cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Josa de Cadí
Topónimu
Esisten otres hipótesis. Teniendo presente que'l pueblu actual tien el so orixe na Edá Media, el topónimu puede venir de l'antigua pallabra catalana “jusa”, que significa “enriba, cimera” lo cual dexa rellacionalo col so allugamientu xeográficu, un puexu predresu.
Demografía
L'actual población puede calificase como de neorrurales dedicaos sobremanera a actividaes del sector terciariu de la economía, teniendo como complemento una mínima actividá d'otros sectores. Ente les qu'hai de tipu turísticu, como restorán con apartamentos.
Llugares d'interés
thumb|left El pueblu como tal ye un llugar d'interés; ye pequeñu y bien atopadizu, aislláu de los pueblos vecinos.
El llugar onde se enclava ye llamativu; la punta d'un pequeñu picu aislláu, arrodiáu de 2 valles que de la mesma tán arrodiaos per montes más elevaes.
L'urbanismu caltién el trazáu medievalizante. Como obres d'arquiteutura hai 2 templos.
thumb|Ilesia de Santa María
Una ruta de senderismo actual llámase “El Camí dels Bons Homes-La Ruta de los Cátaros, GR-107” ruta que se supón siguieron los cátaros na so retirada. Ramón de Josa xuniérase al catarismo.
Fiestes
La fiesta de siempre celébrase mientres la primer selmana de setiembre.
Nun actu de redefinición cultural, dende'l mes d'agostu de 1997 y sobremanera a partir de 2001 celébrase una fiesta pol pasáu cátaro. “La primera Festa dels Càtars foi celebrada en 1997 de llombu de la población llocal, como lo recuerden dellos habitantes.” Ye una típica nueva fiesta teatralizada a la qu'alleguen foresteros y entendible como un intentu d'integrar/aprovechar esti pueblu pa corrientes actuales bien concretes.
Víes de comunicación en superficie
Dende Tuixent había una pista de monte, que siguía hasta Gósol; na actualidá ta asfaltada. Tal carretera ye la C-563. Tuixent pol suroeste y Gósol pol nordés.
Variedaes
Resaltando'l panorama estéticu rodar en Josa de Cadí los esteriores de la película “Pau y el so hermanu” (Pau i el seu germà). Coproducción hispanu-francesa del añu 2001.
Bibliografía
Joan Obiols i Ríos: Josa de Cadí: més qu'un poble de muntanya. Manresa, Editor Abadia, 2004. ISBN 8496292185, 9788496292185.
Catriona Matthew
Catriona Isobel Lambert, conocida como Catriona Isobel Matthew, ye una golfista profesional escocesa que xuega principalmente nel LPGA Tour y ye tamién miembru del Ladies European Tour.
Na so mocedá, ganó tres veces l'Abiertu Escocés Amateur, amás del Abiertu Británicu Amateur de 1993. Amás, intgró la selecci'non británica en tres ediciones de la Copa Curtis. En 1992 graduar de contadora na Universidá de Stirling. En 1995 debutó nel LPGA Tour y el Ladies European Tour.
En torneos mayores, Matthew trunfó nel Abiertu Británicu Femenín de Golf Abiertu Británicu de 2009, foi segunda nel Campeonatu Kraft Nabisco de 2007 y el Campeonatu de la LPGA de 2013 y tercera nel Abiertu Británicu de 2001, consiguiendo un total de nueve top 5 y 17 top 10.
Indiana
Indiana ye un estáu de los Estaos Xuníos d'América na rexón del Mediu Oeste del país. Ye, colos sos 94.321 km² d'estensión, el 38ᵘ mayor del país, y el 17ᵘ más pobláu. La so capital y ciudá más grande ye Indianapolis. Indiana foi almitida como'l decimonovenu estáu de los Estaos Xuníos el 11 d'avientu de 1816, y llenda'l norte con Michigan, al noroeste col llagu Michigan, al este con Ohio, al sur y sureste con Kentucky, y al oeste con Illinois. El terrenu del estáu ye mayormente llanu y con un suelo fértil que determinó la orientación agrícola de la rexón, anguaño productora de gran cantidá de trigu y maíz.
Catriona Matthew
En tantu, llogró otros cinco victories nel circuitu européu y una nel Abiertu d'Australia de 1996. En 2009 ganó la Copa Brasil tando embarazada de cinco meses.
Indiana
El territoriu de l'actual Indiana pertenecía, primeru de pasar a manes de los británicos en 1763, a la colonia francesa de Nueva Francia. Tres de la guerra d'independencia de los Estaos Xuníos, en 1776, pasó a formar parte del recién nacíu país, primero como parte del Territoriu del Noroeste y dempués formando un territoriu propiu que, el 11 d'avientu de 1816, foi eleváu a la categoría d'estáu y almitíu como miembru de la Xunión. La so llocalización estratéxica fizo d'elli un llugar perimportante nel movimientu d'espansión del país hacia l'oeste desarrolláu a mediaos del sieglu XIX. Daquella dómina vien-y el so lema oficial: The Crossroads of America (El cruce de caminos d'América).
Catriona Matthew
La golfista foi nomada miembru de la Orde del Imperiu Británicu en 2010.
Kevin Schmidt
Kevin Schmidt ye un actor, productor y direutor estauxunidense, conocíu por ser hermanu del actor y cantante Kendall Schmidt, tamién ye hermanu menor de Kenneth Schmidt.
El so papel debú foi como Michael en Mind Rage nel añu 2000. Ye más conocíu como Noah Newman en The Young and the Restless, onde apaeció per primer vegada'l 13 d'agostu de 2008.
Jean Cocteau
thumb|200px Jean Maurice Eugène Clément Cocteau, foi un poeta, dramaturgu, novelista, pintor, diseñador y cineasta francés, consideráu unu de los artistas franceses más influyentes del Sieglu XX. Tamién yera conocíu pola so homosexualidá, la cual foi notoria a lo llargo de la so carrera artistica.
Honrubia
Honrubia ye un conceyu español asitiáu na provincia de Cuenca, na comunidá autónoma de Castiella-La Mancha.
Pertenez a la contorna de La Mancha de Cuenca, na zona de San Clemente, capital de la contorna y asitiada a 30 km; pero tamién ye nel términu municipal de Honrubia onde empieza la Manchuela conquense, contorna con capital en Motilla del Palancar, a 33 km de Honrubia.
Xeografía
200px|thumb|left|Llocalización de Honrubia na contorna de La Mancha de Cuenca. El pueblu ta asitiáu al llau de la  A-3   o Autovía del Este. Pol términu municipal pasen les carreteres  N-III   (Honrubia - Requena, antigua carretera de Valencia), CM-3112 (San Clemente - Honrubia) y CU-V-7221 (Honrubia - Torrubia del Castillo-Castillo de Garcimuñoz) y CU-V-8306 (Honrubia - Sisante).
El so términu municipal llinda pel norte con Castillo de Garcimuñoz, Torrubia del Castillo, Valverde del Júcar y Hontecillas, pel este con Buenache d'Alarcón y Alarcón, pel sur con Cañada Juncosa y El Cañavate y pel oeste con Santa María del Campo Rus y Pinarejo. thumb|left|Olma de Honrubia nevada n'avientu de 2009 En cuanto al relieve, el cascu urbanu atopar nun pequeñu y pocu fondu valle formáu pola acequia de Santa Ana, que bordia'l pueblu pel este y pel sur, y que s'abrir escontra l'oeste, escontra'l valle del ríu Rus, afluente del Záncara, y de la mesma, ésti del Guadiana; el cascu urbanu tamién s'atopa arrodiáu per pequeñu llombes, que llinden esti pequeñu valle, ente les que destaca'l cuetu, un parque periurbano asitiáu al norte de la llocalidá.
Pol términu municipal trascurre la llinia divisoria d'agües, que dixebra les cuenques del Guadiana y el Júcar, siendo llende tamién de les aguaes atlántica y mediterránea. La divisoria d'agües crucia'l términu municipal dende'l sureste escontra'l noroeste, a menos d'un quilómetru al norte del cascu urbanu. Poro, la zona norte-esti del términu arrama les sos agües al Mediterraneu, pola cuenca del Júcar, cruciando'l Júcar, ríu principal d'esta cuenca, el términu municipal a escasos 4 quilómetros de la llocalidá, en forma de banzáu, el banzáu d'Alarcón, alcontrándose la presa a unos 15 quilómetros. Per otra parte, l'este y el sur del términu ye percorríu pel ríu Rus, que naz nes proximidaes de Castillo de Garcimuñoz y sigue agües embaxo hasta San Clemente, pa vertir les sos agües al ríu Záncara, na llocalidá d'El Provencio.
A unos 4 km al sur de la llocalidá, nel valle del Rus, atópense unes llagunes, seques na actualidá: la Llaguna Llarga y la Llaguna Redonda, asitiaes a unes decenes de metros del ríu Rus, polo que cuando s'enchíen, vertíen les sos agües a esti ríu.
El cascu urbanu asítiase a unos 821 metros sobre'l nivel del mar, pero la menor altitú del términu atopar al sur d'ésti, a unos 780 msn, nel valle formáu pel ríu Rus, cerca d'El Cañavate; la mayor altitú asitiar nel estremu oeste del términu, na Sierra del Cañavate, a unos 915 msn. Al respective de les altitúes máxima y mínima del términu, puede reparase que nun hai grandes desniveles nel terrén, predominando la perillanura n'altor, al norte y oeste de la llocalidá, escontra'l ríu Júcar, y al sur y oeste en forma de valle. Les principales elevaciones asítiase na Sierra del Cañavate (que la so altor máximu esde 933 msn, nel términu municipal de Pinarejo) y delles elevaciones asitiaes nel pequeñu pandu o muela al oeste del términu, que s'atopa inclinada escontra'l norte, escontra'l ríu Júcar.
En rellación col clima, Honrubia tien un clima templáu mediterraneu de matiz continental, lo que provoca iviernos bien fríos y branos bien calorosos. Les precipitaciones son escases, yá sían en forma d'agua, o en forma de nieve pel hibiernu.
Topónimu
El nome de Honrubia provién del llatín 'Font-rubia'. Per una parte, la pallabra 'Font' deriva de la esistencia d'una antigua fonte o manantial alcontráu nes cercaníes del casu urbanu, pero del qu'anguaño se desconoz la so situación; y per otra parte, 'rubia' podría derivar de la bayura d'una planta llamada rubia, o sicasí, pola fertilidá de les tierres qu'arredolen al pueblu, por cuenta del so llocalización ente los ríos Júcar y Rus (Guadiana).
Historia
L'orixe de Honrubia ye inciertu, pero créese que surdió mientres la repoblación d'Alfoz d'Alarcón, nun llugar de tierres fértiles y onde esquitaben manantiales y fontes, y que yera encruz de caminos, yá que pellí pasaben una cañada real, el camín real dende La Mancha escontra Cuenca y el baxu Aragón, el camín militar de Madrid a Valencia y una antigua calzada romana que partía de Minaya y diba escontra Valeria. La primer edificación yera una posada que surdió nel antiguu camín de Cuenca (anguaño Calle Cuenca); y alredor d'esa posada foi surdiendo l'aldega.
El primer documentu atopáu onde se menta a Honrubia ye un manuscritu de 1184, nel que se nomen les 63 aldegues pertenecientes a Alarcón, tales como: Honrubia, Alcañavate, Talaya, Cañada, Vara de Rey, La Roda y Albacete.
Mientres la Edá Media, Honrubia perteneció al Marquesáu de Villena. Esti marquesáu estender por gran parte de les provincies de Cuenca, Albacete, Valenca y Alicante; la so capital yera Alarcón y pertenecía a Juan Pacheco, Marqués de Villena. Mientres esti periodu, Honrubia foi repoblada por colonu del Marquesáu de Villena, que se dedicaben principalmente a l'agricultura.
Más tarde, en 1630, Honrubia se eximió de la so cabecera d'Alarcón, col permisu previu del Marqués de Villena yá qu'en 1602 considerara'l so idoneidad pal villazgo por formar parte del grupu de llugares que "son grandes y tienen comodidá y capacidá pa ser villes y pretenden munchos díes hai, eximirse de les sos cabeces y dan razones abondes". De estre grupu, Honrubia yera la que más habitantes tenía, 431. El Marqués cobró 8.000 maravedinos per parte de Honrubia, y esta consiguío la so independencia al empar que yera nomada villa.
En 1613, apaecer nun pequeñu cuadru'l Santa Cara a la beata Ana María Rubio, la que mediataba día y noche ante esti cuadru sobre temes de la pasión.
Ante esti fechu milagrosu, sobre 1720, empezó a construyir la Ermita de la Santa Cara. Esta gran obra foi pagada por llimosnes de los habitantes de Honrubia y d'otres llocalidaes de tola rexón como Villarrobledo, yá que xeneró munchos devotos por tola zona. Foi obra de Jaime Bort.
Alredor de 1780 producióse una quema na ilesia parroquial de l'Asunción, la que quedó destruyida. Sobre 1786 fueron les obres de restauración de la ilesia, la que, dempués de les obres, paecíase bien pocu a como yera enantes.
Yá nel sieglu XX, Honrubia empieza a faese famosa na zona gracies a la feria de ganáu, que tenía llugar mientres la celebración de les fiestes patronales n'honor al Santa Cara. A Honrubia allegaba xente de toa Castiella la Nueva y de toa España, pero esta tradición perder pola modernización de les xeres del campu.
En 1955 empezar a construyir el banzáu d'Alarcón, a unos 4 km de Honrubia. El banzáu supunxo la anegación de llocalidaes como Gascas, Talayuelas, parte de Valverde del Júcar, etc. Pa Honrubia supunxo la perda de la villa de Marín y Artu y l'aldega de les Monxes, na que se topaba un antiguu conventu; estos dos llocalidaes pertenecíen al conceyu de Honrubia. Tamién el banzáu cortó l'antiguu camín de Cuenca, polo que la distancia ente Honrubia y la capital allargóse. Pero tamién traxo una cosa beneficiosa pa Honrubia, la corte de la N-III al so pasu por Valverde del Júcar, Buenache d'Alarcón, etc, lo que supunxo que la nueva N-III abrir por La Almarcha y Honrubia, lo que traxo mayor prosperidá a la villa, na que surgierón nuevos emplegos sobremanera de tresportes de mercancíes y hostelería. Años tras esistía una escultura del Xeneralísimu Francisco Franco na plaza del caudiellu, que cuando ganaba'l Real Madrid, pintar de blancu y cuando ganaba'l Barcelona, d'azul. Delles xeneraciones de neños, pegaron chicles na estatua del caudiellu.
Demografía y población
Les cifres de población de los años 2004 y 2015 correspuenden a los datos oficiales publicaos pol INE.
Como podemos ver nesta tabla, dende va dalgún tiempu, Honrubia foi rondando los 2000 habitantes, teniendo un máximu de población d'unos 2300 habitantes nos años 50, por cuenta de la esplosión de la natalidá o baby boom. De magar, la población baxó sópito por cuenta de la emigración escontra les grandes ciudaes (Madrid, Valencia, ...). Anguaño puede reparase una lenta recuperación del númberu d'habitantes.
Monte Zrezal
El Monte Zrezal (Antes llamáu "Cuetu d'Ortega" ) debíu al apellíu del so anterior propietariu, Don Vicente Ortega, ye un cuetu allugáu nes contornes de Honrubia. Tien un pinar que cubre a tol cuetu. Pela parte más alta, hai una mini campu de golf, y unes meses y barbacoes. El cuetu tien dellos accesos en forma de camín rural, dende la carretera de Torrubia del Castillo, dende'l polideportivu, y dende el mesmu pueblu. Na parte del monte que ta desforestada, hai un helipuertu, usáu pol SESCAM, pa treslladar a los enfermos al hospital.
Banzáu d'Alarcón
El banzáu d'Alarcón ye unu de los más importantes d'España y anubre gran parte del términu municipal. Nél puédese esfrutar d'actividaes deportives acuátiques dientro del banzáu, y pela redolada otres actividaes como ciclismu, senderismo, etc. So les agües del banzáu hai un antiguu pueblu llamáu Gascas; cuando baxa'l nivel de l'agua del banzáu, pueden vese los restos del pueblu; Gascas tuvo que ser abandonáu pola construcción de la presa d'Alarcón, la que fizo que s'anubriera tol pueblu y quedara sol Banzáu d'Alarcón.
Na parte del Banzáu d'Alarcón que ta dientro del términu municipal de Honrubia, destaca la paraxa de "les Monxes". Anguaño, l'aldega de les Monxes ye una finca privada, na qu'hai una ermita y un monumentu que recuerda al primer tractor qu'hubo en Honrubia; esta finca atopar nel visu d'un monte qu'apodera la zona y dende el que puede vese gran parte del banzáu. Al pie de "les Monxes", hai un campu de golf llamáu "Hoya Redonda" y el cual ta xusto al llau del banzáu. Esta paraxa de les monxes ye llamáu asina porque d'antiguo había un conventu nel qu'había monxes, agora les ruines del conventu tán so les agües del banzáu.
Más al norte de "les Monxes", ta la "Torre del Moru", una antigua torre que sirvía pa xixilar el pasu pol valle del ríu Júcar onde güei esta'l banzáu. Nesta zona y n'otres zones del banzáu atopáronse antiguos restos humanos.
Una de les zones onde más s'atoparon foi nel "cuetu de los Muertos" y "cuetu de la Torre", d'orixe celtíberu. El "cuetu de los Muertos" podría ser una antigua necrópolis y el "cuetu de la Torre" una población celtíbera. Nel "cuetu de la Torre" pueden estremase restos d'antigües edificaciones, como los cimientos de cases, y nel visu d'esti cuetu entá se caltienen los restos d'un antiguu molín posterior a la dómina celtíbera. Anguaño, estos dos cuetos son islles que tán dientro del banzáu, pero cuando baxa l'agua puede aportase a cuerpu a dambos cuetos.
Refranes y poesíes
metida nuna arbolea, : los trigos lloren per agua : y los mozos por doncelles.
porque ta la Santa Cara que resplande.
los que nun tien Madrid, : el Cerrillo, el Perul, : San Roque y el Zacatín. anque dalgunu este nel cuartón.
Tarinkot
Tarinkot o Tarin Kowt ye la capital de la provincia d'Uruzgan nel sur d'Afganistán. Ye una pequeña ya indefinida ciudá d'unos 7000 habitantes, con 200 puestos nel bazar de la llocalidá, falta d'empreses grandes.
Criollu belizianu
El criollu belizianu, llamáu kriol polos sos falantes, ye una llingua criolla que cunta con unos 70 000 falantes nativos en Belice. Amás, cuntando a quien lo falen como segunda llingua, ye utilizáu por un 70 % de los habitantes de Belice, onde constitúi la llingua franca. Tamién ye faláu na diáspora de belizianus nos Estaos Xuníos.
El kriol yera faláu polos criollos de Belice, d'orixe africanu y británicu. Sicasí, güei falar munchos garífunes, mestizos, mayes y otros grupos étnicos, siquier como segunda llingua.
Bagnot
Bagnot ye una comuña francesa del departamentu de Côte-d'Or, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Heidi Hammel
Heidi Hammel ye una astrónoma planetaria conocida pola so especialización nel estudiu de los xigantes gaseosos Uranu y Neptunu. Xunto col so equipu d'investigación, afayó'l clima cambiante de Neptunu y, sobremanera, "el gran llurdiu escuru" col so "brillosu compañera", fechu que tuvo muncha repercusión. Tamién participó nel equipu qu'estudió "El gran choque de la cometa" en Xúpiter utilizando'l telescopiu Hubble, col cual Heidi ganó una gran fama per parte de la prensa y los ciudadanos con interés pola ciencia. En 2002 foi nomada pola "Discover Magacín" una de les 50 muyeres más importantes de la ciencia. Tamién recibió esi añu la "Medaya d'excelencia en comunicación pública Carl Sagan", de la que se siente bien arguyosa.
Redolada familiar
La familia taba compuesta pola so madre Phyllis M. Hammel, el so padre Robert Hammel, Heidi, el so hermanu Hazen y la so hermana Lisa. Heidi yera la mayor de los hermanos, y Lisa la pequeña, que nacería dos años dempués de Heidi. Bob tuvo una bona educación, y quixo lo mesmo pa los sos descendientes, la casa taba siempres enllena de llibros y munchos de los xuguetes mercar con motivos educativos. Tamién mercaron un telescopiu, que Heidi escasamente usaba, prefería pasar el tiempu viendo Star Trek o estudiando los planos de la nave Enterprise.
Pero, como toes, nun yera una familia perfecta. Bob quería enforma a les sos fíes y fíu, pero raramente podía demostralo. Camudaba de trabayu frecuentemente, y poro, de llocalidá, lo que lu provocaba cada vez más presión y más estrés. Esto llevó-y al alcoholismu, y a ser una persona distinta cuando recurría a ello. L'ambiente que s'alendaba na casa nun yera bonu, non podíen relaxase nella, y Heidi, na so dómina pre-adolescente, llegó a tar sometida a un gran estrés, que tuvo'l so puntu álgido con un esmorecimientu mientres cantaba nel coru de la ilesia. Phyllis, que pertenecía a la ilesia luterana, dába-y a Heidi la serenidá y aplomu que precisaba, y nun taba dispuesta a poner en xuegu la salú de les sos fíes y fíu, asina que, tomó la decisión doliosa de divorciase de Robert.
Estudios
En rematando la escuela secundaria, con unes notes peraltes, en primer llugar decidió siguir el camín del so padre y graduase en Penn State (Universidá del estáu de Pennsylvania). Pero la so profesora Mary Rhodes, que dirixía un cursu avanzáu pa cuatro estudiantes (nel que taba Heidi), encamentó-y a qu'aportara al MIT (Institutu Teunolóxicu de Massachussets), dada la so fortaleza en Matemátiques. Esto convenció a Heidi, que pidió cartes d'encamientu a los sos profesores. Mary, obviamente, ellaboró una carta bien positiva, pero'l so profesor de química negar a redactala, pa él les moces nun yeren lo suficientemente intelixentes pa entrar nel MIT. Dolida, nel so llugar pidió cartes d'encamientu a otru profesores. Cuando'l MIT aceptó la so candidatura, tenía ganes de resfregar la pola cara al so profesor de química, sicasí díxo-y: "Mira, consiguí entrar nel MIT". La respuesta d'él espantar: "Eso ye solo porque yes una muyer. Tienen cuotes que rellenar".
MIT y Tesis postdoctoral
Llogró la llicenciatura nel MIT en 1982. Fueron años duros, los estudios nesti institutu son de gran dificultá, y tuvo dellos problemes coles asignatures de Física, pero llogró sacales alantre. Nel MIT afayó la que sería la so pasión, l'Astronomía. Pasión alimentada, sobremanera, pol doctor James Elliot, del que se convertiría nel so asistente. Ello ye que formó parte del equipu del Dr. Elliot qu'afayaría la esistencia d'aniellos n'Uranu, daqué sorprendente. James encamentar encarecidamente pal Institutu d'Astronomía de la Universidá de Ḥawai, onde Heidi fadría'l doctoráu en Física y Astronomia, que llogró finalmente en 1988.
Realizó la so tesis doctoral sobre Neptunu, precisaba investigar daqué alrodiu de lo cual nun se conociera enforma nel mundu científicu, Uranu y Neptunu yeren bonos candidatos pa ello, pero Uranu nun ufiertaba datos interesantes nesi momentu. Sicasí, Neptunu, produció interesantes y chocantes novedaes. Una nube brillosa a lo llargo del planeta, llamada más tarde "Bright Companion" ("Compañera brillosa"), una atmósfera cambiante (contrariu a lo que se pensaba), y una velocidá de rotación más rápida de lo alcordao pa esti planeta. Los científicos yeren escépticos a estes novedaes, y más viniendo d'una investigadora nueva, a Heidi costó-y convence-yos de que los sos datos yeren correutos. Pero finalmente consiguir, y gracies a ello utilizaron los sos cálculos de rotación pa determinar la secuencia de grabación d'imáxenes de la Voyager 2 al so alcuentru con Neptunu.
En 1988 remató'l so proyeutu de post-doctoráu y recibió una posición como residente na asociación d'investigación de la NASA "Jet Propulsion Laboratory", sería parte del equipu (la más nueva) de la Voyager 2 cuando esta llegara a Neptunu. Convirtiérase una esperta en dichu planeta, y por eso querer nel equipu.
Heidi siempres destacó por tener una capacidá estelante pa interpretar los datos, esto quiciabes-y vien del so niñez, na que pasaba una gran cantidá d'hores xugando cola so amiga Teresa Krankel con xuegos didácticos como'l Monkey Swing, retos matemáticos o'l Monopoly. Con esti postreru, los dos neñes creaben gráficos y tables colos que se prestaben y aprendian a analizar datos.
Carrera profesional
miniaturadeimagen|Neptunu y el so gran llurdiu escuru Cuando la sonda Voyager 2 llegó cerca de Neptunu n'agostu de 1989, los astrónomos de la NASA quedaron ablucaos. Neptunu recibe solo un 3% de la lluz solar que recibe Xúpiter, poro, esperaben atopar un planeta inactivu, escuru, ensin cambeos. Pero les imáxenes unviaes pola sonda Voyager dicíen lo contrario, dicíen que'l so mundu yera dinámicu y aturbolináu. Lo más sorprendente foi "el gran llurdiu escuru", una enorme nube/furacán nel hemisferiu sur del planeta. Si una nube d'esti calibre tuviera na Tierra, cubriría'l planeta enteru. Cerca del gran llurdiu escuru, midiéronse vientos de más de 1500 milles per hora (unos 2400 km/h), lo más fuerte midíu en cualquier planeta. Los datos de la Voyager tamién revelaron qu'esti gran llurdiu escuru variaba significativamente a lo llargo del curtiu vuelu de la sonda. Toa esta actividá en Neptunu dexó a los astrónomos incrédulos. miniaturadeimagen|Neptunu y el so gran llurdiu escuru
Heidi, nun tuvo físicamente col so equipu de la NASA. Nel so llugar, prefirió dise a Ḥawai y utilizar el telescopiu de la universidá qu'ellí tenía, pa llograr una perspeutiva distinta a la que llograben los sos compañeros. Col filtru coloráu aplicáu al telescopiu, ella nun vía'l gran llurdiu escuru, sinón una gran nube brillosa ("Compañera brillosa") que la acompañaba en tol so percorríu. El gran llurdiu escuru actuaba como un monte na Tierra, causando que l'aire fluyera alredor y enriba so, lo que creaba condiciones cambiantes de temperatura y presión. Estos cambeos anicien nubes alredor del monte, d'igual manera que'l gran llurdiu escuru formaba la so gran compañera brillosa, una nube allegante que lu siguía.
Heidi dio-yos la clave pa entender la climatoloxía de Neptunu, y esto yera perimportante pal nuesu planeta. Dicía que, "la razón pola que'l clima na Tierra ye malo de predicir ye la esistencia d'océanos y continentes qu'interactuen cola nuesa atmósfera. Pero, en planetes como Jupiter o Neptunu, nun hai continentes nin océanos, tou lo que tienes ye gas, tou lo que tienes ye atmósfera. Y por eso, ye más fácil estudiar y modelar el clima nellos. Pero ye'l mesmu procesu físicu, lo mesmo asocede tantu na Tierra como en Neptunu. Estudiar y avanzar nel clima de Neptunu fainos aprender polo xeneral, y eso ayuda a entender meyor el clima na Tierra".
En 1994, el telescopiu Hubble taba preparáu pa reparar Neptunu, y esti planeta, volvía sosprender a tolos astrónomos. El gran llurdiu escuru reparada en 1989 pola sonda Voyager 2 esmoreciérase ensin dexar rastru. Pero Hubble fotografiara otru importante llurdiu escuru, esta vegada nel hemisferiu norte del planeta. Los astrónomos describir como una imaxe espeyu del anterior llurdiu.
Nesos momentos, al anunciar los descubrimientos, Heidi dixo que "l'atmósfera de Neptunu non solo camudara radicalmente dende 1989, sinón que tamién estes nueves carauterístiques indicaben que col estraordinariu dinamismu de Neptunu, el planeta yera capaz de camudar la so apariencia dafechu nunes poques selmanes". Entá quedaba enforma por aprender d'esti xigante gaseosu. miniaturadeimagen| Impacto de la cometa Shoemaker Levy-9 en Xúpiter
El 25 de marzu de 1993, Carolyn Shoemaker, Eugene Shoemaker y David Levy atoparon la so novenu cometa, bautizáu como "Shoemaker-Levy 9". Taba fraccionáu en cachos y orbitando Xúpiter, por cuenta de la gravedá d'esti xigante, y diba topetar col planeta l'añu siguiente. Con una gran esperiencia nel telescopiu Hubble, Heidi foi escoyíu pa liderar un espertu equipu qu'estudiaría l'impautu d'esta cometa en xunetu de 1994, poniendo'l focu específicamente nos cambeos atmosféricos que produciría. L'impautu foi más importante de lo esperao, hasta aficionaos a l'astronomía colos sos telescopios podíen apreciar el cambéu producíu nel planeta. La manera de cuntar los descubrimientos a la prensa per parte de Heidi cautivó-yos, tantu que, convertir na favorita de los reporteros.
En tando unos años en Cambridge siguiendo col estudiu d'Uranu y Neptunu, en 1996 casóse con Tim Dalton, con quien tuvo trés fíos, el postreru en 2001. En 1998, xunir al Institutu de Ciencia Espacial (SSI) en Coloráu como co-direutora d'investigación, siendo'l so principal oxetivu l'estudiu de planetes esteriores y los sos satélites. Dende'l so segundu embaranzu taba sufriendo pa compaxinar la so vida profesional y maternal, por eso buscó la manera de tener una xornada llaboral que-y dexara tener les tardes llibres pa dedicase a la so familia.
N'agostu de 2003, tuvo la oportunidá de participar nuna sesión de tres díes d'observación xunto con Fred Bortz y otros cuatro persones: David Lynch, Ray Russell, Daryl Kim de la "Aerospace Corporation", y Brad Perry de la NASA. Taben usando'l telescopiu con infrarroxos de la NASA (IRTF) nel visu del monte más altu de Ḥawai, "Mauna Kea". L'oxetivu de Heidi yera estudiar les atmósferes d'Uranu y Neptunu. Ray, sicasí, pretendía estudiar estrelles que dexaren a la so compañía ameyorar los sos productos orbitales. Dave quería ver si una nueva nova taba formando una nube de polvu. Y Brad quería estender la so conocencia alrodiu de l'astronomía planetaria pa poder decidir na NASA que proyeutos seríen escoyíos de tolos posibles tocantes a futures misiones espaciales. Daryl, inxenieru, yera un espertu nel aparatu de midida conocíu como BASS (Sistema de Espectógrafo de Array de Banda Ancha).
Pero esti aparatu de midida tuvo dalgún problema, y pa cuando resolver yá nun yera bien facederu reparar Uranu, asina que, punxeron mirar n'otru oxetivu: Marte taba n'oposición a la Tierra (la Tierra taba ente Marte y el Sol), y yera una bona oportunidá pa reparar les sos llunes, Deimos y Phobos. Y los datos llograos fueron sorprendentes, pos revelaben que la superficie de Deimos paecía como'l sable nun día soleyeru. Tomaron estes resultaos con precuru, analizaron información esistente alrodiu de estos dos llunes, y volvieron oldear otra vegada la información recoyida mientres esos díes. Llegaron a la conclusión de que les llunes de Marte, yeren más calientes de lo que se pensaba hasta la fecha. Redactaron, eso sí, con precuru, una circular a la comunidá científica col descubrimientu.
Gran comunicadora
Amás del so llabor como profesional, Heidi destacó pol so gran habilidá como comunicadora. La manera d'esplicar los detalles de los acontecimientos cautivaba a la prensa, yera una de les favorites de los reporteros. Tien una gran habilidá p'algamar al públicu xeneral, faciendo de les sos intervenciones daqué risonderu pa este.
Up
Up ye una película d'animación y aventures producida por Walt Disney Pictures y Pixar Animation Studios, dirixida por Pete Docter, estrenada en 2009 y ganadora de dos premios Óscar. La trama rellata les aventures d'un vilbu d'edá avanzada llamáu Carl Fredricksen y de un neñu escultista que'l so nome ye Russell, quien viaxen a Tabayones del Paraísu, en Venezuela, nel interior d'una casa flotante suspendida con globos rellenos d'heliu.
Heidi Hammel
Aficiones
La música yera una de les sos pasiones (pop, rock, clásica), amás gustába-y cantar y tocar distintos preseos. Mientres les sos distintes fases de la so carrera como estudiante participó n'actividaes rellacionaes cola música, llegando a cantar en coros y tocar en chigres colos grupos d'amigos rellacionaos cola música a los que se xunía. Siempres foi una gran fan del grupu Grateful Dead, del qu'asistió a dellos conciertos épicos. Gracies a Grateful Dead conoció al so primer noviu, Olin Harbury, y al so home Tim Dalton.
Up
Ye'l segundu llargumetraxe de Docter, quien primeramente había empobináu Monsters, Inc., y cuenta coles voces n'inglés d'Edward Asner, Christopher Plummer, Bob Peterson y Jordan Nagai. De la mesma, ye la décima producción de los estudios Pixar, según la primera n'exhibise en Disney Dixital 3D; na so proyeición en sales de cine, fíxose acompañar del curtiumetraxe Partly Cloudy. Tuvo proyeiciones en delles sales selectes con teunoloxía Dolby 3D. El so estrenu asocedió'l 29 de mayu de 2009 n'Estaos Xuníos, anque antes inauguró'l Festival de cine de Cannes d'esi añu, onde se convirtió na primer cinta animada o en tercer dimensión qu'abrió esti eventu.
Tres el so estrenu, llogró polo xeneral una crítica positiva: algamó un porcentaxe de 98% nel sitiu especializáu Rotten Tomatoes (que la calificó como la meyor película de 2009) y recaldó una cantidá cimera a 730 millones USD en tol mundu, fechu que la llevó a convertise na tercer película más esitosa de la productora, solo per debaxo de Finding Nemo (2003) y Toy Story 3 (2010). Tocantes a premios, amás del par de Óscares llograos, ye la segunda cinta animada que recibió una nominación como meyor película en felicidá premiación, dempués de Beauty and the Beast (1991). Otres reconocencies inclúin los Globos d'Oru nes categoríes de meyor película animada y meyor banda sonora, apurríos pola Asociación de la Prensa Estranxera de Hollywood.
Sinopsis
Les primeres escenes retomen la infancia de Carl Fredricksen, un neñu cobarde y serio qu'idolatra al famosu esplorador Charles F. Muntz Jr, que les sos anécdotes suelen rellatase nunos informativos proyeutaos nes sales de cine de la dómina. Un día, n'allegando al cine pa mirar les nueves aventures de Muntz, Carl enterar de qu'esti foi acusáu de fabricar la cadarma d'una ave xigante, que afirmó qu'afayara en Tabayones del Paraísu. Ante l'afayu de la so supuesta mentira, perdió'l so emplegu. Sicasí, comprometióse a tornar a esi sitiu pa traer consigo un exemplar vivu d'esa ave y asina retomar la so reputación. La revelación de la mentira de Muntz atristaya al mozu Carl.
Poco dempués, Carl conoz a una neña enérxica y daqué escéntrica llamada Ellie, que coincidentemente tamién ye una fanática de Muntz. Esta confiésa-y el so deséu de treslladar el so club (allugáu nuna casa abandonada nel barriu) a un cantil con vista a Tabayones del Paraísu, a onde allegó Muntz. Carl promételu ayudar a concretar el so plan. Conforme les escenes avancen, ver a unos adultos Carl y Ellie contrayendo matrimoniu y viviendo onde enantes yera'l club d'ella, anque esta vegada restauráu por completu. Él trabaya como vendedor de globos, ente que ella consigue un emplegu nun zoolóxicu de la ciudá. De primeres, quieren tener hijo pero, dempués de que pierden un neñu, afayen que nun pueden tener más y empiecen a pensar más en viaxar. Magar dambos intenten aforrar pa poder allegar dalgún día a Tabayones, siempres terminen gastando lo que lleven aforráu en dalguna otra necesidá que se-yos va presentando. Más tarde, Ellie carez de secute y fina ensin que la pareya llogre llevar a cabu'l viaxe naguáu, daqué de lo que se llamenta fondamente Carl.
Preséntase agora a un Carl avieyáu, vilbu, solitariu y gurniador habitando la mesma casa, anque esta tópase arrodiada agora por una redolada urbanista de rascacielos y edificios prominentes. Unos contratistes que trabayen nuna zona cerca de la casa de Carl solicitáron-y mercar la so casa pa ocupar el terrén nuna nueva construcción, sicasí'l vieyu negar a vende-yos la so propiedá. Nuna ocasión, el vieyu manca a unu de los trabayadores por cuenta de que baltó por accidente'l buzón de corréu del so llar, lo cual causa que se-y unvie una orde xudicial onde se-y obliga a desallugar la so casa pa treslladase a una residencia nueva. Al nun haber otra alternativa, Carl ingenia encher decenes de miles de globos d'heliu un día antes de ser desallugáu, p'arreyar la casa a estos y poder llevá-yla consigo nos altores. Cuando esto asocede, y efeutivamente la casa llevantar del so sitiu, decatar de que tamién se traxo con él a Russell, un neñu que pertenez al grupu escultista denomináu «Esploradores desacobardaos», que poco antes aportunara a Carl por que lu ayudar a consiguir la medaya de «Ayuda a los mayores», la única que-y falta p'avanzar de grau escultista.
Con Russell como'l so únicu compañeru na travesía, Carl empobina la direición na que vuelen a bordu de la casa, similar a la planeación d'un avión. En pasando delles torgues rellacionaes cola fayadiza ascensión de la casa, incluyendo una nube llétrica, casi cayen por un ribayu al llegar a tierra firme, nuna zona apinada de cantiles y formaciones predreses. Llogren sobrevivir y Carl decide llevar la casa, entá flotante por dellos globos inflaos, arrecostines pa lo cual ensóbiase'l mangón de la mesma a la so cintura. El vieyu reconoz los Tabayones del Paraísu de lloñe, polo qu'espera llegar hasta ende primero que tolos globos desénchanse o españen, y la casa nun pueda treslladase más. Nel so percorríu, atopar con una ave alta y de plumes coloridas, a la cual Russell llapada Kevin (anque depués afayar que l'ave ye fema yá que tien de curiar de les sos críes), y con un perru que ye capaz de falar al traviés d'un collar electrónicu especial que lleva sobre'l pescuezu. Esti postreru diz llamase Dug. Magar Carl amuésase reticente a que dambos animales xúnanse-yos na so travesía, estos terminen acompañándolos. Antes de llegar al so destín, son interceptaos por un grupu de perros encabezáu por un dóberman llamáu Alfa. Al igual que Dug, son capaces de falar per mediu de los sos respeutivos collares. Carl enterar de que Dug tuvo comunicándose con ellos tou esi tiempu, daqué qu'Alfa y los sos acompañantes, el rottweiler Beta y el bulldog Gamma, revelen nel momentu. Los canes obligar a siguilos, sacante a Kevin que se despintó na azotea de la casa pocu antes por que nun lu vieren, p'atopase col so amu, un yá vieyu Muntz.
Una vegada que lleguen al llugar onde los perros indíquenlos, Carl reconoz al so ídolu de la infancia y saludar con allegría, non ensin antes notar que ye acompañáu de docenes de canes. Muntz ufiérta-yos atentamente encetar el so dirixible, Spirit of Adventure, que se topa aparcáu nuna cueva del sector. Mientres comen nel interior del dirixible, l'aventureru revéla-yos a Carl y a Russell que pasó enforma tiempu en Tabayones buscando a l'ave que prometió atopar, y pallo ye aidáu por tolos perros que vieron al llegar. Anque tamién dexa entever que nun-y esmolecería no absoluto'l bienestar de la criatura, con tal de recuperar la so reputación. Inocentemente, Russell infórmalu de Kevin, al topar semeyances ente esta y la criatura que busca Muntz. Carl decide fuxir del llugar xunto col neñu, pero Muntz se rehúsa a dexalos dir ensin qu'antes-y apurran al tal Kevin. Tres una persecución ente les rimaes y zones predreses del llugar, onde Carl, Russell y Kevin (que salió del so escondite) reciben l'ayuda de Dug, a la fin el villanu atrapar con ayuda de los sos perros y del dirixible, y priénde-y fueu a la casa de Carl.
Sabiendo que al llevase a Kevin yá nun lu fadiarán más, y escastando el fueu de la so casa, el vieyu considera tornar a Tabayones ensin importa-y más lo socedío, daqué que lu fadia a Russell, quien-y aportuna en tornar p'ayudar a l'ave. Nun ye sinón hasta que'l primeru llee l'álbum fotográficu de Ellie, específicamente unes páxines que nun viera onde ella-y estima pola aventura que significó ser maríos, y animándo-y a dir por nuevu aventures, Carl apuerta a rescatar a Kevin con ayuda del mozu escultista. Pa consiguir que la casa vuelva alzase nos aires, una y bones munchos de los globos españáronse debíu al fueu provocáu por Muntz, ver na necesidá de desallugar dellos muebles de la mesma. N'algamando al dirixible, Carl intercepta nel so interior a Muntz, pero esti postreru llogra prindar a Russell. Finalmente Carl maniobra'l dirixible y llogra rescatalo, lo cual poner a salvo xunto con Kevin y Dug na casa flotante. Dempués d'un fregáu ente Muntz y Carl, l'esplorador cayer del dirixible. A pesar de los sos intentos por rescatar la casa, que yá nun puede llexar y a la cual enferronóse col mangón, Carl opta por dexar la dir pa evitar que Kevin y Dug cayan del dirixible tamién.
Nes últimes escenes, ver a Carl, Dug y Russell mientres se despiden de Kevin y tornando a la ciudá a bordu del Spirit of Adventure. Carl apuerta a apurri-y la medaya faltante al nuevu. Momentos dempués, apaecen estos dos últimos, xunto con Dug, cuntando los automóviles d'un mesmu color que transiten por una de les cais de la ciudá, mientres comen un xeláu. Tamién se repara a la casa de Carl baxando ya instalándose en Cataras del Paraísu, colo cual de dalguna forma cumple'l deséu que tuviera Ellie desque ella y Carl yeren neños.
Temática
Básicamente, la hestoria contién una temática d'amistá, lo cual vese reflexáu nes rellaciones ente Carl y Russell, y Dug y Kevin. Docter comentó que Up tamién tien venceyos cola so vida personal, yá que cuando yera neñu nun solía ser bien social, amás de que siempres -y gustó trabayar solo. Nel filme, Carl ye un vieyu solitario y gurniador que se ve envueltu de secute nuna aventura, na qu'escapa del so rutinariu estilu de vida «llexando aldu al paraísu», en referencia a Tabayones del Paraísu. Conforme trescurre la película, dase cuenta de que nun ta dafechu solo, al conocer a Russell, del cual «apriende delles lleiciones de vida y [entiendi] la importancia de les rellaciones sociales». En pallabres del direutor: «El mensaxe de la cinta ye que Carl piensa que yá se perdió l'aventura verdadera na vida, al nun poder dir a esos llugares exóticos y ver esos fantásticos escenarios. Pero a la fin, decatar que tuvo la meyor aventura de toes: la rellación que tuvo cola so esposa».
Repartu principal
230px|right|thumb|alt=Black and white image of an older man with white hair and wearing glasses looking off to the right.|El personaxe principal de Up, Carl Fredricksen, ta basáu en [[Spencer Tracy. ]]
Guión
El direutor Pete Docter empezó a escribir la trama en 2004. En tal llabor, aidáron-y Thomas McCarthy y Bob Peterson, por un periodu de tres meses. La casa flotante yera una metáfora de lo difícil que foi crecer pa Docter, pos cuando yera moza sentía constantemente deseos de querer «estremase de tol mundu». Esti postreru comentó: «Peterson y yo sentámonos nuna habitación y empezamos a llanzar idees al azar [...]; un home malhumorao y gurniador d'alta edá, sintióse como daqué realmente curiosu pa mi y pa Bob; sentimos como si hubiera un montón de posibilidaes pa entretener ende». En cuanto al protagonista, escoyer tres dibuxar a un vieyu gurniador con globos sonrientes. Pa escoyer el conceutu narrativu, Docter y Peterson fixéronse la entruga: «¿Cómo define daquién lo que ye una aventura?», lo cual llevólos a pensar si una aventura consistía solamente n'andances importantes, o si realmente podía presentase en daqué más simple qu'ayudara a dar camín de la vida d'una persona. Asina foi como definieron la hestoria d'amor ente Carl y Ellie, que representa l'orixe de l'aventura de Carl, y polo tanto sirvi como exa argumental de Up.
Docter señaló que la película reflexa la so amistá con Frank Thomas, Ollie Johnston y Joe Grant, que fueron emplegaos de Disney y quien morrieron antes del estrenu de Up, polo que la película ta dedicada a ellos. El postreru dio la so aprobación al guión, según dellos conseyos, antes del so fallecimientu en 2005. Dicía-y a Docter que'l públicu siempres precisaba daqué emocional nes películes, y nesti casu eso vien representáu nel llutu que guarda Carl pola muerte de la so esposa. Grant tamién influyó na personalidá de Ellie, ente que Carl ta basáu nos actores Spencer Tracy, Walter Matthau y James Whitmore, por cuenta de que, según Docter, «hai daqué duce nestos vieyos gurniadores». Docter, xunto col productor Jonas Rivera, afirmaron que la naturaleza encantadora de Carl, a pesar de la so rudez, derivar del so encantu, una traza típica de la tercer edá.
160px|left|thumb|[[Pete Docter, direutor de la cinta, promocionando Up en San Diego, California.]]
Nel primer borrador del guión, «Carl quería axuntase cola so esposa nel cielu. Yera casi una especie d'estraña misión suicida o daqué asina. Y eso yera lóxicamente un problema. Una vegada que s'alzaba nel cielu, ¿qué asocedería dempués? Tuvimos que da-y dalgún propósitu a Carl, daqué que nun llograra entá», según comentó Docter. Poro, amestóse a la trama'l suañu del personaxe de llegar a los Tabayones del Paraísu, n'América del Sur. Escoyer por cuenta de la almiración que tenía Docter polos llugares tropicales, amás de que queríen un sitiu onde Carl tuviera atrapáu con un neñu, ensin que pudiera dexalo encargáu con dalguna autoridá, como un policía o un trabayador social. D'esta forma, surdió la idea d'incorporar a un neñu nel guión, y de esa forma Carl pudiera salir alantre nel so viaxe.
Docter creó al personaxe canín de Dug, al pensar que sería «refrescante» amosar lo qu'un perru piensa, en llugar de lo que la xente asume. El veterinariu y entrenador de perros, Ian Dunbar, ayudó al equipu de Pixar a entender meyor el comportamientu y les comunicaciones de los perros, con tal de poder diseñar con mayor realismu a los personaxes caninos qu'apaeceríen na cinta, amás de Dug. Sobre la voz d'Alfa, esta provieno d'un discutiniu onde llegaron a la cuestión de qué pasaría si daquién tiraba y rompía una grabadora, y esta reproduxera soníos agudos dende entós. Russell añedir a la hestoria dempués de Dug y Kevin, yá que la so presencia ayudó a que la trama sintiérase menos «episódica». Esta mesma función cumplieron los emplegaos de la construcción qu'apaecen nes escenes iniciales. Amás, ensin Russell, Carl solamente interactuaba físicamente colos dos animales, ensin tener diálogu con ellos, yá que Dug tampoco falaba nos tratamientos iniciales del llibretu. Per otra parte, Charles Muntz basar en Howard Hughes, Errol Flynn, Walt Disney, Roald Amundsen y Percy Fawcett.
La rellación de Carl con Russell reflexa cómo'l primeru «nun ta realmente llistu pal torbolín que resulta ser un neñu, como pocos de nós tar». Pal cineasta, Up ye un rellatu sobre'l maduror» y «un amor inconcluso», al referir a Carl tres la perda de la so esposa. Citó como influencies a la película Casablanca (1942) y a la novela A Christmas Carol, que son al empar hestories que retomen a homes que perdieron daqué, y que reponen el sentíu de la vida mientres una travesía. Docter y Rivera tamién mentaron como inspiraciones a The Muppets, les producciones de Hayao Miyazaki, Dumbo (1941) y Peter Pan (1953). Coles mesmes, vieron un ciertu «paralelismu» con The Wizard of Oz (1939), polo que trataron de faer que Up fora distinta na midida de lo posible. Un emplegáu de Pixar comparó la escena en que Carl y Russell jalan consigo la casa flotante, al traviés de la xungla, con Fitzcarraldo (1982). Docter diose entós a la xera de mirar la citada producción, amás de La misión (1986) pa tomar una mayor influencia.
Animación
200px|thumb|right|En 2004, Pete Docter y otros once especialistes de Pixar visitaron los montes de los [[tepuyes —onde s'atopa'l Salto Ángel— en Venezuela pa trabayar con mayor realismu nel diseñu de la película. ]]
De primeres, por cuenta de la naturaleza del guión, los animadores pensaben nuna isla o dalgún llugar allugáu ente les nubes como escenariu de Up. Docter escoyó Venezuela como llocalización dempués de que Ralph Eggleston, un emplegáu de Pixar, amosára-y un documental de los montes del tepuy, llugar que tamién sirviera como escenariu pa Dinosauriu (2000), una producción de Disney. Ricky Nierva, diseñador de producción de Up, comentó al respeutu: «Queríamos daqué que paeciera d'otru mundu pero qu'aun así siguiera siendo lo suficientemente creíble», a lo que Docter añedió: «De momentu supi qu'esti yera'l llugar nel cual debíamos ambientar la película [...] yera un llugar fantástico y estraño del que nunca oyera falar».
Con tal de conocer en persona'l sitiu, en 2004, Docter y otros once emplegaos de Pixar treslladáronse n'avión, barcu, jeep y helicópteru al pandu del tepui, fazaña que-yos llevó trés díes hasta que por fin llegaron al Monte Roraima. Pa esguilalo, tardaron más de siete hores. Una vegada que s'establecieron ende, pasaron tres noche dibuxando y ellaborando bocetos pa la cinta, y atopáronse con formigues, mosquitos, escorpiones, xaronques y culiebres. Depués viaxaron n'helicópteru a Kukenán, tamién conocíu como Matawi Tepui («la casa de los muertos»), pa darréu llegar al tepui Auyantepui, onde s'atopa'l Salto Ángel, consideráu'l saltu d'agua más altu del mundu con 979 m d'altor. Esti sitiu sería la base pa diseñar Tabayones del Paraísu, destín al cual desea llegar Carl cola so casa flotante. Docter cuntó que nun podíen «usar les roques y plantes qu'atopamos ende porque la realidá ye tan distante, que si la afiguráramos na película, nun la creeríen».