cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Llingües de Puertu Ricu
Uso
L'español ye la llingua materna de la mayor parte de la población y úsase na educación primaria. Namái una pequeña minoría, menos del 5%, usa l'inglés como llingua principal. L'español ye la llingua principal nos negocios, la educación, la vida diaria y ye falada pol 95% de la población. Asina pos la llingua vernácula ye'l español puertorriqueñu qu'amosó una gran capacidá de sobrevivencia y ye consideráu pola mayoría como un elementu significativu de la so identidá coleutiva. Nel sincretismu cultural que reflexa la hestoria portorricana, la llingua española, afecha al mediu en sieglos de acriollamiento, ye'l preséu comunicativu natural que comparte güei la sociedá isleña.
La enseñanza n'escueles públiques de Puertu Ricu llevar a cabu dafechu n'español. Esisten programes pilotos nuna docena de les 1400 escueles públiques, pa llevar a cabo educación íntegramente n'inglés. La población concibe l'inglés como una segunda llingua que ye materia obligaroia dende los niveles elementales hasta la secundaria. La comunidá sorda usa la llingua de señes americana y la so variante llocal la llingua de señes de Puertu Ricu.
Español de Puertu Ricu
L'español de Puertu Ricu evolucionó desenvolviendo munches particularidaes propies nel vocabulariu y na sintaxis, que lo estrema del español d'otres rexones. Magar Puertu Ricu recibió mientres sieglos migrantes de munches árees del dominiu del español, considérase que'l dialeutu canariu podría ser la principal fonte del mesmu. El léxicu del español de Puertu Ricu inclúi delles pallabres d'orixe taíno, especialmente no que se refier a la flora local, los fenómenos naturales y los preseos musicales tradicionales. Igualmente, delles pallabres atribuyíes a les llingües d'África son d'usu xeneral nos ámbitos de la comida, la música o la danza, especialmente nes llocalidaes de la mariña con mayores concentraciones descendientes d'africanos.
Inglés de Puertu Ricu
Acordies con un estudiu de la Universidá de Puertu Ricu, nueve de cada diez puertorriqueños que moren en Puertu Ricu nun falen inglés a un nivel avanzáu. Más apocayá, acordies con el 2005–2009 Population and Housing Narrative Profile for Puertu Ricu, ente les persones mayores de 5 años que moren en Puertu Ricu, el 95% falen en casa una llingua que nun ye inglés, especialmente español. De los que nun falen inglés en casa, el 100% fala español y menos del 0,5% fala dalguna otra llingua que nun ye l'español, el 85% de los encuestaos considera que nun fala inglés "perbién".
Llingües sumíes
Nel sieglu XV cuando se produció'l primer contautu colos europeos, Puertu Ricu, taba pobláu polos llamaos taínos clásicos, una llingua bien estendida en tol Caribe oriental de la familia arawak. Delles pallabres d'esta llingua pasaron como préstamos léxicos al español de Puertu Ricu.
Flora Suecica
Flora Suecica (embrivíu Fl. Suec.) ye un llibru con ilustraciones y descripciones botániques que foi escritu por Carlos Linneo nel añu de 1745 col nome de Flora Suecica, Editio Secunda Aucta et Emendata. La segunda edición foi terminada en 1755.
Este foi'l primer rellatu completu de les plantes que crecen en Suecia y unu de los primeros exemplos de la flora n'idioma modernu. Publicar col nome completu de Flora Svecica: Enumerans Plantes Sueciae Indigenas Cum Synopsi Classium Ordinumque, Characteribus Generum, Differentiis Specierum, Synonymis Citationibusque Selectis - Locis Regionibusque Natalibus - Descriptionibus Habitualibus Noma Incolarum Et Qualitat''.
Los detalles bibliográficos
Tolos detalles bibliográficos, incluyendo les feches exactes de publicación, paxinación, ediciones facsímiles, curtiu resume del conteníu, l'allugamientu de les copies, fontes secundaries, traducciones, reimpresiones, manuscritos, diarios de viaxes, y los comentarios dar en Stafleu and Cowan's Taxonomic Literature.
Publiu Corneliu Escipión
Publiu Corneliu Escipión, hermanu de Cneu Corneliu Escipión y pá de Publiu Corneliu Escipión l'Africanu. Nomáu cónsul romanu nel añu 218 e.C., lluchó a la escontra d'Aníbal n'Italia y darréu viaxó a Hispania mientres la Segunda Guerra Púnica, xunto col so hermanu Cneu, pa combatir a Amílcar Barca, al que derrotaron en Dertosa. Publiu y el so hermanu morrieron na redolada de Cástulu nuna batalla a la escontra d'Asdrúbal. Procónsul hispaniensis nos años 217, 216, 214 y 213 e.C.. Tres d'una esitosa campaña, morrió na batalla de Castulu (212 e.C.).
Cultu imperial
Un cultu imperial ye una forma de relixón d'estáu nel qu'un emperador o una dinastía d'emperadores (o gobernantes con otru títulu), son adoraos como mesíes, semidioses o deidaes. Equí «cultu» usar nel sentíu de «adoración», non nun sentíu modernu peyorativu. El cultu puede ser a la personalidá nel casu d'una figura d'Evémero apocayá xubida o una d'identidá nacional, como nel imperiu etíope o imperiu xaponés) o una deidá supranacional nel casu d'estaos multiétnicos (p.e. China imperial o l'Imperiu romanu).
Historia
Na Historia de China antigua China, los emperadores yeren consideraos «Fíos del Cielu». Nel Antiguu Exiptu, los faraones masculinos yeren consideraos encarnación del dios Horus, lo que derivaba de ser fíu del dios solar, Hathor (o, más tarde, Isis), o la deidá del cielu, Nut. Nel Imperiu romanu, el cultu imperial foi la veneración del emperador romanu como un dios, práutica qu'empezó con Augustu y que se convirtió n'elementu destacáu de la relixón romana. Mientres l'Imperiu incaicu, el Sapa Inca yera consideráu «fíu del dios Sol (Inti) y de la diosa Lluna (Quilla)». Polo que se refier a Xapón, antes del final de la Segunda Guerra Mundial, l'emperador xaponés pretendía ser descendiente de dioses.
Barraux
Barraux ye una comuña francesa del departamentu d'Isère, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Carex aquatilis
Carex aquatilis Wahlenb., ye una especie de planta yerbácea perteneciente a la familia de les ciperacees.
María Luisa Pion
Maria Luisa Pion Pérez ye una política y abogada española. Foi primer teniente d'alcalde del Conceyu de Torrelavega ente 2011 y 2014.
Carex aquatilis
Descripción
Hai delles variedaes d'esta especie, y ye daqué variable na so apariencia. Produz tarmos triangulares qu'algamen altores d'ente 20 centímetros y 1,5 metros, y, polo xeneral, nun forma grupos como faen dalgunos otres especies de xuncos. Crez d'una trupa rede de rizomes que produz una alfombra de raigaños finos d'espesura abonda pa formar verde, ya inclúi aerénquima pa dexar a la planta sobrevivir nos sustratos baxos d'osíxenu como la folla pesao. La inflorescencia ye un númberu d'espigues con una fueya bracteal na base que ye más llarga que la inflorescencia en sí. Los frutos son brillosos aquenios, y anque de xemes en cuando la planta reproducir por granes, la mayoría de les vegaes, reproduzse vegetativamente, al traviés del espardimientu del so rizoma. Ello ye que nun añu determináu, la mayoría de los biltos nun producen flores. Esta planta perenne planta aumenta l'altor en 10 años o más y pueden formar l'alteria cuando la so rizoma descomponse, utilícense dacuando pa restablecer la vexetación de les zones onde la alteria foi retirada.
Distribución y hábitat
Tien una distribución circumboreal; estender en tol norte del hemisferiu norte, incluyíos Inglaterra y Alemaña. Crez en munchos tipos de zones montascoses y ártiques del hábitat, incluyendo los montes templaos de coníferes, praderíes alpines, la tundra, y los güelgues. Rusticidad USDA: zones 3b hasta 8a (puede camudar llixeramente según variedaes).
María Luisa Pion
Biografía
Ye fía de Roberto Pion, unu de los fundadores d'Alianza Popular de Torrelavega y conceyal de la primer llexislatura democrática en 1978. Llicenciada en Derechu pola Universidá de Cantabria en 1989. En 1985, cuando cumplió 19 años, afiliar a AP, el xerme del posterior PP. Nel ámbitu priváu, exerció como responsable del departamentu d'Atención al Veceru de Santander de Cable (ONO) de 1994 a 1997, añu nel que solicitó excedencia pola so dedicación a la política.
Carex aquatilis
Taxonomía
Carex aquatilis describióse por Göran Wahlenberg y espublizóse en Kongl. Vetenskaps Academiens Nya Handlingar 24(2): 165. 1803. Carex: nome xenéricu que podría derivar del griegu kairo, que significa "mancar", rellacionáu coles fueyes cortantes que tienen estes plantes. Yá usáu por Virxiliu (3, 231).
aquatilis; epítetu llatín que significa "que vive na agua". De tolos descritos, solo ta aceptáu'l siguiente: El restu son meres sinonimies de la especie, o bien d'otres especies del xéneru.
María Luisa Pion
Biografía
Dende 1990, desempeñó diversos cargos públicos nel ámbitu municipal y autonómico. Esi mesmu añu foi escoyida conceyal nel Conceyu de Torrelavega llabor que desempeñó ininterrumpidamente hasta l'actualidá y exerció de primera teniente d'alcalde dende'l 11 de xunu de 2011 hasta la moción de censura que desallugó del poder a Ildefonso Calderón en xineru de 2014. Enantes, de 1997 al 2003 foi la primer direutora xeneral de la Muyer del Gobiernu de Cantabria y de 2003 a 2007 diputada del Grupu Popular nel Parllamentu de Cantabria y voceru en materia de Muyer y Mediu Ambiente.
Miembru del Comité Executivu Rexonal del Partíu Popular de Cantabria y del Cómite de Direición dende 1993 desempeñó diversos cargos orgánicos a nivel rexonal como vocal, coordinadora d'Aición Social ente 2008 y 2012 y dende el XI Congresu Rexonal celebráu en 2012 coordinadora d'Estudios y Programes de la formación política.
Tamién dende xineru de 2010 ye la presidenta de la Xunta Llocal del PP de Torrelavega, cargu que desempeñó años tras.
El 10 d'abril de 2014 faise pública la llista eleutoral del PP nes próximes Eleiciones al Parllamentu Européu de 2014 encabezada pol ministru d'Agricultura, Alimentación y Mediu Ambiente Miguel Arias Cañete y col vicesecretariu d'Estudios y Programes del partíu, Esteban González Pons como número dos, na que Pion ocupa'l puestu 24. Finalmente, nun llogra escañu.
Nes eleiciones de 2015, resulta escoyida de nuevu conceyal nel Conceyu de Torrelavega formando parte de la oposición municipal.
Citrus × latifolia
Citrus × latifolia, la llima persa, tamién conocida como llima de Tahití, llimón criollu, llimón pérsicu, llimón mesina, llimón ensin grana o llima Bearss (nomada asina n'honor de John T. Bearss, quien desenvolvió esta variedá ensin granes escontra 1895 nun viveru de Porterville, California), ye una fruta qu'en munchos mercaos como'l d'Estaos Xuníos viéndese a cencielles cola denominación de llima. El frutu tien unos 6 cm de diámetru, de cutiu con estremos ligeranmente apuntiaos, de normal viéndese con color verde, anque cuando algama'l maduror total ye mariellu. Ye mayor, con una piel más grueso y menos arumosu que la llima aceda (Citrus × aurantifolia), que ye más cultivada en tol mundu. Les ventayes d'esta llima al respective de l'aceda ye que ye de mayor tamañu, nun tien granes, mayor resistencia, ausencia d'escayos nos árboles, y mayor duración de la fruta una vegada recoyida. Son menos acedes que la llima aceda y nun tien l'amargor de la llima aceda y qu'amazcara los sos otros sabores.
El so cultivu n'Estaos Xuníos
N'Estaos Xuníos, llimar persa tien seis tamaños comerciales, denominaos 110, 150, 175, 200, 230 y 250. Orixinalmente cultivar en Florida y foi'l segundu cultivu detrás de la llima aceda que les sos plantíos cuasi sumieron en 1926 por un furacán, asina mesmu los plantíos de llima persa fueron gravemente estropiaes pol Furacán Andrew en 1992.
Carauterístiques d'árbol
thumb|235px Tipu de grana: Anxosperma
Forma de la fueya: ovalada con marxes enteros.
Posición de les fueyes: alternes
Tipu de frutu: hesperidio
Taxonomía
Citrus × latifolia describióse por Tanaka ex Q.Jiménez y espublizóse en Phytoneuron 2012–101: 2, f. 1–3. 2012.
Belém
Belém (o Belem) fai referencia a dellos artículos: Tamién llamada Belemchi. Ma de Sofi.
Soutu (parroquia)
Soutu ye una parroquia del conceyu de Tinéu, Asturies, España, asitíase al sureste del conceyu a unos 15 quilómetros de la Parroquia de Tinéu.
Vanault-les-Dames
Vanault-les-Dames ye una comuña francesa del departamentu de Marne, na rexón de Gran Este. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Flora Tangutica
Flora Tangutica (embrivíu Fl. Tangut.) ye un llibru con ilustraciones y descripciones botániques escritu pol botánicu rusu Carl Johann Maximowicz y espublizáu nel añu 1889 col nome de Flora Tangutica : sive enumeratio plantarum regionis Tangut (AMDO) provinciae Kansu, nec non Tibetiae praesertim orientaliborealis atque tsaidam : ex collectionibus N.M. Przewalski atque G.N. Potanin.
Sobráu
thumb|Sobráu, o somberáu a dos agües.
Sobráu, tamién denomáu sombráu o someráu, ye'l cuartu más altu d'una casa que ta debaxo del teyáu y que s'emplega pa guardar comida, coses que nun s'usen.
Usaos de mou convencional a lo llargo de la historia como cuartu au atroxar los oxetos vieyos o en desusu, la crisis del suelu y de la vivienda supunxo que dende va años se tean rehabilitando pa convertilos n'apartamentos.
Fulvetta formosana
Fulvetta formosana ye una especie d'ave paseriforme de la familia Sylviidae endémica de Taiwán.
Yad Vashem
Yad Vashem (n'hebréu יד ושם, yad va-xem) ye'l memorial oficial israelín en memoria de les víctimes de la Shoah perpretada polos nazis na Segunda Guerra Mundial. Establecíu en Xerusalén en 1953 pola Llei del Memorial.
Fulvetta formosana
Descripción
La fulveta formosana mide alredor de 11 cm de llargu. El plumaxe de la so cabeza, pechu, mantu y cola ye principalmente de color pardu buxu, qu'oldea col color canela anaranxáu de les sos ales, lladrales y obispillu. El so banduyu ye buxu. Presenta llargues llistes pileales llaterales pardes y el so gargüelu ta chiscada por vetes ablancazaes y pardes. Los sos plumes primaries tienen los cantos blancu y negru lo que-y dan un aspeutu llistáu a les sos ales. Presenta un finu aru blancu alredor de los güeyos y el so iris ye amarellentáu. El so picu ye abuxáu y apuntiáu.
Yad Vashem
El memorial consiste n'estremaos edificios: una Cámara de la Memoria, un muséu históricu, una galería d'arte, los archivos, el Valle de les Comunidaes Destruyíes, la Sala de los Nomes, el Memorial de los Neños y un centru educativu.
Fulvetta formosana
Distribución y hábitat
Alcuéntrase namái nos montes de les rexones montascoses de la islla de Formosa.
Taxonomía
Enantes considerábase una subespecie de la fulveta encapuchada (F. cinereiceps). Como otres fulvetes típiques tuvo catalogada bastante tiempu na familia Timaliidae dientro del xéneru Alcippe.
Yad Vashem
El Muséu recibió'l Premiu Príncipe d'Asturies de la Concordia en 2007.
Vandeuil
Vandeuil ye una comuña francesa del departamentu de Marne, na rexón de Gran Este. Llenda con.
Bremgarten bei Bern
Bremgarten bei Bern ye una comuña suiza del cantón de Berna, asitiada nel distritu alministrativu de Berna-Mittelland.
Historia
Ente 1934 y 1954, celebrar nel circuitu de Bremgarten el Gran Premiu de Suiza y el Gran Premiu de Suiza de Motociclismu. Les motorizadas en circuitu fueron prohibíes en Suiza tres un accidente nes 24 hores de Le Mans de 1955 que provocó más d'ochenta muertos.
Xeografía
Bremgarten bei Bern asítiase na pandu suizu, a veres del ríu Aar que constitúi la so frontera natural cola ciudá de Berna. La comuña llenda al sur y al este cola comuña de Berna, al norte con Zollikofen y Kirchlindach, con quien tamién llenda al oeste.
Hasta'l 31 d'avientu de 2009 asitiada nel distritu de Berna.
thumb|left|Castiellu de Bremgarten.
Mozzarella
La mozzarella (del italianu mozzare ‘cortar’ o de la so variante rexonal muzzare) ye un tipu de quesu orixinariu de la cocina italiana. Esiste una variante d'esti quesu en Dinamarca, pero la tradición italiana ye más antigua. La ciudá d'orixe d'esti quesu foi Aversa (Caserta). La denominación d'orixe con proteición europea ye la Mozzarella di Bufala Campana, ensin que solicitara Italia la proteición del nome mozzarella. El quesu DOP producir nes provincies de Caserta y Salerno y en dellos conceyos de les provincies de Nápoles, Benevento, Llatina y Foggia con lleche de búfala. Na mesma Italia y n'otros países, como Arxentina, Colombia, España, Paraguái, Perú, República Dominicana, Uruguái, prepárense mozzarellas con lleche de vaca.
Usos
Esti quesu fibroso y graso ye utilizáu tantu en frescu como tienru, pudiendo ser tastiáu al natural o fundíu. El so usu mayoritariu, y el que-y dio fama, ye pa la fabricación de pizces, onde s'utiliza tantu frescu (estazáu o arralláu) como secu (tienru arralláu), asitiáu sobre la masa antes de ser enfornada. Bien utilizáu tamién n'ensalaes cuando ye frescu. Pa comer ensin dilir, acostumar a preferir la mozzarella fresca, en forma de quesu llechiento de pasta blando. Cuando s'atopa abondo secu y maduru ye frecuente que'l so "piel" tornar de color amarronáu siendo entós llamáu "pasita"
Fabricación tradicional
Tradicionalmente atribuyir a los ostrogodos la introducción de búfalos n'Italia. La mozzarella puede ellaborase tamién a partir de lleche d'oveya o de vaca.
Fabricación industrial
Al preparáu de la lleche añedir un cultivo de bacteries purificado que cumple diverses funciones estructurales y organolépticas. Na fabricación artesanal intervienen les bacteries del ambiente que se cultiven na lleche mientres el procesu. La adición de cultivos bacterianos purificados llogra un quesu de sabor estándar. Na fabricación industrial utilícense máquines que s'encarguen de filar la masa de la mozzarella, evitando asina los riesgos pa les manes de los maestros queseros.
Década del 340
Personaxes importantes
Una década enantes / Una década depués Sieglu: Tabla añal del sieglu IV ( Sieglu III - Sieglu IV - Sieglu V)
La Bâtie-Montgascon
La Bâtie-Montgascon ye una comuña francesa del departamentu d'Isère, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Pi Piscium
Pi Piscium (π Psc / 102 Piscium) ye una estrella na constelación de Piscis. De magnitú aparente +5,55, alcuéntrase a 114 años lluz de distancia. Dientro de 779.000 años va alcuéntrase a 107 años lluz, que va ser la mínima distancia a la que va tar del Sistema Solar.
Nome
Na astronomía china, Yòu Gèng (右更) —que'l so significáu ye l'oficial al cargu de les camperes»—, ye un asterismo qu'entiende, amás de Pi Piscium, a Kullat Nunu (η Piscium), ρ Piscium, Torcularis Septentrionalis (ο Piscium) y 104 Piscium. Por ello, Pi Piscium recibe a títulu individual el nome de Yòu Gèng sān, «la tercer estrella del oficial al cargu de les camperes».
Carauterístiques
Pi Piscium ye una estrella blancu-mariella de la secuencia principal de tipu espectral F0V. Les sos carauterístiques son paecíes a les de les componentes de Porrima (γ Virginis) o a les de 47 Cassiopeiae. Tien una temperatura efectivo de 6583 ± 94 K y una lluminosidá 6,3 vegaes superior a la lluminosidá solar.
Con un radiu 1,8 vegaes más grande que'l radiu solar, Pi Piscium xira sobre sigo mesma con una velocidá de rotación proyeutada de 117 km/s. El so conteníu metálico ye notablemente inferior al del Sol, con un índiz de metalicidá [Fe/H] = -0,42, ente que la so bayura relativa de litiu pue ser asemeyáu a la del Sol. La masa de Pi Piscium ye un 38% mayor que la masa solar —un 29% mayor d'alcuerdu a otru estudiu— y ye una estrella del discu finu que la so edá más probable ye 2000 millones d'años.
Flora Tasmaniae
Flora Tasmaniae (embrivíu Fl. Tasman.) ye un llibru con descripciones botániques escritu pol botánicu y esplorador inglés, Joseph Dalton Hooker y espublizáu en dos partes nos años 1855-1859.
Testu alternativu
Un testu alternativu nuna páxina web ye l'equivalente en testu d'un oxetu non testual.
Santiago Botero
Santiago Botero Echeverri ye un ex-ciclista colombianu, campeón mundial de contrarreló.
Biografía
Foi unu de los grandes esponentes del ciclismu de Colombia. Xunto a Luis Herrera, ye'l ciclista colombianu con más etapes ganaes nel Tour de Francia (3 en seis participaciones en 'La grande boucle). La so capacidá pa imponese nes pruebes contra'l reló, combináu coles sos dotes pal monte faen de Botero un ciclista completu. Foi profesional dende 1996, tiempu mientres el cual él corrió en tres ediciones del Tour de Francia y cuatro ediciones de la Vuelta a España.
Mientres la mayor parte de la so carrera, foi miembru del equipu Kelme, pero en 2003 sumar al T-Mobile. El so bon rendimientu como parte del equipu Kelme resultó débil nel equipu Telekom, l'equipu culpó-y por falta de disciplina en formación, pero según él, foi por cuenta de problemes de salú. N'ochobre de 2004 incorporar al Phonak, xunto con Miguel Ángel Martín Perdigueru del Saunier Duval, y Víctor Hugo Peña y Floyd Landis del Discovery Channel-Berry Floor. Anguaño vive en Colombia y Madrid, cola so esposa. Botero xunir al equipu nacional americanu, Rock Racing, pa la temporada 2008. En xunetu de 2010 anunció'l so retiru definitivu del ciclismu profesional.
Primeres victories y positivu per testosterona
En 1999 estrenó la so palmarés profesional con dos tales victories d'etapa na París-Niza y la Vuelta a Andalucía. Esi mesmu añu dio positivu por testosterona y tuvo suspendíu seis meses al rematar la temporada, anque'l médicu del Kelme, Eufemiano Fuentes, alegó que'l so organismu producir de manera natural. La téunica IRMS que dexa estremar la testosterona endóxena (producida pol organismu) de la exóxena (dopaxe) nun foi desenvuelta ya introducida nos controles antidopaxe hasta siete años dempués, en 2006.
Años 2000
En 2001 ganó dos etapes na Vuelta a España, según la Clásica de los Puertos y una medaya de bronce al ser terceru nel Campeonatu del Mundu de contrarreló.
En 2005 ganó la Vuelta a Suiza conocida como Tour de Romandie, convirtiéndose nel primer llatinoamericanu en coronase campeón de la competencia de curtia duración que traviesa la mayor parte de la Suiza francesa y dellos de los sos pasos alpinos.
Phonak
En setiembre de 2004, cuando la temporada ciclista pasara, anuncióse que Botero nun siguiría nel T-Mobile y fichaba pol equipu suizu Phonak, onde se realcontraría con Álvaro Pino, el so direutor nel Kelme. Sicasí, los numberosos escándalos de dopaxe del equipu (positivos per tresfusión homóloga de Tyler Hamilton y Santi Pérez) na recta final de la temporada fixeron que Pino fora despidíu del equipu'l 3 de xineru de 2005, siendo sustituyíu por Juan Fernández y llogrando (tres ponese en dulda) la llicencia pertinente pa competir nel UCI ProTour, una lliga colos meyores equipos y carreres que debutaba esa temporada.
En 2005, la so primer temporada nel equipu helvéticu, Botero volvió llograr victories. Asina, ganó una etapa nel Tour de Romandía, con 33 segundos de ventaya sobre Damiano Cunego. En xunu, na Dauphiné Libéré, ganó dos etapes (la contrarreló na que ganó a especialistes como Lance Armstrong y Levi Leipheimer y una etapa de monte), siendo coles mesmes segundu na xeneral. Toos estos trunfos llograr dientro del circuitu ProTour, nel que foi 19º na clasificación final con 95 puntos (el ganador foi Danilo Di Luca, con 229 puntos).
Operación Puerto
En 2006, nel marcu de la Operación Puerto, foi identificáu pola Guardia Civil como veceru de la rede de dopaxe liderada por Eufemiano Fuentes (quien yá fuera'l so médicu nel Kelme), so los nomes en clave númberu 3, Sansone, númberu 4 y Nicol. Ente les pruebes axenciaes pol institutu armáu atopábense les siguientes:
Por causa de la so vinculación cola Operación Puertu, Botero foi estremáu del equipu Phonak, nuna decisión que'l corredor calificó como «inxusta», polo cual nun pudo participar nes carreres programaes pa la temporada 2006.
El 2 d'ochobre la Federación Colombiana de Ciclismu archivó'l casu porque nun tien nada de fondu, nun presenta pruebes y namái son camientos, según el presidente del organismu colombianu.
Botero, xunto a otros ciclistes arreyaos na Operación Puertu, a pesar de nun ser sancionáu nel so país, foi incluyíu nuna llista negra per parte de la UCI que-y torgó fichar con dalgún equipu européu y llindó la so participación a competencies n'América.
2007: destacáu en Suramérica
En 2007 corrió nel equipu Orbitel, con una participación que se llindaba a les carreres continentales del UCI America Tour pol so vetu nes principales carreres ciclistes d'Europa. Esi añu ganó la Vuelta a Colombia (más el prólogu y dos etapes) y proclamóse campeón de la prueba contrarreló tantu nel Campeonatu de Colombia como nos Xuegos Panamericanos, siendo asina unu de los ciclistes más destacaos de la temporada en Suramérica.
2009: Torna a Colombia
Esi añu consagróse campeón nacional contrarreló, amás de llograr una etapa de la Vuelta a Colombia
2010: retiru definitivu
Pa 2010 siguió amestáu al Arguyu Paisa, anque yá coles mires de retirase depués de la Vuelta a Colombia. Tuvo un bon entamu de temporada al rematar 5º nel Tour de San Luis y depués ganó les medayes d'oru nos Xuegos Suramericanos de Medellín nes modalidaes de contrarreló y carrera en ruta.
Finalmente nun pudo preparar afechiscamente pa la Vuelta a Colombia y arrenunció de correla y de siguir col ciclismu activu. A partir d'esi momentu pasó a ser el mánager d'equipu
En xineru de 2013, tres más de dos años del so retiru, dientro de la indagación adelantráu en contra d'Eufemiano Fuentes arriendes de la Operación Puertu, este declaró que mientres faía parte del equipu Phonak, Botero foi veceru dientro d'un programa de dopaxe qu'entendía tresfusiones homólogues y sustances como EPO, hormones de crecedera y anabolizantes. Al ser pescudáu l'ex-corredor almitió que Fuentes foi'l so médicu per dellos años, pero nun almite abiertamente que recibiera sustances dopantes:
Resultaos en Grandes Vueltes
-: nun participa
Ab.: abandonu
Equipo
Como amateur
Enllaces esternos
Santiago Botero retirar del ciclismu https://web.archive.org/web/20110518192009/http://www.suite101.net/content/el-colombianu-santiago-botero-retirar del ciclismu-a20670
María Luisa Pino
María Luisa Pinu ye una montadora y téunica d'efeutos especiales y maquillaxe española. Ente los sos principales trabayos destaca la so participación en películes como Conan the Barbarian (1982), La hestoria inacabable (1984) o La grieta (1989), consiguiendo esta postrera un premiu Goya a los meyores efeutos especiales.
Biografía
Les sos primeres incursiones nel cine fueron gracies a la intervención del so padre José Pinu, que yera dibuxante y diseñador de decoraos nos estudios CEA. Yá ellí preceder la so prima y la so hermana. María Luisa empezó'l so aprendizaxe como meritoria de montaxe a los 16 años. Foi nesta dómina cuando tuvo la oportunidá de trabayar y conocer a personalidaes del mundu del cine tantu españoles como América del Norte norteamericanes, lo que la llevó a aprender l'inglés y conocer años más tarde al que sería'l so home, el británicu Colin Arthur, col que se casaría y trabayaría nel mundu de los efeutos especiales.
Tres una perllarga carrera, viaxando por tolos rincones del mundu, María Luisa prepara un anecdotariu tituláu Detrás de la claqueta, con memories y anécdotes de los rodaxes de los más de 100 proyeutos nos qu'intervieno.
Tankōbon
Tankōbon (単行本) ye'l terminu en xaponés pa "volume compilatoriu" d'una serie en particular (como mangues, noveles gráfiques, artículos de revistes, ensayos, patrones de costura, etc.) a estremancia de revistes o series d'obres completes que contienen munchos títulos.
Davezu los mangues son espublizaos por primer vez en revistes d'antoloxíes de tirada selmanal o mensual (cómo Afternoon, Shounen Jump, Hana to Yume).
Estes revistes d'antoloxíes tienen cientos de páxines y decenas d'histories individuales escrites por diversos autores. Son imprentaes en papel pa diarios y son consideraes como revistes desechables.
Un tankōbon ye una coleición de capítulos d'una sola serie reimprentaes en formatu de bolsiellu o pasta blanda con papel de meyor calidá.
Gouda
Gouda ye una ciudá, perteneciente al conceyu del mesmu nome, de los Países Baxos, na provincia de Holanda Meridional. La so población ye de 71.740 habitantes (2005).
La ciudá ye conocida pol quesu gouda, que viéndese nel mercáu de quesu que se celebra tolos xueves. Tamién ye conocida pola fabricación de pipes y de veles. La cerámica de Gouda ye igualmente valorada internacionalmente por el so estilu únicu basáu nel art nouveau.
Historia
El llugar onde Gouda allúgase anguaño yera alredor del añu 1000 un terrén pantanosu chiscáu de regueros tales como'l Gouwe. A lo llargo de les veres del Gouwe empezar a estrayer alteria nel sieglu XI y el sieglu XII, concretamente onde güei tán asitiaos el mercáu y el conceyu. En 1143 méntase'l nome de Gouda per primer vegada nuna carta del obispu d'Utrecht. Alredor de 1225 comunicóse al traviés d'una canal el Gouwe col Viejo Rin y la desaguada del Gouwe nel IJssel foi engrandada hasta construyir un puertu. El castiellu de Gouda sirvió pa dar defensa a dichu puertu. thumb|right|El mercáu de quesu de Gouda.
La ruta asina creada foi utilizada pal comerciu de Flandes y Francia con Holanda y la zona del Mar Bálticu. En 1272 el conde Florencio V dio los fueros a la ciudá, que mentanto adquiriera una considerable importancia. Hubo de sufrir dos quemes importantes en 1361 y 1438. En 1572 la ciudá foi ocupada polos protestantes sublevaos contra Felipe II, amburaron un monesteriu de la ciudá y escalaron otru más. En 1577 llevar a cabu la baltadera del castiellu. Como munches otres ciudaes de los Países Baxos, Gouda tamién foi afeutada pola peste en 1602. Hasta 1750 nun llegó a recuperase la cifra de población perdida.
A partir de 1830 empezar a baltar les muralles de la ciudá, acabándose cola última puerta d'accesu a la ciudá en 1854, y en 1855 entra en serviciu'l ferrocarril Gouda-Utrecht.
En 1940 foi terraplenado la canal Nieuwehaven, al que siguieron más tres la Segunda Guerra Mundial. En 1944 la estación de ferrocarril foi destruyida por un bombardéu aliáu. En 1977 treslladóse'l mercáu de ganáu porcino, el mayor de los Países Baxos, a terrenes fora de la ciudá.
Conceyu
El Stadhuis ye d'unu de los conceyos d'estilu góticu más antiguos de los Países Baxos. Foi construyíu en piedra ente 1448 y 1450, tres el postreru gran quema, sufriendo dalgún cambéu en 1692 y 1880. La última restauración tuvo llugar en 1996. La escalinata d'estilu renacentista data de 1603. El carillón del llateral ye de los años sesenta y trátase d'un regalu del direutor d'una compañía de seguros.
Pesu públicu
El waag yera l'edificiu onde se pesaben los quesos, como'l conceyu ta allugáu na plaza del mercáu (Markt). La so construcción corrió al cargu de Pieter Post en 1668.
Década del 350
Personaxes importantes
Una década enantes / Una década depués Sieglu: Tabla añal del sieglu IV ( Sieglu III - Sieglu IV - Sieglu V)
Gouda
Ilesia de San Xuan Bautista
Son famoses les sos vidreres cromaes. Venti de les setenta ventanes son obra de los hermanos Crabeth y fueron asitiaes ente 1530 y 1603. Tres la Reforma prosiguió la instalación de les vidreres, magar la so temática camudó abondo. Ente les sos vidreres destaca la famosa Vidrera del Rei que Felipe II donó en 1557 xunto a la so esposa María Tudor y les que donó Guillermo d'Orange y la so esposa Ana de Saxonia, entós aliáu de la Corona española y pocos años dempués el so mayor enemigu.
La ilesia construyóse orixinalmente como ilesia católica, polo que se realizó en forma de cruz y púnxose so la advocación de San Xuan Bautista. La hestoria d'esti santu cuntar nos ventanales de la vuelta de la cabecera. En 1572, cuando Gouda abrazó la Reforma, quitáronse toles estatues y altares. Les vidreres nun fueron estropiaes polos iconoclastes y los saquiadores, sinón que, al contrariu, fueron respetaes y calteníes. Les vidreres tamién sobrevivieron a la dómina de la Revolución francesa y mientres la Segunda Guerra Mundial, fueron prudentemente desmontaes y guardaes nun llugar seguru.
Campusantu. Nel campusantu de Gouda fuelguen los restos de Malva Marina Reyes (Madrid 1934 - Gouda 1943), única fía del Premiu Nobel de Literatura Pablo Neruda. La neña -quien sufría d'hidrocefalia- yera fía del poeta y la so primer esposa, la holandesa Maria Antonieta Hagenaar y depués de la separación de los sos padres foi a vivir a Holanda. Mientres la so madre trabayaba, la neña quedaba al cuidu de la familia de Hendrick Julsing nesta ciudá, que la acoyó y criar como a la so propia fía. Maria Antonieta visitar una vegada el mes y traía dineru pa la so mantención. Nel campusantu celebráronse dellos homenaxes a la pequeña dende 2004 cuando foi afayada la so tumba pol chilenu Antonio Reynaldos, residente n'Holanda dende hai un par de décades.
Cárcel d'Abu Ghraib
La cárcel d'Abu Ghraib ye una cárcel astiada n'Abu Ghraib, una ciudá iraquina a 32 km al este de Bagdag. Nesti recintu Sadam Husein torturó y executó a disidentes, y más sero l'exércitu de los Estaos Xuníos convertiólu nun llugar de tortura ya interrogatoriu de sospechosos d'actuar a la escontra les fuercies de los Estaos Xuníos.
La prisión conocióse internacionalmente cuando la canal americana de televisión CBS asoleyó n'abril de 2004 numberoses semeyes de tortures, abusos y humillaciones a los prisioneros iraquinos por un grupu de soldaos de los Estaos Xuníos, darréu apaecieron más pruebes.
Lexicoloxía
La lexicoloxía ye la rama de la llingüística qu'estudia'l léxicu, el so orixe, les rellaciones ente conceutos de pallabres y la estructura de les rellaciones que s'establecen ente les pallabres que constituyen el léxicu d'una llingua.
Jigme Ugyen Wangchuck
left|120px|thumb|Escudu de Bután Jigme Ugyen Wangchuck (dzongkha: འཇིགས་མེད་ཨོ་རྒྱན་དབང་ཕྱུག, ) ye'l segundu fíu del rei Jigme Khesar Namgyel Wangchuck de Bután y la so muyer la reina Jetsun Pema. Ye'l segundu herederu al tronu depués del so hermanu Jigme Namgyel Wangchuck.
El 17 d'avientu de 2019, informóse que'l rei y la reina esperaben el so segundu fíu, que nacería na primavera de 2020. El 19 de marzu de 2020, les cuentes oficiales d'Instagram del rei y la reina informaron que diera a lluz al so segundu fíu nel Palaciu Lingkana en Thimphu.
Vandières (Marne)
Vandières ye una comuña francesa del departamentu de Marne, na rexón de Gran Este. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Beaufin
Beaufin ye una comuña francesa del departamentu d'Isère, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Llingües de Punta Papú
Les llingües de Punta Papú son un numberosu grupu de llingües oceániques occidentales formáu por una 60 llingües que constituyiríen una caña de diches llingües. Estes llingües falar nes provincies Central, Milne Bay y Oro. Toles llingües de Punta Papú, sacante'l nimoa, el sudest y el kilivila (falaes n'islles fora de masa de tierra de Nueva Guinea), tienen orde básicu SOV por cuenta de la influencia de les llingües papúes vecines Esto considérase un cambéu tipolóxicu inusual.
Llingües
Acordies con Lynch, Ross, & Crowley (2002), la clasificación interna de la familia ye:
El Maisin ye malo de clasificar, pero claramente ye una llingua autronesia probablemente rellacionada cola agrupación nuclear de Punta Papú.
Comparanza léxica
Los numberales reconstruyíos pa distintes cañes de llingües de Punta Papú son:
Beaucroissant
Beaucroissant ye una comuña francesa del departamentu d'Isère, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Flora Taurico-Caucasica
Flora Taurico-Caucasica (embrivíu Fl. Taur.-Caucas.) ye un llibru de botánica escritu pol naturalista y esplorador alemán, Friedrich August Marschall von Bieberstein y editáu en tres volúmenes nos años 1808-1819.
Descríbese la flora de la rexón del Caúcasu.
Beaufort (Isère)
Beaufort ye una comuña francesa del departamentu d'Isère, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Década del 360
Personaxes importantes
Una década enantes / Una década depués Sieglu: Tabla añal del sieglu IV ( Sieglu III - Sieglu IV - Sieglu V)
Circuitu de Bremgarten
El circuitu de Bremgarten ye un circuitu de carreres semipermanente de 7.280 metros d'estensión, qu'utiliza rutes de la llocalidá de Bremgarten bei Bern, Suiza.
Allugó'l Gran Premiu de Suiza de Fórmula 1 ente los años 1934 y 1939 y de 1947 a 1954. El Gran Premiu de Berna de Motociclismu correr en Bremgarten dende 1931 hasta 1937, y depués volvió apostase en 1947 y 1948. Cuando s'estrenó'l Campeonatu Mundial de Motociclismu, la carrera pasó a llamase Gran Premiu de Suiza de Motociclismu; les ediciones de 1949 y 1951 hasta 1954 tuvieron llugar en Bremgarten.
Depués d'un accidente grave nes 24 hores de Le Mans, el gobiernu suizu prohibió les carreres motorizadas en circuitos. Por tanto, Bremgarten dexar d'usar y dambos grandes premios sumieron.
12 de marzu
El 12 de marzu ye'l setentenu primer día del añu (setentenu segundu nos años bisiestos) del calendariu gregorianu. El 12 de marzu queden 294 díes p'acabar l'añu.
Fulvetta ludlowi
Fulvetta ludlowi ye una especie d'ave paseriforme de la familia Sylviidae que vive nel Himalaya oriental. Como otres fulvetas taba clasificada na familia Timaliidae dientro del xéneru Alcippe, pero treslladóse de xéneru y familia cuando se demostró la so proximidá xenética colos miembros del xéneru Sylvia.
Distribución y hábitat
Alcuéntrase nes viesques de monte del Himalaya oriental, distribuyíu por Bután, l'estremu nororiental de la India y rexones aledañes de China y Myanmar.
Vassimont-et-Chapelaine
Vassimont-et-Chapelaine ye una comuña francesa del departamentu de Marne, na rexón de Gran Este. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Vatry
Vatry ye una comuña francesa del departamentu de Marne, na rexón de Gran Este. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Jaltenco
Jaltenco ye un municipiu al norte del Estáu de Méxicu, en Méxicu. Llenda colos conceyos mexicanos de Zumpango, Nextlalpan y con Tonanitla. El so área ye de 8.34 km², y la población de 26.080 habitantes. La capital municipal ye San Andrés Jaltenco, la segunda población ye Alborada Jaltenco.
Etimoloxía del topónimu
Jaltenco identifícase col nome en náhuatl de Xaltenco (cfr. náhuatl actual Xalli (sabla, y el sufixu de llugar -co). El so actual nome provién del náhuatl que significa "llugar en la orilla de la sabla".
L'Anguleru
Orixe
L'Anguleru foi un personaxe creáu pola asociación cultural Garabuxada, de L'Arena (Sotu'l Barcu), en 2008 al envís de potenciar una Navidá más cercana a la tradición asturiana. Escoyóse'l personaxe d'un anguleru por ser esti oficiu ún de los más carauterísticos de la llocalidá de L'Arena y por tar la pesca de l'angula mui venceyada a bona parte de la mariña asturiana, como manera d'identificar más fácilmente a la sociedá asturiana. Caberamente ta en procesu de consolidación por ser una figura motivadora pal deprendimientu de la llingua asturiana a les xeneraciones más nueves.
Antiguamente, mentes la pesca ivernal de l'angula, munchos anguleros emplegaben el sobresueldu de les ganancies pa mercar regalos a los neños. Sicasí, n'Asturies yá esistía constancia de personaxes navidiegos que se dedicaben a repartir regalos, especialmente nes mazcaraes d'iviernu.
Historia
L'Anguleru vive tol añu na Mar de los Sargazos, cerca d'América, curiando de les anguiles y les angules, hasta que n'iviernu apuerta a Asturies na so chalana (llamada L'Angulina) na nueche del 24 d'avientu, momentu qu'aprovecha pa pescar angula, vendela na rula y mercar regalos a los neños y neñes d'Asturies col dineru de les ganancies.
Carex atrata subsp. atrata
'Carex atrata subsp. atrata' L., ye una subespecie de la especie yerbácea Carex atrata perteneciente a la familia de les ciperacees. thumb|250px|435 Carex atrata, C. atrofusca.
Descripción
Ye una especie yerbácea que puede confundise con Carex parviflora, de la que s'estrema por tener les espigues más llargues y los utrículos verdosos y pardos.
Distribución y hábitat
Distribuyir polos montes del centru y sur d'Europa hasta El Cáucasu, norte de China hasta Xapón. Llega a la Península Ibérica pelos Pirineos, más una llocalidá apocayá afayada na Cordal Cantábricu onde crez nes camperes trupes y fisuras de roquedo y en pisu alpín n'altores de 2600 a 2900 msnm. Floria en xunetu-agostu y fructifica n'Agostu-setiembre.
Taxonomía
atrata; epítetu llatín que significa "negra".
Beaulieu (Isère)
Beaulieu ye una comuña francesa del departamentu d'Isère, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Moclín
thumb|250px|[[Términu municipal de Moclín al respective de la provincia de Granada.]] Moclín ye una llocalidá y conceyu español de la provincia de Granada, na comunidá autónoma d'Andalucía. Ta asitiáu nel estremu oriental de la contorna de Loja. Llenda colos conceyos granadinos de Montillana, Colomera, Atarfe, Pino Puente y Íllora, y col conceyu jienense d'Alcalá la Real. Pol so términu municipal escurre'l ríu Velillos.
El conceyu moclinero entiende los nucleos de población de Moclín, Puerto Lope, Olivares —incluidos los barrios de Las Casillas, Cerro Alto, Cerro Bajo, Las Majadillas, Nacimiento y Yesares—, Tiena, Tózar, Limones y Gumiel. Hai de solliñar que, magar dar nome al conceyu y ser el so capital, Moclín ye'l quintu nucleu —de los siete qu'hai— tocantes a númberu d'habitantes.
Toponimia
Moclín deriva de la denominación del vocablu árabe-hispánicu "Hisn Iqlim" o «castiellu del distritu», una de los trenta y tres demarcaciones territoriales (o iqlim) en que los nazaríes estremaron el Reino de Granada. Otres fontes apunten a que podría derivar de "Hisn al-Muklin" («fortaleza de les neñines»); con dambos nomes foi conocida dicha llocalidá polos musulmanes.
Demografía
Esti conceyu cunta, según los datos ufiertaos por el INE en 2016 con una población de 3.884 habitantes.
Política
Les resultancies en Moclín de les postreres eleiciones municipales, celebraes en mayu de 2015, son:
Castiellu de Moclín
El Castiellu de Moclín asitiar na parte alta de la cortil cercada de la villa-fortaleza de Moclín, formada por dos recintos, el segundu de los cualos ye l'alcazaba puramente dicha. Asítiase a 1.100 msnm y xugó un papel esencial nel control del pasu ente Alcalá la Real y la Vega de Granada, tres la firma del Pactu de Xaén. Ta datáu nel sieglu XIV.
Sistema defensivu nazarí
thumb|right|250px|[[Torre talaya de La Solana|Talaya de La Solana, cerca de la llocalidá de Moclín.]] Acomuñada al Castiellu de Moclín, establecer polos monarques nazaríes una completa rede defensiva fronteriza de torres óptiques, que entroncaban amás coles defenses d'Íllora y de la mesma capital del reinu. Les que se caltienen, son les siguientes:
Claviceps purpurea
El ye un fungu parásitu del xéneru Claviceps que consta de más de cincuenta especies. Toes elles puen afeutar a una gran variedá de ceberes y yerbes, magar que la so anfitrión más común ye'l centenu. Cuando'l nucleu del morrín se deposita na tierra permanez n'estáu lletárxicu o esclerotium hasta que se dan les condiciones aparentes pa espolletar y pasar a la fase granible, na que se desenvuelve como una minúscula cogorda lliberando les espores fúnxiques. Estes espores son de forma bien allargada con una espesura d'apenes 1 micra.
Les infestaciones d'esti fungu causen l'amenorgamientu de producción en calidá y cantidá de granu y segáu y, si estes colleches infestaes s'usen p'alimentar al ganáu, puen provocar una enfermedá llamada ergotismu.
El morrín, ente otros compuestos, contién alcaloides del grupu ergolina, como la ergocristina, ergometrina, ergotamina y ergocriptina. Toes estes sustancies tienen un ampliu espectru d'aición nel cuerpu, incluyíos efeutos vasoconstrictores a nivel circulatoriu o de neurotransmisión.
Ente los científicos qu'estudiaron esti fungu y los sos derivaos alcuéntrase Albert Hofmann, que los sos esperimentos empobináronlu al descubrimientu de la dietilamida del ácidu lisérxicu (LSD), un poderosu enteóxenu deriváu del morrín qu'afeuta al sistema serotoninérxicu
Desenvuélvese nel ovariu del centenu, polo que en Castiella denómenlu «cornezuelo del centeno», anque tamién invade, anque menos fruecuentemente, el trigu, l'avena y la cebada; entós denómase «carbonizo». Abonda nos años húmedos en campos desdexaos d'esta cebera. Ye frecuente en contornes lluvioses de la península ibérica, sobremanera en Galicia, Asturies y norte de Portugal, Tenerife, Mogador y sur de Rusia.
thumb|180px|left|morrín infestando una espiga de centenu. El so aspeutu, que recuerda'l de pequeños clavinos llixeramente curvaos, de seición vagamente triangular y terminaos nuna esferina a manera de tiesta de clavu, dan llugar al so nome científicu. Estes fructificaciones, que bilten de les espigues del centenu, algamen un llargor de 40 a 60 mm de llargor por unos 4 ó 5 mm de gruesu, de color ablancazáu de primeres que dempués se torna de color negru azuláu.
Fuertemente velenosu poles sustancies tóxiques que contién (ácidos ergotínicos y esfacélicos, ecbolina o ergotinina, etc.), la so presencia ente los granos molturaos (molíos) de centenu puede producir importantes trestornos na salú de quien lu inxera. Usáu en farmacopea, conócense les sos propiedaes dende tiempos bien antiguos. Anque los chinos emplegar n'obstetricia pa contraer l'úteru y evitar les hemorraxes nel postpartu, nun foi reconocíu como droga n'Europa hasta finales del sieglu XVI, magar que nun s'utilizó científicamente hasta'l sieglu XVII. thumb|[[LSD|acedu lisérxicu.]]
Ente les sustances químiques que contién ta l'ácidu lisérxicu, precursor del potente alucinóxenu conocíu como LSD.
Na Edá Media, la inorancia de les sos propiedaes tóxiques dexó qu'acompañara frecuentemente al granu de centenu emplegáu pa faer farina, provocando'l so consumu bederres y devastadores enfermedaes na población.
Historia
El ciclu de la enfermedá del fungu del morrín foi descritu per primer vegada na década de 1800. Sicasí, conócense referencies a epidemies producíes por él en persones y animales dellos sieglos enantes d'esa fecha. L'envelenamientu humanu debíu al consumu de granu infestáu foi bien común n'Europa mientres la Edá Media.
Dellos investigadores sostienen que'l beberaxu consumíu polos participantes nos antiguos misterios griegos de los eleusinos, llamáu «kykeon» y ellaboráu a partir de poléu y cebada, podría producir nos participantes diversos efeutos allucinóxenos atribuyibles al morrín.