nel estranxeru
thumb|150px|Estatua de Ahmose I (Amosis I). [[Metropolitan Museum, NY.]] Tres la espulsión de los hicsos, y per primer vegada en más de cien años, tou Exiptu volvía tar dirixíu dende un únicu centru. Amosis, gobernante de too Exiptu, allugó la capital na ciudá de Tebas, l'artífiz de la rebelión. Consideráu'l fundador de la dinastía XVIII y del Imperiu Nuevu, el faraón tuvo ante sí la difícil xera de restaurar el debilitáu sistema económicu y financieru del país, según restablecer venceyos comerciales con otros países y reconstruyir los templos y edificios oficiales que los hicsos y la mesma guerra destruyeren. Amosis tampoco s'escaeció de quien habíen emprestáu sofitu a la so causa: amás de los premios y honores concedíos a la reina Ahhotep, los diversos príncipes locales que secundaren la rebelión de Tebas fueron generosamente compensaos.
Sicasí, Amosis nun se contentó con ver a los hicsos espulsaos y tremaos per Asia. Recordando que bien pocu antes la estinguida dinastía XV (la de los gobernantes hicsos) había estáu aliada colos distintos reinos de Canaán y Nubia, entamó aiciones béliques nestos llugares con cuenta de disuadir a los gobernantes de repitir la esperiencia hicsa y, de camín, vengar a los sos antiguos amigos. En ganando a los hicsos, Amosis empezó campañes en Siria y en Nubia. Nuna de les campañes, correspondiente al ventenu segundu añu del so reináu, llegó hasta la ciudá de Djahy, nel llevante mediterraneu, y pue que tan lloñe como'l Éufrates, magar ye a Tutmosis I, el faraón posterior, a quien se suel considerar el primeru que llevó la guerra hasta tan lloñe. Amosis sigo que llegó, cuandoquier, hasta Kedem (ciudá que se cree que taba allugada cerca de Biblos), según apaez nun ostracon atopáu na tumba de la so esposa, Ahmose-Nefertari. Los detalles d'esta campaña en particular son escasos, yá que la fonte de la mayor parte de la información de que disponemos vien de la tumba del soldáu Ahmose, y ésti sirvió na armada exipcia mientres aquella dómina, polo que nun tomó parte nesta espedición terrestre. Sicasí, a partir de les investigaciones arqueolóxiques realizaes al sur de Canaán puede inferise que lo qu'asocedió a finales del foi que Amosis y el so socesores inmediatos atacaron la rexón col enfotu de acabar col poder de los hicsos destruyendo les sos ciudaes, ensin intención de conquistar Canaán. Esta interpretación inferir del fechu de que munchos llugares fueron destruyíos mientres el periodu, y nun consta nengún intentu de reconstrucción. Esto nun sería lóxicu si'l propósitu del faraón fuera la conquista cola cuenta de poder esixir tributos nel futuru.
Arte y construcción
Ensin batura a duldes, unu de los grupos más beneficiaos pola reunificación del Altu y el Baxu Exiptu, según por reconquistar de les mines del Sinaí y Nubia, foi la clase sacerdotal, y n'especial la del dios Amón. Esta deidá, considerada como la personificación de la rebelión y l'arguyu exipciu, nun tardó en pasar de ser el dios principal de Tebas a la cabeza del panteón nacional, gracies al patrociniu ensin fisuras de la familia real. La vuelta a la estabilidá traducir nun ábanu de riqueces que, de la mesma, foi parar na so mayor parte a la ciudá-templu de Karnak, qu'en poco tiempu superó en poder al agora decadente sacerdociu de Ra en Heliópolis. Los renacientes intercambios comerciales con Nubia, Siria, Fenicia, Creta, Xipre y les islles del mar Exéu fixeron que, poco primero de la muerte de Amosis, Exiptu convertir nun imperiu económicu.
Nos sos últimos años de reináu, Amosis empecipió una intensa actividá artística y arquitectónica, principalmente centrada na restauración de templos y construcciones destruyíos. Amosis dedicó de forma periódica un décimu de tola producción exipcia a la construcción de monumentos dedicaos a los dioses tradicionales exipcios, recuperando con ello l'actividá constructora masiva de grandes templos, según l'actividá artística. Sicasí, y yá que la derrota final de los hicsos tuvo llugar relativamente tarde nel reináu de Amosis, el so programa constructivu nun duró probablemente más de siete años, y gran parte de les construcciones qu'empezó ye probable que nun fueren remataes hasta'l reináu del so socesor, Amenofis I.
thumb|Cercu de Ahmose y [[Tetisheri. Muséu Exipciu d'El Cairu.]]
Retornar al estilu elegante y conservador del Imperiu Mediu, anque apurriendo dellos pocos elementos nuevos, especialmente en cuanto al material utilizáu. Les obres llevaes a cabu mientres el reináu de Amosis tán construyíes con materiales muncho más finos que nengún utilizáu nel Imperiu Mediu. Una vegada que'l delta del Nilu y Nubia atopar de nuevu sol control exipciu, pudo aportase a recursos qu'antes nun taben al algame del Altu Exiptu. El oru y la plata llegaben de Nubia, el lapislázuli de rexones remotes del Asia central, el cedru llegaba dende Biblos, y na península del Sinaí reabriéronse les mines de turqueses de Serabit el-Khadim. Anque nun se conoz con exactitú la naturaleza de les rellaciones ente Exiptu y Creta, atopáronse siquier dellos diseños minoicos que daten d'esti periodu, y Exiptu consideraba'l mar Exéu como parte del so imperiu. Amosis reabrió les canteres de caliar de Tura pa estrayer la piedra necesaria pa los monumentos, y utilizó ganáu asiáticu de Fenicia pa tresportar la piedra, según atestigüen les inscripciones atopaes na cantera.
L'estilu artísticu del reináu de Amosis I foi similar al estilu real tebanu preponderante nel Imperiu Mediu, y les cercos que daten d'esti periodu vuelven tener la mesma calidá. Esto ye posible que reflexe un natural enclín conservador que'l so fin sería alicar aquelles modes pertenecientes a la era anterior a la llegada de los hicsos. A pesar d'ello, namái sobrevivieron tres escultures confirmaes que representen a Amosis I: una estauína ushebti que s'atopa nel Muséu Británicu, probablemente procedente de la so tumba (que nun aportó a alcontrada), y dos escultures a tamañu real, una de les cualos atópase nel Metropolitan Museum de Nueva York, y la otra nel Muséu de Ḥartum. Toes amuesen unos güeyos llixeramente saltonos, carauterística que tamién apaez en diversos cercos que representen al faraón. Basándose nel estilu, una pequeña esfinxe de piedra caliar que s'atopa nel Muséu Nacional d'Escocia, n'Edimburgu, tamién foi identificada como representación de Amosis I.
thumb|Xoyes y armes ceremoniales atopaes nel enterramientu de la Reina [[Ahhotep, incluyendo un hachu en que'l so filu representar al faraón Amosis I ablayando a un soldáu hicso y les mosques d'oru concedíes a la reina pol so sofitu na llucha contra los hicsos.]]
Créese que l'arte de fabricación del vidriu desenvolver mientres el reináu de Amosis I. Les amueses más antigües de vidriu que s'atoparon paecen ser pieces defectuoses de fayenza exipcia, pero la fabricación intencional de vidriu nun tuvo llugar hasta los empiezos de la Dinastía XVIII. Unu de los primeros exemplos d'abalorios de vidriu contién los nomes de Amosis y de Amenofis I escritos nun estilu datáu aproximao nel tiempu de los sos reinaos. Por ello, si la fabricación de vidriu nun se desenvolvió antes del reináu de Amosis, y si los primeros oxetos topaos daten de non muncho más tarde que'l reináu del so socesor, ye bien posible que fora mientres el so reináu cuando se desenvolvió esta nueva industria.
Amosis retomó los grandes proyeutos de construcción, similares a los entamaos antes del Segundu Periodu Entemediu. Nel sur del país empezó la construcción de templos utilizando sobremanera'l adobe, unu d'ellos na ciudá nubia de Buhen. Nel Alto Exiptu fixo delles ampliaciones a los yá esistentes templos d'Amón en Karnak y de Montu en Armant. Amás, y según una inscripción atopada en Tura, utilizó piedra caliar blanca pa la construcción d'un templu dedicáu al dios Ptah, presumiblemente en Menfis, y l'harén meridional de Amón, pero nun llegó a rematar nengunu d'esos dos proyeutos. Tamién construyó en Abidos un cenotafiu dedicáu a la so güela, la reina Tetisheri, considerada la matriarca de la familia y la primer «voluntá de fierro» a favor de la resistencia a los hicsos. Sía como fora, el llugar onde más s'apreció'l favor real y divino sería, una vegada más, la ciudá de Tebas, convertida na capital de too Exiptu, percima inclusive de Menfis y Heliópolis.
Per otru llau, escavaciones realizaes por Manfred Bietak nel llugar nel que taba allugada la ciudá de Avaris, amuesen que Amosis construyó un palaciu nel llugar qu'ocupaba l'antigua capital fortificada de los hicsos. Bietak atopó fragmentos de frescos d'estilu minoicu que cubrieron nel so tiempu les parés del palaciu. Por ello esiste una gran especulación avera del rol qu'esta civilización exea pudo tener nel campu del comerciu y de les artes.
Sol reináu de Amosis, la ciudá de Tebas convertir na capital de too Exiptu, al igual que lu había sío mientres l'Imperiu Mediu. Tamién se convirtió nel centru d'un nuevu cuerpu establecíu de funcionarios públicos, al amontase la demanda d'escribas y de persones con conocencia de la escritura a midida que los archivos reales amontar cola documentación xenerada nel reinu. La eleición de Tebas como capital foi probablemente por motivos estratéxicos, yá que taba allugada nel centru del país, y sería la conclusión lóxica en teniendo qu'enfrentase a los hicsos nel norte y a los nubios nel sur. Cualquier oposición futura que pudiera surdir contra'l faraón podría ser combatida rápido.
Sicasí, el cambéu más importante nel reináu de Amosis foi posiblemente'l relativu a la relixón oficial del reinu. Tebas convertir nel centru relixosu y políticu del país, siendo Amón, el so dios llocal, el que recibió'l méritu d'inspirar les victories militares de Amosis contra los hicsos. Creció la importancia del complexu de templos de Karnak (allugáu na ribera oriental del Nilu, al norte de Tebas) y superó al cultu anterior al dios Ra, que se centraba na ciudá de Heliópolis. Atopáronse diversos cercos que detallen el trabayu realizáu por Amosis en Karnak, y en dos d'elles apaez como'l benefactor del templu. Nuna d'elles, conocida como la Cercu de la Nube, Amosis se balagoria de reconstruyir les pirámides de los sos predecesores en Tebas, y que fueren destruyíes por una nube. Dellos estudiosos combinen esta afirmación cola erupción del volcán de Tera nel mar Exéu, pero esti tipu d'afirmaciones son comunes nos escritos propagandísticos d'otros faraones, yá que simbolicen la victoria sobre los poderes de la escuridá. Por esi motivu, nun puede llegase a una conclusión definitiva.