cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cilleruelo de Abajo
Historia
L'actual pueblu de Cilleruelo de Abajo foi fundáu a mediaos del sieglu X ,mientres la Reconquista, por un foramontano visigodu llamáu Fañe Ovéquez, dando llugar al nome "Cilleruelo de Hannovequez", tomando'l primer términu de Celleru (igual a silu o tenada) y añediendo a la fin el nome del so fundador. Puesto que xunto al ríu Henar son dos los Cilleruelos qu'apaecen, corriendo'l tiempu al pobláu que s'asitia más al sur llamaránlu Cilleruelo de Abajo y, a los sos habitantes, Collalbos, porque estos van xubir el pueblu de les veres del ríu a la collada alba” (asentamientu sobre roca blanca de caliar), onde anguaño s'atopa la ilesia.
Na primer metá del sieglu XIII pertenecía al arcedianáu de Palenzuela, so la denominación de Celleruel de Hañuéquez , tal como consta l'el Llibru de Préstamos del Obispáu de Burgos.
A finales del sieglu XVI cuntaba con solu 30 vecinos, aumentando a 196 en 1843. 100px|left|Armes de los de la Cerda. Duques de Medinaceli
Villa, denomada entós Cilleruelo d'Abaxo encuadrada na categoría de pueblos solos” del partíu d'Aranda de Duero, xurisdicción de señoríu exercida pol Duque de Medinaceli quien nomaba'l so Alcalde Ordinariu.
A la cayida del Antiguu Réxime queda constituyíu como conceyu constitucional del mesmu nome, nel partíu d'Lerma perteneciente a la rexón de Castiella la Vieya, cuntaba entós con 196 habitantes.
Edificios y monumentos
Ilesia parroquial gótica con elementos renacentistes. Empléguense trompes aveneradas, de pequeñu tamañu, nos ángulos del presbiteriu, pa pasar de la planta cuadrada a la pentagonal.
Otros llugares d'interés
El monte
Gastronomía
Lo más destacao de la gastronomía de la zona son les fabes coloraes, la caza, les cogordes en temporada y el rustíu de corderu, según los bonos vinos y una bébora especial que se preparar en selmana santa, la llimonada.
Deporte
Montar en bicicleta, caminar al campu, futbol y natación.
Festividaes y Eventos
San Xuan: 24 de xunu.
Tangara callophrys
'Tangara callophrys ye una especie d'ave paseriforme na familia Thraupidae'' que vive en Suramérica.
Cilleruelo de Abajo
Festividaes y Eventos
"Fiesta de los Quintos" y Procesión de la Virxe La nuesa Señora de los Praos (penúltima fin de selmana d'agostu).
Tangara callophrys
Distribución
Alcuéntrase en drenaxes del este de los Andes al oeste de la cuenca del Amazones nel sur de Colombia, al este d'Ecuador y Perú, y una rexón del noroeste de Bolivia; por Brasil nel suroeste-oeste del estáu d'Amazones y Acre.
El so hábitat natural son los montes húmedos tropicales de tierres baxes.
La Tangara de corona opalina atopar nun rangu continuu centráu nel este del Amazones ente Perú y Ecuador, sureste de Colombia y bien al oeste del estáu d'Amazones, Brasil; toos del estáu d'Acre tán incluyíos nel sur col sur de Perú, y una rexón de la frontera del estremu noroeste de Bolivia.
Una población pequeña disyuntiva esiste 100 km al oeste nel sur de Colombia.
Lorenzo Henrie
Lorenzo James Henrie ye un actor d'Estaos Xuníos meyor conocíu como Either Lorenzo Henrie, Lorenzo James Henrie o James Henrie. Ye l'hermanu menor de David Henrie.
Biografía
Lorenzo Henrie creció en Phoenix, Arizona. Estudió na Escuela Tradicional Cheyenne, San Francisco de Sales y Notre Dame High School en Sherman Oaks, California.
Otros creitos inclúin papeles en Ghost Whisperer, la sentencia de NCIS, fría, Malcolm in the Middle, Wanted, y LAX.
En 2009, Lorenzo James Henrie foi llanzáu nel de JJ Abrams, Star Trek llargumetraxe xugando un matón de Vulcano. A la edá de 16 años, consiguió'l papel principal de Ted Wheeler la película, Los rapazos de Wheeler, xunto a Portia Doubleday y Alex Frost. Los rapazos de Wheeler tuvo'l so debú mundial en xunu nel Festival de Cine de Los Angeles, 2010. Nuna revisión de la FIM, The Hollywood Reporter, comentó:
"Lorenzo Henrie y Ramm destáquense como los dos estudiantes de primer añu que se debe esperimentar una aguda curva d'aprendizaxe del so primer añu, y eso nun ye na aula. Henrie de cutiu tien pocu o nengún diálogu pa tresmitir un cúmulu d'emociones que ta pasando na plena realización de munches traiciones del so hermanu cada vegada más claru del so calter. Ramm tamién tresmite enforma con miraes o xestos. Estos dos podríen ser los verdaderos descubrimientos na película "
Cerdedo-Cotobade
Cerdedo-Cotobade ye un conceyu español de la provincia de Pontevedra, en Galicia, creáu en 2016 frutu de la fusión de los conceyos de Cerdedo y Cotobade. Tien una población de. Anguaño ye'l conceyu más nuevu d'España.
Namur
Namur (Nameur en valón, Namen en neerlandés) ye la capital de la rexón belga de Valonia y, al empar, de la provincia de Namur. La ciudá, que al 1 de xineru de 2013 tenía, atópase onde conflúin los ríos Sambre y Mosa. Namur ocupa una área de 175,69 km², lo que da una densidá de población de por km² aproximao. La llocalidá entiende tres zones: Hesbaye al norte, Condroz al sureste y Ente Sambre et Mosa al suroeste. La llingua oficial ye'l francés. El dialeutu llocal ye'l valón de Namur.
Historia
thumb|left|275px|Ríu Mosa, la ponte de Jambes y la Fortaleza ("Citadelle"). thumb|left|275px|Namur, el [[Ríu Mosa|Mosa, el parllamentu valón y la ciudadela.]] thumb|Namur, la Catedral de san Albín (Cathédrale Saint-Aubain).| 250px El pueblu empezó como un importante asentamientu comercial celta nes rutes comerciales al traviés de les Ardenas. Roma tamién estableció la so presencia dempués de que Xuliu César ganara a los aduáticos.
Namur llegó a la prominencia mientres la temprana Edá Media cuando los merovinxos construyeron un castiellu o ciudadela nel espolón predresu con vistes a la ciudá, na confluencia de dambos ríos. Nel sieglu X convertir nun país coles sos propies lleis. La ciudá desenvolvióse un tanto desigualmente, una y bones los condes de Namur asitiar n'orellar norte del Mosa, siendo orellar sur propiedad del obispu de Liexa y qu'evolucionó más amodo, na ciudá de Jambes (agora efeutivamente un suburbiu de Namur). En 1262, Namur cayó en manes del Conde de Flandes y pasó a ser posesión del duque Felipe'l Bonu de Borgoña en 1421.
Dempués, Namur pasó a formar parte de los Países Baxos españoles y na década de 1640 la so ciudadela reforzóse considerablemente. El rei Lluis XIV de Francia invadir en 1692 y la anexonó a Francia. El so famosu inxenieru militar Vauban reconstruyó la ciudadela.
El dominiu francés foi de curtia duración, yá que Guillermu III d'Orange-Nassau conquistar namái trés años más tarde, en 1695, mientres la Guerra de la Gran Alianza. En virtú del primer Tratáu d'Utrecht, o de la Barrera, de 1709, los Países Baxos ganaron el derechu a la guarnición de Namur, anque'l posterior Tratáu d'Utrecht de 1713 dio'l control de los antiguos Países Baxos españoles a l'Austria de la Casa d'Habsburgu. D'esta miente, anque los austriacos apoderaron la ciudá, la ciudadela foi controlada polos holandeses y foi reconstruyida de nuevu sol so mandatu.
Mientres les guerres que siguieron a la Revolución francesa, Francia invadir en 1794. Un réxime represivu revolucionariu impúnxose. Dempués de la derrota de Napoleón en 1815, el Congresu de Viena incorporó lo que güei ye Bélxica al Reinu Xuníu de los Países Baxos. Bélxica dixebrar de los Países Baxos en 1830 tres la Revolución belga, y Namur siguió siendo una importante guarnición nel marcu del nuevu réxime. La ciudadela foi reconstruyida una vegada más en 1887.
Namur foi un importante oxetivu d'Alemaña mientres la invasión de Bélxica en 1914, que trató d'utilizar el valle del Mosa como una ruta escontra Francia. A pesar de ser considerada como práuticamente inexpugnable, la ciudá cayó dempués de namái tres díes de combates y foi ocupada polos alemanes pal restu de la guerra. Namur nun tuvo meyor suerte na Segunda Guerra Mundial, yá que s'atopaba nes llinies del frente de la Batalla de les Ardenas en 1940 y en 1944. La ciudá sufrió graves daños en dambes guerres.
Namur siguió acoyendo al Exércitu belga y los sos paracaidistes, hasta la so partida en 1977.
Turismu
La temporada turística de Namur ábrese'l tercer sábadu d'abril, col "día del folclor" (Journée du folclor), nel cual danse cita na Plaza d'Armes dellos grupos locales, qu'amarutaos y al son de la música, desfilen pela ciudá pa depués tornar al llugar de partida, onde se brinda un gran ágape.
En mayu tien llugar "Namur en mayu", un gran festival de teatru caleyeru qu'atrai a propios y estraños mientres tres díes.
En setiembre, al rematar el branu, Namur cimbla tamién al ritmu de les "Fiestes de Valonia" (Fêtes de la Wallonie). La ciudá enllenar de casetes, xuegos, puestos de cerveza y del tradicional "péquet", especie d'aguardiente de frutes. Nestes fiestes efectúense numberoses manifestaciones culturales, esposiciones, conciertos, recitales y hasta deportivos, col fin d'alicar y guardar vieyes tradiciones de la rexón.
Setiembre remata col Festival Internacional del Cine Francófono (F.I.F.F.).
Dellos monumentos d'interés son:
Namur tien tamién delles atraiciones naturales, gracies a la so estratéxica posición na confluencia de dos ríos. El valle del ríu Mosa ye aparente mientres el branu pa prauticar deportes náuticos, pasiar en barcu (en dalguna de les "namourettes") o en bicicleta.
Dompierre (Oise)
Dompierre ye una comuña francesa del departamentu d'Oise, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Johannes von Müller
Influencia
thumb|La tumba, donada pol rei bávaru en 1852, realizóse siguiendo un diseñu de [[Friedrich Brugger y Leo von Klenze]] Ente otros, Müller foi unu de los instigadores del Walhalla en Ratisbona (Lluis I de Baviera yera un gran almirador de Müller y financió la so tumba en Kassel) según del Monumenta Germaniae Historica; introdució'l términu Bundesrepublik («República Federal»; siguiendo les idees de Montesquieu) en llingua alemana. Tantu como escritor de historia nacional patrióticu, como escritor de historia universal d'enclín teolóxica providencialista, tuvo una fuerte influencia na historiografía suiza y alemana de la primer metá del sieglu XIX (por casu, en Arnold Hermann Ludwig Heeren, Leopold von Ranke, Friedrich von Raumer o Johann Friedrich Böhmer). La so obra ye un exemplu orixinal de prosa histórica narrativu lliteraria, cargada políticamente, na transición ente la historiografía ilustrada y l'historicismu. Dende 1950, autores como Edgar Bonjour y los sos discípulos Karl Schib (1898–1984), Barbara Schnetzler (1940–2005), Matthias Pape y los editores de la Bonstettiana, estudiaron la obra de Müller. Por cuenta del so abrupta toma de partíu a favor de Napoleón y la so homosexualidá, vivida de forma relativamente abierta, que sosprendentemente amás apaez na so obra y que-y lastraba por cuenta de la so relixosidá, Müller foi fuertemente bilordiáu como persona y como autor mientres los sieglos XIX y XX. Los ataques proveníen sobremanera del Nordsternbund de Berlín, al que pertenecía, ente otros, Adelbert von Chamisso, y del Romanticismu de Heidelberg. Tamién los autores Eduard Fueter (1876–1928), Friedrich Meinecke o Emil Ermatinger (1873–1953) contribuyeron a la pésima imaxe de Müller na historiografía. El so allugamientu ente la Ilustración y la Contrailustración foi interpretáu como debilidá de calter y l'apreciu de los sos contemporáneos como esllumamientu y sobreestimación. Tamién l'apropiación de les idees de Johannes von Müller per círculos de la derecha conservadora nacionalista (por casu, por Gonzague de Reynold o nel contestu de la Geistige Landesverteidigung, la «defensa intelectual de la patria», nos años 30) y la crítica metódica de los estudiosos lliberales y de historia social del sieglu XIX y XX a la historia de Suiza de Müller, producieron un refugu reflexu escontra Müller y la so obra nos estudiosos críticos, refugu que se caltién hasta güei. Les enciclopedies y manuales historiográficos recién inclúin a Müller ente los epígonos o nun lo menten n'absolutu.
Sograndio Baxo
Sograndio Baxo ye un llugar de la parroquia de Sograndio nel conceyu d'Uviéu.
Situación
Allúgase a 10 km d'Uviéu y a un altor de 270 m.
Población
Tien una población de.
Tarnów
Tarnów (Tarnau, טארנא, Torna) ye una ciudá allugada nel voivodato de Pequeña Polonia, en Polonia. Con 118.341 habitantes, ye la segunda ciudá más poblada del voivodato dempués de la capital, Cracovia. El so área metropolitana supera los 269,000 habitantes.
La ciudá cunta con una catedral gótica construyida nel sieglu XV, ruines d'un castiellu de los Tarnowski y un muséu d'arte. Esisten nesta ciudá fábriques de maquinaria agrícola y de vidriu.
Historia
<p style="overflow:auto;align:center;">thumb|center|1100px|Vista Panorámica de Tarnów
Edá Media
A mediaos del sieglu IX, en Tarnow de San Martín de Hill (Gora sw. Marcina, 2,5 quilómetros del centru de la ciudá de güei), establecióse un gord eslava, probablemente polos Vistulans. Por cuenta de los esfuercios de los arqueólogos locales, sabemos que'l tamañu de la ERGE foi de casi 16 hectárees, y taba arrodiáu por una muralla. L'asentamientu foi destruyíu probablemente na década de 1030 o na década de 1050, yá sía mientres una rebelión popular contra'l cristianismu (vease el: "bautismu de Polonia"), o la invasión checa de Pequeña Polonia. Na metá del sieglu XI, una nueva gord establecer nel ríu Biala. Yera una propiedá real, qu'a finales del sieglu XI o principios del sieglu XII foi apurríu a l'abadía benedictina de Tyniec. El nome Tarnów, con una ortografía distinta, foi per primer vegada mentáu nun documentu del Legáu apostólicu, el cardenal Gil de París (1124).
En 1264 Daniel de Galicia y Boleslao V el Castu axuntar na ciudá pa establecer les fronteres de los sos dominios (Pequeña Polonia y Rutenia Colorada). La siguiente mención documentada de Tarnów vieno nel añu 1309, cuando la llista de milagros de Kinga de Polonia especifica una muyer llamada Marta, que yera residente del asentamientu.
En 1327, un caballeru llamáu Spicymir (escudu d'armes Leliwa) mercó un pueblu de Tarnów Wielki, y trés años dempués, fundó la so propia ciudá privada. El 7 de marzu de 1330, el rei Vladislao I el coldu altu concedíu derechu de Magdeburgu a Tarnow. Nel mesmu añu, la construcción d'un castiellu na llomba de San Martín foi completáu por Castellán de Cracovia, Spycimir Leliwita del escudu d'armes Leliwa (les sos ruines entá pueden vese).
Tarnów quedó en manes de la familia Leliwita, de los cualos nel sieglu XV surdió la familia Tarnowski. Nel sieglu XIII, numberosos alemanes emigraron dende Cracovia y Nowy Sącz (vease: Walddeutsche, Ostsiedlung). Mientres el sieglu XVI los inmigrantes escoceses empezaron a llegar en grandes númberos (Dun, Huyson y Nikielson). En 1528 el rei exiliáu de Hungría János Szapolyai vivió na ciudá.[1] La ciudá espolletó mientres la Edá d'Oru de Polonia, cuando pertenecía a Hetman Jan Tarnowski (1488-1561). Na metá del sieglu XIV, la so población yera d'aplicación 1200, con 200 viviendes allugaes dientro de la muralla defensiva de la ciudá (el mesmu muriu fuera construyíu na metá del sieglu XV, y ampliáu nel sieglu XVI). En 1467, completáronse los sistemes de suministru d'agua y alcantarelláu, con grandes cisternes llenes d'agua potable construyíu na plaza del mercáu. Nel sieglu XVI, mientres el periodu conocíu como la Edá d'Oru polaco, Tarnów tenía una escuela, una sinagoga, una casa d'oración calvinista, ilesies católiques, y hasta dolce gremios.
Imperiu d'Habsburgu
Dempués de la primer participación de Polonia (1772), Tarnów foi amestáu pol Imperiu d'Habsburgu, y permaneció en Galitzia austriaca hasta finales de 1918. regla austriaca primeramente traíu cambeos positivos, como la ciudá dexó de ser propiedá privada, convertir nel asientu d'un condáu (Alemán:"Kreis"), y de la Diócesis de Tarnów (1783). El 14 de marzu de 1794, Józef Bem nació en Tarnów. Na década de 1830, so la influencia de los acontecimientos nel Congresu de Polonia (vease el: "Llevantamientu de Payares"), Tarnów surdió como un centru d'organizaciones conspirativo polacos. Los planes pa un llevantamientu nacional en Galitzia fracasaron a principios de 1846, cuando'l llabradores locales empezaron a asesinar a la nobleza na masacre de Galitzia. La masacre, dirixíu por Jakub Szela (nacíu en Smarżowa), empezó'l 18 de febreru de 1846. Les unidaes llabradores de Szela arrodiáu y atacáu cases señoriales y los asentamientos allugaos en trés condaos - Sanok, Jasło y Tarnów. La revuelta foi de les manes y los austriacos tuvieron que dexar de lleelo.
Tarnów pasó pol periodu de desenvolvimientu rápidu na segunda metá del sieglu XIX, debíu al programa de construcción d'un sistema ferroviariu. En 1852, la ciudá recibió la conexón ferroviaria a Cracovia, por cuenta de la Gallegu Ferrocarril del archiduque Carlos Luis, y en 1870, la so población yera de 21.779. En 1878, el allumáu de gas introducióse, y trés años más tarde, apaeció'l primer periódicu diariu. En 1888, el Muséu Diocesanu foi fundada pol reverendu Jozef Baba, y en 1910, Tarnów recibieron los un acueductu modernu, una central llétrica y un nuevu complexu de la estación principal del ferrocarril. La ciudá sigue siendo un puntu d'accesu de les actividaes conspirativo polacos, con hasta un 20% de tolos miembros de les Lexones Polaques procedentes de Tarnów y el so área. El 10 de payares de 1914, unidaes del Exércitu Imperial Rusu fueron prindaos en Tarnów, y permanecieron na ciudá hasta 6 de mayu de 1915 (ver: "Ofensiva de Gorlice-Tarnów"). Nes primeres etapes de la ofensiva, Tarnów foi bombardeada pola artillería pesada alemana-austriaca, que traxo la destrucción de dalgunos de los sos distritos.
Na Plaza del Mercáu cola catedral al fondu na nueche del 30 al 31 ochobre de 1918, Tarnów foi la primer ciudá polaca de ser lliberáu.
1918 hasta l'actualidá
Na Segunda República Polaca, Tarnów pertenecía a Voivodato de Cracovia, y dio-y al país recién creáu de munches figures destacaes, como Franciszek Latinik y Wincenty Witos. A principios de 1927, empecipióse la construcción d'una gran planta química na llocalidá suburbana de Swierczkow, qu'agora lleva'l nome de Moscice, y ye un barriu de la ciudá. Antes del españíu de la Segunda Guerra Mundial, la población de Tarnów foi de 40.000, de los cualos casi la metá yeren xudíos. El 28 d'agostu de 1939, sufrió un ataque con bomba que tuvo llugar na estación de tren de Tarnów.
El 14 de xunu de 1940, primer tresporte de masa que salió na estación de Tarnów al campu de concentración d'Auschwitz, con 728 prisioneros políticos polacos. A lo llargo de la ocupación alemana de Polonia la llocalidá de Tarnów foi un importante centru de l'Armia Krajowa (AK) y otres organizaciones de la resistencia. A mediaos de 1944, 16º Reximientu d'Infantería de AK "Barbara" tomó parte na Operación Torbonada. La Wehrmacht retirar de Tarnów el 18 de xineru de 1945, y la ciudá foi prindada pol Exércitu Coloráu. Unos meses más tarde, el Muséu de la tierra de Tarnów abrióse, y Tarnów empezó una recuperación de la posguerra. En 1957, el Teatru Estatal de Ludwik Solski abrióse, y en 1975 Tarnów convertir na capital d'un voivodato.
Xeografía
Tarnów atópase nes proximidaes de los Cárpatos y a la vera de los ríos Dunajec y Biała. L'área de la ciudá toma más de dos quilómetros, y estrémase en 16 distritos, conocíos en polacu como osiedle.
Etimoloxía
La primer mención documentada de la ciudá data de 1105, onde la ciudá escribíase Tharnow. El nome más tarde camudó a Tarnowo (1229), Tarnów (1327) y darréu Tharnow (1473). El nome Tarnów ye llargamente utilizáu per diversu países de la Europa eslava, en tierres que tuvieron habitaes por eslavos, como l'este d'Alemaña, Hungría, y el norte de Grecia. En Bulgaria, por casu, les ciudaes Veliko Tarnovo y Malko Tarnovo tienen el mesmu nome. N'otros países como n'Alemaña, Hungría, Eslovenia, Eslovaquia, Serbia, Bosnia y Macedonia tamién tienen ciudaes bautizaes como Tarnów. El nome Tarnów provién de la pallabra eslava Tarn, que significa escayu; esto ye, una área cubierta por plantes espinoses.
Ciudaes hermanaes
Tarnów ta hermanada coles siguientes ciudaes:
La Drenne
La Drenne ye una comuña francesa del departamentu d'Oise, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Espuriu Mumiu
Espuriu Mumiu foi un militar y escritor romanu del sieglu II e.C. hermanu de Luciu Mumiu. Foi legáu del so hermanu en Corintu en 146 e.C. y 145 e.C. y amigu íntimu de Publiu Corneliu Escipión Emilianu.
Políticamente yera partidariu de los aristócrates y escribió epístoles satíriques y étiques, describiendo les sos esperiencies en Corinto con versos humorísticos. Según la Enciclopedia Británica, estes cartes, inda populares cien años dempués, foron el primer exemplu d'una nueva clase de poesía romana, les epístoles poétiques.
Cantharis cretica
Cantharis cretica ye una especie de coleópteru (insectu del orde Coleoptera) de la familia Cantharidae, perteneciente al xéneru Cantharis.
Llocalización
Esta especie de coleópteru alcuéntrase n'Europa.
Castrillo del Val
En 2015, na aprobación pola Unesco de l'ampliación del Camín de Santiago n'España a «Caminos de Santiago de Compostela: Camín francés y Caminos del Norte d'España», España unvió como documentación un Inventariu Retrospectivu - Elementos Asociaos» (Retrospective Inventory - Associated Components) nel que nel nᵘ 982 figura la llocalidá de Castrillo del Val, con un ámbitu d'elementos asociaos.
Xeografía
Tien un área de 22,54 km² con una población de 637 habitantes (INE 2007) y una densidá de 28,26 hab/km².
Alministración llocal
Pertenez a la Mancomunidá Ribera del ríu Ausín y Zona de San Pedro de Cardeña según a la Agrupación pa sostenimientu de Secretariu Común de los conceyos de Cardeñajimeno, Castrillo del Val y Carcedo de Burgos, el númberu d'habitantes de derechu de los conceyos a arrexuntar, según el correspondiente Padrón Municipal de primeru d'abril de 1986, ye un total de 554 habitantes. En 2007 son 1.843.
Historia
La villa de Castrillo del Val ta asitiada nel primitivu Alfoz y Xurisdicción de Burgos, güei partíu de Burgos, na vera izquierda del Arlanzón, a dos llegües de la ciudá de Burgos. El so nome ye d'orixe llatín, diminutivu de Castrum y de Valse, acordies cola xeografía del llugar. El so términu ye travesáu pel ríu Arlanzón y tien una notable estensión de 2.254 hectárees por razones que depués vamos señalar. El cascu urbanu álzase en cantu de la paramera a 939 metros sobre'l nivel del mar, altor bien asemeyáu al castiellu de Burgos.
La personalidá de Castrillo del Val, como la de toles llocalidaes de la Provincia actual de Burgos, ye la mesma, colos variaos pero non substanciales cambeos qu'imponen once siglos, que se formó na Alta Edá Media, mientres la Repoblación-Reconquista, de los sieglos IX y X. Castiella vive güei nel mayoritariu perfil de los sos homes los criterios de vida que movieron a los castellanos más vieyos. Poro, la Protohistoria y la Prehistoria (salvu casos tan singulares como'l de Atapuerca), la Romanidá y Visigoticismo nun son tan determinantes obligaos na definición. Castiella creó'l so particular biotipu nos sieglos dichos y allo hemos d'atenenos.
Castrillo del Val tuvo una bonaventura recién pol enfotu d'unu de los sos fíos, Justino González Hortigüela, que publicó nel añu 2000 la so “Historia de Castrillo del Val”, que ye una enciclopedia pa la conocencia de la Villa. A la de iguar una Memoria pa fines heráldicos bastaría estrayer d'estes páxines dellos datos y noticies que daríen al escudu municipal un calter anecdóticu, con peligru de lo substancial.
A la de encaranos cola responsabilidá, trés son les entrugues claves: Primer: ¿Cuándo nació Castrillo del Val? ¿Quién ye'l so fundador? ¿En qué réxime xurídicu-alministrativu desendolca'l so vida? Les respuestes pueden ser éstes:
Hasta l'añu 880 nun s'operó reconquistar de la cuenca del Arlanzón, pa dar pasu a la Repoblación de los foramontanos. La llinia de defensa sofitar na Sierra y empezaba nes defenses del Arlanzón, de Quintanapalla y na ciudá y castiellu de Burgos, fundaos nel añu 884. Empecípiase entós una gran actividá colonizadora de villes y de monesterios. Pal 899 yá se fundó la gran abadía de San Pedro de Cardeña y esta ye la meyor señal de seguridá que'l condáu de Castiella podría brindar a los habitantes. Ye entós cuando nacen les villes que güei esisten y otres munches que sumieron por delles razones nel intre de los sieglos.
La primer mención que lleemos de Castrillo del Val ye del añu 952, nun pergamín del Monesteriu de Benitos de Cardeña nel que doña Eusacia, de xuru la primer vecina que conocemos, dona la facienda que tien na Villa al gloriosu monesteriu. Pero'l fechu material revela que Castrillo yera yá una villa asitiada, entamada, quiciabes con setenta años nos llombos, na que los mesmos condes de Castiella esfrutaben d'una casona que venti años más (972), el conde de les manes blanques, don Garci Fernández, va regalar a los monxos de Cardeña. Ye más, nel actual términu de Castrillo esistió otru poblamientu conocíu como Castrillo de la Vega o de Ríu de Gómez Gotiniz que ye mentáu en trés de febreru del añu 921, tamién nel archivu de Cardeña en que se fala de molinos en Ibeas. Hai, pos, qu'asitiar la Repoblación de la contorna influyida pela ciudá de Burgos y del monesteriu de Cardeña a finales del sieglu IX.
Aceptamos, aproximao, el momentu de la fundación de Castrillo y, queriendo pescudar el nome del fundador, detenemos un momentu nel sistema de Repoblación. Nel sieglu IX la reserva d'habitantes de la España cristiana taba nel Norte, na cornisa cantábrica y nos sos sistemes montascosos y vivía en precaries condiciones materiales por munches razones que nun faen al casu. Eses xentes sabíen qu'España yera so y qu'España tenía de volver a la so entera responsabilidá. Travesaron los montes d'equí “foramontanos”, y colaron con lentitú faía'l Sur recuperando la producción de les tierres, fundando o refundando ciudaes ya instalando la so fe y la so sociedá nuna Fe cristiana vivida con sentíu absolutu. Colaben en grupos curtios, de delles families, ya instalábense en sitios escoyíos, so la proteición de los condes de frontera y de les lleis como la “presura” y la “fazaña”. Construyíen les sos aldegues y constituyíense en conceyos; entamaben el repartu de tierres y fundaben la so economía na cebera, el vinu y el ganáu. Nacíen llibres y practicaben la democracia.
A estos grupos conducir unos tipos carauterizaos, fogueados na dura vida de la subsistencia y de la milicia. Yeren llabradores, pastores y soldaos. La xeografía de Reconquistar y Repoblación enllenar colos sos nomes y la burgalesa nun ye una esceición. Esi conductores de los nuevos habitantes solíen poner el so nome a los poblaos que llevantaben. En redol a Cardeña asina lo fixeron: Atilio (Cardeñadijo), Jimeno (Cardeñajimeno), Guimario (Villamar), Apalla (Quintanapalla), etc. De Castrillo del Val sabemos el nome del so fundador: Munio Romániz. Asina se-y llama nos documentos de los sieglos X y XI, nos años 952, 972 y 1.084. Depués, el nome foise escaeciendo y p'estremar a la Villa d'otros homónimos apelar al topónimu xeográficu del Valle (Val).
Daqué asemeyáu asocedió con Castrillo de la Vega, (pobláu perteneciente a Castrillo del Val y que tuvo enclaváu no que ye güei la Cerca de Sta.Eugenia), conocíu de primeres como Castrillo de Gómez Gotiniz. ¿Quién yera Munio y Gómez? Los dos nomes son de raigañu visigóticu, magar el nomatu del primeru ye llatín y el del segundu tamién ye visigodu. Son, pos, dos tipos de la so dómina; d'aquellos que sentíen los ideales de Castiella, a los qu'entós s'aplicaba la espresión bíblica de que pertenecíen aquella casta d'homes que con una mano remanaben la espada y cola otra la azadilla o'l focete. Castrillo nun tien d'escaecer estos dos nomes, que los sos doblamientos acabaron formando unu solu. Al que tamién se xuntó un terceru, San Mamés, citáu en 972 y que tuvo asitiáu al S.Y. del monesteriu de Cardeña, cuasi na raya con Carcedo, nel actual términu de Llano San Pedro y nel que s'asitiaba una ermita.
A lo último, ¿Qué alministración s'aplicó a Castrillo del Val? Na so nacencia, la ordinaria del Rei, al traviés del conde o condes de Castiella, y de momentu, del “tenente” del castiellu y alfoz de Burgos. El conde, práuticamente soberanu nel añu 972, trespasa al monesteriu de Cardeña la Villa de Castrillo del Val, pero non na so totalidá, sinón no referente al barriu de Santoxenia. L'otru barriu, el de San Juan, caltener nel realengu. Exemplos d'eses particiones topámos-yos n'otros pueblos castellanos. Nesti barriu de Santoxenia'l conde trespasa coses y vasallos, sobre los que'l monesteriu tendría autoridá, sustraida en dalgún de los sos aspeutos (relioso ya impositivu) al conceyu.
Curiosamente, Castrillo del Val va funcionar con esti sistema hasta la supresión de los señoríos particulares nes Cortes de Cádiz de 1810. Asina lo vemos nel Llibru de les Behetrías (1350), nel que nos diz que Castrilllo del Val ye solariego de Ruy González de Villayerno y abadengo del monesteriu de Cardeña la catedral de Burgos y del monesteriu de San Cristóbal de Ibeas. Los vecinos toos paguen al Rei servicios, monedes y fonsadera, tributos que nun recibe'l Rei sinón el so cocineru Gonzalo Gil; son 45 maravedises. El monesteriu cobra a los sos vasallos la infurción (impuestu de cortiles) que supón 8 dineros al añu, más 15 maravedises añales. Lo mesmo asocede con Castrillo de la Vega, nel que'l Rei y l'abá de Cardeña van a medies; El monesteriu cobra al añu a los sos vasallos dos maravedises y dos pites.
Pasen los sieglos y en 1750 topamos col sistema intactu: Los vecinos reconocen que'l pueblu pertenez a La so Maxestá y al monesteriu de Cardeña. Los impuestos que percibe'l monesteriu son Serviciu Real, 180 reales de vellón más un terciu, Yantar y Martiniega,19 reales y cinco y mediu maravedises; de Serna,150 reales y cada 7 años cobra l'impuestu de moneda forera, mediu real por persona. Tien parte tamién nos diezmos que suponen más de 1.036 reales.
Pero Cardeña supón pa Castrillo del Val muncho más que lo dicho. Güei les coses camudaron y ye Castrillo a quien correspuende municipalmente la xurisdicción sobre Cardeña. Pero'l so arguyu ye'l monesteriu con cuanto significó cola Fe y na Cultura en tiempos pasaos y cuanto güei figura. L'abadía y el conceyu tienen de colar xuníos ante los horizontes comunes.
Escudu Municipal de Castrillo del Val
Nel añu 2000 y siendo alcalde de Castrillo, Jorge Mínguez Núñez, pidióse-y al cronista oficial de la provincia de Burgos - Fray Valentín de la Cruz - un escudu modernu del pueblu, más acorde colos tiempos, como yá lo fixeren dellos pueblos. Ésti, dempués d'analizar el llibru que yo escribí sobre la historia de Castrillo - y que foi tou un honor pa mi, tantu'l que me fadría una introducción nel llibru, como'l que taría presente na presentación del mesmu - contestó a esti pidimientu de la siguiente manera:
Como dicía, dempués d'analizar el mio llibru y faer él un pocu d'historia remató asina:
Como conclusión d'esta preceptiva MEMORIA y de la conocencia de la Historia y Vida de la Villa propongo'l siguiente ESCUDU MUNICIPAL;
''Partíu: Tol xefe en gules cargáu con dos torres d'oru y dos espaes de lo mesmo puestes en sotuer. Primero, en sinople, cruceru de seis peldaños con columna grabada con tres torres, capitel y cruz, en plata. Segundu, n'azul, matu de tres cardos de sinople perfiláu d'oru, surmontado de llaves de San Pedro con Tiara y Infulas. Entado de plata en punta con onda d'azur. Al timbre corona real.''
Con estes pallabres esclusives de la heráldica y que bien pocos van entender, dexé coyer el diccionariu y analizar les mesmes y utilizar sinónimos más entendibles.
Asina que analizando tou esto, dexo faer la siguiente definición pal nuesu escudu:
Escudu: Tola parte alta en color coloráu vivu, cargáu con dos torres d'oru y dos espaes cruciaes. Primero, en color verde, cruceru de seis peldaños con columna grabada con tres torres, capitel y cruz en plata. Segundu, n'azul, matu de tres cardos en verde perfiláu d'oru, surmontado de llaves de San Pedro con Tiara y cintes. Triángulu curvilliniu de plata en punta con onda n'azul escuro. Enriba del escudu, corona.
Nel colloráu de la cabeza del escudu, espresamos el trabayu, sacrificiu y victoria de CASTRILLO dende la so nacencia hasta güei, les dos torres representen a CASTRILLO DE LA VEGA Y SAN MAMES –términu en Llano San Pedro- por cuenta de les cualos, la Villa tien más términu y potencia. El color verde del primer cuartel dedicar a la Villa na so naturaleza agraria y preséntase el so Cruceru como símbolu de la mesma. Acéptase asina la tradición del sieglu XIX na que Castrillo traxo esi mesmu cruceru como Armería particular. El segundu cuartel, signu d'espiritualidá y cultura, dedicar al monesteriu de Cardeña y escoyóse la espresión parlante d'un manizu de cardos y les Llaves de San Pedro. El triangulo en punta recueye'l bien altu valor que'l ríu Arlanzón tien pa Castrillo.
Bandera Municipal de Castrillo del Val
Carta mandada por Frai Valentín de la Cruz –cronista oficial de la provincia de Burgos- al alcalde de Castrillo del Val –Jorge Mínguez- nel añu 2001, en rellación al pidimientu per parte d'ésti, por que'l citáu pueblu tenga la so propia bandera:
''Ilmo, Sr, :
El conceyu de Castrillo del Val, según manifestaciones de V.I. desea tener BANDERA particular que sirva pa estremar la personalidá de la mesma ante los mesmos vecinos y los estraños. Esti exerciciu del derechu natural y llegal supón l'aceptación previa de les normes de la Ciencia Vexilológica y de aquelles qu'hayan emanado de l'autoridá competente, nesti casu la Xunta Autonómica de Castiella y Lleón. Los deseos del vecinderu de CASTRILLO DEL VAL pueden ponese en marcha, por culpa de que la Villa tien almitíu la reconocencia del so Escudu municipal que tien de ser orixe y referencia de la BANDERA. Igualmente, recordar nes Ordenances actuales que les Banderes de los Conceyos han de ser cuadraes, disposición que yá sancionó'l rei Alfonsu X nel sieglu XIII. D'alcuerdu, pos cola Memoria y Diseñu del ESCUDU de CASTRILLO DEL VAL, la BANDERA de la Villa hai d'ordenar de la siguiente manera:
Cuadrada, o de 1:1. De sinople (verde) cargada de dos franxes horizontales de 0,2, de gules o colloráu y d'azul, asitiaes según el diseñu que s'acompaña. Nel corazón de la bandera campeará l'ESCUDU MUNICIPAL . Esta BANDERA va merecer toles preferencies del protocolu municipal; el Conceyu va ordenar el so usu y el so allugamientu coles Banderes d'España, de Castiella y Lleón y d'Europa. Los vecinos tendrán de respetala y referise a ella como espresión de la personalidá de la so Villa. Nes concentraciones populares, los vecinos de CASTRILLO DEL VAL tremolarán con arguyu la so BANDERA.''
El paleolíticu
Ye una etapa de la prehistoria carauterizada pol usu de preseos de piedra tallada, magar s'usaren otres materies primes orgániques pa construyir instrumentos; güesu, estil, madera, cueru, fibres vexetales etc. Ye'l periodu más llargu d'historia del ser humanu (de fechu toma'l 99% de la mesma), y estiéndese dende hai 2,5 millones d'años (n'África) hasta hai unos 10.000 años. Subdividir en trés grandes periodos: Inferior, Mediu y Cimeru. Si les industries son bien antigües conózse-y como arcaicu.
Lleemos en reseñar de las Cuevas como ellí fueron atopaos dellos materiales d'esti tipu con presencia d'un xacimientu paleontolóxicu del Pleistocenu, y siguiendo cola tema vamos faer los siguientes apuntes. En 1995 y por cuenta de Salvador Strohecker, home aficionáu en temes d'arqueoloxía y paleontoloxía, fueron atopaos por práuticamente tol términu de Castrillo dellos instrumentos líticos de fai miles d'años y que fueron usaos polos nuesos antepasaos. Dende esi tiempu dormíen nel suelu castrillano, siendo triaos y maltrataos por persones, animales, máquines, etc, hasta qu'esti home, d'ascendencia alemana residente en Calella (Barcelona) y casáu con una burgalesa, realizó esti importante afayu, venciéndoles al conceyu.
L'estudiu d'esti material arqueolóxico realizar en Calella por Santiago Serra y Salvador miembros de l'Asociación Arqueolóxica de Girona, a la cual tamién pertenez Eudal Carbonel. L'apaición de dellos bifaciales topaos en superficie –y ente ellos unu “típicamente” perteneciente al Achelense Inferior-, xunto con abondosa cantidá de preseos típicos propios d'esta cultura de la Edá de Piedra y per otra parte, la erosión, qu'anque entemeció los distintos estratos o niveles, dexónos datar esta estación arqueolóxica nuna antigüedá averada de más de 300.000 años y nel periodu interglacial Mindel-Ris.
El terrén que forma anguaño esti términu municipal, tuvo habitáu por homínidos; enantes, con 850.000 años pol “homo antecesor” y darréu, pol “homo sapiens neandertalensis” con 300.000 años. Tribus nómades qu'atoparon equí'l llugar aparente p'asitiase, al ser ésti, naquel tiempu, un territoriu ricu en caza, con animales paecíos a los que s'atopen n'África, según grandes corrientes d'agua ricu en pesca. La dómina a la cual pertenecen la mayoría d'estos preseos de xiles, dempués de que dalgunos fueren utilizaos en dómines posteriores, correspuenden al Pleistocenu Mediu y por tanto, puede oldease colos topaos nel mundialmente conocíu de Atapuerca.
Nesti xacimientu señaláu como (contorna) Campu del Arlanzón –C.A.J.2- Estación Arqueolóxica Nᵘ 2, nun apaecieron entá cueves nin cuévanos que puedan dar una meyor llectura cronolóxica de los estratos correspondientes a la era cuaternaria”. Los materiales descubiertos en dellos sectores del xacimientu apaecen destruyíos, estazaos y arrallaos pola aición de los tractores mientres el laboreo de les tierres.
Con éses por cuenta de la precariedá de cómo foi topada esta industria lítico y tres les comprobaciones de los últimos descubrimientos apaecíos en Atapuerca, nun duldar que nun futuru próximu, pueda retrasase entá más la so antigüedá. Ye posible qu'ente los habitantes de Castrillo, pueda topase dalgún ciudadanu que lleve nos sos xenes el mesmu ADN, que'l d'aquellos primeros pobladores d'estes zones y que un día bien alloñáu emigraron d'África, en distintes folaes migratories y ye posible qu'hasta tres especies d'homínidos convivieren na mesma dómina xuntos o separaos n'otros llugares.
Instrumentos líticos topaos en Castrillo: Bifaz, Buril, Chopper, Choping-Tool, Cantares tallaos, Denticulado, Epanele, Lasca, Nucleu, Melladura, Percutor, Poliedru, Proto Bifaz, Punta, Arrascador y Raspador.
Nel añu 2004 l'equipu d'investigación de Atapuerca, encabezáu por Marta Navazo, afayó un xacimientu al campu col nome de “El Hundidero” y próximu a Castrillo del Val. Ye un rexistru que ta perbién estremáu y en distintos niveles. Tenemos Paleolíticu Mediu, Inferior, que sería equivalente al xacimientu de la Galería, y material de Paleolíticu Inferior antiguu, similar al del nivel TD-6 de Gran Dolina. Trátase d'una terraza del ríu Arlanzón bien antigua del Pleistocenu Inferior que tien 780.000 años –fecha en que vivió'l Homo antecesor- y nella hubo delles ocupaciones dende'l Pleistocenu Inferior hasta hai 20.000 años.
Los restos atopaos nesti xacimientu van dexar reconstruyir la evolución de les ferramientes qu'emplegaron los homínidos. “Estos coyíen un cantar y cutíenlo. Tenemos el cantar que cutía y estrayíense les lascas. Tenemos les lascas, bien de retocaos y les brigueres de talla, que nos indiquen que lo tallaron nesti llugar asina que tenemos tola cadena”.
L'estudiu d'estos restos va dexar conocer d'onde coyíen el material, cómo lo tallaben y les distintes téuniques qu'emplegaben. “La industria lítico da pa enforma porque ye lo que queda y da la información, la pena que nun quede fauna. Lo más importante ye que'l xacimientu ta al campu lo que dexa comparar los afayos colos de Dolina o Galería. Nes cueves tenemos los trés periodos en distintos xacimientos y equí tener na mesma secuencia. Los antepasaos facer tou al campu: cazar, recoyer la materia primo o recoyer. A les cueves solo entraben pa determinaes coses”.
Según los primeros nicios, el llugar qu'ocupa'l xacimientu d'El Hundidero ye l'ideal pal asentamientu de los homínidos al tar al llau del ríu, tener materia primo y tar nun llugar altu.
Pa rematar dicir que, con toa esta reseña y la tema de los fósiles, Castrillo ye toa una enciclopedia pa estudiar el nuesu pasáu.
Castrillo anguaño
Vamos centranos no que ye'l cascu urbanu de Castrillo; Esta cuenta con 165 cases de les que 80 tán habitaes tol añu, unes 30 son de xente residente en Burgos polo que vienen de cutiu, otres 30 son de residentes fora de Burgos que vienen pel branu y fiestes señalaes y 25 que por diversu motivos tán vacíes. A diferencia de pueblos vecinos, equí nun se fixeron urbanizaciones anejas al pueblo si non que se foi construyendo adulces, bien seya reformando y engrandando les antigües o tirando vieyos edificios de tenadas, payares etc, y asina dir quitando les ruines que son lo que más enfea a los pueblos. Tien casa rural “Les Caliendes”.Unos asturianos bien simpáticos arrendar en 2012
Si xunto al cascu urbanu nun hai urbanizaciones si tenemos a 3 km, la de Los Tomillares, que como vemos en reseñar demográfica, aumenta en bon númberu los habitantes del conceyu.
Ente esta urbanización y el pueblu atopa La Cerca de Santoxenia; Esti pobláu cuenta con 81 cases les cualos ocúpense sobremanera en dómina braniza anque dalgunos moren tol añu. Empezó a construyise pel añu 1980 y daes les sos singulares carauterístiques aína ocupóse na so totalidá sobremanera por xente de Burgos, que vio equí un llugar cercanu pa la so diversión y relaxo. Les sos guapes y peculiares cases, los sos cuidos y floriaos xardinos, los sos frondosos árboles, les sos granibles güertes etc, faen que seya una visita obligada non solo pa los castrillanos sinón pa visitantes, amigos y demás. Otra entidá de población que como vemos vien perteneciente al conceyu ye, El Prioratu. Hasta l'añu 1964 tolos sos habitantes pertenecíen y faíen les sos xestiones nel conceyu de Castrillo, inclusive había un molín, pero a partir d'esi añu ensin saber perbién como, pasó a pertenecer a San Medel.
Siguiendo cola tema, dicir que tamién pertenecen al conceyu la Base Militar del Cid Campeador conocida como de Castrillo del Val, que ta enclavada frente a Los Tomillares; y na parte S O'l monesteriu de San Pedro de Cardeña. Vamos agora coles obres y meyores realizaes nel pueblu a partir del añu 2000 una y bones les anteriores queden reflexaes nel llibru “Historia de Castrillo del Val “.
En distintos años van faciéndose más obres; Engrándase'l campusantu, faise una carretera en condiciones hasta Cardeñajimeno, una y bones l'antigua yera bien estrecha lo que dio llugar a dellos accidentes hasta con muertos, y siguíu faise la variante del pueblu que magar puede repercutir nos chigres del pueblu esta gana en tranquilidá sobremanera polos neños. Faise un gran depósitu d'agües y conéctase la rede a la de Burgos yá que antes traer de manantiales polo que pel branu arralecía. Siguíu anuévense les canalizaciones d'accesu a les cases yá que habíen quedáu obsoletas lo que yera motivu de delles fugues. Consíguese tamién que'l pueblu tenga serviciu d'autobús 4 vegaes al día y asítiase una antena pa la telefonía móvil. Ente les obres o proyeutos que quedaron pel camín tán: La reforma de la plaza del pueblu inclusive s'espunxeron tres tipos de fotografíes pa ver cual escoyía la xente, la depuradora, viviendes sociales pa los mozos del pueblu y una carretera o camín en condiciones que xuniría la carretera de Logroño o Camín de Santiago col monesteriu de Cardeña o Camín del Destierru.
Nel cascu urbanu hai dos chigres, el mentáu Mesón San Juan y el Chigre Sandra anque hai otros seis nel so términu: El Cántaru nel monesteriu, el de La Cerca, y yá na carretera de Logroño; la sidrería Vuelta y Vuelta, Los Adobes, el suntuosu Los Braseros y l'hotel Camino de Santiago en Tomillares, tamién equí esta'l Centru Social que cunta con guardería, ximnasiu etc, y aneja una pista de padel que ye usada por mozu de Castrillo. Tamién nel pueblu hai una pista polideportiva pero al tar un pocu alloñada ye pocu frecuentada, ta asitiada xunto al campu de fútbol y sobre esti deporte dicir qu'anguaño'l Castrillo F.C. participa de siempre nel troféu “Diputación” pero hasta hai 10 años tuvo tamién otru equipu que participaba na Ciudá de Burgos” xugando 4 vegaes la final n'El Plantío ganándola 2 años.
Siguiendo col deporte dicir qu'en 1994 y 1955 pasaron pequí los participantes nel campeonatu d'España de triatlón y en distintos años la vuelta ciclista a España y Burgos. Tamién estos dos últimos branos celebra una carrera pedestre entamada pol conceyu y Diputación pa distintes categoríes.
Los neños que moren nel pueblu van n'autobús al colexu de Fontes Blanques anque dalgunos prefieren lleva-yos pola so cuenta a otres instituciones de Burgos.
Ref: Justino González Hortigüela
Domingu de Ramos
El Domingu de Ramos celébrase procesión, participando los conceyal ye con ramos de lloréu ente que los vecinos llevar de sebe. Tamién se celebren estos actos de devoción en Xueves Santu y Domingu de Resurreición.
Fiestes patronales
La fiesta patronal ye'l 24 de xunu, San Xuan Bautista teniendo como principal actu la foguera que se fai nel altu Castillejo y nel que los caricotes son saltaes polos mozos produciéndose dalguna vegada dalgún accidente. Esi día dempués de misa'l conceyu agasaya a tola xente con un lunch y otres fiestes señalaes son: l'últimu sábadu de mayu en que nos xuntamos dellos pueblos nel monesteriu de Cardeña y dempués de misa fai una procesión pa bendicir los campos y darréu el conceyu allántanos con un ensundiosa paella acompañada poles sos respeutives bébores, postres, café y copa, tamién nos ponen les meses y sielles mientres los nuesos vecinos los militares móntennos una gran carpa pa evitar les rayaes, polo que con esto, nós solo ponemos los platos cubiertos y la fame. Esto mesmu asocede l'últimu sábadu d'agostu nel pueblu nel que celebramos el día d'Aición de Gracies.