cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Romance navarru
350px|miniaturadeimagen|Evolución de los dialeutos navarroaragoneses. El Romance navarru ye la variedá del idioma navarroaragonés, güei estinguida, falada mientres los sieglos X al XVII nel sur de Navarra. Filológicamente, considérase que nun esistía una diferenciación sustancial ente'l navarru y les otres dos variedaes del navarroaragonés; sinón que los trés, el navarru, l'aragonés y el rioxanu yeren simples denominaciones d'una mesma llingua, esplicándose esa triple nomenclatura poles distintes hestories llingüístiques que siguió'l navarroaragonés nos distintos territorios nos que yera faláu.
Historia
El testu más antiguu conocíu en romance navarru paez ser la concesión del Fuero de Chaca en 1171 a los habitantes del Pueyo de Castillón de Sangüesa per parte de Sancho'l Sabiu:
Pervivencies
Al igual qu'asocede cola área d'antiguo aragonesparlante qu'esperimentó un procesu de castellanización, el léxicu y les fales castellanes del centru, sur y este de Navarra caltuvieron hasta fecha recién o caltienen anguaño traces identificativos del romance navarru como l'iñerizu a les pallabres esdrúxules.
Morfoloxía
El demostrativu masculín singular ye esti o aquesti en llugar de tener est(y) o aquest(y), coincidiendo col aragonés faláu en Calatayud, Daroca, Teruel y Albarracín, de fechu estes formes tán documentaes na versión romance del Fueru y tamién en testos del sieglu XV, lo que nun ye estrañu porque los navarros intervinieron na repoblación d'esta zona. Nesto tamién coincide col rioxanu. Nos documentos del Monesteriu de Irache se documenta esti pero non aquesti.
Deporte de pelota
thumb|[[Snooker.]] Un xuegu o deporte de pelota ye un xuegu nel cual el so elementu esencial ye una pelota.
Hai munchos xuegos populares y deportes qu'impliquen dalgún tipu de pelota o similar oxetu. Estos xuegos pueden arrexuntase pol oxetivu xeneral del xuegu, dacuando indicando un orixe común, yá seya d'un xuegu en sí o de la so idea básica:
Ver tamién
balón esquito
Satoshi Koga
Satoshi Koga (古賀 聡; ) ye un ex-futbolista xaponés.
Katsuhiro Yamaki
Katsuhiro Yamaki (山木 勝博, ) ye un ex-futbolista xaponés.
Idioma Kalix
El llingua de Kalix (kjœɭɪsmɔ:ɭɛ / kölismå-y 'llingua de Kalix') ye una llingua xermánica falada principalmente nel conceyu de Kalix, asitiáu na desaguada del ríu Kalix escontra la badea de Botnia, xunto coles llingües sami, finlandés, Meänkieli, Overkalix y suecu (idioma oficial nacional). Al igual qu'otres llingües escandinaves, l'idioma Kalix procede principalmente del idioma protonórdico y más tarde nórdicu antiguu, que yera faláu polos inmigrantes y colonos xermánicos llabradores mientres la dómina de los viquingos.
Historia
Ente que les llingües sami sábese qu'esistíen pela redolada de Kalix mientres dellos miles d'anos, l'idioma Kalix baxa de los immigrantes xermanos que llegaron a lo llargo de la mariña de la badea de Botnia, usando barcos y viviendo de pesca y agricultura al llau de los ríos. Créese que los primeros llabradores apoderar de les primeres tierres nel valle del ríu Kalix alredor del 1100 d. C., anque nun hai feches exactes. Los valles de los ríos de la zona axuntaben más posibilidaes de ser visitaos poles espediciones viquingues, inclusive ensin atopar evidencies direutes d'esto nel ríu Kalix.
La impresionante ilesia de Kalix ye probablemente construyida a mediaos del 1400 d. C., y resulta ser una clara evidencia de la considerable población de la sociedá de la dómina y la les sos dimensiones presuponen la intención de ser enllenada. La población d'aquel entós falaba una forma d'idioma Kalix desenvueltu con anterioridá.
Documentación
Los manuscritos más antiguos sobrevivientes del idioma Kalix fueron escritos en 1879 por Olof Gustav Wiklund, nacíu en 1857 en Nederkalix. Como estudiante en Uppsala publicó un documentu que describía de la siguiente manera: "l'idioma da equí, yá que se fala alredodor de la ilesia". L'idioma Kalix ye más tarde descritu nuna tesis de la Universidá de Uppsala realizada por Hulda Rutberg nel añu 1924. Nos tiempos modernos l'idioma Kalix nun difier significativamente de forma gramatical d'estos documentos, pero contién una gran cantidá de pallabres emprestaes del inglés, del suecu y d'otros idiomes.
La communidad llocal pa caltener l'idioma publicó dellos diccionarios y más apocayá creóse la posibilidá d'un cursu online (n'inglés) p'aprender l'idioma.
La proximidá xeográfica de les llingües ugrofineses
La rexón alredodor del ríu Kalix ye la zona más oriental de la mariña de la badea de Botnia qu'estendieron los colonos xermánicos. Al este atopa un cantu llingüísticu, asitiáu ente los pueblos Säivis y Sangis, ente la fala meänkieli y ónde se falaba l'idioma Kalix. En partir norte tamién se fala llingües sami. Dambos idiomes pertenecen al grupu de llingües ugrofineses.
Un continuu dialeutal nórdicu y xermánicu
L'idioma Kalix pertenez a un continuu dialeutal nórdicu y xermánicu que s'estiende a lo llargo de la badea de Botnia, y los valles de los ríos d'esa zona. Na parte occidental falóse tradicionalmente Lulmale, Pitmale, etc. nes sos respeutives llocalidaes Luleå and Piteå y a lo llargo de la mariña, habiendo una Inteligibilidad mutua col idioma Kalix.
Escontra'l norte a lo llargo del ríu Kalix atópase estrechamente rellacionáu col idioma Overkalix, que de la mesma ye influyíu de les llingües sami y meänkieli nel so soníu, anque otra manera tien la mesma base que l'idioma Kalix. La razón del amenorgamientu de contautu ente Overkalix y Kalix foi porque'l ríu Kalix, al altor de Morjärv, tien una formación xeográfica que torga caltener a les ciudaes un contautu.
Más al este, hai semeyances obvies ente les llingües y dialéctos xermánicos col archipiélagu finlandés. Esto amuesa que les persones mover a lo llargo de la mariña en dambes direiciones.
Fonética
Según Rutberg, l'idioma Kalix tien 18 vocales, 10 vocales-diptongos y 29 consonantes. Tamién se caracteriza polos sos acentos diacríticos, ónde una vocal repite dos vegaes. Exemplos d'ello son los verbos “åt å:åk” (dir), axetivos como “di jåra rö:ö” (son de color coloráu), y otres clases de pallabres.
Gramática
Amás de les semeyances obvies con munches otres llingües escandinaves l'idioma Kalix tien semeyances gramaticales col alemán. Por casu, la conxugación del femenín nel dativu y xenitivu. Tamién tien semeyances col inglés, na paecencia de los axetivos en plural y singular. De la mesma, ye posible atopar una gran cantidá de traces gramaticales del nórdicu antiguu.
Xéneru
L'idioma Kalix tien tres xéneros:
Hai que tener en cuenta que non siempres el xéneru gramatical correspuende col sexu real. Hai munchos exemplos ónde la norma nun s'aplica. Por casu,“i på:åp” (un padre), o “påp:a” (el padre) que ye una pallabra femenina nel idioma de Kalix.
Forma definida nos sustantivos
De normal utilízase'l sustantivu en forma definida. Exemplu, "kölismå-y" (l'idioma Kalix), "je skå nå:åp i gröut ve bera" - voi recoyer (les) bayes, "kunin jåra ät som kåran" - (les) muyeres nun son como (los) homes. Esta forma específica definida apodera en tolos idiomes y dialeutos del norte d'Escandinavia.
Casos
El dativu estremar del acusativu y del nominativu. Por casu, "Din jär Skåfola, je siti ini skå:oLn." (ellí ta la escuela, yo toi na escuela), o "je sei tjälarn, he lik na ini tjälaro"(veo'l suétanu, hai daqué nel suétanu).
Hai delles formes del xenitivu. Exemplu, "Je hai ons Enok bi:l"(tengo'l coche de Enok), "je fick bre:ve än Anna"(recibí la carta d'Ana), "kLåk:a gran:o"(el reló del vecín).
Verbos
Los verbos conxugar de manera distinta en singular y en plural; por casu, "hån jär" (él ye) pero "di jåra" (ellos son), "hö löut se"(ella inclínase) pero "di lö:ut se"(ellos inclínense).
Axetivos
Munchos axetivos son iguales en singular y plural, como n'inglés, a diferencia d'otres munches otres llingües escandinaves, por casu, "dö:rn jär ipi" (la puerta ta abierta / the door is open) y "doren jåra ipi" (les puertes tán abiertes / the doors are open), "bå:ne jär vötchin" (el ñácaru ta despiertu / the child is awake ) y "bå:na jåra vötchin" (los neños tán despiertos / the children are awake).
Ortografía
Nes primeres investigaciones de Rutberg pa describir l'idioma Kalix, utilízase un alfabetu fonéticu (suecu: Landsmålsalfabetet), desenvueltu por Johan August Lundell en 1878. La forma ortográfica más común ye sicasí, una forma modificada del alfabetu llatín, con å, ä, ö, “l“ gruesa, apóstrofes o los dos puntos pa marcar les vocales llargues, etc. Nos recién proyeutos sobre l'idioma utilizóse un alfabetu fonéticu basáu nuna versión simplificada del Alfabetu Fonéticu Internacional, IPA, yá que ye compatible colos equipos modernos, y tamién esclaria la pronunciación d'una bona manera. La manera scientifico antiguu ye, sicasí, la forma más exacta pa describir les llingües escandinaves, y el nuevu alfabetu de IPA ta por eso basáu nes descripciones de Rutberg col alfabetu fonéticu antiguu.
Euptychia picea
Euptychia picea ye una especie d'inseutu lepidópteru de la familia Nymphalidae. Atópase n'Brasil.
Bibliografía
Butler, Arthur Gardiner (1868).
Elie Wiesel
thumb|Campu de concentración de Buchenwald. Elie Wiesel atópase na segunda fila de lliteres, el séptimu cuntando dende la esquierda. thumb|1987 Eliezer Wiesel (n'húngaru: Wiesel Lázár) (Sighetu Marmaţiei, 30 de setiembre de 1928) ye un escritor húngaru de nacionalidá rumana sobreviviente de los campu de concentración nazis. Dedicó tola so vida a escribir y a falar sobre los horrores del Holocaustu, cola firme intención d'evitar que se repita nel mundu una barbarie similar. Foi gallardoniáu col Premiu Nobel de la Paz en 1986.
Biografía
Wiesel nació en 1928 y a los 16 años foi prindáu polos alemanes, al igual que los demás xudíos del so pueblu cuando'l nazi Ferenc Szálasi tomó'l poder pola fuercia derrocando al rexente húngaru Miklós Horthy. Sobrevivió a los campos de concentración d'Auschwitz y Buchenwald, siendo lliberáu poles fuercies aliaes el 11 d'abril de 1945. El so padre Shlomo, la so madre Sarah y la so hermana menor Judith «Tzipora» perecieron; sicasí, los sos dos hermanes mayores Hilda y Bea llograron permanecer con vida. Estudió na universidá de la Sorbona, en París, y darréu trabayó en periódicos d'Israel, Francia y Estaos Xuníos, onde s'estableció en 1956.
Autor de tres noveles sobre les sos vivencies mientres aquellos años de represión y muerte (La nueche, L'alba y El día; publicaes n'español sol títulu de Triloxía de la nueche), ganó'l Premiu Nobel de la Paz en 1986. El 16 de mayu de 1944 la familia Wiesel, como otres tantes families xudíes, embarcar nun tren aldu al campu d'estermín de Birkenau. "Ye la primer parada, depués vienen Auschwitz y Buchenwald. Ye nueche zarrada, tiniebles esteriores a les que son refundiaes, xunto a tantos xudíos asesinaos o sobrevivientes, les nueses coraes d'humanidá, el nuesu manantial de fonda compasión." La nueche (1956-1958), foi'l títulu que más fama -y dio a Wiesel.
Ken Kakita
Ken Kakita (垣田 健, ) ye un ex-futbolista xaponés.
Adriana Amado Suárez
Adriana Amado Suárez ye una docente, investigadora y analista política arxentina. Graduóse como doctora en Ciencies Sociales na Facultá Llatinoamericana de Ciencies Sociales, magíster en Comunicación Institucional y Llicenciada en Lletres na UBA, especializándose en temes de comunicación pública y medios. Ye docente ya investigadora n'Arxentina y profesora visitante en Llatinoamérica y España.
Cuenta con delles publicaciones académiques, once llibros de la so autoría y más de venti obres coleutives. Los sos llibros más recién son Política pop: de líderes populistes a telepresidentes (Paidós, 2016) y Periodismos arxentinos: modelos y tensiones del sieglu XXI (disponible en PDF). Amás, ye activista cívica dende la Direición d'Información Ciudadana y Siguimientu Parllamentariu, iniciativa que promueve la información pública responsable y que preside dende 2011. La so pasión poles temes de sociedá y medios en diversos medios de prensa d'Arxentina llevar a crear catedraa.com.ar en 2004.
Muhammad Iqbal
Muhammad Iqbal (urdu/persa: محمد اقبال, hindi:मुहम्मद इक़बाल) foi un poeta, barrister, filósofu, políticu Pakistano, que la so poesía destacar ente les más importantes nos idiomes persa y urdu de los tiempos modernos. Tamién ye famosu pola so obra en filosofía política y relixosa del Islam. Acredítase-y con proponer la idea d'un estáu independiente pa indios musulmanes, qu'habría d'inspirar la creación de Paquistán. Ye comúnmente referíu como Allama Iqbal, onde allama significa eruditu.
En realizando estudios n'Inglaterra y n'Alemaña, Iqbal dedicar a les lleis, pero dedicóse principalmente a temes relixoses y filosóficos, escribiendo trabayos académicos sobre política, economía, historia, filosofía y relixón. Ye meyor conocíu pola so obra poética la cual inclúi Los secretos del yo (Asrar-y-Khudi), pol cual foi honráu como caballeru del gobiernu británicu, Los misterios del desinterés (Rumuz-i-Bekhudi), y La llamada de la campana (Bang-i-Dara). Iqbal foi tamién autor de dellos comentarios políticos, filosóficos y históricos. Reconózse-y oficialmente como'l poeta nacional de Paquistán.
Iqbal proponía fervientemente la renacencia político y espiritual de la civilización islámica a lo llargo del mundu, especialmente n'India. Iqbal ufiertó una serie de conferencies famoses con al respective de esta tema fueron publicaes sol títulu de La reconstrucción del pensamientu relixosu nel islam. Al ser unu del los miembros más prominentes de la Lliga Musulmana, Iqbal promovió la creación d'un estáu al noroeste de la India pa los indios musulmanes nun discursu presidencial en 1930. Iqbal trabayó de cerca con Muhammad Ali Jinnah, consideráu padre de la nación pakistaní. Muhammad Iqbal foi llamáu tamién Muffakir-y-Pakistan ("El Pensador de Paquistán"), Shair-i-Mashriq ("El Poeta del Este"), y Hakeem-ul-Ummat ("El Sabiu de la Umma").
Mocedá
thumb|Muhammad Iqbal en 1899. Shaij Muhammad Iqbal nació en in Sialkot, Panyab, nel actual Paquistán, nesi entós incorporada a la India, siendo'l mayor de cinco hermanos nel senu d'una familia cachemira. Créese que la familia de Iqbal orixinalmente foi hindú de casta brahmín, sicasí convirtiéronse en musulmanes tres la conversión al Islam de Sahaj Ram Sapru, pariente d'ellos, sicasí ésta versión foi apostada por dellos académicos. El padre de Muhammad Iqbal, Shaij Nur Muhammad, foi un xastre prósperu, conocíu pola so devoción al Islam. La familia Iqbal crio a los sos fíos con fondos raigaños relixosos. Muhammad Iqbal foi educáu primeramente por tutores n'idiomes, escritura, historia, poesía y relixón. El so potencial como poeta y escritor foi reconocíu por unu de los sos tutores, Sayyid Mir Hassán, quien habría de ser profesor de Iqbal nel Colexu de la Misión Escocesa (Scotch Mission College), en Sialkot, colexu del cual Iqbal habría de graduase en 1892, teniendo habilidá nel dominiu de dellos idiomes, lo mesmo que de la lliteratura, tantu en prosa como na poesía. A la edá de quince años la so familia iguó'l so matrimoniu, como lo dictaba'l costume, con Karim Bibi, fía d'un solvente médicu gujaratí. La pareya tuvo dos fíos: El mio'raj Begam, nacida en 1895, y Aftab, nacíu en 1899; un tercer fíu morrería tres el partu. Sicasí, el matrimoniu nun tuvo bon fin, lo que llevaría al divorciu en 1916.
Iqbal llogra la so llicenciatura de la Government College University en Lahore, onde estudia filosofía, lliteratura inglesa y árabe, graduándose cum laude, y ganando una medaya d'oru por sobresalir nel exame de filosofía. Iqbal estudia la so maestría so Sir Thomas Walker Arnold, profesor académicu de filosofía moderna ya Islam na universidá. Arnold espón-y a Iqbal les idees y cultura d'Occidente. Iqbal habría de ser asignáu como llector d'árabe, cargu de menor categoría al de profesor, en Oriental College en Lahore. Publica'l so primer llibru en urdu, La conocencia de la economía (The Knowledge of Economics) en 1903. En 1905, Iqbal publica'l so cantar patrióticu Cantar de la India (Tarana-y-Hind).
Afaláu por Thomas Arnold, Iqbal viaxa y pasa dellos años estudiando n'Europa. Llogra un segundu títulu de llicenciatura de Trinity College na Universidá de Cambridge en 1907, mientres estudia lleis en Lincoln’s Inn, onde se certifica como barrister en 1908. Iqbal conoz en 1907 a una estudiante musulmana, Atiyah Faizi, con quien caltién una rellación cercana. N'Europa empieza a escribir poesía en persa. A lo llargo de la so vida, Iqbal prefier escribir en persa por cuenta de que él pensaba que per mediu d'esti idioma podría espresar conceutos filosóficos dafechu y que-y daría una mayor audiencia. N'Inglaterra participa per vegada primera na política. Tres la creación de la Lliga Musulmana en 1906, Iqbal foi escoyíu al comité executivu de la fracción británica en 1908. Xunto colos políticos Sayyid Hassan Bilgrami y Syed Ameer Alí, Iqbal formó parte del subcomité que diseñó la constitución de la Lliga Musulmana. En 1907, Iqbal viaxa a Alemaña pa estudiar el doctoráu na facultá de filosofía de la Universidá Ludwig Maximilian de Múnich. Trabayando so la supervisión de Friedrich Hommel, Iqbal publica una tesis titulada El desenvolvimientu de la metafísica en Persia.
Carrera lliteraria
Tres el so regresu a la India en 1908, Iqbal consiguió un puestu como profesor asistente nel Government College en Lahore, yá que dexó nun añu pa dedicase a les lleis, por cuenta de la so precaria situación económica. Mientres esti periodu, la vida personal de Iqbal foi tou baturiciu. Mientres se dedicaba a les lleis, Iqbal empezó a concentrar el so interés en temes espirituales y relixosos, publicando poesía y obres lliteraries. Foi miembru activu de l'Asociación al Serviciu del Islam (Anjuman-i-Himayat-i-Islam), un congresu d'intelectuales musulmanes, escritores y poetes, según políticos. Iqbal foi secretariu xeneral d'esta organización en 1919. La obra de Iqbal enfocaríase principalmente na direición espiritual y nel desenvolvimientu de la sociedá, centrada alredor de les sos esperiencies recoyíes a lo llargo de los sos viaxes y la so estadía n'Europa Occidental y el Mediu Oriente. Iqbal foi influyíu notablemente por filósofos como Friedrich Nietzsche, Henri Bergson y Johann Wolfgang von Goethe, y habría de volvese un feroz críticu de la sociedá occidental no tocante a la separación del estáu y la relixón, percibiendo una obsesión con ideales materialistes.
La poesía y filosofía de Rumi tuvo una fonda influencia nel pensamientu de Iqbal. Teniendo fondos raigaños relixosos dende la so infancia, Iqbal dedicóse arduamente al estudiu del Islam, la cultura y historia de la civilización islámica y el so futuru políticu, tomando a Rumi como'l so "guía." Iqbal asitió a Rumi nel papel de guía en munchos de los sos poemes, y la so obra enfocar en recorda-yos a les sos llectores de les pasaes glories de la civilización islámica, llevando un mensaxe con enfoque espiritual puru nel Islam como una fonte pal grandor y l'emancipación sociopolítica. Iqbal denunció los divisionismos políticos dientro y a lo llargo de les naciones musulmanes; frecuentemente aludió y faló en términos d'una comunidá global musulmana, o Ummah.
Carrera política
Mientres estremaba'l so tiempu ente'l derechu y la poesía, Iqbal caltuviérase activu dientro de la Lliga Musulmana. Sofitó la participación de la India na Primer Guerra Mundial, según al movimientu Khilafat y caltuvo un contautu cercanos con líderes políticos musulmanes como Maulana Mohammad Ali y Muhammad Ali Jinnah. Foi un críticu del Congresu Nacional Indiu qu'él consideraba apoderáu polos hindús y llamentó que la Lliga estremar en facciones ente'l grupu pro-británicu empobináu por Muhammad Shafi y el grupu centrista dirixíu por Jinnah mientres la década de 1920.
En payares de 1926 Iqbal compitió por un asientu na Asamblea Llexislativa de Panyab representando al distritu musulmán de Lahore, siendo sofitáu por amigos y simpatizantes, y ganó al so oponente per un marxe de 3.177 votos. Sofitó les propuestes constitucionales presentaes por Jinnah al envís de garantizar los derechos políticos musulmanes y la influyencia nuna coalición col Congresu, y trabayó col Aga Khan III y otros líderes musulmanes pa reparar les divisiones internes de la Lliga Musulmana pa llograr la so unidá.
Idioma Tai Nüa
Tai nüa ye unu de los idiomes falaos poles persones dai en China, especialmente en Dehong. Ta relativamente rellacionada con otres llingües tai. Los falantes d'esti idioma na frontera de Birmania son conocíos como Shan. Nun tendría de confundir se con tai lü. Tamién hai falantes de tai nüa en Tailandia.
Fonoloxía
El tai nüa ye una llingua tonal con un inventariu de sílabes bien llindáu ensin grupos de consonantes. 16 consonantes de sílabes iniciales pueden ser combinaes con 84 sílabes finales y seis tono.
Consonantes
Tien 17 consonantes:
Toles consonantes sacante para la n pueden tar al empiezu d'una sílaba. Namái les siguientes consonantes pueden tar a la fin d'una sílaba: /p, t, k, m, n, ŋ/.
Vocales y diptongos
Tai nüa tien diez vocales y trece diptongo:
Usu del idioma
Tai nüa tien un estatus oficial en delles partes de Yunnan (China), onde ye utilizáu en señales y educación. Bien pocu material impreso ye publicáu en tai nüa en China.
Daniel Bordignon
Daniel Bordignon Barbieri ye un xugador de baloncestu brasilanu qu'anguaño milita nel Bahía Basket vencíu pol Llaboral Kutxa.
Carrera deportiva
Daniel Barbieri ye una ala-pivot brasilanu de 2.04 metros d'estatura. Formáu na cantera del Baskonia, vivió la so primer esperiencia senior en 2014, nel que foi vencíu a Planasa Navarra. Nel club navarru, col que llegó a apostar los playoffs d'ascensu a la Lliga Endesa, xugó una media de 16 minutos per alcuentru, nos que permedió 4.8 puntos, 2.2 rebotes y 2.5 de valoración. Agora va tener la oportunidá de siguir creciendo nuna Peñes Huesca apináu de mozos xugadores, munchos d'ellos dexar como él.
En 2015, El Baskonia y la Peñes Huesca llegaron a un alcuerdu por que'l xugador baskonista xuegue mientres una temporada, en calidá de vencíu, nel equipu aragonés.
En xineru de 2017, Saski Baskonia y Bahía Basket algamen un alcuerdu pa la cesión del canteranu, que pondría camín de la Lliga Arxentina p'apostar el restu del cursu con Bahía Basket, quien actúa na Conferencia Sur. Daniel Bordignon, quien s'atopaba entrenando cola primer plantía baskonista, esperimentaría una nueva esperiencia.
Panasonic
Panasonic Corporation (en xaponés: パナソニック株式会社, d'antiguo Matsushita Electric Industrial Co., Ltd.) ye una compañía multinacional que la so sede central atópase en Kadoma, Xapón, enantes denomada Matsushita Electric Industrial Co., Ltd.
La compañía foi fundada en 1918 y creció hasta convertise nuna de los mayores productores xaponeses d'electrónica, xunto con Sony, Hitachi, Toshiba, Sharp Corporation y Canon. Amás de la electrónica, ufierta productos y servicios non electrónicos como servicios de renovación de cases. Panasonic foi'l cuartu mayor fabricante de televisores del mundu en 2012, por cuota de mercáu.
Historia
Konosuke Matsushita nació en payares de 1894 al sur d'Osaka. Empezó a trabayar como aprendiz nuna tienda Hitachi. Al llegar a l'adolescencia, Konosuke llogró un emplegu na Osaka Electric Light Company como asistente téunicu de cableaxe, onde pol so rápidu aprendizaxe foi promovíu en delles ocasiones. Sicasí, siguiendo'l conseyu del so padre sobre les ventayes de ser empresariu, el 15 de xunu de 1917 abandonó la seguridá d'un trabayu bien pagu pa fundar la so propia empresa de manufactura d'accesorios llétricos.
La compañía recibió'l nome de Matsushita Electric Devices Manufacturing Works. En 1922 Konosuke ver na necesidá de construyir una nueva fábrica y oficina p'allugar la so creciente empresa.
Mientres los primeros años comercializáronse llámpares de bicicletes so la marca National y planches llétriques. Más tarde, radio y bateríes de celdes. En 1929, Konosuke camudó'l nome de la empresa a Matsushita Electric Manufacturing Works, definió la filosofía básica d'alministración, contenida nel oxetivu básicu d'alministración, los siete principios y el lema corporativu, pa emponer la crecedera de Matsushita.
Panasonic (d'antiguo llamada National Panasonic en países de Centru y Suramérica y los Estaos Xuníos), ye la principal marca de los productos electrónicos fabricaos pol grupu Matsushita. La denominación "PanaSonic" foi creada nel añu 1955 y foi usáu pa etiquetar les sos esportaciones d'altavoces y llámpares. L'usu de múltiples marques (National, Panasonic, Technics, Technisonic, y Radios McSilver) pola empresa enllargóse delles décades. Más palantre, emplegar pa equipos de televisión y audiu de gran calidá conxuntamente con otros productos de baxu costu. Na seronda de 2005, Matsushita camudó'l so nome oficial pol mundialmente famosu Panasonic.
Cronoloxía recién
N'ochobre de 2008, See central de Panasonic en Kadoma camuda de nome a Panasonic Corporation, nome con que ye conocida mundialmente.
N'avientu de 2015 Panasonic anuncia la compra de Hussmann por $1.500 millones de dólares. Hussmann ye un fabricante d'Estaos Xuníos de sistemes de refrigeración, especialista nel sector de la venta minorista d'alimentos, con mayor implantación nos mercaos d'Estaos Xuníos y Méxicu.
Panasonic
Anguaño fabrica televisiones LCD y LED, amás de reproductores DVD, reproductores de videu, reproductores portátiles CD y tou tipu de productos pal llar. Per otra parte, abandonó la producción de televisiones CRT en 2006 y plasma en 2013.
So la marca Panasonic, Matsushita foi una de les primeres compañíes en fabricar reproductores de Laserdisc nos años 80 y tamién foi una de les primeres n'adoptar el formatu DVD, amás de ser fabricante de reproductores Blu-ray.
Hasta la temporada 2009 foi'l patrocinador principal del equipu Toyota na Fórmula 1, Toyota F1, conocíu tamién como Panasonic Toyota Racing.
El 29 de xunetu de 2010, Panasonic anunció que llegara a un alcuerdu con Sanyo Electric Co., Ltd. coles mires de convertir a la mesma nuna subsidiaria, "propiedá al 100%, de Panasonic", a partir d'abril de 2011.
thumb|250px|Marques actuales y hestóriques de Panasonic.
Euphydryas
Euphydryas, ye un xéneru de lepidópteros perteneciente a la subfamilia Nymphalinae na familia Nymphalidae que s'atopa nel sureste d'Asia.
Especies
Euphydryas grupo de especies: Hypodryas grupo de especies:
Occidryas grupo de especies:
Eurodryas grupo de especies:
Equipu de Copa Davis d'Israel
L'equipu israelín de Copa Davis ye'l representativu d'Israel na máxima competición internacional a nivel de naciones de tenis.
Historia
Israel empezó a participar en Copa Davis nel añu 1949. La so meyor actuación foi nel añu 1987 cuando l'equipu lideráu por Shlomo Glickstein y Amos Mansdorf algamó los cuartos de final. Ye la nación asiática con meyor palmarés en Copa Davis nos postreros 50 años.
Actualidá
Na edición 2008, Israel compitió na primer rueda del Grupu Mundial frente a Suecia como locales en Ramat Hasharon sobre canches dures. A pesar de consiguir una ventaya inicial de 2-1, l'equipu perdió los dos singles del últimu día y perdió la serie por 3-2.
Xugó la serie pola permanencia frente a Perú nuevamente en Ramat Hasharon y esta vegada llograron trunfar por 4-1 y parmanecer nel Grupu Mundial en 2009. En 2009 va faer el so debú frente a Suecia como visitante.
Varianza
Hai que tener en cuenta que la varianza puede trate bien influyida polos valores atípicos y nun s'aconseya'l so usu cuando les distribuciones de les variables aleatories tienen coles pesaes. En tales casos encamiéntase l'usu d'otres midíes de dispersión más robustes.
El términu varianza foi acuñáu por Ronald Fisher nun artículu publicáu en xineru de 1919 col títulu The Correlation Between Relatives on the Supposition of Mendelian Inheritance.
Definición
Si tenemos un conxuntu de datos d'una mesma variable, la varianza calcular de la siguiente forma: Siendo:
Variable aleatoria
Aplicando esti conceutu a una variable aleatoria con media μ = Y[X], defínese'l so varianza, Var(X) (tamién representada como \sigma_X^2 o, a cencielles σ2), como
Si una distribución nun tien esperanza, como asocede cola de Cauchy, tampoco tien varianza. Esisten otres distribuciones que, entá teniendo esperanza, escarecen de varianza. Un exemplu d'elles ye la de Pareto cuando'l so índiz k satisfai 1 < k ≤ 2.
Casu continuu
Si la variable aleatoria X ye continua con función de densidá f(x), entós
onde : y les integrales tán definíes sobre'l rangu de X.
Casu discretu
Si la variable aleatoria X ye discreta con pesos x1 ↦ p1, ..., xn ↦ pn y n ye la cantidá total de datos, entós tenemos:
onde
Distribución esponencial
Tien media μ = λ−1. Poro, el so varianza ye:
Esto ye, σ2 = μ2.
Dadu perfectu
Un dadu de seis cares puede representase como una variable aleatoria discreta que toma, valores del 1 al 6 con probabilidá igual a 1/6. El valor esperáu ye (1+2+3+4+5+6)/6 = 3,5. Poro, el so varianza ye:
Propiedaes de la varianza
Delles propiedaes de la varianza son:
Varianza muestral
En munches situaciones ye precisu envalorar la varianza d'una población a partir d'una muestra. Si toma una muestra con reemplazu de n valores d'ella, d'ente tolos estimadores posibles de la varianza de la población de partida, esisten dos d'usu corriente:
y : Cuando los datos tán arrexuntaos:
y : A los dos (cuando ta estremáu por n y cuando lo ta por n-1) denominar varianza muestral. Difieren llixeramente y, pa valores grandes de n, la diferencia ye irrelevante. El primeru tresllada direutamente la varianza de la muestra al de la población y el segundu ye un estimador insesgado de la varianza de la población. Ello ye que
ente que
Propiedaes de la varianza muestral
De resultes de la igualdá, s2 ye un estadísticu insesgado de \sigma^2. Amás, si cumplen les condiciones necesaries pa la llei de los grandes númberos, s2 ye un estimador consistente de \sigma^2.
Entá más, cuando les amueses siguen una distribución normal, pol teorema de Cochran, s^2 tien la distribución chi-cuadráu:
Interpretaciones de la varianza muestral
Dexamos tres fórmules equivalentes pal cálculu de la varianza muestral s_n
Esta última igualdá tien interés pa interpretar los estimadores s^2 y s_n^2, pos si quier evaluase la esviación d'unos datos o les sos diferencies, puede optase por calcular el permediu de los cuadraos de les diferencies de cada par de datos:
Sasakia charonda
Sasakia charonda, llamada coloquialmente «emperador xaponés», ye una especie lepidóptera del xéneru Sasakia, de la familia de les Nymphalidae.
Viven n'zona esti d'Asia.
Tamañu
Tien un valumbu mediu na edá adulta de 50 milímetros nos machos y 65 milímetros nes femes.
Distribución
Atópase en Xapón, la península de Corea, China y la zona norte de Taiwán y de Vietnam.
Hábitat
Suelen habitar en montes. Los adultos aliméntense de rosada de miel. Les canesbes aliméntense de plantes como la Celtis jessoensis, o la Celtis japonica.
Vezos
De normal sobrevuelen les zones elevaes de los montes, y solo baxen p'alimentase y llograr sal.
Euptychia sophiae
Euptychia sophiae ye una especie dinseutu lepidópteru de la familia Nymphalidae. Atópase nel estremu oeste de Brasil y en Loreto (nordeste de Perú. Mide d'ente 18-19 mm.
Bibliografía
Anderson, Natali (2 d'avientu de 2015). Le Crom, Jean-François (2015). Neild, Andrew; Nakahara, Shinichi; Zacca, Thamara; Lamas, Gerardo; Dolibaina, Diego; Dias, Fernando; Mielke, Olaf; Casagrande, Mirna; Fratello, Steven; Espeland, Marianne.
Númberu primu
En matemátiques, un númberu primu ye un númberu natural mayor que 1 que tien namái dos divisores distintos: él mesmu y el 1. Otra manera, los númberos compuestos son los númberos naturales que tienen dalgún divisor natural amás de sí mesmos y del 1 y poro, pueden factorizarse. El númberu 1, por conveniu, nun se considera nin primu nin compuestu.
Los 168 númberos primos menores de 1000 son: 2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19, 23, 29, 31, 37, 41, 43, 47, 53, 59, 61, 67, 71, 73, 79, 83, 89, 97, 101, 103, 107, 109, 113, 127, 131, 137, 139, 149, 151, 157, 163, 167, 173, 179, 181, 191, 193, 197, 199, 211, 223, 227, 229, 233, 239, 241, 251, 257, 263, 269, 271, 277, 281, 283, 293, 307, 311, 313, 317, 331, 337, 347, 349, 353, 359, 367, 373, 379, 383, 389, 397, 401, 409, 419, 421, 431, 433, 439, 443, 449, 457, 461, 463, 467, 479, 487, 491, 499, 503, 509, 521, 523, 541, 547, 557, 563, 569, 571, 577, 587, 593, 599, 601, 607, 613, 617, 619, 631, 641, 643, 647, 653, 659, 661, 673, 677, 683, 691, 701, 709, 719, 727, 733, 739, 743, 751, 757, 761, 769, 773, 787, 797, 809, 811, 821, 823, 827, 829, 839, 853, 857, 859, 863, 877, 881, 883, 887, 907, 911, 919, 929, 937, 941, 947, 953, 967, 971, 977, 983, 991, 997... .
La propiedá de ser primu denominar primalidá. Dacuando fálase de númberu primu impar pa referise a cualquier númberu primu mayor que 2, yá que este ye l'únicu númberu primu par. Dacuando se denota el conxuntu de tolos númberos primos por \mathbb{P}. Na teoría alxebraica de númberos, a los númberos primos conózse-yos como númberos racionales primos pa estremalos de los númberos gaussianos primos.
L'estudiu de los númberos primos ye una parte importante de la teoría de númberos, caña de les matemátiques que trata les propiedaes, básicamente aritmétiques, de los númberos enteros. Los númberos primos tán presentes en delles conxetures centenaries tales como la hipótesis de Riemann y la conxetura de Goldbach, resuelta pol peruanu Harald Helfgott na so forma débil.
La distribución de los númberos primos ye una tema recurrente d'investigación na teoría de númberos: si considérense númberos individuales, los primos paecen tar distribuyíos aleatoriamente, pero la distribución global» de los númberos primos sigue lleis bien definíes.
L'Oriente prehelénicu
thumbnail|150px|Imaxe del [[güesu de Ishango espuestu nel Real Institutu Belga de Ciencies Naturales.]]
Les mozquetes presentes nel güesu de Ishango, que data de hai más de 20.000 años (anterior por tantu a l'apaición de la escritura) y que foi topáu pol arqueólogu Jean de Heinzelin de Braucourt, paecen aisllar cuatro números primos: 11, 13, 17 y 19. Dellos arqueólogos interpreten esti fechu como la prueba de la conocencia de los númberos primos. Con tou, esisten bien pocos afayos que dexen discernir les conocencies que tenía realmente l'home d'aquella dómina.
Numberoses tablillas de magre secu atribuyíes a les civilizaciones que se fueron asocediendo en Mesopotamia a lo llargo del II mileniu e.C. amuesen el resolución de problemes aritméticos y atestigüen les conocencies de la dómina. Los cálculos riquíen conocer los inversos de los naturales, que tamién se toparon en tablillas. Nel sistema sexaxesimal qu'emplegaben los babilonios pa escribir los númberos, los inversos de los divisores de potencies de 60 (númberos regulares) calcúlense fácilmente; por casu, estremar ente 24 equival a multiplicar por 150 (2·60+30) y correr la coma sexaxesimal dos llugares. La conocencia matemática de los babilonios precisaba una sólida comprensión de la multiplicación, la división y la factorización de los naturales.
Nes matemátiques exipcies, el cálculu de fracciones riquía conocencies sobre les operaciones, la división de naturales y la factorización. Los exipcios namái operaben coles llamaes fracciones exipcies, suma de fracciones unitaries, esto ye, aquelles que'l so numberador ye 1, como, polo que les fracciones de numberador distintu de 1 escribíense como suma d'inversos de naturales, a ser posible ensin repetición en llugar de. Ye por ello que, en cierta manera, teníen que conocer o albidrar los númberos primos.
Antigua Grecia
230px|thumb|right|Un fragmentu de los Elementos d'Euclides atopáu en [[Oxirrinco.]] La primer prueba indiscutible de la conocencia de los númberos primos remontar a alredor del añu 300 e. C. y atópase nos Elementos d'Euclides (tomos VII a IX). Euclides define los númberos primos, demuestra qu'hai infinitos d'ellos, define'l máximu común divisor y el mínimu común múltiplu y apurre un métodu pa determinalos qu'anguaño se conoz como l'algoritmu d'Euclides. Los Elementos contienen coles mesmes el teorema fundamental de l'aritmética y la manera de construyir un númberu perfectu a partir d'un númberu primu de Mersenne.
La peñerada de Eratóstenes, atribuyida a Eratóstenes de Cirene, ye un métodu senciellu que dexa atopar númberos primos. Anguaño, sicasí, los mayores númberos primos que s'atopen cola ayuda d'ordenadores empleguen otros algoritmos más rápidos y complexos.
Dende la dómina de la renacencia
230px|thumb|[[Pierre de Fermat.]] Dempués de les matemátiques griegues, hubo poques meyores nel estudiu de los númberos primos hasta'l sieglu XVII. En 1640 Pierre de Fermat estableció (anque ensin demostración) el pequeñu teorema de Fermat, darréu demostráu por Leibniz y Euler. Ye posible que muncho primero se conociera un casu especial de dichu teorema en China.
Fermat conxeturó que tolos númberos de la forma 22 n +1 yeren primos (por cuenta de lo cual conocer como númberos de Fermat) y verificó esta propiedá hasta n = 4 (esto ye, 216 + 1). Sicasí, el númberu de Fermat 232 + 1 ye compuestu (unu de los sos factores primos ye 641), como demostró Euler. Ello ye que hasta los nuesos díes nun se conoz nengún númberu de Fermat que sía primu amás de los que yá conocía'l mesmu Fermat.
El monxu francés Marin Mersenne investigó los númberos primos de la forma 2p − 1, con p primu. Nel so honor, conocer como númberos de Mersenne.
Nel trabayu de Euler en teoría de númberos atopen munchos resultancies que concernen a los númberos primos. Demostró la diverxencia de la serie, y en 1747 demostró que tolos númberos perfectos pares son de la forma 2p-1(2p - 1), onde'l segundu factor ye un númberu primu de Mersenne. Créese que nun esisten númberos perfectos impares, pero inda ye una cuestión abierta.
A empiezos del sieglu XIX, Legendre y Gauss conxeturaron de forma independiente que, cuando n tiende a infinitu, el númberu de primos menores o iguales que n ye asintótico a, onde ln(n) ye'l llogaritmu natural de n. Les idees que Bernhard Riemann afiguró nun trabayu de 1859 sobre la función zeta describieron el camín que conduciría a la demostración del teorema de los númberos primos. Hadamard y De la Vallée-Poussin, cada unu por separáu, dieron forma a esti esquema y consiguieron demostrar el teorema en 1896.
Anguaño nun se comprueba la primalidá d'un númberu por divisiones socesives, siquier non si'l númberu ye relativamente grande.
Mientres el sieglu XIX desenvolviéronse algoritmos pa saber si un númberu ye primu o non factorizando dafechu'l númberu siguiente (p+1) o l'anterior (p-1). Dientro del primer casu atópase'l test de Lucas-Lehmer, desenvueltu a partir de 1856. Dientro del segundu casu atópase'l test de Pépin pa los númberos de Fermat (1877). El casu xeneral de test de primalidá cuando'l númberu darréu anterior atópase dafechu factorizado denominar test de Lucas.
Darréu atopáronse algoritmos de primalidá con solo llograr una factorización parcial de p+1 o p-1. Exemplos d'estos algoritmos son el test de Proth (desenvueltu alredor de 1878) y el test de Pocklington (1914). Nestos algoritmos ríquese que'l productu de los factores primos conocíos de p-1 sía mayor que'l raigañu cuadráu de p. Más apocayá, en 1975, Brillhart, Lehmer y Selfridge desenvolvieron el test BLS de primalidá que solo rique que dichu productu sía mayor que'l raigañu cúbicu de p. El meyor métodu conocíu d'esta clase ye'l test de Konyagin y Pomerance del añu 1997, que rique que dichu productu sía mayor que p3/10.
A partir de la década de 1970 dellos investigadores afayaron algoritmos pa determinar si cualquier númberu ye primu o non con complexidá subexponencial, lo que dexa realizar tests en númberos de miles de díxitos, anque son muncho más lentos que los métodos anteriores. Exemplos d'estos algoritmos son el test APRT-CL (desenvueltu en 1979 por Adleman, Pomerance y Rumely, con meyores introducíes por Cohen y Lenstra en 1984), onde s'usen los factores de pm-1, onde l'esponente m depende del tamañu del númberu que la so primalidá deseyar verificar, el test de primalidá por curves elíptiques (desenvueltu en 1986 por S. Goldwasser, J. Kilian y ameyoráu por A. O. L. Atkin), qu'apurre un certificáu consistente nuna serie de númberos que dexa dempués confirmar rápido si'l númberu ye primu o non. El desenvolvimientu más recién ye'l test de primalidá AKS (2002), que magar la so complexidá ye polinómica, pa los númberos que puede remanar la teunoloxía actual ye'l más lentu de los trés.
Mientres enforma tiempu, pensábase que l'aplicación de los númberos primos yera bien llindada fora de la matemática pura. Esto camudó nos años 1970 col desenvolvimientu de la criptografía de clave pública, na que los númberos primos formaben la base de los primeros algoritmos, tales como l'algoritmu RSA.
Dende 1951, el mayor númberu primu conocíu siempres foi afayáu cola ayuda d'ordenadores. La busca de númberos primos cada vez mayores amenó interés inclusive fora de la comunidá matemática. Nos últimos años ganaron popularidad proyeuto de computación distribuyida tales como'l GIMPS, mientres los matemáticos siguen investigando les propiedaes de los númberos primos.
Aprimalidá del númberu 1
La cuestión alrodiu de si'l númberu 1 debe o nun considerase primu ta basada na convención. Dambes postures tienen les sos ventayes y los sos inconvenientes. Ello ye que hasta'l sieglu XIX, los matemáticos n'el so mayoría considerar primu. Munchos trabayos matemáticos siguen siendo válidos a pesar de considerar el 1 como un númberu primu, como, por casu, el de Stern y Zeisel. La llista de Derrick Norman Lehmer de númberos primos hasta'l 10.006.721, reimpresa hasta l'añu 1956 empezaba col 1 como primer númberu primu.
Anguaño, la comunidá matemática inclinar por nun considerar al 1 na llista de los númberos primos. Esta convención, por casu, dexa una formulación bien económica del teorema fundamental de l'aritmética: «tou númberu natural tien una representación única como productu de factores primos, salvo l'orde». Amás, los númberos primos tienen numberoses propiedaes de les qu'escarez el 1, tales como la rellación del númberu col valor correspondiente de la función φ de Euler o la función divisor. Cabo tamién la igualdá pa tou n enteru positivu, 1= 1^n, lo que dexaría dicir que tien n factores.
Teorema fundamental de l'aritmética
thumb|Esta ilustración amuesa que'l 11 ye un númberu primu, pero'l 12 nun lo ye.
El teorema fundamental de l'aritmética establez que tou númberu natural tien una representación única como productu de factores primos, salvo l'orde. Un mesmu factor primu puede apaecer delles vegaes. El 1 represéntase entós como un productu vacíu.
Puede considerase que los númberos primos son los lladriyos» colos que se constrúi cualquier númberu natural. Por casu, puede escribise el númberu 23.244 como productu de 2²·3·13·149, y cualesquier otra factorización del 23.244 como productu de númberos primos va ser idéntica sacante pol orde de los factores.
La importancia d'esti teorema ye una de les razones pa escluyir el 1 del conxuntu de los númberos primos. Si almitiera'l 1 como númberu primu, l'enunciáu del teorema riquiría aclaraciones adicionales.
A partir d'esta unicidá na factorización en factores primos desenvuélvense otros conceutos bien utilizaos en matemátiques, tales como'l mínimu común múltiplu, el máximu común divisor y la coprimalidá de dos o más númberos. Asina, * El mínimu común múltiplu de dos o más númberos ye'l menor de los múltiplos comunes de toos ellos. Pa calculalo, descompónense los númberos en factores primos y tómense los factores comunes y non comunes col so máximu esponente. Por casu, el mínimu común múltiplu de 10=2·5 y 12=2²·3 ye 60=2²·3·5.
Númberos primos y funciones aritmétiques
Les funciones aritmétiques, esto ye, funciones reales o complexes, definíes sobre un conxuntu de númberos naturales, desempeñen un papel crucial na teoría de númberos. Les más importantes son les funciones multiplicatives, que son aquelles funciones f nes cualos, pa cada par de númberos coprimos (a,b) tiense :.
Dellos exemplos de funciones multiplicatives son la función φ de Euler, qu'a cada n acomuña'l númberu d'enteros positivos menores y coprimos con n, y les funciones τ y σ, qu'a cada n acomuñen respeutivamente el númberu de divisores de n y la suma de toos ellos. El valor d'estes funciones nes potencies de númberos primos ye :,
Gracies a la propiedá que les define, les funciones aritmétiques pueden calculase fácilmente a partir del valor que tomen nes potencies de númberos primos. Ello ye que dau un númberu natural n de factorización
tiense que :
colo que se recondució'l problema de calcular f(n) al de calcular f sobre les potencies de los númberos primos qu'estremen n, valores que son xeneralmente más fáciles de llograr por aciu una fórmula xeneral. Por casu, pa conocer el valor de la función φ sobre n=450=2·3²·5² basta con calcular
Infinitud de los númberos primos
Esisten infinitos númberos primos. Euclides realizó la primera demostración alredor del añu 300 e. C. nel llibru IX de la so obra Elementos Una adautación común d'esta demostración orixinal sigue asina: Tómase un conxuntu arbitrariu pero finito de númberos primos p1, p2, p3, ···, pn, y considérase el productu de toos ellos más unu,. Esti númberu ye obviamente mayor que 1 y distintu de tolos primos pi de la llista. El númberu q puede ser primu o compuestu. Si ye primu vamos tener un númberu primu que nun ta nel conxuntu orixinal. Si, otra manera, ye compuestu, entós va esistir dalgún factor p qu'estreme a q. Suponiendo que p ye dalgunu de los pi, deduzse entós que p estrema a la diferencia, pero nengún númberu primu estrema a 1, esto ye, llegóse a un absurdu por suponer que p ta nel conxuntu orixinal. La consecuencia ye que'l conxuntu que s'escoyó nun ye refechu, yá que esisten númberos primos que nun pertenecen a él, y esto ye independiente del conxuntu finito que se tome.
Poro, el conxuntu de los númberos primos ye infinitu.