cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Raquel Fernández Menéndez
La llectura d'un poema suyu, n'asturianu, na presentación d'un llibru de la Cátedra Emilio Alarcos, destapó mui al so pesar, la caxa los truenos. Miguel Alarcos, fíu del fináu caderalgu, afeó nesi mesmu actu l'usu del asturianu y la inclusión de tres poemes nuna antoloxía que dalguna manera rinde homenax al so pa. Hores dempués, cargó nel so grupu de Facebook contra la llingua: "Una puta mentira de políticos y filólogos paletos".
El so poemariu El llibru póstumu de Sherezade algamó'l reconocimientu como Meyor Llibru del Añu 2017 de la Tertulia Lliteraria Malory
Nel añu 2018 algamó'l premiu del XVI Concursu de Cuentos Curtios del Conceyu de Cangas na modalidá d'asturianu ocidental a comuña con Marcos Martínez Fernández col trabayu tituláu El picadoiru.
Joan Caulfield
Joan Caulfield foi una actriz y modelu estauxunidense. Tres el so descubrimientu por productores de Broadway, empecipió una carrera teatral en 1943 que la llevó a la firma d'un contratu pa trabayar nel cine con Paramount Pictures.
Biografía
Nacida en East Orange, Nueva Jersey, la so familia camudar a West Orange, Nueva Jersey, mientres la so infancia anque siguió estudiando na Morristown-Beard School d'Orange, Nueva Jersey. Mientres los sos años d'adolescente la so familia treslladóse a Nueva York, completando Caulfield los sos estudios na Universidá de Columbia.
Unu de los sos papeles más destacaos llegó cuando foi vencida pa trabayar con Warner Bros. en The Unsuspected (1947) xunto a Claude Rains y Audrey Totter. Más palantre trabayó principalmente na televisión, actuando en programes como Cheyenne, Baretta, y Murder, She Wrote, con Angela Lansbury. Na temporada de 1957-1958 Caulfield protagonizó la so propia sitcom pa la NBC, Sally, na cual trabayaba con Marion Lorne, Gale Gordon y Arte Johnson.
Joan Caulfield, que viviera en Beverly Hills, finó por causa de un cáncer de pulmón nel Centru Médicu Cedars-Sinai de Los Angeles, California, en 1991, con 69 años d'edá. Los sos restos fueron encenraos, y les sos cenices espardíes nel mar. El so fallecimientu foi coincidente col de l'actriz Jean Arthur, primer esposa del home de Caulfield, Frank Ross, Jr.
Frasier
Frasier ye una serie de televisión d'Estaos Xuníos, emitida na NBC. Foi un spin off de la serie Cheers basáu nel personaxe de Frasier Crane (Kelsey Grammer). Con once temporaes nel llombu ye ún de los spin-off de más éxitu na historia de la televisión, allabanciada pol públicu y pola crítica. El so primer episodiu emitióse'l 16 de setiembre de 1993 y el cabero'l 13 de mayu de 2004. Magar l'aición desenvuélvese en Seattle, Washington, namái se grabó un episodiu ellina. El restu grabóse en Stage 25, Estudios Paramount y en dellos llocales y na redolada de Los Angeles.
Los creadores
La serie aniciáronla David Angell, Peter Casey y David Lee, que tamién la produxeron (Grub Street Productions) a comuña con Paramount Television. Angell, Casey y Lee escribieron y aniciaron tamién Cheers y Wings.
Argumentu
El psiquiatra Dr. Frasier Crane torna a la so ciudá de ñacencia, Seattle (Washingon), tres el so divorciu y dexando atrás la so vida en Boston. Los sos planes pa la so vida de solteru enguedéyense cuando se ve obligao a acoyer a so pá, Martin, un detective retiráu del departamentu de policía de Seattle que nun puede vivir solu tres recibir un disparu. Frasier, Martin, Daphne, la fisioterapeuta que Frasier tien que contratar pa cudiar de so pá, y el perru d'ésti, Eddie, finan viviendo toos xuntos. L'hermanu menor de Frasier, Niles, un eminente psiquiatra, visita davezu'l so apartamentu. Niles encapríchase primero, y dempués ñamórase de Daphne, pero nun-y confiesa los sos sentimientos hasta'l caberu episodiu de la séptima temporada.
Frasier presenta un afamáu programa na cadena KACL. La so productora, Roz Doyle, ye dafechu estremada a Frasier, pero en pasando'l tiempu fainse mui bonos amigos. Frasier y los demás personaxes visiten davezu la cafetería Café Nervosa, escenariu de bien de les sos peripecies.
Frasier y Niles, de gustos axeitaos, intelectuales y con mui bona opinión sobro sí mesmos, chocan davezu con so pá que, antigual qu'ellos, ye de clas trabayadora, cenciellu y colos pies na tierra. Na rellación ente Frasier y Niles asocédense los xareos, ente otres coses pola intensa rivalidá qu'hai ente hermanos y que da llugar con frecuencia a situaciones de bulla y trafulca. Otras temas recurrentes son el fracasu del matrimoniu de Niles con Maris, un personaxe que nunca nun apaez, la gueta d'amor por parte de Frasier y los munchos intentos de los dos hermanos por ser aceutaos na élite intelectual y cultural de Seattle.
Repartu
La esposa de Niles, Maris, ye un personaxe habitual qu'enxamás se vió ni oyó na serie.
Premios
La serie ganó 37 Emmys a lo llargo de los sos 11 años d'emisión, franciendo'l record de The Mary Tyler Moore Show, que ganara 29 Emmys. Kelsey Grammer y David Hyde Pierce ganaron en 2004, llogrando en total 4 Emmys. En magar 2004 la serie tien el fitu de ganar 5 veces consecutives l'Emmy a la Meyor Serie de Comedia. En 2014, la serie Modern Family igualó esta cifra.
Final de Frasier
El caberu episodiu dedicóse a David Angell que, xunta so esposa (Lynn Angell), murriera nos atentaos del 11 de setiembre del 2001.
Phoebe Cates
Phoebe Belle Cates ye una actriz d'Estaos Xuníos. Algamó'l so meyor momentu de popularidá mientres la década de 1980, por cuenta de les sos interpretaciones nos filmes Fast Times at Ridgemont High y Gremlins.
Vida personal
Dellos de los sos familiares son conocíos nel mundu del espectáculu, ente ellos el so maríu Kevin Kline, el so padre, el productor Joseph Cates y el so tíu, el direutor y productor Gilbert Cates.
Práuticamente retirada de l'actuación, anguaño la so actividá principal atópase nel mundu de la moda y tien una boutique llamada Blue Tree, en Madison Avenue, na ciudá de Nueva York; onde vive col so maríu y los sos dos fíos, Owen y Greta.
Biografía
Nació'l 16 de xunetu de 1963 en Nueva York (USA). Ye fía del fináu direutor y productor Joseph Cates y la so madre ye filipina. Tien dos hermanes llamaes Valerie y Alexandra. El so primer trabayu foi como modelu pa la revista "Seventeen". Depués exerció como cuidadora nuna guardería infantil de Nueva York.
El so segundu llargumetraxe, tamién en 1982, foi "Fast Times at Ridgemont High", una comedia estudiantil con elementos dramáticos al llau de futures estrelles como Sean Penn, Judge Reinhold, Jennifer Jason Leigh, Eric Stoltz, Forest Whitaker y Anthony Edwards ente los más conocíos. Equí interpretó a la bella estudiante Linda. Por esti papel consiguió destacar como un pequeñu mitu eróticu de principios de los 80, gracies a una secuencia na qu'apaecía en topless.
El so siguiente trabayu tamién tuvo rellacionáu cola comedia xuvenil, protagonizando "Private School for girls" onde yera una moza qu'asistía a un esclusivu colexu unisexual que se rellacionaba con un mozu d'un institutu de varones y que diba a pasar una fin de selmana a lo que sería una salida romántica, pero tou sále-yos al aviesu. Phoebe popularizó dos temes de la cinta con Matthew Modine y Sylvia Kristel.
Darréu intervieno nel telefilme dramáticu "Lace", del que se fizo una continuación al añu siguiente. En 1984 llogró'l papel femenín en "Gremlins", dirixida por Joe Dante y producida por Steven Spielberg. Equí, arriendes d'aniquilar a les criatures, interpretaba a Kate Berringer, la novia de Billy Peltzer Zach Galligan, el propietariu de Gizmo y responsable de la catástrofe. La película foi un gran ésitu comercial y convirtióse n'oxetu de cultu, sicasí les auténtiques estrelles del filme resultaron ser los Gremlins (criatures animatróniques creaes pol equipu d'efectos especiales).
Esi mesmu añu tamién debutó nos escenarios del off-Broadway cola obra "The Nest of the Wood Grouse". A esti trabayu siguieron otros montaxes teatrales destacaos como "Rich Revelations", "The Sea Gull", "Much Ado About Nothing" y "Romeo y Julieta". Foi escoyida pola revista Harper's Bazaard como una de les 10 muyeres más belles de 1984.
Los sos films posteriores foron más discretos a nivel comercial, como'l drama sobre la drogadicción n'ambientes d'altu standing "Nueches de neón", xunto a Michael J. Fox y Kiefer Sutherland; o la comedia dramática xeneracional "Shag, ritmu nos talones" (1989), onde tuvo como compañeres de repartu a Annabeth Gish y Bridget Fonda.
En 1989 casóse col actor Kevin Kline, al que conociera en 1983 cuando ella se presentó a una fallida audición pa un papel na película "The Big Chill (película)" de Lawrence Kasdan. Dambos estableciéronse en Manhattan y ella empezó a dexar la so carrera nun segundu planu.
Depués fixo un caméu na comedia negra "I Love You to Death" de Lawrence Kasdan, protagonizada por Kevin Kline, Tracey Ullman, Joan Plowright, River Phoenix, Keanu Reeves y William Hurt.
Un añu más tarde nació Owen, el primer fíu que tuvo col so maríu, motivu pol que viose obligada a ser sustituyida por Kimberly Williams na comedia "El padre de la novia" (1991).
En 1993 participó nel drama románticu independiente, "Malditu Nick", con Bridget Fonda, Eric Stolz y Tim Roth completando'l repartu. Un añu más tarde foi la protagonista de la comedia británica de dómina "La princesa Caraboo", au foi secundada por Jim Broadbent, Kevin Kline, John Lithgow y Stephen Rea. Tres esta película decidió retirase de les pantalles pa exercer como madre de la so segunda fía Greta, nacida en 1994, ente que Kevin Kline prosiguió la so carrera cinematográfica casi ensin fuelgu.
Nun foi hasta 2001 cuando tornó a les pantalles cola comedia independiente "The Annyversary Party", empobinada y protagonizada pola so amiga Jennifer Jason Leigh en collaboración col actor Alan Cumming. Phoebe participó nel filme al pie del so maríu y fíos y significó el so últimu trabayu hasta la fecha.
Anguaño sigui casada al pie de Kevin Kline y esperen un tercer fíu, ente que los sos renuevos Owen y Greta prosiguieron la so trayeutoria como actores cola comedia independiente "The Squid and the Whale" (2005).
Como datos interesaos podemos señalar que'l grupu "Fenix TX" dedicó-y una cantar y que'l creador de comics xaponés Izumi Matsumoto inspiróse na so imaxe pa crear el personaxe d'Ayukawa Madoka (Sabrina), perteneciente a la so serie "Kimagure Orange Road" (Johnny y los sos amigos).
María Rosa Fugazot
María Rosa Fugazot ye una actriz, cantante y exvedette arxentina.
Uviéi
Uviéi ye una aldea de la parroquia de Xarceléi nel conceyu asturianu de Cangas del Narcea.
María Rosa Fugazot
Carrera profesional
Fía de María Esther Gamas y de Roberto Fugazot. Debutó en teatru a los 15 años trabayando en dellos xéneros como la comedia, el drama, revista, shows, etc. Foi cantante de la orquesta d'Eddie Pequenino, acompañó a Frank Sinatra Jr., con Tony Dorsey na orquesta. En 1966 debutó en cine con un pequeñu papel en Les lloques del conventillo, de Fernando Ayala y en 1967 xunir al repartu de Operación Ja-Já, d'Hugo y Gerardo Sofovich, onde actuaron grandes risibles como Fidel Pintos, Vicente La Russa, Juan Carlos Altavista, César Bertrand, ente otros.
Uviéi
Alcuéntrase a 18,00 km de Cangas del Narcea, la capital del conceyu, a un altor mediu de 500 msnm y tien una población de.
María Rosa Fugazot
Carrera profesional
Depués integró los elencos de ciclos televisivos y films protagonizaos por Alberto Olmedo, Jorge Porcel, Susana Giménez y Julio de Grazia, como Alberto y Susana, y Los caballeros de la cama redonda, La mio novia el..., El rei de los apiellos. Nos años ochenta actuó en ciclos empobinaos polos hermanos Sofovich, como La peluquería de don Mateo, con Jorge Porcel. Foi parte de los films Chúmbale y El día que m'amar.
Participó en teatru n'obres como El xardín de les zrezales, Espíritu traviesu, La pulga na oreya, Locos de verano, Asina ye la vida, Nun hai que llorar, Los rapazos d'antes nun usen gomina, Nenucha: la envelenadora de Montserrat, Chicago, Alicia Maravía, Zorba, el griegu, Porteñas, Flores d'aceru, El xampán poner mimoses, Probes pero casi honraes, Nós que queremos tantu, Les moces del calendariu, Venecia, Danza de branu, Sor-preses, ente otres, y en ciclos televisivos como Apasionada, L'humor ye más fuerte, El día que me quieras, Mamines, El nietu de Don Mateo, Culpables, Kachorra, Tiempu final. Mientres la década del 2000 actuó en ciclos de gran ésitu como Dormiendo col mio xefe, Los Roldán y Ames de casa desesperaes. En 2008 realizó la so última intervención cinematográfica hasta la fecha en Nengún amor ye perfectu, de Pablo Sofovich. Y en 2011 y 2012 tuvo destacaos papeles en El punteru y Sos el mio home, respeutivamente.
En 2012 participó nel álbum Asina ye'l mio amor del so fíu Javier Caumont. Al pie de él interpretó «Si dacuando falo de ti», que foi'l cantar ganador del Diploma d'Excelencia nel Festival Internacional del Cantar, en California (Estaos Xuníos), en 2013.
En 2014, asumió'l rol que dexó vacante la primer actriz Norma Pons y que les consagró a dambes como grandes actrices dramátiques: Bernarda Alba na obra La casa de Bernarda Alba de Federico García Lorca.
El so padre foi'l músicu y l'actor Roberto Fugazot, la so madre foi l'actriz y vedette María Esther Gamas. Dende 1970 tuvo casada col actor César Bertrand (1934-2008). Ye madre del actor y direutor René Bertrand (1971-) y Javier Caumont.
Accipiter griseiceps
Accipiter griseiceps ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae.
Ye propia de Célebes, n'Indonesia.
Etxebarri
L'anteiglesia de San Esteban de Echévarri (n'euskera Etxebarri Doneztebeko Elizatea; oficialmente Etxebarri), ye un conceyu de la provincia de Vizcaya, País Vascu (España). N'ocasiones tamién se la llapada Echévarri (Uribe), pa estremala de la llocalidá d'Echevarría, a la que tamién se suel llamar Echévarri. Mientres la dictadura franquista recibió'l nome de El Xeneralísimu. El so nome significa "casa nueva" (etxe = casa, barri = nueva).
Ta asitiáu na contorna del Gran Bilbao con una estensión de 3,26 km² y una población de habitantes.
El so equipu de fútbol, S.D. Etxebarri, tien 50 años d'historia y aportó a unu de los equipos más importantes de la contorna vizcaina.
Nome
La denominación oficial “Etxebarri” ye relativamente recién. A pesar de ser el nome col que'l conceyu foi comúnmente conocíu, el nome de “Etxebarri” ye oficial dende'l 13 de xineru de 2005, en que se publicar nel Boletín Oficial de Vizcaya (núm. 8). 30 de payares de 2004, nel que les Xuntes Xenerales de Vizcaya aprueben definitivamente esti cambéu, qu'hasta entós yera'l de “Etxebarri, Doneztebeko Elizatea/Etxebarri, Anteiglesia de San Esteban”.
Esti cambéu buscó racionalizar y simplificar l'usu d'un nome que, non solo yera llargu nun solu idioma, sinón que faía muncho más difícil l'empléu de los dos idiomes oficiales: el euskera y el castellán.
Hasta los años 1970, la denominación oficial del conceyu yera "Echévarri", términu españolizado del nome qu'en grafía vasca normativa escríbese "Etxebarri", que vien de la unión de les pallabres n'euskera "Etxe" (casa) y "Barri" / "Berri" (nueva).
Historia
Nel s. XI Echévarri dependía de Santa María de Ganguren (Galdakao) hasta qu'en 1509 San Esteban de Echévarri asitia en Kukuiaga se instituye como Anteiglesia independiente dixebrándose de Bilbao, yá que entós daquella Galdakao formaba parte de Bilbao.
Dende'l sieglu XIII el llinaxe dominante en Echévarri foi'l de los Leguizamón. Esti señores feudales exercíen el so poder dende la so casa-torre, asegurando l'orde na zona anque se cayera n'abusos y prepotencia. Casar-torre banderiza de Leguizamón ye unu de los escasos testimonios del predominiu d'esta parentela na zona. Los Leguizamón tamién tuvieron presentes na acabante nomar villa de Bilbao, coles sos posesiones en Begoña y la so influencia económica. A pesar de que María Díaz de Haro, señora de Vizcaya, prohibiera l'usu del camín de Echevarri por aciu la carta puebla de Bilbao (5 de xunu de 1348), los Leguizamón siguieron calteniendo un gran poder como lo demuestra'l so palaciu (s. XVIII) y el molín de Lezama-Leguizamón (s. XVIII). Otres torres esistentes yeren les torres de Echévarri, que controlaben el camín de Echévarri, y la de Arbolantxa, construyida a media fastera cola pretensión de ganar a les otres torres. Yeren tiempos de encarnizadas guerres banderizas ente vecinos pa faese col poder.
Echévarri taba pocu pobláu: en 1704 tenía 20 fogueras y en 1798 aumentaren a 23, dedicaos a una economía tradicionalmente rural.
A partir de 1950 la industrialización acarretó una consiguiente inmigración que provocó qu'estos nuevos vecinos asítiase na zona de monte que güei conocemos como San Antonio. L'entamu de sieglu XXI vien determináu pola finalización de grandes procesos urbanísticos y de rehabilitación interna empecipiaos na década de los 90 del sieglu XX.
Política
thumb|150px|Escudu: “En campu d'azur, un carbayu del so color, terrasado de sinople, con dos llobos empinaos thumb|150px|Bandera: “Con fondu de color carmesí, lleva l'escudu asitiáu nel so centru" Etxebarri ye un conceyu que la so actividá política desenvolver d'una forma singular, y pocu vista en conceyos circundantes. Desque en 1991 creárase una agrupación política formada polos vecinos de l'Asociación Vecinal de San Antonio, lo que derivó na formación d'un partíu políticu vecinal ya independiente, La Voz del Pueblu (LVP), que lleva gobernando nel Conceyu de Etxebarri dende 1991.
Eleiciones Municipales 1987
Población: 6.431 Meses: 7 Censu: 4.443 Votantes: 3.126 Astención: 1.317 Válidos: 3.077 Nulos: 49 Blancos: 26
Eleiciones Municipales 1991
Población: 6.776 Meses: 7 Censu: 4.637 Votantes: 3.099 Astención: 1.538 Válidos: 3.060 Nulos: 39 Blancos: 18
Eleiciones Municipales 1999
Población: 6.438 Meses: 12 Censu: 5.546 Votantes: 3.653 Astención: 1.893 Válidos: 3.629 Nulos: 24 Blancos: 22
Eleiciones Municipales 2003
Población: 7.125 Meses: 12 Censu: 6.281 Votantes: 4.594 Astención: 1.687 Válidos: 4.421 Nulos: 173 Blancos: 21
Eleiciones Municipales 2007
Población: 8.158 Meses: 12 Censu: 6.794 Votantes: 4.148 Astención: 2.646 Válidos: 3.947 Nulos: 201 Blancos: 38
Eleiciones Municipales 2015
Población: 10.754 Meses: 12 Censu: 8.305 Votantes: 5.335 Astención: 2.970 Válidos: 5.248 Nulos: 32 Blancos: 55
Cais
Una cai de la llocalidá lleva'l nome de Fuenlabrada en reconocencia de l'ayuda emprestada nos hinchentes que sufrió la llocalidá vizcaina en 1983.
Barrios
El conceyu componer de seis barrios bien estremaos, anque solu trés a efeutos estadísticos de población:
Los otros trés barrios son:
Estáu físicu
Un estáu físicu ye caúna de les situaciones o formes físicamente estremables por aciu la midida de dalguna(s) propiedá(ye) que puede adoptar un sistema físicu nel so evolución temporal. Esto ye, nun sistema físicu que ta sufriendo cambeos, un estáu físicu ye cualesquier de les situaciones posibles como resultáu de dichos cambeos.
Estáu físicu en distintes teoríes físiques
La definición anterior ye bien astracta, y toma sentíos llixeramente distintes, según la teoría física de que se trate, por eso merez esplicar el términu más concretamente en cada contestu onde apaez. En particular el términu apaez nos siguientes contestos de la física:
Estáu físicu en mecánica clásica
En mecánica clásica l'estáu de movimientu d'una partícula queda determináu pola posición y velocidá. Eso determina de la mesma la so enerxía potencial y la so enerxía cinética. Amás conocida la posición y velocidá (vector tangente a la trayeutoria) na posición inicial, el teorema fundamental de curves implica que la trayeutoria va ser totalmente conocida si especificamos les fuercies implicaes pa tou intre futuru.
Por cuenta de lo anterior, una manera conveniente de representar el conxuntu del estaos posibles d'una partícula ye especificar el par (x, v) (posición, velocidá) o'l par (x, p) (posición, cantidá de movimientu). De fechu la posición x ye xeneralmente un puntu de ℝ³ o bien un puntu del llamáu espaciu de configuración (pa cuando úsense coordenaes non cartesianes), la velocidá ye siempres un vector del espaciu tanxente al espaciu de configuración (que como casu particular pue ser ℝ³). Asina pos como espaciu d'estaos, escoyer el fibrado tanxente del espaciu de configuración que ye lo que conocemos como espaciu fásico.
Para sólidos ríxidos yá que tienen un númberu finito de graos de llibertá podemos construyir igualmente un espaciu de configuración formáu por coordenaes que definan la posición d'un ciertu puntu (como'l centru de masa), coordenaes que definan la orientación. El fibrado tanxente del anterior vuelve ser un espaciu fásico fayadizu pa representar tolos estaos de movimientu del sólidu ríxidu.
Estáu físicu en mecánica cuántica
En mecánica cuántica non-relativista, l'estáu físicu d'una partícula comúnmente queda especificáu pol valor d'un conxuntu maximal del observables compatibles (CCOC). Estos observables se modelizan como operadores autoadjuntos definíos sobre un espaciu de Hilbert complexu y xebrable. El valor mediu d'una magnitú física A, obtenible a partir de productos esguilares nel espaciu de Hilbert del tipu:
Onde ye un vector unitariu del espaciu de Hilbert. Puesto que la midida anterior nun camuda si representamos el vector d'estáu por, yá que:
L'estáu físicu d'una partícula cuántica ye una clase d'equivalencia de vectores unitarios formada por vectores que difieren nun factor de la forma yiθ.
Mecánica cuántica relativista
En mecánica cuántica relativista los estaos suelen referise a los estaos posibles del espaciu-tiempu. Asina l'estáu del espaciu-tiempu vien dau pol númberu de partícules de cada tipu presentes y los valores de ciertes magnitúes acomuñaes. A cada tipu de partícules acomúñase-y un campu material o observable a partir del cual defínense los operadores de creación y destrucción y l'operador númberu de partícules pa cada tipu de partícula que pueda esistir nel sistema físicu.
Estáu físicu en termodinámica
Un sistema termodinámicu que n'equilibriu queda carauterizáu por un númberu finito n de variable d'estáu variables d'estáu dizse que ye un sistema termodinámicu con n de graos de llibertá. L'estáu del sistema vien dau por un (X1, X2, ..., Xn) de les cualos siquier una d'elles ye una magnitú estensiva.
Pambléi
Pambléi ye una aldea de la parroquia de Xarceléi nel conceyu asturianu de Cangas del Narcea.
Alcuéntrase a 18,00 km de Cangas del Narcea, la capital del conceyu, a un altor mediu de 480 msnm y tien una población de.
Partíu Llaborista Nacional (Brasil)
El Partíu Llaborista Nacional, en portugués Partíu Trabalhista Nacional, ye un pequeño partíu político de Brasil. Se fundó en 1945 y foi prohibíu mientres la dictadura militar en 1965. Foi refundado el 2 d'ochobre de 1997 siendo'l so código eleutoral el 19.
Nes eleiciones llexislatives del 2006 cosechó el 0,2% de los votos, nun pudiendo consiguir ningún diputáu.
Jimmy Carter
James Earl "Jimmy" Carter, Jr. ye un políticu d'Estaos Xuníos del Partíu Demócrata que foi'l trentenu novenu presidente de los Estaos Xuníos (1977-1981), enantes fuera gobernador del estáu de Georgia (1971-1975) y senador na Asamblea Xeneral de Georgia (1962-1966). Carter foi gallardoniáu col Premiu Nobel de la Paz en 2002, polos sos esfuerciu «p'atopar soluciones pacífiques a los conflictos internacionales, impulsar la democracia y los derechos humanos y fomentar el desenvolvimientu económico y social».
El so mandatu como presidente d'Estaos Xuníos, tuvo marcáu por importantes ésitos en política esterior, como los trataos sobre la Canal de Panamá, los Alcuerdos de paz de Camp David (tratáu de paz ente Exiptu ya Israel), el tratáu SALT II cola XRSS y l'establecimientu de rellaciones diplomátiques cola República Popular China y vivió los sos momentos más tirantes con la crisis de los rehenes n'Irán. En política interior, el so gobiernu creó los ministerios d'enerxía y educación y reforzó la llexislación sobre proteición medioambiental.
Desque abandonó la Casa Blanca, dedicóse a un llabor de mediación en conflictos internacionales y a poner el so prestíu al serviciu de causes humanitaries, en 1982, fundó xunto cola so esposa Rosalynn, el Centru Carter, una organización non gubernamental que llucha pola meyora de los derechos humanos, la mediación en conflictos internacionales y que tuvo presente como observador en distintos procesos eleutorales.
Infancia y mocedá
left|thumb|Jimmy Carter col so perru Sopapu en 1937. Carter nació'l 1 d'ochobre de 1924 en Plains, un pequeñu pueblu agrícola, cercanu a Americus, nel estáu de Georgia.
Los antepasaos de Carter procedíen del sur d'Inglaterra (la so familia paterna llegó a les Colonies americanes en 1635), y vivieron nel Estáu de Georgia mientres delles xeneraciones. Carter hai documentáu antepasaos sos que llucharon na Revolución d'Estaos Xuníos y el so güelu, L.B. Walker Carter (1832–1874), combatió nel Exércitu de los Estaos Confederaos.
El so padre foi James Earl Carter, un acomodáu empresariu agrícola que cultivaba algodón y cacagüeses y qu'exercía el papel tradicional de terrateniente del sur d'Estaos Xuníos. Carter describir como un brillante granxeru y un estrictu segregacionista que trataba a los trabayadores negros con respetu y xusticia. La so madre foi Bessie Lillian Gordy, una enfermera diplomada na Wise Clinic en Plains que tresmitió al so fíu l'afición pola llectura.
Jimmy yera'l mayor de los cuatro fíos de la pareya. Na so infancia, mientres la Gran depresión, la familia treslladóse a vivir a una granxa que'l so padre mercara, asitiada en Archery cerca de Plains. Según narra Carter nel so llibru de memories An Hour Before Daylight: Memoirs of a Rural Boyhood, na granxa escarecíen d'electricidá y agua corriente, a pesar de ser una de les families más prósperes de la comunidá. La mayor parte de los sos vecinos yeren afroamericanos, comuñeros o peones de la esplotación del so padre, Carter taba en contautu permanente con ellos, comía nos sos llares y, cuando los sos padres atopábense fora, pasaba la nueche en casa de Rachel y Jack Clark, emplegaos de la granxa familiar. Esti contautu interracial solo yera posible na granxa yá que el ríxidu códigu llegal de segregación racial esistente establecía la separación na escuela, la ilesia y otros llugares públicos. Allá una vegada, Carter foi al cine a la ciudá de Americus, col so meyor amigu A.D. Davis, tuvieron que viaxar en vagones separaos nel tren, en compartimientos pa "blancos" y pa "persones de color". Al llegar a la ciudá tuvieron que caminar hasta'l teatru xuntos, pero de forma separada, tamién tuvieron que dixebrase pa ver la película y de nuevu pa volver hasta la so casa. Carter afirma que "Nun recuerdo siquier cuestionar la separación racial obligatoria, qu'aceptábamos como la respiración o como espertar en Archery cada mañana".
Dende una edá temprana, Carter demostró ser un alumnu aplicáu al que-y gustaba enforma la llectura, estudió secundaria na Plains High School. Al terminar l'institutu, en 1941, tenía la intención d'ingresar na Academia Naval d'Estaos Xuníos, pero p'aportar a esta institución yera necesariu'l respaldu d'un senador o congresista d'Estaos Xuníos, que'l so padre nun consiguió hasta'l branu de 1942. Mentanto, matricular na Universidá Georgia Southwestern College en Americus y nel Institutu de Teunoloxía de Georgia p'ameyorar la so preparación en Ciencies. Pel branu de 1943 ingresó na Academia Naval de los Estaos Xuníos n'Annapolis, onde se graduó como alférez en 1946, nel puestu 59 de los 820 alumnos de la so promoción, llogrando igualmente una llicenciatura en Ciencies. Esi mesmu añu casóse con Rosalynn Smith, una de les meyores amigues de la so hermana. Darréu, cursó física nuclear y teunoloxía de reactores nel Union College, anque nun llegó a completar esos estudios.
En 1948 aportó a la Escuela de Submarinos, siendo darréu destináu al Pacíficu y foi escoyíu pol almirante Hyman Rickover pa participar nel entós novedosu programa de submarinos nucleares. A pesar de que la so intención yera prosiguir la so carrera na marina, a la muerte del so padre en 1953 dimitió de los sos cargos militares pa encargase del negociu familiar de cacahuates, nel so pueblu natal.
Tamién dende bien nuevu amosó un fondu sentimientu cristianu, impartiendo clases na escuela dominical. Mientres la so carrera política manifestó que Xesucristu marcara la so vida; ello ye que mientres el so mandatu presidencial oraba delles vegaes al día.
Miembru del Senáu de Georgia
Jimmy Carter empezó la so carrera política participando nes xuntes locales qu'alministraben delles escueles, hospitales y biblioteques de la so contorna. En 1961, foi escoyíu miembru del Senáu de Georgia, permaneciendo nesti cargu mientres dos llexislatures.
La so eleición de 1961, narrar nel so llibru Turning Point: A Candidate, a State, and a Nation Come of Age; la eleición tuvo envolubrada nun ambiente de corrupción dirixíu por Joe Hurst, xérif del Condáu de Quitman, mientres les votaciones produciéronse graves abusos nel sistema de votación, incluyéndo el votu de persones yá finaes y recuentos llenos de persones que supuestamente allegaren a votar n'orde alfabéticu. Nesta redolada fraudulento, significó un desafíu, ganar la so eleición. Esta convocatoria eleutoral supunxo tamién el final del réxime de votu imperante nel Estáu de Georgia, al declarar la Corte Suprema de los Estaos Xuníos (sentencia Gray v. Sanders) en 1963, inconstitucional el sistema de votos por condaos en llugar de por persones. En 1964 foi reelixíu pa exercer un segundu mandatu de dos años. En 1966, Carter refugó ser candidatu a la reeleición, pa empecipiar la so carrera pa Gobernador del Estáu. El so puestu nel senáu estatal foi ocupáu pol so primu hermanu, Hugh Carter, escoyíu pol Partíu Demócrata.
Campañes pa gobernador
En 1966, cuando terminaba la so llexislatura nel senáu de Georgia, plantegó presentar como candidatu a la Cámara de Representantes de los Estaos Xuníos, pero cuando'l so rival republicanu, Howard Callaway, retiró la so candidatura a la Cámara de Representantes pa postulase como candidatu pa gobernador del estáu de Georgia, Carter que nun quería ver a un gobernador republicanu nel so Estáu, tamién se retiró de la carrera pal Congresu ya incorporóse como candidatu a gobernador. Nes primaries demócrates, Carter foi'l terceru más votáu por detrás d'Ellis Arnall y Lester Maddox. La participación de Carter foi importante y trascendente yá que forzó una Segunda vuelta eleutoral na que venció Maddox, candidatu partidariu de la segregación racial y que fuera'l segundu más votáu na primer vuelta. Mientres esti procesu, Carter presentóse como una alternativa moderada, tanto frente a Arnall, más lliberal, como frente al más conservador Maddox. Anque Carter foi derrotáu, la fortaleza de la so posición contemplóse como un ésitu pa un senador del Estáu pocu conocíu. Nes eleiciones participaron trés candidatos, Maddox pol partíu demócrata, Callaway polos republicanos y Arnal qu'allegó fora de les llistes. Callaway foi'l más votáu, pero Maddox foi nomáu gobernador del Estáu pola Asamblea Xeneral de Georgia.
Mientres los siguientes cuatro años, Carter volvió a la so esplotación agrícola, dedicándose a preparar y planiar curioso la siguiente campaña pa gobernador de 1970, participando mientres esos cuatro años en más de 1.800 actos políticos por toa Georgia.
Nes eleiciones de 1970, realizó una trabayosa campaña populista pa la primaries del partíu demócrata contra del ex-gobernador Carl Sanders, etiquetando al so oponente como "Cufflinks Carl". Carter nunca foi un segregacionista y negóse a xunise al segregacionista Conseyu de Ciudadanos Blancos, lo que provocó'l boicó a la so empresa de cacagüeses. La so familia foi tamién una de les dos úniques que votaron a favor d'almitir a los negros a la Plains Baptist Church. Sicasí según l'historiador Y. Stanly Godbold, mientres esta campaña, pronunció les pallabres que los segregacionistes queríen escuchar, oponer a los tresporte d'escolares destinaos a favorecer la integración, pronuncióse a favor de les escueles privaes y manifestó la so disposición a convidar al gobernador d'Alabama, George Wallace, conocíu pola so postura contraria a la integración racial, por que pronunciara un discursu na so campaña. Nel mesmu sentíu los sos ayudantes de campaña fixeron pública una fotografía del so oponente xunto a dos xugadores de baloncestu negru. Dempués de la so estrecha victoria sobre Sanders nes primaries, Carter foi escoyíu Gobernador al ganar al candidatu republicanu, Hal Suit.
Tres la so eleición como gobernador, Carter fixo una declaración qu'ofendieron fondamente a los segregacionistes: "Dígovos con toa franqueza, que'l tiempu de la discriminación racial terminó. Nenguna persona seya probe, llabradora, débil, o negra tendría de tener que soportar la carga adicional de ser quitáu de la oportunidá d'una educación, un puestu de trabayu o la simple xusticia."
El senador de Georgia, Leroy Johnson, unu de los primeros senadores de raza negra d'esti Estáu, cavilgaba sobre esta declaración, afirmando: "Quedamos bien contentos. Munchos de los segregacionistes blancos taben disgustaos y toi convencíu de qu'aquelles persones que la sofitaron, nun lo fadríen si hubieren sabíu que diba pronunciar esa declaración."
Gobernador de Georgia
Carter xuró como 76ᵘ gobernador de Georgia, el 12 de xineru de 1971 y ocupó esti cargu hasta'l 14 de xineru de 1975. El so vicegobernador foi'l so predecesor nel cargu, Lester Maddox, col que caltuvo constantes enfrentamientos públicos mientres los sos cuatro años de mandatu.
Política de derechos civiles
Carter declaró nel so discursu inaugural que la dómina de la segregación racial terminara, y que la discriminación racial nun tenía cabida nel futuru del Estáu, siendo'l primer titular d'un cargu públicu estatal nel denomináu Sur Fondu en pronunciase públicamente d'esta manera. Darréu, Carter nomó bastantes afroamericanos pa cargos públicos, siendo llamáu de cutiu unu de los "Gobernadores del Nuevu Sur". Muncho más moderáu que los sos predecesores, sofitó la llucha contra la segregación racial y l'ampliación de los derechos de los afroamericanos.
Albuertu
Carter oponíase personalmente al albuertu, anque sofitó la so llegalización, dempués de la histórica sentencia de 1973 de la Corte Suprema de los Estaos Xuníos, a raigañu del Casu Ruca contra Wade, na que se reconocía, anque con llimitaciones, el derechu a la interrupción voluntaria del embaranzu. Darréu, como presidente nun sofitó la medría de fondos federales pa la práutica d'albuertos y foi criticáu pola Unión poles Llibertaes Civiles d'Estaos Xuníos por non faer lo suficiente p'atopar alternatives al albuertu.
Reformes del gobiernu estatal
Carter ameyoró la eficiencia del gobiernu por aciu la fusión d'alredor de 300 axencies estatales en 30. Unu de los sos ayudantes recordaba asina al gobernador Carter: "taba ellí con nós, trabayando igual de duru, afondando en cada pequeñu problema. Yera'l so programa y trabayó nél tan duru como cualesquier y el productu final yera claramente so".
Tamién impulsó reformes mientres la so llexislatura como, la prestación d'ayuda estatal iguales a les escueles de les zones ricu y probe de Georgia, la creación de centros comuñales pa neños con discapacidá mental y l'ampliación de los programes educativos pa los presos. Carter sintióse especialmente arguyosu d'un programa que presentó pal nomamientu de maxistraos y funcionarios del gobiernu estatal, basáu nel méritu, en llugar de la influencia política.
Aspiraciones a la vicepresidencia en 1972
En 1972, cuando, George McGovern, senador de los Estaos Xuníos por Dakota del Sur, presentar a les primaries del partíu demócrata pa escoyer el candidatu a presidente d'Estaos Xuníos, Carter convocó una conferencia de prensa n'Atlanta p'alvertir que McGovern yera inelegible, criticando que yera demasiáu lliberal tantu en política esterior como en política nacional. Cuando la nominación de McGovern yá yera inevitable, Carter primió pa intentar convertise nel so vicepresidente. Mientres la Convención Nacional Demócrata de 1972, sofitó la candidatura del senador Henry M. Jackson, de Washington. Sicasí, Carter recibió 30 votos, na caótica votación pa vicepresidente na convención. McGovern ufiertó'l segundu llugar a Reubin Askew, unu de los "nuevos gobernadores del sur", que la refugó.
250px|thumb|La imaxe, tomada'l 16 de marzu de 1968, amuesa a delles víctimes, la mayoría muyeres y neños, de la [[Matanza de Mỹ Lai|masacre de Mỹ Lai. En 1971, Jimmy Carter, entós gobernador de Georgia amosóse contrariu a la condena a cadena perpetua de William Calley l'únicu condergáu por esta matanza, y instituyó el día del lluchador americanu en sofitu a William Calley.]]
Pena de muerte y derechos humanos
A pesar de que nun principiu s'amosaba a favor de la pena de muerte, llueu se convirtió nun opositor a la mesma y asina mientres les sos campañes presidenciales manifestó la so posición (na mesma postura atopábense'l candidatu demócrata que-y precedió, George McGovern, y los dos siguientes, Walter Mondale y Michael Dukakis). Na actualidá, Carter ye conocíu pola so oposición frontera a esta pena en toles sos formes y nel so discursu del Premiu Nobel, encamentó a la "prohibición de la pena de muerte".
Dempués de qu'en 1972 la Corte Suprema de los Estaos Xuníos anulara la pena de muerte nel Estáu de Georgia, Carter propunxo sustituyila pola cadena perpetua na llexislación estatal (una opción qu'antes nun esistía). Cuando l'asamblea de Georgia aprobó una nueva llei de pena de muerte, Carter, a pesar d'espresar les sos reserves sobre la so constitucionalidá, robló'l 28 de marzu de 1973 la nueva normativa qu'autorizaba la pena de muerte en casos d'asesinatu, violación y otros delitos y ponía en práutica los procedimientos xudiciales que s'afaíen a los requisitos constitucionales apocayá anunciaos. En 1976, el Tribunal Supremu confirmó esta nueva llexislación nel casu d'asesinatu Coker v. Georgia, nel que la Corte Suprema dictaminó que la pena de muerte yera inconstitucional na so aplicación a los delitos de violación.
Campaña presidencial de 1976
thumb|left|Mapa eleutoral de les eleiciones de [[1976.]]
Nominación demócrata
Carter llueu se convirtió nel favoritu al ganar el caucus d'Iowa y les primaries de New Hampshire. Utilizó una estratexa de dos frentes: Nel sur, nel que la mayoría aceptara tácitamente a George Wallace d'Alabama, Carter presentóse como un fíu predilectu de calter moderáu. Cuando Wallace demostró ser una fuercia escoso, Carter barrió na rexón. Nel norte, onde Carter tenía poques posibilidaes de llograr grandes mayoríes, fixo un llamamientu en gran midida a los votantes conservadores cristianos y a la población rural. Ganó en dellos estaos del Norte, construyendo'l mayor bloque. La estratexa de Carter consistía n'algamar una rexón primero que los otros candidatos pudieren estender la so influencia ellí, viaxó más de 50.000 quilómetros, visitó 37 estaos y pronunció más de 200 discursos primero qu'otros candidatos anunciaren que taben na carrera pola presidencia. Refugó, dende un principiu, presentase como un candidatu de calter rexonal, demostrando ser l'únicu demócrata con una verdadera estratexa nacional y asina finalmente llogró la candidatura del so partíu.
La so meyora foi lentu, según una encuesta de Gallup, inda'l 26 de xineru de 1976, Carter yera la primer opción de namái un cuatro per cientu de los votantes demócrates. Sicasí, a mediaos de marzu, según Shoup, Carter non solo diba bien per delantre de los otros contendentes demócrata, sinón que tamién colaba per delantre del presidente Ford por un pequeñu porcentaxe.
Escoyó al senador Walter Mondale como candidatu a la vicepresidencia. Atacó la falta de tresparencia de la política de Washington nos sos discursos, y ufiertó un bálsamu de calter relixosu pa sanar les feríes de la nación. thumb|Carter y Ford nun alderique'l [[23 de setiembre de 1976. Los alderiques televisivos, que nun se producíen dende 1960, fueron unu de los puntos álgidos de la campaña eleutoral.]]
Eleición presidencial
El so comportamientu públicu desafió les normes establecíes, mientres la campaña, a pesar de la so proclamada condición de devotu cristianu y catequista, concedió una entrevista a Robert Scheer pa la revista Playboy, na que reconocía que "Miré a munches muyeres con lluxuria y cometí adulteriu munches vegaes no fondero del mio corazón". La entrevista llegó a los quioscos un par de selmanes enantes de les eleiciones.
Presidencia de los Estaos Xuníos (1977-1981)
thumb|left|Toma de posesión de Jimmy Carter el 20 de xineru de 1977, Washington, D.C.
Jimmy Carter foi'l trentenu novenu Presidente de los Estaos Xuníos dende 1977 hasta 1981. Carter revelar por un estilu relativamente heterodoxu, que nun encaxar nel establishment de Washington, nin cuntó con un sofitu sólidu del so partíu, y polos sos orixinales opiniones y xuicios, ensin tener un programa demasiáu definíu. La so alministración trató de faer un gobiernu "competente y caritatible", pero atopar con una grave crisis económica, qu'enzancó'l llogru de los sos oxetivos, carauterizada pola xubida de los precios de la enerxía y la estanflación. A la fin del so periodu de gobiernu, Carter llograra amenorgar sustancialmente el desemplegu y el déficit públicu, pero nun foi capaz d'acabar por completu cola recesión. Carter creó los departamentos d'educación y d'Enerxía, estableció una política enerxética nacional y reformó la seguridá social. N'asuntos esteriores, Carter empecipió los Alcuerdos de Camp David, los trataos de la Canal de Panamá y la segunda ronda de los Alcuerdos SALT. A lo llargo de la so trayeutoria como presidente, Carter sorrayó firmemente los derechos humanos. Devolvió la Zona de la Canal de Panamá a Panamá, enfrentándose a les crítiques nel so país pola so decisión, que foi vista como otra señal de debilidá d'Estaos Xuníos y del so vezu de dar marcha tras cuando ante la confrontación. L'últimu añu del so mandatu presidencial tuvo marcáu por delles crisis importantes, como la toma en 1979 de la embaxada d'Estaos Xuníos n'Irán y retención de rehenes por estudiantes iraninos, l'intentu ensin ésitu de rescate de los rehenes, una grave escasez de combustible y l'empiezu de la Guerra d'Afganistán.
Toma de posesión
Nel so discursu de toma de posesión pronunció:
Carter fixera campaña cola promesa d'esaniciar los trapicheos de la denomada "presidencia imperial" que imperaba con Richard Nixon y empezó la so presidencia, acordies con esa promesa, el día del so toma de posesión; al dir caminando pela Avenida Pennsylvania, dende'l Capitoliu hasta la Casa Blanca, nel so desfile inaugural, rompiendo asina col protocolu y la hestoria recién. Los sos primeros pasos na Casa Blanca fueron más lloñe nesta direición, amenorgando la plantía d'asesores nun terciu, suprimiendo'l conductores pa los miembros del gabinete y poniendo a la venta'l yate presidencial, el USS Sequoia. thumb|Carter col vicepresidente [[Walter Mondale na Casa Blanca, xineru de 1979.]] thumb|Carter col so primer secretariu d'estáu, [[Cyrus Vance, en 1977.]]
Política interior
thumb|left|El presidente Carter roblando la Llei de Desregulación d'Aerollinies. Nel primer día de Carter nel cargu, el 20 de xineru de 1977, cumplió una promesa de campaña por aciu la publicación d'un Decreto Llei que declaraba una amnistía incondicional pa los insumisos de la Guerra de Vietnam.
Baxu tutelar de Carter, aprobóse la Llei de Desregulación d'Aerollinies de 1978, qu'esanició la Xunta Aeronáutica Civil, tamién impulsó la desregulación del tresporte per carretera, ferrocarril, comunicaciones, finances ya industries.
Carter foi'l primer presidente que se propunxo encetar la tema de los derechos de los homosexuales. Oponer a la Iniciativa Briggs, un proyeutu de llei de California que prohibía a los homosexuales y a los defensores de los Llexislación sobre la homosexualidá nel mundu derechos de los homosexuales ser maestros d'escueles públiques. L'alministración de Carter foi la primera n'axuntase con un grupu d'activistes de derechos de los homosexuales y nos últimos años actuó en favor de les uniones civiles y punxo fin a la prohibición d'homosexuales nel exércitu. nesti sentíu declaró que "oponer a toles formes de la discriminación por motivos d'orientación sexual y cree que tien d'haber igualdá de proteición so la llei pa les persones que difieren na orientación sexual".
Presupuestu
A pesar de pidir una reforma del sistema fiscal mientres la so campaña presidencial, cuando llegó al poder nun fixo gran cosa pa camudalo.
Mientres tolos años de la presidencia produció un déficit nel presupuestu del gobiernu federal, anque'l porcentaxe de delda sobre'l PIB, escayó llixeramente. El so Llei de Caltenimientu d'Intereses Nacionales de les Tierres d'Alaska convirtió 103 millones d'acres (417.000 km²) en Parque Nacional n'Alaska.
Rellaciones col Congresu
Carter realizó una esitosa campaña eleutoral definiéndose como un "estrañu en Washington", na que criticaba al presidente Gerald Ford y al Congresu de los Estaos Xuníos, controláu polos demócrates. Como presidente, siguió con esta llinia, la so negativa a xugar coles "regles de Washington" contribuyó a una difícil rellación de l'alministración Carter col Congresu. Hamilton Jordan y Frank Mooresobremanera, enfrentar dende'l principiu, colos líderes demócrates, como'l Voceru de la Cámara de Representantes, Tip O'Neill. Les rellaciones col Capitoliu agriar por llamaes telefóniques non devueltes, insultos (tantu reales como imaxinarios) y una falta de voluntá pa intercambiar favores políticos y debilitó la capacidá del presidente pa impulsar la so ambiciosa axenda.
Salvia fulgens
Salvia fulgensye una especie de planta fanerógama orixinaria de los montes mexicanos del estáu de Puebla, dende los 2500 y los 3900 metros, acomuñada a montes de juníperos y monte mistu de pinu-encina, cuantimás nes escamplaes de Abies relixosa. Los montes reciben borrina y agua mientres casi tol añu.
Jimmy Carter
Rellaciones col Congresu
El refugu abrió una fienda ente la Casa Blanca y el Congresu, Carter manifestó que la oposición más intensa y creciente a les sos polítiques proveníen de la nala lliberal del Partíu Demócrata de los Estaos Xuníos, qu'atribuyó a l'ambición de Ted Kennedy pa reemplazalo como presidente.
Pocos meses dempués d'empecipiáu'l so mandatu, y pensando que tenía'l sofitu de cerca de 74 congresistes, Carter publicó una "llista negra" de 19 proyeutos que, según Carter, suponíen un "pork barrel" de gastu públicu, manifestando que vetaría cualquier iniciativa llexislativa qu'incluyera cualquier proyeutu d'esta llista.