cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Estáu Llibre del Congu
Conferencia de Berlín
Na conferencia, clausurada'l 26 de febreru de 1885, Leopoldu llogró la reconocencia de la so soberanía sobre l'Estáu Llibre, que les sos fronteres trazara, con ayuda de Stanley, n'agostu del añu anterior. La zona costera cercana a la desaguada del Congo quedó partida ente Francia, la AIC y Portugal. Leopoldu llogró'l puertu de Matadi, el so puntu de partida pa la esploración y colonización del interior. Mientres el desenvolvimientu de la Conferencia, la AIC había alloriáu roblando alcuerdos polos qu'otros países comprometer a reconocer la so soberanía sobre l'Estáu Llibre del Congo. Alemaña reconoció les fronteres el 8 de payares de 1884. Más tarde roblaron l'alcuerdu Francia, el 5 de febreru y Portugal, el 15 del mesmu mes. Inglaterra nun reconoció'l nuevu estáu hasta'l 1 de setiembre de 1885.
Primeramente, l'Estáu Llibre del Congo nun incluyía la provincia de Katanga. Nun figuraba nel mapa que foi aprobáu por Bismarck. Sicasí, Leopoldu incluyir dempués, como contrapartida por vencer a Francia la rexón de "Niari-Kwilu", nel Baxu Congo. El nuevu mapa foi aceptáu ensin problemes pol restu de les potencies, colo cual l'estáu, que la so estraordinaria riqueza minera yera entá desconocida, pasó a formar parte de la propiedá privada de Leopoldu de Bélxica, a despecho de les posteriores pretensiones d'imperialistes británicos como Cecil Rhodes o Harry Johnston. En 1887, inclusive, Leopoldu intentó infructuosamente ampliar les sos fronteres escontra'l Nilu. Financió una fracasada espedición comandada por Stanley, al envís de rescatar a Emín Bajá, gobernador nomáu poles autoridaes britániques del estáu de Equatoria, na zona más meridional de Sudán. El gobernador atopar so asediu polos rebeldes del Mahdi. Emín Bajá (qu'en realidá se llamaba Edward Schnitzer y yera alemán) refugó les propuestes pa ponese a les órdenes de Leopoldu, y los intentos expansionistas del soberanu saldar con un sonáu fracasu.
L'alministración del territoriu
Tres la Conferencia de Berlín, el rei Leopoldu convertir nel únicu propietariu d'un territoriu que tenía 80 vegaes la estensión de Bélxica. El 1 d'agostu de 1885 nació oficialmente l'Estáu Llibre del Congo (État Indépendant du Congo). Leopoldu asumió'l títulu de "rei soberanu" del nuevu estáu cola aprobación del Parllamentu belga.
Ente qu'en Bélxica Leopoldu yera un monarca constitucional, nel Congo tenía tolos poderes d'un rei absolutu. El gobiernu central del territoriu establecer en Bruxeles, con un gabinete formáu por trés departamentos: Interior (Maximilien Strauch), Esteriores (Edmond Vaneetvelde) y Finances (Hubert Vanneuss).
La xestión del territoriu llevar a cabu dende Bruxeles. Sicasí, establecióse la capital alministrativa del Congo na ciudá portuaria de Boma, el puntu del que partíen les esportaciones. En Boma moraba'l gobernador xeneral del Congo, representante direutu del rei (Leopoldu nun viaxó enxamás a África). L'estáu estremar en catorce distritos, que de la mesma s'estremaben en zones. Les zones estremar en sectores, y cada sector constaba de dellos campamentos. De l'autoridá del gobernador xeneral dependíen los comisionados, nomaos direutamente pol rei, y encargaos de l'alministración de los distintos distritos. Estos funcionarios actuaben como un amiestu d'alministradores coloniales y axentes comerciales: la so única misión yera consiguir tol marfil y el cauchu que-yos fuera posible col menor gastu.
Primeramente esistía un sistema de primes que dexaba a los funcionarios doblar el so salariu si consiguíen l'abondu marfil o cauchu. Col tiempu, esti sistema foi sustituyíu pola llamada allocation de retraite, pola cual una gran parte del pagu realizábase a la fin del serviciu, y namái a aquellos axentes que la so xestión l'estáu consideraba abondo satisfactoria.
A empiezos de los años 1890 el númberu total de funcionarios europeos yera de 175. La mayoría yeren belgues, pero dalgunos veníen de otros llugares d'Europa, especialmente de los países escandinavos. La mortalidá ente los funcionarios blancos del Congo foi bien elevada: aproximao un terciu morrieron n'África mientres el desempeñu de les sos funciones.
L'Estáu Llibre tenía tamién la so bandera: la mesma que llevaren l'Asociación Internacional Africana y l'Asociación Internacional del Congo. una estrella dorada sobre fondu azul. Irónicamente, esta estrella simbolizaba los beneficios que la civilización habría de llevar al África Central.
Marfil y cauchu
thumb|250px|L'Aldea nativa esfarrapada pa construyir una carretera que comunicara con una esplotación [[cauchu|cauchera.]] Cuando l'Estáu Llibre foi reconocíu poles potencies europees, en 1885, una de les primeres midíes de Leopoldu foi declarar propiedá del estáu tou la "tierra vacante". Esto ye, toles tierres ensin cultivar, nes que se topaben los principales productos de valor: el marfil y el cauchu.
El territoriu del Estáu Llibre quedó estremáu en dos zones: la zona de llibre comerciu (en redol a un terciu del territoriu total), na cual les empreses europees podíen llograr por concesión del estáu'l monopoliu nel comerciu d'una determinada mercancía mientres un periodu de 10 ó 15 años; y el domaine quité (dominiu priváu), esplotáu direutamente polos funcionarios de l'alministración. Más palantre, en 1893, en plena puxanza del cauchu, Leopoldu, deseosu d'amontar los sos beneficios, creó, por cuenta de la zona de llibre comerciu, una nueva demarcación, el llamáu domaine de la Couronne (dominiu de la Corona), d'unos 250.000 quilómetros cuadraos. Los beneficios xeneraos nesti nuevu dominiu nun correspondíen al estáu, sinón al propiu monarca.
Los axentes coloniales nel Congo llevaron a cabu un sistemáticu saquéu de los recursos naturales del territoriu. Acabaron coles maneres de producción propios de les sociedaes indíxenes, especialmente cola agricultura, enllantando un modelu económicu basáu puramente na caza y na recueya. Cazábense elefantes pa llograr marfil y sangrábense les enredaderes del xéneru Landolphia pa llograr cauchu. Pa la realización d'estes xeres utilizóse siempres a los nativos como mano d'obra esclava. En teoría, pagábase-yos pol marfil o'l cauchu que consiguíen; el preciu, sicasí, yera afitáu por estáu y taba bien per debaxo del valor real de la mercancía. Forzar a trabayar a los nativos por aciu procedimientos represivos qu'incluyíen tomar de rehenes o les espediciones punitives contra los poblaos que nun cumplíen les mires de los alministradores coloniales.
El ferrocarril Matadi-Léopoldville
Ente Léopoldville y el puertu de Matadi, les mercancíes teníen de ser tresportaes por porteadores africanos, por causa de la infranquiable barrera pal tráficu fluvial que suponíen les tabayones Livingstone. Los porteadores morríen en gran númberu, y el tresporte yera lentu (llevaba unos trés selmanes) ya ineficaz, polo que decidió llevase a cabu la construcción d'una llinia de ferrocarril. El 31 de xunetu de 1887 fundáronse la Compagnie du Congo pour le Commerce et l'Industrie (CCCI) y la Compagnie du Chemin de Fer du Congo (CCFC). Los trabayos, dirixíos por Albert Thys, empezaron en 1890 y remataron en 1898. Calcúlase que les obres causaron la muerte de 1.932 seres humanos (1.800 negros y 132 blancos), pero la cifra de víctimes africanes ta con toa probabilidá bien per debaxo de la realidá.
La Force Publique
Dende principios de la década de 1880, ante la falta de población belga en disposición de treslladase y l'oposición de los partíos constitucionalistas, Leopoldu contratara a mercenarios europeos pa sirvir a los sos intereses nel Congo. En 1888 quedaron entamaos nun exércitu priváu denomináu Force Publique ("Fuercia Público"), que llegó a convertise na fuercia militar más importante d'África Central. A finales de sieglu constaba d'unos 19.000 homes. Tolos oficiales yeren blancos y tolos soldaos rasos, negros, contrataos a encomalo y obligaos a sirvir na Force Publique por un mínimu de siete años. Los reclutes yeren dacuando mercaos a los xefes de les sos tribus; n'otres ocasiones yeren a cencielles secuestraos. Tamién se destinaba con frecuencia al serviciu nel exércitu a los esclavos "lliberaos" n'enfrentamientos colos mercaderes d'esclavos qu'operaben na zona.
La Force Publique actuaba coles mesmes como exércitu d'ocupación y como policía al serviciu de les empreses comerciales. Tuvo De faer frente a delles sulevaciones de pueblos indíxenes, que fueron reprimíes con inusitado xabacismu. Los mesmos soldaos de la Force Publique, na so mayoría reclutados a encomalo, remontar en delles ocasiones. En 1895 un motín na base militar de Luluabourg tuvo de resultes l'apaición d'una guerrilla rebalba que tuvo activa hasta 1908, y que se cobró les vides de dellos cientos de soldaos de la Force Publique, incluyendo quince oficiales blancos. Otra rebelión, empecipiada en 1897 nel nordeste del territoriu, siguía activa en 1900.
Ente 1891 y 1894 la Force Publique llibró una guerra contra'l poderosu comerciante d'esclavos Tippu Tip, procedente de Zanzíbar, pol control de la zona oriental del Estáu Llibre, que se denominó "guerra contra los árabes". Gracies a la superioridá del so armamentu, l'exércitu de Leopoldu foi capaz d'imponese, y acabó col dominiu de los esclavistes. El conflictu cobró les vides d'un eleváu númberu de nativos, que constituyíen la práutica totalidá de los efeutivos de los exércitos engarraos. La victoria foi presentada n'Europa como un trunfu na llucha contra la esclavitú, anque les condiciones de vida impuestes a los nativos nel Estáu Llibre yeren de cutiu peores que la esclavitú. La "Force Publique" foi considerada un preséu del control políticu, el primer exemplu na historia moderna de preseos d'estermín étnicu, utilizáu pola alministración colonial pal enfrentamientu ente les diverses etnies y grupos sociales del Congo, xeneralmente contra'l grupu mayoritariu kongo, favoreciendo'l so debilitamientu y control demográficu.
La represión
thumb|250px|right|Castigu a un nativu col [[chicotte.]] L'alministración colonial emplegó sistemáticamente la violencia pa obligar a trabayar a la población nativa. Na práutica, l'Estáu Llibre del Congo funcionó como un xigantescu campu de concentración. Anque un sistema similar enllantárase yá pa forzar a los nativos a abastece-yos d'otros productos, la situación apinóse cuando'l cauchu convertir nel principal oxetu de la cobicia de los alministradores coloniales. El procedimientu habitual consistía en tomar rehenes, cuasi siempres muyeres y neños, que namái podíen ser rescataos por aciu la entrega de determinaes cantidaes de cauchu. Los rehenes morríen con frecuencia de inanición o por causa de los malos tratos recibíos.
Como castigu por non cumplir les mires na recueya del cauchu yeren frecuentes los asesinatos masivos per parte de la Force Publique. Como prueba de qu'estos asesinatos llevárense a cabu, los soldaos de la Force Publique toyíen una mano a los cadabres. N'otres ocasiones cortábase-yos la cabeza, o, pa demostrar que los asesinaos yeren varones, los xenitales. Les manes yeren afumaes y apurríes a los xefes de puestu como prueba de que la Force Publique fixera'l so trabayu.
N'ocasiones, los soldaos nun mataben a los nativos, sinón que namái-yos toyíen la mano derecha, y emplegaben les bales pa cazar. Delles fotografíes de la dómina documentan estes mutilaciones.
Amás de les matances, emplegábense asiduamente castigos físicos contra la población nativa. El preséu d'usu más estendíu yera la llamada chicotte, una especie de llátigu qu'esgañaba les carnes del reu. Les primeres noticies del so usu remontar a 1888. Esti castigu aplicábase inclusive a neños, y yeren frecuentes les muertes pol so emplegu. L'usu de la chicotte perduró mientres l'alministración belga del Congo y nun foi abolíu hasta 1959, en víspores de la independencia.
La Ilesia católica sofitó inequívocamente el réxime colonial. Fueron establecíes delles colonies infantiles rexíes por sacerdotes católicos, destinaes presuntamente a güérfanos (na práutica, tratar de neños traíos a encomalo pola Force Publique tres les sos incursiones nes aldegues; munchos d'ellos yeren realmente güérfanos, pero pola mor del exércitu colonial). L'oxetu d'estes colonies yera formar súbditos fieles, y munchos de los neños ellí educaos yeren destinaos a engrosar les files de la Force Publique. Nes colonies, utilizábense frecuentemente castigos físicos, incluyida la chicotte, y la mortalidá yera bien elevada.
George W. Williams
La primer voz que s'alzó contra los escesos de l'alministración de Leopoldu foi la del estauxunidense de raza negra George W. Williams. Williams, autor d'un llibru tituláu Historia de la raza negra n'América, yera un conocíu defensor de los derechos de los negros d'Estaos Xuníos. Atraíu pola fama de rei filántropu de que gociaba Leopoldu, Williams creyó que nel Congo los negros d'Estaos Xuníos podríen topar meyores condiciones de vida que nel so propiu país. En 1890, magar les torgues que lu punxo Leopoldu, viaxó al Congo, onde pasó seis meses, percorriendo'l ríu dende la so desaguada hasta les tabayones Stanley.
La resultancia del so periplu pol Congo foi una Carta abierta. al rei de los belgues, un panfletu que foi publicáu'l mesmu añu 1890 y llargamente distribuyíu n'Europa y Estaos Xuníos. Nesi documentu, Williams denunciaba los métodos de l'alministración colonial. Según reveló Williams, los unviaos de Leopoldu adquirieren la so tierra a los nativos por aciu engaños, aplicaben castigos indiscriminaos ya inclusive mataben nativos por deporte. Williams denunciaba inclusive a Leopoldu, que l'añu anterior convocara en Bruxeles una Conferencia Antiesclavista. como tratante d'esclavos.
Tres la Carta abierta, Williams redactó un nuevu documentu, empobináu al presidente de los Estaos Xuníos, Benjamin Harrison, tituláu Un informe sobre l'Estáu y el País del Congo pal presidente de la República de los Estaos Xuníos d'América. nel que repitía les sos acusaciones y encamentaba al presidente a poner fin a la situación.
Les acusaciones de Williams causaron un escándalu n'Europa. Sicasí, Leopoldu entamó rápido una campaña pa desacreditar al disidente, aprovechando qu'ésti s'atribuyó'l rangu militar de coronel, que nunca algamara en realidá. Pa refutar les acusaciones de Williams, los principales funcionarios del Estáu Llibre publicaron un informe qu'amosaba un panorama bien distintu. Dellos testigos afirmaron que Williams mentía, y que'l so opúsculo nun yera más que parte d'una campaña orquestada por intereses económicos enemigos de la esistencia del Estáu Llibre.
Afortunadamente pa Leopoldu, George W. Williams finó n'agostu de 1891. L'ecu del escándalu foi sumiendo, y el rei pudo siguir realizando los sos "negocios" ante la indiferencia del restu del mundu.
Joseph Conrad
En 1890, l'escritor polacu Joseph Conrad remontó'l ríu Congu dende'l llagu Stanley a les tabayones de Stanley como segundu oficial d'un vapor. Frutu d'esta esperiencia foi una de les noveles curties más conocíes del sieglu XX, El corazón de les tiniebles, publicada en 1902. Anque la novela nun tien como intención principal criticar la situación nel Congo, ufierta un cuadru bastante verídicu de los atropellos llevaos a cabu polos funcionarios blancos encargaos de la recueya del marfil y el cauchu. El siniestru personaxe de Kurtz pudo tar basáu en dalgún de los funcionarios que Conrad conoció nel so viaxe pol Congo.
Con posterioridá a la publicación de la so obra, Conrad amosó la so adhesión al movimientu pa la reforma del Congo nuna carta empobinada a Roger Casement, fechada'l 21 d'avientu de 1903. La carta publicar en 1904 nun llibru d'Edmund Dene Morel, King Leopold's Rule in Africa, y nella ponse n'evidencia la oposición frontera de Conrad al réxime establecíu nel Congo, nel que, según les sos pallabres, "la crueldá sistemática escontra los negros ye la base de l'alministración".
Morel y Casement: l'Asociación pa la Reforma del Congo
Nos últimos años de la década de 1890, Edmund Dene Morel, representante en Bélxica de la compañía naviera con sede en Liverpool Elder Dempster, que los sos barcos faíen la ruta del Congo, afayó que, en cuantes que los navíos procedentes del Estáu Llibre llegaben atarraquitaos de mercancíes, los que partíen de Bélxica apenes tresportaben oxetos de valor y sí, sicasí, una gran cantidá d'armes. Ensin viaxar nunca al Congo, Morel dedució cuál yera la situación: en pallabres sos, "namái unos trabayos forzaos continuos y apavoriantes podíen esplicar beneficios tan inauditos". Al intentar espublizar el so descubrimientu, topetó cola censura. En 1901 abandonó'l so trabayu y decidió dedicase a esplicar al mundu la situación del Congo, pa lo cual fundó la so propia publicación, el West African Mail.
Col tiempu, Morel atoparía un pervalible aliáu na persona del cónsul británicu nel Estáu Llibre, Roger Casement. En 1903, a requerimientu del so gobiernu, Casement realizó un viaxe de seis meses pel interior del Congo p'afayar qué había de ciertu nos rumores cada vez más estendíos sobre les otomíes que se taben llevando a cabu per parte de l'alministración del monarca belga. L'informe de Casement publicar en 1904, a pesar de les presiones de Leopoldu pa evitalo. L'informe constataba que se taben llevando a cabo crimen tarrecibles, ya incluyía les declaraciones de dellos testigos.
En 1904, Morel y Casement fundaron l'Asociación pa la Reforma del Congo, consagrada a espublizar, tantu al traviés de la prensa como por aciu conferencies, la situación nel territoriu africanu. L'asociación ganó llueu numberosos adeptos tantu n'Estaos Xuníos como n'Inglaterra, y cuntó cola collaboración de destacaos intelectuales. Mark Twain escribió un panfletu irónicu que tituló El soliloquiu del rei Leopoldu. Arthur Conan Doyle, el creador de Sherlock Holmes, participó tamién viviegamente na campaña, compareciendo en delles conferencies xunto a Morel, y publicando el llibru El crime del Congo. L'Asociación permaneció activa hasta dempués de la cesión del Congo a Bélxica y nun s'eslleió sinón en 1913.
Los misioneros protestantes
Los misioneros protestantes xugaron un papel fundamental na divulgación de les otomíes cometíes nel Congo. Procedíen, na so mayoría, de los Estaos Xuníos, el Reinu Xuníu y Suecia. Un misioneru baptista suecu, Y. V. Sjöblom, publicó na prensa del so país una contundente denuncia de la esplotación de los nativos.
En 1908 el misioneru presbiterianu estauxunidense de raza negra William Sheppard foi demandáu por libelo cuando publicó, nun boletín destináu al públicu norteamericanu, un artículu denunciando la represión colonial. Defendíu, a instancies de Morel, pol abogáu y políticu belga Émile Vandervelde, nun xuiciu que goció de l'atención de la opinión pública occidental, Sheppard foi finalmente declaráu inocente poco primero de la cesión del Congo a Bélxica.
El fin del Estáu Llibre
thumb|400px|right|El territoriu del Estáu Llibre del Congo (mapa realizáu en 1914, con posterioridá a la cesión del Congo a Bélxica). Leopoldu intentó neutralizar l'informe de Casement creando la so propia comisión d'investigación. Neutral n'apariencia, taba formada por trés xueces: un belga, un suizu y un italianu. L'italianu yera Giacomo Nisco, xuez del tribunal supremu del Estáu Llibre; según paez, Leopoldu cuntaba cola so llealtá pa influyir na opinión de los otros dos miembros de la comisión.
Sicasí, en 1905, tres dellos meses d'investigación, la comisión publicó un informe qu'acotaba los abusos que fueren denunciaos por Casement. Leopoldu, sicasí, llogró refugar l'escándalu unviando a la prensa un resume del informe que falsiaba les conclusiones del mesmu.
Leopoldu trató de contraatacar con tolos medios al so algame. Publicó dellos folletos, y mientres años pagó a dellos periódicos europeos por que secundaren los sos intereses. Sicasí, nun pudo evitar que la opinión pública de tol mundu, incluyida Bélxica, amosara una clara oposición a que caltuviera la so propiedá sobre'l territoriu africanu.
En 1906 yera yá evidente que Leopoldu tenía d'arrenunciar al so dominiu sobre'l territoriu del Congo. Mientres dos años axustó la cesión del Congo a Bélxica. Leopoldu impunxo una serie de condiciones: l'estáu belga tenía d'asumir la delda del Congo, que xubía a unos 110 millones de francos; tenía de sufragar dellos proyeutos de construcción que'l rei entamara en Bélxica, por valor de 45,5 millones de francos; y obligábase amás a pagar a Leopoldu otros 50 millones en gratitud polos "sacrificios" realizaos por él en favor del Congo. El Congu pasó oficialmente a depender de l'alministración de Bélxica'l 15 de payares de 1908.
Nun foi un mal negociu pa Leopoldu. Aquel día, la producción de cauchu nel sureste d'Asia y Suramérica fixera baxar tantu los precios que la recueya del cauchu africanu dexara de ser un negociu codalosu.
Leopoldu morrió un añu dempués, el 17 d'avientu de 1909. La cesión a Bélxica del Congo nun implicó'l final del sistema represivu qu'él instaurara nel territoriu, que s'enllargó, apenes anidiáu, mientres el periodu de l'alministración belga. Anque'l cauchu dexó de ser la principal esportación del Congo, llueu se toparon nueves riqueces naturales, especialmente en Katanga: el sistema de trabayos forzaos emplegóse, con midíes represives qu'incluyíen l'usu de la chicotte, nes mines de cobre, oru y estañu. Calcúlase que namái nes mines de cobre y les fundiciones de Katanga morrieron ente 1911 y 1918 unos 5.000 obreros nativos. La Force Publique siguió mientres l'alministración belga, con métodos de reclutamiento bien similares, y mientres la Primer Guerra Mundial sufrió numberoses baxes nos sos enfrentamientos coles tropes del África Oriental Alemana (actual Tanzania).
Les cifres
Nun esiste forma d'evaluar con ciertu grau de credibilidá'l númberu de víctimes mientres la esistencia del Estáu Llibre. Les cifres namái pueden ser emponedores. El profesor Jan Vansina, de la Universidá de Wisconsin, antropólogu y etnógrafu qu'estudió con detenimiento la población de la zona, afirmó qu'ente 1880 y 1920 la población del Congo amenorgóse «a lo menos a la metá».
El primer censu foi realizáu en 1911, tres el final del Estáu Llibre. Anque nun se fixo públicu, ye conocíu al traviés de fontes diplomátiques britániques. Según esti censu, en 1911, tres venti años de matances y d'indiscrimináu saquéu, la población del Congo yera de namái 8 500 000 persones. Zwick considera qu'una cifra de 10 000 000 de víctimes mortales mientres el dominiu de Leopoldu puede averase abondo a la realidá. Esta cifra coincide cola qu'apurre Adam Hochschild. Forbath, sicasí, considera más afecha a la realidá la de 5 000 000 de muertos.
Sicasí'l elevadísimo númberu de víctimes, dende un puntu de vista téunicu-xurídicu nun ye posible falar de xenocidiu, yá que nun esistió voluntá d'esterminar un determináu grupu étnicu. Hai, sicasí, quien empleguen el términu pa referise a les masacres que tuvieron llugar nel Estáu Llibre, ya inclusive se presentó una moción, el 26 de mayu de 2006, nel Parllamentu británicu, por que les matances del Congo fueren tipificadas como xenocidiu y pa solicitar al gobiernu belga que pidiera esculpes públiques al pueblu congoleñu.
Les causes
La represión llevada a cabu pola Force Publique tenía amás otros efeutos. Ente los rehenes (xeneralmente muyeres y neños) reteníos pa forzar el trabayu de los homes de los poblaos esistía una mortalidá bien elevada, por cuenta de les penoses condiciones del so confinamientu. Otros munchos indíxenes finaron de inanición por cuenta de que los soldaos amburaben los cultivos que los sirvíen como mediu de subsistencia, o al abandonalos ellos mesmos pa escapar a la represión.
A la mortalidá provocada por estes causes hai que xunir la causada poles enfermedaes, especialmente pola viruela y la enfermedá del suañu. L'efeutu d'estes enfermedaes viose ensin dulda multiplicáu poles penoses circunstancies que tuvieron qu'encarar les poblaciones natives. Amás, los movimientos de población causaos poles aiciones represives de la Force Publique facilitaron l'espardimientu d'estes epidemies.
Un últimu factor que tien de tenese en cuenta ye'l descensu de la natalidá que se produció de resultes direuta de les matances, del trabayu forzáu de gran parte de la población masculina y de les tarrecibles dificultaes que les etnies indíxenes tuvieron d'encarar.
Nancy Allen
Nancy Anne Allen, meyor conocida como Nancy Allen, ye una actriz d'Estaos Xuníos conocida poles sos actuaciones nos films de los años 80 tales como; la saga Robocop, Dressed to Kill y Strange Invaders.
Estáu Llibre del Congu
L'olvidu
thumb|190px|Muséu Real d'África Central, en Tervuren. miniaturadeimagen|190x190px|Arcu del Cincuentenariu. En Tervuren, nes contornes de Bruxeles, atópase'l Muséu Real d'África Central, que tien una de les coleiciones d'arte y oxetos africanos más importantes del mundu. Esti muséu, sicasí, nun alluga alcordanza dalguna de les tarrecibles matances que se llevaron a cabu nel Estáu Llibre. En 2005 realizar nel muséu la esposición La mémoire du Congo, onde namái parcialmente se reconocíen los numberosos crímenes coloniales, y destacábense los aspeutos positivos de la colonización. La esposición foi duramente criticada. Tampoco esiste nengún monumentu en Bélxica que recuerde a les víctimes, nin propósitu dalgunu de llevalo a cabu. Según l'historiador Jules Marchal, «los belgues nun conocen, n'efeutu, los crímenes que tuvieron llugar nel Congo. Imaxínense que'l so sistema colonial yera'l meyor d'África. Anque lo contrario paez muncho más ciertu...».
Responsabilidá
La responsabilidá ye un valor que ta na conciencia de la persona qu'estudia la Ética sobre la base de la moral.
Estáu Llibre del Congu
L'olvidu
Puede dicise, ello ye que que la única buelga en Bélxica de la dómina en que'l so monarca alministró l'Estáu Llibre atópase nes numberoses construcciones sufragaes por Leopoldu col frutu de los sos "negocios" africanos. Ente elles atopa'l llamáu Arcu del Cincuentenariu, qu'un parllamentariu de la oposición bautizó como "Arcu de les Manes Cortaes", según l'avenida de Tervuren, construyida por cuenta de la Esposición Universal de Bruxeles, en 1897, por que los belgues pudieren visitar, ente otres coses, el zoo humanu que s'instaló en Tervuren. Leopoldu desenvolvió tamién una importante actividá constructiva n'otres ciudaes belgues, como Oostende y Laeken. Nada nestos monumentos recuerda la manera en que se llogró'l dineru necesario p'alzalos.
Responsabilidá
Puestu en práutica, establezse la magnitú de diches aiciones y de cómo encarales de la manera más positiva ya integral p'ayudar nun futuru.
Nancy Allen
Carrera
En 1976 actuó na película Carrie onde conoció al direutor Brian De Palma, col que se casó en 1979, esi mesmu añu actuó na película 1941 de Steven Spielberg.
Responsabilidá
Una persona carauterizar pola so responsabilidá porque tien la virtú non solo de tomar una serie de decisiones de manera consciente, sinón tamién d'asumir les consecuencies que tengan les citaes decisiones y de responder de les mesmes ante quien correspuenda en cada momentu.
Estáu Llibre del Congu
L'olvidu
Gran parte de los documentos relativos a l'alministración del Estáu Llibre fueron refundiaos al fueu por orde de Leopoldu en 1908, poco primero de la cesión del territoriu a Bélxica. Los que sobrevivieron tuvieron clasificaos como secretos hasta la década de 1980. El primer historiador que pudo consultar estos documentos foi'l exdiplomático belga Jules Marchal. Frutu de les sos investigaciones publicáronse dellos llibros alrodiu de la hestoria del Estáu Llibre.
Responsabilidá
Etimoloxía
La pallabra responsabilidá provién del llatín responsum, que ye una forma de ser consideráu suxetu de derechu suxetu d'una delda o obligación.
Nancy Allen
Carrera
En 1980, Nancy Allen protagonizó xunto a Michael Caine y Angie Dickinson la película Dressed to Kill dirixida por Brian De Palma, foi nomada al Globu d'Oru pola so actuación en dicha película.
En 1981 protagonizó al llau de John Travolta la película Blow Out, dirixida por Brian De Palma.
Responsabilidá
Principios de la responsabilidá
El cumplimientu responsable en nuesa llabor humana, sía cual fora, rexir por principios como:
Nancy Allen
Carrera
En 1987 actuó xunto a Peter Weller na película RoboCop.
Responsabilidá
Ámbitu xurídicu
La responsabilidá xurídica surdi cuando'l suxetu transgrede un deber de conducta señaláu nuna norma xurídica que, a diferencia de la norma moral, vien de dalgún organismu esternu al suxetu, principalmente l'Estáu, y ye coercitiva. Son normes xurídiques porque establecen deberes de conducta impuestos al suxetu por un ente esternu a él, la regla puede ser al traviés de prohibiciones o de normes imperatives inmorales. La responsabilidá ye'l complementu necesariu de la llibertá.
Declaración d'Independencia de Kosovu
200px|thumb|[[Bandera de Kosovu|Bandera de la República de Kosovu. Cada estrella representa los distintos grupos étnicos que la componen.]]La Declaración d'independencia de Kosovu foi un actu socedíu'l 17 de febreru de 2008 y lleváu a cabu pol Parllamentu kosovar de forma unillateral, que declaraba la dixebra d'esti territoriu de mayoría albanesa del restu de Serbia, dando llugar a la creación d'un nuevu Estáu, denomináu oficialmente República de Kosovu, so la supervisión d'Estaos Xuníos y la Xunión Europea. Trátase de la segunda declaración d'independencia na hestoria recién del territoriu kosovar, una y bones el 7 de setiembre de 1990 les instituciones polítiques kosovares de mayoría albanesa proclamaron la so independencia al respective de Yugoslavia, anque esta declaración nun llegó a tener efeutu práuticu.
Responsabilidá
Ámbitu xurídicu
L'usu xurídicu de la pallabra provién de poco primero de la revolución francesa, por influencia del inglés. El términu apaecería nel Derechu Constitucional inglés.
Declaración d'Independencia de Kosovu
La declaración d'independencia estremó a los estaos ente aquellos que la sofitaron, como Estaos Xuníos, los sos principales aliaos y parte de la Xunión Europea; y aquellos que s'opunxeron como la mesma Serbia, Rusia y los sos aliaos, y estaos como España y gran parte de Llatinoamérica, que s'amosaron contrarios a la reconocencia de la provincia serbia como Estáu independiente.
Responsabilidá
Ámbitu xurídicu
Asina la responsabilidá tien d'entendese, dende la perspeutiva d'una persona qu'executa un actu llibre, como la necesidá na que s'atopa la persona de faese cargu de les consecuencies de los sos actos.
Declaración d'Independencia de Kosovu
El 8 d'ochobre de 2008 l'Asamblea Xeneral de Naciones Xuníes aprobó un resolución a propuesta serbia pa preguntar a la Corte Internacional de Xusticia si la Declaración d'independencia de Kosovu foi compatible col derechu internacional, y el 22 de xunetu de 2010 el tribunal comunicó la so conclusión de que la declaración d'independencia nun violó'l derechu internacional nin la Resolución 1244 del Conseyu de Seguridá de les Naciones Xuníes.
Nancy Allen
Carrera
En 1988 protagonizó la película Poltergeist III xunto a Tom Skerritt, Heather O'Rourke, Lara Flynn Boyle y Zelda Rubinstein. En 1990 actuó na película RoboCop 2 y en 1993 actuó en RoboCop 3. En 2008 actuó na película Quality Time.
Responsabilidá
Ámbitu xurídicu
L'efeutu contradictoriu d'una persona coles normes xurídiques causa una reaición per parte del Derechu (o la sociedá) contra'l suxetu que viola diches normes. La manifestación de dicha reaición per parte del derechu presentar por aciu sanciones impuestes pol Estáu.
Nancy Allen
Carrera
Actuó en cuatro películes de Brian De Palma: Carrie (1976), Home Movies (1980), Dressed to Kill (1980) y Blow Out (1981).
Declaración d'Independencia de Kosovu
Estatus previu a la independencia
thumb|Mapa étnicu kosovar, na so mayoría [[albaneses y al norte serbios, con minoríes de bosniacos, turcos, goranis y xitanos.]] Nel momentu de la declaración d'independencia del 17 de febreru de 2008 Kosovo yera una provincia serbia, según el resolución 1244 del Conseyu de Seguridá de les Naciones Xuníes, conocida col nome de provincia autónoma de Kosovu y Metohija. Dende 1999 hasta la so declaración secesionista de 2008 foi alministráu pola ONX de forma interina, como resultáu de la derrota del exércitu serbiu na Guerra de Kosovu. La misión KFOR de la OTAN aprobóse coles mires d'evitar les represalies y ataques ente la población d'etnia serbia y l'albanesa. Anque Kosovu formalmente siguía perteneciendo a Serbia, en virtú del cumplimientu del resolución 1244, na práctica'l Gobierno serbiu nun intervenía na alministración de la so provincia.
Nancy Allen
Carrera
Actuó xunto a John Travolta en dos películes: Carrie (1976) y Blow Out (1981).
Declaración d'Independencia de Kosovu
Estatus previu a la independencia
El resolución de dicha guerra traxo de resultes l'éxodu de 200.000 kosovares d'orixe serbiu escontra'l restu de Serbia, ente que se reafitó la mayoría étnica albanesa. Nel momentu de la secesión, el 90% de la población pertenecía a dicha etnia, ente que la comunidá d'orixe serbiu representaba'l 10%, alcontrada principalmente en enclaves nel norte de la rexón.
Nancy Allen
Vida personal
Casóse col direutor Brian De Palma en 1979 y divorcióse en 1984.
Declaración d'Independencia de Kosovu
Negociaciones previes
Antes de llegar a la solución de la independencia unillateral, asocediéronse dellos fechos y acontecimientos en redol al futuru estatus que tenía de tener Kosovo.
Nancy Allen
Vida personal
En 1992 casóse col actor Craig Schoemaker y divorcióse en 1994.
Declaración d'Independencia de Kosovu
El plan Ahtisaari
L'ex-presidente de Finlandia, Martti Ahtisaari, llevó a cabu un informe como unviáu especial de la ONX a Kosovu nel cual proponía como solución al estatus de l'antigua provincia serbia l'adopción d'una independencia tutelada pola comunidá internacional, la oficialidá del serbiu y del albanés, la llaicidá del nuevu estáu, l'adopción de midíes pa garantizar la seguridá de la minoría serbia de Kosovu, la presencia militar de fuercies internacionales lideraes pola OTAN, y un sistema xudicial integráu ya independiente del serbiu. Esti plan foi refugáu poles autoridaes serbies por considerar qu'abría la puerta a que Kosovo independizar de Serbia.
Nancy Allen
Vida personal
En 1998 casóse por tercer vegada con un home llamáu Randy Bailey del que divorcióse en 2007.
Declaración d'Independencia de Kosovu
Movimientos previos a la declaración d'independencia
El primer ministru de Kosovu, Hashim Thaçi, afirmó'l 16 de febreru de 2008 que "mañana esa provincia va proclamar la so independencia de Serbia", respetando "la voluntá de los ciudadanos". Dende'l sábadu 16 de febreru de 2008, Kosovo, col sofitu de munchos estaos europeos, y el de los Estaos Xuníos d'América, pero col fronteru refugu de Rusia. Según noticies de la BBC, los estaos apautaron, "Sr. Thaci dixeron el domingu sería otru día de tranquil mientres el que les instituciones seríen contrataes en realizar la voluntá de los ciudadanos de Kosovu".
Nancy Allen
Vida personal
Ye prima del comediante Jim Breuer y sobrina del actor Eugene Allen.
Declaración d'Independencia de Kosovu
Misión EULEX de la Xunión Europea
La Xunión Europea preparó la misión civil EULEX p'ayudar a les autoridaes kosovares na estabilización de la rexón, por aciu la llegada de 2.000 policías, xueces y funcionarios d'aduana, amás de dotaciones de seguridá y defensa, con cuenta de collaboraren na proteición de les minoríes, especialmente la serbia. Tal desembarcu de la XE en Kosovo foi vistu polos líderes serbios de la rexón en disputa y les autoridaes ruses como "una ocupación illegal". Finalmente, esta misión poner en marcha'l 16 de febreru de 2008, un día antes de la declaración d'independencia.
España, que participa na misión pero que nun reconoció la independencia de Kosovu, aplazó la so presencia na mesma hasta que nun se produza la tresferencia de la misión de la ONX a la de la Xunión Europea, según esplicó'l ministru español d'Esteriores Miguel Ángel Moratinos, "en cumplimientu de la llegalidá internacional".
Declaración d'independencia de Kosovu
200px|thumb|Celebración de la independencia de Kosovu en [[Viena, Austria, cola bandera d'Albania flanqueada pola europea, estauxunidense, OTAN y austriaca.]] El 17 de febreru de 2008, los 109 diputaos del Parllamentu de Kosovu votaron a favor de la declaración d'independencia unillateral al respective de Serbia. Tres la so aprobación, el presidente del parllamentu kosovar, Jakup Krasniqi, afirmó qu'a partir d'esi momentu "Kosovo ye un estáu democráticu, llibre ya independiente". Tanto antes como dempués de la declaración, la población kosovar d'orixe albanés salió a la cai a festexar la so independencia, enarbolando la bandera d'Albania.
Reaiciones de la comunidá internacional
Nos díes previos a la declaración d'independencia, munchos líderes de los principales países declararon el so puntu de vista al respective de la posible secesión. Estaos Xuníos, Francia, Alemaña, Italia y el Reinu Xuníu amosáronse partidarios de reconocer al nuevu estáu en cuanto proclamárase la so independencia. Serbia, Rusia, Xipre, Grecia, España, Rumanía y otros países amosáronse ronciegos a reconocer la secesión. Kosovo pa la OTAN ye un enclave non una nación.
Estaos Xuníos
El presidente de los Estaos Xuníos, George Bush, declaró que "ye necesariu resolver l'estatus de Kosovu por qu'haya estabilidá nos Balcanes", ente que s'amosó partidariu de l'aplicación del Plan Ahtisaari y, por tanto, de la independencia tutelada de la provincia serbia.
Xunión Europea
Los países miembros de la Xunión Europea adoptaron a otru día a la declaración d'independencia un resolución conxuntu que calificaba a Kosovo como un "casu únicu", según dexaba a cada país miembru, "según les sos práutiques nacionales y les sos regles xurídiques", la llibertá de decidir sobre la reconocencia o non de la independencia de l'antigua provincia serbia.
España
N'España, la noticia de la independencia de Kosovu foi recibida de forma desigual polos partíos políticos ya instituciones. El Gobierno, per boca del Ministru d'Asuntos Esteriores, Miguel Ángel Moratinos, declaró que «nun va reconocer l'actu unillateral [de la proclamación de la independencia de Kosovu] porque nun respeta la llegalidá internacional». El PP, per boca del so eurodiputáu y miembru de la Comisión d'Esteriores, Gerardo Galeote, calificó de «mala noticia» la declaración d'independencia de la rexón serbia. La posición de los dirixentes de los partíos nacionalistes d'España foi distintu; el presidente de partíu catalán ERC, Josep-Lluís Carod-Rovira, reclamó al Gobiernu español que tuviera «al mesmu nivel qu'Europa» y que nun fuera «el postreru» en reconocer la independencia de Kosovu. La vocera del Gobiernu vascu, Miren Azkarate, del Partíu Nacionalista Vascu, consideró la declaración d'independencia una «lleición sobre la manera de resolver de manera pacífica y democrática conflictos d'identidá y pertenencia», cuntando que «la voluntá ciudadana ye la llave pal resolución de los problemes políticos enquistados».
Serbia
Tres la declaración d'independencia de la provincia serbia, el primer ministru de dichu país, Vojislav Koštunica, condergó la declaración d'independencia del "falsu Estáu de Kosovu", declarando que se cometiera "una violación de la llei internacional". El presidente serbiu, Boris Tadić tamién s'amosó contrariu a dicha declaración, afirmando que Serbia "nun va reconocer nunca la independencia de Kosovu".
A otru día a la proclamación de secesión, Vojislav Koštunica afirmó que Serbia retiraría al so embaxador n'Estaos Xuníos, pol sofitu que dichu país brindó a Kosovo na so independencia.
Dende'l momentu de la declaración d'independencia producieron fregaos en Serbia y los enclaves de población serbia en Kosovo. En Belgráu, manifestantes atacaron con fueu la embaxada d'Estaos Xuníos, y en Mitrovica, Belgráu y Banja Luka hubo manifestaciones de protesta nes que se quemar banderes albaneses y estauxunidenses.
Dos díes depués de la declaración d'independencia produciéronse incidentes na frontera ente Serbia y Kosovo. Manifestantes serbios contrarios a la independencia de la provincia serbia atacaron dos puestos fronterizos, lo que riquió la intervención de militares de la KFOR.
El 21 de febreru de 2008 les principales fuercies polítiques de Serbia convocaron una manifestación col lema "Kosovo je Srbija" (Kosovo ye Serbia) en Belgráu, a la qu'allegaron decenes de miles de serbios. Tres la marcha dellos manifestantes prendieron fueu a la embaxada d'Estaos Xuníos.
Rusia
Rusia declaró que'l sofitu a l'autodeterminación sobre la base de motivos étnicos en Kosovo supondría un claru precedente pa otres rexones como Transnistria (franxa de Moldavia al pie d'Ucraína poblada principalmente por rusos), Abḥasia y Osetia del Sur (que quieren dixebrase de Xeorxa) y el Alto Karabaj (territoriu pobláu d'armenios incluyíos nel Azerbaixán), según na República Srpska (unu de los dos entidaes que conformen Bosnia).
Amás, Rusia acusó a Europa de doble raseru a la de defender el derechu d'autodeterminación y comparó l'asuntu kosovar colos movimientos independentistes esistentes n'España col comentariu "N'España la xente nun quier vivir nun solu Estáu, entós sofitái-yos ellí".
Tres la declaración d'independencia, la vocera del gobierno rusu nes Naciones Xuníes, María Zajárova, solicitó la xunta urxente del Conseyu de Seguridá de la ONX.
Llegalidá de la declaración
El 18 de febreru de 2008, a otru día de la declaración d'independencia de Kosovu, l'Asamblea Nacional de Serbia aprobó, a propuesta del Gobiernu Serbiu, un resolución pola que declaraba nula y ensin efeutu la declaración d'independencia kosovar, dempués de que la Corte Constitucional de la República de Serbia declarara l'actu illegal, argumentando que nun yera compatible colos estatutos de Naciones Xuníes, cola Constitución de Serbia, cola Declaración de Helsinki y cola Resolución 1244 del Conseyu de Seguridá de les Naciones Xuníes. La Constitución de Serbia nel so preámbulu declara a la provincia de Kosovo y Metohija "parte integral" de Serbia con un estatus de "importante autonomía" dientro del Estáu soberanu serbiu, y el resolución 1244 del Conseyu de Seguridá de les Naciones Xuníes confirma la integridá territorial y la soberanía de la República Federal de Yugoslavia, ensin mayores especificaciones:
¿Precedente o casu especial?
El creador del plan que llevó a la declaración d'independencia kosovar, Martti Ahtisaari, afirmó qu'ésta "nun ye un precedente" más que pa Kosovo mesmu, yá que según Ahtisaari, tien un calter "escepcional" y "sui generis" que "nun tien nada que ver" con otros movimientos secesionistes. A otru día a la declaración d'independencia, el 18 de febreru de 2008, los ventisiete países de la Xunión Europea llegaron a un alcuerdu según el cual declararon que la declaración unillateral yera "un casu 'sui generis' que nun sienta nengún precedente". La Unión dexó a les sos Estaos miembros llibertá pa reconocer o non a la República de Kosovo. Ventidós de los ventisiete países de la XE reconocieron hasta'l momentu la independencia de kosovu. La secretaria d'Estáu estauxunidense Condoleezza Rice declaró que "la inusual combinación de factores" que se dieren "faen a Kosovo un casu especial" y que la so declaración d'independencia "nun debe trate como un precedente pa nenguna otra situación [secesionista] nel mundu de güei".
Un voceru del Kremlin, Dmitry Peskov, afirmó tres la declaración unillateral qu'ésta establecía un peligrosu precedente pa otres rexones separatistes como los palestinos, los vascos o los turcoxipriotes. "Nun podemos tar d'alcuerdu en que Kosovo seya un casu distintu", declaró. El Presidente de Serbia Boris Tadić afirmó'l 10 de marzu de 2009 que reconocer la independencia de kosovu sentaría "un precedente por demás peligrosu". Tadic afirmó qu'en gran parte de países hai una "minoría étnica", y que reconocer la secesión de Kosovo implicaría que cualesquier d'estes comunidaes podría tratar de siguir los pasos de Kosovo declarándose independiente. El presidente d'Osetia del Sur Eduard Kokoity encamentó a la comunidá internacional a la reconocencia de la independencia de dicha rexón secesionista de Xeorxa, afirmando que "el precedente de Kosovo presenta un argumentu convincente" pa la so reconocencia.
Tres la Guerra d'Osetia del Sur de 2008 y la reconocencia per parte de Rusia de la independencia d'Abḥasia y Osetia del Sur, l'ex-presidente español José María Aznar declaró nuna entrevista col vicepresidente estauxunidense Dick Cheney que "la independencia de kosovu sirvió de precedente pa futuros problemes como'l qu'anguaño traviesen Rusia y Xeorxa". Rusia citara l'exemplu de Kosovo cuando anunció la reconocencia de la independencia de dambes rexones secesionistes xeorxanes.
Implicación de Naciones Xuníes
Les Naciones Xuníes caltienen una posición ambigua al respective de la declaración d'independencia Kosovar, por cuenta de les postures diametralmente opuestes que caltienen unos países al respective de otros en dichu asuntu. Metanes les negociaciones ente les partes por algamar un alcuerdu definitivu pol estatus final de Kosovo en 2007, el negociador de la ONX Martti Ahtisaari amosó'l so sofitu pel camín de la independencia, pos según él les partes enxamás algamaríen un alcuerdu. "Llegó la hora de resolver l'estatus de Kosovo", "la independencia ye la única opción pa un Kosovo políticamente estable y económicamente vidable", escribió Ahtisaari nuna carta confidencial al Secretariu Xeneral de Naciones Xuníes, Ban Ki-Moon, según información del Washington Post. Rusia amenaciara con utilizar el so poder de vetu nel Conseyu de Seguridá de Naciones Xuníes pa torgar cualquier resolución que pudiera desaguar na independencia del territoriu kosovar.
El 18 de febreru de 2008, el día dempués de la declaración unillateral d'independencia de kosovu, el Secretariu Xeneral Ban Ki-Moon encamentó a les partes a "evitar aiciones o declaraciones" que pudieren "poner en peligru la paz, afalar a la violencia o faer apeligrar la seguridá en Kosovo y na rexón". Ban evitó referise explícitamente a la declaración d'independencia kosovar na so alocución: "los mios esfuercios - y los del mio Representante Especial en Kosovo - dirixir a asegurar que la situación política y la seguridá en Kosovo y na rexón permanecen estables, y que la población de Kosovo, y n'especial les minoríes, atópase protexía".