cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bernardo Fernández Pérez
Foi Conseyeru de Presidencia de los Gobiernos d'Asturies presidíos por Rafael Fernández y Pedro de Silva. Nel periodu 1991-1993 foi Vicepresidente del Gobiernu d'Asturies, presidíu entós por Juan Luis Rodríguez-Vigil, amás de Conseyeru d'Interior y Alministraciones Públiques. Vigil dimitió tres l'escándalu del petromocho y la candidatura d'Antonio Trevín impúnxose frente a la de Bernardo Fernández p'asocede-y na presidencia, lo que motivó la so salida definitiva del Gobiernu Asturianu.
Tamién cultivó la faceta d'escritor, publicando'l volume "El llibru y otros cuentos".
Anguaño, ye profesor de Derechu Internacional Públicu na Universidá d'Uviéu
Sotu (Sobrecastiellu)
Sotu ye una aldea de la parroquia de Sobrecastiellu nel conceyu asturianu de Casu.
Alcuéntrase a 4,00 km d'El Campu, la capital del conceyu, a un altor mediu de 622 msnm y tien una población de.
Bassigney
Bassigney ye una comuña francesa del departamentu d'Altu Saona, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Les Bâties
Les Bâties ye una comuña francesa del departamentu d'Altu Saona, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Cronoloxía
Cronoloxía  (del griegu cronos, ‘tiempu' y logos, ‘estudiu') ye la ciencia que la so finalidá ye determinar l'orde temporal de los acontecimientos históricos; forma parte de la disciplina de la Historia.
El conceutu tamién ye utilizáu n'otres árees de la conocencia del ser humanu pa rellatar fechos non históricos n'orde cronolóxicu. L'orixe de la pallabra ye griegu, provién del Titan Cronos (Kronos) quien yera'l Titan del tiempu, padre de los primeros dioses
Bernardo Escudero y Reguera
Bernardo F. Escudero y Reguera, (Xixón, España *¿? - † 1881). Foi un militar y escritor español. Mientres la so mocedá sirvió nel Exércitu Real de Perú entrando depués al serviciu de la República siendo home d'enfotu del Mariscal Agustín Gamarra. Tres la cayida del partíu de Gamarra en 1834 tornó a España onde exerció dellos cargos públicos y algamó notoriedá polos sos artículos en materia económico.
Primeros años
Nació en Xixón a empiezos del sieglu XIX, en 1820 yera estudiante na universidá d'Uviéu cuando se produció la revolución del xeneral Rafael Riego en Sevilla de la cual tomó parte abandonando los sos estudios y formando nel Batallón de Lliterarios, siguiendo la so carrera militar pasó depués al virreinatu de Perú como oficial de l'arma d'inxeniería.
Cronoloxía
Eres
Dende'l puntu de vista cronolóxicu denominar era a un acontecimientu fixo y convencional dende'l cual empiézase a cuntar los años. Etimológicamente esta pallabra tien delles acepciones. Derivar de les llingües xermániques o de les llingües árabes. Otros atribúin la so formación a la pallabra llatina AERA, lletres iniciales de ab exordio regni Augusti, coles cualos designábase la era romana».:)
Bernardo Escudero y Reguera
Carrera militar nel Perú
En 1824, col rangu de capitán, desempeñábase como ayudante del xeneral Gerónimo Valdés a que les sos órdenes combatió na batalla d'Ayacucho. Tres la capitulación realista foi de los españoles que se quedaron nel Perú y entraron a sirvir nel exércitu republicanu. So la proteición del xeneral Agustín Gamarra desenvolvió una rápida carrera militar ostentando'l rangu de coronel en 1829. Mientres esos años publicó la so obra titulada Diariu de la última campaña del exércitu español nel Perú en 1824 que terminó na batalla d'Ayacucho.
Cronoloxía
Antes de les Olimpiaes: Métodu de cronoloxía griega
Antes de la introducción pol historiador de Sicilia, Timeo de Tauromenio, d'estremar el tiempu poles celebraciones, cada cuatro años, de los Xuegos Olímpicos, los historiadores de Grecia marcaben los años de la siguiente manera:
Bernardo Escudero y Reguera
Carrera militar nel Perú
Tres la primer presidencia de Gamarra (1829-1833) asocedida pola del xeneral Orbegozo y ante l'intentu del saliente mandatariu d'imponer pola fuercia como'l so socesor al candidatu del partíu de gobiernu, xeneral Pedro Pablo Bermúdez, empecipiar en Arequipa una revolución empobinada pol xeneral Domingo Nieto. El coronel Bernardo Escudero formaba parte de les tropes gamarristas que baxu del mandu del xeneral San Román atacaron la ciudá d'Arequipa siendo derrotaos primeru nel combate de Miraflores pero llogrando la victoria nel de Cangallo el cual San Román diera por perdíu retirándose precipitadamente pero'l coronel Escudero acompañáu de dellos otros oficiales subalternos llogró reorganizar a los sos soldaos esvalixaos y volver al ataque obligando a Nieto a sacupar Arequipa con direición a Arica.
La ocupación d'Arequipa poles tropes de Gamarra tuvo dirixida pol coronel Escudero quien más tarde foi negociador per parte de Gamarra ante Nieto que s'atopaba atrincheráu en Arica. Foi mientres la so estancia en Arequipa qu'Escudero conoció a la escritora francesa Flora Tristán quien lo describe na so obra y refiera l'atracción que sintió por él.
Cronoloxía
Les Olimpiaes
Foi introducida mientres el reináu de Ptolomeo Filadelfos pol historiador, nacíu en Sicilia, Timeo de Tauromenio que la adoptó nos sos escritos por ser una manera de cómputu fácil y seguro. La primera que se menta ye la de Coarebus, anque nunca s'usó na vida civil, sinón na hestoria.
Bernardo Escudero y Reguera
Carrera militar nel Perú
El fracasu de les negociaciones d'Arica, el llevantamientu del pueblu arequipeño contra los gamarristas y el trunfu del partíu de Orbegozo significaron la derrota de Gamarra y el fin de la carrera militar del coronel Bernardo Escudero nel exércitu peruanu. Escoltando a la esposa del mariscal, la famosa doña Pancha, dirixir a Islay d'onde pasó a Lima pa depués acompañala nel so destierru en Chile, onde la asistió hasta la so muerte en 1835. Nel so testamentu la mariscala Gamarra regalara a Escudero les xoyes que llevara consigo como amuesa de gratitud.
Regresu a España
Refugando les propuestes del Domingo Nieto y el presidente de Bolivia Andrés de Santa Cruz pa xunise a los sos respeutivos exércitos, Bernardo Escudero tornó a España onde llevó una vida d'escritor dedicada a la publicación d'artículu d'economía, na década de 1840 trabayó como alministrador de rentes reales en Castropol onde tamién desenvolvió funciones de profesor particular. Caltuvo correspondencia y collaboró col xeneral venezolanu Juan José Flores na so tentativa d'instaurar un Reino d'Ecuador con cabeza nel mozu Agustín Muñoz de Borbón-Dos Sicilies, fíu del segundu matrimoniu de la reina María Cristina. Ente 1859 y 1863 foi alcalde de la so ciudá'l so natal, Xixón. Publicó dellos artículos na prensa llocal n'especial nel diariu El Porvenir Asturianu. Foi home bien tratáu en cuestiones de calter económicu, no qu'algamó estensu creitu y la reconocencia de los sos méritos polos homes más descollantes de la política española nesa dómina. Finó en mayu de 1881.
Cronoloxía
Les Olimpiaes
El primer añu de la era cristiana considérase como primer añu de la olimpiada 195, pero como los años de les Olimpiaes empezaben cola primer lluna llena, dempués del solsticiu de branu, escontra primeros de xunetu, que ye onde empiecen a cuntase les olimpiaes, resulta que los primeros seis meses d'un añu de la era cristiana correspuenden a los últimos seis meses d'un añu de les Olimpiaes. Los últimos seis meses del mesmu añu cristianu, correspuenden a los primeros seis meses d'otru añu de les Olimpiaes.
Un exemplu ilustrativu: cuando se diz que'l primer añu de la era cristiana correspuende al primeru de la 195 olimpiada, tien d'entendese que correspuenden solamente a los primeros seis meses del primer añu. Los primeros seis meses del primer añu de nuesa era correspuenden a los últimos seis meses del cuartu añu de la olimpiada anterior, 194. Asina'l segundu añu de la olimpiada 195 empezó'l 1ᵘ de xunetu del añu 2 d. C.
Era de la fundación de Roma
Faía yá seis siglos qu'esistía Roma ensin que naide pensara investigar la dómina de la so fundación.
Al respective de la era de la fundación de Roma ―o Era Anno Urbis Conditae―
Esiste un cómputu mediu que ye'l de los mármoles capitolinos, restu de les Doce Tables que Verrio Flacu, llibertu d'Augustu, asitia, según Suetonio, nun edificiu hemicíclico que fixera construyir en Penestra.
La era Anno Urbis Conditae (como la era Anno Domini) inda nun esistió n'antigüedá como un sistema cronolóxicu d'años civiles numberaos. La era de Roma nunca s'emplegó nes lleis, los actos públicos, nin nes inscripciones monumentales, siendo usada solamente por historiadores. Foi usada sistemáticamente escontra 400 per primer vegada, a saber pol historiador ibéricu Orosio (que, como Varrón, asitia la fundación de Roma en 753 e.C. ).
Según los historiadores modernos, Roma sería fundada nel sieglu VII e.C. (ente l'añu 700 y el 601 e.C. ).
Era de los cónsules
Los romanos pal so cómputu civil sirvir de la Era de los cónsules y los nomes de los dos primeros maxistraos de la república sirvíen de fecha a tolos actos del gobiernu, fueren esteriores o interiores.
Falando con rigor nun puede considerase una era, porque nun esiste puntu de partida dende onde cuntar los años, al nun referise a una dómina concreta'l primeru d'aquella serie de nomes.
Si quixérase fechar un fechu dende l'establecimientu de la república fuera necesariu calcular el númberu d'eleiciones de cónsules y aun así, dende l'añu 60 del réxime consular esi métodu cesara de ser seguru, porque nel añu 304 de Roma asocedía lo siguiente:
Era xuliana
La dómina de la era xuliana (del 45 e.C. ), ye la reforma que fizo Xuliu César nel calendariu romanu, ordenando que l'añu de la fundación de Roma (707), constara de 15 meses y en total de 445 díes, que l'añu siguiente (708), constara como 805, y cada cuartu añu tuviera 366 díes, introduciendo'l día adicional dempués de les caliendes de marzu, esto ye, el 24 de febreru, que'l so añu llamaría bisiestu, por resultar doble el sesto de les caliendes de marzu.
Xuliu César tamién estremó los meses nel númberu de díes qu'entá se caltienen y el calendariu romanu estremáu en caliendes, nones y idus, usar na mayoría de los documentos públicos d'Europa per espaciu de munchos sieglos y el so significáu yera'l siguiente:
Esta regla de caliendes, nones y idus ta entendida nel siguiente dísticu: Sex Majus nones, October, Julius et Mars Quatuor at reliqui dabit idus quidilibet octo.
El día que preciede o sigue a dalguna de los trés dómines, espresar cola preposición pridie y postridie, y ver en dellos exemplos, como los siguientes:
Los nomes de los meses romanos yeren los mesmos que los de la cultura occidental. El mes de xunetu llamábase quintilis hasta la llegada de Xuliu César al poder que camudó'l nome de xunetu. Agostu llamábase sextilis hasta la llegada al poder d'Octavio Augustu que camudó al nome d'agostu.
Per espaciu de 37 años, dende la muerte del dictador Xuliu César, cometióse un error grave nel calendariu romanu, cuntando un añu bisiestu, cada trés, en llugar de cada cuatro años, como si cada añu constara de 365 díes y 8 hores. Cuando s'afayó esti error trescurrieren trece intercalaciones en llugar de diez y l'añu empezaba con tres díes de retrasu.
Dende entós siguiéronse faciendo cálculos de los años ensin error y les naciones occidentales cristianes adoptaron la correición xuliana, entá dempués de xeneralizada l'adopción de la supuesta nacencia de Xesucristu, como principiu de la dómina.
Pa calcular el añu de Roma respectu al añu, antes o dempués de Xesucristu, si'l de Roma ye menor de 754, deducir del mesmu guarismu y el restu ye l'añu que se busca. Si l'añu de Roma ye menos de 754, deducir del so númberu la cifra 753 y el restu va ser l'añu de Xesucristu.
Unos exemplos pueden ayudar a entender lo dicho:
Era cristiana
La era cristiana o «era de la Encarnación», o Anno Domini (‘añu del Señor'), empezó'l primer día de xineru, na metá del cuartu añu de la olimpiada 194ª, l'añu 753 dende la fundación de Roma y el 4714 del periodu xulianu. Los años civiles de nuesa era parten d'esi momentu, que se representa como 1-1-1 00:00.
Esiste la certidume histórica de que'l primeru que fizo usu d'esti cómputu foi Dionisio el Exiguo, monxu escita y abá romanu col títulu de Recapitutatio Dionisi, pero cometió un error nel so cómputu d'unos cuantos años, que solo puede resolvese por un aproximamientu fundada na probabilidá.
La ventaya que resulta d'esta adopción p'afitar les feches anterior y posterior a la nacencia de Xesucristu nun puede amenorgase pol anacronismu de Dionisio, que'l so cálculu, a pesar de ser erróneu, foi xeneralmente adoptáu con tantu más motivu cuanto que dende fin del sieglu VI sirve de base a tolos sistemes de cronoloxía antigua y moderna. Vamos Dicir que la era cristiana, posterior nunos trés, cuatro o siete años a la nacencia de Xesucristu, correspuende con otres eres no siguiente:
La correición gregoriana
Hasta l'añu 1582 la era cristiana yera venceyada al calendariu xulianu, dempués del añu 1582 al calendariu gregorianu. Por cuenta de los errores del calendariu xulianu'l papa Gregorio XIII entamó la so reforma y de ende nació'l calendariu gregorianu, que ye l'usáu xeneralmente anguaño.
Ciclu pascual
El ciclu del Sol consta de 28 años y el de la Lluna de 19. Estos ciclos multiplicaos ente sigo, formen lo que se llama pascual porque sirve pa conocer el día en que cai la Pascua de Resurrección.
A la fin de cada ciclu de 532 años asocede que vuelven empezar como taben 532 años antes y siguen el mesmu orde por igual númberu d'años:
Los regulares
Hai dos clases de 'regulares', la cortil y el llunar.
El primeru consiste en númberos que s'afitaron a cada mes de la manera siguiente:
Xineru.................2
Febreru...............5
Marzu.................5
Abril.................1
Mayu..................3
Xunu.................6
Julio.................1
Agostu................4
Setiembre............7
Ochobre...............2
Payares.............5
Avientu.............7
Llaves de les fiestes movibles
Indicaben los díes en que cayíen aquelles solemnidaes llamaes Claves terminorum.
Los Antiguos opinaben lo siguiente:
Les tables que se formaron pa pescudar estos díes. Son atélites y cómodes y atópense na mayor parte de les obres sobre cronoloxía, pa conocer el día de Pascua, que ye la clave de toles fiestes. Por casu, si esti día ye'l 22 de marzu, les otres fiestes van siguir l'orde siguiente:
Los concurrentes y les lletres dominicales
Alleguen col ciclu solar, que'l so cursu siguen.
Los años comunes consten de 52 selmanes y un día y l'añu bisiestu tien un día más. El día o los díes suplementarios llámense concurrentes, por que como se dixo alleguen col ciclu solar, que'l so cursu siguen.
El primer añu d'esti ciclu tien el númberu 1, el segundu'l 2, y asina hasta'l quintu que tien el 6 por ser bisiestu, el sestu tien el 7, el séptimu'l 1, l'octavu'l 2, y el novenu'l 4, por ser tamién bisiestu y asina siguen nos otros años lo siguiente:
La epacta
La epacta, segundu Canon qu'impunxo la reforma del calendariu gregorianu, ye un númberu que denota l'escesu del añu común solar respectu al llunar, por que'l so mediu pescúdense la edá de la Lluna, de cuenta que la tabla de epactas ye una tabla de les diferencies ente aquellos dos años, o'l númberu de los díes en que l'añu solar entepasa al llunar común de doce lunación, o'l númberu de díes que la lluna d'avientu tien nel día primeru de xineru, cuntando dende'l postreru novilunio.
Dende un puntu de vista de la cronoloxía entender por epacta, según la definición yá comentada, al escesu d'un mes solar sobre'l mes sinódico llunar. Ye dicir l'añu solar sobre l'añu llunar de doce meses sinódicos o de munchos meses solares sobre otres tantes docenes de mese sinódicos. Son añales o mensuales, y estos postreros son l'escesu d'un mes civil, d'un mes del calendariu sobre'l mes llunar.
Les epactas añales entender pol escesu del añu solar sobre'l llunar.
Principiu del añu
En virtú de les variaciones, que prevalecieron n'Europa per espaciu de munchos sieglos, con respectu de primeres del añu, precísase enforma percuru n'amenorgar les feches a una computación particular porque'l más pequeñu error puede ser fatal pa la exactitú histórica.
Los díes en que les principales naciones empezaron l'añu son les siguientes:
L'adopción d'una regla xeneral sobre esta materia ye comparativamente de feches modernes.
Era astronómica
Nunca la era cristiana foi sustituyida oficialmente pola era astronómica, i.y. la era coherente col sistema fechando xulianu (nun ser confundíu col calendariu xulianu) propuestu por Joseph Scaliger en 1583. La era astronómica, tomada n'usu por razones práutiques por astrónomos franceses na primer metá del decimoctavu sieglu, contién un añu cero, pero esti añu cero nun ye esautamente igual al 1 e.C.
Les indicciones
Cada indicción ye una revolución de quince años que se noma polos sos númberos correspondientes: Indicción I, Indicción II... hasta la Indicción XV Depués vuélvese a cuntar dende I, II, III... El nome y usu de les indicaciones provienen de los cómputos pa tributos que pagaben los romanos.
Era mundana d'Alexandría
Esta era ye conocida como la era de la Creación» y «era del mundu». Afitar nel añu 5502 antes de Xesucristu, asina que l'añu primeru de nuesa era correspuendi al 5503 d'aquella.
Era mundana de Antioquía
Esta era asitia la creación del mundu diez años dempués de la de Alejandria, afitándola nel añu 5492 antes de Xesucristu, pero como dempués menguaron diez años d'esta postrera, los dos coinciden dende entós.
Era de Constantinopla
Adoptóse antes de la metá del sieglu VII, en Constantinopla, y afita la creación del mundu en 5508 antes de Xesucristu.
Los rusos siguieron esti cómputu hasta'l gobiernu del rei Pedro'l Grande, depués d'adoptalo de la Ilesia Griega.
Nesta era hai dos maneres de cuntar l'añu:
Pa saber l'añu de la era de Constantinopla que correspuende a un añu dau de la nuesa, réstense 5.508 del primeru, dende xineru hasta agostu, y 5.509 dende setiembre a avientu. Pal casu contrariu sumir estos guarismos en llugar de sustraelos.
Era griega o de los seléucidas
Los griegos adoptaron dos époques basándose en Alexandru Magnu. Son les siguientes:
Era cesarea d'Antioquia
Esta era se instituyó n'Antioquia pa celebrar la victoria de Xuliu César nes llanures de Farsalia el 9 d'agostu del añu de Roma 706, el 48 antes de Xesucristu.
Los sirios computaben esta era dende la seronda o dende'l 1ᵘ de tisri del añu 48 e.C., n'ochobre.
Pero los griegos empezar nel mes gorpiaeus (en setiembre), del 49 e.C. y 705 de Roma.
Era d'España
El 1ᵘ de xineru del 38 e.C. (716 de la Era de Roma), creóse una nueva era fundada nel calendariu xulianu, llamada era d'España, pasando a ser esi día 1-1-1. Ta documentáu el so usu a partir del sieglu III na rexón cántabru-astúrica, d'onde s'estendió al restu de la península ibérica, Norte d'África y Sur de Francia.
L'orixe de la mesma ye bastante inciertu y créese que ta rellacionáu cola conquista y pacificación de la Península Ibérica polos romanos, que'l so final puede establecese nel añu 716 de Roma. Esta era foi la oficial nel Reinu de Lleón.
Esta era d'España abolióse progresivamente nos siguientes reinos:
Datación: L'amenorgamientu d'esti cómputu a la era cristiana faise restando 38 años a les feches dempués de Cristu y 39 a les d'antes de Cristu.
Era de Diocleciano
Esta era empieza'l 29 d'agostu del añu dempués de Xesucristu 284, día en que Diocleciano foi proclamáu emperador de Constantinopla y poles persecuciones a los cristianos., constando de 365 díes. Contién 12 meses de 30 díes cada unu, con 5 adicionales nos años comunes y 6 nos bisiestos.
Antes de la reforma del calendariu romanu por Xuliu César, l'añu n'Exiptu constaba de 12 meses de 30 díes, arrexuntaos en trés estaciones de cuatro meses. A la fin de cada añu añedíense 5 díes, denominaos epagómenos colos cualos completábase'l ciclu de 365 díes, pero como faltaben unes 8 hores pa completar l'añu, cada cuatro años atrasaben un día, atropando un añu enteru en cada 1461 años.
Pa remediar tales inconvenientes los astrónomos d'Alexandría añedieron a cada cuartu añu un sestu día epagómeno, a la manera que Xuliu César añediera un día 29ᵘ a cada mes de febreru y con esti arbitrio se regualrizó el cómputu y quedó acordies con l'añu Xulianu. Asina'l 29 d'agostu correspuende al primer día del so añu común y el 1ᵘ de setiembre al añu entrepolar.
Era de la Hégira o era musulmana
La era de la Hégira empecipióse'l vienres 16 de xunetu del añu 622, día en que Muhammad fuxó de La Meca, escontra Medina. Tal ye'l cómputu de los musulmanes.
Los astrónomos y dellos historiadores afitar nel día anterior, el xueves 15 de xunetu, y según Lane la Hégira nun empezar el día de la fuga del profeta sinón el primer día de la lluna de Moharran, que foi la que precedió darréu al día del sucesu.
La tradición rellata que Muhammad dempués d'haber estáu ocultu tres díes nuna cueva con Abu Bakar empezó la so xornada'l novenu día de la lluna tercer, llamada Rabecca el-Owal, 68 díes dempués del principiu de la era. Asina los dos primeros meses componer de trenta díes cada unu que ye lo qu'asocede frecuentemente cuando'l cálculu de la nueva lluna encóntase solamente na simple vista, y la salida de la cueva tuvo de verificase el 22 de setiembre.
Los árabes empiecen a cuntar el mes dende la nueche que ven la Lluna o dende l'anterior y aquella nueche suel ser verdaderamente la segunda de la Lluna y la tercera n'otres ocasiones. Si nun perciben la lluna na segunda o tercer nueche, el mes empieza más tarde.
La Lluna nueva de xunetu de 622 tuvo d'asoceder ente los cinco y los seis de la mañana del día 14ᵘ y por tantu'l 16ᵘ tuvo de ser probablemente'l día primeru de la Hégira.
Sicasí na cronoloxía, hestoria y documentos públicos, los meses del pueblu turcu musulmán duren alternativamente 30 y 29 díes, sacante l'últimu mes, que, nos años entrepolares contién 30.
Los meses de la Hégira estrémense como los d'Occidente en selmanes, cada unu de que los sos díes empieza pela tarde dempués de puestu'l Sol.
Los años se claifican en ciclos de 30, de los cualos 49 son años comunes, compuestos de 354 díes y los restantes son entrepolares porque tienen un día más.
Pa saber si un añu ye entrepolar, estrémase'l so númberu por 30 y si resulta dalgunu de los númberos 2, 5, 7, 10, 13, 16, 18, 21, 24, 26 o 29 l'añu ye de 355 díes.
Era de Abraham
Esta era empieza 2015 años antes de Xesucristu y cúntase dende'l 1ᵘ d'ochobre de 2016. P'amenorgala a la cristiana réstase, al añu corriente, 2015 años y 3 meses, y el restu va ser l'añu y el mes.
Tres la construcción de la Kabba en Meca por orde Divina. Abraham (la paz seya con él) manifiéstase como profeta, como diz el Coran na Sura 2: (124) Y [recordái esto:] cuando'l so Sustentador punxo a prueba a Abraham con [Les sos] ordenes y este cumplir,[2] díxo-y: "Voi Faer de ti un guía pa los homes." Abraham pregunto: "¿Y [vas faer guíes] tamién a los mios descendientes?"[Dios] respondió: "El mio pactu nun inclúi a los malfechores."[3](125) Y, he ende, que fiximos del Templu un centru al que la xente pudiera allegar una y otra vez, y un llugar d'abelugu:[4] tomái, pos como llugar d'oración el llugar nel que Abraham asitiábase.[5]Y encamentamos esto a Abraham y Ismail: "Purificad El mio Templu pa los qu'han de dar vueltes en redol a él,[6] los que van permanecer en retiru xunto a él y los que se van inclinar y van postrase [n'oración]". (126)Y, he ende, que Abraham imploró: "¡Oh Sustentador mio! Fexe d'esta una tierra segura y aprove de frutos a aquellos de los sos habitantes que crean en Dios y nel Últimu Día."[Dios] respondió: "Y a quien refugue la verdá, dexaré-y esfrutar por un tiempu curtiu --pero a la fin voi abasnalu al sufrimientu del fueu: ¡que mal fin!"
Era de Nabonasar
Foi importante na cronoloxía, porque a ella refiérense y afaen toles demás. l'autor foi Nabonasar, fundador del reinu de Babilonia y empieza el miércoles 26 de febreru del añu 3967 del periodu xulianu, esto ye, 747 e.C.
El cálculu de los años ye bien confusu, por constar cada unu de 365 díes, ensin nenguna intercalación. Inclúi un periodu de 424 años exipcios, dende'l principiu del reináu d'aquel monarca hasta la muerte d'Alexandru Magnu y estendióse dempués hasta'l reináu d'Antonino Pío.
Pa topar el día del añu Xulianu en qu'empieza l'añu de Nabonasar, réstase, al añu dau, 748 si ye antes de Xesucristu, o se-y añedir 747, si ye dempués, y estrémase la resultancia por 4, omitiendo fracciones, y réstase el cociente de 57, esto ye, del númberu de díes dende 1ᵘ de xineru hasta'l 26 de febreru.
Era de Tiru
Esta era empieza'l 125 e.C., el 628 de Roma y el 186 de los seléucidas.
El 19 d'ochobre foi'l so primer día y asina el primer añu de la era cristiana foi'l 1216 de la de Tiru, empezaron el 19 d'ochobre, esto ye, dos meses y 13 díes antes del 1ᵘ de xineru.
Era d'Augustu o era ciática
Ésta fundóse pola memorable batalla de Actium qu'enfrentó a la escuadra romana d'Augustu contra la exipcia, comandada por Marcu Antoniu, y que punxo en manes y aquel emperador el dominiu del mundu romanu. Aquella célebre batalla asocedió'l segundu o tercer día de setiembre del añu 15ᵘ de la era xuliana y el 72ᵘ de Roma.
Los romanos empezaben esta era'l 1 de xineru del añu de Roma 724, que ye'l 16ᵘ de la era xuliana. N'Exiptu empezaba'l mesmu añu de la batalla y siguió asina hasta'l reináu de Diocleciano. El so principiu yera'l mes de Tot, correspondiente al 29 d'agostu.
Los griegos d'Antioquía empezaben esta era nel 4 de setiembre y siguieron esti cómputu hasta finales del sieglu IX.
Era de l'Ascensión
Esta era poner n'usu'l cronista d'Alexandría, quien fala nestos términos del martiriu de san Mena de Coyts: Anno CCLVII Domini in caelos..., fecha que correspuende al 12 de payares de 295 d. C.
Era de los armenios
La era armenia empieza'l martes 9 de xunetu del añu 552 d. C., que foi cuando'l concilio armeniu de Tiben condergó al concilio de Caledonia de 536, creando d'esta miente la cisma d'esi país.
L'añu armeniu consta de 121 meses de 30 díes, con cinco suplementarios y ye bien confusu por falta d'intercalación. Antemanar al cómputu xulianu nun día cada cuatro años. Esta era adoptóse: Pa la lliturxa que s'adoptó l'añu eclesiásticu p'afaer la Pascua y les fiestes móviles.
Fijose l'añu eclesiásticu per mediu de seis epagómenos, que s'añedir cada cuartu añu. El primer día del añu qu'empieza'l mes armeniu, Navassardi, yera'l 11 d'agostu del añu xulianu. Dempués, cuando hubo una parcial reconciliación cola ilesia llatina, pelos años de 1330 d. C., los armenios adoptaron la forma del añu xulianu.
Era persa
Esta era empezó col reináu de Yesdegird, que tomó posesión del tronu de Persia el 16 de xunu del añu 631 d. C.
L'añu consta de 365 díes y cada mes tien 30 díes y añedir 5 a la fin del mes Aban. L'añu persa preciede al xulianu nun día cada cuatro años.
Esta diferencia xubió l'añu de Xesucristu 1075 a cerca de 112 díes, que foi cuando'l sultán Jelaledin reformó'l calendariu persa, mandando que l'equinocciu de primavera afitárase'l 14 de marzu y qu'amás de los 5 díes adicionales de cada 4 años, añediérase otru, polos seis o siete periodos siguientes, dempués de lo cual nun ta.
Era de los xudíos
Hasta'l sieglu XV, que foi cuando los xudíos adoptaron el so cómputu actual, los sos sistema cronolóxicu foi'l de los Seleucidas y empieza a cuntar dende la creación del mundu, afitándola en 3.760 años y 3 meses antes del principiu de la era cristiana.
El so añu ye luni-cortil y consta de dolce o trece meses y cada mes de 29 o 30 díes y el so añu civil empieza cola Lluna nueva dempués l'equinocciu de Seronda o darréu dempués.
Los meses del calendariu del pueblu xudíu son los siguientes:
El mesmu de los entrepolares 30.
La duración media del añu de 12 meses ye 354 díes, pero como hai variedá nos meses Marchesvan y kislev, pue ser de 353 o de 355 díes.
De la mesma l'añu de 13 meses puede contener 383, 384 o 385 díes.
Nun periodu de 19 años, 12 años tienen 12 meses cada unu y 7 tienen 13.
L'añu eclesiásticu de los xudíos empieza seis meses primero que l'añu común, nel mes de Nisan, que foi cuando se verificó la vuelta d'Exiptu y al añu eclesiatiso afaen los sos ayunos, fiestes y tou lo relativo al cultu.
Era americana
Empieza esta era en 4 de xunetu de 1776 dómina en que los Estaos Xuníos de Ámerica, llibertaos del xugu inglés proclamaron la so independencia y constituyéronse en gobiernu federativu.
Ciclu del Sol
Ye un periodu de 28 años, termináu'l cual, los díes del mes vuelven otra vegada a coincidir colos de la selmana y el llugar del sol a los mesmos signos y graos de la ecliptica de los mesmos meses y díes. Talmente que nun hai diferencia d'un día en 100 años y otra vegada empieza'l periodu de los años bisiestos y de les lletres dominicales.
Ciclu de la Lluna y el númberu áureo
El ciclu de la Lluna llámase comúnmente númberu áureo por marcase con lletres doraes nos calendarios antiguos.
Ye un periodu de 19 años, a la fin del cual los distintos aspeutos de la lluna, cola diferencia d'una hora, vien ser lo mesmo que yeren nos mesmos díes del mes, 19 años antes. Esti ciclu adoptó'l 16 de xunetu del añu 433 antes de la nuesa era.
P'atopar el númberu áureo de cada añu nel ciclu de la Lluna tien de considerase como primer añu d'este'l de la nacencia de Xesucristu, añedir unu al añu vulgar, y estrémase la suma por 19, y el cociente va ser el númberu de ciclos de la lluna trescurríos dende 4ᵘ de nuesa era y lo que sobre va ser el númberu áureo.
Calendarios
El calendariu ye una cuenta sistematizada del intre del tiempu, utilizáu pa la organización cronolóxica de les actividaes humanes.
Na actualidá coesisten munchos tipos calendarios, ente los cualos tán:
Calendariu llunar perpetuu
Fízose un calendariu llunar perpetuu, por que'l so mediu pescúdase tolos años pasaos y futuros, el día de la lluna nueva de cada mes, y el día de la Pascua de cada añu.
Consta de cuatro columnes qu'abarca los díes del mes, el númberu áureo, la letra dominical y la epacta d'acaldía y nos meses de marzu y d'abril añede una columna más pal términu pascual que ye lo que sirve de norma a los autores de calendarios. Ye amás de gran utilidá pa los diversos cálculos astronómicos y pal so usu ye necesariu siguir una serie de regles y operaciones qu'esixen gran estudiu y paciencia.
Calendariu de los cuáqueros
L'añu empezaba'l 25 de marzu mes que llamaben primero pero na xunta añal del añu 1751 nomóse una comisión por qu'informara sobre la reforma qu'acababa d'introducir nel calendariu'l rei Jorge II.
La opinión de la comisión, foi qu'en tolos documentos y escritos de los amigos, dende'l día últimu del décimu más próximu, llamáu avientu, tenía de reparase'l nuevu cómputu y qu'en consecuencia'l primer día del oncenu más próximu, llamáu xineru, tenía de ser consideráu polos amigos, como'l primer día del mes del añu 1752, teniendo de siguir los demás meses l'orde del calendariu común. Esti informe foi adoptáu por esta comunidá relixosa y ye el que repara.
Nun dan nomes a los díes de la selmana, sinón que los designen por númberos, empezando pol domingu 4, llunes 2, martes 3, etc.
Calendariu de la Primer República Francesa
En setiembre de 1793, la nación francesa resolvió crear una nueva era y formar un nuevu calendariu fundáu en principios filosóficos y La Convención decretó lo siguiente:
L'añu estremar en 12 meses, cada mes en 30 díes y añediéronse a la fin del añu 5 díes, que tendríen de celebrase como fiestes col nome de sansculottides
Calendariu chinu
El calendariu del que faen usu los chinos sírvelos tantu pa la división del tiempu, como pa los sos cálculos d'astroloxía, agüeros, vaticinios y demás práutiques de la so cultura y tien un ciclu arbitrariu de 60 años, establecíu en 2637 antes del reináu del emperador Yau.
Valle baxu del Awash
El valle baxu del Awash foi declaráu Patrimoniu de la Humanidá en 1980. Trátase d'unu de los conxuntos de xacimientos paleontolóxicos más importantes d'África. Ta asitiáu nel valle del ríu Awash (o Aouache), na rexón d'Afar, n'Etiopía.
Contién restos d'homínidos d'hasta cuatro millones d'años d'antigüedá. El descubrimientu más espectacular foi'l de Lucy, la primer cadarma, y el más completu, de la especie Australopithecus afarensis.
Ver tamién
thumb|left|Retruque exactu d'una cadarma d'un Australopithecus afarensis nel Muséu Nacional d'Antropoloxía de la Ciudá de Méxicu.
Abantru
Abantru ye una aldea de la parroquia de Tañes nel conceyu asturianu de Casu.
Alcuéntrase a 7,00 km d'El Campu, la capital del conceyu, a un altor mediu de 540 msnm y tien una población de.
Luismi
Luismi pue referise a:
John Logie Baird
John Logie Baird, foi un inxenieru y físicu británicu, inventor del primer sistema de televisión pública, según del primer tubu de televisión en color.
Biografía
John Logie Baird nació en Helensburgh, Argyll and Bute (daquella Dunbartonshire). Estudió na Academia Larchfield (agora parte de la Escuela Lomond) en Helensburgh, na Escuela Téunica de Glasgow y l'oeste d'Escocia (que más tarde se convertiría na Universidá de Strathclyde), y na Universidá de Glasgow.
En 1922 investigó la posibilidá de tresmitir imáxenes a distancia, y en 1924 consiguió tresmitir la imaxe parpadeante d'una cruz de Malta.
En 1926 llogra, per mediu d'un cable telefónicu, tresmitir una señal de televisión ente Glasgow y Londres fundando, nesi mesmu añu, la Baird Television Development Company, Ltd, cola idea de comercializar l'inventu. Esi mesmu añu, n'abril, los Llaboratoriu Bell d'Estaos Xuníos exhiben una pantalla de televisión (o receptor) xigante de 2500 elementos d'imaxe: formáu por una trama de 50 columnes de 50 llámpares de neón caúna, dexa amosar imáxenes en movimientu de gran formatu. Magar que les llamparuques fundir con frecuencia y teníen de ser repuestes, foi capaz de demostrar la viabilidá del inventu nun formatu grande.
En 1928 consiguió tresmitir imáxenes de Londres a Nueva York per mediu de señales de radio y tamién dende metá del Atlánticu, a bordu d'un tresatlánticu: pa ello instaló una pequeña emisora de televisión a bordu.onde tenía pensáu inventar daqué de lo común daqué que se viera movíu ye dicir como una canal En 1929 el so sistema de barríu mecánicu de 240 llinies foi adoptáu de manera esperimental pola British Broadcasting Corporation (BBC). Escontra 1930 comercializóse, ante'l desenvolvimientu espectacular del inventu, el modelu de televisión Plessey col cual los espectadores británicos (calcúlase que yeren en redol a 3000) podíen siguir les emisiones esperimentales de la dómina; los más aventureros podíen montar el so propiu receptor, adquiriendo un kit de pieces desmontaes.
Nesa mesma dómina (escontra 1929-1930) la Oficina de Correos d'Alemaña taba trabayando, simultánea y independientemente, nun sistema d'emisión de televisión basáu nel so sistema electromecánicu (el fernkino, televisión). Foi entós cuando científicos alemanes riquieron los sos servicios pa poner a puntu la televisión alemana: gracies a la so ayuda téunico y loxístico, Alemaña foi la primer nación en disponer d'una rede de televisión per cable; les Olimpiaes de 1936 fueron les primeres del mundu en ser radiaes per televisión dende la emisora Paul Nipkow instalada en Berlín: anque la potencia de salida nun yera alzada, los berlineses (y otres ciudaes cercanes) pudieron esfrutar del actu d'inauguración (y de les demás retresmisiones deportives) en díes socesivos. La radiotelevisión alemana caltener en funcionamientu hasta l'añu 1944: nesi añu los bombardeos aliaos terminaron coles emisiones regulares realizaes dende Berlín.
Fai yá 1932 Baird y los sos téunicos instalaren emisores de televisión en París (na última planta de la Torre Eiffel), Berlín, Roma (los trés yeren los meyores de la so dómina: emitíen 60 llinia per imaxe), Londres y Moscú, según otres de menor importancia: estes postreres teníen una calidá d'ente 30 y 50 llinies de resolución.
Sicasí l'apueste de los británicos (BBC) y estauxunidense pol sistema electrónicu d'esploración (tubu d'imaxe, comercializáu por Marconi) fíxo-y perder la delantrera: en 1937 la BBC emitía programes en pruebes, alternando les 405 llinies del sistema Marconi y les 240 de Baird; la idea yera que los espectadores votaren pol sistema que, al so xuiciu, yera de meyor calidá: Baird perdió.
Anque ameyoró notablemente'l so sistema electromecánicu d'esploración (llegó hasta les 325 llinies y darréu a 400) nun pudo competir contra la meyor imaxe y definición del sistema electrónicu, quedando'l so sistema d'emisión apostráu al olvidu.
Mientres los años de la Segunda Guerra Mundial trabayó nel desenvolvimientu de la televisión en color, y el 16 d'agostu de 1942 realizó la primer demostración pública d'un tubu electrónicu en color.
Morrió en Bexhill-on-Sea (East Sussex, Inglaterra) el 14 de xunu de 1946, por cuenta de un accidente cerebrovascular, y foi soterráu cola so madre, padre y esposa nel campusantu de Helensburgh.
Idioma friulanu
La llingua friulana, qu'en friulanu se llama furlan ye una fala románica del greyu retorrománicu; davezu inclúise dientro del ladín col que tien munches analoxíes pero estrémase nes influyencies d'otres llingües asina como pola so perceución social.
Historia
La so formación llévase a cabu sobre l'añu 1000, mientres que les sos primeres espresiones lliteraries apaecen nel sieglu XIII cola poesía Piruc myo doz inculurit (El mio frutu, dulce y coloríu). Nel sieglu XVI el poeta Ermes de Colloredo dio a la llingua dignidá lliteraria coles sos obres sobro problemes diarios. Pero ye'l sieglu XIX cuando, cola obra poética de Pietro Zorutti y la prosa de Caterina Percoto, se vive la renacencia de les lletres friulanes.
Nesti mesmu sieglu naz el primer pallabreru friulanu, obra del Abade Pirona, y ye la principal figura friulana, el llingüista Graziado Isaia Ascoli, el que saca de la escuridá a esta llingua y crea la Sociedá Filolóxica Friulana pal espardimientu de la fala.
Anguaño, el centru de la llingua ta allugada na discusión sobre la norma gráfica a siguir pal bon desendolcu de la llingua.
Variantes
Esencialmente, distínguense cuatro, recíprocamente comprensibles ente toes elles. La distinción básase na terminación común de los sustantivos de la viniente forma:
Cantón de Nidwalden
El cantón de Nidwalden o Unterwalden Baxu (n'alemán Nidwalden, en francés Nidwald, n'italianu Nidwaldo, en romanche Sutsilvania) ye un semicantón de Suiza Central y unu de los cantones montiegos (Waldstätten). La so capital ye la ciudá histórica de Stans.
Xunto col cantón d'Obwalden formaba'l cantón d'Unterwalden, unu de los trés cantones primitivos de l'Antigua Confederación Suiza.
Toponimia
El nome de Nidwalden vien deriváu del nome de Unterwalden. Nel so orixe, Unterwalden foi conocíu en llatín como inter xibles, que n'asturianu puede traducise como ente montes y n'alemán foi tomáu como Unterwalden. Depués, pa estremar los dos valles que constituyíen el territoriu de Unterwalden, l'unu foi llamáu ob dem Wald, ente que'l segundu foi llamáu nid dem Wald, qu'en 1803 nel Acta de Mediación ye mentáu como Nidwalden.
Historia
En 1291 los habitantes del cantón de Nidwalden xuniéronse xunto colos pueblos del cantón d'Uri y cantón de Schwyz pa formar el Pactu Federal de 1291 (Bundesbrief). Naquella dómina nun esistía un verdaderu estáu, pero a fines del sieglu XIV les primeres formes de gobiernu organizáu apaecieron. Estes comprendíen asamblees institucionales y cortes.
Nos sieglos XIV y XV, el cantón xuntóse col cantón d'Obwalden, anque los dos cantones nunca fueron realmente una sola entidá. Esta xunión yera llamada Unterwalden, y anque güei nun seya reconocida, dexó les sos repercusiones na historia de los dos cantones, pues al cuntar como semi-cantones, solo tienen derechu a unviar un representante al Conseyu de los Estaos en Berna.
Alredor del añu 1500 munches persones del cantón trabayaben como mercenarios. Dalgunos d'estos soldaos emigraron, lo que supunxo l'amenorgamientu de l'alta crecedera de la población. Una de les grandes destinaciones d'estos soldaos yera Alsacia. Dempués de sentir el rigor de la constitución de Napoleón, la idea de la revolución francesa nun foi perbién recibida nesti territoriu básicamente rural. El cantón de Nidwalden foi atacáu poles tropes franceses el 9 de setiembre de 1798. Al rematar la dominación francesa en 1814, la mayoría de los cambeos introducíos polos franceses fueron abolíos, foi solo hasta 1877 que'l cantón de Nidwalden aprueba la so primer constitución. Les asamblees públiques (Landsgemeinde) fueron abolíes en 1997.
Xeografía
El semicantón de Nidwalden ta asitiáu na rexón de Suiza Central. Al norte llenda col llagu de los Cuatro Cantones y los cantones de Lucerna y Schwyz, al este col cantón d'Uri, al sur y oeste col cantón d'Obwalden, y al sur col cantón de Berna.
L'altor máximu del cantón ye'l Rotstöckli con 2901 msnm, que ta asitiáu orográficamente nos Alpes uraneses. Sicasí, la mayor parte del territoriu del cantón ta asitiada sobre los Prealpes suizos (Prealpes de Lucerna). El puntu más baxu del cantón alcuéntrase a veres del llagu de los Cuatro Cantones. Finalmente, el cantón ye travesáu de sur a norte pel ríu Engelberger Aa, que desagua nel llagu de los Cuatro Cantones.
Demografía
El cantón de Nidwalden cunta con, lo que lo convierte nuno de los cantones menos poblaos de Suiza. De fechu namás los cantones d'Appenzell Rodes Interiores, Obwalden, Uri y Glaris son menos poblaos. Aproximao'l 10% de la población ye d'orixe estranxeru.
El 75% de la población reivindica ser de creencia católica, ente que'l 11,9% declaren ser protestantes. A Nivel llingüísticu, la llingua oficial del cantón ye l'alemán, faláu pol 92,5% de la población. El dialeutu alemán-suizu faláu na rexón pertenez a la familia del Höchstalamanisch.
Política
Al interior de la Confederación, Nidwalden ye un semi-cantón, esto confiere-y tolos derechos d'un cantón ordinariu, cola esceición del Conseyu de los Estaos, nel cual cada cantón unvia dos representantes y cada semi-cantón solu unu.
El Landrat (parllamentu local) cuenta con 60 representantes escoyíos según el sistema proporcional por un periodu de cuatro años. L'executivu ye llamáu Regierungsrat (Conseyu de Gobiernu) y ta compuestu por siete miembros.
thumb|Engelberger Aa col [[Schlossberg al fondu.]]
Economía
Hasta finales del sieglu XX el cantón de Nidwalden yera básicamente agrícola. A partir de mediaos del sieglu XIX, el comerciu, la industria y el turismu empezaron a formar parte de la economía llocal. Güei un gran númberu de pequeñes y medianes empreses apoderen la economía. Pilatus Aircraft, empresa constructora d'aeroplanos, ye unu de los mayores suministradores de trabayu.
Árees tradicionales como la silvicultura y l'agricultura son inda importantes pa la economía llocal. L'agricultura ta especializada na ganadería y la producción de carne de caza.
Turismu
Gracies a la xeografía del territoriu, el turismu reviste d'un rol importante pa la economía cantonal. Los llagos y los montes atraen munchos turistes, seya mientres la estación iverniza, seya mientres la estación braniza. Los llugares que nun hai que dexar de visitar son: Klewenalp, Stanserhorn, Titlis, Bannalp y Bürgenstock.
Comuñes
El cantón de Nidwalden tien once comuñes: Beckenried, Buochs, Dallenwil, Emmetten, Ennetbürgen, Ennetmoos, Hergiswil, Oberdorf, Stans, Stansstad y Wolfenschiessen. La capital ye Stans.
Battrans
Battrans ye una comuña francesa del departamentu d'Altu Saona, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Ricardo Astorga
Trayeutoria
Nació en Valparaíso. Fíu d'Eduardo Astorga Barriga y Eugenia Moreno Ramírez. Ye'l terceru de 10 hermanos. Vive en San Alfonso, San José de Maipo, onde xunto a la so familia crearon el centru d'ecoturismu "Cascada de las Ánimas".
En 1974 exilióse a Ecuador a raigañu del Golpe d'Estáu, volviendo en 1978 y xúnese a la AFI (Asociación de Fotógrafos Independientes). Dempués estudió antropoloxía na Universidá de Chile.
Vienda
El términu vienda puede significar: Vienda un personaxe ficticiu perteneciente al Universu Marvel.
Ricardo Astorga
Trayeutoria
En televisión trabaya para TVN dende 1990, onde foi'l creador de los programes culturales: Xente de la Tierra, El Mirador, La Ruta y La Odisea.
Nel programa "La Ruta", onde foi presentador y direutor xeneral, viaxó pel mundu xunto a Tamara Acosta, Bárbara Rebolledo, Javiera Contador, Paz Bascuñán, María Elena Swett, Carolina Varleta y Ivette Vergara, ente otres.
En "La Odisea", programa cultural y d'aventura, viaxó xunto al so afiáu Pangal Andrade.
En 2015 tuvo la so primer esposición fotográfica llamada "Cien pueblos, mil vidas" nel Espaciu Fundación Telefónica, onde amosó les imáxenes de los sos 30 años de viaxes.