cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Malus domestica
Llogru de plantes
Los portainjertos pueden llograse: por espardimientu asexual, tamién llamada multiplicación o clonación, sía por multiplicación de raigaños, por multiplicación por estaques, por serpollu soterrañu o por serpollu en cepada.
Les plantes con portainjerto francu son polo xeneral más brengoses y rústiques, en cuantes que les plantes que'l so portainjerto llograr por espardimientu asexual caltienen ciertes carauterístiques favorables de la planta que-yos dio orixe, como resistencia a Eriosoma lanigerum (el pulgón lanígero d'el pumar).
Portainjerto francu
Xenerar a partir de granes llograes de plantes amontesaes o de la industria sidrero. Nesti últimu casu, tratar de granes provenientes de variedaes cultivaes que los sos frutos son industrializaos. La grana de pumar presenta dormición del embrión, y les cubiertes seminales (endosperma y testa) tamién paecen contribuyir a la dormición. Pa superar la dormición, la grana se estratifica, procedimientu que consiste en someter a la grana a condiciones de temperatura de 3 a 5 °C mientres 6 a 14 selmanes, según la variedá y la temperatura usada. Depués, semar en almácigo, en llinies, alloñaes unos 20 cm ente sigo. En almácigo, les plantes de pumar llograes de grana que van oficiar de portainjerto permanecen siquier un añu, dau la so crecedera relativamente lenta en comparanza con otres especies, como por casu les del xéneru Prunus.
Portainjerto clonal por multiplicación
Los portainjertos llograos por espardimientu asexual, multiplicación o clonación, pueden llograse por aciu multiplicación de raigaños, multiplicación por estaques, por serpollu soterrañu, o por serpollu en cepada. Éstos postreros son los más avezaos.
Déxase crecer mientres un añu. A fines del iviernu o principios de la primavera, cuando'l nuevu portainjertos algamó'l diámetru apropiáu dixébrense los serpollos con raigaños (portainjertos) y llévense a galpón pa realizar ensiertos de mesa.
Inxertu y desenvolvimientu en ringlera de viveru
Usando escayos de la variedá comercial de pumar escoyida pa oficiar de copa, efectúase l'inxertu inglés de doble llingüeta. La zona del ensiertu arréyase y anúbrese con mastic o parafina, al igual que l'estremu del escayu. Depués faise un forzáu, que consiste n'asitiar los ensiertos a 45° nun amiestu de sustratu (tierra mullida, arena, aserrín, cuchu maduru, etc.) preparáu nel galpón. Cúbrese inclusive la zona del ensiertu. Asina permanecen unos 20-25 díes, de manera que se produza la soldadura del ensiertu. Cuando les condiciones ambientales esternes son les fayadices, ensin peligru de xelaes, esi material asítiase en ringlera de viveru. Les plantes ensiertes permanecen en ringlera de viveru mientres el siguiente ciclu vexetativu, esto ye, mientres la siguiente primavera y branu. Mientres esi tiempu tienen d'esaniciase tolos biltos qu'apaezan dende'l portainjerto, dexando solamente los xeneraos pol inxertu. Nel iviernu siguiente, cuando les plantes alcuéntrase en reposu, escalzar y tresplanten a raigañu desnudu —esto ye, ensin pan de tierra— al llugar definitivu nel monte frutal.
Allugamientu
Los pumares son relativamente indiferentes a les condiciones del suelu y pueden crecer en distintes condiciones d'acidez (pH) y niveles de fertilidá. Sicasí, precisen un suelu bien drenáu, polo que los demasiáu compautos o les zones llanes tendríen d'allixerase con sable pa evitar el encharcamiento del sistema radicular. Riquen cierta proteición contra'l vientu y nun se deben llantar en zones gustantes a xelaes primaverales tardíes.
El pumar ye una especie criófila, que presenta requerimientos de fríu pa una fayadiza rotura de la dormición y entamu de la nueva estación de crecedera. Estos requerimientos de fríu son bien variables, según cultivar: dende 200 a 2200 hores de fríu, con una media xeneral de cultivar de 1200 hores de fríu.
Polinización
thumb|Abeya nes flores d'el pumar. Polo xeneral, el pumar rique de variedaes polinizadoras, yá que l'autoincompatibilidad ye frecuente. Inclusive naquelles variedaes parcialmente compatibles, suelse encamentar la polinización cruciada. Suélense emplegar como axentes polinizadores a pumares monteses. Hai numberosos trabayos xenéticos empuestos al llogru de cultivares autocompatibles.
El pumar, al igual que munchos otros árboles frutales, precisa l'ayuda d'inseutos pa la polinización. Esti procesu conozse como polinización entomófila. Esto asocede porque'l polen d'el pumar ye pesáu pa ser treslladáu pol vientu como asocede n'otres plantes (polinización anemófila). La polinización entomófila asocedi porque los inseutos posen sobre les flores pa recoyer o alimentase de la so néctar, momentu nel cual tamién recueye polen qu'anubre'l so cuerpu. Al libar la flor siguiente, l'inseutu puede depositar dellos granos de polen sobre'l pistilu llevándose a cabu la polinización.
Unu de los inseutos que cumplen de meyor manera esta función son les abeyes, cuantimás l'abeya doméstica Apis mellifera. Por esto ye común qu'en güertos comerciales utilícense truébanos, les que se rentan a un apicultor en dómina de floriamientu.
Maputu
Maputu (en portugués: Maputo) ye la capital y ciudá más grande de Mozambique, según el principal centru financieru, empresarial y comercial del país. Ta asitiada na vera occidental de la badea de Maputu, nel estremu sur del país, cerca de la frontera con Sudáfrica y Suazilandia. Hasta'l 13 de marzu de 1976 la ciudá foi llamada Lourenço Marques n'honor al esplorador portugués del mesmu nome.
Malus domestica
Collecha
Otru aspeutu importante, cuando se trata de güertos con fines comerciales, ye que munchos cultivares de pumar presenten autoesterilidad en dalgún grau, esto ye, el so polen nun puede fertilizar al óvulu, lo que torga la formación del frutu o fai qu'ésti presente menor númberu de granes, lo qu'amenorga'l so tamañu final. Esta autoesterilidad puede debese a cinco motivos:
Por esta razón ye bien común en güertos con fines comerciales l'usu de variedaes polinizantes. Éstes pueden ser otra variedá de Malus domestica o una variedá de pumar de flor. Al utilizar una variedá polinizante hai que considerar que: el polen sía compatible, l'apertura floral asoceda na mesma dómina que la variedá que se desea polinizar, y nel casu d'utilizar variedaes de pumar de flor, que les flores sían de color blancu yá que se comprobó que les abeyes tienden a visitar flores del mesmu color.
Maputu
El conceyu tien una área de 346,77 km² y una población de 1 094 315 habitantes (censu de 2007), lo que representa un aumentu del 13,2% en diez años. El so área metropolitana, qu'inclúi'l conceyu de Matola, tien una población de 1 766 823 habitantes según el censu de 2007.
Malus domestica
Pestes y enfermedaes
thumb|Pumar vieyu nel iviernu del Baztán (Navarra).
Maputu
La ciudá cunta colos servicios del Aeropuertu Internacional de Maputu, el mayor del país. La so economía xira en redol al so puertu, l'algodón, l'azucre, la cromita, el sisal, la copra y la madera son les principales esportaciones. Na ciudá tamién se manufacturan cementu, cerámica, muebles, calzáu y cauchu.
Malus domestica
Pestes y enfermedaes
Depende de la variedá, nel hemisferiu norte puede empezar a collechar delles variedaes dende xunetu hasta ochobre, y nel hemisferiu sur ye tolo contrario. thumb|Ilustración
Maputu
Historia
thumb|left|180px|Avenida central de Maputu, cuando entá se llamaba Lourenço Marques, a principios del [[sieglu XX.]] Fundada a la fin del sieglu XVIII, la ciudá recibió'l nome de Lourenço Marques pol comerciante portugués qu'esploró la badea en 1544. En 1895, la construcción d'un ferrocarril a Pretoria, en Sudáfrica, fixo aumentar la población. En 1907, la ciudá convertir na capital del África Oriental portuguesa, lo que darréu sería Mozambique.
Malus domestica
Usos
Ye un árbol bien estendíu pol so usu ornamental y polos sos frutos. La so madera duro y con llixeru rellumu ye utilizada na artesanía. Los azucres de la mazana asimilar fácilmente, lo cual ye un inconveniente pa les persones diabéticas. Nesti casu encamiéntase comer la mazana con piel, yá que ésta contién la mayor parte de la pectina (fibra dietética soluble), qu'ayuda a retrasar l'absorción d'estos azucres.
La mazana cruda actúa como un escelente dentífrico por dos razones; per un sitiu ayuda a llimpiar los dientes; por otru, la forma d'inxerila dexa la lliberación de restos alimenticios nes melles. La decocción de mazanes emplégase como calmante nidiu en casu de velea llixeru.
Maputu
Historia
La ciudá camudó'l so nome a Maputu dempués de la independencia, la decisión foi anunciada pol presidente Samora Machel nun mitin al 3 de febreru 1976. y formalizada el 13 de marzu. El nome provién del ríu Maputu, que marca'l llende sur del país y que, mientres la guerra d'Independencia de Mozambique, adquiríu resonancia al traviés del lema "Viva Moçambique xuníu do Rovuma ao Maputu" (el Rovuma ye'l ríu que forma la frontera norte con Tanzania). Cola independencia, la ciudá esperimentó una arribación masiva de población por cuenta de la guerra civil nel país (1976-1992) y la falta d'infraestructura nes zones rurales. La crecedera natural de la población tamién fadría que la ciudá tresformase se enforma nos años 1980 y 1990.
Malus domestica
Usos
La sidra exerce un efeutu discretamente diuréticu, polo que s'encamienta como tratamientu complentario del edema (naquellos casos nos que l'alcohol nun tea contraindicado). La corteza contién un glucósido amargosu, la floridzina, que llega a constituyir el 5% del pesu de la corteza, quercitina.
Maputu
Historia
Más allá d'estos dos designaciones, la ciudá y el so área tamién se conoz con otros nomes, tales como Bay Lagoon, Xilunguíne o Chilunguíne (onde se fala portugués), Mafumo, Camfumo o Campfumo (cla de M'pfumo, el reinu más importante qu'esistió nesta rexón), Delagoa y Delagoa Bay, esta designación ta más conocíu a nivel internacional a lo menos hasta los primeros años del z sieglu XX.
Malus domestica
Usos
El frutu contién un 80% d'agua, un 15% de carbohidratos y un 5% escasu de proteínes. Ye ricu en pectina, vitamines, acedu málico, acedu tartárico y ácidu gálico, según en sodiu, potasiu, magnesiu y fierro. Gran parte de les vitamines y minerales alcontrar na piel o xusto debaxo d'ésta, polo que pa llograr tolos sos principios alimenticios tienen de consumise ensin pulgar.
Taxonomía
Malus domestica describióse por Moritz Balthasar Borkhausen y espublizóse en Theoretisches-praktisches Handbuch der Forstbotanik und Forsttechnologie, 2: 1272–1276, nel añu 1803. Malus: Del Llatín mālus, -ii, el pumar, yá emplegáu por Virxiliu nes Xeórxiques (2, 70), y base de vocablos compuestos pa designar otros árboles frutales como, por casu: Malus cotonnus, "el pumar d'algodón", el pescal (Prunus persica), o Malus granata "pumar de granos", el granáu (Punica granatum).
Maputu
Xeografía
thumb|150px|Maputu vistu dende la [[Estación Espacial Internacional.]] La ciudá de Maputu ta alcontrada nel sur de Mozambique, al oeste de la badea de Maputu, nel estuariu d'Espíritu Santu onde desagüen los ríos Tembe, Umbeluzi, Matola y Infulene. Ta asitiada a una altitú media de 47 metros.
Malus domestica
Taxonomía
domestica: epítetu llatín deriváu de dǒmǔs, -ūs, "casa" y de significáu evidente, "domésticu", aludiendo al fechu que ta adomáu y cultiváu dende tiempos inmemoriales.
Nome común
Castellanu: bichas, blanquiyos, camuesa (2), camueso (2), camuesos, camusita, carozal, carueza, carveza, cermeño, de campaniya, de la rayuela, d'oru, gucheipo, gupeixo, guxeiro, maellu, maguila, maguilla, maguillo (2), maillera, maillo, mailo, maiyo, manguitu, manzairo, mazana (11), mazana brava (2), mazana marranera, manzanal (8), manzanal montisco, manzanar, mazanes, mazanes de Juan Santa, mazanes de la Reina, manzaneira, manzanera (4), pumar (42), pumar bravu (2), pumar bravíu, pumar d'inxertu, pumar sanxuaneru (2), pumar montés, pumares, manzanu, maquillo, maseira, masiera, mazairo, mazana (4), mazanu, maílla, maíllo (2), esmornia, moralla, peral Luiso, peral Ruiso, perero (2), pero (3), pero nano (2), peronano, peros, peros blancos, peros sanxuaneros, perotaino, perotanu, peru, perón, pomal, pomar, pomera, pumar, reineta, sanjuanegos, santiagués, simontes, tempranilla, verde doncella. Ente paréntesis, la frecuencia del vocablu n'España.
Maputu
Climatoloxía
Maputu tien un clima tropical secu. El periodu más calorosu del añu entiende de payares a abril y el más fríu de mayu a ochobre. La dómina con más precipitaciones dar nos meses de branu, ente payares y marzu.
La mugor relativo media ye del 78,5%, con pocos cambeos mientres l'añu. Los meses de mayor mugor son febreru y marzu, con 81 y 80,5% respeutivamente, y los meses col mugor más baxo son xunu y xunetu, con 75 y 76% respeutivamente.
Economía
thumb|180px|[[Puertu de Maputu.]] Asitiada na mariña del Océanu Índicu, el so economía encontar nel so modernu puertu. La ciudá esporta sobremanera carbón, algodón, azucre, cromu, sisal, copra y maderes nobles. Maputu ye tamién un importante centru industrial, destacando la industria del cementu, cerámica, mueble, calzáu y cauchu. Esiste tamién una gran planta de fundición d'aluminiu.
La ciudá cunta con una importante infraestructura comercial, polo cual constitúi un centru neurálxicu aereu, terrestre y marítimu, tantu a escala nacional como internacional. Cuenta con un puertu d'agües fondes y un Aeropuertu Internacional.
Demografía
D'alcuerdu a los datos del censu de 2007, la ciudá tenía una población de 1 094 315 habitantes, una crecedera de 13,2% en rellación al censu anterior realizáu en 1997, onde se contabilizaron 966 837 habitantes. Esta crecedera poblacional equival a 1,2% al añu, la metá de la media nacional de 2,4%. Según el INE (Institutu Nacional d'Estadística), esti crecimento poblacional baxu en Maputu ye la resultancia de la migración escontra la provincia de Maputu, principalmente pa les zones d'espansión habitacional nos distritos de Boane, Marracuene y la ciudá de Matola. El INE tamién informó qu'ente 2006 y 2007, la ciudá de Maputu recibió 26 038 persones procedentes d'otres provincies, per otru llau 39 614 migraron escontra la provincia de Maputu. A entamos de 2013 la población envalorada del conceyu yera de 1 209 993 habitantes.
En rellación a la tasa d'analfabetismu, la ciudá de Maputu rexistró un amenorgamientu, de 15% en 1997 a 9,8% en 2007. Sicasí, sigue habiendo una disparidad ente los sexos: el 4,4% de los homes declararon que nun sabíen lleer nin escribir, frente'l 14,8% de muyeres.
Tamién hubo meyores nes condiciones de vida, en 1997 el 38% de los llares teníen lletricidá, en 2007 esta cifra aumentó a 63%. Con respectu a l'agua corriente, la crecedera foi del 49% en 1997 al 55% en 2007.
Descripción
La ciudá ye sede de la Universidá Eduardo Mondlane, fundada en 1962 y que foi la primer universidá del país; amás cunta con un campus de la Universidá Pedagóxica, que tamién tien sedes n'otres ciudaes del país.
thumb|180px|Estación ferroviaria. Maputu ye una ciudá planiada, con mazanes de cases rectangulares y amplies aveníes, conteniendo traces d'arquiteutura portuguesa de los años 1970. Un gran númberu de portugueses de la metrópolis abandonaron la ciudá a la fin de la Guerra d'Independencia de Mozambique en 1975, lo que provocó una falta de mano d'obra cualificada y capital.
La posterior Guerra Civil y la mala alministración contribuyeron a que quedara nun estáu desdexáu tres la declaración de paz. Sicasí, la ciudá nunca foi estropiada mientres dambes guerres yá que foi considerada neutral. La recuperación foi bien lenta por cuenta de la falta d'inversiones. En munches ocasiones prefirióse construyir nuevos edificios pa la nueva clase media en llugar de recuperar les edificaciones antigües, y munchos de los servicios de la ciudá siguen siendo precarios.
La sablera de Maputu deterioróse debíu al arramáu de refugayes na badea, polo qu'ésta nun ye usada pa fines recreativos. Sicasí, nun se tomen midíes pa la so recuperación.
Cultura
Maputu ye un crisol de cultures con una fuerte inflúi sudafricana. Les cultures dominantes son la portuguesa y la bantú, pero esisten influencies de la cultura árabe, Cultura de la India india o Cultura de China china. La cocina ye bien ellaborada, con un heriedu importante de la cocina musulmana y portuguesa, y na que'l mariscu ye bien abondosu.
La Associação Nucleu d'Arte ye un importante centru cultural y d'alcuentru d'artistes en Maputu, siendo'l coleutivu d'artistes más antiguu de Mozambique. El Nucleu atopar nel centru de la ciudá y mientres décades xugó un importante rol na vida cultural del área metropolitana. Más d'un centenar de pintores, escultores y ceramistes son miembros del Nucleu, que realiza exhibiciones periódiques regulares ya intercambios con artistes estranxeros. El Nucleu fíxose famosu polos sos proyeutu de tresformamientu d'armes en ferramientes y oxetos artísticos. Amás xugó un papel importante na reconciliación dempués de la Guerra Civil sufierta pel país. En tol mundu, como nel Muséu Británicu en 2006, pudiéronse ver esti tipu d'oxetos d'arte, como la Siella del rei africanu y el Árbol de la vida.
Maputu ye sede del Festival de Cine documental Dockanema, y realícense exhibiciones de festivales internacionales de documentales de tol mundu.
Educación
Al igual que nel restu del país, el gobiernu central, representáu pola Direición Provincial d'Educación de Maputu, ye responsable de la xestión del sector de la educación. Nel contestu de desenvolvimientu de capacidaes de les autoridaes llocales, el gobiernu llocal preparar p'asumir la responsabilidá de la xestión de la enseñanza (sacante a nivel cimeru).
A ciudá ye sede de la Universidá Eduardo Mondlane, fundada en 1962, siendo la primer universidá de Mozambique. La universidá tamién tien sedes n'otres ciudaes del país.
210px|thumb|right|Universidade Eduardo Mondlane.
Tresporte
La ciudá alluga'l segundu puertu de la mariña oriental d'África, nel que conflúin trés llinies ferroviaries (CFM-Sul) que coneuta a los vecinos Suazilandia, Sudáfrica y Zimbabue. Esti sistema ferro-portuariu ye alministráu pola empresa pública Portos y Caminhos de Ferro de Moçambique (CFM), con sede en Maputu.
La rede de carreteres dexa coneutar a Maputu con Suazilandia, Sudáfrica y el restu de Mozambique.
En términos de conexones aérees ye sirvíu pol aeropuertu internacional de Maputu, el más grande del país.
Tresporte urbanu
El sistema de tresporte públicu en Maputu ye abondo deficiente. La empresa pública TPM (Tresportes Públicos de Maputu), ye una empresa qu'esplota'l tresporte urbanu na rexón metropolitana de Maputu, sicasí, por cuenta de la llindada flota de vehículos y el mala traza de los caminos d'accesu, munchos barrios dexaron de ser atendíos. P'atender la demanda de tresporte esisten semicoletivos particulares (furgonetes, conocíes como chapa 100), estos vehículos, munchos de los cualos tán en males condiciones de caltenimientu, nun cumplen col déficit nel tresporte públicu, circulen sobrecargados, principalmente nes hores pico, nun tienen horarios y munches vegaes nun cumplen col itinerariu previstu.
El términu llocal pa referise al autobús urbanu ye machimbombo / maximbombo
Salú
Les cames disponibles nel sistema de salú de Maputu equival a 19,9 pa cada 10 000 habitantes, más del doble del permediu nacional de 9,7 (datos de 2005). En xunetu de 2012 el gobiernu anunció la intención de tresferir la rede básica de salú (centros y puestos de salú) a la xestión municipal.
SIDA
A pesar de los esfuercios del Ministeriu de Salú de Mozambique, la situación del SIDA nel país ye desaxeradamente seria, principalmente nel sur onde s'alcuentra la ciudá de Maputu. Les evaluaciones (Rondes de Vixilancia Epidemiolóxica) fixéronse dacuando col fin d'evaluar la prevalencia de VIH na población adulta. La siguiente tabla amuesa la evolución del VIH en muyeres embarazaes de 15 a 49 años:
Deportes
Tantu la Federación Mozambicana de Fútbol, l'órganu gubernamental responsable del fútbol nel país en toles sos categoríes, como la Lliga mozambicana de Fútbol, organizadora de les competiciones nacionales de fútbol profesional, básase en Maputu. Los principales representantes de la ciudá nel campeonatu de fútbol de primer división (Moçambola) son el Ferroviário de Maputu, Desportivo de Maputu, Costa do Sol y el Maxaquene, asitiaos 1º, 2º, 3º y 5º, respeutivamente, nel campeonatu de 2009.
El principal estadiu del país ye l'estadiu Zimpeto, un estadiu multiusos construyíu nel barriu de Zimpeto, nes contornes de Maputu, apurríu al Gobiernu'l 18 de febreru de 2011, ya inauguráu el 23 d'abril del mesmu añu. L'estadiu tien una capacidá de 42 000 espectadores y foi l'escenariu principal de los Xuegos Panafricanos de 2011 que se celebraron na ciudá.
Antes de la construcción del estadiu en Zimpeto, l'estadiu principal de la ciudá yera l'estadiu Machava, con capacidá pa 60 000 persones, sede del Ferroviário de Maputu, anque nun ta alcontráu nel conceyu de Maputu, si non que na vecina ciudá de Matola.
Harpagophytum procumbens
Harpagophytum procumbens ye una especie de planta yerbácea de la familia de les pedaliacees natural del sur d'África. Vulgarmente conózse-y como harpagófito (planta con gaxartes en griegu) o "garra del diañu" por cuenta de la morfoloxía de los sos frutos, unes cápsules maderices recubiertes d'escayos ganchudos y aceraes. thumb|Frutos. thumb|Harpagophytum procumbens - [[MHNT]] thumb|Ilustración del so frutu.
Distribución
La planta crez principalmente en sustratu arenosu. Los dos subespecies reconocíes pa la planta tienen árees de distribución que nun s'asolapen y alternen colos trés subespecies de Harpagophytum zeyheri. Asina Harpagophytum procumbens sbsp procumbens ocupa amblias rexones de Botsuana, Namibia y la provincia de Northern Cape de Sudáfrica. Pela so parte Harpagophytum procumbens sbsp transvaalensis ta presente na provincia sudafricana de Limpopo y la zona axacente a la frontera ente Botsuana y Zimbabue.
Descripción
Ye una planta xerófita. El so balto ye de porte postráu y ta formáu por dellos tarmos d'hasta 1'5 metros de llargor y un rizoma bien estensu con tubérculos d'un máximu de 20 centímetros de llargor nos sos raíz secundaries. Les fueyes son opuestes, peciolaes y tri a penta lobulaes con hasta 65 milímetros de llargor y 40 d'anchor. El so color ye verde buxu pola presencia de glándules de mucílagu, el viesu ye pubescente.
Les flores tienen morfoloxía infundibuliforme (forma d'embudu) con hasta 7 centímetros de llargor y colores variables del colloráu al púrpura na so zona distal y amarellentada na so base. El so frutu ye una cápsula bilocular dehiscente ovada y plana. Carauterísticamente esta cápsula alcuéntrase armada con dos escayos centrales d'hasta 7 centímetros de llargor y dos fileres d'ente 12 y 16 escayos llaterales curvaes perpendicularmente a la exa principal.
Composición química
thumb|Harpagósido. Los metabolitos secundarios meyor conocíos en Harpagophytum procumbens son derivaos terpénicos iridoides, carauterísticos del orde Lamiales, que pueden tener diverses funciones como principios activos en Farmacoloxía. Destaca'l Procúmbido un epímero del Antirinósido, el 8-O-cinamoilo o Harpagósido, el 8-O-(4-hidroxicinamoilo) y el Procumbósido, toos ellos presentes en raigañu.
Propiedaes y actividá farmacolóxica
El raigañu secundaria de Harpagophytum procumbens seca, en polvu o en fervinchu ye utilizada en medicina tradicional pal tratamientu de dolores articulares y tendinitis, problemes dixestivos tales como flatulencia, distensión abdominal o perda de mambís. Según l'Axencia Europea de Melecines nun esisten estudios médicos que respuendan por tales propiedaes, basándose éstes namái nel so usu enllargáu a lo llargo del tiempu.
Diversos estudios realizaos con estractu de raigañu n'animales indiquen que tien cierta capacidá analxésica periférica y antiinflamatoria. Esta actividá ye bien dependiente de la vía d'alministración, siendo efeutiva la vía intraperitoneal anque non la oral (siquier al respective de l'actividá antiinflamatoria). Tamién amuesa completa independencia al respective de cualesquier de los principios activos conocíos na planta polo que s'ignora qué compuestu causa los efeutos reparaos. L'actividá nel sistema cardiovascular, un amenorgamientu de la presión arterial y la frecuencia cardiaca, paecen ser promovíos pol Harpagósido y por otres sustances non identificaes.
Los preparaos d'esti vexetal pueden provocar diversos desordes por hipersensibilidad a los sos principios activos causando foria, vultures, estomagada, dolor abdominal, dolor de cabeza, maréos y reacciones cutanees. Nun s'encamienta'l so ingestión per parte d'embarazaes, lactantes nin por pacientes con úlcera gástrica o duodenal o problemes cardiovasculares.
Taxonomía
Harpagophytum procumbens describióse por (Burch.) DC. ex Meisn. y espublizóse en Pl. Vasc. Xen. 206 1840.
Lemmus sibiricus
El ye una especie de royedor miomorfu de la familia Cricetidae.
Distribución
Alcuéntrase en Canadá, Rusia y Estaos Xuníos.
Comportamientu
Nun enviernen mientres l'iviernu, porque vive en llurigues. Ye víctima de dellos animales, incluyíu'l uxu nival (Bubo scandiacus) y el foín polar (Alopex lagopus).
NGC 287
NGC 287 ye una galaxa espiral de la constelación de Piscis.
Afayóse'l 22 de payares de 1827 pol astrónomu John Herschel.
Tequixquiac
Tequixquiac ye un municipiu al norte del Estáu de Méxicu, en Méxicu. Llenda colos conceyos mexicanos d'Apaxco, Huehuetoca, Zumpango, Hueypoxtla y con Atotonilco de Tula nel estáu d'Hidalgo. El so área ye de 80.34 km², y la población de 31.080 habitantes. La capital municipal ye Santiago Tequixquiac, la segunda población ye Tlapanaloya, cunta cola Colonia Wenseslao Labra (dientro del municipiu de Zumpango), la ranchería de La Heredad y la facienda de Montero.
Etimoloxía del topónimu
Tequixquiac identifícase col nome en náhuatl de Tequixquiāc (cfr. náhuatl actual Tequixquitl (salitre o tequiesquite (bicarbonatu de sodiu con sal), ātl (agua), y el sufixu de llugar -c). El so actual nome provién del náhuatl que significa "llugar d'agues salitroses".
Collonges-au-Mont-d'Or
Collonges-au-Mont-d'Or ye una comuña francesa de la Metrópolis de Lyon, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Carolina Scotto
Silvia Carolina Scotto ye una profesora de historia, doctora en filosofía y política arxentina. En 2007 convertir na primer muyer n'asumir como rectora de la Universidá Nacional de Córdoba (Arxentina) en más de 400 años d'historia de la institución. En 2013 foi escoyida diputáu nacional pol Frente pa la Victoria na Provincia de Córdoba. El 6 d'agostu de 2014 arrenunció al so cargu por razones puramente personales”.
Comienzo
Carolina Scotto nació en Córdoba el 18 de marzu de 1958. Fía de Eliseo Scotto y Mafalda, creció xunto a los sos dos hermanos Gustavo y Valentina. Cursó estudios primarios nel Colexu Sarmiento, allugáu nel Barriu Cofico, y los secundarios na escuela Alejandro Carbó. El so padre, campeón mundial d'aeromodelismu, foi una influencia na so vida y quien fomentó'l so deséu permanente d'aprender. Scotto declárase atea ya independiente d'identificaciones ideolóxiques.
Trayeutoria académica
Carolina Scotto graduóse como profesora d'historia nel añu 1982 y llicenciada en filosofía en 1984, llogrando'l doctoráu nesta mesma área nel añu 1984, presentando la tesis doctoral Interpretación y Intencionalidad: Teoríes de l'atribución intencional. Toos estos títulos llograr na Universidá Nacional de Córdoba.
Como profesora universitaria, Scotto empezó a trabayar yá nel añu 1985 como xefe de trabayos práuticos n'Historia y, al añu siguiente, realizó'l mesmu llabor en Filosofía. En 1989 pasó a ser profesora axunta y algamó la titularidá diez años dempués, en 1999, nes cátedres de Filosofía Contemporánea y de Filosofía del Llinguaxe. Nel mesmu añu foi escoyida decana de la Facultá de Filosofía y Humanidaes de la Universidá Nacional de Córdoba. Presentó amás dellos trabayos académicos, publicó capítulos de llibros y fixo presentaciones en congresos y xuntes científiques. Al pie de una prolífica obra, dirixó innumberables tesines de grau y tesis doctorales.
Carolina Scotto desempeñóse como docente de Filosofía Contemporánea y de Filosofía del Llinguaxe na Escuela de Filosofía que forma parte de la Facultá de Filosofía y Humanidaes de la Universidá Nacional de Córdoba. Amás, foi decana de dicha facultá.
Colombier-Saugnieu
Colombier-Saugnieu ye una comuña francesa del departamentu de Ródanu, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Carolina Scotto
Trayeutoria académica
Ye investigadora del Conseyu Nacional d'Investigaciones Científiques y Téuniques (CONICET). Les sos investigaciones centráronse na filosofía de Ludwig Wittgenstein, la semántica de los conceutos mentales y l'atribución intencional a humanos y a animales non humanos, ente otres temes.
Colombier-Saugnieu
Tien una población de y una superficie de  km².
Carolina Scotto
Rectora de la Universidá Nacional de Córdoba
Scotto asumió como rectora de la Universidá Nacional de Córdoba nel añu 2007.
La Busdonga
Nació en La Fuente la Plata (Uviéu), en 1896 y morrió en Xixón, n'onde residía dende 1934, el 27 de xineru de 1960. L'alcuñu de La Busdonga vino-y del destín que tuviera so padre como ferroviariu nel pueblu llionés de Busdongo. Tamién vivió en Mieres, onde so padre y so madre teníen un chigre que, como tantes veces na tonada, sirvió d'escenariu y escuela pa los grandes campeones de l'asturianada.
Nos años venti el compositor y pianista Baldomero Fernández trabayó con ella y con Ángel González, El Maragatu, y d'esa collaboración salieron delles de les tonaes qu'algamaron mayor sonadía dientro'l xeneru.
Carolina Scotto
Rectora de la Universidá Nacional de Córdoba
El 7 d'abril de 2010 Scotto foi estremada col Diploma de Caballeru de la Orde de les Palmes Académiques pol Gobiernu de Francia. Esti títulu foi-y apurríu pol embaxador de Francia n'Arxentina, Pierre Asvazadourian, quien fixo fincapié na trayeutoria docente y d'investigación de la primer muyer rectora de la Universidá Nacional de Córdoba.
Nel so cargu de rectora de la Universidá Nacional de Córdoba, Scotto contribuyó al esfuerciu democratizador de la institución, con una actitú d'apertura escontra la comunidá. Creó'l Programa de Derechos Humanos ya impulsó otres iniciatives que dexaron arreyar a la Universidá cola marcha de los xuicios a los represores y xenocides, nel sentíu de recordar la traxedia que supunxo la dictadura cívicu-militar pa los cordobeses y de la construyir una cultura escontra'l futuru.
La Busdonga
Delles de les canciones coles qu'algamó mayores ésitos fueron: “Pasé'l puertu Payares”, “Canteros de Covadonga”, “Carrosmateros”, “Los mineros del Fondón”, “Hai una linia trazada”, ...
Carolina Scotto
Rectora de la Universidá Nacional de Córdoba
Tamién nel marcu de la reivindicación de derechos humanos esenciales, Scotto foi homenaxada, el 10 d'abril de 2013 pola Organización Migrantes Andinos de Córdoba, nuna ceremonia na que se valoró l'apertura, la inclusión y la reconocencia de derechos que mientres la so xestión caracterizaron a la Universidá Nacional de Córdoba. Destacóse'l desenvolvimientu d'aiciones que favorecen la inclusión de les comunidaes d'inmigrantes andinos —principalmente peruanos y bolivianos, que son mayoría ente los inmigrantes que recibe la provincia cordobesa— y la reconocencia de los derechos ensin distinción de procedencia nin de cultura.
El 7 de mayu de 2013, Scotto inauguró na Facultá de Filosofía y Humanidaes de la Universidá Nacional de Córdoba la Plaza de la Memoria, la Verdá y la Xusticia, pa recordar y homenaxar a los docentes, emplegaos y estudiantes de la UNC que fueron víctimes de la represión sistemática mientres el Procesu de Reorganización Nacional (1976/1983). Nel llugar instalóse una placa qu'exhibe la nómina de 238 estudiantes, docentes y non docentes que fueron asesinaos y sumíos pol réxime. «Debíamos una refecha investigación de los universitarios y universitaries, por que los sos nomes quedaren grabaos na nuesa alcordanza, como un homenaxe cotidianu nun espaciu públicu de la universidá pública», sintetizó Carolina Scotto n'ocasión del actu d'inauguración del espaciu. Participaron del actu integrantes de la Comisión Nacional sobre la Desapaición de Persones (CONADEP) y miembros de la comunidá universitaria de Córdoba.
La Busdonga
Nel añu 1955, con 60 años, intervién como artista invitada nel concursu de Canción Asturiana del salón Babel, acompañada a la gaita pol so hermanu Aurelio (tamién llamáu El Busdongu), y un añu más tarde graba dos cantares con Laudelino Alonso pa la discográfica Columbia.
Carolina Scotto
Rectora de la Universidá Nacional de Córdoba
No que significó la so despidida del cargu de rectora de la Universidá Nacional de Córdoba, el 24 d'abril de 2013, Scotto recibió l'homenaxe de l'agrupación Fíos pola Identidá y la Xusticia contra l'Olvidu y el Silenciu (FÍOS) pol so compromisu cola Memoria, la Verdá y la Xusticia, una vegada qu'esta agrupación considera que dichos exes tuvieron siempres presentes na política universitaria mientres la so xestión. N'ocasión d'esta emotiva ceremonia, la titular de FÍOS en Córdoba, Silvia Di Toffino, afirmó que Scotto «non solamente ye una muyer que foi capaz d'imponese en 400 años de la Universidá como exemplu de llucha, sinón porque llevantó les banderes de Memoria, Verdá y Xusticia» y que tamién tresformó, al traviés de les sos polítiques y la so xestión, la Universidá. Carolina Scotto foi nomada miembru honoríficu de FÍOS y foi-y apurríu un pañuelu blancu similar al qu'introducieron les Madres de Plaza de Mayu como símbolu de resistencia y que simboliza la llucha de l'agrupación FÍOS.
Carrera política
Sobre'l zarru del plazu pa la inscripción de candidatos pa les eleiciones Primaries Abiertes Simultánees y Obligatories (PASU) de 2013, el Frente pa la Victoria presentó la so llista de candidatos a diputáu nacional por Córdoba, encabezada por Carolina Scotto. D'esta miente, Scotto dio entamu a la so carrera política, yá que nun se postulara a cargos electivos fuera del ámbitu académicu.
El 14 de xunetu de 2013, Carolina Scotto foi escoyida primer candidata a diputáu nacional. Con esta nominación, tuvo d'encabezar la llista del Frente pa la Victoria na Provincia de Córdoba pa les Primaries Abiertes Simultánees y Obligatories (PASU) del mes d'agostu y pa les Eleiciones xenerales del mes de 27 d'ochobre de 2013. Otru académicu, Martín Gill, quien fuera rector de la Universidá Nacional de Villa María y al momentu del zarru de llistes exercía como secretariu de Polítiques Universitaries de la Nación, foi escoyíu pa secundar a Scotto nes eleiciones parllamentaries d'esi añu.
Foi candidata a diputada pol FPV nes Eleiciones llexislatives d'Arxentina de 2013, llogrando un tercer llugar col 15,25% de los votos. Desempeñóse como Diputada Nacional pola Provincia de Córdoba dende'l 10 d'avientu de 2013 hasta la so dimisión el 6 d'agostu de 2014.
Derechos Humanos
Carolina Scotto tuvo comprometida cola causa de los Derechos Humanos n'Arxentina, cuantimás cola realización de los xuicios por delitos de lesa humanidá, nos que se tuvo xulgando y condergando a los represores y xenocides arreyaos nesi tipu de delitu mientres el Procesu de Reorganización Nacional, la dictadura cívicu-militar que gobernó de facto a l'Arxentina ente los años 1976 y 1983. Scotto calificó l'entamu de los procesos contra los xenocides como «bien esperáu por tola ciudadanía de Córdoba» y declaró al respeutu que «haber llegáu al empiezu del procesu xenera mires en cuanto al zarru d'una etapa violenta d'un terrorismu d'Estáu que dexó un tarrecible trauma na sociedá».
Yoshiaki Arai
Yoshiaki Arai (新井 栄聡, ) ye un futbolista xaponés.
Mónica Franco
Mónica Franco ye una actriz, modelu, cantante y compositora colombiana que se destacó gracies a les telenoveles y series nes qu'apaeció. Ye hermana de la tamién actriz y presentadora Diana Franco.
Biblioteca Pública Municipal Bárganos Candamo
La Biblioteca Pública Municipal Bárganos Candamo ye la biblioteca cabecera de la Rede Municipal de Biblioteques d'Avilés, de la que formen tamién parte les biblioteques de La Lluz, Los Canapés, La Carriona y el Centru de Llectura de Valliniello.
Historia
Ente los años 1919 y 1921, la Residencia d'Estudiantes de Madrid, dependiente de la Institución Llibre d'Enseñanza, desenvolvió una campaña pa impulsar les biblioteques populares coles mires d'estender la educación p'adultos. Al amparu d'esa campaña, nació n'Asturies un importante movimientu bibliotecariu, impulsáu por una puxante burguesía reformista, que'l so oxetivu yera tresmitir les bondaes de la cultura a toles clases sociales. N'Avilés esti movimientu materializar en 1919, cuando, por iniciativa del diputáu del Partíu Reformista José Manuel Pedregal, constituyóse una comisión organizadora coles mires de crear una biblioteca popular. Tanto esta comisión, como'l primer Patronatu encargáu de xestionala, taben integraos por pernomaos avilesinos (Wenceslao Carreño, David Arias, Manuel G. Wes, ente otros), presidíos por Fortunato Sánchez Calvo. El Conceyu collaboró nel proyeutu apurriendo una aula del edificiu de les Escueles Nacionales de San Francisco, y comprometiéndose a apurrir una subvención añal.
Asina nació la Biblioteca Popular Circulante, qu'empezó a funcionar en 1920, y mientres los trés primeros meses de vida tuvo yá 3.594 llectores, y una media mensual de 291 préstamos. Dende esi momentu y hasta 1936 exerció como direutor Luis Menéndez “Lúmen”, desenvolviendo una intensísima llabor d'organización de la coleición, cola publicación de dellos catálogos xenerales y apéndices,  y d'espardimientu cultural. Prueba d'ello ye qu'en 1926 el so fondu amontárase hasta los 6000 volumes y, mientres el periodu citáu, rexistrara la presencia de conferenciantes tan relevantes como Miguel de Unamuno, Gerardo Diego o Valle Inclán.
En 1935 concluyóse'l nuevu edificiu de la Biblioteca, na cai Ruiz de Alda, que la so construcción foi posible gracies a una suscripción popular. Pero una vegada rematada la Guerra Civil, les dependencies fueron ocupaes por Falanxe Española, y el so fondu treslladáu al Institutu d'Enseñanza Media Carreño Miranda. Ellí sufrió un expurgo d'unos 3000 volumes, de los aproximao 10 000 que tenía naquel momentu. left|thumb|Casa Municipal de Cultura d'Avilés En 1939 creóse'l Centru Coordinador de Biblioteques d'Asturies, y la biblioteca avilesina pasó a formar parte del mesmu. Los años de posguerra fueron de bien escasa actividá, la desorganización del fondu y lo desaparente de les instalaciones faía bien difícil desenvolver el llabor bibliotecariu, y tolos esfuercios centrar en consiguir la vuelta al so propiu edificiu. Esti fechu producir en 1949, tomando, entós, el nome del escritor avilesín, Bárganos Candamo, que caltién anguaño. En 1965 foi inaugurada la Sala infantil de llectura, la primera que se construyó nuna biblioteca asturiana.
Dende 1989, la biblioteca asitiar nun edificiu multifuncional, la Casa Municipal de Cultura, allugada na Plaza Álvarez Acebal, siendo'l so antepar principal una zona de camín ente'l Parque La Ferrera y el centru de la ciudá.
Coleición
left|thumb|Bilbioteca Bárganos Candamo. Serviciu de préstamu d'adultos La coleición de la Biblioteca ta formada por más de 100 000 documentos, en distintos soportes. La gran mayoría son monografíes, pero tamién puede aportase a publicaciones periódiques, grabaciones sonores, DVD y documentos electrónicos.
La mayor parte del fondu ye de llibre accesu. Ésti ta compuestu polos documentos más actuales y atópase entamáu en distintes seiciones, pa satisfaer les necesidaes d'información y ociu d'un públicu infantil y adultu. Los exemplares que, por distintos motivos, gocien d'especial proteición y caltenimientu, constitúin la coleición de depósitu, menos numberosa que l'anterior. Nel Catálogu Coleutivu del Patrimoniu Bibliográficu Español tán catalogaos más de 1500 exemplares pertenecientes a la coleición de la Biblioteca Bárganos Candamo.
Servicios
La biblioteca ufierta distintos servicios infantiles y p'adultos.
Servicios d'adultos
thumb|Biblioteca Bance Candamo. Sala de consulta d'adultos Empobinaos a persones mayores de 14 años.
Sala infantil
thumb|Biblioteca Bance Candamo. Sala infantil Allugada na primer planta, la Sala infantil ye un espaciu afechu a neños y mozos menores de 14 años, que los sos fondos escuerren satisfaer les necesidaes específiques d'información y ociu d'esti coleutivu. Amás de los Servicios de préstamu, esclusivu pa socios, y consulta, desenvuélvense actividaes paraleles empuestes al fomentu de la llectura.
Temporada 1954 de Fórmula 1
La Temporada 1954 de Fórmula 1 foi la 5ª del Campeonatu Mundial de Pilotos de la FIA. Apostar ente'l 17 de xineru y el 24 d'ochobre. El campeonatu consistió en 9 carreres, 8 de Fórmula 1 más Indianapolis 500, apostada so les regles de l'AAA. Juan Manuel Fangio llogró'l so segundu campeonatu.
Previa de la temporada
En apostándose les dos temporaes anteriores so les regles de la Fórmula 2, la FIA decide modificar y restablecer les regles de la Fórmula 1, adoptando un motor más pequeñu de 2,5 llitros ensin sobrealimentación.
La mayor novedá ye la vuelta a la competición de Mercedes-Benz. Mercedes fuera unu de los fabricantes de más ésitu mientres el periodu d'enteguerres y creóse una gran espectación entorno al so regresu. Pa la so vuelta, Mercedes fichó a bicampeón Juan Manuel Fangio, anque por cuenta de que Mercedes nun debutaría hasta la cuarta carrera, Fangio empezó la temporada en Maserati.
Per otru llau, el vixente campeón, Alberto Ascari, dexó Ferrari por una nuevu escudería, Lancia; el cambéu demostraríase aciagu cuando los problemes del so nuevu equipu torgar debutar hasta bien avanzada la temporada dexándo-y ensin posibilidá dalguna de defender el títulu.
Escuderíes y pilotos
La siguiente tabla amuesa los equipos y pilotos que participaron nel mundial 1954 de Fórmula 1. Dellos pilotos compitieron inscribiéndose ellos mesmos, en llugar de representar a un equipu.
Resume de la temporada
El Campeonatu empezó n'Arxentina na que foi la primer victoria de Fangio nel so país natal. Tres el paréntesis d'Indianapolis, Fangio consiguió una nueva victoria en Bélxica, tres la cual abandonó Maserati pa recalar en Mercedes, que taba preparar pa debutar en Francia.
Nel so primer Gran Premiu, el nuevu W196 apoderó con autoridá la carrera y Mercedes consiguió un doblete cola victoria de Fangio y el segundu puestu de Kling. Sicasí, nel siguiente Gran Premiu, nel revirado circuitu de Silverstone, el radical diseñu aerodinámicu del coche facer bien malo de remanar, y facilitó el doblete de Ferrari.
Tres la esperiencia de Gran Bretaña, Mercedes rediseñó el coche, modificando'l so xasis por otru d'aspeutu más tradicional, que llevaría a Fangio a ganar consecutivamente los trés siguientes carreres y certificando asina'l so segundu Campeonatu Mundial de Pilotos.
Ascari, el defensor del títulu, namái tuvo oportunidá de competir col so nuevu Lancia na última carrera, onde demostró'l potencial del coche marcando la pole y la vuelta rápida antes de tener qu'abandonar por problemes mecánicos.
Campeonatu Mundial de Pilotos
Lleenda adicional
Gurb
Gurb  ye un conceyu de la comarca d'Osona, asitiáu nel centru de la Plana de Vic, na provincia de Barcelona. Ta formáu por cuatro parroquies: San Andrés de Gurb, Santuyano de Sasorba, San Cristóbal de Vespella y San Esteban de Granollers de la Plana. La capital municipal ye'l nucleu urbanu de la Esperanza, xunto a la ciudá de Vic, polo que se convirtió na zona d'espansión industrial de la mesma. El casu más bultable ye'l de la multinacional Casa Tarradellas.
Kenta Ito
Kenta Ito (伊藤 研太; ) ye un futbolista xaponés.
Cedilla
Orixe
border|left|55px La cedilla aniciar n'España como la metá inferior d'una z cursiva miniatura. La pallabra “cedilla” ye'l diminutivu del nome español antiguu d'esta lletra, la venza (zeta). El gallegu y l'español modernu, sicasí, yá nun utilicen esti diacríticu, anque sí s'usa en portugués, catalán, occitanu, y francés, so la lletra c, y baxu diverses lletres n'otres llingües.
Codificación
En Unicode, el símbolu ye  ◌̧ (cedilla combinante).
Definiéronse tamién dellos calteres Unicode precompuestos, como:
Otros signos diacríticos
Idiomes como'l rumanu añeden una coma (vírgula) so delles lletres, como'l “ș”, que s'asemeya a una cedilla, pero ye más esautamente una coma diacrítica. Esto ye particularmente confusu coles lletres que pueden tomar los dos diacríticos: por casu, la consonante escríbese como “ş” en turcu, pero “ș” en rumanu.
Petroica goodenovii
'''Petroica goodenovii ye una ave passeriforme pequeña, nativa d'Australia. Habita en zones de monte abiertu o cubiertes de carbes, nes rexones más seques del continente. Al igual que munchos otros raitanes con plumaxe coloríu de la familia Petroicidae, presenten dimorfismu sexual. Miden ente 10,5 y 12,5 cm de llargu, y tienen un picu delgáu y negru, y güeyos y pates de tonu amarronáu escuru. El machu tien una distintiva frente colorada y pechu coloráu, cabeza y cola negres y les puntes blanques. La parte inferior del so cuerpu, al igual que los sos costazos, son de color blancu. La fema, sicasí, presenta una coloración abuxao y amarronao. Esta especie tien una gran variedá de cantares, y los machos xeneralmente canten pa marcar el so territoriu y atraer a les femes. Pueden trate en pareyes o en grupos pequeños, pero'l so comportamientu en sociedá foi bien pocu estudiáu.
Nun ta especificada bien claramente la posición de la petroica frentirroja y los sos parientes australianos na familia de los Passeriformes; los Petroicidae nun se rellacionen estrechamente col raitán européu nin col malvís pechirrojo, pero paecen ser un retueyu primitivu del grupu Passerida de páxaros cantores. Esta especie aliméntase principalmente del suelu y caza inseutos y arañes. Anque s'estendió llargamente, nun ye una ave común y reculó en delles árees por cuenta de la actividá humana.