cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Valmojado
Historia
De tiempos visigodos paecen ser los fondos de cabaña y silos topaos en dambos marxes del regueru de Vallehermoso. Fueron acomuñaos con numberosos asentamientos rurales qu'aprucieron nel estremu norte de La Sagra toledana. Trátase de nucleos llabradores, ensin estructures defensives, cerca de regueros o de llugares con disponibilidad d'agua.
Na dominación árabe'l territoriu onde anguaño s'asitia la población encuadrábase dientro de l'alfoz o territoriu de Calatalifa, antiguu castiellu (ruines güei en términu de Villaviciosa de Odón) edificáu en 940, según les cróniques, por orde del califa Abd al-Rahmán III. Consideróse esta clase de fortaleces como exa d'un territoriu subordináu nel que s'inscribíen dellos tipos de poblamientos, como les alquerías.
thumb|"Molín de vientu" de Valmojado|253x253px
Al traviés d'un privilexu del rei Alfonsu VIII, fecháu'l 12 d'avientu de 1208, sábese que'l llugar dexaría de pertenecer a les abadeses de San Clemente pa formar parte de la Comunidá de Ciudá y Tierra de Segovia. Dichu privilexu, qu'establecía parte de les llendes xurisdiccionales d'unu de los sexmos de la ciudá segoviana (el sexmo de Casarrubios), fai mención d'un Portillejo («Portelleio»). Ye probable qu'ésta fora la primer alusión escrita al Passo y Puerto de Ganados de Valmojado que tuvo asitiáu na Cañada Real Segoviana.
Sobre esta mesma tema Jean Pierre Molénat afirmaba “(…) que Valmojado foi fundáu nos últimos años del sieglu XV, y que'l silenciu de casi tres siglos en rellación a l'aldega conocida en 1204 como El Villar de Quinque Fontes, dexa considerar a Valmojado como una nueva población nel sieglu XVI (…)”. Nes Rellaciones Topográfiques de Felipe II nel añu 1576 al respective de preguntar sobre la fundación de la nuesa población declarábase que “(…) la población llámase Valmojado y que siempres se llamó asina (…) haber más de setenta años que se fundó (…)”, datu que nos treslladaría a finales del sieglu XV. Pascual Madoz refiernos que “Valmojado ye villa moderna, siendo antes aldea de Casarrubios”.
Aproximao un sieglu dempués (1436) fíxose mención de "Los Portiellos de Casarrubios" na descripción de les dimensiones del términu estremeru de Alhamín; el motivu fuera un trueque realizáu ente don Álvaro de Luna y la mitra arzobispal de Toledo.
El 13 d'avientu de 1449, Pedro Sarmiento, alcaide de les alzaes de Toledo, fai mención, per primer vegada en documentos, del topónimu Valmojado nunos "recudimientos de alcabalas" pola venta d'unos ganaos na Ciudá Imperial, xunto con Casarrubios, la Aljama de los Xudíos y Villamanta.thumb|Medallón del obeliscu d'Isabel "la Católica", reina de Castiella y señora de Casarrubios. Obeliscu realizáu en 2015 en piedra caliar rosa pol escultor sepulvedano Juan Emilio Cristóbal.|214x214pxEn 1456, l'alministrador de la Villa de Casarrubios en nome de la reina Juana d'Aragón y Navarra, Juan de Cogollos, empecipió un programa repoblador qu'invadía la xurisdicción de Segovia: nomáronse conceyos, ampliáronse deveses, acutáronse otres nueves y se reglamentó la repoblación de la zona. Trátase de la primer noticia qu'esiste sobre xusticies en Valmojado (1456-1464). Enrique IV, en marzu de 1467, ordenó en carta de mercé, faer donación a la so hermana, Isabel de Castiella, de la villa de Casarrubios del Monte, coles sos tierres, xurisdicción y derechos. La futura reina reclamaría 140.000 maravedinos de la recaldación añal del Pasu y Puertu de Valmojado.
N'ochobre d'esi mesmu añu, Fadrique Enríquez consiguió que'l príncipe don Alfonso -mediohermanu del rei Enrique y "falsu rei" proclamáu per parte de los nobles castellanos na guerra civil- respondiera por la previa cesión de Casarrubios al almirante per parte d'Isabel; daqué non dexáu pol rei lexítimu. Enríquez aprovechó los tiempos convulsos ya introdució una mojonera nel privilexu qu'asignaba términos a Casarrubios y ocupaba tamién los de los llugares circundantes. Casarrubios yá tenía llendes declaraos yá que, hasta la fecha, la so xurisdicción llindar a les "goteres" o cases de la población. Tolos términos fueren y yeren de Segovia.
Segovia nunca aceptó la usurpación de la so tierra contenida nel privilexu dau a Fadrique pol "falsu rei", que morrería nueve meses dempués de concedelo. Sicasí, sería Gonzalo Chacón, mayordomu mayor y priváu d'Isabel, quien acabaría per imponer la en 1468, anque non na so totalidá. Chacón, que yá alministrara'l señoríu en nome de la reina, consiguió Casarrubios al traviés de la mercé d'Enrique IV el 24 de payares. Nesi mesmu añu, el rabín mayor de Castiella, alguacil mayor de la Aljama de Segovia y arrendador del Puertu de Valmojado, Abraham Seneor, pidía proteición regia por causa de "inseguridaes" nel pasu de ganáu. miniaturadeimagen|339x339px|Real Cédula de Villazgo, dada por Felipe V en 1734. En 1472, y tres un curtiu tiempu en manes del Conde de Fuensalida, el señoríu volvió a manes de Chacón. Hacia l'añu 1484 dichu comendador fundaría un mayoralgu coles villes de Casarrubios y Arroyomolinos; y, ente otros llugares, con Villamanta, Valmojado y El Álamu. Chacón y los sos socesores siguieron cola política repobladora y l'afitamientu de los distintos conceyos del señoríu. Segovia, qu'abriera un pleitu llargo y costoso contra Casarrubios y los Chacón, nada pudo faer pola recuperación de la zona sur del so sexmo de Casarrubios.
El conceyu de Valmojado quedaría amestáu a los socesivos Señores/Condes de Casarrubios hasta la cayida del Antiguu Réxime. El 7 de xineru de 1734 el rei Felipe V concedió'l Privilexu de Villazgo al conceyu. La cédula de exención solicitara a pidimientu de les sos xusticies pedáneas ante'l Conseyu de Facienda, llibrando a la villa exenta de los "atropellos" y "malos tratamientos" que, según declaraciones de los vecinos, veníen recibiendo per parte de los alcaldes de la cabeza de la xurisdicción. Nesa mesma fecha dio empiezu'l pleitu sobre términos con Casarrubios y el so condáu, que duraría un cuartu de sieglu, dando términu en 1759 y siendo confirmaos, per tercer vegada, la Real Cédula de Exención y el Privilexu de Villazgo. Aun así, les descripciones del Cardenal Lorenzana (1786) aluden a que'l conceyu trataba de solmenase'l xugu feudal, teniendo pleitu pendiente col conde de Casarrubios, que siguía nomando alcaldes pal so conceyu.
Nel añu 1833, la división provincial creada por Javier de Burgos estremó a Valmojado de l'antigua provincia de Madrid ya incluyir na de Toledo, xunto con Casarrubios y Las Ventas de Retamosa. Villamanta y El Álamu, antiguos llugares del señoríu, quedaron dientro de Madrid
Demografía
Na siguiente tabla amuésase la evolución del númberu d'habitantes ente 1996 y 2006 según datos del INE.
NOTA: La cifra de 1996 ta referida a 1 de mayu y el restu a 1 de xineru.
Monumentos y llugares d'interés
Son de destacar: miniaturadeimagen|211x211px|Grupu Escultóricu. Estatua vieyu.
Los Mayordomos o Fiesta del corderu
Esta fiesta ye la más antigua que perdura na llocalidá. Los sos oríxenes amiesten la tradición mesteña del "passo é puertu" de ganaos de Valmojado colos antiguos cargos de la estinguida confrería del Santísimu Sacramentu (s. XVI). Los mayordomos son dos chicos y dos chiques nuevos, vecinos de Valmojado. Mientres tol añu recalden, puerta a puerta, dineru y bienes -trigo hasta hai non munchos años-. Dicha recaldación emplegar en celebrar, na Selmana Santa, los actos relixosu y lúdico-festivos que tienen el so culminación nel llunes de Pascua (llunes siguiente al Domingu de Gloria), llamáu "Día del Corderu". Nesa xornada llaven y engalanen una oveya y un corderu, pasiar pol pueblu y terminen na Plaza de la villa con una fiesta na qu'hai baille popular. Xusto al términu de la Fiesta de la Mayordomía, escueyen a los cuatro chicos que, dende esi momentu, van ser los siguientes Mayordomos. Elementos emotivos d'esta fiesta son el engalanamiento la Cruz de los Mayordomos y el retayu de les "aleluyas" que se van llanzar mientres la pascua de Resurrección.
Fiestes n'honor al Santísimu Cristu del Amparu
Día de San Felipe y Santiago. Fiesta que tien el so orixe en 1656, cuando los valmojadeños, aflixíos con "asoleyones, viruelas y dolores de bandes", busquen remediu na figura del Cristu, denominándo-y dende entós "del Amparo" y celebrándo-y fiestes el domingu de Carnestolendas, día en que s'asitió nel so altar.
Feria y fiestes n'honor a Santu Domingu de Guzmán
Santu Domingu ye'l titular de la parroquia. Ye la fiesta grande de Valmojado, que se celebra'l 8 d'Agostu. thumb|Toru de fueu en Valmojado (Toledo)|164x164px Toros de fueu, Mascletá y fueos d'artificiu Fiestes de la A.R.C. Pirotéunica "La Alegría" n'honor a la Virxe de les Misericordies. Nelles se aúnan dos tradiciones centenaries: los Toros de Fueu castellanu y les costumes pirotéuniques valencianes, como'l castiellu de fueos artificiales, cordà, despertà y una de les mayores mascletaes de tol país. Pola so tradición pirotéunica, con más d'un cuartu de sieglu d'historia, y la trescendencia interregional de la fiesta, Valmojado ye conocíu como "La Valencia de La Sagra" o "La Valencia chica". Puntu d'alcuentru pa miles d'aficionaos de la pirotecnia, qu'anubren les sos cais la primer fin de selmana de setiembre.
Óscar Arias Sánchez
Óscar Rafael de Jesús Arias Sánchez ye abogáu, economista, politólogu y empresariu costarricense. Ex-presidente de Costa Rica en 2 periodos de 1986-1990 y 2006-2010.
Recibió'l Premiu Nobel de la Paz en 1987, por participar nos procesos de paz nos conflictos armaos d'América Central de la Década de 1980, cuantimás pola so oposición al sofitu d'Estaos Xuníos nel conflictu nicaragüense de los contres.
Paramantis victoriana
Paramantis victoriana ye una especie de mantis de la familia Mantidae.
Distribución xeográfica
Alcuéntrase n'Angola, El Congu, Camerún, Tanzania, Uganda y Ruwenzori.
Villazopeque
Datos xenerales
Ye un conceyu d'España, na provincia de Burgos, Comunidá Autónoma de Castiella y Llión. Tien un área de 11,73 km² con una población de 72 habitantes (INE 2007) y una densidá de 6,14 hab/km².
Homer Simpson
Homer Jay Simpson (12 de mayu de 1956) ye un de los personaxes principales de la serie de televisión de dibuxos animaos The Simpsons. Homer ye'l patriarca de la familia protagonista y un de los personaxes centrales y más importantes de la serie.
Homer foi creau pol dibuxante Matt Groening y fizo'l so debut na televisión el 19 d'abril de 1987, nel cortu Good Night del programa El show de Tracey Ullman.
La voz orixinal del personaxe de Homer Simpson n'inglés ye de Dan Castellaneta. Castellaneta gañó tres premios Primetime Emmy como'l «Meyor actuación de voz» y una mención especial nos premios Annie por interpretar la voz de Homer Simpson(1993).
Homer convertióse nun de los personaxes de ficción más influyentes y foi descritu pol periódicu británicu The Sunday Times como «la creación cómica más grande de los tiempos modernos».
Corréu postal
thumb|[[Buzón de correos típicu d'España.]] thumb|Cartelu antiguu de Correos en [[Benimantell (Alicante).]] thumb|Palaciu de Comunicaciones de Madrid, antigua sede de Correos y anguaño conceyu de Madrid ([[Madrid, España).]]
El serviciu postal ye un sistema dedicáu a tresportar documentos escritos, según paquetes de tamañu pequeñu o medianu (encomiendes) alredor del mundu. Toa unviada al traviés del sistema postal ye llamáu corréu o correspondencia. Los paquetes y les cartes son "unviaes postales" que pueden tresportase per tierra, mar, o aire, cada unu con tarifes distintes dependiendo de la duración de la entrega y el pesu.
Un sistema postal pue ser priváu o estatal. Los sistemes privaos de cutiu tienen impuestes restricciones per parte de los gobiernos.
El 9 d'ochobre celébrase internacionalmente el Día Mundial del Corréu, conmemorando la fundación de la Unión Postal Universal (UPU, poles sos sigles n'inglés) nel añu 1874.
La comunicación per mediu de documentos escritos unviaos d'un puntu a otru con un intermediariu data dende aproximao la invención de la escritura. Sicasí, el desenvolvimientu del sistema postal formal surdió muncho más tarde. Los primeros usos documentaos d'un sistema entamáu provienen d'Exiptu, onde los faraones utilizaben mensaxeros pal espardimientu de los sos decretos nel territoriu del estáu (2400 e.C. ). El exiptólogu Gaston Maspero topó, al descifrar ciertos xeroglíficos, qu'estos yeren referencies clares a los correos del faraón. Esta práutica bien probablemente tenga los sos raigaños nuna práutica anterior de mensaxería oral.
Los correos son conocíos dende l'antigüedá, ora de xefes y soberanos, ora como institución oficial principalmente pa profesionales eminentes (médicos, lletraos,...) y dempués como organización estatal pa usu de tolos ciudadanos.
Na tradición babilónica esisten cartes fechaes en 1800 e.C.
Na dómina grecorromana, les cartes escribir con tinta en fueyes de papiru que s'endolcaben y arreyaben con gordones. Augustu, emperador de Roma, que disponía d'una bona rede de calzaes, según paez foi'l creador del primer serviciu regular de correos, a cuerpu, a caballu o otros medios, pa usu propiu y de les persones que la acompañaben.
En Suramérica, ente los quechuas, los mensaxeros se turnaban pa llevar informaciones y noticies, corriendo por calzaes pavimentadas que xuníen les principales ciudaes del imperiu Inca. Coles mesmes asocedía en Mesoamérica colos mexicas, tanto mensaxes como paquetes pal emperador.
Les cartes y documentos del ISAI son inviolables hasta que son apurríes al destinatario.
L'apaición del ferrocarril ente 1840 y 1850 revolucionó les condiciones del tresporte y distribución de la correspondencia. Llevar al contrariu la esmolición cola rapidez, los correos daben en la operación de la triagen mientres el tresporte, y por eso instaláronse vagones postales en que'l so interior los axentes efectuaben eses operaciones. A partir de 1848 adoptar en Francia, como mediu de franquéu, el sellu postal, instituyíu n'Inglaterra unos diez años antes, por iniciativa de Rowland Hill (1795–1879). A mediaos del sieglu XIX los progresos teunolóxicos van dar llugar a la creación del telégrafu llétricu.
Asiria
La Biblia menta cómo se realizaben servicios que tresportaben cartes del rei y los sos príncipes al traviés d'Israel y Xudá alredor del 700 e.C.
China
Confucio, el filósofu chinu, yá fala de la posta real y foi inventada en 900 a.c
Grecia
L'historiador griegu Heródoto fai grandes aponderamientos de les postes perses y diz que'l gran Ciro utilizaba les postas a caballu. Al paecer, homes y cabalgaduras, aparcaos a determinaes distancies, recibíen los mensaxes y dir tresmitiendo rápido d'un sitiu a otru ensin que naide los pudiera esviar del so cometíu.
Roma
De les estaciones nes cualos el corréu yera distribuyíu y polos cualos los mensaxeros cruciaben les sos rutes, deriva'l nome en llatín del corréu, posta (orixinalmente posata o pausata, que significa llugar de descansu), yá que sobre estes estaciones los mensaxeros solíen folgar mientres los sos viaxes.
Dómina medieval
Polo xeneral, el serviciu de correos nos países occidentales yera privativu del rei, de la corte y de la ilesia y tan solo en rares esceiciones podíen faer usu d'él los particulares. Estos, sobremanera si yeren adineraos, sirvir d'unviaes especiales, preferentemente de comerciantes en tránsitu. Polo que se refier a les grandes organizaciones comerciales como la Hansa o la Lliga Hanseática, nel sieglu XII disponíen del so serviciu particular de correos. Tamién la Universidá de París tenía al so algame un serviciu pal so usu esclusivu. Tamién Marco Polo, el célebre viaxeru venecianu, fala con almiración del corréu entamáu en China pol emperador Kubilai Khan. Pero yá'l tarrecíu Gengis Khan, güelu de Kubilai, emplegó nes sos inmenses conquistes les fleches, correos rápidos especiales que partíen de Karakorum escontra tolos llugares del mundu.
Inglaterra
El primer serviciu postal que se conoz na historia inglesa correspuende a la dómina del reináu d'Enrique III. En 1481, mientres les guerres d'Escocia, foi cuando Eduardu IV estableció postas que se relevaben cada trenta quilómetros, lo cual dexába-yos percorrer en poco tiempu alloñes considerables. N'Inglaterra'l serviciu de correos quedó reserváu al Estáu y a la nobleza hasta'l reináu de Carlos I, quien dexó que tamién los particulares pudieren sirvise d'él. Pero los modernos servicios postales ingleses puede dicise que deriven de los establecíos por Enrique VIII (1533). La reina Sabela I foi quien dispunxo que los mensaxes al esterior fueren llevaos namái por mensaxeros reales, lo que fai pensar nun principiu de censura del corréu. En 1603, Xacobu I incluyó nel serviciu la correspondencia de los particulares, pero dando siempres preferencia a los mensaxes oficiales procedentes de la corte inglesa.
En realidá, hasta la dómina de Cromwell, en 1660, el corréu nun adquirió la estructura propia d'un serviciu nacional. Foi entós cuando se punxo'l serviciu sol control del Estáu, que designaba la persona que tenía de ser l'alministrador xeneral.
A mediaos del sieglu XVII Mathewe de Quester estableció un serviciu priváu, con tarifes baxes, bien utilizáu polos comerciantes ingleses. La casa tenía como lema: «Lo primero que s'apurre ye lo primero en ser despacháu». El mesmu rei dio-y a Quester el títulu de xefe de postas d'Inglaterra pa los países estranxeros fora de los dominios del rei. Yá a principios del sieglu XVIII introduciéronse munches reformes, pero aun así el serviciu postal yera caru y nun taba al algame de toos. Per otra parte el cargu de maestre xeneral de postas yera un cargu políticu que rindía abondosos beneficios a quien lo desempeñaba. En 1847 empecipió la so llucha pola reforma Rowland Hill, a quien se-y debe la paternidá y l'idea de los sellos postales, colo que se vio abaratando'l costu y xeneralizando el serviciu.
Europa Central
El primer corréu qu'hubo n'Alemaña foi establecíu nel sieglu XV. Por aquella dómina surdió na Europa central un sistema de correos qu'adulces foi estendiéndose, algamando a los Países Baxos, Austria, Italia, España y Burgundia. Tou ello foi obra d'una importante familia de Milán que nel sieglu XIV tuvo que expatriarse por continxencies polítiques. Estos emigraos yeren los Della Torre, quien, abellugaos en Bérgamo, añedieron al so nome'l de Tassis. Poco dempués la casa de Torres Tassis, posesora del condáu de la Torre de Valsassina, xeneralizóse como Thurn und Taxis. En 1450 Federico III, emperador del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu, autorizó a Roger de Thurn und Taxis, conde de la Torre de Valsassina, pa establecer una posta a caballu ente'l Tirol y los Estaos italianos. Más o menos por aquella dómina entamóse un serviciu de correos ente Bruxeles y la frontera francesa, onde enllazaba col serviciu de postas francés. En 1516 Francisco de Thurn y Taxis xunió a Bruxeles (Bélxica) con Viena (Austria). Tanto esti serviciu como los anteriores efectuábense a caballu, con relevos namái de los animales nun primer momentu y de éstos y de los postillones más tarde. Mientres munchos años, como un monopoliu postal, la casa de Thurn und Taxis tuvo l'alministración de les postas en tola Europa central, a pesar de que los Estaos integrantes de la Confederación Europea, viendo los enormes beneficios que cola so alministración podíen llograr pa la so Facienda, intentaron en delles ocasiones quitar del privilexu. Pero'l Congresu de Viena ratificó en favor del conde de la Torre de Valsassina los derechos sobre dicha organización postal, derechos que perduraron hasta la dómina de Bismarck.
Correo matraca
En Viena, una verdadera capital del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu, el serviciu urbanu Klapperpost (correo matraca) esistió dende 1772. Llogra'l so nome del traqueteo de la matraca, qu'emplegaba'l carteru, p'avisar la llegada de les cartes, echando voz de sobre la so llegada. El corréu matraca esistió menos d'un añu y mediu.
Francia
Foi nel añu 1464 cuando Lluis XI estableció un serviciu pa la unviada de noticies a cualesquier parte de Francia. Esti serviciu taba acutáu namái pa les necesidaes del Estáu francés. Pero como los gastos del so sostenimientu, colos sos 230 mensaxeros ya inspeutores, representaben una carga bien importante pa la Facienda pública, el rei Lluis XI terminó dexando que'l serviciu asina creáu fuera utilizáu tamién polos particulares.
Mientres el reináu d'Enrique IV, al ser usáu'l corréu por toles actividaes civil y priváu, adquirió una gran magnitú y entamóse de manera más amplia, inclusive s'establecieron unes tarifes que yeren na so mayor parte respetaes poles postas de tol país. Namái cuando'l corréu llogró en Francia una organización más perfecta y más fuerte respaldu del Estáu foi cuando ésti aplicó un impuestu sobre les postas. Al ver el Gobiernu francés la importante fonte d'ingresos que significaba'l nuevu impuestu, en mayu de 1630 creó'l cargu de maestru de postas y el d'alministrador xeneral de correos, cargos que l'estáu ponía a la venta. Más tarde, amás del serviciu nacional de correos, foi creada la estafeta pal serviciu urbanu en París, onde a partir de 1759 podíen unviase cartes d'un sitiu a otru de la ciudá por aciu unes postas que recibíen el nome d'ómnibus. Esti serviciu de dalguna manera foi imitación del que yá esistía en Londres dende 1683.
España
thumb|300px|Delegación de Correos na ciudá de [[Santander (Cantabria)|Santander. (Cantabria, España).]]
Dempués de los correos reales qu'esistieron n'España, como en tolos Estaos, surdió un corréu civil en Barcelona nel sieglu XII. Xustificar la importancia comercial de la ciudá. Los primeros datos históricos que n'España tenemos sobre l'establecimientu del corréu correspuenden a la terminación de la Reconquista, pos foi dempués de que los Reis Católicos conquistaren Reinu nazarí de Granada Granada cuando s'establecía per primer vegada'l corréu na península. Hacia l'añu 1506 la reina Xuana I de Castiella nomó corréu mayor de Castiella a Francisco, de la casa Thurn y Taxis, el mesmu que se destacara como organizador de los correos centroeuropeos. Foi en 1610 cuando s'enllantó n'España la estafeta, qu'entós yera la conducción de la correspondencia en valijas zarraes. Más tarde, nel añu 1744, publicábense les Ordenances de Correos.
Una fecha relevante foi tamién 1764, añu de la promulgación del Reglamentu Provisional del Corréu Marítimu, documentu que regulaba les comunicaciones ente España y los sos territorios americanos, qu'algamaríen una regularidá desconocida hasta entós. Mensualmente zarparía dende La Coruña a L'Habana una embarcación tresportando la correspondencia, y cada dos meses otra fadría lo propio escontra Montevidéu. Darréu, en 1777, apaecería la regulación definitiva d'esti serviciu cola entrada a valir de les Ordenances del Corréu Marítimu. Nos entamos del añu 1845 concediéronse ventayes a los que devasaben voluntariamente les cartes y a partir del añu 1856 el franquéu tuvo'l calter d'obligatoriu.
Méxicu
thumb|150px|Oficina de correos na ciudá de [[Méxicu.]] El corréu na ciudá de Méxicu esistió dende la dómina prehispánica, onde xente a cuerpu yera la encargada de llevar esta información d'una llocalidá a otra, de correr vien corréu. Pero nun foi sinón hasta'l 17 de febreru de 1907 que l'entós presidente de Méxicu'l Xeneral Porfirio Díaz, dio per inauguraes les operaciones del emblemáticu edificiu del Serviciu Postal Mexicanu, depositando nun buzón una tarxeta del artista Leonardo Izaguirre. Na actualidá l'edificiu sigue en función y ye un curiosu turísticu de la ciudá.
Chile
thumb|250px|Vista del [[Corréu Central de Santiago|Corréu Central, edificiu principal de la Empresa de Correos, allugáu na Plaza d'Armes de Santiago de Chile.]] Cola espresión de correos y postas desígnase l'establecimientu públicu que tenía'l derechu esclusivu de faer pasar d'unos puntos a otros los pliegos y cartes del gobiernu y de los particulares por cierto preciu correspondiente a les distancies y al cuidu qu'esixía tan importante serviciu.
Dase'l nome de correos a los emplegaos que tienen l'oficiu de llevar y traer la correspondencia epistolar y el de postas a los caballos que tán preveníos o apostaos nos caminos a distancia de dos o tres llegües por que los correos y otres persones vaigan con toa dilixencia d'una parte a otra. Tamién s'entiende per corréu la casa, sitiu o llugar onde se reciben y dan les cartes y por posta la casa o llugar onde tán les postas.
L'establecimientu de correos y postas non solo taba dotáu de los emplegaos necesarios pal gobiernu, direición y bon desempeñu de los negocios del so institutu, sinón qu'exercía amás xurisdicción civil y criminal per mediu de tribunales privativos, esto ye, nes provincies per mediu de subdelegaos que conocíen en primer instancia de les causes relatives al ramu y a los emplegaos del mesmu y na corte per mediu d'una xunta suprema qu'entendía en grau d'apelación de les causes que se-y llevaben de les subdelegaciones.
Los correos, conductores y postillones que diben d'oficiu, teníen facultá de llevar armes prohibíes y nun podíen ser deteníos poles xusticies con nengún motivu de delda nin entá de delitu, como esti nun seya dignu de pena corporal; y nesi casu la xusticia nomaba ensin dilación otru corréu que sirviera en llugar del deteníu, si nun hubiera nel pueblu alministrador de la renta que lu nome, y va formar nel términu de venti y cuatro hores les primeres dilixencies que va unviar col reu al xuez competente. Tampoco podía ser detenida, sinón en casos de fundada barruntu, nenguna persona que viaxara en posta.
Diversidá de tarifes
Na mayoría de los países hubo una etapa de la evolución del corréu na que l'oxetivu de les alministraciones de correos yera'l d'apurrir les cartes lo más rápido posible. Pa ello unes vegaes faíense más curties les etapes, anovándose con más frecuencia los relevos de caballos, ya inclusive, n'ocasiones, ameyorando los caminos. Sicasí, como coles mesmes aumentó'l númberu de trayectos ente llocalidaes que yeren sirvíes por dilixencies, estableciéronse dos tipos de serviciu de corréu: el serviciu de dilixencia y el de postas a caballu, siendo esti postreru más rápidu que'l primeru y, poro, yera más caru. Rescampla qu'entós daquella el serviciu postal yera bastante costosu y nun taba al algame de toos.
== Otros sistemes Otru sistema de corréu importante foi creáu nel mundu islámicu pol califa Moàvia. El serviciu yera conocíu como berid, nome que se-y daba a les torres construyíes especialmente pa protexer les rutes de los mensaxeros.
Antes de la Edá Media y mientres ella, fueron emplegaes palombos mensaxeros, aprovechando una carauterística singular d'esta ave, la de poder recordar l'allugamientu exactu del so nial en moviéndose llargues distancies gracies al so agudu sistema d'orientación. Los mensaxes yeren arreyaos a les pates de los palombos, que depués yeren lliberaes y volaben hasta'l so nial orixinal.
El corréu foi tresportáu por una variada cantidá de métodos a lo llargo de la historia, incluyendo trineos de perros, globos, cohetes, mules ya inclusive por submarín.
Corréu modernu
thumb|Oficina de Correos de [[Culiebra, Puertu Ricu del Serviciu Postal de los Estaos Xuníos.]] miniaturadeimagen|Típicu buzón de correos en Polonia.
Pago
El pagu pa la unviada de corréu tiende a realizase col devasáu con sellos de la carta o paquete a unviar.
Regles y etiqueta
Polo xeneral el corréu ta bien protexíu pol secretu de correspondencia o secretu epistolar (secretus epistulae), como derechu fundamental, lo cual significa que nenguna carta o otru paquete puede ser abiertu por persona dalguna que nun seya la so destinatario. Esti derechu suelen garantizalo la Constitución de la mayor parte de los países, per un sitiu, y les lleis de proteición de les comunicaciones, pol otru. Polo xeneral ríquese un procedimientu especial en casu de que la correspondencia tenga de ser controlada pola llei, yá seya de forma abierta o de callao. Les operaciones de control de la correspondencia privada de los ciudadanos son conocíes col nome de censura y concierne a aspeutos sociales, políticos y llegales del derechu civil. Magar na mayor parte de los casos la censura ye escepcional, la censura militar de correspondenciasobremanera de soldaos en frente de guerra, ye rutinaria y aplícase cuasi universalmente.
L'usu del corréu atópase suxetu a regles comunes y a una etiqueta particular. Depués del descubrimientu de nueves formes de comunicación y vehículos, el corréu perdió la mayor parte del so encantu, siendo movíu por métodos más efectivos como'l teléfonu o'l corréu electrónicu, convirtiéndose nun mediu pa tresportar documentos formales o comerciales. Ye, sicasí, utilizáu entá como principal mediu de comunicación naquellos llugares onde los medios de comunicación más modernos nun fueron implementaos entá, principalmente en países del tercer mundu y en zones rurales.
Corréu electrónicu
Nos tiempos modernos, principalmente nel sieglu XX, el corréu afixo la so evolución a nuevos vehículos, utilizando nueves teunoloxíes p'apurrir los documentos en menor tiempu, especialmente al traviés de la rede telefónica; estos nuevos vehículos inclúin el telegrama, el telex, el fac-símil (fax) y el corréu electrónicu.
Cola popularización del corréu electrónicu, que'l so serviciu ye instantáneu o cuasi instantáneu, el sistema postal pasó a ser llamáu "corréu de cascoxos" na xíriga d'Internet.
Arte postal
El mediu postal ye'l vehículu utilizáu por esta faceta artística, en toles sos modalidaes.
Partíos políticos n'Azerbaixán
Llista de partíos políticos n'Azerbaixán.
El sistema de gobiernu d'Azerbaixán ye un sistema partíu dominante con un sistema presidencialista. El Partíu Nuevu Azerbaixán (Yeni Azərbaycan Partiyası) domina la política del país y ta nel gobiernu dende 1993.
Dende 2020, 55 partíos políticos tán oficialmente rexistraos n'Azerbaixán. Trés partíos tán representaos na Asamblea Nacional de la República d'Azerbaixán.
Brimeux
Brimeux ye una comuña francesa del departamentu de Pas-de-Calais, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Imperiu serbiu
Historia
thumb|left|170px|[[Stefan Uroš IV Dušan Nemanjić, primer emperador de Serbia.]] thumb|left|170px|[[Stefan Uroš V de Serbia, socesor de Uroš IV Dušan.]] Antes de llegar al tronu como Zar de Serbia, Stefan Dušan amosárase como un gran líder con muncho talentu nel campu de batalla, como demostró na guerra contra Bulgaria, onde Serbia llogró una gran victoria sobre l'Imperiu búlgaru. Como'l so padre, lexítimu candidatu al tronu, nun tenía grandes deseos de poder, Dušan, cola ayuda de la nobleza serbia, quitar del tronu, pa convertise nel primer zar-emperador de Serbia. Esti Estáu medieval serbiu algamó'l so apoxéu a mediaos del sieglu XIV, mientres el so gobiernu, que se proclamó en 1345 en Serres, y foi solemnemente coronáu en Skopie el 16 d'abril de 1346 como "zar de los serbios y los griegos" pol acabante crear Patriarca serbiu Joanikie II, cola ayuda del Patriarca búlgaru Simeón y l'arzobispu d'Ohrid, Nicolás.
Stefan Dušan tamién introdució'l Códigu Dušanov Zakonik (Dusan, 1349), un llogru xurídicu únicu ente los estaos europeos de la dómina. L'emperador Dušan abrió nueves rutes comerciales y fortaleció la economía del estáu. L'Imperiu Serbiu florió como unu de los países y cultures más evolucionaos d'Europa. Dalgunes de les obres d'arte más importante de la Serbia medieval crear mientres esti periodu, como'l Nomocanon de San Sava.
Islles Feroe
Les Islles Feroe (en feroés Føroyar, y en danés Færøerne) ye un país autónomu perteneciente al reinu de Dinamarca. El so territoriu fórmalu un archipiélagu de pequeñes islles asitiaes ente'l mar de Noruega y l'Océanu Atlánticu norte, a mediu camín ente Noruega ya Islandia y a unos 320 km al norte-noroeste d'Escocia. La so estensión aproximao ye de 1.399 km², y la so población estimada en xunetu de 2015 yera de 50.196 habitantes.
Imperiu serbiu
Historia
L'emperador Stefan Dušan dobló'l tamañu del so antiguu reinu, anexonando territorios al sur, sureste y este, por cuenta de Bizanciu. Más que provocar grandes batalles, Dušan amplió l'estáu por aciu la conquista de ciudaes.
Islles Feroe
L'archipiélagu ye permontañosu, y el so clima, oceánico subpolar suave, ye ventosu, húmedu, nubosu y fríu tol añu. Pesie a la so llatitú, mui al norte, les temperatures medies caltiénense perriba los cero graos tol añu.
Imperiu serbiu
Historia
Dušan foi asocedíu pol so fíu Stefan Uroš V, llamáu el débil, un términu que podría tamién aplicase a la situación del imperiu, yá que adulces cayó na anarquía feudal. La combinación de la conquistes súbites, el caos de l'alministración, y la falta d'afitamientu llevó a la fragmentación del imperiu. Foi un periodu marcáu pol surdimientu d'una nueva amenaza: el Sultanatu Turcu otomanu adulces foise estendiendo dende Asia a Europa, cola conquista de Bizanciu primeru, y dempués los demás estaos de los Balcanes. Demasiao incompetente pa sostener el gran imperiu creáu pol so padre, Uroš nun supo repeler los ataques d'enemigos estranxeros, nin combatir la independencia de la so nobleza. L'imperiu serbiu de Stefan Uroš estazar nun conglomeráu de principaos, dalgunos de los cualos nin siquier reconocieron nominalmente el so gobiernu. Stefan Uroš V morrió ensin fíos, n'avientu de 1371, dempués de que gran parte de la nobleza serbia fuera destruyida polos turcos na batalla de Maritza a primeros d'añu.
Islles Feroe
Ente 1035 y 1814 les islles Feroe pertenecieran al reinu de Noruega. El tratáu de Kiel de 1814 dio-y a Dinamarca'l control sobre les islles, amás de sobre Groenlandia ya Islandia. Les islles tienen sío un país autónomu dientru del reinu de Dinamarca dende 1948. Los feroeses deciden la mayoría de los asuntos de so, quedando embaxu'l control de Dinamarca namái la defensa, la policía, la xusticia, la moneda y los asuntos esteriores. Les islles tienen representación propia, dientru la delegación danesa, nel Conseyu Nórdicu, y compiten separtadamente de Dinamarca, como un país independiente, en dellos deportes.
Xeografía
right|thumb Les islles Faroe son un archipiélagu formáu por 18 islles asitiaes ente'l mar de Noruega y l'Océanu Atlánticu, aproximao a mediu camín ente Islandia y Noruega. Les sos coordenaes son 62°00′N 06°47′W.. L'archipiélagu tien una estensión de 1.399 km², y inclúi pequeños ríos y llagos, como'l so llagu más grande nomáu Sørvágsvatn. La so llinia de costa tien una estensión de 1.117 km, y nun tien llende terrestre con dengún otru país. Allúgase a 300 km del archipiélagu de les islles Orcades (Escocia), a 320 km del territoriu continental d'Escocia, a 450 km d'Islandia, a 67 km d'Irlanda, a 670 km de Noruega y a 990 km de Dinamarca.
Les islles tán formaes por llava basáltica, y formaben parte, durante'l Paleoxenu, de la gran meseta tuleana. Les de mayor tamañu son Streymoy (aú s'alcuentra la capital, Tórsḥavn), Eysturoy, Vágar, Suðuroy y Sandoy. Del total de 18 namái la islla de Lítla Dímun ta anguaño despoblada. La mayoría d'elles son de forma allongada, y tienen na pesca y la xeneración d'enerxía la so principal fonte de riqueza.
Les islles son montañoses y rocoses, con dellos cumales de non munchu altor y costes formaes por cantiles. Les islles tienen los cantiles más altos d'Europa, y dellos de los más altos del mundu. El puntu más altu del archipiélagu ye'l Slættaratindur, a 882 m sobro'l nivel de la mar. Lo accidentáu del terrenu fizo perabegosa la construcción de carreteres; esti problema tien solucionaose de recién al traviés de túneles.
Clima
El clima del archipiélagu ye, acordies cola clasificación climática de Köppen, oceánicu subpolar, con clima de tundra en delles fasteres, especialmente montañoses. El clima ta perinfluenciáu pola corriente del Golfu, que causa la corriente noratlántica que templa les temperatures del archipiélagu. La conxunción d'esta cola gran distancia a les principales corrientes d'aire caliente fai que, magar que los iviernos seyan templaos, con temperatures medies de 3º-4ºC, los branos seyan fríos, con medies de temperatura de namái 9,5º-10,5º. La temperatura media añal de 2012 foi de 6,7ºC; na capital, Tórsḥavn, hebo 195 días de lluvia, con 32 díes con xelada y namái 1.032 hores con lluz solar direuta. L'archipiélagu en conxuntu ye ventosu, nubosu y fríu cuasi tol añu, con una media de 260 díes con lluvia y perpocos díes claros. Una carauterística del clima feroés ye que, por culpa l'altitú, les corrientes oceániques, la topografía del terrenu y los vientos, varíe enforma en distancies perpequeñes.Nun ye raro que tea lloviendo nún llugar, y nevando notru cercanu asitiáu a la misma altitú, ni que tea xarabatiando a perpoca distancia d'un llugar nel que malpenes orbaya.
Historia
Tres un escuru y intermitente poblamientu celta, les islles Feroe colonizáronse por escadinavos vinientes de Noruega nel sieglu IX, éstos sometieron l'archipiélagu nel XI nel intre que'l cristianismu entamába nes islles. Cola Xunión de Kalmar les islles Feroe pasaron pa la corona danesa, so la cual permanecieron tres el tratáu de Kiel. Na Segunda Guerra Mundial, conquistada Dinamarca pola Alemaña nazi, les islles fueron ocupaes polos británicos, lo que nun fixo sinon xorrecer los sentimientos d'autonomía; estos cristalizaron na autonomía de 1948. Ye perimportante que les islles Feroe al igual que Groenlandia malque seyan parte de Dinamarca nun pertenecen a la Xunión Europea, yá que rechazaron entrar cuando lo fixo Dinamarca en 1973
Población
L'archipiélagu tien 48.000 habitantes, de los cuales casique'l 90% son orixinarios de les islles, un 8% provién d'otres posesiones de la corona -Dinamarca,Groenlandia. Toles islles tán habitaes sacante Litia.
Acalypha phleoides
Acalypha phleoides, ye una especie de planta perteneciente a la familia Euphorbiaceae.
Propiedaes
En Nayarit úsase cuando hai infeición (cáncer) na matriz, según pal dolor de pechu en varones. Pal tratamientu de dambos casos encamiéntase tomar el cocimientu del tarmu, les fueyes y la flor per unos meses.
Taxonomía
Acalypha phleoides describióse por Antonio José de Cavanilles y espublizóse en Añales d'Historia Natural 2(5): 139–140. 1800. Acalypha: nome xenéricu que remanez del griegu antiguu akalephes = ("ortiga"), en referencia a que les sos fueyes son asemeyaes a ortigues.
phleoides: epítetu
Bruay-la-Buissière
Tien una población de y una superficie de  km².
4643 Cisneros
4643 Cisneros. Ye l'asteroide númberu 4643 de la serie (1990 QD6), descubiertu por Henri Edward Holt (1929-?) el 23 d'agostu de 1990 dende Palomar.
Nomáu asina n'honor d'Ernest Cisneros (1964-), un desconocíu de les ciencies planetaries. Cisneros fizo la so carrera como xeólogu de campu pero camudólo por computar sistemes de direición, desendolques de software, conexón de redes y procesamientu de datos aplicaos a los vuelos espaciales.
A pitición de M. Robinson, el nome foi propuestu por K. Verveka.
Blepharodes cornutus
Blepharodes cornutus ye una especie de mantis de la familia Empusidae.
Distribución xeográfica
Alcuéntrase n'Etiopía, Somalia, Kenia y Sudán.
Renfe Cercaníes AM
Renfe Cercaníes AM (en castellanu, Renfe Cercanías AM),​ davezu referida como "Feve"​ —y conocida internamente tamién como Renfe Anchu Métricu ​— ye una división comercial de Renfe, principal operador ferroviariu públicu español d'ámbitu estatal. Feve ufierta distintos servicios de tresporte de pasaxeros, tantu rexonales como de cercaníes, nes comunidaes autónomes de Galicia, Principáu d'Asturies, Cantabria, País Vascu, Castiella y Llión y Rexón de Murcia.
L'actividá de Renfe Feve desenvuélvese al traviés de la rede ferroviaria de vía estrecha propiedá del Adif, siendo esta la so diferencia frente a les divisiones Renfe Media Distancia y Renfe Cercaníes de la mesma compañía, qu'operen la totalidá de los sos servicios por trazaos d'anchu ibéricu, solo sacante la llinia C-9 del nucleu de cercaníes de Renfe en Madrid, que tamién ye d'anchu métricu.
La división ye heredera de los servicios de pasaxeros ufiertaos primeramente pola entidá pública empresarial Ferrocarriles Españoles de Vía Estrecha (FEVE),operadora propiedá del Estáu fundada en 1965, que s'encargaba d'ellos xunto col tresporte de mercancíes, lo mesmo que de la xestión les estaciones y les infraestructures de los mesmos, al igual que fizo la Rede Nacional de los Ferrocarriles Españoles (RENFE) cola rede d'anchu ibéricu hasta 2005. FEVE sumió'l 31 d'avientu de 2012, pola mor del plan del Gobiernu para la unificación de el operadores estatales de vía ancha y estrecha.
Historia
El 20 de xunetu de 2012 aprobóse'l Real Decreto-llei 22/2012, pol cual dictóse que FEVE quedaría escastada'l día 31 d'avientu de 2012 y se subrogó a Adif el control y caltenimientu de les infraestructures, ente que Renfe ocupariase de la esplotación de los trenes.​ D'esta forma unificáronse les redes de vía ancha y vía estrecha que la so titularidá y xestión siguía en manos del Estáu. Na práctica, Renfe sigue usando la marca "Feve" (en combinación cola principal) para referise a los servicios de pasaxeros qu'heredó de l'anterior compañía, ente que los servicios de tresporte de mercancíes hanse mimetizado so la marca presistente, Renfe Mercancíes.
Cercaníes
Darréu apaecen les llinies de cercaníes operaes por Renfe baxo'l nome de Renfe Feve.
Galicia - Asturies.
R-1 Ferrol - Uviéu
Castiella y Llión - País Vascu.
R-4 Llión-Matallana - Bilbao-Concordia
Locomotoras
NOTA: En negrina, modelos que siguíen n'activu na desapaición de la compañía.
Aphantochroa cirrochloris
Aphantochroa cirrochloris ye una especie d'ave de la familia Trochilidae, la única del xéneru Aphantochroa.
Hábitat y distribución
El so hábitat natural ye'l monte húmedu y los montes primarios bien degradaos tropicales y subtropicales. Ye endémica de Brasil. Anque la so población nun foi cuantificada, considérase abondo común.
Laura Marcos
Laura Marcos ye una escritora narradora y poeta asturiana. Ye llicenciada en filoloxía inglesa y especialista en filoloxía asturiana y dirixe y presenta'l programa web "La clá invisible".
Tien participáu na antoloxía editada por Antón García La prueba del once (Ediciones Saltadera, 2015) con otros 10 poetes mozos del panorama asturianu, y nel llibru coleutivu autoeditáu Degeneración salvaje xunto con Pablo X. Suárez y otros poetes.
En 2017 asoleyó la que diba ser la so primer obra en solitariu: Cuentos de ser y de tar (Ediciones Trabe), una esbilla de 10 cuentos que mecen realismu y fantasía y que tuvo bones crítiques en medios como Goodreads o El Súmmum Revista Cultural. A la so obra lliteraria y en delles ocasiones premiada, Laura Marcos súma-y una faceta de crítica lliteraria nel espaciu "La clá invisible" na plataforma de YouTube PlayPresta nel qu'analiza los llibros y autores asturianos de toles époques poniendo un procuru especial nos autores más nuevos y interesantes.
Sablera de Sienra
La sablera de Sienra atopar nel conceyu asturianu de Cuideiru y pertenez a la llocalidá española de Ballota. Forma parte de la Mariña Occidental d'Asturies y atópase enmarcada nel Paisaxe Protexíu de la Mariña Occidental d'Asturies.
Descripción
La sablera ye realmente un pedreru con forma de concha, tien un llargor d'unos 200-210 m y un anchor medio d'unos 18 m. La so redolada ye rural y con un baxu grau d'urbanización y la peligrosidá ye media. Los sables son ablancazaes de granu mediu y tien bien poca asistencia. Los accesos son piatonales ya inferiores a un km pero de mal percorríu. La so redolada ye rural y con un baxu mediu d'urbanización. El llechu ta compuestu de sables gruesos y tonos claros en pequeñes cantidaes yá que la mayoría del llechu cubrir cantares rodaos.
Pa llegar a esta sablera hai que tomar el camín más esti oriental de Ballota. Dempués de superar la ilesia y una granxa de vaques hai que siguir unos 400 m más y aparcar el vehículu. Más palantre, y nel primer gran cantil, ta la sablera. Estos tienen un desnivel d'unos 80 m y el camín pa baxar ta llenu de vexetación y tien un desnivel desaxeradamente pronunciáu polo que se desaconseya baxar por él.
La sablera tien una gran riqueza de pexes nel pedreru y una desaguada fluvial. Nun hai nengún tipu de serviciu. Repitir la peligrosidá de los cantiles.
Alejandro Acton
Alejandro José Acton ye un ex-ciclista arxentín. La mayor parte de la so carrera fízola n'Uruguái, nos equipos Alas Rojas de Santa Lucía y Dolores Cycles Club.
Villatuelda
Villatuelda ye un conceyu español de la provincia de Burgos (Castiella y Llión). Pertenez a la contorna Ribera del Duero y al partíu xudicial de Aranda de Duero.
Situación
Villatuelda ta asitiada nel suroeste de la provincia de Burgos, concretamente nel Valle del Esgueva (subcomarca de la Ribera del Duero). Ta cerca de Roa y d'Aranda de Duero.
Historia
100px|left|Armes de los de la Cerda. Duques de Medinaceli.
L'actual pueblu de Villatuelda foi fundáu mientres la Reconquista (a mediaos del sieglu X) por un foramontano visigodu llamáu Théudila, dando llugar al nome de "Villa Theodila" o "Villa de Teodla" (952) y dempués "Villa Teudela" (959) que derivaría nel actual Villatuelda.
A lo llargo de la historia, el llugar de Villatuelda perteneció a la corona y a diversos señores; a partir del sieglu XVI, tuvo so la xurisdicción del Ducáu de Medinaceli hasta la desamortización de Mendizábal.
A la cayida del Antiguu Réxime quedó constituyíu como conceyu constitucional del mesmu nome, nel partíu de Roa, perteneciente a la rexón de Castiella la Vieya.
Anécdotes históriques
Sieglu XV
Sieglu XVI
Sieglu XVII
Sieglu XIX - Sieglu XX
Monumentos
Tien una fonte y una ponte romanos (sieglos I-II).
La ilesia parroquial de San Mamés ye d'estilu románicu de transición al góticu. La entrada del templu tuvo protexida por un senciellu pórticu hasta que, na década de los 70, esanicióse dichu elementu. La parroquia cunta con un retablu góticu del sieglu XVI. Un cristu góticu de considerable tamañu y bona factura que perteneció a esta parroquia, atópase anguaño na ilesia de Santuyano de Burgos. En cuenta de torre, tien espadaña.
Al pie de la carretera BU-113, qu'escurre paralela al ríu Esgueva, pueden reparase dos palombares circulares. Tamién vamos atopar bodegues tradicionales y un antiguu molín fariñeru.
Economía
La economía de Villatuelda basar na agricultura de ceberes, la ganadería ovina (lechazo de Castiella y Llión) y el cultivu de la vide. Cuenta con bodegues de la Denominación d'Orixe Ribera del Duero.
Parroquia
Ilesia católica de San Mamés Mártir, dependiente de la parroquia de Torresandino nel Arciprestalgu de Roa, diócesis de Burgos.
Otros datos
Prefixu telefónicu: (+ 34) 947 Longitud: 3º 52´ 60´´ Oeste * Altitud máxima: 946 m. (Chorreales)
Viloria de Rioja
Viloria de Rioja ye una llocalidá y un conceyu asitiaos na provincia de Burgos, comunidá autónoma de Castiella y Llión (España), contorna de Montes de Oca, partíu xudicial de Briviesca, conceyu del mesmu nome.