cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gnetum africanum
Usos
Les fueyes d'esta especie son comestibles, una forma común na preparación ye cortar les fueyes en tires pequeñes, y depués cocínense con un hervor, entemecer con mantega de maní.
Los llabradores de subsistencia en Camerún pueden ser capaces d'ameyorar les sos situaciones nutricionales, ambientales, sociales y económiques col cultivu d'esta cepa. La nutrición puede ameyorase por aciu l'usu de la planta pa los propósitos melecinales, según al traviés del consumu comestible.
De primeres, kes fueyes utilícense como verdura pa sopes y guisos, comúnmente llamada sopa de Eru o sopa Afang. Les fueyes de la vide vender nos mercaos mientres tol añu y pueden utilizase en sopes y guisos o se comen crudes. Les fueyes pueden amás ser usaes como un remediu pa les estomagaes, dolores de gargüelu, o como un apósito pa les verrugas. El tarmu de la planta tamién puede ser utilizada pa fines melecinales, incluyendo l'amenorgamientu del dolor mientres el partu. Amás, produz un tubérculu que la so raigañu que puede utilizase como una fonte d'alimentu y ye similar a la d'un ñame. Finalmente, les granes de la vide pueden tamién ser comíos cocináu.
Ye una bona fonte de proteínes y ye fuerte en aminoácidos esenciales y non esenciales. Ye alta en acedu glutámico, leucina, y acedu aspártico, con baxos niveles de histidina, y cysleine, ente que paez qu'hai traces de cantidaes de triptófanu na planta. El conteníu d'aminoácidos que s'atopa ye similar a los niveles encamentaos pola FAO. Tamién s'atopó que los niveles de yodu tamién son altos na vide. Los niveles de fibra promedio son d'aproximao 33,4 g/100 g en fueyes seques, ente que la ingesta diaria encamentada de fibra ye de 30 g. Reparóse que tien propiedaes como un anti-inflamatorio, anticanceríxenu y antioxidante.
Económicamente, puede utilizase como un mediu pa caltener un ingresu suplementariu yá que ta disponible mientres tol añu, y puede ser utilizáu como una forma d'ingresos adicionales pa los llabradores rurales de Camerún. Les fueyes sanes con una gruesa testura similar a la cera son les preferíos nos mercaos y reciben el valor más altu; Eru permanez llibre d'impuestos nos mercaos locales. Puesto que les fueyes pueden ser consumíes como verdura y el tubérculu de raigañu los casos de fame, puede tamién aumentar la seguridá alimentaria xeneral de los llares rurales.
Taxonomía
Gnetum africanum describióse por Friedrich Welwitsch y espublizóse en Flora of Tropical Africa 6(2): 330. 1917.
Saint-Martin-l'Hortier
Tien una población de y una superficie de  km².
Morcillo
Morcillo ye un conceyu español, na provincia de Cáceres, Comunidá Autónoma d'Estremadura. Asitiar na contorna de les Vegas del Alagón, tando'l pueblu ente les llocalidaes de Montehermoso y Coria.
Tien un área de 16,23 km² con una población de 412 habitantes y una densidá de hab/km².
Llocalización
El términu municipal de Morcillo parte con:
Hidrografía
Les tierres del conceyu tán travesaes de Norte a Sur pol regueru Grande, lo cual sirvió tradicionalmente pal so riego. Agora, la canal del Alagón, que tamién pasa pol términu, dexa un mayor aprovechamientu de los campos pal regadío.
Orografía
El términu municipal de Morcillo ye práuticamente llanu salvu delles ondulaciones, yá que s'asitia na depresión del ríu Alagón que lo delimita pol Suroeste.
Naturaleza
Amás de les tierres cultivaes, hai árboles como la encina, xunto a otres especies de carba como la jara.
Historia
Nun se conocen esautamente los oríxenes del pueblu, pero sábese qu'en 1791 yera una aldega perteneciente a Coria.
A la cayida del Antiguu Réxime la llocalidá constituyir en conceyu constitucional na rexón d'Estremadura, Partíu Xudicial de Coria que nel censu de 1842 cuntaba con 40 llares y 219 vecinos.
Economía
La so economía ye principalmente agrícola y ganadera, con zones mayoritariamente de regadío.
Patrimoniu
Como monumentu principal destaca la Ilesia antigua, fechada en 1798, onde destaca la so campanariu con 3 campanes, siendo la central de mayor tamañu que les llaterales, y que recuerda en cierta manera, anque salvando les distancies, la fachada de la ilesia renacentista de Santa María Novella de Florencia. Destaquen amás na espadaña, les pilastres adosaes a los llaos y ente los arcos de les campanes, a manera decorativa, según dos especies de podios circulares a entrambos llaos de les pilastres, tamién con una función decorativa o'l característicu remate de la so espadaña, cola decoración de volutes na zona entemedio y cimero. Esti campanariu foi obra de dalgún arquiteutu o arbañil llocal del que se desconoz el so nome. L'aspeutu que presenta anguaño débese a una restauración llevada a cabu a finales del sieglu XX.
Otros edificios a destacar son la ermita antigua de San Antonio, la ermita nueva de San Antonio, asitiada na carretera de Coria, y la ponte sobre'l regueru de Morcillo.
NGC 208
NGC 208 ye una galaxa espiral alcontrada na constelación de Piscis.
Alfonso de Castiella
- Cardeñosa, ). Infante de Castiella, foi fíu del rei Xuan II de Castiella y de la reina Sabela de Portugal, y hermanu de la futura reina Sabela I de Castiella, más conocida como Sabela la Católica.
Alfonso foi unu de los protagonistes del conflictu pola socesión del so mediu hermanu Enrique IV. El rei Enrique, primíu por un sector de la nobleza, viose obligáu a proclamar a Alfonso Príncipe d'Asturies en 1464 en desterciu de la so fía Juana. Más tarde, esos mesmos nobles proclamaríen a Alfonso rei en 1465, empecipiándose una guerra ente los partidarios d'este y los d'Enrique IV. D'esta forma, Alfonso, col títulu de Alfonso XII de Castiella, apostó la Corona al so hermanu mayor hasta la so prematura muerte (1468).
Oríxenes familiares
Yera fíu del rei Xuan II de Castiella — que finó cuando Alfonso tenía solamente un añu d'edá — y de la reina Sabela de Portugal. Per parte paterna, los sos güelos yeren el rei Enrique III de Castiella y la reina Catalina de Lancáster y, per parte materna, los sos güelos yeren l'infante Juan de Portugal y Sabela de Barcelos. Foi mediu hermanu del rei Enrique IV de Castiella y hermanu de la futura reina Sabela la Católica.
Biografía
miniaturadeimagen|Moneda acuñada polos partidarios d'Alfonso en [[Sevilla.]] L'infante Alfonso de Castiella nació nel conceyu de Madrigal de las Altas Torres, n'Ávila, el 15 de payares de 1453. Una parte importante de la nobleza castellana taba descontenta con Enrique IV y en setiembre de 1464, dicha nobleza obligó al rei a quitar a Juana, la so única fía, del títulu de Princesa d'Asturies y proclamar a Alfonso príncipe herederu nel so llugar. A pesar d'ello, el descontentu nobiliariu nun terminó. En xunu de 1465, la Lliga nobiliaria axuntar n'Ávila, derrocaron a Enrique y proclamaron rei de Castiella a Alfonso col nome de Alfonso XII. El nuevu rei tenía solamente doce años d'edá. Esti episodiu foi llamáu polos sos detractores "la farsa d'Ávila", nome col que pasó a la historia.
Kakteen und andere Sukkulenten
Kakteen und andere Sukkulenten (embrivíu Kakteen And. Sukk.) foi una revista ilustrada con descripciones botániques qu'editóse n'Alemaña por Deutsche Kakteen-Gesellschaft. Publicáronse 3 volúmenes nos años 1937 hasta 1938; 1949+. Nos años 1938–1943, tomaron el nome de Beiträge zur Sukkulentenkunde und -pflege.
Alfonso de Castiella
Biografía
Españó entós la guerra abierta ente los partidarios d'Enrique IV y los d'Alfonso XII, qu'instaló la so brillosa Corte en Arévalo y llegó a reinar de fechu mientres los trés años que duró'l restu de la so vida, envolubráu nun luxu y rellumanza cultural del que se fixo llingua unu de los sos cortesanos, Jorge Manrique, nes sos murnies Coples a la muerte del so padre:
Na corte d'Alfonso XII, l'Inocente, figuraben caballeros tan importantes como Diego Gómez Manrique y el so sobrín Jorge, el xurista Nicolás de Guevara y el poeta cancioneril Juan Álvarez Gatu o l'historiador Diego de Valera, maestresala del rei en 1467, aparte del propiu marqués de Villena; tamién Rodrigo Alonso Pimentel, cuartu conde de Benavente, y Pedro de Villandrando conde de de Ribadeo, y Diego de Ribera, ayo del príncipe Alfonso y caballerizo mayor de la so corte, o Sancho de Rojas, señor de Cavia y Monzón y alcalde mayor de los fidalgos de Castiella; Martín de Távara; el prior d'Osma, xurista y capellán real de don Alfonso XII Francisco Gómez de Miranda y otros. Por cierto que na so capiya figuraben cantores tan destacaos como Diego Rangel o Cristóbal de Morales. Diego Gómez Manrique entamó festexos y compunxo momos teatrales pa celebrar el cumpleaños real nos que les dames de la Corte faíen el papel de faes. Otru productu del mecenalgu real foi un espeyu de príncipes redactáu pal usu d'Alfonso XII: la Exhortación o información de bona y sana doctrina (1467) escrita pol humanista Pedro de Chinchilla a instancies del cuartu Conde de Benavente.
N'agostu de 1467 los dos bandos enfrentar na batalla en Olmedo, ensin que nengún consiguiera imponese. Güei día dalgunos historiadores consideren qu'Enrique foi derrotáu y fechu prisioneru ente qu'otros afirmen que venció, pero que por debilidá prefirió axustar colos vencíos.
Sepultura
L'infante Alfonso de Castiella foi soterráu na Cartuxa de Miraflores, xunto a los sos padres. El sepulcru d'Alfonso de Castiella, obra del escultor Gil de Siloe, ta asitiáu nel llau del Evanxeliu de la ilesia del monesteriu.
En 2006, por cuenta de la restauración de la Cartuxa de Miraflores, la Direición Xeneral de Patrimoniu y Bienes Culturales de la Xunta de Castiella y Lleón decidió realizar l'estudiu antropolóxicu de los restos mortales de Xuan II y la so segunda esposa, quien taben soterraos na cripta sol sepulcru real, nuna pequeña urna, según l'estudiu de los restos depositaos nel interior del sepulcru del infante Alfonso de Castiella, que s'atopa nun llateral de la mesma ilesia. L'estudiu, coordináu por Arturo Balado Pachón y Consuelo Escribano Velasco, publicáu pola Fundación Iberdrola. L'estudiu antropolóxicu foi realizáu por Luis Caro Dobón y María Edén Fernández Suárez, investigadores del área d'Antropoloxía Física de la Universidá de Lleón. Los restos mortales del infante Alfonso de Castiella, mal calteníos, escasos y cristalizaos, taben depositaos nun ataúd de nocéu, y comprobóse que la so estatura algamaba los 165 centímetros. Sábese que'l deterioru de los sos restos ye por cuenta de los amplios desperfectos causaos pola ocupación francesa de la Cartuxa de Miraflores, mientres la guerra de la independencia, una y bones el conventu foi convertíu en cuartel xeneral; y los restos de Xuan II, Sabela de Portugal y Alfonso de Castiella fueron profanaos, según la so dote, que foi escaláu. Amás, confirmóse que los restos mortales depositaos nel sepulcru yeren los del infante Alfonso de Castiella, pos se comprobó qu'esistía una rellación de parentescu ente esos restos y los depositaos nel sepulcru de Xuan II de Castiella.
Ancestros
Ancestros d'Alfonso, príncipe d'Asturies
Galaxa elíptica M110
La galaxa elíptica M110 (conocíu tamién como Oxetu Messier 110, Messier 110, M110 o NGC 205) ye una galaxa elíptica nana orbitando la galaxa d'Andrómeda, y que se topa realmente a una distancia d'ella de cerca de 190000 años lluz. Como tal ye un miembru del Grupu Llocal de galaxes. Afayóse por Charles Messier el 10 d'agostu de 1773 y considerada primeramente como un miembru de la Nebulosa d'Andrómeda. Foi añedida al catálogu Messier en 1966 por Kenneth Glyn Jones.
300px|thumb|M110 xunto a la galaxa d'Andrómeda. Caroline Herschel afayó de manera independiente esta nebulosa'l 27 d'agostu de 1783 siendo catalogada pol so hermanu William Herschel el 5 d'ochobre de 1784 so la designación H V.18.
Pa un observador terrestre M110 puede reparase al noroeste del bulbu de la galaxa d'Andrómeda. M110 ta arrodiada por un halo de cúmulos globulares pertenecientes a M 31, de los cualos siete d'ellos apaecen dientro del cuerpu de la galaxa (apréciense como simples estrelles de magnitúes 14 a 18 en banda V). Nel nucleu de la mesma aprecien dos o trés enllordies de polvu escuro.
Nel so centru fórmense nueves estrelles, habiéndose determináu qu'esto tuvo asocediendo dende hai siquier más de 300 millones d'años de manera más o menos constante
Pardalotus rubricatus
El Pardalotus rubricatus ye una especie d'ave paseriforme de la familia Pardalotidae endémica d'Australia.
Descripción
Ye dalgo mayor que'l Pardalotus quadragintus, con un llargor ente los 10 y 12 cm, y de color menos llamativu, con tonos más claros y combinando'l diseñu del pileu de Pardalotus punctatus, enmarcáu poles llistes superciliares acolorataes que lu carautericen, y les ales llistaes del Pardalotus striatus.
Distribución y hábitat
Ocupa los dos tercios septentrionales d'Australia. Ye abondosu na parte noroeste de la so área de distribución pero raru nel este. Quier más los montes secos, les sabanes d'acacies, y les arbolees asitiaes a lo llargo de los regueros.
Comportamientu
El pardalotus rubricatus constrúi'l so nial baxo tierra, al final d'un túnel escaváu en suelu.
Gnetum cleistostachyum
Gnetum cleistostachyum ye una especie de planta trepadora que pertenez a la seición Sessiles del xéneru Gnetum orixinaria del sureste de Yunnan.
La especie entá ta pendiente d'aceptar siendo aconseyable retardar la so validación hasta completar el so estudiu, particularmente les sos granes.
Propiedaes
Contién derivaos de estilbeno, gnetucleistol A, B y C, gnetifolin A, p-hydroxycinnamic acid, piceatannol, resveratrol, bisisorhapontigenin A, gnetuhainin P, gnetulin, los estilbenolignanos, gnetucleistol F, gnetofuran A, lehmbachol D, gnetifolin F y gnetumontanin, gnetucleistol D (2-methoxyoxyresveratrol), gnetucleistol Y (3-methoxy-isorhapontigenin), rhapontigenin, isorhapontigenin, 4-methoxyresveratrol y pinosylvin puédense encontar en G. cleistostachyum.
Taxonomía
Gnetum cleistostachyum describióse por Ching Yung Cheng y espublizóse en Acta Phytotaxonomica Sinica 13(4): 89, pl. 64, f. 4–6. 1975.
Gerbillus tarabuli
Gerbillus tarabuli ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Distribución xeográfica
Alcuéntrase dende Senegal y Mauritania a Libia y el Chad.
Philip Ford
Philip Ford foi un direutor y actor cinematográficu d'Estaos Xuníos.
Biografía
Nacíu en Portland, Maine, el so verdaderu nome yera Philip Feeney, anque tamién utilizó los nomes artísticos Phil Ford y Phillip Ford.
El so padre yera l'actor y direutor Francis Ford, y el so tíu'l direutor John Ford.
Ford empecipió la so carrera d'actor trabayando nel serial The Purple Mask (1916), dirixíu pol so padre. Hasta 1926 actuó n'otres 15 producciones, y a partir d'esi momentu trabayó como ayudante de direición del so tíu John Ford. Más palantre él mesmu dirixiría distintes películes y episodios televisivos, sumando un total de 43 producciones dende 1945 a 1964.
Philip Ford finó en Los Angeles, California, en 1976, por causa de un cáncer. Foi soterráu nel Campusantu Forest Lawn Memorial Park de Cypress, California. Cypress.
Saint-Martin-le-Gaillard
Tien una población de y una superficie de  km².
Dante Alighieri
alt=Incipit vita nova, Dante and Beatrix in the garden, masterpiece by Cesare Saccaggi from Tortona.|miniaturadeimagen|410x410px|Incipit vita nova, Dante and Beatrix in the garden, masterpiece by Cesare Saccaggi from Tortona. Dante Alighieri, conocíu tradicionalmente como Dante ta consideráu como'l más grande poeta italianu del Renacimientu.
Biografía
La fecha del nacimientu de Dante ye desconocía, magar que sabemos, polos sos escritos, que nació baxo'l signu de xéminis, ente'l 18 de mayu y 17 de xunu de 1265. Tamién sabemos que la so familia yera una gran familia de la burguesía güelfa florentina, y el so verdaderu nome yera Alaghieri. El so padre yera Alighiero di Bellincione, un güelfu blancu, y la so madre Bella degli Abati; Bella ye un diminutivu de Gabriella. Ella morrió cuando Dante nun tenía más de cinco o seis años. Alighiero convive pocu tiempu dempués con Lapa di Chiarissimo Cialuffi (magar que nun ye seguru qu'ellos tuvieren casaos) y tevo con ella dos fíos, l'hermanu de Dante, Francesco y la so hermana, Tana (Gaetana).
Cuando Dante tevo doce años, en 1277, la so boda foi negociada con Gemma, fía de Manetto Donati. Les bodes negociaes a edaes tan precoces yeren entós frecuentes y constituíen una ceremonia importante, qu'esixía actos oficiales roblaos denlantre notariu.
Dante tevo numberosos fíos con Gemma. Como ye frecuente ente les celebridaes munchos de los sos fíos podríen ser fíos naturales de Dante, y ye probable que Jacopo, Pietro y Antonia fueren solo los sos fíos lexítimos. Antonia toma los hábitos baxo'l nome de Sor Beatriz. Otru home, Giovanni, reclama la so paternidá y lu acompaña nel exiliu, pero nun hai denguna preba de que les sos pretensiones tean xustificaes.
Devotu de Virxiliu
Poques coses son conocíes de la etapa escolar de Dante, créese qu'estudiaba en casa. Ye cuasi seguru qu'estudió la poesía toscana, nun momentu nel que la escuela poética siciliana, un grupu cultural orixinariu de Sicilia, entamó a ser conocíu en Toscana. El so interés lu llevaría a descubrir a los poetes provenzales y la cultura llatina.
Evidente ye la so devoción por Virxiliu (Tu se' lo mio maestro e 'l mio autore; tu se' solo colui da cu' io tolsi lo bello stilo che m'ha fatto onore., escribirá na Divina Comedia, Infiernu, Cantu I).
Ye necesario reseñar que na Edá Media les ruines del Imperiu romanu dixébrense definitivamente dexando una docena de pequeños estaos, de tal manera que Sicilia quedaba tan alloñada (cultural y políticamente) de la Toscana como lo taba de la Provenza: les rexones nun compartíen nin la mesma llingua nin la mesma cultura.
Podemos suponer que Dante yera pal so tiempu un intelectual en sintonía cola so dómina, refináu y colos centros d'interés, podríamos dicir que internacionalizaos.
El «stil novo» y Beatriz
A los 18 años, alcuéntrase con Guido Cavalcanti, Lapo Gianni, Cino da Pistoia y darréu con Brunetto Latini; xuntos conviértense nos cabezaleros del Dolce stil novo. Brunetto apaez na Divina Comedia n'homenaxe a tolo que-y enseñara a Dante.
Tamién con 18 años atopa a Beatrice Portinari, la fía de Folco Portinari. Paez que Dante veíala a vegades na cai, sicasí enxamás-y llegó a dicir ren.
Kaito Chida
Kaito Chida (千田 海人; ) ye un futbolista xaponés.
Dante Alighieri
El «stil novo» y Beatriz
Ye difícil pescanciar de que taba fechu esi amor, pero foi bien importante pa la cultura italiana: ye nel nome d'esti amor nel que Dante da a la imprenta el so Dolce stil novo; que llevará a los poetas y escritores a descubrir los temas del amor d'una manera enfática ensin precedentes.
Seamus Heaney
Seamus Heaney foi un escritor y profesor irlandés. En 1957 coló a Belfast pa estudiar lliteratura na Universidá Queen, onde impartió clases ente 1966 y 1972 antes de dedicase por entero a la lliteratura. Heaney, católicu irlandés, viose bien afeutáu pola violencia ente católicos y protestantes nel Úlster, y decidió treslladase a Dublín en 1972. Nel Carysfort College d'esta mesma ciudá impartió clases ente 1975 y 1980. Llogró una cátedra na Universidá Harvard, Massachusetts, en 1984, y ente 1989 y 1994 foi caderalgu de Poesía na Universidá d'Oxford, Inglaterra.
Dante Alighieri
El «stil novo» y Beatriz
L'amor por Beatriz (como notru estilu'l de Francesco Petrarca pola so Laura) será un motor pa la poesía y pa vivir la so pasión política.
Seamus Heaney
La obra
La poesía de Heaney, dende los sos empiezos en Muerte d'un naturalista (1966), ta fondiada nos contestos físicu y rural de la so infancia. A midida que desenvuélvese la so obra, esos escenarios convertir nel focu d'una busca arqueolóxica de los mitos y hestories que contribuyeron a configurar la violenta situación política d'Irlanda del Norte, que namái trató abiertamente en Norte (1975). La obra de Heaney amuesa una gran flexibilidá rítmica, pero ye sobremanera la intensidá del so llinguaxe, qu'oldea col silenciu de les xentes que describe, lo que la fixo famosa. Otros llibros sos son: Puerta a les tiniebles (1969), Fuxendo del iviernu (1972), Trabayu de campu (1979), Isola stazione (1984), La llinterna del espín (1987) —que contién un sonetu-secuencia d'elexíes a la muerte de la so madre—, Viendo coses (1991), escoyíes al so padre, El nivel espiritual (1996, Premiu Whitbread), Lluz llétrico (2001). Seamus publicó en 2000 una traducción al inglés modernu del poema épicu anglosaxón Beowulf que se convirtió nun auténticu best seller nel Reinu Xuníu y n'Estaos Xuníos y pola que recibió nuevamente'l premiu Whitbread.
Dante Alighieri
El partíu güelfu
Nos disturbios que se vivieron naquelles dómines n'Italia, Dante foi un güelfu ardiente: señalándose en delles aiciones militares d'Arezzo, de Boloña y de Pisa, contribuyendo muncho pol so valor, en calidá de “feritore” d'a caballo, na victoria de Campaldino (1289), ganada sobro los Xibelinos d'Arezzo, asina como la toma de Caprona, ganada a los pisanos (1290).
Seamus Heaney
La obra
Tamién escribió diversos ensayos de crítica lliteraria: Esmoliciones (1980) y Gobiernu de la llingua (1988). Recibió'l Premiu Nobel de Lliteratura en 1995.
Dante Alighieri
Florencia
Desendolcó con ésitu un buen númberu de misiones polítiques, y foi nomáu en 1300 como unu de los priores o maxistraos supremos de Florencia. Pero la división surdió ente los Güelfos, que dominaben en Florencia, y la villa foi repartida ente dos nueves faiciones, los Negros, que queríen abrir les sos puertes a Charles de Valois, y los Blancos, que lu refugaben. Dante, que tomara partíu polos Blancos, tevo qu'exiliase de la so patria en 1302.
L'exiliu
Caleyará dempués de ciudá en ciudá, lluchando contra la miseria; residió en Verona, Padua, Rimini, Lucca, pasó dél tiempu en París, ú frecuenta la universidá, y finalmente asítiase en Rávena, ciudá na que foi güéspede de Guido Novello de Polenta, y ú morrerá en 1321, dempués de facer inútiles esfuercios por reentrar na so patria.
Dante y l'Euru
El retratu que de Dante fizo Rafael foi escoyíu polos italianos pa figurar na cara nacional de les monedes de dos euros.
La Divina Comedia
La so obra más conocida ye La Divina Comedia, considerada la cume de la lliteratura medieval europea y la base del italianu escritu modernu. Describe el maraviosu viaxe del poeta tres del infiern u'l purgatoriu y el paraísu a la gueta de la so amada Beatriz.
Robert James Waller
Robert James Waller foi un escritor d'Estaos Xuníos, conocíu pola so novela The Bridges of Madison County (The Bridges of Madison County County). Tamién foi profesor universitariu d'economía y negocios, según fotógrafu y músicu.
Biografía
Waller estudió na University of Northern Iowa (qu'entós se denominaba Iowa State Teachers College). Recibió'l bachelor en 1962 y el máster n'Educación en 1964. Doctorar en negocios na Kelley School of Business de la Universidá d'Indiana Bloomington en 1968.
Incorporóse como profesor na Universidá d'Iowa onde fuera alumnu en 1968 y dende 1977 foi caderalgu. Foi decanu ente 1980 y 1986. En 1989 retirar de la Universidá. Arriendes del so ésitu lliterariu fixo donativos importantes a les universidaes onde había estudiáu.
Munchos de los sos llibros convirtiéronse en superventes de la llista de The New York Times, sobremanera el llibru de 1992 The Bridges of Madison County (The Bridges of Madison County County) que foi superventes en 1993; esta novela traducir a 40 idiomes y vendiéronse más de 12 millones d'exemplares. Esta novela y otra de 1995, Puerto Vallarta Squeeze, fueron llevaes al cine (vease: The Bridges of Madison County, dirixida por Clint Eastwood).
Historia del fútbol
thumb|Distintes escenes de la historia del fútbol. La historia del fútbol, considerar a partir de 1863, añu de fundación de The Football Association, anque los sos oríxenes, al igual que los demás códigos de fútbol, remóntense dellos sieglos nel pasáu, particularmente nes islles britániques mientres la edá Media. Magar esistíen puntos de mancomún ente distintos xuegos de pelota que se desenvolvieron dende'l sieglu III e. C.
Los primeres códigos británicos que dieron orixe al fútbol asociación carauterizar pola so poca organización y violencia estrema. Sicasí, tamién esistíen otros códigos menos violentos y meyor entamaos. Quiciabes unu de los más conocíos foi'l calcio florentín, deporte d'equipu bien popular n'Italia que tuvo incidencia nos códigos de delles escueles britániques. La formación definitiva del fútbol asociación tuvo'l so momentu culminante mientres el sieglu XIX. En 1848 representantes de distintos colexos ingleses diéronse cita na Universidá de Cambridge pa crear el códigu Cambridge, que funcionaría como base pa la creación del reglamentu del fútbol moderno. Finalmente, en 1863 na ciudá de Londres oficializáronse les primeres regles del fútbol asociación.
Dende entós el fútbol tuvo una crecedera constante, hasta aportar a el deporte más popular del mundu con unes 270 millones de persones arreyaes. Cola realización de la primer xunta de la International Football Association Board en 1886 y la fundación de la FIFA en 1904, el deporte espandióse hasta llegar a tolos rincones del mundu. A partir de 1930 empezar a apostar la Copa Mundial de Fútbol, que se convertiría nel eventu deportivu con mayor audiencia del mundu.
Xuegos antiguos
thumb|Representación moderna del [[kemari en Xapón.]]
Nel Mediterraneu destacáronse dos formes de xuegos: el harpastum en Roma y l'epislcyros en Grecia, sobre'l cual tiense bien poca información. El mentáu en primer términu yera apostáu por dos equipos nun terrén rectangular demarcado y estremáu a la metá per una llinia. Los xugadores de cada equipu podíen pasase un pequeñu balón ente ellos, y l'oxetivu yera unvialo al campu contrario. Esta variante foi bien popular ente los años 700 y 800, y a pesar de ser introducida nes Islles Britániques la so ascendencia escontra'l fútbol actual ye dudosa. thumb|Mural d'un xugador de fútbol en Tepantitla cerca de [[Teotihuacan, Méxicu.]] Mientres la Era de los descubrimientos empezar a conocer deportes provenientes del Nuevu Mundu. Envalórase que'l pok ta pok de la cultura maya tendría 3.000 años d'antigüedá. En Groenlandia tamién se xugaba un deporte que s'asemeyaba al fútbol, ente que'l xuegu denomináu marngrook d'Oceanía tenía carauterístiques que la asemeyaben más al fútbol australiano. No que güei ye Estaos Xuníos los aboríxenes practicaben otros xuegos: el pasuckuakohowog nel área continental y el asqaqtuk n'Alaska. Los indíxenes de l'Amazonia boliviana aseguren que los sos antepasaos prauticaron un deporte nel que teníen de correr detrás d'una bola de goma que teníen d'introducir ente dos palos ensin faer usu de les manes.
Edá Media
thumb|Atopo de [[fútbol d'antroxu.]] thumb|Un campu de calcio florentín na Plaza de la [[Basílica de Santa Cruz (Florencia)|Basílica de Santa Cruz en Florencia (1688).]]
Conozse como fútbol medieval a los distintos códigos practicaos na Europa de la Edá Media, particularmente nes Islles Britániques y zones aledañas. El rexistru más antiguu d'una actividá similar al fútbol moderno na dómina surdió nos años 1170 de la mano d'un testu de William FitzStephen, onde esplicaba la realización d'un xuegu de pelota (nun s'usaba la pallabra fútbol) practicáu polos mozos londinenses. La violencia d'estos xuegos y la necesidá de que los soldaos prauticaren l'arquería en llugar de lo primero llevaron a que Eduardu II d'Inglaterra prohibiera'l xuegu en 1314. Dende entós los xuegos siguieron en forma illegal.
El soule yera un xuegu de pelota francés que se practicaba en praos, montes, landas y hasta les villes o estanques. El fin yera devolver el balón nun llugar indicáu, el fogón d'una casa por casu. En ciertos casos, hasta había que moyar el soule nuna fonte antes d'agospialo na ceniza. El xuegu yera pos namái una galopiada inmensa entecortada d'engarradielles (scroumages o mêlées) más o menos encarnizadas. El preséu de xuegu podía ser una pelota de cueru, una vexiga de gochu enllena de segáu, una pelota de tela o una bola de madera. Unu de los documentos más antiguos que concernen a la soule ye una ordenanza del rei Carlos V de Francia de 3 d'abril de 1365, na que precisa "que nun puede figurar ente los xuegos que sirven l'exerciciu del cuerpu". En 1440, otra interdicción fecha pol obispu de Tréguier precisa qu'esti xuegu yá se practica dende va bien de tiempu y amenaza a los xugadores cola escomunión y 100 sueldos de multa, lo que prueba que la soule foi bien apreciada naquella dómina: había qu'inspirar el mieu pa terminar col xuegu.
El fútbol d'antroxu yera practicáu nes Islles Britániques y taba carente de regulación. El númberu de participantes per equipu yera polo xeneral ilimitáu, llegando inclusive participar pueblos enteros. Práuticamente cualquier forma de treslladar el balón a la meta contraria, dacuando allugada nel pueblu rival, yera válida, anque nun se dexaba asesinar a otra persona. Los oríxenes del fútbol d'antroxu son inciertos, anque esiste una hipótesis qu'afirma que provenía del norte de Francia. Dalgunes d'estes variantes siguen practicándose la dómina previa a la cuaresma (shrovetide n'inglés), siendo una de les más conocida'l Ashbourne Shrovetide Football, deporte practicáu nel pueblu inglés d'Ashbourne. Los equipos tán conformaos por persones nacíes a unu y otru llau del ríu Henmore, y l'oxetivu del xuegu ye llevar una pelota hasta la meta contraria, un monumentu de piedra allugáu na agua, y cutir el balón 3 vegaes contra'l mesmu.
N'Italia practicábase una variante del fútbol medieval llamada calcio florentín, deporte más entamáu y menos violentu que los sos pares británicos. El deporte tuvo los sos oríxenes en Florencia nel sieglu XVI, siendo 1580 l'añu en que Giovanni Bardi presentó'l primer xuegu de regles. Xugar con dos equipos de 27 xugadores cada unu, y l'oxetivu yera sumar más puntos que l'equipu rival. Pa esto asitiábase un furacu a cada llau del campu de xuegu, que yera de dimensiones similares a un campu de fútbol actual, pero cubiertu d'arena. Utilizando cualesquier parte del cuerpu tenía d'introducise la pelota en dichos furacos, colo cual llográbense 2 puntos, pero si fallaba'l tiru sumábase mediu puntu al equipu rival. L'alcuentru duraba 50 minuto y yera controláu por 8 árbitros. Los torneos que s'apostaron hasta l'actualidá consten de 4 equipos, representaos por ciertos colores, unu pa cada zona de la ciudá. Un tratáu de 1561 asegura que'l deporte tuvo incidencia nuna variante del fútbol d'antroxu británicu. En 1930 el xuegu volvió practicase tres 200 años d'ausencia, esta vegada como autopromoción de la cultura italiana al cargu de Benito Mussolini.
Escueles britániques
Mientres el sieglu XVI les variantes del fútbol d'antroxu, caracterizaes hasta'l momentu pola so violencia, desorganización y constantes prohibiciones por cuenta de los puntos antes mentaos, empezaron a formar parte de les actividaes de recreación y educación física estudiantiles de les distintes escueles privaes de les Islles Britániques, conocíes nesi llugar como escueles públiques, siendo supervisaes y llexislaes poles autoridaes escolares.
Mientres los sieglos XVIII y XIX los distintos colexos fueron oficializando los sos xuegos de regles. Les escueles de Rugby, Marlborough y Cheltenham desenvolvieron xuegos onde se dexaba l'usu de los pies y les manes; Shrewsbury y Winchester primaben l'usu de los pies pa patiscar y treslladar la pelota (driblear); Charterhouse apostaba los sos alcuentros nos claustros de los monesterios; Eton y Harrow introducieron la disputa d'alcuentros en grandes terrenales al campu, lo cual fomentaba'l llanzamientu del balón a grandes distancies utilizando los pies; Westminster (Cambridge) utilizaba un xuegu más axatáu, onde se dexaben los tackles. En 1848 dellos d'estos colexos dieron cita na Universidá de Cambridge pa unificar los sos códigos y crear un xuegu de regla estándar: les Regles de Cambridge.
Na primer metá del sieglu XIX se reglamentaron les primeres regles del fora de xuegu. Podíen apreciase distintes variedaes de lleis, munches de les cualos evolucionaron a les regles actuales de off-side de dellos códigos del fútbol.
De los distintos códigos escolares anguaño namái tres colexos siguen apostando alcuentros en forma regular con eses regles: Eton, Harrow y Winchester. Eton tien dos variantes: el xuegu de campu, bien similar al fútbol actual anque con aspeutos del rugbi como los scrums y los tries, y el xuegu de la paré, un deporte que se xuega nun campu allargao y bien estrechu con un muriu al so llau y que'l so oxetivu ye llevar el balón al estremu contrariu. El fútbol en Harrow xuégase principalmente colos pies, anque pueden utilizase les manes pa detener el balón o pa emburriar a un adversariu, y el so oxetivu ye faer pasar la pelota ente dos postes verticales allugaos nos estremos del terrén. El xuegu de Winchester xugar nun terrén de 73 por 24,5 metros, que tien redes nos sos llaterales pa torgar que'l balón abandone'l campu. Combina aspeutos del fútbol y el rugbi, y tien como principal carauterística qu'un xugador d'un equipu nun puede tocar el balón dempués de que fuera tocáu por un compañeru.
Unificaciones del sieglu XIX
A mediaos del sieglu XIX en Gran Bretaña empezó un procesu regulador del fútbol d'antroxu, estableciendo regles escrites que pudieren ser compartíes llargamente. Daquella'l fútbol yera practicáu ente los estudiantes de les escueles secundaries privaes con regles bien imprecises que variaben considerablemente d'escuela a escuela. En delles escueles podía correse cola pelota nes manes, mientres n'otres non; en dalgunes había una llinia de fora de xuegu, pero n'otres non; en dalgunes podíase tomar, placar (tacklear) y patiscar al xugador contrariu, pero n'otres non; delles promovían un xuegu más grupal basáu nel pase, incluyíu'l pase fai alantre (pass forward), mientres otres promovían un xuegu más individual basáu na habilidá (dribbling, regate o gambeta) y la fuercia de cada xugador. Y en cada escuela esistíen infinites variantes y cambeos.
Nos años 1840 Gran Bretaña tuvo un gran desenvolvimientu del so red ferroviaria que dexó a les persones treslladase a mayores distancies. Esti procesu fixo posible la realización de competencies intercolegiales, pero al poco tiempu fíxose evidente que yera necesariu unificar les regles, porque anque les mesmes solíen alcordase antes de cada alcuentru, ello nun llograba evitar los reclamos y discutinios sobre lo que se podía y lo que nun se podía faer.
Magar les lleis del fútbol asociación fueron oficializaes en 1863, les regles de Cambridge fueron tomaes como base pa la creación del códigu actual. Otru reglamentu popular na dómina, les regles de Sheffield, tamién apurrió carauterístiques importantes al nuevu deporte.
Regles de Cambridge
thumb|Parker's Piece, [[Cambridge, llugar onde se realizó'l primer alcuentru so les regles de Cambridge.]]
Los rexistros de la práutica de distintos códigos de fútbol na Universidá de Cambridge remontar al añu 1579. Dende entós hasta mediaos del sieglu XIX cada equipu de la zona apostaba los sos partíos col so propiu xuegu de regles. Foi en 1848 cuando dos estudiantes de la universidá, Henry de Winton y John Charles Thring, fixeron un llamáu a miembros d'otres escueles pa definir un únicu xuegu de regles: les regles de Cambridge, creaes xunto al University Foot Ball Club. Amás de Cambridge, tamién participaron Eton, Harrow, Winchester, Shrewsbury y Rugby. Anguaño nun se caltién nenguna copia de les regles de 1848, anque inda esiste una que correspuende a 1856, posiblemente distinta tocantes a conteníu, que se caltién en Shrewsbury.
Les regles de Cambridge fueron tomaes como base pa la creación del fútbol asociación y de la Football Association en 1863. Les úniques diferencies aniciaron en que les regles de la Asociación nun dexaben el xuegu sópitu y l'usu de les manes pa treslladar el balón de tento.
Les regles de 1856, les más antigües que se caltienen, contemplaben distintos aspeutos del xuegu: l'entamu y continuación del xuegu tres cada gol, los saques de meta y de banda, l'usu de les manes pa tocar el balón y emburriar o suxetar a los rivales, la definición de los alcuentros ya inclusive una regla de fora de xuegu. En 1862 Thring presentó un xuegu de regles simples qu'amenorgaben la cantidá de testu y de númberu de regles.
Una vegada establecíes les regles de Cambridge, les mesmes fueron clavaes nos árboles de Parker's Piece, un ampliu parque na ciudá usáu pa los xuegos populares, y ellí xugóse'l primer partíu siguiendo les nueves regles. Por esta razón los habitantes de Cambridge asitiaron una placa recordatoria nel parque que diz:
Regles de Sheffield
thumb|Los [[Saque d'esquina|saques d'esquina fueron una innovación de les regles de Sheffield.]]
Otru códigu que tuvo incidencia na creación del fútbol asociación fueron les regles de Sheffield. Magar dende 1855 dellos miembros del Sheffield Cricket Club empezaron a prauticar xuegos de pelota ensin regles fixes, la fundación d'esti códigu dio'l día 24 d'ochobre de 1857 por Nathaniel Creswick y William Prest. La creación del códigu incluyó la formación del Sheffield Football Club, reconocíu pola FIFA con una Orde de Méritu y pola Football Association como'l club de fútbol más antiguo del mundu. En 1867 foi fundada la Sheffield Football Association, actual Sheffield and Hallamshire County Football Association, órganu que rixe na actualidá'l fútbol del área de Sheffield.
El códigu Sheffield apurrió delles regles qu'anguaño s'utilicen nel fútbol moderno. L'usu d'un travesal de material sólido pa xunir los postes verticales de la portería, la introducción de los saques d'esquina, los tiros llibres en recibiendo una falta y los saques de banda, los primeros partíos con llume artificial y los sistemes de desempate, incluyida la noción de prórroga y el gol d'oru.
Estes regles tamién s'utilizaron pa la disputa del primer tornéu de cualesquier códigu qu'incluyó un troféu: la Copa Tommy Youdan. Participaron 12 clubes de la Sheffield FA nel formatu d'eliminación direuta y la final apostar en Bramall Lane, actual estadiu del Sheffield United Football Club. Na mesma'l Hallam Football Club empató ensin goles ante Norfolk, llogrando'l títulu los primeres por 2 rogues a 1. Al añu siguiente apostóse otru tornéu, la Copa Oliver Cromwell, que quedó en manes de The Wednesday en venciendo al so rival colo que güei se conoz como gol d'oru, depués d'empatar 0 a 0 con 0 rogues a 0 nel tiempu reglamentariu ante Garrick.
El fútbol asociación y la Football Association
thumb|El Freemason's Hall, llugar onde s'atopaba la [[Freemason's Tavern|Tabierna Freemason's.]] upright|thumb|[[Charles Wreford-Brown, consideráu'l creador del términu soccer.]]
Magar ye difícil establecer una fecha esacto y aceptao polo xeneral, la nacencia del fútbol suel fechase'l 26 d'ochobre de 1863, día de la fundación de The Football Association. Poco primero de esa fecha Ebenezer Cobb Morley fixera un llamáu a les distintes escueles y clubes de Londres pa efectuar una xunta coles mires de reglamentar un nuevu códigu del fútbol. Dende'l 26 d'ochobre hasta'l 8 d'avientu de 1863 realizáronse seis reunión na Tabierna Freemason's coles mires de reglamentar el códigu y crear un órganu que rixera'l nuevu deporte. Participaron doce clubes de distintos puntos de Londres: Barnes, Blackheath, Blackheath Proprietary School, Charterhouse, Civil Services (más conocíu como War Office Club), Crystal Palace (fundáu en 1861, nun confundir col actual Crystal Palace), Forest of Leytonstone (futuru Wanderers FC), Kensington, NN Football Club, Perceval House, Surbiton y The Crusaders.
Na última xunta foi definíu'l reglamentu del nuevu deporte, que recibiría'l nome de association football (fútbol asociación n'español ), pa estremalo d'otros códigos de fútbol de la dómina. Mientres les últimes xuntes el Blackheath Football Club abandonaría la FA desconforme cola prohibición de los tackles; dichu club convertir n'unu de los fundadores de la Rugby Football Union, el máximu órganu del rugbi inglés.
Les 13 regles oficializaes mientres les xuntes fueron creaes tomando como base'l códigu Cambridge, que yera consideráu como'l más aptu pola FA. Les regles consideraben dellos aspeutu del xuegu: les midíes del campu de xuegu y les metes, el sortéu y empiezu del alcuentru, les situaciones tres un gol, el gol marcáu, los saques de banda, el fora de xuegu, los saques de meta, les marques, la prohibición de correr col balón en manes, de cutir o garrar coles manes al adversariu, d'utilizar les manes pa llanzar o pasar el balón, de tomar el balón dende'l suelu coles manes, el derechu a pasar el balón si tomar tres una marca o'l primer rebote y los materiales del calzáu.
Cola creación del xuegu tamién se formó la Football Association, qu'hasta l'actualidá rixe'l fútbol n'Inglaterra. El primer presidente de l'asociación foi Arthur Pember, ente que'l cargu de secretariu ocupar per primer vegada Ebenezer Cobb Morley.
A pesar de la unificación nun solu códigu, les disputes sobre la creación d'un códigu definitivu y universal siguieron hasta finales de los años 1870, particularmente con el siguidores de les regles de Sheffield. En 1878 diose la fusión definitiva ente Sheffield y Londres (FA). La creación de la International Football Association Board punxo fin a toles diferencies.
Nos años 1880 un estudiante y futbolista llamáu Charles Wreford-Brown sería'l creador del términu soccer, pallabra que se caltién hasta l'actualidá como sustantivu pa denominar al fútbol asociación. El términu utilizar de la mesma forma que rugger (rugby-er) ye usáu pa denominar al rugbi, pero utilizando la combinación de asocc (por association football, fútbol asociación n'inglés) y el sufixu -er.
Profesionalismo y amateurismo
Dende los sos empiezos el fútbol n'Inglaterra carauterizar por ser amateur, sicasí, dende la creación de la FA Cup en 1871 y el cobru de boletos pa guardar los alcuentros, los futbolistes empezaron a recibir ufiertes económiques por xugar. Esto recibió un ampliu refugu per parte de la Football Association, a la llende de prohibir el profesionalismo nel fútbol.
El primer club con xugadores profesionales sería'l Darwen Football Club, qu'en 1878 contrató a dos xugadores escoceses: James Love y Fergus Suter. La contratación paga caltúvose de callao, anque se llevantaron barruntos cuando Fergus abandonó'l so trabayu como picapedreru. N'años posteriores otros clubes siguieron los pasos de Darwen FC, anque recibiendo suspensiones per parte de les autoridaes al almitir l'usu de xugadores pagos.
En 1884 dellos clubes formaron una asociación biforcada de la Football Association: la British Football Association, en respuesta a la prohibición del profesionalismo. Finalmente'l 20 de xunetu de 1885 la Football Association viose forzada a oficializar el profesionalismo, anque caltuvo restricciones económiques, xeográfiques ya inclusive los sos dirixentes desanimaben esta práutica nel fútbol. Pa financiar la paga de xugadores los clubes más poderosos entamaron una serie d'alcuentros nel formatu de Sistema de toos-contra-toos toos contra toos: la Football League, la primer competición de lliga de la historia.
Monnetier-Mornex
Monnetier-Mornex ye una comuña francesa del departamentu d'Alta Saboya, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Historia del fútbol
Primeros eventos
thumb|Escenes del primer alcuentru oficial ente seleiciones: 0 -  0 ([[30 de payares de 1872).]]
Tres la oficialización del nuevu códigu, el 19 d'avientu de 1863 apostóse'l primer partíu oficial d'esti nuevu deporte: Barnes Rugby Football Club empató ensin goles col Richmond Football Club nun alcuentru apostáu en Mortlake, Londres, Inglaterra.
Monnetier-Mornex
Tien una población de y una superficie de  km².
Historia del fútbol
Primeros eventos
A nivel de seleiciones nacionales la Football Association apostara dellos alcuentros non oficiales ente y un equipu conformáu por xugadores londinense con raigaños escoceses nos primeros años d'esistencia del fútbol asociación. El primer alcuentru oficial ente seleiciones llegaría'l 30 de payares de 1872, partíu que foi apostáu en Hamilton Crescent (actual campu de críquet), Partick, Escocia: ante 4.000 persones ya  igualaron ensin goles. Dambos equipos llucieron la indumentaria que caltienen na actualidá.
El 20 de xunetu de 1871 el Secretariu Honorariu de la Football Association, Charles Alcock, fixo un llamáu pa entamar un campeonatu ente los clubes de l'asociación: la FA Cup, el tornéu más antiguu de la historia d'esti deporte. El 11 de payares d'ési añu, 15 equipos empezaron la disputa de la primer edición d'esti tornéu, que foi ganada pol Wanderers Football Club.
Gracies a la unificación de regles per parte de les asociaciones britániques en 1882, que darréu resultaría en fundación de la International Football Association Board, celebraríase la primer edición del British Home Championship en 1884. El tornéu realizar ente xineru y marzu, y foi llográu pola en forma invicta, ganando tolos sos alcuentros. Esti tornéu foi'l más antiguu de la historia a nivel de seleiciones hasta la so desapaición en 1984, añu en que la Copa América pasaría a ostentar dichu llogru.
Desque'l fútbol fíxose profesional n'Inglaterra en 1885, la realización d'alcuentros amistosos faíase bien difícil por cuenta de la poca organización de los clubes. Pa remediar esto, William McGregor, dirixente del Aston Villa, convocó a otros clubes a una xunta'l 22 de marzu de 1888 pa entamar la primer competición de Sistema de toos-contra-toes lliga: la Football League. La competición empecipió'l 8 de setiembre de 1888. La primer edición cuntó cola participación de 12 clubes y foi llograda en forma invicta pol Preston North End Football Club. Cada equipu apostó un alcuentru como llocal y otru como visitante ante cada unu de los demás participantes, totalizando 22 alcuentros per club.