cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Piedralaves
Clima
La pluviosidá ye alta, concentrándose les agües en primavera y seronda, lo que xenera un gran estrés hídricu na vexetación mientres el branu.
Vexetación
La situación de Piedralaves, al sur de la Sierra de Gredos, xunto cola altitú media pocu elevada y el clima condicionen el so paisaxe. Pueden contemplase distintos tipos de vexetación que se gradia en función de l'altitú, na zona más baxa (hasta los 900 m.) la encina atópase entemecida cola sufrera, rebollo, castañal, etc. En dellos sitios el encinar sumió en favor de la olivar, vide, figal o inclusive la jara o uz.
Na zona asitiada ente los 900 y los 1.700 m. aproximao, predomina'l carbayu melojo o rebollo. Esti melojar autóctonu foi sustituyíu en gran parte por repoblaciones de pinu resinero.
Percima de los 1.800 m d'altitú la vexetación dominante son piornos, enebros rastreros y cambrones.
Patrón
left|miniaturadeimagen|209x209px|Imaxe de san Roque, patrón de Piedralaves. El Patrón del conceyu ye San Roque, festividá que se celebra cada 16 d'agostu con una Misa y procesión, xunto con una gran variedá d'actividaes (bailles, festexos taurinos..) Mientres el restu del añu la imaxe del santu ye venerada na so ermita. El día 7 d'agostu ye llevada en procesión a la ilesia de Piedralaves pal empiezu de la novena. Ésta permanez nel templu parroquial hasta'l día 17, conocíu como "Día de san Roquito" cuando tres la puya d'ufriendes y bágares ye conducida de nuevu en procesión a la ermita del Santu.
Historia
left|miniaturadeimagen|Monumentu conmemorativo del 350 aniversariu de la independencia de Piedralaves. El 23 mayu de 1639 Piedralaves llogró del monarca Felipe IV el privilexu de villazgo independizándose del señoríu de la Adrada —daquella un marquesáu—.. Esta efeméride foi celebrada na hestoria recién del conceyu en dos causes: el 23 de mayu de 1989, por cuenta de 350 aniversariu, inaugurándose un monumentu conmemorativo nel Parque del Venerito; y nel añu 2014 al festexar los 375 años trescurríos. Les celebraciones nesta última ocasión produciéronse'l 16 d'agostu, cuando se rindió nel Parque Municipal un homenaxe a los 19 alcaldes del conceyu, que rixeron los destinos d'esta villa dende l'añu 1900 hasta esi momentu. Amás el 6 d'avientu de 2014 inauguróse un nuevu parque a la entrada del pueblu, denomináu "Parque de la Villa" onde destaca una sufrera, que ye l'árbol que caracteriza a los habitantes del conceyu.
Patrimoniu y llugares d'interés
Piedralaves tien una bella ilesia alzada n'honor de S. Antonio de Padua, na que puede reconocese a güeyu una primer construcción nel S. XVII y una reconstrucción nel S. XVIII. N'aportando al traviés d'una pequeña puerta con bóveda de cañón, aportar a la capiya en qu'esiste un artesonado mudéxar y un magníficu retablu barrocu dignu de ser almiráu pola ciencia del arte.
Tamién tien una ponte "romanu" denomináu asina, anque en realidá ye medieval, n'escelente estáu de caltenimientu que foi nel so tiempu paso obligáu nel camín de Madrid a Plasencia. Tamién destaquen les numberoses cases con balconaes de madera y mampostería de granitu, especialmente la Casa de los Balcones (conocida como Casa de los Cartaxena).
Otros de los sitios mas pintorescos y de Piedralaves son: thumb|250px|Vista del Gargüelu de Nuño Coxu, asitiada nel términu municipal.
. La Llamarga de la Nieta,
. La Presa del Forcayu,
. La Ermita de San Roque,
. La Ermita de la Concepción, conocida como Ermita del Parque,
. La Cruz de los Namoraos,
. La Ponte de Madera,
. El Gargüelu del Nuño Coxu,
. El Venerito,
. La Ponte y la Fonte de los Forestales,
. La Fonte del Venero,
. La Casa de les 4 Cais,
. La Casa de la Naranxal,
Alministración política
miniaturadeimagen|200x200px|Homenaxe a los alcaldes del sieglu XX con motivu del 375 aniversariu de la independencia de Piedralaves (16 d'agostu de 2014).Nel planu políticu, dende la finalización de la Guerra Civil Española hasta la restauración democrática, Piedralaves cuntó con 4 alcaldes: Manuel Sánchez Domínguez, mientres el periodu de posguerra; Mariano García Alonso, mientres 24 años, siendo la persona que más tiempu dirixió'l consistoriu piedralaveño; Emeterio Moreno López, dende mediaos de la década de los 60; y José María González López, a lo llargo de la Transición Democrática.
Na actualidá, la composición de la corporación municipal ye la siguiente:
Resultaos de les eleiciones municipales (11 conceyales)
Nel periodu 1983-2015, los partíos más votaos nes eleiciones municipales fueron los siguientes:
-1983: AP col 58,22% de los votos y 7 conceyales (mayoría absoluta).
-1987: PSOE col 36,13% de los votos y 4 conceyales (a pesar de que'l posible pactu ente los partíos de centru derecha AP y el Partíu Lliberal sumara mayoría absoluta, la falta d'alcuerdu ente dambes formaciones, dio l'alcaldía al PSOE, que fuera'l partíu más votáu)
-1991: PSOE col 52,62% de los votos y 6 conceyales (mayoría absoluta).
-1995: PP col 45,95% de los votos y 5 conceyales (pactu de gobiernu alcanzáu col conceyal del partíu Agrupación Independiente d'Ávila).
-1999: PP col 45,26% de los votos y 5 conceyales (pactu de gobiernu alcanzáu cola conceyal del partíu Unión Centrista-CDS. Nes siguientes eleiciones, dicha formación quedó integrada dientro de la candidatura del PP).
-2007: PP col 48,66% de los votos y 6 conceyales (mayoría absoluta).
-2011: PP col 47,54% de los votos y 6 conceyales (mayoría absoluta).
-2015: PP col 46,52% de los votos y 6 conceyales (mayoría absoluta). center|miniaturadeimagen|700x700px|Evolución del númberu de conceyales nes llexislatures 1983-2015. Hai de solliñar, qu'a diferencia de lo qu'asocede en múltiples Conceyos d'España, en Piedralaves siempres gobernó'l partíu que nes urnes recibió mayor númer de votos. Cuando la formación vencedora nun llogró mayoría absoluta (6 conceyales), emplegó la fórmula de gobiernos en coalición (llexislatures 1995-1999 y 1999-2003); o la busca de sofitos puntuales (llexislatura 1987-1991) pa l'aprobación de los presupuestos y tomar d'otres decisiones (por aciu el votu favorable o l'astención).
Conceyos hermanaos
miniaturadeimagen|Robla del hermanamiento ente Moral de Calatrava y Piedralaves. Moral de Calatrava, 20 d'abril de 2017. Piedralaves atópase hermanáu col conceyu de Moral de Calatrava (Ciudá Real). Dichu hermanamiento llevar a cabu por cuenta de la conmemoración del segundu centenariu del "Fechu Prodixosu" atribuyíu a Frai Julíán de Piedralaves.
Fray Julián foi un monxu que nació en Piedralaves, nel senu d'una familia humilde, y qu'en ordenándose franciscanu ingresó nun comento de Moral de Calatrava. A pesar de los 200 años trescurríos, ye recordáu con veneración y ciñu nel conceyu ciudadrealeño por cuenta de la so fama de santidá, especialmente poles sos oraciones y sacrificio ante la seca qu'afaraba Moral de Calatrava na primavera de 1817.
Según cuentes les cróniques, tres meses d'oración y rogatarorias, el día 20 d'abril de 1817 el pueblu enteru, a instancies del monxu, salió en procesión rogando a Dios l'agua. Fray Julián, se arrodilló, y en pronunciando les pallabres. " Señor, fuimos pecadores de la to viña los postreros, pero mándanos l'agua, pa regar los nuesos güertos", el cielu escureció de secute, empezando a llover. left|miniaturadeimagen|Ratificación del hermanamiento ente Piedralaves y Moral de Catalatrava. Piedralaves, 10 de xunu de 2017. Esti sucesu foise tresmitiendo de xeneración en xeneración ente les xentes de Moral de Calatrava. Los sos habitantes profesen un fondu agradecimientu y respetu escontra la figura de Fray Julián de Piedralaves, teniendo dedicada una plaza y un parque nel so honor.
Col fin de fomentar el contautu humanu y los enllaces culturales ente los conceyos de Moral de Calatrava y Piedralaves, el hermanamiento ente dambes llocalidá roblóse'l día 20 d'abril de 2017 nel Salón de Plenos del Conceyu de Moral de Calatrava (Ciudá Real), dientro de los actos festivos de conmemoración del "Fechu Prodixosu" atribuyíu a Fray Julián de Piedralaves.
Dichu hermanamiento foi ratificáu en Piedralaves el día 10 de xunu de 2017 nun Plenu Estraordinariu celebráu al campu, nel esterior de la Ilesia Parroquial. Cuntó cola participación de la Corporación Municipal Moraleña y vecinos de dambes llocalidaes. Pela tarde producióse la inauguración del monolitu cola imaxe de Fray Julián de Piedralaves allugáu frente al consultoriu médicu del conceyu, dientro de la cortil denomada "Cotano Moral de Calatrava".
Comunicaciones
thumb|left|250px|Vista de la [[CL-501 na entrada oeste a la llocalidá.]] La principal vía d'accesu a Piedralaves ye la carretera comarcal CL-501, de normal conocida como autovía de los banzaos que naciendo nel conceyu d'Alcorcón percuerre tol Valle del Tiétar llegando hasta Plasencia perteneciente a Estremadura. Esta carretera transita pol cascu urbanu de la llocalidá, lo que fai qu'en parte'l pueblu vertébrese en redol a ella, xenerando gran riqueza a los negocios instalaos na mesma. Al traviés d'esta carretera puede llegase, amás d'a los pueblos d'alredor, a les llocalidaes d'Arenas de San Pedro o Madrid.
A bien pocos quilómetros de la llocalidá, cerca de San Martín de Valdeiglesias atópase la carretera nacional N-403 que xune les ciudaes de Toledo y Ávila.
En cuanto al tresporte n'autobús, esisten dos empreses que comuniquen la llocalidá cola capital de provincia, Ávila, y cola capital del estáu, Madrid:
Pertenecientes al grupu Samar, dan serviciu a la llocalidá coles llinies:
Pa llegar a la llocalidá dende Madrid tienen de coyer los autobuses na Estación de Méndez Álvaro.
Destacar qu'esti serviciu ye bien amenorgáu.
Esta compañía da serviciu tamién al traviés de la llinia Sotillo de la Adrada - Madrid.
Paraes d'Autobuses :
Dende l'añu 2015 hai dos paraes d'Autobuses en Piedralaves. Dambes tán asitiaes na Avenida de Castiella y Llión :
Ociu y deporte
Pueden realizase actividaes como vuelu en parapente o senderismo.
Jantina Tammes
Educación y vida tempranes
Nació'l 23 de xunu de 1871 en Groningen, Países Baxos. Yera fía del llubrificante de cacáu Beerend Tammes y de Swaantje Pot. Tenía una hermana y cuatro hermanos, incluyendo l'abogáu internacional Arnold Tammes.
Carrera d'investigaciones
En 1897, foi nomada ayudante de Jan Willem Moll, profesor de botánica na Universidá de Groningen. Al traviés de la so mediación, foi convidada en 1898 pa realizar investigaciones, de dellos meses, nel llaboratoriu de Hugo de Vries, onde acabó siendo nomada profesora axunta de fisioloxía vexetal na nuevamente fundada Universidá d'Ámsterdam. Ellí trabayó n'asuntos de variabilidá, evolución biolóxica, y xenética. En 1901, foi la primer muyer nos Países Baxos en se-y dau una beca del Fondu Buitenzorg pa conducir recueyes botániques en Java, una de les poques en consiguir eso ensin ser una doctorando. Sicasí, la so mala salú torgó-y viaxar al Alloñáu Oriente y Moll ufiertó-y un llugar non remunerado nel so llaboratoriu.
Na década siguiente, publicó dellos trabayos influyentes. En Die Periodicität morphologischer Erscheinungen bei dean Pflanzen (La frecuencia de fenómenos morfolóxicos en plantes) foi una de les primeres científicos holandeses n'informar variabilidá, evolución y xenética. En 1907, publicó Der Flachsstengel: Eine statistisch-anatomische Monographie (El tarmu de llinu: Una monografía anatómica estadística) onde utilizó estadística y teoría de probabilidá pa refundiar lluz sobre l'heriedu de traces xenétiques nel llinu.
En 1911, recibió un doctoráu honorariu en zooloxía y botánica. A partir d'abril de 1912 reemplazó a Moll como xefa de microscopía práctica. En 1919 foi nomada profesora estraordinaria de variabilidá y xenética, la primer profesora n'Holanda nesti campu d'investigación.
De 1932 a 1943 Tammes foi editora de la revista Genetica. Tamién foi activa na Asociación Holandesa de Muyeres na Educación Cimera (Vereniging van Vrouwen met Hogere Opleiding o VVAO) y una oponente abierta del principiu de la euxenesia. Finó en Groningen en 1947.
Nerium oleander
thumb|Flor de la variedá blanca. Les flores allugar n'[[Visu (botánica)|inflorescencies cimosas corimbiformes terminales.]] thumb|Detalle de la corona y de los órganos reproductores. L' ye la única especie aceptada perteneciente al xéneru Nerium, de la familia Apocynaceae.
Descripción
Son árboles o arbustos d'hasta 6 m d'altor, perennifolios. Les fueyes son linear-llanceolaes o estrechamente elíptiques, opuestes o verticilaes en númberu de 3-4, de 0,5-2 por 10-40 cm, colos nervios bien marcaos, peciolaes, glabres. Les inflorescencies, en visos corimbiformes paucifloras, terminales, tán compuestes por flores, bracteadas y pedicelaes, tienen el mota más o menos acoloratáu, con lóbulos de 5-9 por 0,6-1,5 mm, llanceolaos, agudos, con pelos glandulares na so cara interna, llixeramente soldáu na so base, pubescente, con lóbulos llanceolaos, iguales, de marxe escarioso y la corola, rosa, escasamente blanca, contorta, infundibuliforme, con tubu de 16- 30 mm y lóbulos de 13-25 mm, oblicuamente atayaos nel ápiz, con una corona multífida de 12 mm y del mesmu color y dacuando peluda na so cara interna. Los estames, con filamentos rectos, son glabros, con anteres sagitaes de dehiscencia introrsa, densamente pubescentes nel envés, con un dientecillo na parte inferior de la so cara ventral que se xune a la base del estigma, col conectivu de cada antera enllargáu nun apéndiz plumosu que s'enxareya helicoidalmente col de los demás estames y que ye sobresaliente del tubu de la corola. El xinecéu, con ovariu pubescente y ensin nectarios na base, ye cónicu, pentalobuláu, xuníu a les anteres y col estigma recubiertu d'una trupa masa xelatinoso. El frutu consiste en 2 folículos de 4-16 por 0,5-1 cm, fusiformes, más o menos pelosos que permanecen xuníos hasta la dehiscencia, pardos y con granes de 4-7 por 1-2 mm, cóniques, densamente peloses, pardes, con miriguanu apical de 7-20 mm del mesmu color.
Distribución y hábitat
Originariamente atopar nuna amplia zona que cubría les riberes de la cuenca del mar Mediterraneu hasta China. Anguaño foi introducida en munches zones de clima templáu grebu. Ye frecuente n'Arxentina, en xardinos y como valla mediana de separación n'autopistes, como en California, España, Australia. Introducióse en países tropicales como Colombia, Venezuela y Panamá
Principios activos
Ten heterósidos cardiotónicos (0,05 a 0,01 %): oleandrina, oleandrigenina, deacetiloleandrina, etc., que les sos genines son ente otres la digitoxigenina y la gitoxigenina, flavonoides: rutósido, nicotiflorina, acedu ursólico, heterósidos cianogenéticos. Sustances resinoses y glucósidos cardiacos como'l neriosido.
thumb|[[Oleandrina, una de les sustances tóxiques presentes na adelfa.]] El compuestu más característicu de la adelfa ye la oleandrina, un glucósido con estructura esteroide, bien similar química y farmacológicamente a la Ouabaina y Digoxina, dos cardiotónicos llargamente utilizaos na insuficiencia cardiaca.
L'aición de oleandrina ye doble: la interaición cola bomba Na + y K + de les célules del músculu del corazón y l'aición direuta na regulación nerviosa del tonu vagal del llatíu del corazón.
Toxicoloxía y usos melecinales
Ye una planta bien venenosa y totalmente desaconseyada pa usu particular con aiciones bien fuertes sobre'l corazón en dosis pequeñes, por esta razón el so usu tien de tar suxetu a control médicu. N'España la venta d'esta planta al públicu, según la de los sos preparaos, queda prohibida por razón de la so toxicidá y el so usu y comercialización acutar a la ellaboración d'especialidaes farmacéutiques, fórmules maxistrales, preparaos oficinales, cepes homeopátiques y a la investigación.
Les fueyes son riques en sustances digitálicas de mayor actividá que na "dedalera" (Digitalis purpurea) como la oleandrina bien activa, tantu qu'inclusive los mieles procedentes de la llibación de les abeyes nes sos flores, faen los mieles tóxicos. La intoxicación por adelfa ye paecida a la intoxicación digitálica, ente 4-12 hores dempués de la ingesta prodúcense alteraciones gastrointestinales acompañaes d'estomagaes y vultures, con deposiciones diarreicas sanguinolentes, vértigu, ataxia, midriasis, escitación nerviosa siguida de depresión, disnea, convulsiones tetaniformes y arritmia n'aumentu, apaez taquicardia, fibrilación auricular y bloquéu con parada cardiaca.
Convien en casu de qu'apaezan les primeres vultures alministrar fármacos analépticos, compuestos que tienen la virtú de controlar el ritmu cardiacu hasta que se normalice por completu.
En zones rurales preparábase una loción pa usu esternu como parasiticida contra la sarna utilizando les fueyes fresques de adelfa entemecíes con miel y aplicada como untaza.
En 1808 mientres la Guerra de la Independencia Española, nun campamentu los soldaos de Napoleón rustieron carne de corderu enartando pinchos n'estaques de adelfa. De los 12 soldaos, 8 morrieron y los otros cuatro quedaron seriamente intosicaos.
Les especies animales xeneralmente afeutaes pola so ingestión son los caballos, les vaques, oveyes y cabres. La sintomatoloxía que se-yos produz ye de debilidá, sudu, irritación bucal y estomacal, vultures (non en caballos), fories, gastroenteritis con hemorraxes, temblón, estremidaes fríes, coma y de siguío la muerte puede ser repentina.
Otros usos
Gracies al so espectacular floriamientu ye una especie bien cultivada en xardinos y medianeres de carretera. Anguaño esisten numberoses variedaes de xardinería, caracterizaes por tener flores con un númberu variable de pétalos y distintes coloraciones qu'inclúin el colloráu, fucsia, carmín, rosa, blancu y, más apocayá, el salmón y el mariellu pálido. Tamién esiste una forma con fueyes variegadas verde-marielles y una subespecie nana.
Depredadores
Les flores de la adelfa son fonte d'alimentación pa poliyes como la "Esfinxe de la Adelfa" (Daphnis nerii). Los sos guxanos alimentar de los sos fueyes ensin ser afeutaes poles potentes sustances tóxiques. Tamién se ve atacada pol pulgón Aphis nerii.
Cultivu
Al tratase d'una planta d'orixe mediterraneu, ye bien resistente a la seca. Si cultívase al campu y direutamente sobre'l suelu, sacante si tratar d'un añu bien secu, tien abondo cola agua de l'agua. Si, otra manera, cultivar en tiestu, la meyor manera de regar la planta ye asitiándo-y debaxo un recipiente con agua y dexar que sía ella la qu'absuerba la cantidá necesaria. En dómina vexetativa, primavera-verano, nun tendríamos de dexar que'l suelu ensugárase dafechu. Sicasí, pel hibiernu con un riego cada 15 díes ye abondu. Pa tiestos d'interiores ye conveniente regar más abondosu y pulverizar con cierta frecuencia.
Llogros y cultivares derivaos
A partir de la especie montesa consiguiéronse nos viveros por aciu hibridaciones distintes variedaes d'usu en xardinería.
Taxonomía
Nerium oleander describióse por Carlos Linneo y espublizóse en Species Plantarum 1: 209. 1753.
Adelfa deriva del griegu Dafne, el Lloréu, al traviés del árabe تفلة, al-defla.
Oleander: epítetu del llatín Olea, ‘olivar’, pola semeyanza de les sos fueyes y de dendron árbol.
Intereses
En Xapón, foi la primer planta en floriar dempués de la esplosión de la 1ª bomba atómica sobre Hiroshima el 6 d'agostu de 1945.
Pradosegar
Pradosegar ye un conceyu d'España perteneciente a la provincia d'Ávila, na comunidá autónoma de Castiella y Llión. En cuntaba con una población de  habitantes. El conceyu estremar en tres barrios'l de riba, el del Mediu y Pradosegar el de baxo.
Xeografía
La llocalidá ta asitiada a una altitú de 1178 msnm.<ref name=altitú> De Muñotello, Pradosegar, Poveda y Amavida, Camilo José Cela nel so llibru de viaxes ''Xudíos, moros y cristianos. Notes d'un vagabundaje per Ávila, Segovia y les sos tierres'' (1956) escribió:
Demografía
El conceyu, que tien una superficie de 11,29 km², cuenta según el padrón municipal pa del INE con  habitantes y una densidá de  hab./km².
Eloy S. Vallina
Eloy Santiago Vallina García  ) foi un empresariu d'orixe asturianu aniciáu nel estáu mexicanu de Chihuahua y fundador del Bancu Comercial Mexicanu.
Infancia y Mocedá
Nacíu en Caborana, España'l 25 de xunetu de 1903, llegó a Méxicu de neñu en 1905, a Piedras Negras, Coahuila. En 1914 la so familia camudar a Dewson, Condáu de Colfax, Nuevu Méxicu, onde tuvo'l so primer emplegu vendiendo diarios.
Más tarde, en 1919 camudar a El Paso, Texas, onde realizó un cursu per correspondencia sobre burocracia bancaria, gracies al cual llogró'l so primer emplegu nel ramu bancariu.
Tiempu dempués, viaxó a Cuba onde s'emplegó nun inxeniu azucreru en Camagüey.
Fortuna
250px|miniaturadeimagen|left|Bustu d'Eloy Vallina nel parque públicu nomáu nel so honor, na avenida Pasio Bolívar y 6ta (antes "Parque d'Arte"). En 1925, Eloy vuelve a Chihuahua en Méxicu, onde'l 24 d'agostu abre les sos puertes el Bancu Mercantil de Chihuahua, S.A., una institución bancaria acabante fundar por un grupu d'entamadores, de la cual Eloy presidió la ceremonia fundacional.
Tribaldos
Tribaldos ye un conceyu español de la provincia de Cuenca, na comunidá autónoma de Castiella-La Mancha. Tien una estensión de 21,33 km² y una población de 95 habitantes (INE 2015).
Eloy S. Vallina
Fortuna
El 30 d'abril de de 1934 abría les sos puertes el Bancu Comercial Mexicanu fundáu por el mesmu Eloy, y un grupu d'empresarios con un capital de $300,000.00 pesos, y qu'en 1948 fundir col Bancu Mercantil de Chihuahua. Al bancu darréu sumáronse como inversionistas miembros de les families Terrrazas y Almeida, que, col tiempu, llograríen que'l grupu económicu formáu redolada al bancu, el Grupu Comermex, emplegara a 24,000 persones.
Tribaldos
Allugamientu
Tribaldos atópase dientro de la contorna de la Mancha Alta, y a escasos quilómetros de la zona de confluencia de la provincia de Cuenca coles de Madrid, Toledo y Guadalaxara.
Eloy S. Vallina
Fortuna
Col pasar del tiempu, gracies a la implementación de modelu de sustitución d'importaciones y a la estabilidá económica llograda pol bancu, el Grupu Chihuahua (del cual Vallina yera dueñu) fundó más empreses n'otros rubros, como Cementos de Chihuahua S.A., Papelera de Chihuahua S.A., y Avena de Chihuahua S.A. en 1940, mercó xunto a un grupu de inversionistas en 1945 el Ferrocarril del Noroeste y concesiones de montes cercanos que tiempu dempués se vendió al Gobiernu Federal. En 1947, xunto a David S. Russek y Guillermo Hyslop, adquirió Fierro Comercial S.A., en Ciudad Juárez. L'añu siguiente, el bancu yá tenía un capital de $12,000,000.00 de pesos. En 1952 fundóse Celulosa de Chihuahua; y coles mesmes, el Bancu Comercial Mexicanu xunto a les families Hyslop, Márquez, Terraces, Almeida, Guerrero, Cruz, Wisbrim, y Capo fundaron Aceros de Chihuahua. En 1956, el Grupu Chihuahua adquier Eriksson y ITT (empreses telefóniques), y el sistema telefónicu nacional, que darréu dio nacencia a Telmex.
Tribaldos
Allugamientu
Tribaldos consideróse tradicionalmente como'l principiu de La Mancha nesta zona. Yá nes Rellaciones Topográfiques de Felipe II falar de Tribaldos como “principiu de La Mancha”, al igual que s'apuntaba de los vecinos pueblos de Huelves que yera “reinu de Toledo, entá nun entrando en La Mancha” y de Uclés que yera “el postreru de La Mancha”.
Eloy S. Vallina
Familia
Eloy casóse con María Lagüera Zambrano, fía del vicecónsul español José Pío Lagüera, con quien procreó nueve fíos, Eloy, Jesús, Lidia, Consuelo, Margarita, José, María Luisa, Imelda y Alicia.
Tribaldos
Allugamientu
thumb|Vista de Tribaldos dende la ermita de Santa Ana|left
Eloy S. Vallina
Asesinatu
El 16 de mayu de 1960, Eloy foi asesináu pol comandante de la policía David Corona Arizpe con un revólver .45, a la entrada del Bancu Comercial Mexicanu allugáu nes esquines de Av. Independencia y Calle Victoria na ciudá de Chihuahua.
Tribaldos
Allugamientu
Los pueblos más cercanos son Uclés, Villarrubio, Almendros, Rozalén del Monte, El Acebrón, Torrubia del Campo, Huelves, Saelices, La Fuente de Pedro Naharro y Tarancón, distantes toos ellos ente 3 y 15 km, siendo esti postreru la sede del partíu xudicial nel que s'atopa Tribaldos.
L'accesu a Tribaldos realízase al traviés de la carretera CUV-7021, que xune la salida 90 “Tribaldos-Uclés” de l'A-3 Autovía de Valencia cola llocalidá de Carrascosa del Campo, pasando por Tribaldos, Uclés y Rozalén del Monte. Tribaldos atopar a daqué menos de 3 quilómetros de l'A-3. Tamién puede aportase dende l'A-40 Autovía de Castiella-La Mancha, na so salida 257 en Carrascosa del Campo, pa tomar la citada CUV-7021.
La estación de tren más cercana atópase en Tarancón, a 12 km de Tribaldos, que cunta con dellos servicios diarios tantu escontra Aranjuez y Madrid como escontra Cuenca. Tamién dispón d'una estación d'autobuses onde tienen parada distintes llinies a Madrid, Cuenca, Valencia y conexones con pueblos de la contorna. La ruta regular de viaxeros de Madrid a Tribaldos foi suprimida.
Pel norte del so términu municipal pasen les víes de la llinia d'Alta Velocidá Madrid-Llevante.
Tribaldos atopar a 76 quilómetros de Cuenca, a 93 quilómetros de Madrid y a 118 quilómetros de la capital de Castiella-La Mancha, Toledo. La conexón con estos trés ciudaes realízase práuticamente na so totalidá al traviés d'autovía, bien l'A-3 Autovía de Valencia, bien l'A-40 Autovía de Castiella-La Mancha.
Etimoloxía
Desconozse cual ye l'orixe de la denominación del pueblu de Tribaldos. Ello ye que nes Rellaciones Topográfiques de Felipe II yá se diz “que'l nome d'esti pueblu que la so Rellación faemos, ye Tribaldos, y qu'asina se llama al presente, y nun sabemos por qué-y foi impuestu esti nome, y nun se sabe que tuviera otru nome”.
Otres fontes señalen que'l so topónimu vien de “tribulus”, nome llatín de la maleza conocida como abrojo, y llamóse-y asina en referencia a la vexetación qu'abondaba pola so redolada”
Símbolos
El Conceyu de Tribaldos alcordó a principios de la década de los noventa del pasáu sieglu l'adopción d'Escudu d'Armes Municipal. De conformidá colo previsto na normativa vixente, la propuesta someter al preceptivu informe de la Real Academia de la Historia. L'informe oficial aprobáu por ésta, a propuesta del académicu D. Faustino Menéndez Pidal de Navascués, señala que
Sobre esta base, la Orde de 5 de setiembre de 1995, del Conseyeru d'Alministraciones Públiques de la Xunta de Comunidaes de Castiella-La Mancha, aprobó l'escudu d'Armes del Conceyu de Tribaldos, cola siguiente descripción:
Historia
Tribaldos nun apaez mentáu en nengún documentu conocíu hasta les Rellaciones de Felipe II. Sicasí, al momentu de la ellaboración d'éstes Rellaciones tenía d'esistir dende tiempu tras, yá que s'indicaba que Tribaldos solía ser una aldega de la vecina Villa de Uclés, pero Tribaldos fai la so propia rellación, polo que yá nun yera dependiente d'aquel.
Batalla de Uclés (1108) thumb|Campu ente Tribaldos y Uclés, escenariu de les batalles de 1108 y 1809 Dellos fechos históricos previos desenvolviéronse, siquier en parte, no qu'agora ye'l términu municipal de Tribaldos. La batalla de Uclés, el 30 de mayu de 1108, ente les tropes cristianes d'Alfonsu VI de Llión y les almorávides d'Alí ibn Yusuf, desenvolver nel campu que, al este de Tribaldos, dixebra a ésti conceyu del de Uclés. Les tropes cristianes, comandadas por Álvar Fáñez y por Sancho, únicu fíu varón y herederu d'Alfonsu VI, asitiaron el so campamentu en Tribaldos o nes cercaníes de Sicuendes, un pobláu -güei sumíu- del términu de Tribaldos “asitiáu a media llegua al oeste” d'ésti. Sicuendes debe'l so nome a ser el llugar onde míticamente morrieron, algamaos pola caballería almorávide, siete de los condes qu'acompañaben al infante don Sancho, que tamién pereció na batalla o en díes posteriores.
Na Rellación de Tribaldos señálase qu'a la Ilesia del pueblu, Santu Domingu de Silos, “ta anexu un despoblado que se llama Sicuendes, que rentará cada añu cien ducaos”, y “oyimos dicir a los antiguos que na ilesia del dichu anexu hai soterraos siete condes que morrieron ellí nuna esfriega que tuvieron los cristianos colos moros, y asina d'antiguo llamábase Siete Condes y ta corruptu'l vocablu, llamándolo agora Sicuendes”. Igualmente, na Rellación de Uclés indícase que “Escontra poniente, camín de Sicuendes hai una cruz de piedra cola imaxe de Xesucristo y de La nuesa Señora pela otra parte, nel cual sitiu dicen, y ye ansi, según se colige de escripturas antigües, que nel morrió l'infante Don Sancho, fíu de Don Alfonso'l Sestu, que tando en Toledo vieyu unvió al so fíu l'infante D. Sancho con dalguna xente a tomar Uclés y al so castiellu trayendo'l so ayo Don Pedro de Cabra, y engarrando colos moros cayó l'infante y el so ayo por defendello o se punxo sobre él y a entrambos matar y fueron muertos onde al presente ta la cruz.”
Rellaciones topográfiques de Felipe II
Rodrigo Caro
Rodrigo Caro (Utrera, 1573 - Sevilla, 10 d'agostu de 1647), poeta, historiador, abogáu y sacerdote católicu del sieglu d'Oru español.
Tribaldos
Historia
Nes Rellaciones de Felipe II, la correspondiente a Tribaldos foi ellaborada'l 1 d'avientu de 1575 polos vecinos de la llocalidá Lucas García y Julián García Orea. Lo más destacao del so conteníu ye, amás de lo yá indicao respectu al nome del pueblu y el so anexu Sicuendes, que s'indica que “el llugar nun ye bien antiguu, porque los edificios son nuevos y nun tien edificios antiguos, y ye un llugar pequeñu y nun s'algamar a saber quién foi'l fundador y si foi ganáu de los moros”, que “yra del rei y cayía en tierra del maestrazgo de Santiago”, que los pleitos llevar n'apelación a la “Chancillería de Granada, distante 56 llegües”, y que'l pueblu ta nel obispáu de Cuenca y arciprestalgu de Uclés.
La rellación tamién nos apurre información sobre'l so clima, producciones o les sos carauterístiques físiques. Asina s'indica que'l “sitiu del pueblu ta llanu”, que ye “tierra templada, rasa y llana, con poca lleña y poca caza”, que “cuéyense poques ceberes y pocu vinu y tamién son pocos los ganaos”, que les cases tán feches “de tapiería de tierra, yelsu y piedra”, que “tien unos 150 vecinos”, que'l so “Iglesia ta dedicada a Santu Domingu de Silos y una ermita a Santa Ana”, y que “l'hospital escarez de rentes”.
Rodrigo Caro
Biografía
Estudió cánones na Universidá de Osuna, onde se matriculó en 1590, y dende 1594 na de Sevilla, onde se graduó en 1596, dempués de que, a la muerte del so padre, fora recoyíu pol so tíu Juan Díaz Caro, que vivía en Sevilla. Foi abogáu eclesiásticu ente 1596 y 1620, y nun-y faltó trabayu, pos atendió nesi periodu siete pleitos al añu. Caltuvo a la so madre y a ocho hermanos ya inda nun recibía la proteición de quien habría de ser el so mecenes, el duque de Alcalá. Foi ordenáu sacerdote lo más tardar en 1598 y recibió un beneficiu eclesiásticu na parroquia de Santa María de Utrera. Consiguió ser nomáu abogáu del conceyu municipal de la so villa y en 1619 empezó a trabayar como censor de llibros. Foi visitador xeneral de l'archidiócesis (una especie d'inspector d'ilesies) y en xunu de 1627 treslladóse a Sevilla, onde se desempeñó amás como xuez de testamentos. Otres comisiones del arzobispáu acarretáron-y diversu amargures y un pequeñu destierru a Portugal. En 1645 arrenunció al so capellanía por non podela atender, por cuenta de una enfermedá d'estómagu que se-y foi agravando. Morrió dos años dempués a los 74 años d'edá, el 10 d'agostu de 1647.
Tribaldos
Historia
Guerra de Socesión
Rodrigo Caro
Biografía
Caltuvo rellación con numberosos autores, como Francisco de Rioja, quien-y dio llargues constantemente nel so pidimientu d'una capellanía real y del cargu de cronista d'Indies; Francisco de Quevedo, a quien conoció nun viaxe qu'esti fixo a Sevilla col rei en 1624; Francisco Pacheco, etc. Foi, sobremanera, arqueólogu, anticuariu ya historiador; tenía una gran biblioteca de clásicos y hasta un pequeñu muséu y escribió tantu en llatín como en castellán.
Tribaldos
Historia
Otru fechu destacable tuvo llugar mientres la guerra de socesión, concretamente'l 11 o 12 de setiembre de 1706, y tenemos noticia d'él al traviés de los llibros parroquiales de Tribaldos. A la fin del Llibru de Bautismos nº 2 de la parroquia de Tribaldos, atópase un documentu que da cuenta de los autos que tuvieron de llevase a cabu de resultes de que los llibros de “Baptizados Cassados y fundaziones” fueron estrozaos por “les tropes enemigues nel añu pasáu de settezientos y seis”.
Rodrigo Caro
Prosa
Les sos principales obres en prosa inclúin, ente otres:
Tribaldos
Historia
Con tal motivu, fueron llamaos dellos testigos: el Llicenciáu D. Miguel de Torres Cano, cura “de la Parrochial de la Villa de Tribaldos”, Diego de Escamilla, Sacristán, y los vecinos Andrés de Morillas, Clemente Morillas y Juan Fernández Gálvez.
Rodrigo Caro
Poesía
Nel campu de la poesía escribió sobre la hestoria y riqueces de les ciudaes andaluces de Carmona, Utrera y Sevilla, según soneto y poemes gloriadores a San Inaciu de Loyola. Utilizó motivos propios de la cantar d'amor erótica pa manifestar la so entrega a Cristu y tamién escribió romances burlescos, como'l que rellata l'aventura que-y socedió en 1627 na torre de la Membrilla, xunto al ríu Guadaíra. Escribió poemes mitolóxicos risonderos como Cupido pendulus, epístoles en versu, poemes a advocaciones marianes de Utrera, etc. Pero, ensin dala dulda, el so poema más famosu ya importantes foi la Cantar a les ruines d'Itálica, que pasó a toles antoloxíes. De complicada hestoria testual (foi retocada pol so autor delles vegaes), tien un gran sabor clásico. Como tolos poetes barrocos de la escuela sevillana, la tema de les ruines arqueolóxiques estelába-y. Podríamos dicir que, nesti poema, Caro atopó la forma perfecta d'espresar los sos pensamientos sobre l'impautu que-y producieron les ruines d'esti emblemáticu llugar del pasáu. El poema ta llenu de motivos pernomaos y afayos espresivos que xustifiquen la so fama: la presencia del interlocutor Fabio, que da altor moral al testu; el tópicu del ubi sunt? coles sos interrogaciones retóriques; l'ecu del nome "Itálica", hábil alcordanza de Virxiliu y Garcilaso; la gravedá del tonu y la cuidada estructura de munchos versos faen d'esta poesía una de los meyores de la so dómina. Marcelino Menéndez y Pelayo editó los sos Obres en Bibliófilos andaluces, XIV y XV, 1883 y 1884.
Tribaldos
Historia
Tou ésti episodiu tuvo llugar na segunda fase de la guerra de socesión, y probablemente nel marcu de la marcha del Archiduque Carlos nel mes d'agostu de 1706 dende Madrid, onde entrara per primer vegada'l 27 de xunu, escontra Valencia.
Batalla de Uclés (1809)
Darréu, el 13 de xineru de 1809 producióse, nel marcu de la Guerra de la independencia, la batalla de Uclés ente les tropes napoleóniques y parte del exércitu del centru español, que foi derrotáu.
L'escenariu principal de la batalla foi'l terrén asitiáu al este de Tribaldos ente ésti conceyu y el de Uclés. Según rellata'l Conde de Toreno, el xeneral Villegas, al mandu de les tropes españoles, asitia al gruesu del exércitu en Uclés, dexando un puestu avanzáu en Tribaldos, compuestu d'unos 700 efectivos de caballería ya infantería, al mandu de Veremundo Ramírez de Arellano. Na tarde y nueche del 12 de xineru yá hubo dalgún tirotéu, pero foi a los siete de la mañana del día siguiente cuando'l xeneral Villatte, al mandu de dos cuerpos de caballería y dos cañones, acometió contra les tropes apostaes en Tribaldos, obligándoles a replegase escontra Uclés, y avanzando Villatte ensin oposición pol llanu que dixebra dambos conceyos.
La Sociedá Estatal de Conmemoraciones Culturales ellaboró, con motivu del 200 aniversariu de la Guerra de la Independencia, diversos videos divulgativos, ente los que s'atopa unu correspondiente al desenvolvimientu de la batalla de Uclés.
Igualmente, na Biblioteca Virtual de Patrimoniu Bibliográficu del Ministeriu d'Educación, Cultura y Deporte puede aportase a una llámina del Atles de la Guerra de la Independencia” onde puede reparase la disposición de les tropes de los exércitos franceses y españoles en Tribaldos y Uclés.
Guerres Carlistes
La Tercer Guerra Carlista tamién afectó a Tribaldos, como rellata la Narración militar de la guerra carlista de 1869 a 1876”, publicada pol Cuerpu del Estáu Mayor del Exércitu en 1883. Nella da cuenta de les operaciones del Brigadier carlista José Santés y Murgi en febreru de 1874 pola provincia de Cuenca. Santés, que llevaba delles selmanes pela zona, conociendo que'l Gobiernu unviara dende Madrid per ferrocarril dos brigaes contra él, retirar escontra'l norte, “destacando mientres la marcha partíes a derecha y esquierda pa tomar mayor númberu de pueblos, nos cualos esixó fuertes sumes y fixo rehenes”. En cortando la llinia telegráfica en más de 30 km cerca de Cuenca dexando asina aisllada a la capital, “por cuenta de una marcha rápida averóse'l día 15 a Tarancón, Tribaldos, Villarrubio y poblaciones comarcanas”.
El brigadier Gobernador militar de Cuenca, D. Francisco Garbayo, informaba al Ministru de la Guerra'l día 20 de Febreru sobre la situación de la provincia tres el pasu de Santés, diciendo que “les partíes separaes del gruesu de la facción invaden grandes zones a derecha y esquierda de la so marcha principal, corriéndose polos pueblos, a los que causen enormes exacciones”, dexando a los habitantes apavoriaos “coles calamidaes qu'abasnen tres sigos les facciones”. Y sigue señalando que “la espedición de Santés polos partíos de Cañete, Motilla del Palancar, San Clemente, Belmonte, Tarancón y Huete foi devastadora pal país, que sufrió perxuicios de bien de considerancia en toos conceutos, y sirviólu pa faer prosélitos y apoderase de fondos, armes y caballos.”
Espansión demográfica
Tres éstos momentos, empieza'l periodu de mayor espansión demográfica de Tribaldos, periodu que se va enllargar hasta la guerra civil de 1936-1939. Asina, anque la so población nunca foi alta (algama'l so máximu en 1900, con 779 habitantes), en términos relativos en pocu más de 50 años, del censu de 1842 al de 1900, crez un 48,98%. Igualmente, pasa de ser un pueblu ensin nengún tipu de dotación y con una economía puramente agrícola a cuntar con Farmacia, abierta pol llicenciáu en farmacia Jorge Morillas García en 1879, médicu residente, maestru, etc., y a cuntar con delles industries, talleres, etc.
Asina, a finales del sieglu XIX establecer pola familia Morillas una fábrica de quesos, que los sos productos van ganar medaya na esposición Hispanu-Francesa celebrada de mayu a avientu de 1908 en Zaragoza. left|thumb|Molones de piedra de la "Fábrica de aceite San José" de Tribaldos thumb|Tinajas d'antigua bodega de Tribaldos En 1912 inaugúrase la Fábrica de aceite San José”, tamién de la familia Morillas, que va permanecer operativa hasta 1957. Por cuenta de la inauguración d'ésta fábrica, y poles sos necesidaes granibles, realízase una conducción d'agua dende la tubería qu'abastez al conceyu de Tarancón, que pasa aproximao a 1 km pola paraxa denomináu la sierra, al nordeste del pueblu. Ello dexa tamién dotar al pueblu de la primer fonte pública d'agua corriente, yá que hasta entós el suministru d'agua yera puramente de pozos. La fonte entá se caltién nel so allugamientu orixinal, asitiada a escasos metros del actual parque municipal, y nel frontispiciu de la construcción que la contién, apocayá restaurada, figura l'añu de la so inauguración. Darréu tamién se ponen en funcionamientu otres dos almazaras, de les families Bressend y Ballesteros. A ello xunieron bodegues, fabriques de yelsu, dos canteres, taller de forxa, carpintería y taller de construcción de carros y galeres. Tamién, aproximao nos años venti del sieglu pasáu, dotar al conceyu de lluz llétrico y de telégrafu, llegando'l teléfonu yá na posguerra.
Sicasí, va caltener la so falta de delles dotaciones básiques hasta casi finales del sieglu XX, pos hasta 1979 el pueblu escarecía d'alcantarelláu, y ye tamién neses feches cuando se constrúi la rede de distribución d'agua corriente a toles viviendes, siendo yá nos primeros ochenta del sieglu XX cuando se pavimentan les cais.
Decadencia y emigración
La guerra civil va suponer la finalización d'ésti periodu de crecedera demográfica y económicu. Mientres tola guerra de 1936-1939 Tribaldos permaneció dientro del territoriu controláu pola República, y nel conceyu nun tuvo llugar nenguna aición bélica, magar la so relativa cercanía a dalgunos de los frentes. Sicasí, nos primeros meses de la guerra fueron fusilaos un númberu averáu de 12 persones, siendo destacable que de delles families fueron dellos miembros, según tamién al rematar la guerra, siendo un vecín de Tribaldos el postreru executáu nel cercanu Monesteriu de Uclés, que fuera convertíu en cárcel tres la guerra, en xunu de 1942.
Quebrar social derivada d'estos acontecimientos, según la desapaición de bona parte del empresariáu, pequeños propietarios y trabayadores, xuníos a les condiciones económicu y social de la posguerra, supunxo l'entamu del cayente de Tribaldos, que s'apinó na década de los sesenta y setenta del sieglu pasáu con una masiva emigración escontra, fundamentalmente, Madrid, y tamién Barcelona y Valencia, pa convertise anguaño n'unu de tantos pueblos nos que l'actividá económica amenorgar a unes poques esplotaciones agrícoles, con difícil relevu xeneracional, la población nun llega al centenar d'habitantes, de los cualos casi la metá tienen más de 65 años, y la so viabilidá futura ufierta una negativa perspeutiva, más allá de constituyise en segunda residencia de descendientes de los emigraos nel so día.
Xeografía
Superficie y altitú
Tien una altitú media de 828 metros sobre'l nivel del mar, bazcuyando'l so territoriu ente los 720 metros de la zona por onde trescurre'l Ríu Bedija, y los 888 metros de la zona más alta, correspondiente a la paraxa conocida como “La Sierra“. Esiste un vértiz xeodésicu nel cuetu de “La Espartosa”, a una altitú de 848,38 metros, y el cuetu onde s'alluga la ermita de Santa Ana tien una altitú de 879 metros. Polo xeneral, les carauterístiques topográfiques de Tribaldos son nidies, con enclín a la formación de meses, y con una pendiente media del 1%.
Hidroloxía
El conceyu atópase allugáu na cuenca alta del Guadiana. L'únicu ríu que percuerre'l términu ye'l Bedija, que naz en Rozalén del Monte y tien un llargor averáu de 30 km, desaguando nes cercaníes de Horcajo de Santiago nel ríu Riansares, que de la mesma ye afluente del Cigüela. La mayor parte del so percorríu por Tribaldos realizar como llende municipal colos términos de Uclés y Villarrubio. Siempres foi un ríu d'agua continuo, anque non abondosu, pero nos últimos años aprecióse un considerable descensu nel so caudal, al puntu que n'ocasiones se presenta práuticamente secu. Como interés señalar que paez que la etimoloxía del so nome derivaría de “wadi yihad”, ríu de la guerra santa, que dalgunos acomuñen a les cróniques de la batalla de Uclés de 1108, na que, pol escalabru de les tropes d'Alfonsu VI, el ríu Bedija n'arrodiando la fortaleza de Uclés baxaba tiñíu de sangre.
Nel términu municipal hai dellos pozos (Les Hontanillas, Don Juan, Pozu Blas, les Zorreras, Alconero, Pozu Nuevu, etc.), güei en desusu por cuenta de que dende va unos años yá nun hai ganáu dalguno nel conceyu. Dientro del cascu urbanu, ye notable que na zona onde anguaño s'alluga'l parque municipal nun radiu relativamente pequeñu hai ente públicos y en cases particulares siquier 8 pozos, d'escasa fondura y que siempres tienen agua.
Tribaldos tien delles zones con cultivos arbóreos –básicamente, olivar y delles repoblaciones de pinos y encines-, pero ye un pueblu fundamentalmente agrícola, ocupando la mayoría de la so superficie los terrenes de cultivu, siendo les formaciones vexetales naturales bien escases y habiendo amás sufiertu una considerable amenorga fundamentalmente tres el procesu de concentración parcelaria realizáu a principios de los años ochenta del sieglu pasáu, non yá nes siendes de los caminos, sinón tamién en distintes arbolees qu'enantes esistíen en distintes paraxes del términu municipal, según a la falta de cuidos que se-yos emprestaron.
La mayor parte del conceyu correspuende a terrenes de llabor destinaos a cultivu de cebera y xirasol, y en menor midida a olivar. Esisten dellos güertos y melonares, pero son testimoniales y sía que non pa autoconsumo. left|thumb|Encina na paraxa de los "Molinos de vientu" de Tribaldos Ente la vexetación bonal, atópense les arumoses y herbales propies d'estes zones, tales como espliegu, tomillu, árgoma, cardillo, avena lloco, etc. Hai dellos exemplares importantes, anque aisllaos, de encina, almendros esvalixaos de poco porte, y delles figales y nozales. Antes esistíen bastantes llameres, pero güei la mayoría sumieron víctimes de la grafiosis. Tamién s'atopen dellos chopos.
Realizáronse reforestaciones nes paraxes de La Aliagosa, Cañuelo o Chozo de D. Jorge, Pozu Don Juan, o na redolada de la ermita de Santa Ana, de normal con pinu carrasco, anque nos dos primeres tamién con encines.
En 2012 roblóse un conveniu de collaboración ente'l Conceyu de Tribaldos, la Diputación Provincial de Cuenca y la Confederación Hidrográfica del Guadiana pa la "Recuperación d'espacios naturales nel Términu Municipal de Tribaldos", que va suponer que se van llantar casi 1.500 árboles de diverses especies (almendros, moreres, pinos, encines, carrasques y enebros), empecipiándose los trabayos a finales de 2015.
Al escarecer Tribaldos de montes o vexetación de ribera, la so fauna ye la mesma de cultivos estensivos de cebera, destacando los coneyos –que lamentablemente tán aportando nuna auténtica plaga-, o les perdices. Sicasí, en determinaes dómines del añu nun ye raru reparar avutardas, grullas, foinos, o inclusive xabalinos.
Clima