cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dialnet
Nel portal collaboren numberoses universidaes españoles y hispanoamericanes que realicen los entornaos de sumarios de revistes. Tamién incorpora bases de datos con documentos n'otros idiomes.
Estadístiques y servicios
Dialnet ye unu de los servicios de busca más utilizaos nel mundu académico y cultural hispanu.
Nel ranking del Llaboratoriu de Cibermetría del CSIC, Dialnet ocupa'l primer puestu ente los portales europeos y el cuartu a nivel mundial.
7 de payares
Abreviatures
° : fecha de nacencia
† : fecha de la muerte
Upupidae
Xéneru y especies
La familia de los upúpidos inclúi un solu xéneru, Upupa, con dos especies:
Xéneru Upupa:
Amás, conozse una especie de abubilla xigante, Upupa antaios, que vivía na islla Santa Lena y s'escastó hai enforma tiempu.
Llingües karbi
Les llingües karbí, tamién llamaes mikir o arlenga son llingües tibetano-birmanes falaes el la etnia karbí d'Assam y Meghalaya.
Clasificación
El so parentescu con otres llingües de la familia ye una cuestión abierto y distintu autores, clasificar de distinta manera: Shafer (1974) y Bradley (1997) clasifiquen a estes llingües como llingües kuki-chin diverxentes, anque Thurgood (2003) dexar como non clasificaes dientro de la familia tibetanu-birmana.
Tradicionlmente el karbí o arlenga arrexuntárase dientro de les llingües naga, pero esisten munches duldes sobre esi parentescu. La rexón d'orixe de los karbí, paez ser una rexón montascosa conocida como Karbi Anlong (enantes 'montes Mikir’), que forma parte del estáu d'Assam.
Esiste poca diversidá dialeutal, sacante pola esistencia del karbí amri, qu'abondo distintivu como pa ser consideráu una llingua independiente, yá que nun ye fácilmente comprensible polos falantes de karbí/arleng.
Descripción llingüística
Como la mayor parte de les etnies que pueblen los montes del nordés d'India, los karbí nun tener una escritura propio y empleguen pa la so llingua l'alfabetu llatín y ocasinalmente l'alfabetu asamés. Los primeros testos escritos en karbí fueron redactaos por misioneros cristianossobremanera pol misioneros bautistes estauxunidenses y por misioneros católicos. Los misioneres editaben un periódicu en karbí llamáu Birta hacia 1903. El reverendu R. Y. Neighbor editó un vocabulariu de la llingua (Vocabulary of English and Mikir, with Illustrative Sentences) en 1878, que puede ser consideráu'l primera diccionrio karbi. Dardoka Perrin editó otru diccionariu en 1904 y el llibru de Edward Stack The Mikirs de 1908 foi una de les primeres obres etnográfiques detallaes sobre esti pueblu. El primer trabayu llingüísticu importante foi'l publicáu por G. D. Walker (1925, A Dictionary of the Mikir Language) que contién una descripción gramatical de la llingua.
Los karbís amás tienen una importante tradición oral. El mosera ('remembrando'l pasáu') ye un rellatu popular que describe l'orixe y migración de los karbis.
Illustrations of the Botany ... of the Himalayan Mountains
Illustrations of the Botany ... of the Himalayan Mountains (embrivíu Ill. Bot. Himal. Mts.) ye un llibru con ilustraciones y descripciones botániques que foi escritu por John Forbes Royle y espublizáu en dos volúmenes con once partes, nos años 1833 - 1840, col nome de Illustrations of the Botany and other branches of Natural History of the Himalayan Mountains.
Torcy-le-Grand (Aube)
Torcy-le-Grand ye una comuña francesa del departamentu d'Aube, na rexón de Gran Este. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Valencin
Valencin ye una comuña francesa del departamentu d'Isère, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
The Notorious B.I.G.
Christopher George Latore Wallace meyor conocíu como The Notorious B.I.G. (Business Instead of Game), Biggie Smalls (el so llamatu nos sos cantares) o a cencielles Biggie foi un raperu estauxunidense. Ye consideráu xeneralmente como unu de los más grandes ya influyentes raperos de tolos tiempos.
Llanzó l'álbum aclamáu pola crítica, Ready to Die en 1994 y convirtióse nel rei del rap de la Mariña este, que tanto andaba a la tema cola Costa oeste. La so carrera tuvo marcada poles continues disputa ente Bad Boy Records y Death Row Records. El so doble discu Life After Death, llanzáu pocu dempués de la so muerte, algamó'l númberu 1 nes llistes de discos n'Estaos Xuníos y foi certificáu Diamante en 2000, unu de los pocos discos de Hip Hop que recibió esta certificación.
El 9 de marzu de 1997, Wallace foi asesináu por un desconocíu nun tirotéu en Los Angeles. Wallace destacó pol so "lentu y sele flow", lletres escures semi-autobiográfiques y habilidaes na narración de cuentos. Dos álbumes más fueron publicaos dempués de la so muerte. Vendiéronse 17 millones de copies nos Estaos Xuníos.
Vida y carrera
Con un ñácaru por nacer, Wallace decidió empezar la so carrera de raperu y empezó a asistir a batalles de rap nel so barriu, Bed-Stuy.
Empiezos como raperu
La cinta llegó a les manes de Sean "Puffy" Combs, daquella emplegáu d'Uptown Records. Darréu entamó un alcuentru con Wallace. Combs y Wallace fixéronse amigos darréu, actuando xuntos nel cantar de reggae "Dolly My Baby" de Super Cat en 1992.
El primer single de Wallace foi "Party and Bullshit". Apaeció per segunda vegada nel mainstream colos remixes de los ésitos de Mary J. Blige "Real Love" y "What's the 411". Tamién apaeció nel remix del "Overa In Yá Ear" de Craig Mack. Amás, tamién se dexó ver nel álbum One Million Strong nun cantar llamáu "RUNNIN'" con 2Pac y Dramacydal, y grabó con Heavy D (de Uptown Records) nos cantares "A Bunch Of Niggas" (xunto con 3rd Eye, Gurú, Rob-O y Busta Rhymes) y "Let's Get It On" (con 2Pac y Grand Puba de Brand Nubian). Toes estes collaboraciones ayudaron a Wallace pa dase más a conocer nel mundu del rap antes del so debú en solitariu.
En 1994 llanzó "Juicy", el so primer single d'ésitu. Tamién grabó Ready to Die, el so álbum debú, consideráu unu de los clásicos de tolos tiempos del hip hop y del East Coast rap. L'álbum inclúi unu de los más famosos "Big Poppa", que samplea a los Isley Brothers.
En 1995, Junior M.A.F.I.A. (Junior Masters At Finding Intelligent Attitudes), protexíos de Wallace, llanzó l'álbum Conspiracy. Esi mesmu añu, Biggie introdució nel mainstream a Lil' Kim y Lil' Cease. El so single "One More Chance" debutó #5 nes llistes de pop, empatáu con "Scream/Childhood" de Michael Jackson como'l mayor debú d'un single na historia de la música daquella, récor que superó'l mesmu Jackson darréu con "You Are Not Alone", que debutó nel nº1. "One More Chance", que samplea el cantar de R&B "Stay With Me", foi un remix del cantar de mesmu nome que orixinalmente apaecía en Ready to Die. "One More Chance" foi tamién el so single de más ventes, siendo platino en cuestión d'unes poques selmanes.
Tamién en 1995, Wallace apaeció en "This Time Around" de Michael Jackson, del álbum HIStory. Pero esta nun foi l'únicu cantar del Rei na qu'apaez, yá qu'en 2001, Michael Jackson incluyó un versu de rap cantáu por Biggie na so tema "Unbreakable", del álbum Invincible.
A finales de 1995, Wallace convertir n'unu de los más famosos y populares raperos de tol mundu. Foi nomáu "Lyricist Of The Year" por The Source, y munchos moteyáben-y "King Of New York".
Estilu
Dende los entamos de la so carrera, Biggie destacaba pol so conteníu esplícitu y direutu, arreyáu en lletres de HIP-HOP gangsta. El so conteníu llírico trataba sobre pandilleros o mafiosos, una postura que fizo que la so vida tuviera arreyada nel crime, en drogues y armes. Tenía un estilu nuevu naquellos tiempos, un flow afechu a cada base y pol cual estremábase de la otra "estrella" del momentu, Tupac Shakur , el flow de Notorious yera más pausáu fluyendo en cada presea.
Solía falar de temes rellacionaes cola droga, violencia y el cambéu de vida que se produció gracies a la so reconocencia nel mundu del HIP-HOP, asina na tema "JUICY" da rumbu de lo que solía suañar fíxose realidá, xunto a los sos compañeros de "BAD BOY RECORDS" Norge y Kitus definieron l'estilu de les sos llíriques.
Rivalidá ente la Mariña Este y Costa Oeste
Anque Ready to Die convirtió a Biggie nuna estrella, ye más célebre pola so participación na infame rivalidá ente'l rap de la Mariña Este y el del Oeste. Primero que fuera llanzáu, acomuñar col raperu Tupac Shakur. Dambos grabaron xuntos un gran númberu de cantares, ya inclusive realizaron un agora famosu freestyle nel Madison Square Garden de Nueva York en 1994. Sicasí, la so amistá terminar cuando Tupac recibe 5 disparos a espetaperru nes contornes del estudiu Quad Recording Studios en Times Square, Nueva York en payares d'esi mesmu añu nun confusu incidente. Anque nun se toparon pruebes, Tupac denunció que Sean Combs y Wallace, taben arreyaos nel sucesu. Shakur darréu roblaría con Death Row Records en cumpliendo condena por abusos sexuales a finales de 1995, cargo ante los cualos siempres declarar inocente, dellos de los cargos de los que foi acusáu declaróse-y inocente.
Death Row Records y Bad Boy Entertainment fueron los sellos discográficos más esitosos de la década de los 90, y colos dos estrelles agora en distintos sellos, les disputes intensificáronse. En 1996, Tupac grabó un cantar llamáu "Hit 'Em Up", na que diz que se chó cola esposa de Wallace Faith Evans y que Biggie copió'l so estilu. Créese que tres el tirotéu nos estudios Quad la tema que grabó Biggie Who Shot Yá? tomóse como una provocación escontra 2pac anque inclusive dambos atoparon antes de los Premios MTV de 1996. Sicasí, cuando Tupac foi asesináu en Las Vegas, los rumores de la posible participación de Notorious B.I.G. nel asesinatu surdieron darréu. Él negó los allegamientos. Tamién daquella, Biggie tuvo un accidente de tráficu nel que se rompió una pierna y ello obligó-y a usar cayáu pol restu de la so vida.
Muerte
El 9 de marzu de 1997, Biggie asistió al Soul Train Music Awards nel Muséu Peterson de Automoción en Wilshire Boulevard, Los Angeles. Otros invitaos yeren Busta Rhymes, Heavy D, Da Brat, Aaliyah, Jermaine Dupri, Jagged Edge y Sean "Puffy" Combs.
Cuando la fiesta terminó, Biggie retirar nun GMC Suburban negru colos sos amigos. Sobre les 0:45 la cai taba atestada de la xente qu'abandonaba l'acontecimientu. El coche de Biggie paró nun semáforu a unos 45 metros del muséu. Esperando la lluz verde p'acelerar, un Chevrolet Impala negru paró xunto al coche de Wallace. El conductor del Chevy baxó la so ventana y sacó una arma cola que disparó al GMC Suburban; cuatro tiros cutieron el pechu de Biggie. Mientres se creía que finó al intre, foi rápido treslladáu al Cedars Sinai Medical Center nel centru de Los Angeles, onde morrería, a los 24 años d'edá.
Persones cercanes a B.I.G. aseguren que la so muerte foi una vengación pol asesinatu, seis meses antes en Las Vegas, del so rival Tupac Shakur, tamién tirotiáu nel so automóvil cuando s'atopaba al llau de Knight.
El FBI cerró la investigación del asesinatu en 2005. La so conclusión foi que nun había evidencies abondes pa procesar a nengún sospechosu.
El so álbum Life After Death salió al mercáu apenes 15 díes dempués de la so muerte y convirtióse nun clásicu del hip-hop. De magar, otros dos discos póstumos sos tamién fueron un ésitu.
Nel añu 2014, reeditaron el cantar "Hypnotize" pa un video musical onde sala'l personaxe Earl Sinclair de la serie Dinosaurios pa faelo apaecer cantando y rapeando. El video foi tou un ésitu pol remanecimientu de Earl Sinclair dempués de 20 años dempués de que terminara la serie.
Carrera póstuma
Life After Death, el segundu álbum de Biggie, debutó #1 nes llistes. L'álbum foi llanzáu dos selmanes dempués de la so muerte. El primer single foi "Hypnotize", que tamién yera'l postreru video musical nel que participó. L'álbum vendió 18 millones de copies en tol mundu, el primer día vendiéronse 2 millones de copies. El mayor ésitu foi "Mo Money, Mo Problems" xunto con Sean Combs (yá sol alies de "Puff Daddy") y Mase. La tema yera un sample de "I'm Coming Out" de Diana Ross. El videu ye notable por dar empiezu a la era "Shiny Suit" (daqué según "Traxe Brillosu") nel hip hop. L'últimu single de Life After Death foi "Sky's The Limit" con 112. El video del cantar, dirixíu por Spike Jonze, apaecen neños que retraten a Biggie y a los sos contemporáneos, como Combs, Lil' Kim y Busta Rhymes. Esta téunica foi apocayá usada nel video de la tema "Poppin' My Collar" de Three 6 Mafia.
Mientres el branu de 1997, Combs llanzó'l so álbum debú No Way Out, nel que Biggie apaez en munchos cantares, ente elles nos coros del single "Been Around the World" sobre un sample de David Bowie ("Let's Dance"). Sicasí, el single que se llevó la mayor parte del ésitu foi "I'll Be Missing You", dedicáu a la memoria de Wallace. Nel cantar, que samplea l'ésitu "Every Breath You Take" de The Police, collaboren la vilba de Biggie Faith Evans y el grupu 112. Nos MTV Video Music Awards de 1997, toos estos artistes cantaron el cantar xunto con Sting, el líder vocalista del antiguu grupu The Police.
En 1999, Combs llanzó'l tercer álbum de Notorious B.I.G., Born Again. Tuvo dos singles: "N.O.T.O.R.I.O.U.S.," con Puff Daddy y Lil' Kim y "Dead Wrong", un single que más tarde foi remezclado con un versu d'Eminem. Nel video de "N.O.T.O.R.I.O.U.S." tamién apaecen 98 Degrees y Fat Joe. Nesi mesmu añu Bone Thugs-N-Harmony fixo un cantar con notorious B.I.G 'Notorious Thugz' que foi un gran ésitu.
En 2001, unu de los raps de Wallace apaeció na tema "Unbreakable", de Michael Jackson, que s'incluyía nel so álbum multiplatín Invincible. Biggie primeramente yá collaboró con Jackson en "This Time Around" del so álbum autiobiográfico HIStory.
En 2002, el productor y amigu de Biggie, Irv Gotti, sampleó el so ésitu "One More Chance" pa la prometedora artista Ashanti. El cantar, llamada "Foolish", foi unu de los ésitos de 2002, y el versu de "F*ckin' O Tonite" (de Life After Death) foi incluyíu nel remix.
Tamién en 2002, Combs dio a 50 Cent los derechos del sample de los versos de Wallace de la tema "Niggaz" (del álbum Born Again) pa un cantar llamáu "The Realest Niggaz", que tuvo enforma ésitu n'el emisores de radio de New York. Munchos atribuyeron aquel cantar como'l primera gran ésitu de 50 Cent, anguaño toa una estrella del hip hop. El cantar foi más tarde incluyida na banda sonora de la película Bad Boys 2 con Martin Lawrence y Will Smith. En 2003, Eminem remezcló la collaboración ente 2Pac y Biggie "RUNNIN'" y añedió un sample del "Dying to Live" de Edgar Winter. Titulada "Runnin' (Dying To Live)", el cantar foi llanzada como single de la banda sonora de Tupac: Resurrection. En 2004, DJ Green Latern remezcló el clásicu de Biggie "Everyday Struggle" con un cantar popular pal cantante Akon. El cantar foi llamada "Ghetto", na que tamién apaecen 2Pac, Jadakiss y Styles P.
A finales de 2005 Bad Boy Records publicó Duets: The Final Chapter con collaboraciones con raperos como Eminem, Mobb Deep, Jay-z, Snoop Dogg, Nelly ente otros raperos. L'álbum inclúi los singles Nasty Girl y Spit Your Game.
Película
Esiste una película colos trabayos en vida de Wallace. Antoine Fuqua, el direutor de Training Day, dirixe la película. Ésta foi producida pola madre de Wallace y polos sos antiguos xerentes, Wayne Barrow y Mark Pitts. Les circunstancies inesplicables sobre la muerte de Wallace tamién fueron esploraes nel documental de Nick Broomfield llamáu Biggie & Tupac de 2002. La película llámase "Notorious" y estrenóse el 11 de xunu de 2009.
Álbumes póstumos
Albums d'Escoyetes: The Final Chapter
Canal Bárbara
La canal Bárbara ye una de les canales fueguinos que dixebra la islla Santa Inés de la islla Clarence na rexón austral de Chile xuniendo les agües del estrechu de Magallanes coles del océanu Pacíficu.
Alministrativamente pertenez a la Rexón de Magallanes y Antártica Chilena, provincia de Magallanes, comuña de Punta Arenas.
Dende hai aproximao 6000 años hasta metá del sieglu XX les sos costes fueron habitaes pol pueblu kawésqar. A empiezos del sieglu XXI esti pueblu fuera práuticamente escastáu pola aición del home blancu.
Percorríu
La canal Bárbara comunica'l estrechu de Magallanes col océanu Pacíficu Sur, dixebrando la islla Santa Inés de la islla Clarence. Tien 45 milles de llargu, dende'l so entrada norte nel cabu Edgeworth hasta la islla Henry pel sur. El so cursu ye trabancosu pola configuración de les costes de les islles que dixebra y polos baxos fondos ya islles qu'hai nel so cursu. Polo xeneral ye anchu y fondu, pero tien delles angosturas, la principal ye'l pasu Shag, llimpiu y fondu, pero na so parte más angosta tien namái un cable d'anchu.
Historia
Dende hai unos 6000 años les sos agües yeren percorríes polos pueblos kawésqar y yámanas, nómades canoeros, pañadores marinos. qu'allegaben a esti sector del archipiélagu de Tierra del Fueu en busca de pirita de fierro cola qu'encendíen fueu. Esto duró hasta mediaos del sieglu XX en que práuticamente yá fueren escastaos pola aición del home blancu.
A fines del sieglu XVIII, a partir del añu 1788 empezaron a llegar a la zona los balleneros, los lloberos y cazadores de foques ingleses y estauxunidenses y finalmente los chilotes.
N'abril de 1828 el comandante Phillip Parker King a bordu de la goleta Adelaide efectuó la reconocencia y llevantamientu de partir norte de la canal. Al pasu púnxolu Shag pola gran cantidá de mabees que la sobrevolaben. (Shag=Mabea) Tamién esploró partir sur del pasu Shag, especialmente'l senu Xeláu onde atopó gran cantidá de xelu llexando que s'esprendía d'un gran glaciar.
Mientres los años 1897 y 1898 la cañonera Magallanes de l'Armada de Chile efectuó trabayos hidrográficos na canal.
La canal ta dientro de la Reserva nacional Alacalufes dependiente de la Corporación Nacional Forestal.
El so entrada norte qu'inclúi la islla Cayetano, el pasu Shag y el senu Xeláu pertenecen a lo que se conoz como Parque Marín Francisco Coloane, una Área Marina Costera Protexía de Múltiples Usos (AMCP-MU) impulsada pol gobiernu de Chile y que'l so oxetivu ye caltener l'área d'alimentación de la Ballena Gorrumba (Meganoptera novaeangliae), caltener l'área de reproducción del Pingüín de Magallanes (Spheniscus magellanicus) y Llobu Marín Común (Otaria flavencens), y protexer les comunidaes ecolóxiques asociaes.
Economía
Nes sos agües reparen llobos de mar, llondres, delfines y ballenes. Tamién hai gran cantidá de camarones coloraos, alimentu principal de les ballenes. A empiezos del sieglu XXI esplótase la estraición de centolles.
Turismu
A cuntar de fines del sieglu XX delles empreses implementaron l'ecoturismo marítimu dende la ciudá de Punta Arenas hasta l'área norte de la canal Bárbara qu'axunta un relativamente bon accesu y tien curiosos qu'inclúin whalewatching, pinguineras, llobos marinos, fauna polo xeneral y paisaxes.
Islla Cayetano
Atópase metanes la entrada a la canal Bárbara dende l'estrechu de Magallanes. Ta 2 milles al sureste del cabu Edgeworth y a 3½ milles al sur del grupu Charles. Tien 6 milles de llongura na so exa N-S y 5½ milles na exa E-O.
Los llaos norte y oeste de la islla formen la mariña oriental de la entrada norte de la canal Bárbara. Los sos llaos esti y sur tán dixebraos de la islla Clarence por canales que nun son navegables pola cantidá d'islles, castros y angosturas que presenten. Nel sector NE álzase'l monte Sylvia y nel sector SO el monte Cayetano. Na so mariña este abre'l puertu Lángara.
Islla Guardián Brito
Allugada al SE de la islla Santa Inés y al Y de la badea Stokes. Tien 14 milles de llongura na exa N-S y 8 d'anchu na direición E-O
Islles Staines
La islla tien pocu más de 5 milles de llongura por 1¼ d'anchu. Asitiada a 4 milles al este del puertu Hewett. Esprende escontra l'oriente, escontra la canal Bárbara, numberoses islles, la mayor llamada Otazo, y castros que bloquien cuasi totalmente la canal que dixebra les islles Staines y Guardian Brito.
Islla Stanley
Atópase 3 milles al este del grupu de les islles Staines. Xunto con otres islles, castros y estorbises formen otru grupu nel que destaca pol so porte la islla Santibañez y los castros Contramaestre, los más alloñaos escontra'l sur.
Nel so estremu NO asítiase un monte de 213 metros d'altu. Al este de dichu monte atopa la caleta Orompello y al sur del mesmu, la caleta Gomez.
Castros Mogotes
Ye un grupu de castros que s'atopa na exa de la canal ente les islles Staines y la islla Stanley.
Canal González
Dixebra la islla Santa Inés de la islla Guardián Brito y xune la canal Bárbara col océanu Pacíficu al traviés de la badea Stokes. Tien aproximao 10 milles de llongura empobinada al NE-SO. La so entrada pola canal Bárbara denominar pasu Lagreze.
Ye anchu y llimpiu. Bien fondu y seguro pa la navegación de too tipu d'embarcaciones.
Pasu Shag
Atopar a 4 milles al SO de la entrada norte de la canal Bárbara ente la islla Santa Inés y la islla Cayetano. El so cursu ta apexáu por baxos fondos, castros ya islles que namái dexen el so navegación bordiando la mariña de la islla Santa Inés.
El pasu ye llimpiu y fondu. Na parte más angosta, al altor de la islla Wet, tien namái un cable d'anchu. El so navegación sigue ente la islla Santa Inés y la islla Alcayaga. La corriente creciente tira escontra'l sur y la vaciante escontra'l norte. En sicigias algama los 7 nuedos.
Pasu Adelaida
Comunica les canales Bárbara y Cockburn. Ye llimpiu y fondu. De bon navegación. Dixebra l'estremu suroeste de la islla Clarence de les islles Enderby y Vidal Gormáz.
Paso Águila
Comunica les canales Bárbara y Cockburn. Bien fondu y llimpiu, bono de navegar. Ta allugáu ente les islles Clavel y les islles Enderby y Vidal Gormáz.
Paso Sur
Comunica les canales Bárbara y Cockburn. Bien fondu,llimpiu y de bon navegación. Ta ente les islles Clavel y la islla Henry.
Angostura Sur
Formar ente la islla Santa Inés y la islla Browell. Tien la llongura d'una milla en direición NO-SE y un anchu d'aproximao 4 cables. Pal so navegación encamienta faéselo a media canal pero un tanto más cerca de la islla Browell.
Ta nel sector sur de la canal Bárbara, que ye la parte más difícil de toa'l so navegación. La so entrada dende l'océanu ye por ente les islles del grupu Magill, la carta de navegación ye la meyor guía pal navegante.
Badea Broderip
Ta allugada 5 milles al oeste del pasu Shag. Na so mariña norte formen delles caletas que tienen bonos fondeaderos. La meyor ye caleta Dinner, abrigada y con bon fondeadero en 18 metros.
Badea Brown
Atópase 5 milles al SSO de la badea Nort. Ufierta fondeadero nuna pequeña caleta del llau norte de la so entrada en 14 metros de fondura y fondu de sable. Partir sur de la entrada a la badea ta cubierta de castros.
Senu Xeláu
Allugar na punta norte de caleta Dinner. Nél balera un aventexu de gran estensión qu'esprende grandes témpanos que la corriente o'l vientu abasnen fora del estuariu. Ye bien fondu y nun s'atopó fondeadero.
Ensenada Smyth
Atópase darréu al sur de la caleta Dighton y a 2,5 milles al SO del cabu Edgeworth. Tien un sacu de 3,5 milles en direición ONO y un anchu mediu de ½ milla. Esta arrodiada per tierres bien elevaes. Ye bien fonda, sacante en caleta Earle onde hai fondeadero pa casos d'emerxencia. Los cuetos del fondu tán cubiertos por glaciares.
Puertu Dean
Asitiáu 5 milles al ONO del pasu Shag. Ta nun estuariu que sigue la mesma direición del aventexu del senu Xeláu. Ye bien fondu y nun se conoz onde fondiar.
Puertu Nutland
Atópase 2,5 milles al sur de la badea Broderip, señaláu poles islla Hill. Nel so fondeadero de sable y fango se sondan 15 a 18 metros.
Puertu North
Allugáu 10 milles al sur de la islla Browell y na mariña este de la islla Guardián Brito. Medianamente seguro pa naves chiques.
El tramu de la canal Bárbara entendíu ente'l puertu Nort y la islla Staines, más al sur, ta apináu d'estorbises y petones.
Puertu Hewett
Atopar nel estremu SE de la islla Guardián Brito sobre'l pasu Aviador Ibañez. Ye pequeña pero ye un bon llugar d'espera. El fondeadero ta nel llau norte del puertu en 16 metros de fondura.
Caleta Warrington
Ufierta bon fondeadero anque ta bien abierta al vientu del este.
Caleta Dighton
Ta allugada na entrada de la canal Bárbara dende l'estrechu de Magallanes sobre la mariña de la islla Santa Inés. Anque abierta al vientu del Y ufierta un bien bon fondeadero en 36 metros de fondura frente a una sablera de sable.
Crescentia cujete
thumb|240px|Crescentia cujete
El Crescentia cujete ye un árbol de la zona intertropical de la familia de les bignoniacees, orixinariu d'América, d'unos 5 metros d'altor.
Distribución y hábitat
Puede atopase en zones húmedes, sicasí soporta bien periodos enllargaos de falta d'agua, como por casu nel sur d'Hondures o nes zones costeres del norte de Venezuela, na Amazonia, Perú y Brasil.es un árbol bien llonxevu y puede crecer en terrenes cascayosos. En Panama ye conocíu como calabazo.
Descripción
thumb|240px|Huacales, tapares o totumas, recipientes artesanales que yá faíen los indíxenes americanos nel periodu precolombín. Ellaborar col pulgu del frutu d'esti árbol (Crescentia cujete).
thumb|240px|Frutos.
Esta planta d'unos 5 metros d'altor estender dende Méxicu hasta'l Brasil, incluyendo a les Antilles.
Ye un árbol de xamasca y porte ornamental ya interesante pa proyeutos paisaxísticos.
Usos
Les partes más utilizaes son les frutes y granes. De los frutos ellabórense diversos oxetos utilizando'l pulgu bastante llixera y resistente.
L'usu de los sos frutos foi estudiada a partir de 1948 en Centroamérica. Ye consideráu un complementu proteicu pal ganáu. D'el so grana estrayi aceite y de la magaya azucre y etanol. La variedá conocida como Morru n'El Salvador, produz frutos pequeños d'aproximao unos 10 centímetros de diámetru, tien un arume prestoso y les sos granes sirven de base pa ellaborar la bébora típico conocida como horchata de Morru.
En Colombia ye usada particularmente como'l recipiente d'una forma endurecida del Duce de lleche o Arequipe, típicamente del Valle del Cauca.
En Méxicu, los habitantes de la ciudá de Tapachula, Chiapas (Perlópolis de Chiapas) fronteriza con Guatemala, tamién llamada la "Perlla de Soconusco" reciben como xentiliciu'l nome de "huacaleros" aniciáu porque fai yá munchos años, esti árbol yera bien común nes cais del pueblu y onde los paisanos fabricaben los huacales que yeren utilizaos pa tomar l'agua pa bañase (a huacalazos) nos baños de les antigües casones que cuntaben con enormes tanques. Na actualidá, la crecedera metropolitana cuasi escastó del paisaxe urbano esti árbol, y namái pueden ser apreciaos nes xardineres del palaciu municipal (frente a la Escampada de los Llibertadores/Parque Central) y en parques como'l "Bicentenariu" (centru de la ciudá), el "Parque del Café" (zona norte de la ciudá), ente otros.
thumb|240px|Los habitantes de la Ciudá de Tapachula, conócense-yos como "huacaleros" por que d'antiguo abondaba l'árbol de morru nes cais del pueblu y onde los sos habitantes de forma xeneralizada, fabricaben los "huacales" utilizaos pa bañase y contener agua.
Propiedaes melecinales
Les medicina tradicional atribúye-y a les fueyes propiedaes pa tratar la hipertensión.
Nome común
Dende tiempos precolombinos, los sos grandes frutu esféricos de pulgu maderizu utilizáronse pa iguar artesaníes y recipientes, que reciben distintos nomes:
Premiu Entaína a escribir
El Premiu Entaína a escribir ye un concursu de microrrellatos improvisaos n'asturianu pa xente mozo convocáu dende la Selmana de les Lletres Asturianes de 2016 pola Direición Xeneral de Planificación Llingüística y Normalización y l'Institutu Asturianu de la Mocedá. El concursu vien celebrándose na Sala Borrón d'Uviéu (Asturies) y premia al meyor rellatu creáu en venti minutos y tres d'una inspiración que se saca ente delles d'una bolsa. Ente los participantes del xuráu tuvieron escritores como Adolfo Camilo Díaz, Lourdes Álvarez, Esther Prieto, María Xosé Rodríguez o Laura Marcos.
Valencogne
Valencogne ye una comuña francesa del departamentu d'Isère, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Dryopteris dilatata
Dryopteris dilatata ye un felechu perteneciente a la familia Dryopteridaceae. thumb|Ilustración thumb|Vista de la planta
Descripción
Tien frondes de (10)30-120(150) cm de llargu, persistentes pel hibiernu; pecíolu1/3-1/2 del llargor de la fronde, delgáu, castañal amarellentada na mayor parte de la so lon­gitud, densamente paleáceo na base; páleas de llanceolaes a ováu-lanceola­das, castañu-pálides, dacuando con una franxa castañu-escura na base; llámina 3-pinnada, triangular-llanceolada, herbal, verde-escura, daqué brillosa, eglan­dular; pinnas de triangular-llanceolaes a linear-llanceolaes, inxeríes; les ba­sales, cola pínnula basiscópica proximal del mesmu llargor o escasamente más curtia que la vecina; pínnulas con pecíolulo bien curtiu; segmentos de últi­mo orde rectangulares, colos llaos paralelos, dispuestos oblicuamente sobre la mariña, pero non falcaos, col ápiz d'arrondáu a obtusamente puntia­gudo y dientes anchamente agudos, aristaos, poco sobresalientes. Indusio pequeñu, delgáu, ablancazáu. Espores (27)33-39(42) µm, densamente cristu­llau-espinulosas. Tien un númberu de cromosomes de 2n = 164; n = 82 (alotetraploide deriváu de D. expansa y D. azorica).
Distribución y hábitat
Alcuéntrase en roquedos y turries de montes frescos; a una altitú de 0-2000 metros n'Europa, Turquía, Cáucasu y N d'Irán. Terciu N de la Península Ibérica, baxando pol W hasta la Serra de Sintra y Sierra Carbonera, en Cáceres.
Taxonomía
Dryopteris dilatata describióse por (Hoffm.) A.Gray y espublizóse en A Manual of the Botany of the Northern United States 631. 1848. Dryópteris: nome xenéricu que remanez del griegu dryopterís = nome d'un felechu. En Dioscórides, de felechu (gr. pterís) que naz sobre los carbayos (gr. drys)
dilatata: epítetu llatín que significa "espandíu".
Crescentia alata
Crescentia alata Kunth, ye una especie de pequeñu árbol perteneciente a la familia de les bignoniacees. La especie ye conocida col nome de huaje cirial en algúnas árees ye conocíu como jícaro o tecomate.
Ye la especie del xéneru más conocida dempués de Crescentia cujete, como tol xéneru y xunto col xéneru bien emparentáu Amphitecna son llamaos "árboles de calabaces". thumb|240px|Dibuxu thumb|240px|Vista del árbol
Carauterístiques
Ye un árbol montés que mide ente 8 y 14 m d'altor y hasta 25 cm de diámetru. Tien una corteza color café claru que crez en climes semitropicales y tropicales de Méxicu polo que floria tol añu. Les fueyes son ovales y salen trés d'un mesmu fascículu nel centru con midíes de 4 a 6.5 cm de llargu.Les Flores son de color amarellentáu y violaseo; n'ocasiones con franxes de color rosáu y moráu.
El frutu ye medianu, de forma semiesférica y consistencia semileñosa, de 7 a 10 cm de diámetru y granes pequeñes con sabor semidulce. El frutu úsase como medicina yerbolera p'afecciones respiratories como asma y tos.
Comúnmente conocíu como Cuastecomate, los frutos redondos de color mariellu son una delicia comestible pal ganáu, especialmente de vaques. El frutu sírve-yos d'alimentu, qu'amás gocien. Ye recomendable l'usu d'ésti árbol pa la reforestación de campos pal ganáu, caltién el mugor, favorez l'agua, nun riquir de riego y amás ye fonte d'alimentu.
Echinops sphaerocephalus
Echinops sphaerocephalus ye una planta orixinaria d'Europa y perteneciente a la familia Asteraceae. thumb|240px|Ilustración
Crescentia alata
Distribución xeográfica
Ta distribuyíu na mayor parte de les zones semihumedas de Méxicu y alcuéntrase nos estaos de Chihuahua, San Luis Potosí, Sinaloa, Puebla, Morelos, Michoacán, Guerrero, Oaxaca, y Chiapas..
Echinops sphaerocephalus
Hábitat
Bien común nos montes del sur de Francia y Europa meridional y central.
Crescentia alata
Descripción y hestoria
Trátase d'un pequeñu árbol que crez hasta los 8 m d'altor. Tien unos frutos de 7-10 cm de diámetru, como una bala de cañón, que son difíciles de romper. Créese qu'estes carauterístiques del frutu evolucionó como un mecanismu de defensa contra la depredación de les sos granes. Sicasí, paez ser una contra estratexa granible, una y bones les granes nos frutos nun granen nun siendo que estos ruémpanse y queden abiertos, cola esceición de los caballos y los seres humanos, los animales nun pueden romper los frutos.
Magar se reparó que los caballos domésticos entartallen la fruta coles sos pezuñes y comen la magaya y les granes (lo que suxure que pueden sirvir como vectores de distribución de granes), los caballos tuvieron presentes bien apocayá (en tiempu evolutivu), lo qu'implica que C. alata evolucionó los sos frutos de parés grueses, impenetrables, muncho primero de la introducción de los caballos nel so área de distribución. Con éses la entruga sigue siendo: ¿cómo C. alata pudo evolucionar un mecanismu de defensa (impenetrables frutes), que torga totalmente la guañada de les sos granes?.
Daniel Janzen suxurió que'l Gomphotheres (estinguíu elefante) pue ser responsable de la dispersión de les sos granes. Cola so estinción, C. alata tuvo amenazáu cola posibilidá de la perda d'hábitat y sufrió una llindada capacidá pa estendese, pero la introducción d'un nuevu vector, na forma de los caballos domésticos, dexó a les especies caltener la so viabilidá. Nun ye sorprendente que la mayoría de les vegaes atopar n'espacios abiertos, como les camperes y campos. Tamién ye cultivada polos sos frutos como la calabaza, que puede ser balerada y que s'ensuguen y utilícense como recipientes p'alimentos y bébores.
Echinops sphaerocephalus
Descripción
Ye una planta viviega con tarmu erecto de 50-100 cm. d'altor. Con fueyes de color verde, lobulaes, serraes y con escayos. Les flores terminales alcuéntrase en forma d'esfera y son de color azul-gris. El frutu ye un peludo aqueniu cilíndricu d'alredor de 7 a 8 milímetros de llargu.
Crescentia alata
Composición Química
Acordies col llibru ''Les plantes melecinales de Méxicu. Tomu I'', la composicion química de la magaya del frutu contién.:
Usos
Cola magaya prepárase una especie de xarabe pa solliviar afecciones respiratories y tamién ye utilizáu como untaza tópica pa feríes y golpes. Coles granes ellabora una bébora asemeyao al chocolate pa usu melecinal.
Echinops sphaerocephalus
Taxonomía
Echinops sphaerocephalus describióse por (L.) Moench y espublizóse en Species Plantarum 2: 814–815. 1753. Echinops: nome xenéricu que se deriva de la combinación de dos pallabres griegues que significa que la planta paecer a un corcuspín.
Crescentia alata
Usos
Les granes son comestibles y d'altu conteníu de proteínes con un sabor duce como de regaliza, ye utilizada n'El Salvador y Hondures pa faer una especie de horchata, en Guatemala utilizar pa faer una conserva en dulce y pa remediu contra la tos.
Taxonomía
Crescentia alata describióse por Carl Sigismund Kunth y espublizóse en Nova Genera et Species Plantarum (quarto ed.) 3: 158–159. 1818[1819].
Echinops sphaerocephalus
Taxonomía
sphaerocephalus: epítetu llatín que significa "de la cabeza esférica".
Torcy-le-Petit (Aube)
Torcy-le-Petit ye una comuña francesa del departamentu d'Aube, na rexón de Gran Este. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Llibertá de cultu
right|200px|thumb|La [[Declaración Universal de los Derechos Humanos garantiza la llibertá de pensamientu, de conciencia y de relixón.]] La llibertá de cultu o llibertá relixosa ye un derechu fundamental que se refier a la opción de cada ser humanu d'escoyer llibremente la so relixón, de nun escoyer nenguna (irreligión), o de nun creer o validar la esistencia d'un Dios (ateísmu y agnosticismu) y exercer dicha creencia públicamente, ensin ser víctima de opresión, discriminación o intentu de camudala a encomalo.
Esti conceutu va más allá de la simple tolerancia relixosa que dexa, como una concesión graciable, l'exerciciu de relixones distintes a la impuesta oficialmente, en situaciones de confesionalidad del Estáu mesmes del Antiguu Réxime. Nes democracies modernes xeneralmente'l Estáu garantiza la llibertá relixosa a tolos sos ciudadanos, pero na práutica la eleición del credo ta dau xeneralmente por costumes familiares y sociales, acomuñar frecuentemente ciertes sociedaes a ciertes relixones. Amás les situaciones de discriminación relixosa o intolerancia relixosa siguen siendo bien frecuentes en distintes partes del mundu, rexistrándose casos d'intolerancia, preferencia d'una relixón sobre otres y persecución a ciertos credos o a quien nun siguen nengunu.
La llibertá relixosa ye reconocida pol derechu internacional en dellos documentos, como l'artículu 18 de la Declaración Universal de los Derechos Humanos y l'artículu 18 del Pactu Internacional de Derechos Civiles y Políticos; el art. 27 d'este mesmu pactu garantiza a les minoríes relixoses el derechu a confesar y prauticar la so relixón. De la mesma forma facer la Convención de los Derechos del Neñu, nel so art. 14, y l'artículu 9 de la Convención Europea de Derechos Humanos.
La Declaración Universal de los Derechos Humanos, nel citáu artículu 18, indica:
Llibertá de cultu y llibertá de conciencia
La llibertá de cultu o llibertá relixosa orixinalmente naz identificada cola llibertá de conciencia, ensin escosase ésta naquelles. N'efeutu, l'asociación ente moral y relixón instrumentalizada nel derechu, lleva a la identificación del problema de la imposición xurídica de la relixón cola afectación de la reserva de la llibertá de conciencia de parte de toles persones. Lo anterior manifestar na consagración per parte de les colonies angloamericanes, por casu Rhode Island, de la reserva de la llibertá de conciencia frente a la llexislatura temporal. Ensin perxuiciu de lo anterior, la llibertá de conciencia anguaño degola dichos llendes, escontra cuestiones como los presos de conciencia o la desobediencia civil.
Precedentes de la llibertá de cultu
La intuición de que ye un derechu humanu fundamental, un privilexu natural, que tou home pueda espresar la so fe según los sos propios convencimientos yá fuera espresada por Tertulianu nel sieglu III, y foi'l mesmu Tertuliano quien acuñó la espresión "llibertá relixosa" (libertas religionis).
Nel añu 313d.C. publicar, nel Imperiu Romanu, el Edictu de Milán que vien suponer el primer documentu xurídicu qu'establez la llibertá relixosa. N'efeutu, l'emperador Constantino vien operar la inversión del panorama de les rellaciones ente l'Imperiu y los cristianos. L'Edictu establecía la llibertá de cultu pa los cristianos y el restu de relixones, anque en realidá tan solo los primeres víen amenaciaes el so convencimientos pol Imperiu. Sía que non l'Edictu establez que "naide qu'aceptara la creencia cristiana o cualesquier otra que paeza ser la más conveniente pa él, sía obligáu a negar el so convencimientu(...)"
En 1568 establecióse llegalmente per primer vegada n'Europa la llibertá de cultu con un Edictu de Tolerancia en Turda, Transilvania. Depués de la derrota militar de Hungría ante'l imperiu turcu, el Principáu de Transilvania caltuvo una fráxil independencia so protectoráu turcu. Ellí caltúvose viva la cultura húngara por más d'un sieglu y mediu. N'orde de caltener una posición política que dexara estabilidá colos otomanos, los nobles húngaros de Transilvania so la direición del Príncipe Juan Segismundo Szapolyai (1541-1571), tamién conocíu como Xuan II d'Hungría, fíu del rei Xuan I d'Hungría (1491-1542), sancionaron un edictu que reconocía al catolicismu, calvinismu, al luteranismu y unitarismu como confesiones cristianes aceptaes y respetaes.
Sieglu XX y actualidá
Anguaño España declara la llibertá de cultu na so constitución pero confier un estatus especial a la relixón católica que nun da a otres relixones, consistente en da-y sustentu económicu y privilexos xurídicos.
Conquista d'América
La invasión y posterior colonización per parte d'España y Portugal escontra les naciones d'América traxo consigo, ente otres coses, la predicación del cultu cristianu de la mano de dellos representantes de la Ilesia Católica ayudaos polos conquistadores, lo qu'en dellos casos producir de manera forzada y violenta contra los pueblos indíxenes vía una ferrial intolerancia relixosa, espresada na destrucción de templos americanos, "extirpación d'idolatríes" y destrucción sistemática d'arte sacro nativu (n'escultures, orfebrería, pintures), construcción de cortiles católiques sobre templos nativos, prohibición o quema de diversos tipos de rexistros de costumes, trabayu intelectual y hestoria americana (como la quema de códices mayes y quipus inques) por considera-y -yos diabólicos o "non convenientes" pa los americanos, la tortura o muerte del prauticante d'otra relixón, bautizos masivos obligaos, manipulación de ritos nativos p'afaelos a requerimientos católicos, ente otros.
Dalgunos d'estos abusos fueron denunciaos n'ocasiones por miembros de la ilesia, como Frai Bartolomé de las Casas, quien refugó'l sistema de la encamienta y lluchó pola conversión pacífica. Sicasí, nun llogró qu'esti sistema establecer en toa América. Dacuando prohibiéronse otres práutiques o rituales distintos a los católicos argumentando razones humanitaries (les relixones animistas o politeístes indíxenes d'América en dellos casos incluyíen sacrificios humanos). Nos distintos países conquistaos per España sol gobiernu de los Reis Católicos establecióse la denomada Santa Inquisición en 1569, col fin de detectar y reprimir ritos secretos y costumes distintes o contraries al catolicismu. La Inquisición actuaba namái contra bautizaos. Mientres la mayor parte de la so historia, sicasí, al nun esistir n'España nin nos sos territorios dependientes llibertá de cultos, la so xurisdicción estender a la práutica totalidá de los súbditos del rei d'España. Dende 1575 prohibióse que la Inquisición actuara contra los indios por causa del so recién bautismu. Esti tribunal foi abolíu en 1820.
Mientres la conquista española y portuguesa, inducir a la población n'ocasiones pacíficamente, n'ocasiones recurriendo a la guerra por aciu el requerimientu a la conversión de práuticamente tolos habitantes d'América Llatina a la fe católica, polo que nel momentu de la independencia foi adoptada como relixón oficial por delles Repúbliques, frutu de lo cual concediéronse a la Ilesia Católica numberosos privilexos.
Sieglu XX d'equí p'arriba
thumb|250px|right|El presidente peruanu [[Luis Sánchez Cuetu na ceremonia de promulgación de la Constitución de 1933 onde'l Perú dexa de ser un estáu confesional pa convertise nun estáu llaicu.]] Hasta'l sieglu XX dalgunos Estaos empezaron a adoptar midíes del derechu internacional pola que se declaraba llibertá de cultu, amás de proclamar la separación ente Ilesia y Estáu. Sicasí, estos cambeos viniéronse dando de manera gradual y en dellos casos condicionada, polo que na actualidá esisten dellos países n'América qu'adopten el catolicismu como relixón oficial. Tamién hubo casos d'imposición de monumentos relixosos en zones públiques, discriminación relixosa y persecuciones relixoses a dellos credos dende la dómina de la independencia.
La organización atea Freedom From Religion Foundation, la mayor de llibrepensadores (atéos, agnósticos y escépticos) d'Estaos Xuníos argumenta que la llibertá pa nun tener una relixón ye un derechu universal que, concretamente na Constitución d'EE.XX., ta garantizada explícitamente cola frase "freedom of religion".
Mientres los años en que tuvo nel poder el Frente Sandinista de Lliberación Nacional, hubo graves denuncies d'atentaos contra la llibertá relixosa. El gobiernu revolucionariu favoreció a la llamada Ilesia Popular, grupos de católicos d'ideoloxía revolucionaria, en contra de les instituciones oficiales de la Ilesia Católica.
El réxime cubanu, sicasí, foi acusáu repitíes vegaes de violar la llibertá relixosa al discriminar a ciudadanos católicos con diverses midíes. Según estes fontes que lu acusen, dende 1991 siguiría habiendo restricciones a la llibertá relixosa: porque'l gobiernu controlaba los ingresos a los seminarios, espulsaba a relixosos estranxeros o inclusive encarcelaba a ciudadanos católicos, amás de diverses midíes de discriminación contra los ciudadanos que manifestaben en públicu les sos creencies relixoses, y solo por cuenta de la visita a la islla de Xuan Pablo II en 1998 el gobiernu cubanu empezó cierta distensión, manifestada sobremanera na concesión del permisu d'entrada a dellos sacerdotes estranxeros. Na actualidá, según delles organizaciones internacionales, los católicos nun pueden aportar a nengún puestu de responsabilidá. El pixín fechu d'asistir a misa ye motivu de barruntu, la policía política xixila l'accesu a les ilesies y nuevamente se deniegan permisos d'entrada a sacerdotes y relixosos; los católicos tamién tienen refugáu l'accesu a ciertos oficios o a estudios cimeros. Otres confesiones relixoses, como la santería o les ilesies protestantes, reciben un tratu peor.
Estes acusaciones son contestaes polos mesmos implicaos. El rector del Seminariu Evanxélicu y el secretariu xeneral del Conseyu d'Ilesies de Cuba declararon qu'en tolos años de trabayu en Cuba tuvieron plena llibertá. Per otra parte, Ofelia Miriam Ortega Suárez, la presidenta del Conseyu Mundial d'Ilesies p'América Llatina y el Caribe, sostién que desque'l réxime ganó'l poder cola revolución, el pueblu ganó en dignidá, "qu'en Cuba da derechu a dicir lo que pensamos, actuar como queremos".
Reformes constitucionales
En distintos países d'América, que los sos ciudadanos fueron mayoritariamente fieles a la ilesia católica del cristianismu, viniéronse presentando mientres los últimos sieglos reformes nes constituciones de cada país col fin de llograr respetu poles distintes creencia de los sos habitantes. A pesar d'estes declaraciones, non siempres se garantiza la llibertá de cultu per parte del Estáu, y la Ilesia Católica tien beneficios de facto en práuticamente tolos países.