cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
HD 186104
HD 186104 ye una estrella na constelación del Águila de magnitú aparente +7,64. Alcuéntrase na rexón central de la constelación, a unos 2,5º al oeste de η Aquilae y ta asitiada a 135 años lluz del Sistema Solar.
Carauterístiques físiques
HD 186104 ye una nana mariella de tipu espectral G0 según consta na base de datos SIMBAD. Los sos parámetros físiques según el so conteníu metálico son práuticamente iguales a los del Sol. Tien una temperatura efectivo apenes 8,8 K inferior a la solar y tien una masa de de 1,04 mases solares. La so lluminosidá ye, sicasí, un 29% mayor que la lluminosidá solar. Xira sobre si mesma con una velocidá de rotación proyeutada de 1,85 km/s. Al igual que'l Sol, ta na metá de la so vida como estrella de la secuencia principal, siendo la so edá de 4170 millones d'años —la edá del Sol ye de 4600 millones d'años.
Tocantes al so conteníu metálico, el so índiz de metalicidá ye bien paecíu al del Sol ([Fe/H] = +0,097). Otros metales evaluaos como magnesiu, siliciu y níquel son llixeramente más abondosos que nel Sol. Tocantes al so conteníu en litiu, ésti ye cimeru a la solar (A(Li) = 1,52). Sicasí, el Sol paez tar emprobecíu en litiu nun factor de 10 frente a otres estrelles de discu asemeyaos.
Cinemática
La cinemática de HD 186104 difier de la del Sol. Muévese nuna órbita galáutica de moderada escentricidá (ε = 0,21), variando la so distancia al centru de la galaxa ente 5,9 y 9,0 kiloparsecs. Amás, la so distancia máxima al planu galácticu ye de 160 parsecs, ente que'l Sol mover ente 5 y 30 pársecs respectu al planu de la galaxa. Por ello, anque HD 186104 pudiera ser una estrella del discu finu, ye más probable que perteneza a la denomada «Corriente de Hércules», ampliu grupu d'estrelles que la so velocidá de rotación en redol al centru galácticu difier significativamente de la que tienen la gran mayoría de les estrelles de la Vía Lláctea.
Demostración matemática
derecha|miniaturadeimagen|250x250px|Unu de los fragmentos sobrevivientes más antiguos d'Elementos de Euclides, un llibru de testu utilizáu mientres miles d'años pa enseñar téuniques de demostración d'escritura. La diagrama acompaña'l Llibru II, Proposición 5.1. En matemátiques, una demostración o bien una prueba ye un argumentu deductivu p'asegurar la verdá d'una proposición matemática. Na argumentación pueden usase otres afirmaciones primeramente establecíes, tales como teoremas o bien les afirmaciones iniciales o axomes. En principiu una demostración puede rastrexase hasta afirmaciones xeneralmente aceptaes, conocíes como axomes. Les demostraciones son exemplos de razonamientu deductivu y estrémense d'argumentos inductivos o empíricos; una demostración tien de demostrar qu'una afirmación ye siempres verdadera (dacuando al listar tolos casos posibles y amosar que ye válida en cada unu), más que numberar munchos casos confirmatorios. Una afirmación ensin probar que se cree verdadera conozse como conxetura.
El fechu de nun conocer nenguna demostración d'un teorema nun implica la so non veracidá; namái la demostración de la negación d'esta resultancia implica que ye falsu.
Beschreibung der Graser
Beschreibung der Graser (embrivíu Beschr. Gras.) ye un llibru con ilustraciones y descripciones botániques escritu pol naturalista alemán, discípulu de Carlos Linneo, Johann Christian Daniel von Schreber. Editóse en 2 volúmenes nos años 1766-1810.
Claire Waldoff
miniaturadeimagen|Walk of Fame of Cabaré Claire Waldoff (nacida Clara Wortmann; Gelsenkirchen, 21 d'ochobre de 1884 - Bad Reichenhall, 22 de xineru de 1957) foi una cantante alemana. En Berlín, convirtióse antes de la II Guerra Mundial na reina del cabaré».
Biografía
Clara Wortmann foi la oncena fía de 16 d'una familia que rexentaba un chigre en Gelsenkirchen. Yá que el so deséu de convertise en médicu nun pudo realizalo por falta de medios económicos, decidió sese actriz, tomando'l nome artísticu de Claire Waldoff. En 1903 yá tenía'l so primer contratu en Bad Pyrmont y Kattowitz. En 1907 llegó a Berlín.
Primeramente diéron-y pequeños papeles en comedies nel teatru Figaro nel Kurfürstendamm. En 1907 camudó al cabaré. Rudolf Nelson contratar pal teatru Roland von Berlin na cai Potsdam. Na so primer actuación vistía un traxe d'escolín d'Eton. Convertir darréu na estrella de Berlín». Poco primero de l'actuación el compositor Walter Kollo escribió-y una cantar sobre un coríu llocu d'amor y el so Schmackeduzchen. El cantar naciera de la necesidá, una y bones el programa antimilitarista previstu foi prohibíu pola censura. Llueu actuaba tamién nel Chat Noir na Friedrichstraßy y nel Linden-Cabaré en Unter den Linden. Dende 1924 consiguió contratos pa grandes revistes, ente otros con Erik Charell.
Claire Waldoff especializar en cantar llixeru, schlager y chanson en dialeutu de Berlín, qu'aprendiera nes sos visites a chigres. La so marca yeren una corbata, una blusa y peñáu a lo chico de color bronce. Fumaba y xuraba n'escena. Ella mesma describió'l so carisma más tarde coles siguientes pallabres: «''la mio manera senciella, ensin xestos, namái cola mímica, enfocáu namái al xuegu d'espresiones de los güeyos, yera daqué nuevu sobre l'escenariu del cabaré. Yo yera y siguí siendo un gran espectáculu na mio cencellez.''» thumb|Cartelu del cabaré Linden de Berlín con Claire Waldoff (1914). El puntu culminante de la so carrera llegó a mediaos de la década de 1920. Actuaba nos dos mayores varietés de Berlín, el Scala y el Wintergarten, amás de realizar una tournee per Alemaña. Foi contratada para operetes y revistes y compartió l'escenariu con una inda desconocida Marlene Dietrich. La radio emitía los sos cantares. Les ventes de los sos discos algamaben récores. El so repertoriu tenía mientres esa dómina unes 300 cantares.
Cola so compañera sentimental, Olga von Roeder, yera amás el centru de la vida lésbica de Berlín. Visitaba de forma regular el club femenín Damenklub Pyramide, que s'axuntaba nel Toppkeller en Berlin-Schöneberg. Ellí atopábense, ente otres, les baillarines Anita Berber y Cilly de Rheydt, muyeres elegantes, pintores y modelos.
Tomar de poder de Hitler en 1933 tamién supunxo una corte na carrera de Claire Waldoff. Mientres dalgún tiempu sufrió una prohibición d'actuar en públicu, porque actuara poco antes pa la comunista Rote Hilfe nel palaciu de deportes de Berlín. Dempués de convertise en miembru de la Reichskulturkammer (RKK), a la que teníen que pertenecer tolos artistes, la prohibición foi llevantada. A mediaos de la década de 1930 actuó con un programa doble con Lene Ludwig en Berlín, qu'amosaba bailles con mázcara asonsañando a famosos.
En 1936 fundióse definitivamente la so carrera cuando'l ministru de propaganda Joseph Goebbels prohibió-y actuar nel Scala. Cada vez hubo menos contratos en Berlín. En 1939 treslladar a Bayerisch Gmain y fixo dalgún conciertu radiofónicu na Großdeutscher Rundfunk. La Wehrmacht contratar pa entretener a les tropes. En xineru de 1942 cantó ante soldáu alemanes nel París ocupáu.
Tres el final de la guerra la so carrera viose atayada nuevamente. Por si fora poco, la reforma monetaria de 1948 costó-y el so aforros y emprobecióse. En 1954 el Senáu de Berlín concediólu, con ocasión de la so 70 cumpleaños, una pequeña renta. En 1953 apaeció la so autobiografía. Cuatro años más tarde morrió d'una apoplexía. El so últimu deséu foi ser soterrada na cripta familiar de la so compañera sentimental Olga von Roeder. El so deséu foi cumplíu y la tumba atopar nel Pragfriedhof en Stuttgart. A Claire Waldoff dedicóse-y una estrella nel Walk of Fame des Kabaretts en Maguncia.
Compañera sentimental, Olga von Roeder
Olga von Roeder (1886 - 1963) provenía d'una familia d'actores d'EE.XX. y yera descendiente del colonizador Albrecht von Roeder. En 1917 conoció a Claire Waldoff en Berlín y hasta la so muerte foi la so compañera sentimental. Waldoff escribió nes sos memories «''Dambes tuvimos la gran suerte cola otra. [...] Olly ye una persona pocu frecuente, un calter ruidosu, una persona maraviyosa.''»
La pareya foi'l centru de la vida lésbica de Berlín na década de 1920. Von Roeder y Waldoff llevaben un salón lliterariu sobre política y cultura pal intercambiu d'idees ente lesbianes, y yeren güéspedes queríes nel ambiente nocherniego lésbicu.
Aeropuertu de Saint-Étienne - Bouthéon
LAeropuertu de Saint-Étienne - Bouthéon'' (Aéroport de Saint-Étienne - Bouthéon- IATA : la UER, la OACI : LFMH) ye un aeropuertu del departamentu de Loire. Ta xestionáu pola Cámara de Comerciu ya Industria de Saint-Etienne Montbrison. El so área de captación ye d'aproximao 4 millones de persones en 1 hora y 30 minutos: Lyon, Clermont-Ferrand , etc ... Dempués de dellos años difíciles, ente 2002 y 2006, l'aeropuertu volvió a entamar impulsu positivu:
En 2006, la compañía de baxu costu irlandesa Ryanair decidió aplazar el so enllaz nel Aeropuertu de Grenoble-Isère. Ryanair alegó que'l Loira foi una atraición turística de menor entidá que los Alpes (los trés cuartes partes de les conexones de Ryanair en Grenoble realizar na plataforma mientres l'iviernu). La Cámara de Comerciu ya Industria Saint-Etienne Montbrison xulga que les comisiones "daes poles autoridaes llocales de la Isere (al traviés de l'asociación Airliance Alpes Dauphine, que los sos miembros son los Grenoble CCI y la Federación Departamental d'Oficines de Turismu y Comerciu de la Unión les iniciatives de Isère ) son la causa real.
Aereollinies y destinos
20px Pegasus Airlines: Istambul.
Saint-Victor (Ardèche)
Tien una población de y una superficie de  km².
Solaro (Alta Córcega)
Solaro ye una comuña francesa del departamentu d'Alta Córcega, na rexón de Córcega. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Llagar
Dende'l puntu de vista de la construcción, el llagar ye cenciellamente un pequeñu graneru, teyáu o non, de mampostería onde s'atopan unes talles y la prensa mesma, que davezu consistía nun duernu sobro'l que reposa una gran trabe de carbayu o castañu. Los llagares remóntanse a la dómina romana y faen parte de l'arquiteutura popular.
Cadarma
Tradicionalmente les estructures del llagar yeren feches d'estaya únicamente de madera pues pensábase que los metales esmanguen la sidra. Enantes de pasar a la prensa, la mazana páñase y dempués máyase col mayu, un martiellu de madera. La prensa'l llagar sofitase nes berines, pieces paraleles y móviles con fenderures onde s'asitia la trabe y onde s'atopen los tornos o fusos que mueven una trabe que se llama verdugu, que prensa la mazana nel fondón o masera, que s'atopa sobro un gran tronco perpendicular a les berines y que llámase sobigañu. El verdugu, tamién llamáu molleru en Lliberdón, presiona unos maderos que davezu llámanse gochos, carneros o pontones y estos presionen la magaya, los restos la mazana, fasta que flúi'l zusmiu que se recueye nel duernu. D'ehí el zusmiu pasa a fermentáse en toneles pa producir la sidra.
HD 188015
HD 188015 (HIP 97769 / BD+27 3539) ye una estrella na constelación de Vulpecula. De magnitú aparente +8,24, nun ye visible a simple vista. Alcuéntrase a 172 años lluz de distancia del Sistema Solar. En 2005 anuncióse'l descubrimientu d'un planeta estrasolar orbitando alredor d'esta estrella.
HD 188015 ye una subxigante mariella de tipu espectral G5IV, una estrella asemeyada al Sol pero que terminó la fusión d'hidróxenu nel so nucleu. Tien una temperatura superficial de 5684 ± 31 K y ye llixeramente más lluminosa que'l Sol. El so radiu ye un 7% más grande que'l radiu solar y la midida de la so velocidá de rotación proyeutada ye de 0,5 km/s. Presenta una bayura en metales aproximao doble que la solar ([M/H] = +0,28), siendo especialmente alzada la so bayura relativa de sodiu, 2,6 vegaes más alta que na nuesa estrella. Con una masa apenes un 2% mayor que la masa solar, ye una estrella antigua. La so edá envalorada ye de 6600 millones d'años, frente a los 4600 millones d'años d'edá que tien el Sol.
Sistema planetariu
HD 188015 b, al igual que la mayor parte de los planetes estrasolares, foi afayáu pol métodu de velocidaes radiales. La so masa mínimo ye 1,5 vegaes la masa de Xúpiter. Xira nuna órbita llixeramente escéntrica a una distancia de la estrella un 20% mayor que la que dixebra la Tierra del Sol, na llamada «zona de habitabilidad». Magar nun paez que pueda esistir vida nel planeta —presumiblemente un xigante gaseosu—, sí podría floriar n'hipotéticos satélites que orbitasen alredor.
Aeropuertu de Salalah
L'Aeropuertu de Salalah (n'árabe: مطار صلالة) ye la segunda puerta d'entrada al sultanatu d'Omán. Atópase na llanura costera de Salalah, 5,5 quilómetros (3,4 milles) al nordeste del centru de la ciudá de Salalah. Nel pasáu utilizóse sobremanera como un campu d'aviación militar de la Real Fuercia Aérea Británica (RAF Salalah) y, más tarde, allugada xunto al aeropuertu civil, foi utilizada pola Real Fuercia Aérea de Omán (RAFO Salalah). En 2003, esti aeropuertu consiguió'l estatus d'un aeropuertu internacional. Ta asitiáu na gobernación de Dhofar, en partir sur del país. La zona ye un popular destín turísticu pa los ciudadanos y los estranxeros locales, sobremanera a partir de xunetu a setiembre, cuando'l monzón asiáticu toca la rexón y empieza la temporada Khareef, lo que lo convierte nun llugar inusualmente curiosu dientro de la rexón del Golfu, davezu greba.
Copsychus albospecularis
Copsychus albospecularis ye una especie d'ave paseriforme de la familia Muscicapidae.
Distribución xeográfica y hábitat
Ye endémicu de les selves de Madagascar y delles islles axacentes como Nosy Be, Nosy Komba y Nosy Boraha.
Arapiles
Arapiles ye un conceyu y llocalidá española de la provincia de Salamanca, na comunidá autónoma de Castiella y Lleón. Intégrase dientro de la contorna del Campu de Salamanca (Campu Charro). Pertenez al partíu xudicial de Salamanca.
Copsychus albospecularis
Estáu de caltenimientu
Alcuéntrase llixeramente amenazada pola perda del so hábitat natural.
Arapiles
El so términu municipal ta formáu poles llocalidaes d'Arapiles, El Ventorro, La Pinilla, Les Torres y Oreyudos, ocupa una superficie total de 25,26 km² y según los datos demográficos ellaboraos pol INE nel añu, cuenta con una población de habitantes.
Historia
thumb|left|120px|Monolitu conmemorativo de la [[batalla d'Arapiles]] miniaturadeimagen|Ilesia de San Fabián y San Sebastián La so fundación remontar a la repoblación efeutuada polos reis de Lleón na Edá Media, quedando integráu nel cuartu de Peña del Rei de la xurisdicción de Salamanca, dientro del Reinu de Lleón.
El 22 de xunetu de 1812, nos cuetos qu'hai na so redoma, diose la importante batalla d'Arapiles, na que les tropes aliaes, españoles, ingleses y portugueses, mandaes pol duque de Wellington, vencieron a les franceses comandadas por Auguste Marmont, fechu d'especial relevancia pa la llocalidá, conocida especialmente por esti fechu por cuenta de lo trascendental de la batalla d'Arapiles na Guerra de la Independencia Española.
Cola creación de les actuales provincies en 1833, Arapiles quedó encuadráu na provincia de Salamanca, dientro de la Rexón Lleonesa, división territorial que se caltién vixente anguaño.
Nucleos de población
El conceyu estremar en dellos nucleos de población, que teníen la siguiente población en 2017 según l'INE. miniaturadeimagen|Casa Consistorial d'Arapiles
Saint-Vincent-de-Barrès
Saint-Vincent-de-Barrès ye una comuña francesa del departamentu d'Ardèche, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Sorbo-Ocagnano
Sorbo-Ocagnano ye una comuña francesa del departamentu d'Alta Córcega, na rexón de Córcega. Llenda con.
Beschreibung eines neuen Geschlechts
Beschreibung eines neuen Geschlechts (embrivíu Beschr. Neu. Geschl.) ye un llibru con ilustraciones y descripciones botániques escritu pol anatomista, ciruxanu y botánicu alemán Lorenz Heister. Espublizóse en Braunschweig nel añu 1755.
Murero
Murero ye una población española de la provincia de Zaragoza, na comunidá d'Aragón.
Historia
Nel añu 1248, por privilexu de Xaime I, esti llugar se desliga de la dependencia de Daroca, pasando a formar parte de Sesma del Campo de Gallocanta na Comunidad de Aldeas de Daroca, qu'en 1838 foi eslleida.
Patrimoniu
Destaquen la ilesia parroquial de Santa María La Mayor y l'ermita de de San Mamés, con frescos del sieglu XVIII, y pintura en tabla del XVI. Igualmente tien los peirones de: San Mamés, de la Virxe del Carmen, de Les Almes, de la Virxe del Rosario y el de San Gregorio, según xacimientos paleontolóxicos.
Fiestes y costumes
El primer domingu de mayu realiza la romería al "Peirón de San Gregorio". Les fiestes patronales n'honor a San Mamés y a la Virxe del Rosario, tienen llugar sobre'l 17 d'agostu, realizándose la romería a la ermita del Santu.
Paleontoloxía
Dende'l puntu de vista paleontolóxicu, destaca la socesión estratigráfica de la Rambla de Valdemiedes, onde se toparon gran cantidá de fósiles de trilobites del Cambrianu inferior y mediu, siendo'l xacimientu más importante d'estos organismos n'España y unu de los más importantes del Cambrianu a nivel mundial. Inclusive delles especies fueron descrites per vegada primera en Murero, como Paradoxides mureroensis. Eladio Liñán, catedráticu de Paleontoloxía de la Universidá de Zaragoza, dirixe anguaño la investigación.
Homenaxes paleontolóxicos a Murero
Na historia de les investigaciones paleontolóxiques na llocalidá, cuatro taxones recibieron el so nome científicu n'homenaxe a Murero:
Sotu'l Barcu
Sotu'l Barcu ye un conceyu costeru de la zona centruoccidental d'Asturies. Llenda al norte col mar Cantábricu, al sur col conceyu de Candamu, al este col de Castrillón y al oeste colos de Pravia y Muros, de los que ta separtáu pol ríu Nalón, que desemboca na ría de San Esteban.
Contopus virens
Contopus virens, ye una especie qu'integra'l xéneru Contopus, de la familia Tyrannidae. Esta ave nidifica n'América del Norte, migrando al sur na seronda, llegando hasta'l centru d'América del Sur. 230px|thumb|left|Contopus virens en Carolina del Norte.
Distribución
Esta especie nidifica n'América del Norte, nel sureste de Canadá y l'este de los Estaos Xuníos, migrando al sur na seronda, principalmente en Colombia, sur de Venezuela y oeste de Brasil, llegando hasta'l centru de Bolivia, y raramente nel estremu septentrional del noroeste de l'Arxentina, na provincia de Salta, país onde cuenta con un namái rexistru.
Hábitat
280px|thumb|left|Estratu inferior de la [[Provincia fitoxeográfica de les Yungas|selva de monte o Yunga, na Provincia de Salta, Arxentina; unu de los hábitats d'ivernada frecuentaos pola especie.]] Los sos hábitats de cría son los montes de fueyes caduques, los montes mistos, o los montes de pinos nel este d'América del Norte. Ye una ave migratoria, llegando a América Central y la rexón de selves andines del noroeste d'América del Sur, onde habita en selves tropicales y subtropicales de monte.
Costumes
Aliméntase d'inseutos y otros artrópodos. Espera nuna percha a un altor mediu d'un árbol pa raudamente salir volando p'atrapar a les sos preses en vuelu, anque dacuando tamién lo prinda ente la vexetación.
Taxonomía
220px|thumb|right|Monte nel norte del [[estáu de Florida, Estaos Xuníos; unu de los hábitats reproductivos frecuentaos pola especie.]] Esta especie monotípica describióse orixinalmente por Carolus Linnaeus nel añu 1766, sol nome científicu de Muscicapa virens. La so llocalidá tipu ye: «Carolina, EE.UU». Dellos autores consideren que posiblemente forme una superespecie con Contopus cinereus y con Contopus sordidulus; con esta postrera tamién foi considerada conespecífica.
Adrianne Pieczonka
Adrianne Pieczonka ye una sopranu canadiense bien apreciada como intérprete de Verdi, Wagner y Strauss.
Reseña biográfica
Creció cerca de Toronto graduándose de la Opera School University of Toronto. Debutó cola Canadian Opera Company en 1988 en Lady Macbeth of Mtensk de Shostakovich.
Viaxó a Austria pa xunise a les compañíes vieneses del Volksoper y Staatsoper en 1989 y 1991 respeutivamente.
Esistencialismu
L'Esistencialismu ye una corriente filosófica que tuvo'l so orixe nel sieglu XIX y enllargóse aproximao hasta la segunda metá del sieglu XX. Los filósofos esistencialistes centrar nel analís de la condición humana, la llibertá y la responsabilidá individual, les emociones, según el Sentíu de la vida significáu de la vida.
Adrianne Pieczonka
Reseña biográfica
Importante intérprete d'Ariadne auf Naxos, la Mariscala d'El caballeru de la rosa, Ellen Ford en Peter Grimes (Britten) retornó a Canadá cola inauguración del Center Four Arts en Toronto na producción de L'aniellu del nibelungo onde cantó Sieglinde.
Debutó nel Festival de Bayreuth en 2006, onde interpretó Sieglinde na nueva producción de L'Aniellu del Nibelungo de Tankred Dorst so la direición de Christian Thielemann, tornando al añu siguiente. En 2012 interpretó'l papel de Senta na nueva producción de L'holandés errante dirixida por Christian Thielemann.
Esistencialismu
Nun se trata d'una escuela filosófica homoxénea nin sistematizada, y los sos siguidores caracterícense principalmente poles sos reacción contra la filosofía tradicional. Anguaño considérense tres tipos de "escueles" esistencialistes: l'esistencialismu cristianu, l'esistencialismu agnósticu y l'esistencialismu atéu.
Conceutu
Nunca esistió un alcuerdu xeneral sobre la definición d'esistencialismu. El términu de cutiu ye vistu como una conveniencia histórica que foi inventada pa describir a munchos filósofos, en retrospectiva, muncho depués de morrer. Ello ye que anque xeneralmente considérase que l'esistencialismu aniciar cola obra de Kierkegaard, foi Jean-Paul Sartre el primer filósofu prominente n'adoptar el términu pa describir la so propia filosofía. Sartre propón la idea de que «Tolos esistencialistes tienen de mancomún la doctrina fundamental de que la esistencia preciede a la esencia» lo que significa que la considerancia más importante pa la persona ye'l fechu de ser un ser consciente qu'actúa de forma independiente y responsable: «la esistencia», en llugar de ser etiquetáu con roles, estereotipos, definiciones o otres categoríes preconcebíes que s'afaen al individuu: «la esencia». La vida real de la persona ye lo que constitúi lo que podría llamase la so «verdadera esencia» en llugar de tar ellí atribuyíu a una esencia arbitraria qu'otros utilicen pa definila.
Adrianne Pieczonka
Reseña biográfica
Otros papeles incluyíos nel so repertoriu Elisabetta de Don Carlo, Alice Ford de Falstaff, Elsa de Lohengrin, Tosca de Puccini, Leonora de Beethoven, Tatyana d'Eugene Onegin- que cantó xunto a Dmitri Hvorostovsky nel Teatru Colón de Buenos Aires en 1997- y Elisabeth de Tannhäuser y actúa regularmente en Viena, Berlin, Munich, Paris y Londres.
Esistencialismu
Conceutu
Según el filósofu Steven Crowell, definir l'esistencialismu foi relativamente difícil, y argumenta que s'entiende meyor como un enfoque xeneral que s'utiliza pa refugar ciertes filosofíes sistemátiques, y non como una filosofía sistemática en sí.
Unu de los sos postulaos fundamentales ye que nel ser humanu "la esistencia preciede a la esencia" (Sartre), esto ye, que nun hai una naturaleza humana que determine a los individuos, sinón que son los sos actos los que determinen quién son, según el significáu de les sos vides. L'esistencialismu defende que l'individuu ye llibre y totalmente responsable de los sos actos. Esto afala nel ser humanu la creación d'una ética de la responsabilidá individual, estremada de cualesquier sistema de creencies esternu a él.
Adrianne Pieczonka
Reseña biográfica
Vive en Toronto xunto a la so pareya, la mezzosopranu Laura Tucker y la so fía Grace.
Esistencialismu
Conceutu
En llinies xenerales l'esistencialismu busca una ética que supere a los moralismos y prexuicios; esto, al observador neófito puede resulta-y contradictoriu, una y bones la ética buscada pol esistencialismu ye una ética universal y válido pa tolos seres humanos, que munches vegaes nun coincide colos postulaos de les diverses morales particulares de caúna de les cultures presistentes.
Historia
Dalgunos consideren que l'esistencialismu en sí traviesa a tola historia de la humanidá (por casu na sumeria Epopeya de Gilgamesh atópense planteamientos llenos de congoxa, esperanza, duelu, murria, pruyimientos d'eternidá, que depués va repitir siempres l'esistencialismu) yá que les sos temes son los capitales de cada ser humanu y de tol conxuntu de la humanidá.
L'esistencialismu tien los sos antecedentes nel sieglu XIX nel pensamientu de Søren Kierkegaard y Friedrich Nietzsche. Tamién, anque menos direutamente, nel pesimismu d'Arthur Schopenhauer, según nes noveles de Fiódor Dostoyevski. Nel sieglu XX, ente los filósofos más representativos del esistencialismu atópense Martin Heidegger, Karl Jaspers, Jean-Paul Sartre, Miguel de Unamuno, Simone de Beauvoir, Gabriel Marcel y Albert Camus.
Sicasí, l'esistencialismu recién toma nome nel sieglu XX y particularmente tres les terriblemente traumátiques esperiencies que vivió la humanidá mientres la Primer Guerra Mundial y la Segunda Guerra Mundial. Mientres estos dos conflictos (que podríen ser calificaos per una parte como casos estremos de la babayada que puede tener la humanidá y pola otra -concordando con Hannah Arendt- como les formes nes que la violencia humana llega al so apoxéu cola banalización del mal) surdieron el pensadores que depués se preguntar ¿qué sentíu tien la vida?, ¿para o por qué esiste'l ser? y ¿esiste la llibertá total?
Desarrollu nel sieglu XX
L'esistencialismu naz como una reacción frente a les tradiciones filosófiques imperantes, tales como'l racionalismu o'l empirismu, que busquen afayar un orde lexítimu dientro de la estructura del mundu observable, onde pueda llograse el significáu universal de les coses. Ente los años 1940 y 1950, esistencialistes franceses como Jean-Paul Sartre, Albert Camus y Simone de Beauvoir dieron a conocer escritos académicos o de ficción que popularizaron temes esistenciales del tipu de la llibertá, la nada, el absurdu, ente otros. Walter Kaufmann describió l'esistencialismu como "el refugu a pertenecer a cualquier escuela de pensamientu, el refugar l'adecuación a cualquier cuerpu de creencies, y especialmente les sistemátiques, y una marcada insatisfaición escontra la filosofía tradicional, que tacha de superficial, académica y alloñada de la vida".
L'esistencialismu, d'alcuerdu a Jean-Paul Sartre, diz que na naturaleza humana la esistencia preciede a la esencia (lo que pa dalgunos ye un ataque a dogmes relixosos), pensamientu empecipiáu por Aristóteles, concretáu por Hegel (Fenomenoloxía del Espíritu: «Si ye ciertu que l'embrión ye en sí un ser humanu, nun lo ye, sicasí, pa sí; pa sí'l ser humanu namái lu ye tocantes a razón cultivada que s'hai fechu a sigo mesma lo que ye en sí». Nesto y solamente nesto mora la so realidá'), y prosiguíu en Sartre, quien indica que los seres humanos primero esistimos y depués adquerimos esencia; esto ye, namái esistimos y, mientres vivimos, vamos aprendiendo de los demás humanos qu'inventaron coses astractes; dende Dios hasta la esistencia d'una esencia humana previa, l'humanu, entiende Sartre, llibérase en cuanto realízase llibremente y esa ye la so esencia, la so esencia parte dende sí pa-sigo.
Tres escueles d'esistencialismu
En términos de la esistencia ya importancia de Dios, hai tres escueles de pensamientu esistencialista: l'esistencialismu atéu (representáu por Sartre), l'esistencialismu cristianu (Kierkegaard, Dostoievski, Unamuno o Gabriel Marcel) y l'agnósticu (Camus, Heidegger). Esta postrera propón que la esistencia o la inesistencia de Dios ye una cuestión irrelevante pa la esistencia humana: Dios puede o nun esistir. El problema, tan solo por tener una idea firme, nun soluciona los problemes metafísicos del home.
Heidegger allóñase espresamente de Sartre na so Carta sobre l'humanismu. Buytendijk, psicólogu cercanu a Heidegger, almiti ser esistencialista. Merleau-Ponty ye gran representante de la corriente, anque calteniendo más nexos cola fenomenoloxía de Husserl. Martin Buber, pela so parte, representa a una corriente d'esistencialismu xudíu bien influyida pol hasidismo. Ente que Gabriel Marcel y Jacques Maritain son encuadrables nun "esistencialismu cristianu" non tantu de llinia kierkegaardiana sinón más bien jasperiana/mounierista (filosofía de la esistencia y personalismu).
Dostoyevski
Unu de los antecedentes importantes del esistencialismu ye'l novelista rusu Fiódor Dostoyevski. En munches de les sos llamaes “noveles d'idees”, Dostoyevski preséntanos imáxenes de xente en situaciones estremes, nun mundu carente de valores y nel qu'esta xente tien que decidir cómo actuar ensin más guía que la so propia conciencia. Seique una de les sos obres más emblemátiques nesti sentíu sían les Memories del sosuelu. Ende, Dostoyevski ye escépticu avera del poder de la razón pa emponenos na vida, la so posición ye de rebelión en contra del racionalismu.
En noveles como Crime y castigu, Los endemoniados, Los hermanos Karamázov y El fatu conflúin delles temes recurrentes nes obres de Dostoievski qu'inclúin el suicidiu, la destrucción de los valores familiares, la renacencia espiritual al traviés del sufrimientu (siendo unu de los puntos capitales), el refugu a Occidente y l'afirmación de la ortodoxa rusa y el zarismo.
Kierkegaard
thumb|right|El filósofu danés [[Søren Kierkegaard que la so inflúi foi primordial pal desenvolvimientu del esistencialismu]]
L'antecedente más importante del esistencialismu foi'l filósofu danés Søren Kierkegaard (1813-1855). Kierkegaard ye consideráu por munchos como'l primer filósofu esistencialista na historia de la filosofía. Ello ye que él inventó'l términu esistencialista” (anque paez nun usalo pa referise a sigo mesmu). Hai tres rasgos que faen que podamos considerar como un filósofu esistencialista: 1) el so individualismu moral; 2) el so suxetivismu moral; 3) la so idea de congoxa.
En contra de la tradición filosófica, que sostién que'l bien éticu más altu ye'l mesmu pa toos, Kierkegaard afirmaba que'l bien más altu pal individuu ye atopar la so propia vocación. Él dicía: “Tengo De atopar una verdá que seya verdadera pa mi... la idea pola que pueda vivir o morrer”. La idea que ta detrás ye qu'unu tien d'escoyer el so propiu camín ensin l'ayuda de normes o criterios universales o oxetivos. Llamóse a esta posición individualismu moral. En contra de la posición tradicional de que'l xuiciu moral arreya (o tien d'arreyar) una norma oxetiva de correición o incorreición, Kierkegaard sostién que nun se puede atopar una base oxetiva o racional nes decisiones morales. La única base d'una filosofía con significáu ye l'individuu esistente” (“asitiáu”, podríamos añedir); la filosofía nun tien que ver con una contemplación imparcial (oxetiva) del mundu nin de descifrar la verdá”. Pa él, verdá y esperiencia tán amestaes y hai qu'abandonar la idea de que la filosofía ye una especie de ciencia exacta y pura.
Darréu, los esistencialistes siguiríen a Kierkegaard al enfatizar la importancia de l'acción individual al decidir sobre asunto de moralidá y de verdá. La esperiencia personal y actuar acordies con convencimientos propios ye esencial pa llegar a la verdá. L'entendimientu que d'una situación tien l'axente arreyáu ye cimeru al d'un observador desinteresáu. Los esistencialistes van poner énfasis na perspeutiva suxetiva (lo que dexa que podamos llamalos, per un sitiu, suxetivistes). Esto fai que sían filósofos asistemáticos. Oponer a la esistencia de principios racionales, oxetivos y universalmente válidos (como los que proponía Kant). Per un sitiu, los esistencialistes, a partir de Kierkegaard, son “irracionalistas”: non porque nieguen el papel del pensamientu racional, sinón porque creen que les coses más importantes de la vida nun son accesibles a la razón o a la ciencia.
Heidegger
L'alemán Heidegger refugó que'l so pensamientu fuera catalogáu como esistencialista. L'equívocu provendría, según los estudiosos, de la llectura ya interpretación del primer gran tratáu del filósofu, "Ser y tiempu". En verdá, ellí plantégase que l'oxetivu de la obra ye la busca del "sentíu del ser" -escaecíu pola filosofía dende los sos entamos-, yá dende los primeros párrafos, lo cual con propiedá nun dexaría entender el trabayu -como espresa l'autor- como "esistencialista"; pero Heidegger, tres esa especie d'anunciu programáticu entiende que ye previa a la buscada ontoloxía o dilucidación del ser, una "ontoloxía fundamental" y al consagrase a ella con métodu fenomenolóxicu, dedicar a un analís descriptivu pormenorizáu y escluyente de la "esistencia humana" o "Dasein", con una fondura y una orixinalidá, inédites na historia del pensamientu occidental, siguiendo'l métodu fenomenolóxicu de quien fora'l so maestru Edmund Husserl. Con posterioridá, el restu de la so obra, que va siguir al primer tratáu mentáu, publicáu en 1927, va ocupar d'otros asuntos nos que yá non se transparenta la temática "esistencial". Esta aparente rotura col filo conductor del so primer pensamientu va ser un hiatu nel so discursu que'l filósofu nun va aceptar nunca como tal... Pero munchos críticos denominar: "el segundu Heidegger" y da como toa respuesta filosófica final (lliteralmente) "el silenciu".
La carauterística principal del esistencialismu ye l'atención qu'empresta a la esistencia concreta, individual y única del home, poro, nel refugu de la mera especulación astracta y universal. La tema central de la so reflexón ye precisamente la esistencia del ser humanu, en términos de tar fuera ( esto ye, nel mundu), de vivencia, y n'especial de pathos o seya que non el temple d'ánimu. N'espresión de Heidegger: «el ser-en-el mundu».
Heidegger, n'efeutu, caracterízase, según dalgunos, pol so firme pesimismu: considera al ser humanu como yecto (refundiáu) nel mundu; el Dasein atópase refundiáu a una esistencia que-y foi impuesta, abandonáu a la congoxa que-y revela'l so mundanidad, el fechu de que puede ser nel mundu y que poro, hai de morrer. Sartre, siguiendo a Heidegger, tamién falta de caracterizase por un estilu y discursu optimistes; plantega, al igual que Heidegger, un ser humanu non tan solo como yecto, sinón como pro-yecto: un proyeutu en situación. Sicasí, estes postures nun tienen qu'entendese necesariamente como pesimistes. Pa Sartre la congoxa d'una alma consciente por atopase condergada a ser llibre, significa tener en cada intre de la vida, l'absoluta responsabilidá d'anovase, y de esti puntu parte Gabriel Marcel pa sofitar una perspeutiva optimista, que lu lleva a superar cualquier oposición ente l'home y Dios, en contradicción cola concepción atea de Sartre.
Marcel
Gabriel Marcel nel so primer llibru, Journal Metaphysique (Diariu metafísicu), abogaba por una filosofía de lo concreto que reconociera que la encarnación del suxetu nun cuerpu y la situación histórica del individuu condicionen n'esencia «lo que se ye en realidá». Marcel ye, como Maritain, unu de los "esistencialistes cristianos franceses".
Gabriel Marcel estremó la que llamó "reflexón primaria", que tien que ver colos oxetos y les astracciones. Esta reflexón algama la so forma más elevada na ciencia y la teunoloxía. Pa Marcel la "reflexón secundaria" -usada por él como métodu- ocupar d'aquellos aspeutos de la esistencia humana, como'l cuerpu y la situación de cada persona, nos que se participa de forma tan completa que l'individuu nun puede abstraerse de los mesmos. Coles mesmes, la reflexón secundaria contempla los misterios y apurre una especie de verdá (filosófica, moral y relixosa) que nun puede ser verificada por aciu procedimientos científicos, pero que ye confirmada mientres alluma la vida de cada unu. Marcel, a diferencia d'otros esistencialistes, fixo fincapié na participación nuna comunidá en cuenta de denunciar l'ontolóxicu aislamientu humanu. Non yá espresó estes idees nos sos llibros, sinón tamién nes sos obres de teatru, que presentaben situaciones complexes onde les persones víense atrapaes y conducíes escontra la soledá y la desesperación, o bien establecíen una rellación satisfactoria coles demás persones y con Dios.
Tocantes a la familia, Marcel en cavilgando na so esperiencia de temprana muerte de la so madre, afirmaba que la institución familiar yera una especie de símbolu d'una realidá personal "muncho más rica y fonda onde l'amor recíproco y la mutua donación son la base o fundamentu" (rescampla que la teoría del mutuu don nel pensamientu de Gabriel Marcel foi inspirada pola teoría antropolóxica del mesmu nome propuesta por Marcel Mauss). Nesi mundu, el neñu ve un abellugu d'alcordances felices onde vuelve cada vez que fai falta. Nel casu de los que morríen, faía notar coles mesmes la so alloñanza (yá nun tán) y la so cercanía (la señardá).
Como se mentó, los testos sos reflexen tantu los sos estudios de filósofos y corrientes de pensamientu, —escritu eso sí a manera de diariu— como les sos esperiencies personales. Asina la segunda parte del "Diariu de metafísica" trata de la so esperiencia de la guerra y remembra la so idea de la trescendencia de la esistencia encarnada per mediu d'un analís fenomenolóxicu propiu.
Esta metodoloxía foi desenvuelta ulteriormente cuando oponía la fenomenoloxía del tener» a la fenomenoloxía del ser» que lo pon nes puertes de la metafísica.
Siendo Marcel defensor de los moderaos sublevaos (franquistes) contra la República mientres la Guerra Civil Española, foi que l'anarquista Albert Camus apostó con él en delles cartes públiques onde denunció les contradicciones étiques de la so reflexón filosófica humanista. Anque adscritu al esistencialismu, Gabriel Marcel ye consideráu unu de los pensadores menos esistencialistes.
Ortega y Gasset
José Ortega y Gasset, influyíu, como'l so condiscípulo Heidegger, pol que fuera maestru de dambos: Husserl, resumió la so filosofía na tesis Yo soi yo y la mio circunstancia; consideró que vida ye la realidá radical, la rellación ente'l yo y les circunstancies, l'ámbitu nel que se fai presente tou, ye l'esperimentar la realidá, un conxuntu de vivencies (n'alemán Erlebnisse), nes que cada unu rellacionar col mundu; la intuición ye la vivencia na que ta presente la evidencia y ye sobre les evidencies que fuelga la nuesa conocencia. "La vida ye una actividá que s'executa escontra alantre, y el presente o'l pasáu afayar dempués, en rellación con esi futuru. La vida ye futurización, ye lo qu'entá nun ye”. Ortega y Gasset ye xunto a Miguel de Unamuno el máximu esponente del esistencialismu n'idioma español del sieglu XX. Les teoríes d'Ortega y Gasset en ciertu momentu fáense paraleles al esistencialismu puramente dichu, por casu cuando considera una pantonomía del Universu.
Sartre
Los detractores de Sartre calificáron-y d'un filósofu decimonónicu» a lo cual Sartre respondió (fines de los años 1970) «ye ciertu, porque lo d'agora nun ye verdadera filosofía», per otra parte Sartre definió concretamente al so esistencialismu como un humanismu refutando a quien-y tacharon de nihilista.
Ye práuticamente imposible resumir en poques llinies al esistencialismu sartreano porque ta rellacionáu con otros ismos de la so dómina y de tolos tiempos.
Mientres la vida de Sartre, ésti foi especialmente atacáu por quien lo desfamaben d'atéu y materialista queriendo presentar a Sartre como un "amoral", sicasí de toos el pensadores esistencialistes ye quiciabes el más moralista o, meyor dichu, el más eticista.
Nel primer Sartre, como nel primer Heidegger, el ser humanu ye un ser pa la nada, y por esto con una esistencia absurda que tien de vivir el momentu, pero bien llueu fai una inversión copernicana en rellación a los criterios qu'hasta entós utilizaba la filosofía: nes coses la esencia nin siquier preciede a la esistencia, la "esencia d'un oxetu ye la so mesma esistencia" sicasí nel ser humanu la esistencia preciede a la esencia, va ser el yo de cada humanu colos sos transcendencias el que-y va dar sentíu a la esistencia humana, per otra parte refuga en El ser y la nada el nihilismu de Heidegger: la nada ye daqué "irrealizante": ye la destrucción de lo yá dao pa crear nueves realidaes, ante esto cada ser humanu tien un compromisu esistencial col próximu y, anque paeza contradictoriu ya inclusive aporético, el compromisu esistencial tien de llograr la llibertá de toos y cada unu de los seres humanos, d'otra miente la esistencia humana escarez de sentíu; n'unu de los sos apotegmes diz con aparente paradoxa que "nunca se ye más llibre que cuando se ta quitáu de la llibertá" porque -si tiense consciencia de la situación- ye cuando se tien consciencia de la -siempres con aparente paradoxa- necesidá (o ἀνάγκη) de la llibertá, los seres humanos entiendi Sartre son un ser en situación inda nuna Sociedá condicionada y arte sicasí'l so destín ye "de dioses" (ye dicir de ser llibres; la frase de Sartre nun tien de ser tomada lliteralmente como un postuláu metafísicu), otru de los célebres apotegmas de Sartre ye: "[los seres humanos] tamos condergaos a la llibertá"; los vaivenes del sartrismo resulten interesantes al atopase nellos implícites antinomies: la esencia del humanu ye la llibertá pero (esto reparar na Discutiniu Merleau-Ponty-Sartre) "l'infiernu ye la mirada del otru" porque cuando l'otru mira a cada otru que nun ye él (pa dicilo más cenciellamente: cuando una persona repara o considera a otra) lo objetiviza, oxetar y tender a faer oxetu.
Nos sos últimos años (y nesto puede falase d'un segundu Sartre) tres qu'intentara un psicoanálisis esistencial que negaba a lo inconsciente freudianu por ser de "cuñu irracionalista alemán" y en llugar de lo inconsciente trataba d'imponer la noción de mala fe ante la cual cada humanu tenía d'asumir el so compromisu esistencial, el mesmu Sartre diose cuenta, y reconocer en Sartre por él mesmu y nel L'esistencialismu ye un humanismu que s'equivocara al refugar de planu a lo inconsciente (que Nietzsche llamaba Das Ye [Lo ello] y Freud como Schopenhauer Das Unbewußt), esta recapacitación fíxo-y dicir a Sartre: «Como diría Lacan l'humanu ye có$micu» (notar qu'acá Sartre usa'l símbolu lacaniano pal suxetu biforcáu o suxetu clivado non yá col usu lacaniano sinón probablemente tamién con una ironía al suxurir que'l ser humanu ta apoderáu pol dineru) d'esta miente ensin negar el compromisu esistencial en pos de la llibertá humana ye que Sartre almitía como epílogu de la so obra que non tou depende de la voluntá consciente de cada suxetu, anque caltuvo que l'esfuerzu humanu en pos de la llibertá ye seya comoquier posible.
Mientres décades (dende fines de los 1940 hasta entamos de los 1980) pa la opinión pública l'esistencialismu yera presentáu cuasi puramente como sartrismo.
Pensadores próximos
Hans Jonas afirma que la esencia del esistencialismu ye un dualismu tapáu; una separación fonda ente mundu y naturaleza, separación que xenera nel home un esgarriu cosmolóxico y esistencial.
El barcelonés Alfredo Rubio de Castarlenas propunxo en 1980 el realismu esistencial (22 Hestories clíniques de realismu esistencial, Ed. Edimurtra 1980), que propón la sorpresa de trate esistiendo, pudiendo nun esistir, si cualquier cosa anterior a nós de les qu'incidieron nel nuesu orixe, fuera distinta. La so visión abebienta del esistencialismu pero nun se fondia na congoxa, sinón na "allegre desangustia de poder nun ser".
L'esistencialismu y l'arte
Dalgunos consideren que los conceutos desenvueltos na filosofía esistencialista fueron fuertemente influyíos pol arte. Noveles, obres de teatru, películes, cuentos y pintures, ensin que fueren catalogaes necesariamente como esistencialistes, suxuren ser precursores de los sos postulaos. He equí dellos autores y obres representatives:
Les noveles, cuentos y rellatos de Franz Kafka, como El Procesu, El Castiellu, La metamorfosis; nes cualos los protagonistes enfrentar a situaciones absurdes, estremes, carentes d'esplicación, anque haya respuestes, a les que nunca tienen accesu, a la manera de los encausaos pola inquisición a les acusaciones qu'aniciaron el procesu.
Rainer Maria Rilke escribió poesía y noveles qu'influyeron direutamente sobre los esistencialistes. La so novela Los cuadiernos de Malte Laurids Brigge influyó sobre La estomagada de Sartre, y Heidegger escribió una llongura ensayo sobre unu de los sos poemes. Munchos de los motivos esistencialistes atópase en Los cuadiernos de Malte Laurids Brigge: la busca d'una esistencia auténtica y l'enfrentamientu cola muerte, ente otros.
La obra del escritor portugués, Fernando Pessoasobremanera: El marineru y El llibru del desasosiegu.
Obres d'autores franceses como La estomagada, de Sartre; La peste, de Camus; Viaxe a la fin de la nueche, de Cèline; P'acabar col xuiciu de Dios, d'Antonin Artaud y la poesía y dramaturxa de Jean Genet.
Miklós Rózsa
Miklós Rózsa foi un compositor de música sinfónica y cinematográfica, especializáu en películes de corte históricu.
Esistencialismu
L'esistencialismu y l'arte
Una de les noveles más conocíes de Hermann Hesse: El llobu estepario, plantega una situación na que'l protagonista, Harry Haller, atópase desapaecíu nun fondu dilema sobre la so identidá. Hai dos almes viviendo nel so pechu: un llobu y un home, que representen la virtú y l'humanidá, en contraste col prestu selvaxe de los instintos y una fonda misantropía.
Les películes del cineasta suecu Ingmar Bergman, como El séptimu sellu, Viskningar och rop y Fanny y Alexander, o les del rusu Andrey Tarkovsky en cuasi tola so obra (por casu Solaris basada nel llibru de Stanisław Lem usa como sida a la ciencia ficción pa dar llugar a reflexones esistencialistes) o en L'espeyu y especialmente na so última obra: El sacrificiu (o Sacrificiu).
Miklós Rózsa
Biografía
Dempués d'estudiar nel so país llogrando dende bien pequeñu gran ésitu colos sos conciertos y composiciones, sigue los sos estudios nel Conservatoriu de Leipzig. Ellí, el compositor Marcel Dupré aconséyalu camudase a París, cosa que Rózsa fai en 1932.
En 1934, el so amigu, el compositor Arthur Honegger, introducir na música cinematográfica. Treslládase darréu a Londres pa perfeccionar el so arte y dellí, el so amigu y compatriota Alexander Korda, llevar a Hollywood pa participar na música de la película The Thief of Bagdag (1940). Va Permanecer en California pol restu de la so vida, apurriendo la so música a más de 100 películes.
Foi candidatu al Premiu Óscar en 16 ocasiones, llográndolo en 3 ocasiones por Recuerda (1945), A Double Life (1947) y Ben-Hur (1959).
Kiti Mánver
Biografía
Trabayó con direutores de la talla de Manuel Gutiérrez Aragón, Pedro Almodóvar, Manuel Gómez Pereira, Gerardo Vera, José Luis García Sánchez, Álvaro Fernández Armero, Álex de la Iglesia y José Luis Garci, ente otros munchos.
Consiguió'l Goya como Meyor Actriz de Repartu en 1991 cola so actuación na película Tou pola pasta, d'Enrique Urbizu, que protagonizó xunto a la tamién malagueña María Barranco.