cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Decena Tráxica
19 de febreru
A mediudía, el embaxadores de Cuba y España recibieron instrucciones específiques pa nun reconocer al nuevu gobiernu. L'embaxador Manuel Márquez Sterling, esmolecíu poles vides de Madero y Pino Suárez, ufiertó-yos asilu políticu en L'Habana, el so gobiernu dispunxera'l cruceru Cuba en Veracruz pa tal fin. Huerta aseguró que respetaría les sos vides si roblaben los sos arrenuncios y aceptaben la ufierta cubana. Pedro Lascuráin pidió a Huerta garantíes de la so pallabra de respetar a los presos y ésti con una imaxe de la Virxe de Guadalupe, que dixo diéra-y la so madre dende la so infancia y que caltenía de magar, xuró por esa imaxe a Lascuráin que cumpliría cola so pallabra. Poco dempués, una comisión de diputaos presentóse ante Francisco Madero y Pino Suárez pa solicitar los sos arrenuncios colos mesmos términos. So estes garantíes y condiciones roblaron los sos arrenuncios:
Pedro Lascuráin presentó arrenunciar ante'l Congresu que s'atopaba axuntáu en sesión estraordinaria, pa consiguir el quórum necesariu riquióse la presencia de dellos diputaos suplentes. El documentu foi sometíu a votación. Aprobóse l'arrenunciu de Pino Suárez con 119 votos a favor roblando en contra los diputaos Alarcón, Escudero, Hurtado Espinosa, Méndez, Morales, Luis T. Navarro, Ortega y Rojas. L'arrenunciu de Madero foi aprobada con 123 votos a favor, opunxéronse Alarcón, Escudero, Hurtado Espinoza, Pérez y Rojas. El dictame foi aprobáu por J.R. Azpe, Manuel Padilla, Manuel F. del Focete, José Marianu Pontón y José María de la Garza. Acordies cola Constitución, Pedro Lascuráin asumió la presidencia interina de la República, la so única xestión foi nomar a Victoriano Huerta como secretariu de Gobernación, aprobáu'l trámite, arrenunció al so cargu. El so mandatu duró 45 minutos, foi'l más curtiu de la historia de Méxicu, d'esta forma cubrir con un mantu de llegalidá'l golpe d'Estáu.
20 de febreru
Dende'l so aprehensión, Madero y Pino Suárez permanecieron nel Palaciu Nacional, esperando en devanéu un tren que los conduciría al puertu de Veracruz, d'onde s'embarcaríen a Cuba, que'l so embaxador Manuel Márquez Sterling hasta se quedara a dormir "en zapatos" na so improvisada habitación, al exiliu. Sarita, como se conocía a la esposa de Madero, tenía proteición de la delegación xaponesa. Pela tarde del xueves 20 entrevistar col embaxador estauxunidense p'abogar pola vida del so maríu. L'embaxador comentó-y qu'él alvirtiéra-y a Madero enforma tiempu tras qu'eso pasaría y qu'agora pagaba les consecuencies del so mal gobiernu. A la fin dixo a Sara "que nun s'esmoleciera, que nun-y pasaría nada a Madero". Esi mesmu día, cuando'l diputáu Luis Manuel Rojas, correlixonariu masón de Lane Wilson, pidió-y interceder pola vida del ex-presidente, l'embaxador negóse respondiendo "que taba seguro que Madero se llevantaría n'armes nuevamente, ensangreciendo y perxudicando seriamente al país".
21 de febreru
L'embaxador de Cuba fora visitar a los prisioneros y ante la medrana de Pino Suárez de ser asesinaos pasó la nueche con ellos. Madero tenía meyor humor y motivó a los presentes pa pasar una velada prestosa. Pino Suárez dixo que al yá nun se-yos d'utilidá a Huerta, seríen asesinaos. Escribió una carta al so amigu Serapio Rendón onde-y pidía velar polos sos fíos y consolar a la so esposa. Pela nueche, Madero recibió la visita de la so madre, Merced González Treviño, quien-y echar# voz de lo que pasara con Gustavo, la noticia lo trastornó, pasó la nueche llorando en silenciu la so muerte.
22 de febreru
Acordies con Márquez Sterling, a les 10:00 p. m. d'esa nueche chárense Madero, Pino Suárez y Ánxeles. Venti minutos más tarde espertar cola noticia de que seríen treslladaos, Madero preguntó al guardia por qué nun se-yos informó antes pa tar vistíos. El coronel Joaquín Chicarro, encargáu de la custodia de los prisioneros, echar# voz de que seríen llevaos a la Penitenciaría de Lecumberri. El xeneral Ánxeles incorporóse preguntando si él sería treslladáu, a lo cual Cárdenas contestó: "Non, xeneral, usté queda equí. Ye la orde que tenemos". L'ex-presidente y el exvicepresidente fueron baxaos al patiu del Palaciu onde dos vehículos -yos esperaben. Dambos vehículos fueron consiguíos por Cecilio Ocón, unu d'ellos, nel que viaxó Madero, yera un Peerless reformáu como un Packard, foi rentado por Ignacio de la Torre y Mier y conducíu por Ricardo Hernández; l'otru, nel que viaxó Pino Suárez, yera un Protos propiedá d'Alberto Murphy y foi conducíu por Ricardo Romero. La pequeña escolta militar tuvo conformada por Francisco Cárdenas, Rafael Pimienta, Francisco Ugalde y Agustín Figueres. Cecilio Ocón llamó per teléfonu al direutor de la penitenciaria, Luis Ballesteros, p'avisa-y que la caravana yá saliera.
Al momentu de llegar a Lecumberri los automóviles pasaron de llargu la entrada principal y esviáronse escontra l'estremu más estremáu de la penitenciaría, Francisco Cárdenas, l'home encargáu d'asesinar a Madero, ordenólu: "Baxe usté, coyona" y ante la negativa d'ésti disparó-y na cabeza, morriendo nel asientu del coche. Pela so parte, Pino Suárez intentó fuxir pero foi mancáu por Rafael Pimienta. Foi rematáu nel suelu, el so cuerpu rexistró trece impacto de bala. Darréu los militares, p'asemeyar l'asaltu, dispararon contra los vehículos y llimpiaron los llurdios de sangre qu'había nel interior de los automóviles. Los choferes, testigos involuntarios de los asesinatos, fueron encamentaos a guardar silenciu. Poco dempués de la medianueche, Cárdenas reportóse en palaciu pa rindir el so informe al xeneral Victoriano Huerta, ésti atopábase metanes una conferencia de prensa echando voz de qu'un ensame engafuráu asaltara a la escolta que curiaba y conducía a Madero y Pino Suárez a la penitenciaría. Huerta, Mondragón y De la Barra informaron a la prensa que se realizaría una investigación pa esclariar los fechos. Una vegada fecha esta declaración, Mondragón pagó a los asesinos la cantidá de dieciocho mil pesos.
23 de febreru
El diputáu Luis Manuel Rojas, convencíu de la participación del embaxador estauxunidense nel golpe d'Estáu, lleó un discursu, redactáu al estilu d'Émile Zola, ante'l plenu de la Cámara:
El Yo acuso de Rojas foi publicáu, la tesis de confabulación foi secundada pol periodista Norman Hapgood. Victoriano Huerta entainar a defender a Lane Wilson argumentáu que les muertes de Madero y Pino Suárez habíense por cuenta de la imprudencia de los sos partidarios. El secretariu de Gobernación, Alberto García Granados, aseguró que Rojas sería desaforáu pa responder y probar les sos acusaciones. Nel mes de marzu, l'acabante nomar presidente d'Estaos Xuníos Woodrow Wilson destituyó a Henry Lane Wilson del so cargu. El exembajador retirar a Nuevu Méxicu fracasando nos sos intentos por que'l gobiernu de los Estaos Xuníos reconociera al gobiernu de Huerta.
27 de febreru
Pascual Orozco reconoció al gobiernu de Huerta, xunió les sos fuercies al nuevu réxime ya intentó convencer a Emiliano Zapata, per mediu del so padre, de faer lo mesmo ufiertándo-y el puestu de gobernador. El caudiellu negar de manera atayante, catalogó les aiciones del nuevu gobiernu como un "espectáculu lúgubre", afirmó qu'él nun fixera una revolución pa "asaltar puestos públicos", consideró a Orozco un traidor y en respuesta mandó fusilar al so padre. El 30 de mayu, Zapata modificó'l Plan de Ayala.
26 de marzu
El gobernador del estáu de Coahuila, Venustiano Carranza, proclamó'l Plan de Guadalupe, per mediu del cual desconocióse al gobiernu golpista de Victoriano Huerta. Por aciu esti pronunciamientu Carranza se autonombró primer xefe del Exércitu Constitucionalista, el movimientu armáu pa derrocar a Huerta estendióse rápido a los estaos de Sonora, Chihuahua, Durango y Coahuila. Xunir a esti movimientu Pablo González, Álvaro Obregón y Francisco Villa. El gobiernu de Huerta llegaría al so fin el 13 d'agostu de 1914 al roblase los Trataos de Teoloyucan. Sicasí, la Revolución mexicana siguió'l so cursu. El 25 d'agostu de 1913, nueve diputaos de la XXVI Llexislatura publicaron un manifiestu nel campu revolucionario carrancista:
Repercusiones
La resultancia política de la Decena Tráxica consistió n'alzar interinamente al xeneral Victoriano Huerta a la presidencia de la República, dende la cual volvió poner en vixencia'l yá abolíu réxime porfirista, ensin Díaz a la cabeza. Tamién implicó'l fracasu de les meyores democrátiques que se punxeren en práutica mientres la campaña presidencial de Madero.
Botans
Botans ye una comuña francesa del departamentu de Territoriu de Belfort, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
June Carroll
Biografía
June Carroll yera la hermana del productor de comedies musicales Leonard Sillman. En 1935 casóse con Leonard Reich, con quien tuvo un fíu, Steve Reich en 1937. La pareya dixebróse l'añu siguiente, sucesu tres el cual June Carrol colar a vivir a la mariña oeste, en Los Angeles. Más tarde volvióse a casóse con Sidney Carrol, con quien tuvo otros trés fíos, ente los que tán Jonathan Carroll, nacíu en 1940.
Tres la guerra, empieza a desenvolver la so faceta de compositora, actriz y cantante de comedia musical, con exemplos como New Faces of 1952, Guess Who I Saw Today, y los de Murray Grand. Escribió dos canciones que tuvieron ésitu: Penny Candy y Love is a Simple Thing.
Nia Vardalos
Antonia Eugenia Vardalos, conocida como Nia Vardalos, ye una actriz y guionista canadiense d'orixe griegu. Foi nomada a un Globu d'Oru en 2002 como meyor actriz de comedia por La mio gran boda griega y esi mesmu añu, foi nomada al Óscar al meyor guión orixinal pola mesma película.
La so vida
Fía de padres d'orixe griegu, Doreen, una ama de casa y contable, y Constantine "Gus" Vardalos, un desarrollador de la tierra. Asistió a Shaftesbury High School y a la Universidá Ryerson. Vardalos casóse col tamién actor Ian Gómez (27 d'avientu de 1964), quien se convirtió a la relixón ortodoxa griega enantes de casase con ella, d'igual forma qu'asocede na so película más conocida, La mio gran boda griega. Adoptaron apocayá una fía, pero namái se sopelexaron los detalles qu'ella ye menor de cinco años d'edá. Llogró la doble ciudadania de los EE.XX. en 1999. Sufre d'estrabismu
Carrera
Vardalos fixo munches obres, pero casi de la nueche al día llogró ésitu cola so película La mio gran boda griega. Al ésitu de dicha película siguió'l fracasu del so spin-off, la serie de televisión de la CBS, llamada "La mio gran vida griega". Salvu a John Corbett, esta serie presentó el repartu orixinal de la película. En 2004, ella protagonizó Connie y Carla, que co-protagonizó Toni Collette. Vardalos y el so maríu apaecieron xuntos en dos películes. Vardalos, tamién foi convidada estrella nel Show de Drew Carey en 1997, cuando Gómez yera un frecuente convidáu estrella. Nia esta llista pa protagonizar llueu, "Talk of the town" y "Wilderness of monkeys".
Vardalos ye una de munches celebridaes qu'ayuden a producir el proyeutu artísticu "The 1 Second Film".
Vardalos foi protagonista na serie d'entrevistes "El Diálogu". Nesta entrevists de 90 minutos, col productor Mike DeLuca, Vardalos paroló alrodiu de cómo les sos esperiencies na trupe de comediantes "Segunda Ciudá" ayudar como actriz y guionista y la forma en que la que'l programa non oficial de boca a boca "Cunta'l griegu" había catapultado la so película a gran altor. En 2009 protagonizó la película d'orixe español y estauxunidense "La mio vida en ruines".
June Chadwick
June Chadwick ye una actriz inglesa. Los sos papeles más destacaos en televisión fueron caracterizando a "Lydia" na serie de TV de ciencia ficción "V: La Serie" y como la Teniente "Joanna Parisi" na serie "Riptide".
La so película más conocida foi interpretando a "Jeanine Petitbone" en "Spinal Tap". Trabayó nel filme "Forbidden World" "Jumpin' Jack Flash" y "Facing the Enemy". Chadwick foi artista convidada na serie de televisión "Magnum, P.I." " The A-Team (Brigada A)" y "Matlock" y caracterizó a la doctora "Alice Davis" na curtia serie de televisión "Going to Extremes". Ella foi la voz de la doctora "Sheila" nel videoxuegu "Star Trek: Away Team".
Hipparchia fidia
La Hipparchia -Pseudotergumia- fidia ye una especie de lepidópteru ditrisio de la familia Nymphalidae perteneciente a la subfamilia de les Satyrinae, propia de la rexón mediterránea. Linnaeus 1767.
Descripción
Tratase d'una caparina bastante grande dientro del grupu de les Satyrinae, algamando un valumbu d'unos 6 cm. La cara inferior de les ales presenta unos tonos predominantemente buxos, que dexa a esta caparina pasar práuticamente desapercibida cuando se posa sobre los suelos predresos, onde resulta bien difícil estremala cuando se queda totalmente inmóvil.
Confía entós dafechu nel so camuflaje y ye posible, por ello, averase a escasos centímetros d'ella. Destaquen, na cara inferior de les ales, una amplia ya irregular banda gris-blanca zigzagueante, sorrayada de negru, que traviesa la nala de par en par y qu'oldea netamente col fondu más escuru de la mesma, según grandes ocelos negros puntiaos de blancu y corralaes por un aniellu de color beige-mariellu. La cara cimera ye de tonos escuros, marrón.
Área de distribución
Especie mediterránea presente na Península Ibérica,  y nel norte d'África, (Magreb), Arxelia, Tunicia, tamién vive nel sur de Francia (mariña mediterránea), algamando'l noroeste d'Italia. Ye una especie propia de zones abiertes, (incluyendo monte abiertu), seques, templaes y predreses. vuela de  0-1400 metros n´Europa, en África de 1000-2000 metros.
Ciclu vital
Univoltina, tan solo reparase nuna única xeneración en tola so área de repartición, que vuela de fin de xunu a d'agostu n'Europa, y en noroeste de África de xunetu a ochobre.
Bioloxía - Plantes nutricies
Les gates o canesbes, aliméntense de distintes especies de gramínees Brachipodium pinnatum, P. pratensis, Festuca elegans, S. parviflora, Stipa, Cynodon dactylon, Dactylus glomerata. etc.
Gústen-y escamplaes de monte, roquedales, pindios rocoses, calides con maleza y zones arbustives.
Ciudadela d'Horom
La Ciudadela o Fortaleza d'Horom, romanizáu tamién como Orom o Horrom (n'armeniu: Էրեբունի) ye una antigua fortificación de la Edá del Bronce na dómina del reinu d'Urartu, construyida sobre dos grandes llombes al sur de la carretera principal y enfrente de la presa y banzáu de Kamut. Ta asitiada aproximao a un quilómetru al este de la llocalidá d'Horom perteneciente a la Provincia de Shirak d'Armenia. Non mui llonxe d'ellí atópense Ghak y Shvaghtapa dos fortaleces ciclópees tamién urartianes.
A Lieira
A Lieira ye una aldea de la parroquia de Barres nel conceyu asturianu de Castropol.
Ciudadela d'Horom
Escavaciones
Horom considérase como ún de los sitios arqueolóxicos más impresionantes n'Armenia por cuenta de la so arquiteutura. Hai fragmentos de cerámica y llámines d'obsidiana espardíes na superficie del área. Les escavaciones recién fueron realizaes por arqueólogos armenios y estauxunidenses empobinaos por Ruben Badalian y Philip Kohl. Estos equipos d'investigación afayaron muralles bien calteníes, y grandes cantidaes d'artefactos culturales que dieron una idea de los personaxes y la vida de los qu'una vegada moraron nel llugar.
A Lieira
Alcuéntrase a 3,50 km de Castropol, la capital del conceyu, a un altor mediu de 15 msnm y tien una población de.
Tyto alba
La ye una ave rapaz qu'esnala de nueche. Tien cerca de 34 cm y pesa sobre 325 gramos y ensin desemeyanza aparente ente sexos. La so tiesta tien forma de corazón. Posee una vista y un oyíu peraguzáu. Suel facer ñeros n'árboles y roques.
L'área de distribución d'esti rapaz inclúi los cinco continentes, nos que podemos atopar delles subespecies.
Descripción
thumb|left|Curuxa nos Pirineos franceses. Tien un carauterísticu discu facial con forma de corazón y partes ventrales blanques en T. alba alba, anque pue variar n'otres subespecies. Los tarsos tán emplumaos, y tienen los deos cubiertos con plumes modificaes de color abuxáu.
Les ales, rellativamente curties y arrondaes, nun faciliten los vuelos llargos y poderosos, magar que la particular estructura de les filoplumes, especialmente nidies y desflecaes, permíten-y a esti rapaz un vuelu silenciosu, de mou qu'al veles volar, más paeciera que llexaren primero qu'aletiar.
Emiten un berru quexumosu y estridente, magar que la gran variedá de soníos que producen enzanca la identificación, a esceición del inconfundible siséu qu'emite cuando siéntese amenaciada o les críes piden alimentu.
Alþingi
Alþingi (derivada de l'antigua pallabra nórdica Alþing o Althing) ye'l parllamentu nacional d'Islandia, que la so fundación tuvo llugar en 930 na rexón de Þingvellir, a 45 quilómetros de la que depués sería la capital de la república, Reikiavik.
La constitución del país establez seis distritos eleutorales, cola posibilidá de crear un séptimu. Caúna d'estes divisiones territoriales escueye nueve miembros. Amás de estos 54 parllamentarios, cada unu de los grupos políticos reciben una cantidá d'escaños proporcionales al porcentaxe llográu a nivel nacional. Pa poder optar a esta posibilidá, el partíu en cuestión tien de llograr más del 5 % de tolos votos válidos nel procesu eleutoral.
L'actual presidente d'esti organismu ye Steingrímur J. Sigfússon.
Circus assimilis
El aguilucho motudu (Circus assimilis) ye una especie d'ave de presa de la familia Accipitridae. Habita n'llanures, sabanes y montes abiertos d'Australia, Tasmania, Célebes y otres islles como Sumba y Timor.
Aliméntase principalmente de mamíferos terrestres como bandicuts, bettongs y royedores, lo mesmo que de pequeñes aves y reptiles, y dacuando de grandes inseutos. Enantes la especie yera bien dependiente de los coneyos, sicasí, el rápidu espardimientu de la enfermedá calicivirus nel coneyu condució a un amenorgamientu significativu nel númberu de coneyos en zones grebes y semiáridas.
Hofstetten-Flüh
Hofstetten-Flüh (oficialmente hasta 1985 Hofstetten) ye una comuña suiza del cantón de Solothurn, asitiada nel distritu de Dorneck. Llenda al norte coles comuñes de Bättwil y Witterswil, al este con Ettingen (BL), al sur con Blauen (BL), al oeste con Metzerlen-Mariastein, y al noroeste con Leymen (FR-68).
Circus buffoni
El aguilucho grande (Circus buffoni), tamién conocíu como aguilucho de Azara, gavilán planiador, gavilán alilargo, aguilucho negru o vari huevetero ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae mesma de Suramérica, que s'atopa dende Colombia hasta les Malvines y dende Chile a la islla Trinidá. Nun se conocen subespecies.
Amorpha canescens
Amorpha canescens ye un arbustu de la familia de les fabacees. Distribúise per América del Norte. thumb|Detalle de la inflorescencia
Usos
Amorpha canescens foi utilizada por dellos pueblos indíxenes pa tratar una serie de problemes médicos. Amás, los Siux oglala utilicen les fueyes tanto como un té como un amiestu pa fumar cuando se combina con grasa de búfalo.
Taxonomía
Amorpha canescens describióse por Frederick Traugott Pursh y espublizóse en ''Flora Americae Septentrionalis; or,. . . 2: 467'', nel añu 1814[1813]. Amorpha: nome xenéricu que deriva de la pallabra griega amorphos que significa "deformado", n'alusión al solu pétalu de la flor.
canescens: ye un términu llatín que significa "de color gris" (canoxu).
Bourg-sous-Châtelet
Bourg-sous-Châtelet ye una comuña francesa del departamentu de Territoriu de Belfort, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Bättwil
Bättwil ye una comuña suiza del cantón de Solothurn, asitiada nel distritu de Dorneck. Llenda al norte cola comuna de Biel-Benken (BL), al este con Witterswil, al sur con Hofstetten-Flüh, y al oeste con Leymen (FR-68).
Bautista Saavedra Mallea
Bautista Saavedra Mallea, conocíu tamién como “el cholo Saavedra”, foi un destacáu xurista, profesor universitariu, sociólogu, periodista políticu y diplomáticu bolivianu. Presidió la Xunta de Gobiernu de 1920-1921 y foi'l ventenu novenu presidente de Bolivia dende'l 28 de xineru de 1921 hasta'l 3 de setiembre de 1925.
Biografía
Bautista Saavedra nació'l 30 d'agostu de 1870 na llocalidá de Sorata del departamentu de La Paz, Bolivia. Fixo los sos estudios primariu y secundariu nel so pueblu natal. Siguió colos sos estudios cimeros entrando a la carrera de derechu; graduóse como abogáu a los 26 años d'edá, na ciudá de La Paz l'añu 1896. Saavedra dedicóse tamién a la docencia, como caderalgu de Derechu Penal na Universidá de La Paz. Especializóse tamién en socioloxía y incursionó na diplomacia, lo que-y dexó investigar nos archivos de Sevilla sobre'l pasáu colonial bolivianu.
Afiliar al Partíu Constitucional d'Aniceto Arce, pero foi virando escontra posiciones lliberales, lo que-y valió pa ser nomáu Ministru d'Instrucción del gobiernu d'Eliodoro Villazón. Rematada esta función, foi socesivamente escoyíu diputáu nacional y senador cuando inda militaba nel lliberalismu.
Xunta de Gobiernu (1920-1921)
Al pie de otros políticos fundó en 1915 el Partíu Republicanu, dixebrándose definitivamente de los lliberales, siendo'l xestor del golpe del 13 de xunetu de 1920, que baltó al presidente constitucional José Gutiérrez Guerra ya instaló una Xunta de Gobiernu de transición, de la que foi miembru, xunto con José María Escalier y José Manuel Ramírez, destacaos políticos republicanos.
Esta Xunta convocó eleiciones pa una Asamblea Constituyente, que la so llabor sería reformar la Constitución. La nueva Asamblea, na que los partidarios de Saavedra yeren mayoría, empezó a sesionar el 19 d'avientu de 1920. Escalier y Ramírez oponer a la política de Saavedra y abandonaron la Xunta de Gobiernu, presentando les sos candidatures pa la presidencia. La eleición del Presidente de Bolivia realizar na Asamblea, el 26 de xineru de 1921. La oposición retirar del hemiciclu, pos consideraba que la votación taba iguada. Saavedra resultó escoyíu con 47 votos a favor y unu en contra. Tenía daquella cincuenta años d'edá. Esta eleición anició división nel Partíu Republicanu, ente republicanos xenuinos y socialistes.
Saavedra cierra la triloxía de los grandes personaxes del ciclu oligárquicu bolivianu; la so fuerte personalidá y vocación de poder dexáron-y vencer na batalla pol lideralgu republicanu, anque a un altu costo políticu.
Presidencia de Bolivia (1921-1925)
Mientres el so gobiernu estableció la xornada llaboral de les 8 hores; se reglamentó el derechu a la fuelga y el trabayu de muyeres y neños, dictóse la llei seca que consistía na producción y venta d'alcohol; creóse la Federación Obrera del Trabayo antecedente de lo que güei se conoz como COB pa representar a mineros, fabriles, ferroviarios y maestros. Gobernó metanes la presión y con mano dura, vivió una aguda depresión económica que lo llevó a tomar el creitu Stiffel Nicolaus, bien criticáu, concluyó dellos tramos del ferrocarril, construyó caminos p'automóviles y desenvolvió la infraestructura urbana de La Paz. Tuvo al frente una aportunante oposición polo qu'entamó la milicia armada col nome de Guardia Republicana la cual yera la so seguridá personal.
Pospresidencia
Bautista Saavedra coló a Europa como Ministru Plenipotenciario en Suiza, Bélxica y Holanda. Cuando s'enteró de que'l presidente Siles Reyes rompió'l so alcuerdu al desterrar al so hermanu Abdón, decidió volver a Bolivia, pero nun se-y dexó ingresar, polo que tuvo de volver al exiliu.
En 1931 dexóse-y volver a Bolivia y reincorporóse al partíu republicanu xenuinu de Daniel Salamanca Urey. Participó viviegamente nos problemes del Chaco mientres la guerra col Paraguái. Al producise'l golpe militar de 1936 per parte del coronel David Toro al presidente Jose Luis Tejada Sorzano, Saavedra tuvo que partir nuevamente al exiliu, esta vegada a Chile, onde terminó los sos díes.
Bautista Saavedra finó'l 1 de mayu de 1939 na ciudá de Santiago de Chile a los 68 años d'edá.
Contribución a la socioloxía boliviana
Bautista Saavedra tien el privilexu, como pocos, de ser unu de los primeres introductores del positivismu al estudiu de la socioloxía en Bolivia, como miembru de la Sociedá Xeográfica de La Paz y profesor universitariu.
Una vegada que remató los sos estudios de Derechu, ingresó a la Sociedá Xeográfica, espaciu que-y dexó afondar y llevar alantre los sos estudios sobre la realidá social boliviana. En 1903 publica Oríxenes del Derechu Penal y la so hestoria, el primer llibru qu'espón doctrinalmente los principios del positivismu spenceriano nel so país.
Frutu de les sos investigaciones na Sociedá Xeográfica, publica darréu El Ayllu, estudiu etnolóxicu que lo repica como una de les más altes autoridaes de la socioloxía en Bolivia. Nel llibru imponse la visión negativa d'indiu y l'institución del ayllu. Saavedra pregúntase ¿cómo'l ayllu foi una gran institución na dómina precolombina? y ¿cómo ye que constitúi una rémora anguaño?. El llibru foi precursor d'un gran alderique sobre la decadencia del indiu y el so papel na sociedá boliviana, alderique nel que participaron los sos contemporáneos Alcides Arguedas, Franz Tamayo y Manuel Rigoberto Paredes.
Nos últimos años del lliberalismu, Saavedra publica La Democracia na nuesa Hestoria (1919), llibru francamente nihilista, qu'espresa un pesimismu fondu sobre'l futuru de la sociedá boliviana y cualquier progresu del spencerismo. Desahucia a les races esistentes en Bolivia, el blancu, el mestizu y l'indiu, y albidra que'l porvenir del país atopar na posibilidá d'una nueva raza que lo redima.
Leymen
Leymen ye una llocalidá y comuña francesa, asitiada nel departamentu de Baxu Rin na rexón d'Alsacia.
Oubías
Oubías ye una aldea de la parroquia de Barres nel conceyu asturianu de Castropol.
Alcuéntrase a 4,20 km de Castropol, la capital del conceyu, a un altor mediu de 30 msnm y tien una población de.
Mulhouse
Mulhouse [myˈluz] (Milhüsa n'alsacianu y Mülhausen n'alemán) ye una ciudá alsaciana al este de Francia. Allúgase nel departamentu d'Altu Rin, siendo la so ciudá más grande y la segunda mayor de la rexón, dempués d'Estrasburgu. Dos ríos, el Doller y l'Ill, traviesen la ciudá.
Castiella (dixebra)
Castiella pue referise a:
Pastia
thumb|350px|Puestu de venta de Pastia en [[Venecia.]]
Denómase pastia a una mena d'alimentos fechos con una mecedura de fariña de trigu, agua, sal y güevos, qu'entemecíos dan un productu que se cuez en agua ferviendo.
Menes de pastia
La pastia pue ser fresco o seco, esistiendo tamién variedaes que se carautericen por ser rellenes.
Pastes ensin rellenu
Dientro de la pastia ensin rellenu hai numberoses menes, dalgunes d'elles son: thumb|Pastes allargaes Pastes allargaes:
thumb|200px|right|Pastes curties Pastes curties:
Pastes rellenes
Tamién hai pastes en forma de raxa, usaes pa tresnar los canelones y lasañes, platos que s'acompanguen con carne picao, bexamel, verdures u otros rellenos y salses.
Úsense tamién discos de masa fino, d'ente 8 y 13 cm de diámetru, tayaos a mano o con máquines tayadores, o troqueladores, usaos pa facer empanes de desemeyaos rellenos.
Lo mesmo que nes pastes ensin rellenu, nes pastes con rellenu esisten numberoses menes, dalgunes de les cuales son:
Anselmo González del Valle
Anselmo González del Valle y Carvajal foi un compositor, pianista y recopilador de cantares y música popular asturianes. Foi hermanu del poeta Emilio Martín González del Valle y Carvajal, I Marqués de la Vega de Anzo.
Biografía
Yera fíu d'Anselmo González del Valle y Fernández Roces, empresariu uvieín emigráu a Cuba onde s'arriqueció, lo que-y dexó dedicar se por entero a la so gran afición, la música, anque estudiara Lleis na Universidá d'Uviéu.
Nel so palaciu d'Uviéu dábense cita aficionaos y músicos locales, como Saturnino del Fresno, Víctor Sáenz y Baldomero Fernández, y aldericábase, estudiábase y executábense pieces de música. Guardaba una bona coleición de preseos y una biblioteca musical de más de 20.000 volumes.
Finó n'Uviéu'l 15 de setiembre de 1911
Velódromu de la Barra
El Velódromu de la Barra (en portugués Velódromu da Barra) ye una pista alcontrada dientro del Complexu Deportivu Ciudá de los Deportes nel Autódromu Internacional Nelson Piquet de Rio de Janeiro, Brasil.
Foi inauguráu'l 11 de xunetu de 2007 poco primero de realizase los Xuegos Panamericanos competición pa la cual foi construyida. Presenta una pista de madera de pinu siberianu y tien capacidá pa 1.500 espectadores. Una vegada terminaos los xuegos va ser alministráu pola Confederación Brasilana de Ciclismu.
Tapecimientu
thumb|Tapecimientu de la [[Lluna y Venus, vista dende Buenos Aires, en setiembre de 2013.]] La tapecimientu ye un fenómenu astronómicu qu'asocede cuando un oxetu celeste ye escondíu por otru oxetu celeste que pasa ente ésti y l'observador. Comparáu colos tránsitos astronómicos y los eclíss, dizse qu'asocede un tapecimientu cuando l'oxetu más cercanu paez más grande y escuende dafechu l'oxetu más distante. Sicasí, la pallabra tránsitu referir a los casos onde l'oxetu más cercanu paez más pequeñu nel so tamañu aparente que l'oxetu más distante, como'l tránsitu de Mercuriu o Venus alredor del discu solar. La pallabra eclís xeneralmente refierse a esos casos onde un oxetu muévese dientro de la solombra d'otru. Cada unu d'estos trés eventos ye l'efectu visible d'una conxunción.
51 Pegasi b
El 51 Pegasi b ye un planeta estrasolar. El descubrimientu d'esti primer planeta estrasolar foi anunciáu'l 6 d'ochobre de 1995 por Michel Mayor y Didier Queloz na revista científica Nature, volume 378, páxina 355, usando'l métodu de velocidá radial nel Observatoriu de Haute-Provence col espectrógrafu ELODIE.
Tapecimientu
Cada vez qu'asocede un tapecimientu, tamién asocede un eclís. Considera un "eclís" de Sol pola Lluna, vistu dende la Tierra. Nesti eventu, la Lluna muévese físicamente ente la Tierra y el Sol, impediendo ver una porción o tol brillosu discu solar. Anque a esti fenómenu llámase-y de normal "eclís", ésti ye un términu equivocáu, porque la Lluna nun ta clisando el Sol; sicasí la Lluna ta despintando el Sol. Cuando la Lluna despinta el Sol, proyeuta una pequeña solombra na superficie de la Tierra, y por tantu la solombra de la Lluna clisa parcialmente la Tierra. Asina, el llamáu "eclís solar" consiste de fechu en (I) una tapecimientu del Sol pola Lluna, vistu dende la Tierra, y (II) un eclís parcial de la Tierra pola solombra de la Lluna.
51 Pegasi b
Tres l'anunciu del descubrimientu la so esistencia foi confirmada pol Dr. Geoffrey Marcy de la San Francisco State University y el Dr. Paul Butler de la University of California, Berkeley usando'l espectrógrafu Hamilton asitiáu nel Observatoriu Lick cerca de San Jose en California.
Tapecimientu
Sicasí, un "eclís" de la Lluna ye de fechu un eclís real: la Lluna muévese dientro de la solombra proyeutada escontra l'espaciu pola Tierra, y dizse que ta clisada pola solombra de la Tierra. Vistu dende la superficie de la Lluna, la Tierra pasa direutamente ente la Lluna y el Sol, d'esta manera bloquiando o despintando el Sol vistu dende un observador hipotéticu llunar. De nuevu, cada eclís supón tamién una tapecimientu.
51 Pegasi b
51 Pegasi b, embrivíu 51 Peg b, foi denomináu informalmente como Belerofonte. Tres el so descubrimientu confirmóse la so esistencia al traviés de múltiples observaciones que dexaron conocer munches de les sos carauterístiques. El métodu de detección foi'l de les velocidaes radiales que dexa midir el productu de la masa del planeta pol senu del ángulu d'enclín orbital: m·ensin (i) = 0.468 +/- 0.007 (midida en mases jovianas). Esti métodu déxanos dar una cota inferior o masa mínimo que tendría de tener el planeta. Les variaciones de velocidá radial tienen una amplitú de 59 m/s y amuesen un periodu orbital de 4.239 ± 0.001 díes. Especulóse enforma sobre la posible esistencia d'un compañeru planetariu de menor masa n'órbites más alloñaes al puntu de que 51 Pegasi ta clasificáu como unu de los sistemes candidatos a allugar un planeta terrestre na llamada franxa de habitabilidad, que nesti sistema, con una estrella tan paecida al Sol, alcuéntrase tamién ente 1 y 2 UA. thumb|left|275px|51 Pegasi b vistu col programma [[Celestia]] A pesar de que primeramente se plantegó que podría tratase d'un cuerpu predresu yá que les teoríes de formación de los xigantes gaseosos prohibíen la so formación a tan curties distancies güei día créese qu'un valor tan alzáu de la masa ye namái compatible con un xigante gaseosu tipu Xúpiter).
El descubrimientu del primer planeta estrasolar constituyó un importante ésitu de la investigación astronómica al amosar a los astrónomos que planetes de tipu xigante podíen esistir n'órbites de curtiu periodu daqué qu'hasta entós nun se consideraba. Una vegada que se vio que tales planetes podíen esistir, asocedióse un regueru de descubrimientos de planetes similares. Anguaño 51 Pegasi pertenez a toa una categoría de planetes llamaos Xúpiteres calientes. Planetes como 51 Pegasi nun son compatibles colos vixentes modelos de formación planetaria polo que'l so descubrimientu incentivó l'alderique sobre les nueves teoríes de la migración planetaria según les cualos los planetes podríen a lo llargo de la so vida evolucionar les sos órbites pudiendo averase escontra la so estrella muncho más cerca d'onde orixinalmente formáronse. El replantegamientu de les tesis de formación y evolución planetaria entá prosigue güei día col descubrimientu de más mundos estraños con órbites y mases más estremes si quepe.
Bourogne
Bourogne ye una comuña francesa del departamentu de Territoriu de Belfort, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Quercus robur
El ye un árbol del xéneru Quercus, nativu del hemisferiu norte. Ye un árbol robezu, que pue perpasar los 40 metros d'altor, con groma amplia, ovoide, arrondada o irregular y fueya caduca. Ta clasificáu na Seición Quercus, que son los carbayos blancos d'Europa, Asia y América del Norte. Tienen los estilos curtios; les abiyotes maurecen en seis meses y tienen un sabor duce y llixeramente amargosu. Les fueyes escarecen d'una mayoría de cerdes nos sos lóbulos, que suelen ser arrondaos.
Etimoloxía
Carbayu remanez de la raíz prerromana "carb" o "carv", significando caña, rama, y estos términos vienen del célticu "car" o "kaer" significando siempre verde, o hermosu. Y "valos" significando fuerte.
Descripción
Tueru fuerte, curtiu y mui gruesu nos exemplares aisllaos, con rames grueses dalgo tortuoses; corteya grisácea o blanquecina, con esquiebres y de tonalidá parduza nos exemplares vieyos. Fueyes grandes, simples, en disposición alterna, con estípules allargaes que cayen llueu; son lampiñes peles dos cares, de color verde intensu pol fexe y más pálides, colos nervios bien marcaos, pela cara inferior; la so forma ye aovada, con peciolu bien curtiu (2 a 7 mm), col cantu, más o menos fondamente, lobuláu y colos lóbulos desigual y arrondáu; suelen midir unos 6 a 12 cm de llongura por unos 3 a 6 cm d'anchu.
Flores masculines n'amentos colgantes, verde-amarellentaes, que nacen solitaries o en grupos de cañines del añu anterior. Abiyotes colgantes sobro un llargu pedúnculu, aováu-oblongues, con caperuchu o cascabillu d'escames casi planes, empizarraes.
Nel hemisferiu norte, ye dable atopalu tantu en climes fríos como tropicales n'Asia y América. El so desenvolvimientu algama a los 200 años y hai datos de llegar a los 1.600 años. Un monte de carbayos recibe'l nome de carbayeda o carbayal.
Distribución
Distribúise dende 0 a 1000 m sobro'l nivel del mar, en suelos fondos y frescos, principalmente nos desprovistos de cal y daqué húmedos. Rique d'un clima húmedu, oceánicu, onde s'acuse poco la seca braniza y ye daqué resistente al fríu. Acomúñase o ponse en contactu con fayedales o con carbayeres de Quercus petraea (carbayu albar ) y Quercus pyrenaica (rebollu ), colos que forma híbridos con facilidá.
Faustino González Alcalde
Faustino González Alcalde foi un políticu asturianu del PSOE.
Conseyeru de Facienda y Economía dende'l 28 d'abril de 1982 hasta'l 21 de xunu de 1983 y d'Alministración Territorial dende'l 18 de xunu de 1983 al 29 de xunetu de 1987.
Tamién presidió la Xunta Xeneral del Principáu, Cajastur y la Sociedá Filarmónica de Xixón y foi vicepresidente del Real Sporting de Xixón ente otros cargos.
Louteiro (Barres)
Louteiro ye una aldea de la parroquia de Barres nel conceyu asturianu de Castropol.
Alcuéntrase a 4,70 km de Castropol, la capital del conceyu, a un altor mediu de 39 msnm y tien una población de.
Tamala Jones
Tamala Ronni Jones ye una actriz d'Estaos Xuníos. Ye mayormente conocida por papeles en películes como Booty Call, The Wood, Kingdom Come, The Brothers, y Two Can Play That Game. Tien un papel recurrente na serie de la cadena ABC, Castle como la esaminadora forense Lanie Parish.
Comienzo
Jones nació en Pasadena, siendo la mayor de tres fíos, de los cualos ye la única muyer. Empezó la so carrera como modelu, apaeciendo en revistes y anuncios de televisión.
Carrera
El so primer papel actoral foi una pequeña apaición na serie p'adolescentes California Dreams. El so primer papel importante en televisión foi faciendo d'una estudiante nel drama de l'ABC, Dangerous Minds. Jones foi protagonista na serie For Your Love y en The Tracy Morgan Show. Tuvo un papel recurrente na serie One on One como Tonya, una vieya novia de Flex (temporaes unu y cinco). Tuvo otros papeles en series de televisión como The Parent 'Hood, Veronica's Closet, Malcolm & Eddie, My Name Is Earl, Studio 60 on the Sunset Strip y The Fresh Prince of Bel-Air.
En 1993, Jones apaeció nel video musical Give It Up, Turn It Loose d'En Vogue. En 2001, tuvo nel video "Girls, Girls, Girls" del raperu Jay-Z, xunto a les actrices Paula Jai Parker y Carmen Electra. Más tarde, Jones tuvo nel video musical "Gravel Pit" de Wu-Tang Cla.
Tuvo en películes como Booty Call, The Wood, y Kingdom Come. Jones tamién tuvo un pequeñu pero importante rol na película Up in the Air.
En 2007, apaeció nel video musical Independent del raperu Webbie, como una rapaza negra.
Tamala Jones foi escoyida como una de les 10 Sexiest Women of the Year (Muyeres más sexis del añu) en 2000 y 2001 pola revista Black Men Magacín.
Dende 2009 tien un papel recurrente na serie de la cadena ABC Castle como la esaminadora forense Lanie Parish.
Vida personal
En 2003, salió col raperu Nate Dogg dempués de cruciase dos veces nel estudiu de la película de Chris Rock Head of State.
En 2006, operóse quirúrgicamente los sos pechos. D'ellos dixo, "Yo fixi la mio xera y busqué un especialista. Fui a daquién qu'obra nos pacientes con cáncer de mama, y que crea un pechu que se ve y siéntese real. Nun puedo esperar en tar nuna película na que yo-yos pueda amosar a ustedes. Nel momentu fayadizu de la película, toi dispuesta a amosar estos bebes."
Ocimeae
Ocimeae ye una tribu de plantes fanerógames perteneciente a la familia Lamiaceae, subfamilia Nepetoideae. El xéneru tipu ye Ocimum L.
Conseyos de Gobiernu d'Asturies dende 1982
Presidentes, Vicepresidentes, Conseyeríes y Conseyeros que formaron parte de los distintos Conseyos de Gobiernu d'Asturies, dende 1982.
Domingo González Pérez
Políticu costarricense, nacíu en Barva, Costa Rica, el 3 d'agostu de 1842. Foi fíu de Lorenzo González González y Baltasara Pérez y Zamora. Casó na so ciudá natal el 31 d'agostu de 1874 con Elemberta Flores Zamora, fía de Ponciano Flores Porres y Victoria Zamora y Gutiérrez.
El 1° de mayu de 1914 foi escoyíu pol Congresu como Segundu Designáu a la Presidencia pal periodu 1914-1918, que nun pudo concluyir, por cuenta de que el 27 de xineru de 1917 el golpe militar del xeneral Federico Alberto Tinoco Granados derrocó al gobiernu constitucional presidíu pol so fíu Alfredo González Flores. Morrió n'Heredia, Costa Rica, el 27 de febreru de 1927.
Conseyos de Gobiernu d'Asturies dende 1982
Gobiernu de Rafael Fernández Álvarez (1982-1983)
El gobiernu de Rafael Fernández Álvarez foi'l primer gobiernu tres l'establecimientu del Estatutu d'Autonomía d'Asturies. Rafael Fernández presidió enantes el Conseyu Rexonal d'Asturies, el muérganu preautonómicu de la comunidá.
Brebotte
Brebotte ye una comuña francesa del departamentu de Territoriu de Belfort, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Conseyos de Gobiernu d'Asturies dende 1982
Gobiernu de Juan Luis Rodríguez-Vigil (1991-1993)
El gobiernu de Juan Luis Rodriguez-Vigil terminó de forma repentina en 1993 tres conocese l'escándalu del Petromocho, lo que provocó la dimisión del presidente.
Gobiernu d'Antonio Trevín (1993-1995)
Tres la dimisión de Rodriguez-Vigil, Antonio Trevín sustituyólu na presidencia, realizando dellos cámbeos na composición l'executivu.
Etapa nel Partido Popular (1995-1998)
Durante los primeros años de gobiernu, Sergio Marqués tuvo afiliáu al Partido Popular de Asturias, partíu pol que foi escoyíu diputáu. Per embargu, tres discrepancies cola direición nacional del partíu, en especial con Francisco Álvarez-Cascos, fou espulsáu del PP en 1998.
Teoloxía heliopolitana
La Teoloxía Heliopolitana ye una doctrina relixosa del Antiguu Exiptu creada ya impulsada polos sacerdotes de la ciudá de Heliópolis. El dios creador ye Atum, que ye'l dios proteutor d'esta ciudá, Heliópolis, y como dios creador, facer a sigo mesmu, y de la so propia sustancia crea a otros dioses, Shu (l'Aire atmosférico) y Tefnut (el Vacíu).
A partir de la dinastía II (Tinita), dase cultu al Discu Solar, Ra, polo que los sacerdotes de Heliópolis venceyen a Atum con Ra, polo que según los testos de les pirámides, Ra ye'l fíu del Cielu (Nut). Por cuenta de esto los sacerdotes de Heliópolis tienen qu'introducir una segunda pareya, Geb (la Tierra) y Nut (el Cielu).
Apaez entós la fusión de Atum-Ra que yá se contempla na dinastía III (Menfita). Vese representáu en baxorrelieves y escritos como un Ferre o un Escarabayu. El dios Ra ye un dios victoriosu, que vence a les fuercies del mal o les tiniebles (Apofis), que ye la representación de la salida del sol a l'amanecida.
La fusión de Atum-Ra foi esplicada polos sacerdotes de Heliópolis como una nueva divinidá na que Atum dexa'l so calter de creador, y Ra el so rellumu y poder. Asina surde la Enéada Heliopolitana, porque Geb, amás d'a Ra, tien por fíos a:
Isis: la fertilidá * Seth: el desiertu y la fuercia bruto * Neftis: la esterilidá
La Enéada ta compuesta polo tanto por Atum-Ra, Shu, Tefnut, Geb, Nut y estos últimos cuatro.
Segunda Enéada Heliopolitana
Tardíamente apaez una segunda enéada heliopolitana, formada polos collaboradores d'Osiris, como Horus o Hathor.
Nos templos, al Sol represéntase-y de trés formes, toes de forma humana, que son: Jepri (l'amanecer), Ra (l'apoxéu) y Atum (el tapecer), y represéntense como un neñu naciellu, un home con Pschent y un vieyu.
El dios Atum-Ra, según los sacerdotes de Heliópolis tien que dir acomuñáu a la diosa Maat (la Verdá, Xusticia y Harmonía cósmica), una y bones ellos pensaben que taben xuníos na divinidá, y que'l dios ye'l que crea cola pallabra y qu'ayudaba na alministración (visir o virréi) a los que se-yos considera como "sacerdotes de Maat".
Esto tuvo una gran trescendencia na relixón y na política, porque va contribuyir a la unificación político y territorial. Esa unificación va afigurar en que los demás sistemes relixosos van supeditar al de Heliópolis, xuniendo a los sos dioses locales con Ra, como Horus-Ra en Edfu o Hathor-Ra en Dendera. Sobek tamién apaez xuníu a Ra. En Tebas, nel Imperiu Mediu, va camudase a Atum-Ra por Amon-Ra, y el so cultu va imponer en tol Imperiu.
Cosmogonía de la teoloxía heliopolitana
La cosmogonía heliopolitana comparte munchos de les traces comunes de toles teoloxíes exipcies. Como en toles otres, el dios creador apaez sobre la llomba primixenia surdida de les agües, y como na teoloxía hermopolitana (de la ciudá de Hermópolis), el güevu del que naz foi guaráu por cuatro pareyes de dioses. Nesta ocasión, les pareyes que guararon el güevu fueron les formaes por Nun y Naunet (los dioses representantes de les agües inferiores y el cielu inferior, respeutivamente), Kuk y Kauket (la escuridá y les tiniebles), Huh y Hauhet (lliteralmente "l'ilimitáu y l'ilimitada), y Amón y Amaunet (el dios principal de Tebas y el so consorte).
Cicer arietinum
thumb|Planta en flor. right|thumb|Cicer arietinum en Paul Hermann Wilhelm Taubert, Natürliche Pflanzenfamilien., Vol. III, 3, 1891 La ye una llegume con importantes cualidaes culinaries y nutritives.
Orixe y distribución
L'orixe del cultivu del garbanzu ye aldericáu. Podría asitiase con cierta seguridá nel Mediterraneu Oriental -Grecia, Turquía o Siria-, dende onde s'espandió por toles rexones ribereñes del Mediterraneu con relativa rapidez. Pasó darréu a Persia, al Asia Central y tamién al socontinente indiu. Polo que respeuta al África sosahariana hai motivos pa pensar que s'introduxo con ésitu na rexón de Ghana, anque se documentaron delles especies xabaces con mayor antigüedá n'Abisinia. Los colonizadores españoles introduxéronlu n'América dempués de la so llegada, xorreciendo con ésitu en California, Méxicu y nes rexones de clima secu de tol continente americanu.
Morfoloxía y elementos d'agronomía
thumb|Plantíu de garbanzos. El garbanzu ye una planta añal diploide, la so reproducción ye por autogamia y tien un númberu cromosómicu de 2n=16. Los raigaños afonden nel suelu de manera considerable d'ehí que s'afaiga perfeutamente a suelos grebios o secos. El tarmu principal de la planta ye arrondáu y les fueyes que d'él emanen son paripinnaes o imparipinnaes colos foliolos de cantu dentáu. El frutu ye una vaina bivalva con dos o trés semientes nel interior. Les flores remanecen solitaries y la planta puede algamar hasta 60 cm d'altor. El garbanzu en sí mesmu ye arrondáu, entartalláu pelos llaterales y tien un picu formáu pol relieve de la raigonín. Por estes carauterístiques suel dicise que l'aspeutu global del garbanzu aseméyase al d'una tiesta de carneru colos cuernos endolcaos nos llaos. Bastante ye que munchos de los nomes del garbanzu tán en rellación con esa forma en cabeza de carneru. Asina, la pallabra griega κριός significa ‘carneru’ y ‘garbanzu’. Inclusive la terminoloxía binomial del garbanzu (Cicer arietinum) remanez de la pallabra llatina aries que significa precisamente ‘carneru’.
El garbanzu ye una planta qu'aguanta bien a la seca. Grana a partir de 10 °C magar que la temperatura óptima pa la guañada ye de 25 a 35 °C. Prefier tierres silizu-magrices y non yelsoses porque'l yelsu del suelu produz un garbanzu d'escasa calidá y duru de cocer. Los terrenos (boreales) si tán empobinaos al sur y al poniente faen granar garbanzos de meyor calidá. L'acidez ideal del suelu pal garbanzu ta entendida ente 6 y 9 de pH.