cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Michoacán
Purépechas o michhuaques
Cuando los mexica, al mandu d'Axayácatl, intentaron invadir Michoacán, los trés señoríos aliar pa defendese sol mandu del señor de Tzintzuntzan, Tzitzispandácuare, fíu de Tangaxuán I y llograron refugalos.
A la llegada de los españoles a Tenochtitlan, yera irecha Zuanga, fíu de Tzitzispandácuare, a quien-y asocedió Tangaxuán II, últimu rei de los michhuaques o p'urhépechas.
Virreinatu
180px|thumb|right|[[Vascu de Quiroga]]
Cristóbal de Olid foi'l primer español en llegar a Michoacán, y consiguió que Zuanga aceptara a Carlos I, calteniendo'l cargu de rei de los purépechas. Tzintzuntzan, capital del imperiu, recibió'l títulu de ciudá, un escudu d'armes y una sede episcopal. Poco dempués, Nuño de Guzmán, integrante de la Primer Audiencia, desconoció estos reales alcuerdos y esanició a Tangaxuán II y llevantó n'armes al indignáu pueblu.
Enteráu Carlos I, comisionó al abogáu y humanista Vascu de Quiroga como miembru de la Segunda Audiencia, y ésti y los misioneros franciscanos y agustinos llograron aselar la situación. Nel añu 1538 foi nomáu obispu.
Llamáu Tata Vascu polos michoacanos, Vascu de Quiroga construyó escueles y hospitales y ayudó a ameyorar téunicamente les distintes artesaníes purépechas. En Tiripetío fundó la Primer Casa d'Altos Estudios n'América, so la rectoría de frai Alonso de la Veracruz.
Nos sieglos XVI al XVIII, nos dos principales ciudaes, Tzintzuntzan y Pátzcuaro, llevantáronse conventos y construcciones civiles. Empecipióse la esplotación minera en Angangueo, y desenvolvióse la ganadería en Tlalpujahua, Inguarán y Real del Espíritu Santu.
A finales del sieglu XVIII, la influencia de les corrientes filosófiques europees dexóse sentir en Michoacán. Nos colexos xesuites estudiábase la ciencia y la filosofía moderna: les idees de Descartes, Bacon, Copérnico, Newton, La Condamine, Galileo, Kepler, Torricelli y otros yeren vistes con simpatía, hasta que Carlos III ordenó la espulsión de los xesuites en 1767.
José Antonio Pérez Calama, egresado de la Universidá de Salamanca, y Benito Díaz de Gamarra caltuvieron les idees de la Ilustración, hasta la cayida de Carlos IV, ganáu por Napoleón Bonaparte, quien-y obligó a abdicar en favor del so hermanu Xosé Bonaparte.
Miguel Hidalgo y Costilla, cura de Valladolid, foi quien llamó a la llucha, el 16 de setiembre de 1810, en Guanajuato, llevantando n'armes a españoles, criollos, mestizos, mulatos y indíxenes, pa combatir al exércitu realista, llamada que llegó a Michoacán dos díes depués.
El 19 d'ochobre de 1810, publicóse'l decretu qu'abolía la esclavitú en Méxicu, y el 19 d'agostu de 1811 la Suprema Xunta Nacional Americana na ciudá de Zitácuaro qu'emitió'l llamáu Manifiestu a la Nación.
La Independencia
thumb|300px|right|Mapa de Michoacán nel Méxicu de 1824.
Mientres la guerra d'independencia, empecipiada pol cura Hidalgo, xunir al movimientu los hermanos López Rayón, Ramón, Ignacio, Rafael, José María y Francisco, quien llucharon al este de Michoacán, según José María Morelos y Pavón, cura de Carácuaro que lluchó en Tierra Caliente, al sur del estáu.
A la derrota y muerte de Hidalgo, asocedida en Ponte de Calderón, la llucha concentrar en Michoacán. Ignacio López Rayón estableció'l Primer Congresu Nacional Gubernativu o Suprema Xunta Nacional Americana en Zitácuaro el 21 d'agostu de 1811. El 22 d'ochobre de 1814 decretar en Apatzingán la Primer Constitución o Decretu Constitucional pa la Llibertá de l'América Mexicana. Ende mesmu, Morelos dio llectura a los Sentimientos de la Nación, onde espresó'l surdimientu de Méxicu como nación, la supresión de les castes y onde s'afiguraron los oxetivos y conteníos ideolóxicos del movimientu d'independencia mexicanu. Díes más tarde instalóse'l Primer Tribunal de Xusticia, en Ario de Rosales.
Méxicu Independiente
En Michoacán, la guerra d'Independencia remató con tomar de Valladolid per parte d'Agustín de Iturbide, el 22 de mayu de 1821. El 17 d'avientu de 1821 creáronse les diputaciones provinciales, y en febreru de 1822 la representación de Michoacán instalar en Valladolid.
Dempués del derrocamientu de Iturbide, creóse l'Estáu Llibre y Soberanu de Michoacán, al expedir l'Acta Constitutiva de la Federación Mexicana, el 31 de xineru de 1824, por decretu del Congresu Constituyente de la Nación. El 6 d'abril del mesmu añu, instalóse'l Congresto Local Constituyente.
L'estáu estremar en 4 departamentos y 22 partíos, por decretu de la Llei Territorial de 1825, y el 19 de xunetu yá se tenía la so primer Constitución Política. Esi mesmu añu foi escoyíu'l señor Antonio Castro como primer gobernador del estáu. A iniciativa del Congresu local, camudóse-y a la capital el nome de Valladolid, pol de Morelia, n'honor al insurxente José María Morelos.
Xeografía
L'estáu de Michoacán allugar nel centru-oeste del territoriu mexicanu. Llenda al norte colos estaos de Guanajuato y Querétaro, al este col estáu de Méxicu, al sur con Guerrero al suroeste col océanu Pacíficu y el noroeste con Colima y Jalisco. Cubre una superficie de 58,585 km², que representa'l 3% de la superficie total del país, ocupando'l llugar númberu 16 n'estensión ente les 32 entidaes federatives de Méxicu. Atópase allugáu ente les coordenaes 17º 55' y 20º 24' de latitud norte, y les coordenaes 100º 04' y 103º 44' de longitud oeste.
Orografía
thumb|right|200px|Nacencia del volcán Paricutín en 1943. thumb|Sierra Michoacana
La orografía de Michoacán ye una de les más accidentaes de Méxicu y contién numberosos volcanes que formen parte del Exa Volcánica Tresversal (44,98 % de la so superficie) y de la Sierra Madre del Sur (55,02 % de la superficie).
L'altitú del estáu bazcuya ente los 0 y 4145 msnm, teniendo como principales elevaciones les siguientes:
Hidrografía
L'estáu de Michoacán cunta con 228 km de mariñes, siendo les sos mariñes unes de les más montascoses y accidentaes del país.
Los principales llagos del estáu son: el llagu Cuitzeo, el llagu de Pátzcuaro, el llagu de Zirahuén, una parte del llagu de Chapala, y la Presa Infiernillo. El so ríu más importante ye'l ríu Lerma, que naz nel Estáu de Méxicu y abastez a la presa de Tepuxtepec pa regar les tierres del valle de Maravatío y producir enerxía hidroeléctrica. Sígen-y n'importancia'l ríu Balsas con numberosos afluentes, como'l ríu Cupatitzio el cual alimenta les cayíes d'agua de La Tzaráracua y el ríu Tepalcatepec.
Clima
En Michoacán tiense una precipitación media añal de, lo cual constitúi a la entidá como la decimosesta más lluviosa del país. Per otra parte, la temperatura permediu añal ye de 22,2 °C, teniendo como estremos temperatures mínimes añales de 14,7 °C y de 34,6 °C, lo cual constituyir na décimu tercer entidá federativa más templada del país.
Los climes que predomina na entidá son:
Vexetación
Los tipos de vexetación nel estáu son los siguientes:
Economía
thumb|Michoacán primer productor mundial d'aguacate.
La población económicamente activa de Michoacán en 2005 foi'l 93,1% y el desemplegu foi de 6,97%, la xente ocúpase mayoritariamente nel sector terciariu (comerciu y servicios), con 62,7% del total en 2005, siguíu del sector secundariu col 24,56%. L'ingresu permediu del estáu en salarios mínimos ye de 3,500 pesos mensuales, polo que se considera un sueldu baxu asitiando a Michoacán nel llugar 29 dientro del IDH nacional.
thumb|left|Agricultura en Michoacán.
En 2011 Michoacán foi'l primer productor agrícola del país.
Dalgunos de los granos que produz Michoacán son na so mayoría: Maíz, Trigu y Sorgu
Turismu
left|thumb|200px|Santuariu de la camparina morarca, El Rosariu. left|thumb|200px|Centru históricu y Catedral de Morelia. Michoacán ye un estáu con diversidá de curiosos nel turismu cultural y nél turismu ecolóxicu principalmente. Nel turismu cultural destaquen les sos ciudaes históriques como la capital Morelia col so centru históricu colonial declaráu Patrimoniu Cultural de la Humanidá pola UNESCO en 1991, pueblos pintorescos como Pátzcuaro, que conxunta arquiteutura d'estilos barrocu, platerescu y neoclásicu, Tzintzuntzan modernu conceyu que ta alcontráu xunto al llagu de Pátzcuaro; Cuitzeo alcontrar al norte del estáu de Michoacán, ye un pueblu influyíu por cultures como la de Teotihuacán y la Tolteca. Dempués formó parte del señoríu Tarasco, amás provién de la pallabra Cuiseo onde "cuis" significa tinaja y "itzi" agua, polo que'l nome d'esta población vien significar "llugar de tinajas d'agua", o Cuitzeo de la llaguna. , Jiquilpan de Juárez, conocida como "La Ciudá de les Jacarandas", Tacámbaro ente otres construcciones sobresalientes tamién cunta cola Catedral de San Jerónimo construyida ente 1538 y 1570, que dio llugar a la construcción del Conventu Agustino onde'l so vieyu claustru ye utilizáu como Palaciu Municipal y Tlalpujahua declaraos Pueblos Máxicos pol gobiernu federal. Celebraciones ancestrales de fama internacional como'l Día de Muertos declaráu Patrimoniu intanxible de la Humanidá pola UNESCO en 2003. Rutes turísticu culturales como la Ruta Don Vascu que ta conformada por una serie de poblaciones col legáu del humanista Vascu de Quiroga, según la Ruta Minera al oriente del estáu que toma poblaciones como Angangueo, Tlalpujahua y Santa Clara del Cobre.
Santa Clara del Cobre
A 75 km de Morelia allúgase esti gran exemplu de los pueblos artesanales de Michoacán. Santa Clara del Cobre sospriende tantu por ser un pueblu llindu d'arquiteutura provinciana, como pol golpeteo de los sos centenares de talleres dedicaos a da-y forma a esti metal acoloratao. Na to visita, vas poder conocer el Muséu del Cobre, con pieces artesanales de gran valor, la Parroquia de la Inmaculada Concepción y el Templu de La nuesa Señora del Sagrariu. Tamién gocia los montes de pinos que lu arrodien y el pobláu de Zirahuén.
L'estáu de Michoacán tien una estensa mariña nel océanu Pacíficu. Esisten innumberables sableres vírxenes que representen un curiosu turísticu. Los sos caletas y ensanaes contienen diverses especies protexíes como les tortúes marines que cada añu desovan nes sableres, según pelícanos borregones y el pexe vela. SABLERA AZÚL Esta formosa sablera de finu sable, agua templada y clima templáu alcontrar a 20 quilómetros de Lázaro Cárdenas. Ye ideal pa prauticar la natación, el surf y la contemplación de vida montesa. Cada añu tien llugar l'eventu “Ochobre mes de la tortúa marina”, que'l so oxetivu ye fomentar la conciencia ecolóxica cola lliberación de miles de críes.
Demografía
Según los datos que refundió'l XII Censu de Población y Vivienda realizáu pol Institutu Nacional d'Estadística y Xeografía (INEGI) del 31 de mayu al 25 de xunu de 2010, l'estáu de Michoacán de Ocampo cuntaba hasta esi añu con un total de 4 584 471 habitantes, de dicha cantidá, 2 209 747 yeren homes y 2 374 724 yeren muyeres. La tasa de crecedera añal nel periodu 2005-2010 foi del 1,9%. Morelia, Heroica Zitácuaro, Zamora y Uruapan son les ciudaes con una crecedera poblacional más rápida a diferencia d'otres llocalidaes de Michoacán que la so crecedera ye más lentu.
La población estatal ta concentrada principalmente nel norte del estáu, ente que la densidá poblacional ye baxa nel sureste (Tuzantla, Tiquicheo, San Lucas, Huetamo, Turicato), según na Sierra Madre del Sur (Aguililla, Arteaga, Tumbiscatío, Coalcomán, Chinicuila); amás el 53,1 % vive en poblaciones mayores de 10.000 habitantes, teniendo unu de los mayores porcentaxes nesti rubro en Méxicu.
Principales ciudaes (2010)
Les 5 ciudaes más importantes y poblaes son: Zamora de Hidalgo * Heroica Zitácuaro Na gráfica amuésense les 20 ciudaes con más población cuntando solo la ciudá, ensin incluyir Aréas Conurbadas, Conceyu o Zona Metropolitana.
Instituciones d'educación cimera
thumb|right|Interior d'Edificiu P UMSNH
Institutu Teunolóxicu de Lázaro Cárdenas
thumb|left|Tec de Monterrey, campus Morelia
Universidá de León Campus La Piedá * Universidá Interamericana pal Desenvolvimientu Sedes: Morelia, Uruapan, Sahuayo y Cotija.
Patrimoniu de la Humanidá y Pueblos máxicos
Declaratorias de la UNESCO:
Criterios: (ii) (iv) y (vi)
Declaratorias de Pueblos Máxicos:
Xeneralidaes de la cultura en Michoacán
thumb|right|Catedral de [[Morelia]]
Michoacán ye una de les entidaes con mayor diversidá cultural nel país. La cultura del estáu ta espresada nel legáu prehispánicu d'el so primeres habitantes y nel legáu español mientres la dómina colonial del Virreinatu de Nueva España, qu'a los nuesos díes ye una fusión con perspeutiva contemporánea.
Nel patrimoniu arquiteutónicu, Michoacán destaca cola capital Morelia con un centru históricu declaráu Patrimoniu Cultural de la Humanidá pola UNESCO en 1991, según munches otres poblaciones en tola xeografía del estáu con importante heriedu históricu de los sieglos XVI, XVII, XVIII, XIX, y principios del XX, ente elles los declaraos Pueblos máxicos de Pátzcuaro, Cuitzeo, y Tlalpujahua.
thumb|right|Basílica de La nuesa Señora de la Salú de Pátzcuaro
Na cultura folclórico y tradicional Michoacán estremar pola so música, gastronomía, artesaníes y el so heriedu indíxena principalmente de la rexón purépecha del Llagu de Pátzcuaro y con celebraciones ancestrales como'l día de muertos declaráu tamién pola UNESCO Patrimoniu de la Humanidá. Ente los artistes contemporáneos de Michoacán atópense'l célebre compositor Miguel Bernal Jiménez (Morelia) impulsor de la escuela de música Conservatoriu de les Roses y del coru “Los Neños Cantores de Morelia”. Según nes artes plástiques el Maestru Alfredo Zalce (Pátzcuaro) y l'escultor d'arte moderno Javier Marín (Uruapan). Anguaño Michoacán asitió los sos festivales culturales como'l Festival Internacional de Música de Morelia, el Festival Internacional d'Órganu de Morelia y el Festival Internacional de Cine de Morelia ente otros.
Arquiteutura civil
Na arquiteutura civil sobresalen gran cantidá d'inmuebles como casones y palacetes de gran valor arquiteutónicu, artísticu y históricu que s'atopa nos centros de diverses poblaciones del estáu como'l Centru históricu de Morelia onde s'atopen principalmente testimonios del estilu platerescu del sieglu XVI o l'estilu barrocu del sieglu XVII y del sieglu XVIII. El Centru históricu de Zamora de Hidalgo onde s'atopa arquiteutura ecléctica y destacaos testimonios de l'arquiteutura neogótica que data del sieglu XIX. Tamién s'atopen los centros históricos de diverses poblaciones con arquiteutura típica tradicional como Pátzcuaro, o Tlalpujahua, lo mesmo que de influencies provinciales europees como en Angangueo ente otros.
Dellos destacaos inmuebles de l'arquiteutura civil n'estilu barrocu son el Acueductu de Morelia con 253 arcos, el Palaciu de Gobiernu de Michoacán, según n'estilu ecléctic u'l Palaciu Federal de Morelia d'influencia francesada y el Palaciu Federal de Zamora. Coles mesmes en Michoacán atópense históricos teatros llíricos, conocíos como “Teatros Centenarios” ente los que destaquen el Teatru Obreru de Zamora d'estilu eclécticu, y el Teatru Morelos de Maravatío d'estilu neoclásicu.
Coles mesmes nes zones rurales del estáu caltienen dalgunes de les antigües Faciendes de Michoacán que daten del Virreinatu de Nueva España y otres del Porfiriato, topándose dalgunes en ruines y otres calteníes con fin públicu, turísticu o particular. Ente les faciendes que se topen de pies destaquen la ex facienda de Coapa en Tiripetío que llegó a tener una estación de ferrocarril propia, según les ex faciendes del conceyu de Vista Formosa, o la ex facienda de Guaracha nel conceyu de Villamar. Delles otres importantes faciendes anguaño n'estáu de ruines son la ex facienda de Villachuato nel conceyu de Puruándiro y les ex faciendes de la Tercer Condesa de Miravalle nel conceyu de Tuxpan ente otres.
Per otra parte en Michoacán atópense importantes monumentos conmemorativos como la Estatua monumental de José María Morelos en Janitzio d'estilu art decó la cual ostenta históricos murales nel so interior.
Arquiteutura relixosa
L'arquiteutura relixosa en Michoacán ye vasta, atopándose importantes testimonios en diversos estilos en caúna de les poblaciones de la entidá, siendo dalgunos d'ellos de carauterístiques monumentales. Destaquen la Catedral de Morelia la cual ye considerada la ilesia coles torres d'estilu barrocu más altes d'América, nel estilu neogóticu sobresal el Santuariu Guadalupano de Zamora de Hidalgo la cual ye la ilesia coles torres más altes de Méxicu y unu de los 15 templos más grandes del mundu. Nel estilu neoclásicu destaca El Santuariu Parroquia del Señor de La Piedá en La Piedá (conceyu) el cual tien un domo de grandes dimensiones, considerada la ilesia con cúpula más grande del país y de Llatinoamérica. Nel estilu modernu destaca la Parroquia del Perpetuu Socorru, en Ciudad Hidalgo, siendo reconocida internacionalmente pol so diseñu innovador y únicu.
Coles mesmes na entidá caltienen templos de gran valor históricu y simbólicu como lo ye la Basílica de La nuesa Señora de la Salú en Pátzcuaro construyida pol humanista Vascu de Quiroga primer Obispu de Michoacán, quien escurría una orixinal y monumental ilesia de 5 naves, llogrando solo a edificar la nave del templu actual. Otros templos de pequeñes dimensiones pero de gran riqueza artística pol so decoráu folclóricu y tradicional son los alcontraos en comunidaes purépechas como la Capiya del Señor Santiago en Tupátaro que caltién un antiguu artesonado pintáu, ellaboráu nel sieglu XVI.
Otros testimonios de l'arquiteutura relixosa son les Misiones conventuales de Michoacán llevantaes nel sieglu XVI poles diversu rexones de la xeografía michoacana, polos flaires franciscanos y agustinos como parte del procesu d'evanxelización. Ente los ex conventos agustinos destaquen el monumental ex Conventu de Santa María Madalena de Cuitzeo y l'ex Conventu de San Miguel Arcánxel (Charo Michoacán) acentuáu por ser un sitiu onde florió l'actividá lliteraria ente los flaires. Ente los ex conventos franciscanos sobresalen l'ex Conventu de Santa Ana de Tzintzuntzan y l'ex Conventu de Tarecuato fundáu por Frai Jacobo Daciano. Amás d'otros conventos surdíos nel sieglu XVII y sieglu XVIII por otres órdenes relixoses asitiaes principalmente en Morelia.
Coles mesmes, queden de pies delles de les capiyes marianes edificaes nos poblaos purépechas, sede de codradías comuñales que teníen al so cargu l'hospital de los naturales anexu. En dellos casos, tamién queden restos de los hospitales mesmos. La vieya arquiteutura relixosa de los poblaos purépechas ye una muerte de les repúbliques de los naturales, que los sos gobiernos funcionarios a lo llargo de la colonia novohispana. En Michoacán tamién s'atopen muertes de patrimoniu relixosu perdíu como les Ruines del Santuariu del Señor de los Milagros (Michoacán) el cual ye un templu soterráu pol Volcán Paricutín, según otres cortiles que fueron baltaos nel sieglu XX como l'antiguu Seminariu de Zamora y el templu de la Tercer Orde de Morelia.
Xacimientos arqueolóxicos
thumb|right|Yacatas de Tzintzuntzan Los Xacimientos arqueolóxicos de Michoacán son principalmente antiguos asentamientos del pueblu purépecha, yá que foi una cultura aniciaría na entidá y que tuvo la so sede política, alministrativa y relixosa na rexón de la Pandu purépecha, Destaquen les zones arqueolóxiques de Tzintzuntzan y Ihuatzio na rexón del Llagu de Pátzcuaro; Huandacareo y Trés Cerritos na rexón del Llagu de Cuitzeo; según San Felipe los Alzati na rexón de Zitácuaro ente otres.
thumb|left|Pirámides de Tingambato Amás de distintos sitios pertenecientes a otres cultures prehispániques como la zona arqueolóxica de Tingambato, o la zona arqueolóxica El Opeño nel conceyu de Jacona de Plancarte onde se topen importantes muertes funeraries consideraos hasta agora como les tumbes más antigües de Mesoamérica. Na actualidá siguen afayándose más xacimientos arqueolóxicos como por casu na ciudá de La Piedá, puramente na zona de Zaragoza, que se manifestaron con esplorar diverses pirámides atopaes na rexón.
En Zitácuaro atópase la Zona Arqueolóxica San Felipe Los Alzati, acordies colos arqueólogos qu'esploraron el sitiu, data del periodu Posclásico, consideráu por esti fechu, qu'ende s'asitio la frontera ente los Mexicas y los Tarascos. Sicasí, nos recién trabayos efectuaos na zona, los materiales cerámicos llograos cunten con carauterístiques similares a los d'otres árees culturales con mayor antigüedá, polo que podría ser un sitiu dende onde se tuviera'l control de camín pa grupos de mercaderes y garantizar el comerciu de productos del centru de Méxicu escontra Occidente y viceversa. Allugamientu cronolóxicu principal: Posclásico, 1200 a 1500 d.C. El sitiu arqueolóxicu San Felipe los Alzati atópase na fastera sur del Cuetu Zirahuato tamién conocíu como Cuetu Coatepec, esti llugar foi de gran importancia Mexica, yá que estratéxicamente dende equí yera posible controlar los sos distintos accesos y coles mesmes montar una estricta vixilancia nel Valle de Quencio (Conceyu de Zitácuaro).
Ta conformáu por cinco grupos arquiteutónicos: Grupu Principal o de la Pirámide Mayor; Grupu Sur; Grupu Noroeste; Seudo Grupu del Norte y Zona Habitacional.
Infraestructura cultural
Teatros:
Centru culturales:
Biblioteques:
Cortiles con órganos tubulares monumentales:
Festivales culturales internacionales
thumb|right|Festival de Cine de Morelia
Festividaes populares
Expo Feria de Tolos Santos (Ciudad Hidalgo)
Expo Feria Michoacán
La Expo Feria Michoacán ye l'eventu más importante de Michoacán.L'orixe d'esta data del 8 de mayu de 1960, na Monumental Plaza de Toros de la ciudá de Morelia nun Congresu Nacional Ganaderu, el presidente de la República Adolfo López Mateos y el gobernador del estáu David Franco Rodríguez, inauguren la primer feria estatal, que foi agrícola, ganadera, comercial, industrial, forestal y artesanal.Solo duru hasta'l 15 de mayu(8 díes).
La Expo Feria se re allugó en Av. Teunolóxicu(al norte de la ciudá) nos primeres 5 años. Ellí vivió grandes momentos más el llexendariu "Teatru del Pueblu". Tamién pasaron patronatos y direutores, según la Direición de Feries y Esposiciones del Gobiernu del Estáu de Michoacán, hasta qu'en 2002 créase la Comisión de Feries, Esposiciones y Eventos del Estáu de Michoacán(COFEEEM) y esti encargar d'entamar la máxima fiesta del estáu.
En 2009 por cuenta de una obra de vialidad frente al Rencito, tresformar en Feria Viaxera, visitando toles rexones del estáu, sol nome de "Expo Feria en Movimientu Michoacán 2009".A la fin de la edición tornó al Nuevu Rencito Ferial Michoacán. En 2010 tuvo una edición especial por 2 motivos: 1º polos sos 50 años de creación(aniversariu)y 2º pol bicentenariu de la independencia, nesta hubo un pabellón especial:"Pabellón Bicentenariu".
En 2014, tres l'arrenunciu de la direutora de la COFEEEM, Martha Susana Juárez Domínguez, retardóse la feria del 25 d'abril al 30 del mesmu y la Secretaria de Turismu de la Entidá fadría cargu de la edición 2014.
En 2015, realizóse la feria ente xunu y xunetu, por cuenta de les eleiciones estatales.
Esta ye una llista coles postreres 8 ediciones de la Feria con fecha y lema:
Llingües
Michoacán ye un estáu pluriétnico, como en tol país na entidá la gran mayoría de la población falen el castellán o idioma español, asina mesmu esisten en rexones del tao cuatro etnies que falen purépecha, náhuatl, mazahua y otomí con altu grau de billingüismu ente los sos falantes. Dientro de les llingües alóctonas del estáu atopa l'inglés, francés ya italianu.
Artesanía
thumb|Venta d'artesaníes nel Antroxu de les tradiciones
Vistimienta tradicional
Traxes tradicionales na rexón purépecha:
Música popular
Valones
Gastronomía
Platillos típicos:
Chorizu de Huetamo.
Sanchicua, Chipil y Verdolaga de Huetamo, Tierra Caliente.
Postres: Atole de granu de Jiquilpan, Michoacán thumb|right|Chongos Zamoranos, postre típicu del estáu de Michoacán
thumb|right|Charanda, bébora típico del estáu de Michoacán Bébores:
Deportes
300px|thumb|right|Estadiu Morelos L'estáu cunta con un equipu na Primer División de Méxicu, Monarcas Morelia, amás de dellos equipos en Segunda y Tercer División.
Cuenta con bastantes escenarios deportivos siendo'l más significativu pol so tamañu ya infraestructura l'Estadiu Morelos con capacidá pa 38 869 aficionaos amás del históricu Estadiu Venustiano Carranza con capacidá pa 22 340 aficionaos, dambos na ciudá de Morelia y el terceru en capacidá ye l'Estadiu Juan N. López na ciudá de La Piedá con capacidá pa 17 000. Son estos trés los "grandes" estadios del tao pero cunta con dellos "mini estadios" na mayoría de les grandes ciudaes, amás con places de toros, auditorios, pabellones, arenes, estadiu de béisbol, etc.
Carreteres
Cuenta con. de carreteres, ocupa'l 10° llugar por llargor de carreteres y pol estáu pasen les autopistes Guadalaxara-Méxicu y Morelia-Lázaro Cárdenas.
Aeropuertos
Michoacán cunta con 5 aeropuertos: 2 Internacionales y 3 nacionales estos son: thumb|right|Aeropuertu de Morelia
Puertos
Lázaro Cárdenas
Quirbajou
Quirbajou ye una comuña francesa del departamentu d'Aude, na rexón d'Occitania. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Faye Dunaway
Dorothy Faye Dunaway ye una actriz d'Estaos Xuníos ganadora del Premiu Óscar. Foi unu de los iconos sexuales más reconocíos de los años 60 y 70 y ye una de les actrices con más películes na llista de los 100 meyores de la historia. Considerar, xunto con actrices como Barbara Stanwyck o Lauren Bacall, como una de les más «famoses muyeres fatales» de la historia del cine.
Biografía
Mientres la década de los años setenta maureció como actriz y compartió papeles colos principales actores del momentu. Ye'l casu de: Pequeñu gran home (1970) con Dustin Hoffman, Chinatown (1974) con Jack Nicholson (la so segunda nominación al Óscar), The Towering Inferno (1974) con Paul Newman y Steve McQueen, Three Days of the Condor (1975) con Robert Redford y Network (1976), pola que finalmente consiguió ganar la estauína de Hollywood, con una actuación memorable.
En 1977 trabayó en El viaxe de los malditos y en 1978 en Los güeyos de Laura Mars; y cerrando la decada actuó n'otru ésitu de taquilla, El campeón de Franco Zeffirelli, xunto a John Voight y Ricky Schroder. En 1981 foi notable la so actuación en Mamina querida, interpretando la vida de la mítica actriz Joan Crawford. Yá con una reputación ganada, manexu los sos tiempos y proyeutos y fixo munches apaiciones en televisión, miniseries y en delles obres teatrales.
Esenbeckia berlandieri
El palu verde o Esenbeckia berlandieri ye una especie de planta na familia Rutaceae.
Faye Dunaway
Biografía
Como actriz secundaria participó en gran númberu de películes, como la superproducción Los trés mosqueteros de Richard Lester de 1973, The Chamber de James Foley, Xuana d'Arcu de Luc Besson o Don Juan de Marcu de 1995, ente otros filmes.
Esenbeckia berlandieri
Descripción
Ye un árbol pequeñu qu'algama un tamañu de 3 a 6 m d'altor, de corteza ablancazada. Les fueyes tán estremaes en 3 fueyuques, son de color verde escuru y brillante, la punta ye arredondiada. Les flores alcuéntrase nes puntes de les cañes. Los frutos son unes cápsules maderizu y gruesu.
Faye Dunaway
Filmografía
thumb|Dunaway nel [[Festival de Cannes en 2011.]] thumb|240px|Faye Dunaway, Mirosław Baka, [[Balladyna (film)|Balladyna (2009)]]
Esenbeckia berlandieri
Propiedaes
Utilizar nel estáu d'Oaxaca como antisépticu.
Taxonomía
Esenbeckia berlandieri describióse por Henri Ernest Baillon y espublizóse en Adansonia 10: 151. 1871. Esenbeckia: nome xenéricu que foi dau n'honor del naturalista alemán Christian Gottfried Daniel Nees von Esenbeck (1776 - 1858).
berlandieri: epítetu dau n'honor del naturalista francés Jean-Louis Berlandier.
Bud Duncan
Bud Duncan foi un actor cinematográficu d'Estaos Xuníos, activu na dómina del cine mudu.
Nacíu nel barriu de Brooklyn, en Nueva York, finó en Los Angeles, California. Foi soterráu nel Campusantu Woodlawn, en Santa Monica (California).
Arcaicam Esperantom
Arcaicam Esperantom o esperantu arcaicu ye una idioma construyíu diseñáu pa paecer un "esperantu antiguu", d'igual forma como l'inglés antiguu, l'español antiguu y el llatín son pal inglés, l'español y les llingües romances polo xeneral respeutivamente. Foi creada por Manuel Halvelik como parte d'una serie de variantes estilístiques qu'inclúin al Gavaro (una xíriga), Popido (un "patois") y un vocabulariu científicu más cercanu a los raigaños grecollatines.
La idea d'un esperantu antiguu foi propuesta pol poeta húngaru Kálmán Kalocsay, quien en 1931 tradució la Oración y sermón aciagu', el primer testu escritu n'húngaru que data del sieglu XII, a un idioma con formes hipotétiques como si'l esperantu fuera una llingua romance derivada del llatín vulgar.
Lletres modificaes
Les lletres siguientes del esperantu reemplazar en Arcaicam Esperantom como sigue:
Verbos
Exemplu:
Los demás tiempos verbales portar de la mesma manera, al igual que la manera condicional:
La única esceición ye la manera imperativa, que nun sigue esti patrón de conxugación, la forma imperativa estu sigue siendo estu pal singular, y tresfórmase en estuy nel plural.
El sustantivu
El sustantivu puede tomar seis terminaciones en Arcaicam Esperantom:
L'axetivu
Los axetivos concuerden coles terminaciones de los sustantivos, reemplazando en tolos casos la ~o ~cola ~a ..~
L'alverbiu
N'Esperantu los alverbios derivaos terminen en ~y , en~AE la terminación camudar a ~œ~.
Correlativos
=== L'artículu Tal como en llatín, en Arcaicam Esperantom nun hai artículos definíos. Si ye necesariu, una persona o oxetu puede ser indicáu per mediu de ityu (na actual tiu del esperantu).
Padre nuesu
Esta ye una versión del Padre nuesu, note les diferencies col mesmu testu n'esperantu y n'asturianu
Blonville-sur-Mer
Blonville-sur-Mer ye una comuña francesa del departamentu de Calvados, na rexón de Normandía. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
James Rhodes
James Rhodes ye un pianista británicu, conocíu tamién pol so activismu na denuncia sobre los abusos sexuales na infancia.
Biografía
James Edward Rhodes nació nuna familia xudía de clase alta en St. John's Wood, nel norte de Londres. Estudió nel Arnold House School, un colexu priváu pa mozos onde sufrió abusos sexuales per parte del so profesor d'educación física, que finó antes del xuiciu. Nesta situación Rhodes sufrió tantu mental como físicamente, lo cual produciría-y un desorde alimenticiu, daños na so columna vertebral y trestornu por estrés postraumático (TEPT).
En 1993, llogra una beca pal Guildhall School of Music and Drama.
Dende 2017 mora en Madrid, España.
Carrera musical
Siendo fan del pianista rusu Grigori Sokolov, Rhodes escribió al so representante Franco Panozzo n'Italia, buscando la posibilidá de que se convirtiera nel so axente musical. Panozzo respondió-y y Rhodes unvió-y una botella de xampán Krug. Dambos alcordaron un alcuentru y conociéronse n'Italia. N'escuchando a Rhodes interpretar al pianu, Panozzo iguó una curtia tutoría col renombráu profesor Edoardo Strabbioli en Verona, Italia.
En marzu de 2010 editó'l so segundu discu, Now Would All Freudians Please Stand Aside, con Signum Records.
Coles mesmes, en marzu de 2010, Rhodes convertir nel primer pianista clásicu que robló con Warner Bros Records, editando'l so tercer discu en mayu, James Rhodes: how Beethoven became my drug.
En mayu de 2012 edita'l so cuartu discu, Jimmy: James Rhodes recorded live at The Old Market Brighton.
En 2016, publicó Toca'l pianu: interpreta a Bach en seis selmanes, cola editorial Blackie Books, nel que plantega que cualesquier puede aprender a interpretar a Bach en seis selmanes, dedicándo-y 45 minutos diarios.
En 2017, Rhodes publicó Fugues, que fala sobre los sentimientos del autor mientres la so xira musical.
Conciertos
Rhodes da'l so primer recital públicu'l 7 de payares de 2008 nel Steinway Hall en Londres. El segundu dar nel Fiendi Street Methodist Centre'l 4 d'avientu del mesmu añu en Londres. Rhodes tamién tocó nel Proud Galleries en Camden; 100 Club en Soho; Tabernacle, Notting Hill y nes nominaciones del Classical BRIT Awards de 2009.
En marzu de 2010, Rhodes tocó nel Holders Season 2010 en Barbados. Pel branu de 2010 foi l'únicu pianista clásicu que tocó nel Latitude Festival compartiendo escenariu con estrelles internacionales como Florence + the Machine and The National.
En setiembre de 2011 tocó xunto a Stephen Fry en A Classical Affair nel Barbican Centre. N'ochobre de 2011 realiza una xira de 11 feches alredor d'Australia, incluyendo tres presentaciones nel Festival de Melbourne.
En 2013, toca en Hong Kong, en Viena, nel Barber Institute de Birmingham, el Royal Albert Hall, nel Cheltenham Music Festival, el Waterfront stage nel Latitude Festival y dellos conciertos nel Soho Theatre en Londres.
En 2014 editó'l DVD en direutu Love in London, que la so grabación foi realizada nel Teatru de les Artes nel West End de Londres. Esi mesmu añu toca nel Hai Festival, Harrogate Festival, Canterbury Festival, London Ambassadors Theatre, St. George's Hall en Bristol, Watford Colosseum, Leeds Town Hall, Manchester RNCM y dos recitales nel Soho Theatre.
Televisión
miniaturadeimagen|James Rhodes N'avientu de 2009 Rhodes terminó de rodar un documental musical pa la BBC Four celebrando'l 200º aniversariu de Frederic Chopin, sobre la so vida y la rellación cola cantante d'opera Jenny Lind. El documental foi emitíu n'ochobre de 2010. Nesta mesma dómina va grabar una serie de 7 episodios llamada James Rhodes: Pianu Man.
En xunetu de 2013 presentó Notes from the Inside, with James Rhodes en Channel 4 como parte de la so temporada Mad4Music onde en cada episodiu apaecen músicos de too l'espectru musical dando una perspeutiva alternativa de la música, tantu pa ellos como pa la so redolada.
Rhodes hai filmado en dos partes una serie llamada Don't Stop the Music (working title The Great Instrument Amnesty) emitida en setiembre de 2014 por Channel 4, col enfotu de ameyorar la educación musical n'UK, incluyendo una gueta de 7000 preseos pa redistribuir en 150 escueles de primaria en UK, llegando a 10 000 estudiantes.
Abusos sexuales
Sometíu a partir de los 5 años a abusos sexuales per parte del so profesor d'educación física de forma repitida, abasna remortines físiques y psíquiques que-y llevaron delles vegaes a intentar suicidase. Decidió cuntalo nel so llibru autobiográficu Instrumental: Memories de Música, Medicina y Llocura, publicáu en 2015 con notable ésitu de crítica y tres una dura batalla nos tribunales col so exesposa por que-y dexaren publicar lo, una y bones ella consideraba que'l llibru podría estropiar la sensibilidá del fíu de dambos. "Namái'l soníu del pianu consiguió, y entá güei facer, acallantar el mio ruiu interior" esplica. La publicación ayudó a avivar l'alderique social sobre la tema. En 2016 participó nel programa de televisión "Salvaos" sobre l'abusu sexual na infancia.
Referencies
https://elpais.com/elpais/2018/08/01/opinion/1533143456_597522.html
Villaumbrales
Villaumbrales ye un conceyu y llocalidá española de la contorna de Tierra de Campos de la provincia de Palencia, comunidá autónoma de Castiella y Llión.
Datos básicos
El nome de Villaumbrales provién del castellán antiguu de olmeda en concretu una y bones esta villa tien la so denominaciòn como villa de les llameres dempués denomada villaulmerales.
Historia
El topónimu de Villaumbrales paez provenir de la aglutinación del sustantivu llatín de “villa” con significáu de granxa, facienda campestre etc. más l'antropónimu luminales y non de villa d'almes como se dixo. El de Cascón vien-y dau n'alcordanza del inxenieru agrícola José Cascón, investigador nel desenvolvimientu agrariu de la Tierra de Campos; ye un pueblu nuevu de colonización al espropiase les tierres que teníen en términu del actual banzáu de Riañu tres múltiples conflictos. Nel términu “La Cruz” de Villaumbrales atopábense restos de la dómina del fierro y restos romanos tamién nel pagu de “Los Cenizales”.
En 1210 Alfonsu VIII donaría esta villa a la so repostero Fernando Sánchez pa vencela esti a la ilesia de Toledo en 1215, confirmando la donación en 1218 Fernandu III al obispu de Toledo Don Rodrigo. Yá en 1335 l'arzobispu de Toledo donaría'l señoríu de Villaumbrales a Doña Leonor de Guzmán favorita d'Alfonsu XI, pasando pocu dempués de nuevu al arzobispu, pasando con Felipe II a ser villa realenga y mercase depués la villa'l so señoríu.
Nel sieglu XVI Villaumbrales cuntaba con más de 950 habitantes pos tenía 188 vecinos pedreros que pagaben impuestos y 10 clérigos.
A mediaos sieglu XVIII yera de realengu, tenía 190 vecinos, tenía casa hospital, 130 xornaleros, 20 probes de solemnidá y 8 clérigos.
Esti pequeñu pueblu foi l'escoyíu p'allugar el principal estelleru pal arreglu y construcción de barques y chalanes de la Canal de Castiella, lo que supunxo que'l pueblu tomaría beneficiu economico del trabayu nesti amás de la so actividá agrícola y ganadera.
A mediaos del sieglu XIX con 6454, en 1900 con 922, en 1930 con 713, en 1960 con 817 y en 2005 con 791.
Monumentos
Magar ser un pueblu de pequeñes dimensiones, Villaumbrales cuenta con delles viviendes d'arquiteutura de lladriyu coloráu, adobe y parés de cal típicamente castellanu.
La Plaza Mayor ye una plaza porticada de lladriyu coloráu na que se llevanta'l conceyu de la villa restauráu según la so construcción y elementos arquiteutónicos orixinales del sieglu XVII. thumb|center|Conceyu de Villaumbrales
La Ilesia de San Juan foi construyida nel sieglu XIII en piedra y lladriyu, nel añu 1700 foi reformada la capiya mayor y les bóvedes. Destacando nel llau del Evanxeliu'l so retablu del segundu terciu del sieglu XVII, y el retablu rococó del tercer cuartu del sieglu XVIII, según una bella pila bautismal de galeones del sieglu XVII. Tenemos De faer referencia a la so artesonado mudéxar, la so importante escultura del La Piedá de finales del sieglu XV obra d'Alloño de Vahía, y la tabla del Cristu de La Piedá obra de los primeros años del sieglu XVI, y de xacíu el so magníficu órganu; razones toes elles que llevaron a la so declaración como Bien d'interés Cultural. miniaturadeimagen|Ilesia de San Juan
Conocida como Casa del Rei por una visita del Rei Fernandu VI nes obres de construcción, ye un noble edificiu de sillería, madera y lladriyu de finales del sieglu XVIII, antiguu estelleru onde se construyíen y botaben les barcaces que saleaben pola canal, amás nel so interior amuésase la obra d'inxeniería al traviés de documentos, mapes, maquetes y recursos audiovisuales. Cuenta con un cai nel que puede tomase el Barcu Turísticu Juan de Homar operáu pola Diputación de Palencia, puede realizase un prestosu paséu ente esta villa y Becerril de Campos p'afayar la importancia de la canal y de los conceyos que se dexen ver nesti prestosu paséu.
Muerte de la que fuera ilesia anterior a la de San Juan bautista pero góticu al igual que l'actual parroquia, foi esaniciada del mapa de la villa en siendo vendida a mediaos del sieglu XX y tamién tres la cayida de la so cubrición, a la archidiócesis de Madrid por nada menos que 20.000 pesetes. De too lo que se vendió cabo destacar el retablu mayor que s'atopa na Parroquia de Santa Teresa y Santa Isabel del castizu barriu madrilanu de Chamberí.
Asitiada a un quilómetru del cascu urbanu, ye una zona de recréu y merenderu habilitáu pal ociu y esfrute de vecinos y visitantes onde pueden disfutar d'una amplia visión de la Tierra de Campos Palentina.
Productos típicos
Villaumbrales cuenta con una variedá de productos artesanos de gran calidá destacando'l pan, en concretu de la so afamada Fabiola, y de los dulces y pastes qu'ellaboren na panadería del pueblu xunto a los quesos. Pueden nomase dellos platos rellacionaos cola tradicional matanza del gochu como La Chanfaina o'l cocíu de arvejos. Rellacionaos cola bayura de canales y regueros tamién ye un platu indispensable na nuesa mesa los cámbaros con tomate. Tamién na pedanía de Cascón de la Nava ellabórense mieles y caltiénse la industria de la cría de la vaca pa la producción de lleche que Villaumbrales va años perdió.
Nicole Raczynski
Nicole Raczynski ye una lluchadora profesional d'Estaos Xuníos más conocida poles sos apaiciones en Total Nonstop Action Wrestling sol nome de Roxxi. Anguaño trabaya nel circuitu independiente estauxunidense col nome de Nikki Roxx.
Campeonatos y llogros
DPW Women's Championship (1 vegada) IndyGurlz Championship (1 vegada) LLF Cup of Reynosa LLF Xuvenil Championship (1 vegada) LLF Tag Team Championship (1 vegada) - con Diana La Cazadora *'''New England Championship Wrestling ''' NECW Women's Championship (1 vegada) PGWA Championship (1 vegada) WWW Championship (1 vegada) WSU Women's Championship (1 vegada, )
Tahití
Tahití (históricamente llamada Otaheite) ye la islla más grande de la Polinesia Francesa, un territoriu d'ultramar francés alcontráu nes isles de la Sociedá, nel sur del océanu Pacíficu. Forma parte del grupu de les Islles de Barloventu, y del archipiélagu de la Sociedá. Esta alta islla y montascosa, d'orixe volcánicu, ta arrodiada con un petón de coral. La so capital ye Papeete y consiste principalmente en dos porciones de tierra coneutaes pol ismu de Taravao: Tahiti Nui o Gran Tahití, allugada al noroeste y Tahiti Iti o Pequeña Tahití, allugada al sureste. En total el territoriu entiende unos 1.042 km² y el so puntu más altu ye'l monte Orohena. Nuna espedición española de 1774 el navegante Domingo de Bonechea llegó a Tahití nuna espedición entamada pol Virréi de Perú, Manuel de Amat y Juniet, n'honor del cual bautizar "Islla de Amat". En 2002 la islla tenía 169.674 habitantes, que dedíquense principalmente a la industria del turismu. La llingua oficial ye'l francés.
Xeografía
La islla de Tahití asítiase metanes Pacíficu Sur. Topar a unos 4.400 km al sur de Ḥawai, a 7.900 km de la república de Chile y a 5.700 km d'Australia. La islla francesa ta a más de 15.000 km del territoriu metropolitana francés, con una diferencia horaria de 11 hores pel hibiernu y de 12 hores pel branu. Tahití ye la islla más grande de la Polinesia Francesa, asitiada al archipiélagu de les isles de la Sociedá al sur d'Oceanía. Históricamente foi conocida tamién como Otaheite. La capital ye Papeete, asitiada a costar noroeste de la islla.
La islla consta de dos partes centraes en volcanes apagaos y coneutaes per un curtiu brazu de tierra, l'ismu de Taravao. Con 1.042 km² de superficie, algama un llargor máximu de 60 km (sobre la diagonal noroeste - sureste, península incluyida), y un anchor de 30 km na so zona principal. El perímetru total de la islla algama 190 km. Ye la islla más poblada de la Polinesia Francesa, con un 69% de la población total. El puntu más altu de la islla ye'l monte Orohena de 2.241 metros d'altitú. La islla componer de dos partes centraes sobre volcanes estinguíos y xuníes pol ismu de Taravao. La parte noroccidental denominar Tahiti Nui, o Gran Tahití, y el sur oriental ye Tahiti Iti, o Pequeña Tahití. Namái la franxa costera ye habitada con una penetración máxima que nun devasa los dos quilómetros. Tahiti Nui ta densamente poblada, sobremanera alredor de la capítal Papeete, y dispón de bones infraestructures y fuerte influencia de la metrópolis francesa, mientres Tahiti Iti quedó más aisllada calteniendo la cultura tradicional polinesia.
thumb|350px|Islla de Tahiti.
Población
Tahití ye la más poblada de les islles de la Polinesia francesa. Con éses nel últimu censu de 2007, sobre los 259.706 habitantes quien cuntaba Polinesia, Tahití allugaba 178.173, lo que representa'l 69% de la población del territoriu polinésico francés. La ocupació del ser humanu de la islla oldéase de sobra, señalada per una parte pola macrocefalia urbana de Papeete y per otra parte pola oposición ente una mariña bien poblada y forníu, y l'interior de les tierres, casi inocupado. Por causa de l'atracción de Papeete, la densidá del hábitat costeru vuélvese cada vez menos alzada a midida que allóñase de la capital. unmes
La islla ta formada por 12 conceyos, que retayen o axunten los distritos tradicionales. D'ente tolos nucleos de población, Papeete ye la capital de Tahití y asina mesmu, de la Polinesia francesa. El conceyu en sí mesmu, que s'estiende sobre 19 km², namái alluga 26.050 habitantes, lo que, anque tenga la más fuerte densidá de población de la islla, en realidá que'l segundu conceyu más pobláu de la islla, dempués de Faa'a. sicasí, la aglomeración urbana de Papeete, qu'arrexunta güei los conceyos de Arue, de Pirae y Mahina al Este; y de Faaa, Punaauia y Paea al Oeste, concentra a más d'a 130.000 habitantes, sobre una franxa de tierra d'una sesentena de quilómetros de llargor, acuñada ente la llaguna y los contrafuertes montascosos. El desenvolvimientu macrocéfalu de la capital implica la integración progresiva de los conceyos circundantes a lo llargo de la mariña. Esta aglomeración ye'l centru alministrativu, políticu y económicu de Tahití y la Polinesia francesa. El conceyu axunta un 47% de los emplegos y puestos de trabayu de la islla de Tahiti, y la aglomeración urbana concentra más d'un 80% de los puestos y llugares de trabayu, polarizando asina tola actividá humana de la islla. thumb|250px|Puertu de Papeete. Islla de Tahiti.
Etnologicamente, la población humana de Tahití distribuyir en cuatro grupos distintes: - el Polinesiu, - los Europeos, - los Chinos, - los "demis" o mestizos, resultantes del mestizaje ente dos o tres grupos.
Clima
El clima de Tahití ye de tipu tropical marítimu húmedu, esto ye, templáu y húmedu tol añu. Namái hai dos estaciones: la seca y l'húmeda, felicidá tamién d'agües, de payares a abril. La duración de díes y nueches caltiénse sensiblemente constante tol añu, independientemente de les estaciones.