cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Persépolis
Xardinos
Esploraciones xeolóxiques recién punxeron n'evidencia les ruines de xardinos aqueménidas y les sos canales de regación nel esterior del complexu. Una parte d'ellos fueron perxudicaos en 1971, mientres les ceremonies de celebración de los 2500 años de la monarquía d'Irán. Otros daños resultaron de la construcción d'una carretera asfaltada dempués de la revolución. Dichos xardinos llamaos  Pairidaeza  (pallabra persa antigua de la que provién la pallabra "paraísu"), yeren realizaos de cutiu al llau de los palacios aqueménidas.
Rede hidráulica
El sistema de canalización de la terraza zarra inda preciosos secretos, lo que motiva escavaciones fondes. Trátase d'estrayer y analizar los sedimentos. Más de 2 km de rede fueron descubiertos, que percuerren la terraza y la so contorna, y que pasen so los palacios. Les variables dimensiones de les canales (60 a 160 cm d'anchu, 80 cm a dellos metros de fondura) espliquen la importancia del volume sedimentario y el valor del potencial arqueolóxicu. Los restos que contienen pueden asina revelase preciosos: foi topáu una parte del supuestu tronu de Darío, igual qu'unos 600 fragmentos de cerámica que caltuvieron los sos colores. Los trabayos zarapiquen, sicasí, con un problema complexu: la retirada de los sedimentos dexa la infiltración d'agua, lo que perxudicaría la estructura del complexu.
La rede de colectores y de canales d'agua traviesa los cimientos y el suelu de la terraza. Ye, pos, probable que los planos de la totalidá del complexu fueren realizaos en detalle antes de la so construcción. Cortaos direutamente na piedra de la base de los murios, antes de la so ereición, los colectores dexaben sacupar les infiltraciones pluviales.
Sepultures reales
Asitiaes a delles decenes de metros de la terraza, dos baltes cavaes na roca de Kuh-e Ramat apoderen el sitiu. Estes tumbes son atribuyíes a Artaxerxes II y a Artaxerxes III. Cada sepulcru ta arrodiáu por escultures en columnates que representen les fachaes de palaciu, resaltaes con grabaos. Estes representaciones, como les de les tumbes de Naqsh-e Rostam, dexaron entender meyor l'arquiteutura de les construcciones palatinas perses. Na parte cimera del sepulcru de Artaxerxes III, el rei ta representáu sobre un pedestal a trés niveles, faciendo frente a Ahuramazda y a un fueu sagrao igualmente realzáu. Un muriu presenta una inscripción trillingüe que recuerda que Darío'l Grande dio una descendencia, que construyó Persépolis, y fai una llista de los sos bienes. Cada versión difier llixeramente de les otres dos. Una tercer tumba inacabada atópase más al sur. Paez tar destinada a Darío III, últimu rei aqueménida. Al pie del monte fueron atopaes restos de sepultures post-aqueménidas, a un quilómetru al norte de la terraza.
Tablillas de Persépolis
Mientres les escavaciones de Herzfeld y Schmidt, fueron afayaes en Persépolis dos series d'archivos qu'entienden numberoses tablillas cuneiformes de madera y de magre. La primer serie ye conocida sol nome de Tablillas de la Fortaleza de Persépolis pos foi atopada na zona correspondiente a les fortificaciones del ángulu nordeste de la terraza. Consta d'alredor de 30.000 pieces de les que 6.000 son legibles. El conteníu de 5.000 d'elles foi yá estudiáu, pero nun se publicaron na so totalidá. Contienen principalmente testos alministrativos reeditaos n'elamita, llingua de los cancilleres, ente 506 e. C. y 497 e. C., pero les tablillas reeditaes n'araméu unos 500 testos fueron descifraos; una tablilla n'acadiu, una en griegu, una nuna llingua y grafía d'Anatolia, una en persa antiguu fueron atopaes.
Estes tablillas pueden ser clasificaes en dos subgrupos. El primeru concierne al tresporte de materiales d'un llugar a otru del imperiu; l'otru ye más un rexistru de cuentes. Estes pieces dexaron el llogru d'información preciosa que dexa entender el funcionamientu del imperiu y de la so alministración nos dominios tan diversos de la construcción, la circulación, los correos, los pasaportes, o les finances. Dellos cuerpos d'oficios pudieron ser asina conocíos, como'l gobernador de l'Ayalga, o ganzabara. Les tablillas dexaron tamién conocer el nome de les persones que trabayaron en Persépolis, del humilde obreru al gobernador de l'Ayalga. Amás, dalgunos dexen precisar l'estatutu de les muyeres de toa clase social na dómina aqueménida.
La otra serie, conocida sol nome de Tablillas de l'Ayalga de Persépolis, cuenta con 139 pieces que describen los pagos realizaos n'oru y plata ente 492 e. C.y 458 e. C. Delles tán marcaes cola buelga de sellos, y constitúin cartes y memorándums empobinaos polos funcionarios al gobernador de l'Ayalga. L'estelante caltenimientu de tablillas de magre secu esplicar pol fechu que fueron cocíes a alta temperatura pola quema de Persépolis. Esti tresformamientu involuntariu en terracota dexó paradóxicamente la so meyor resistencia al tiempu evitando que se convirtieren en polvu.
Representando un patrimoniu científicu inestimable, contribuyeron a una meyor conocencia llingüística del elamita y del antiguu persa, o de la organización política y de les práutiques relixoses de los aqueménidas. Esti patrimoniu atopar nel centru d'un discutiniu d'orde políticu: un procesu que quier llograr l'embargu pa realizar una venta en provechu de les víctimes del terrorismu de Hamás». L'Institutu Oriental de la Universidá de Chicago tien la custodia de les tablillas dende'l so descubrimientu.
Discutinios sobre les funciones de Persépolis
thumb|Toros colosales (puerta inacabada).
H. Stierlin, historiador del arte y l'arquiteutura, abonda igualmente nesti sentíu. Los espacios lliberaos pola arquiteutura de los palacios, como la Apadana, dexen caltener grandes receiciones, llacuaes y ritos áulicos. L'usu de libación y de llacuaes reales espublizáronse dende Persia n'efeutu, a la mayoría de les satrapíes: Tracia, Asia Menor, o Norte de Macedonia, integren tales tradiciones. Amás, el descubrimientu de numberosos oxetos d'orfebrería aqueménidas o d'inspiración aqueménida, consagraos a les artes de la mesa atestigüen la importancia de dichos llacuaes pa les perses. La configuración del sitiu y l'arreglu de los accesos atestigüen una voluntá de volver a la persona real inabordable pa dalgunos. Dexa'l siguimientu d'una etiqueta rigorosa que confier al soberanu un calter casi divín.
Esiste un discutiniu tocantes a la ocupación de Persépolis. Habida cuenta de los relieves, R. Ghirshman suxuría una ocupación añal transitoria de Persépolis. La ciudá sería ocupada namái mientres les festividaes de Noruz, y nun tendría entós más qu'una función ritual. Esta tesis ye aldericada cada vez más y Briant apunta que, si de la esistencia de fiestes y ceremonies en Persépolis non cabo nenguna dulda, numberoses oxeciones pueden ser formulaes tocantes a la hipótesis d'una ocupación que se llinda al añu nuevu. Les tablillas prueben de xuru que Persépolis yera ocupada permanentemente, y que se trataba d'un centru económicu y alministrativu importante. Amás, fai reparar que la corte aqueménida entá siendo itinerante percorría l'imperiu, y que los testos antiguos nun faen rellación de la so presencia en Persia más que na seronda y non en primavera. Si nun puede escluyise la esistencia de les ceremonies de Noruz, ye posible que relieves y tablillas referir a ufriendes y tributos percibíos mientres los viaxes de los soberanos nómades:
A lo último para Stronach, fai falta considerar antes la función de Persépolis so un ángulu políticu, teniendo en cuenta les condiciones del accesu de Darío al poder. Darío debiera vencer una gran oposición). Tales monumentos nun tendríen por función lliteral reflexar el poder o les riqueces del imperiu, sinón más bien responder a imperativos políticos inmediatos. Construyida pocu dempués el advenimiento de Darío, Persépolis consagra de primeres, la llexitimidá del so accesu al tronu y afirma la so autoridá hasta les llendes del imperiu. Amás, la repetición de motivos que representen a Darío'l Grande y Xerxes suxure la voluntá de legitimar al so socesor. Igualmente, la multiplicidá de les referencies a Darío por Xerxes I suxure la voluntá de consolidar y asegurar la socesión al tronu. thumb|center|800px|Vista panorámica de Persépolis.
Cites
.
La Sommette
La Sommette ye una comuña francesa del departamentu de Doubs, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Lactuca sativa
Descripción
Planta con raigañu pivotante y ramificada d'unos 25 cm. La crecedera desenvolver en roseta; les fueyes dispónense alredor d'un tarmu central, curtiu y cilíndricu que gradualmente se va allargando pa producir les inflorescencies, formaes por capítulos de color mariellu (paecíos al diente de lleón) aconceyaos en corimbos. Según les variedaes los cantos de les fueyes pueden ser llisos, ondulaos o serruchaos. Les granes tán provistes d'un miriguanu plumosu.
Son yerbes añales, con cazumbre llechienta; tarmos erectos, solitarios o pocos, glabros, 0.3–1 m d'altu. Fueyes basales o caulinares, roseta basal trupa, ovaes o orbiculares, enteres o runcinado-pinnatífidas. Capitulescencies de trupes panícules corimbosas; capítulos ligulaos, erectos; filarias cilíndriques, con delles series de bráctees caliculaes, inxeríes, les series esteriores más curties; receptáculos planos y desnudos; flósculos 10–20, perfectos, 5-dentaos, mariellos. Aquenios angulaos, fusiformes, rostraos, lenticular-oblongos; miriguanu de numberoses goches fines y blanques.
Historia
L'usu melecinal de les llechugues ye vieyu, como lo demuestra la so presencia na Capitulare de villis vel curtis imperii, una orde emitida por Carlomagno que reclama a los sos campos por que cultiven una serie de yerbes y condimentos incluyendo "lectucas" identificada anguaño como Lactuca sativa.
Variedaes
La llamada llechuga fueya de carbayu, de fueyes rizaes y cogollu sueltu, distintiva pol color moráu de les sos fueyes, nun ye una variedá de L. sativa sinón d'achicoria, Cichorium intybus. thumb|Vista de la planta floriada
Enfermedaes
Dalgunes de les enfermedaes que son comunes a los miembros del xenero Lactuca son les siguientes:
Plagues
Trátase d'una de les plagues que causa mayor dañu al cultivu, pos ye tresmisora del virus de la morenura del tomate (TSWV). La importancia d'estos daños direutos (causaos poles picadura y les hendiduras de puestes) depende del nivel poblacional del inseutu (aumentando dende mediada la primavera hasta bien entráu la seronda).
De normal el principal dañu que causa nun ye'l direutu sinón l'indirectu tresmitiendo'l virus. La presencia d'esti virus nes plantes empezar per provocar grandes necrosis foliares, y rápido éstes acaben morriendo.
Formen galeríes nes fueyes y si l'ataque de la plaga ye bien fuerte la planta queda debilitada.
Produz una melaza que deteriora les fueyes, dando llugar a un debilitamientu xeneral de la planta.
Trátase d'una plaga sistemática, siendo la so incidencia variable según les condiciones climátiques. L'ataque suel asoceder cuando'l cultivu ta próximu a la recueya. Anque si la planta ye nueva, y l'ataque ye considerable, puede afarar el cultivu, amás de ser entrada de dalguna virosis que lo faiga invidable. Los pulgones colonicen les plantes dende les fueyes esteriores y avanzando hasta l'interior, sacante la especie Narsonovia ribisnigri, que la so espardimientu ye centrífuga, esto ye, la so colonización empieza nes fueyes interiores, multiplicándose progresivamente y treslladándose dempués a les partes esteriores.
Cultivu y usos
La llechuga soporta peor les temperatures elevaes que les baxes. Como temperatura máximo tendría los 30 °C y como mínima puede soportar hasta –6 °C. Nun ye bonu que la temperatura del suelu baxe de 6-8 °C. Esixe qu'haya diferencia de temperatures ente'l día y la nueche. Cuando soporta temperatures baxes mientres dalgún tiempu, les sos fueyes tomen una coloración acoloratada que puede confundise con dalguna falta.
El mugor relativo conveniente ye del 60 al 80%, anque en determinaos momentos estima menos del 60%. El principal problema que presenta en ivernaderu ye l'escesu de mugor ambiental, polo que s'encamienta cultivala nel esterior, siempres que les condiciones climatolóxiques dexar.
Prefier suelos llixeros, arenosu-limosos y con bon drenaxe. El pH óptimo asitiar ente 6,7 y 7,4. Vegeta bien en suelos humíferos, pero si son descomanadamente acedos va ser necesariu encalar.
Los meyores sistemes de riego son por pinga (cuando se cultiva n'ivernaderu) y les cintes de exudación (cuando'l cultivu realizar nel esterior). Esisten tamién otros sistemes, como'l riego por gravedá y por asperxadura, pero tán en recesión.
Esta planta ye bien esixente en potasiu y al consumir más potasiu va absorber más magnesiu, polo que ye necesariu permediar esta posible falta al abonar el cultivu. Tamién ye bien esixente en molibdenu mientres la primer etapa del desenvolvimientu.
Nutrición
La llechuga tien bien pocu valor nutritivu, con un altu conteníu d'agua (90-95%). Ye rica en antioxidantes, como la vitamines A, C, Y, B1, B2, B3, B9 y K; minerales: fósforu, fierro, calciu, potasiu y aminoácidos. Les fueyes esteriores más verdes son les que tienen mayor conteníu en vitamina C y fierro.
Culinarios
Ye bien común usar les fueyes de llechuga como base pa sirvir ensalaes. N'efeutu, nos países del Oriente Mediu acostumar a consumir el tabule dientro de fueyes de llechuga formando un paquete.
Caltenimientu en poscosecha
La llechuga presenta bien baxa tasa de producción d'etilenu pero alta sensibilidá a esta fitohormona, polo cual convien caltenela nun ambiente llibre d'etilenu. Les sos condiciones óptimas de caltenimientu son: temperatura de 0 °C y mugor relativo de 98 a 100 %. En condiciones de caltenimientu óptimas, tien una vida útil en postcosecha de 2 a 3 selmanes aproximao.
En medicina
Les llechugues fueron y son utilizaes en fervinchu como un ansiolíticu moderáu que facilita'l dormir. Sicasí na remota Antigüedá — especialmente n'Exiptu — rindíase cultu a les deidaes consideraes patrocinadores de la libido ofrendándoles plantes de llechuga. Esti cultu paecía paradóxicu hasta que nel 2006 afayóse qu'una dosis moderada de los alcaloides presentes na llechuga tien efeutos llixeramente afrodisiacos, ente que una elevada actúa a la inversa, como ansiolítico.
Hixene
Naquellos países en que la hixene de les agües de regadío ye deficiente, o inclusive se riega los cultivos con agües sirvíes, la llechuga representa una importante fonte d'infeición d'enfermedaes gastrointestinales como la fiebre tifoideo, el roxura y salmonelosis, polo que ye bien recomendable consumiles bien llavaes con agua potable y desagafaes con una solución microbicida.
Taxonomía
Lactuca sativa foi descritu por Carlos Linneo y espublizóse en Species Plantarum 2: 795. 1753. Lactuca: nome xenéricu que procede del llatín lac, -tis (lleche). Tal etimoloxía refier al líquidu llechiento (esto ye, d'apariencia "láctea") que ye la cazumbre que exudan los tarmos d'esta planta al ser cortaos.
sativa. epítetu que fai referencia al so calter d'especie cultivada.
Muséu de la Memoria de Samartín del Rei Aurelio
El Muséu de la Memoria de Samartín del Rei Aurelio ye un muséu virtual creáu pol Ayuntamientu de Samartín del Rei Aurelio nel añu 2010 col envís de recuperar la memoria histórica del conceyu.
Llugar y horariu
Ta asitiáu na Casona del Bravial de Blimea, compartiendo espaciu cola Oficina de Normalización Llingüística de Samartín del Rei Aurelio.El so horariu de visita ye de llunes a vienres de 9 a 13 h, anque puntualmente abre peles tardes si hai dalguna actividá.
Lactuca serriola
thumb|Flor. thumb|Cipselas in situ thumb|Vista de la planta thumb|Ilustración de Flora Batava thumb|Fueyes thumb|Flores Lactuca serriola ye una especie perteneciente a la familia Asteraceae.
Muséu de la Memoria de Samartín del Rei Aurelio
Oxetivu
L'oxetivu d'esti muséu ye recoyer y conservar los recuerdos y les esperiencies de les persones que vivieron la historia del nuestru pasáu más cercanu.
Lactuca serriola
Descripción
Ye una planta añal o bienal fedienta, ríxida, de 5-20 dm d'altor, con cañes espinoses enriba. Fueyes ríxides, espinoses na costiella central y per debaxo nel marxe, les fueyes inferiores ováu-oblongues de normal bien lobulaes, les cimeres menos lobulaes y que se caltienen verticales. Capítulos mariellu maciu 1-1,5 de diámetru, munchos nuna inflorescencia espiciforme o piramidal llarga y ramosa. Arreyo estrechamente cilíndricu, con bráctees glabres llanceolaes. Cipseles con costielles finamente tuberculaes y picu de la llongura del aqueniu. Floria pel branu.
Muséu de la Memoria de Samartín del Rei Aurelio
Conteníos virtuales
Tolos conteníos del muséu tán incluyíos na páxina web [www.mumemo.es]. La páxina ta estructurada en distintos apartaos, dende archivos d'audiu y videu nos que se puen sintir testimonios de vecinos del conceyu hasta semeyes, documentos y periódicos antiguos. Ye un muséu interactivu nel que los vecinos puen collaborar direuta o indireutamente, y les persones que lu visiten puen averase a la historia social y cultural d'una zona minera d'especial relevancia pa la rexón.
Lactuca serriola
Distribución y hábitat
Circum-mediterránea y en gran parte d'Europa. Introducida en tol mundu.
Muséu de la Memoria de Samartín del Rei Aurelio
Esposiciones
El centru acueye a lo llargo del añu estremaes esposiciones rellacionaes cola llingua asturiana, la cultura y la historia del conceyu.
Lactuca serriola
Distribución y hábitat
Habita xunto a carreteres y caminos, llugares baldíos, riberes seques y dunes.
Muséu de la Memoria de Samartín del Rei Aurelio
Esposiciones
Estes son dalgunes de les llevaes a cabu nos últimos años:
Lactuca serriola
Historia
El dios exipciu Min acomuñóse con esta variedá de llechuga. Amás, la evidencia arqueobotánica en contestos arqueolóxicos griegos ye escasa, anque les granes carbonizaes recuperáronse d'un depósitu enantes de Cristu del sieglu séptimu nun santuariu de Hera en Samos. Tamién se describe por Teofrasto. Na mitoloxía, Afrodita dizse que tuvo rellaciones con Adonis nuna cama de llechugues, lo que conduz a l'asociación de la verdura con comida pa los muertos.
Muséu de la Memoria de Samartín del Rei Aurelio
Esposiciones
Esposición 50 años del Grupu Folclóricu Blimea - febreru 2010.
Lactuca serriola
Taxonomía
Lactuca serriola describióse por Carlos Linneo y espublizóse en Centuria II. Plantarum ... 29. 1756. Lactuca: nome xenéricu deriváu del Llatín «llechuga», deriváu de lac, lleche;.
Muséu de la Memoria de Samartín del Rei Aurelio
Esposiciones
Esposición XV Aniversariu del Grupu Teatru Refaxu - payares 2010
Lactuca serriola
Taxonomía
serriola: epítetu tamién del Llatín serrula, pequeña sierra, poles sos fueyes serruchaes.
Muséu de la Memoria de Samartín del Rei Aurelio
Esposiciones
Esposición sobre l'Asociación Parkinson Asturias - febreru 2011
Esposición de dibuxu y pintura del artista entreguín David Fernán - ochobre 2011
Esposición de fotografía y pintura "XENTE, LLUGARES" de José Luis Torrico y Ekaterina Izmestieva - marzu 2012
Esposición "Puente sobre Estigia. Ente la lluz y el mieu" de l'artista blimeína Marián González Fanjul- xunu 2012
Esposición fotográfica de l'Asociación Amigos de Parres sobre'l Descensu Internacional del Seya con motivu de los actos d'hermanamientu de los ríos Seya y Nalón- setiembre 2012.
Esposición de dibuxu y pintura "Lluces y solombres" de David Amores Ayala- febreru 2013.
Esposición "Hai una lletra cantada" sobre la canción asturiana en Samartín del Rei Aurelio. Acompañóse amás d'una esposición d'instrumentos tradicionales fabricaos artesanalmente - setiembre 2013.
Referencies
https://www.lne.es/nalon/2010/01/23/san-martin-memoria/863265.html
https://www.elcomercio.es/20100122/asturias/inaugurada-casona-bravial-como-201001221905.html
Santa Margarida i els Monjos
Santa Margarida i els Monjos ye un conceyu y llocalidá de la comarca del Alto Penedés, provincia de Barcelona, comunidá autónoma de Cataluña. Orixinalmente llamóse Penyafort.
Toponimia
El topónimu oficial del conceyu ye Santa Margarida i els Monjos, en catalán, dende 1984. Anterior a esti cambéu yera, en castellán, Santa Margarita y Monjós. En 1916, al orixinal «Santa Margarita» añediérase-y «y Monjós».
Xeografía
thumb|left|150px| Llocalización de Santa Margarida i els Monjos dientro del Altu Penedés
Símbolos
El dragón ye l'atributu de Santa Margarita, patrona de la llocalidá. Los cuatro palos de Cataluña recuerden la xurisdicción real sobre'l pueblu, que permaneció a la Corona hasta'l 1381, y dende 1642 hasta la estinción de les xurisdicciones feudales, nel sieglu XIX.
Foi aprobáu'l 9 d'abril de 1987 y publicáu el 20 de mayu del mesmu añu nel DOGC númberu 841.
Foi aprobada'l 27 d'agostu de 1990 y publicada el 19 de setiembre del mesmu añu nel DOGC númberu 1345.
Demografía
El conceyu tenía un total de 7337 habitantes Padrón municipal d'habitantes empadronaos en 2014, de los cualos 3741 yeren homes y 3596 muyeres, según datos del INE.
1717-1981: población de fechu; 1990-: población de derechu
Entidaes de población
Según el nomenclátor de 2014, el conceyu entiende 3 entidá de población, con 8 nucleos:
Idioma gallegu
El gallegu (galego), ye una llingua románica, que desciende del llatín, y del galaicoportugués. Ye una llingua que tien el so orixe nuna parte de la provincia romana de Gallaecia, no que ye'l territoriu de la Galicia actual, el norte de Portugal y El Bierzu y Zamora. Tamién podría incluyise la fastera más occidental d'Asturies, teniendo en cuenta el calter de transición ente'l gallegu y l'asturianu d'estes fales occidentales asturianes, polo que nun seríen propiamente gallegues, pa más información güeyar eonaviegu. El gallegu ye la llingua románica de la que te tien constancia escrito de más vieyo, xunto col italianu y anterior en más d'un sieglu al castellanu. undefined Conformó como llingua propia independiente del llatín nel sieglu IX no que ye la oralidá y nel sieglu XII na escritura. undefined
Anguaño'l gallegu ye faláu por cuasi trés millones de persones en Galicia, siendo cooficial (xunto col castellán). La normativa de la que se manden ye isolacionista respeutu al restu del dominiu llingüísticu gallegu-portugués. Dende l'añu 1963, coincidiendo col centenariu de la primer edición de Cantares Galegos, de Rosalia de Castro (17 de Maio), celébrase ca 17 de mayu'l Día das Letras Galegas. Los años siguientes viense dedicando esta data a un escritor en gallegu fináu:
Les asociaciones de reivincicación lingüística más importantes son:
Imperiu gaznávida
Los gaznávidas o gaznavíes (turcu: Gazneli İmparatorluğo, persa: غزنویان ġaznaviyān) fueron una dinastía musulmana, d'orixe turcu, fundada pol xefe samaní Sebük Tegin (un mamelucu d'orixe turcu), que reinó dende finales del sieglu X hasta finales del sieglu XII, nun imperiu constituyíu poles rexones de Jorasán, d'Afganistán y Punyab, con capital en Gazni y depués, casi a la fin del réxime, en Lahore.
Ascensu al poder
La Guerra Santa samaní contra les tribus paganes turques qu'habitaben les estepes al norte del Syr Darya dieron un abondosu suministru d'esclavos. Dalgunos d'ellos vendíense en Bagdag y de éstos se reclutaban pa la guardia personal del califa ‘abāsí, denominaos ghilman. Los samaníes tamién utilizaron a estos esclavos turcos como soldaos, llamaos mamelucos (del árabe mamluk, esclavu o teníu). Estos mamelucos aportaron a un elementu perimportante nes fuercies armaes del emir samaní y ocuparon posiciones d'enorme responsabilidá en dichu réxime.
Dos families surdieron d'estos esclavos militares turcos del emiratu samaní, los Simjúridas y Gaznávidas, que resultaron finalmente perxudicial pa los emires samaníes. Los Simjúridas recibieron un appanage na rexón de Kohistán, nel Jorasán oriental. Los xenerales samaníes Alp Tigîn y Abu al-Hasan Simjuri compitieron pola gobernación de Jorasán y pol control del emiratu samaní asitiando nel tronu a emires que podríen apoderar dempués de la muerte de ‘Abd al-Mālik I ibn Nūh (954-961) en 961.
Alp Tigîn, que aportó a comandante de les fuercies samaníes de Jorasán mientres el reináu del emir ‘Abd al-Mālik I ibn Nūh, se vió n'apuros a la muerte d'este. La muerte del emir creó una crisis de la socesión ente los sos hermanos. Un partíu de corte socatráu por homes de la clase de los escribanos —ministros civiles en llugar de xenerales turcos— refugó la candidatura de Alp Tigîn pal control del poder samaní. Al asumir l'emiratu l'hermanu d'este, Mansūr I ibn Nūh, Alp Tigîn, qu'antes había intrigado contra'l so nuevu xefe y tarreciendo represalies, resolvió retirase escontra la frontera sureste del emiratu, onde podría establecese como un xefe semiindependiente nos montes orientales de l'actual Afganistán, zona cercana a la frontera cola India, llugar onde amontaría'l so poder si realizaba una guerra santa contra los hindús. Los Simjúridas gociaron entós del control del Jorasán al sur del Amu Darya pero fueron primíos duramente por una tercera gran dinastía iranina, la Dinastía búyida, y fueron incapaces de sobrevivir el colapsu de los samaníes y al subsecuente aumentu de poder de los Gaznávidas.
Les lluches de los xenerales esclavos turcos pol dominiu del tronu cola ayuda de la llealtá cambiante de los líderes ministeriales de la corte demostraron y aceleraron la decadencia del emiratu samaní. La debilidá samaní atraxo en Transoxiana a los Qarluqs, un pueblu turcu que, lideráu pola cla Qarajanida, convirtiérase apocayá al Islam. Lideraos pol Ilak-Khan qarajanida Harun I, los Qarluqs ocuparon Bukhara en 992, estableciendo en Transoxania el Kanato Qarajanida.
Cuando Alp Tigîn llegó al pobláu de Gazni, el gobernador del llugar, Abū Bark Lawik, negó-y la entrada, pero en 962 conquistó dichu puntu. Al añu siguiente morrió Alp Tigîn y asoceder el so fíu Abū Ishāq el cual foi reconocíu gobernador de Gazni pol emir samaní. Cuando foi espulsáu de Gazni por Abū Bark Lawik, foi sofitáu polos samaníes pa recuperar la so ciudá. Ishāq muerre ensin descendencia en 966 y asoceder el xefe mamelucu Balkā Tigīn que morrió en 972 por una flechada mientres sitiaba al emir jariyita de Gardiz. Otru mamelucu, Pīrī, foi depuestu depués de cinco años de gobiernu. Nesta situación xubió al poder en 977 el xefe mamelucu Sebük Tegīn ibn Qara Bajkam, el verdaderu fundador d'Imperiu gaznaví.
Sebük Tegīn
Esi mesmu añu, Sebük Tegīn atacó al reinu hindú Shahi de Ohind del Panyab, tomando prisioneru al so raxa (rei), Jayapala, que foi puestu en llibertá a cambéu del pagu de tributu.
Sebük Tegīn, foi un lleal al emir samaní. En 993, l'emir Nūh II ibn Mansūr enfrentar a la rebelión de los sos xefes Fa'iq y 'Abu 'A elī Simjuri y pidió ayuda a Sebük Tegīn qu'intervieno en Jorasán pa permediar fuercies. Victoriosu en 994, Sebük Tegīn foi compensáu col cargu de gobernador de Balkh, Tojaristán, Bamiyán, Gūr y Gharchistán (lo que-y equivalía'l mandu de les embravecíes tribus montañeses proto-taxiquistanines y proto-afganistanes). El so primoxénitu Mahmūd foi nomáu xefe de les fuercies samaníes de Jorasán. Al morrer Sebük Tegīn en 997, el so tercer fíu Ismāʽīl reclamó'l tronu por un periodu temporal, pero foi derrotáu y prindáu pol so hermanu Mahmūd en 998 na Batalla de Gazni. Mahmūd tuvo'l poder abondo pa convertise nel únicu gobernante de los territorios del so padre y pa consolidar la so posición nes tierres al sur del Amu Darya.
Mahmūd ibn Sebük Tegīn
Cola llegada al poder de Mahmūd, Gazni y la dinastía gaznaví acomuñáronse perpetuamente con él y llegó a la so cenit de poder. Hacia l'añu 1000, recibió del califa abasí Al-Qádir el títulu de Sultán, el primeru na hestoria en portalo. Al-Qádir aprovechó les diverxencies de los sos tutores, los búyidas xiinos imamíes, pa recuperar la so autonomía en Bagdag, cuntando col sofitu de los gaznávidas suníes. Mahmūd estendió les sos conquistes sobre los territorios samaníes y shahiyas; tamién conquistó'l reinu ismailí de Multán (asitiáu nel sur del Punyab y al norte del Sind), según dellos territorios búyidas. Según tolos rellatos contemporáneos, el reináu de Mahmud foi la edá d'oru y el cenit del Imperiu gaznávida. Mahmud realizó diecisiete expedición al traviés del norte de la India pa establecer el so control y establecer estaos tributarios, y les sos redaes tamién resultaron nel saquéu d'una gran cantidá de botín. El líder gaznávida estableció la so autoridá dende les fronteres de Rayy a Samarcanda y dende el Mar Caspiu hasta'l Yamuna.
El sultán Mahmūd, amás d'espandir el territoriu gaznávida, consolidó políticamente y relixosamente l'interior de los sos dominios. D'esta manera en 1011, atacó al entós pequeñu reinu semi-independiente gūrī o shansabānī asitiáu nel inaccesible valle de Gūr, valle asitiáu nel tramu cimeru del Hari Rud, nes estribaciones occidentales del Hindu Kush. El primer monarca conocíu d'esti reinu foi'l malik Amir Sûrî y la población entá nun se convirtiera al Islam. Por tantu esti reinu yera tamién l'últimu bastión del Budismu Mahayana d'esta rexón cuando tolos sos vecinos convirtiérense en musulmanes. Anque Amir Sûrî llevaba un títulu árabe y el so fíu y socesor Muhammad ibn Sûrî tenía un nome islámicu, dambos yeren budistes y yeren consideraos paganos pol pueblu musulmán circundante. D'esta manera'l pequeñu reinu gúrida atopóse atacáu pola yihad gaznávida. El malik Muhammad ibn Sûrî foi derrotáu y prindáu por Mahmūd, fechu prisioneru xunto col so fíu Abu ‘Alî, y lleváu a Gazni, onde Muhámmad morrió por envelenar se a sigo mesmu. Abu ‘Alî foi adoctrináu nos preceptos islámicos. Darréu, Abu ‘Alî, convertíu yá en musulman, foi lliberáu de prisión, tornando al valle de Gūr, onde pasó a ser un vasallu gaznávida. Ellí con tol sofitu de los clérigos, unviaos por Mahmūd, convirtió a tola población montañesa de Gūr del budismu mahayana al Islam sunnita. Abu ‘Alî empezó a construyir mezquites y madrasas. En 1035, Abu ‘Alî foi derrocáu pol so sobrín Abbâs ibn Shîth.
Mientres el reináu de Mahmūd, los gaznávidas asitiaron a 4000 families turcomanes de la tribu Kınık, convertíes apocayá al Islam y lideraes por Arslan Isra'il ibn Selyuq, cerca de Farana en Jorasán. Escontra 1027, por cuenta de que los turcomanos atacaron los asentamientos vecinos, el gobernador de Tus, Abu al-Arith Jadhib, dirixó represiones militares contra ellos. Los turcomanos fueron derrotaos y esvalixaos a les tierres vecines. Los sos lideres Arslan Isra'il y el so fíu Kutalmish fueron prindaos por Mahmūd y unviaos prisioneros a la India. Arslan Isra'il morrió ellí, en 1032; sicasí'l so fíu Kutalmish escapó de prisión y xunióse a los sos primos Çağrı Beg Dawud y Tugrïl Beg, los fundadores del Imperiu selyúcida, nes sos guerres contras los gaznávidas, búyidas y bizantinos. El fíu de Kutalmish, Suleiman ibn Kutalmish, sería'l fundador del Sultanatu de Rum. Anque hasta tan tarde como 1033, el gobernador gaznávida Tash Farrash executó cincuenta xefes turcomanos en represalia poles sos incursiones destructives en Jorasán.
La riqueza traida de les espediciones indies de Mahmūd a Gazni foi enorme, y los historiadores contemporáneos (por casu Abu al-Fazl Beyhaghi, Ferdusi) dan descripciones brilloses de la magnificencia de la capital y de la beneficencia del conquistador para colos intelectuales. Mahmūd morrió en 1030.
Ibrahîm
En 1058, el cuartu fíu de Mas'ud I, Ibrahîm, un gran calígrafu qu'escribió'l Corán cola so propia pluma, convertir en rei. Ibrahîm restableció un imperiu truncáu sobre una base más firme al llegar a un alcuerdu de paz colos selyúcides y una restauración de los venceyos culturales y políticos. So Ibrahîm y los sos socesores l'imperiu esfrutó d'un periodu de tranquilidá sostenida. Desaposiáu de les sos tierres occidentales, l'imperiu foi sosteníu cada vez más poles riqueza acumulaes d'incursiones al traviés del norte de la India, onde enfrentó la resistencia dura de reinos indios tales como'l de Paramara de Malwa y el de Gahadvala de Kanauj. Mientres el so reináu, los nobles de Gūr pidiéron-y ayuda contra'l malik Abbâs ibn Shîth. Ibrahim, coló escontra Gūr y depunxo a Abbâs. Abbâs foi asocedíu pol so fíu Muhammad ibn Abbâs, quien aportó a rindir homenaxe a los gaznávidas. El sultán Ibrahîm gobernó hasta 1099.
Bahrâm Shâh
El sultán Bahrâm Shâh foi l'últimu monarca gaznávida, que gobernó Gazni, la primera y principal capital, mientres trenta y cinco años. El príncipe gúrida Qutb al-Din Muhammad (fundador de la famosa ciudá de Firuzkuh y fíu del malik `Izz al-Dîn Husayn, nietu de la mesma de Muhammad ibn Abbas) que s'atopaba coles mesmes abellugáu en Gazni, por diferencies col so hermanu'l malik reinante Sayf al-Dîn Sûrî de Gūr, foi envelenáu pol so suegru, el sultán Bahram-Shah. Pa vengar al so hermanu, Sayf al-Din Suri coló escontra Gazna en 1148. El sultán gaznávida foi ganáu na Batalla de Gazna por Sayf al-Dîn Sûrî, sicasí Bahrâm Shâh, tres abellugase en Kurram, recapturó la capital al añu siguiente. Sayf al-Dîn Sûrî fuxó, pero l'exércitu gaznavída algamar y ganar nuna batalla en Sang-i Surakh. Sayf al-Dîn Sûrî y Majd ad-Din Musawi fueron prindaos y darréu crucificaos en Pul-i Yac Taq. Dempués de la so muerte, asocedió-y el so hermanu Bahâ' al-Dîn Sâm I, quien se preparar pa vengar al so hermanu fináu. Bahâ' al-Dîn Sâm I finó de muerte natural esi mesmu añu de 1149 y finalmente asoceder el so hermanu menor ‘Nala' al-Dîn Husayn, que conquistó Gazna en 1151, en ganando y espulsar a Bahrâm Shâh a la India. El yá sultán gúrida ‘Nala' al-Dîn Husayn entós afaró la ciudá y quemar mientres 7 díes, dempués de lo cual fíxose conocíu como Jahānsuz ("quemador del mundu"). Bahrâm Shâh quedar nel norte de la India mientres más d'un añu, reconstruyendo'l so exércitu. Dempués de la derrota y captura d'A‘Nala' al-Dîn Husayn en Herat poles fuercies selyúcides, Bahrâm Shâh tornó a Gazna y espulsó al gobernador gúrida. El vieyu súltan pasó los sos últimos díes en Gazna, onde morrió en 1157 siendo foi asocedíu pol so fíu, Khusrû Shâh. Les lluches ente gaznávidas y gúridas siguieron nos años siguientes arrampuñando estos últimos porciones del territoriu gaznávida, y Ghazni y Zabulistan fueron perdíos a un grupu de Turcos de Oghuz antes prindáu polos Ghuríes.
Los últimos sultanes
Dempués d'un curtiu reináu, el sultán Khusrû Shâh finó en 1160 y foi asocedíu pol so fíu Khusrû Mâlik Shâh. Ente 1061 y 1062, un grupu de turcomanos apoderar de Gazna, obligando a Khusrû Mâlik Shâh a retirase a Lahore, que se convirtió na so nueva capital. Dende ellí realizó incursiones nel norte de la India, ampliando'l so gobiernu hasta'l sur de Caxmir. Tamién formó una alianza cola tribu india Khokar. En 1170, Khusrû Mâlik Shâh (o unu de los sos comandantes) invadió partir sur del Ganges.
En 1178 el príncipe gúrida Mu`izz al-Dîn Muhammad (hermanu del sultán Ghiyâth al-Dîn Muhammad y encargáu del sector oriental del Imperiu gúrida) invadió partir sur del Punyab gaznávida llegando hasta Gujarat. Ente 1179 y 1180 apoderar de Peshawar, y ente 1181 y 1182 afaró la contorna de Lahore, pero Khusrau Malik llograr caltener fora de la ciudá pagándo-y tributu. Sicasí, Lahore finalmente foi prindada polos gúridas en 1186, mientres Khusrû Mâlik Shâh y el so fíu Bahrâm Shâh fueron encarcelaos y llevaos a Gūr, marcando d'esta manera'l final del Imperiu gaznávida.
Fuercies militares y les sos táctiques
El nucleu del exércitu gaznávida taba compuestu sobremanera de mamelucos turcos, lo mesmo que de millares de nativos afganistanos que fueron entrenaos y enrolados nel área al sur del Hindu Kush no qu'agora ye Afganistán. Mientres el gobiernu del sultán Mahmūd, un nuevu y más grande centru d'entrenamientu militar foi establecíu en Bost (agora Lashkar Gah). Esta zona yera conocida polos sos ferreros, que fabricaben armes de guerra. Dempués de prindar y conquistar la rexón de Punyab, los gaznávidas empezaron a emplegar hindús nel so exércitu.
Como les otres dinastíes que surdieron de los restos del califatu abasí, les tradiciones alministratives gaznávidas y la práutica militar veníen de los abasíes. Los caballos árabes, siquier na primer campaña, siguíen siendo sustanciales nes incursiones militares gaznávidas, especialmente en fondes incursiones galopantes en territoriu contrariu. Como s'evidencia hai un rexistru sobre '6000 caballos árabes' fueron unviaos contra'l rei Anandapala en 1008 y l'esistencia d'esta caballería árabe persiste hasta 1118 sol gobiernu gaznávida en Lahore.
Sicasí, adoptáronse cambeos únicos que satisfaíen les demandes de la situación xeográfica de la dinastía gaznávida. Por cuenta de el so accesu a les llanures indogangéticas, los gaznávidas, mientres los sieglos XI y XII, desenvolvieron el primer exércitu musulmán n'utilizar elefantes de guerra en batalla. Los elefantes taben protexíos por armadures nos sos frentes. L'usu d'estos elefantes n'otres rexones nes que combatieron los gaznávidas, particularmente n'Asia Central, foi sorprendente porque l'elefante yera una arma exótica.
Legáu
Nel so apoxéu, l'imperiu gaznávida creció hasta cubrir grandes partes del actual Irán, Turkmenistán y Uzbequistán, tou Afganistán, Paquistán y grandes partes del noroeste de la India. A los gobernantes gaznávidas xeneralmente atribúyense-y l'espardimientu del Islam nel Subcontinente indiu. Amás de la riqueza acumulada al traviés d'incursiones nes ciudaes indies y el tributu exactu de les rajás indios, los gaznávidas tamién se beneficiaron de la so posición como intermediarios a lo llargo de les rutes comerciales ente China y el Mediterraneu. Sicasí, fueron incapaces de caltener el poder por enforma tiempu y en 1040 los selyúcides se apoderadon de los sos dominios perses y un sieglu dempués los gúridas fixéronse cargu de les sos tierres subcontinentales indies restantes. Los Nasher, se autoproclaman ser los descendientes de la dinastía gaznávida.
Emires (gobernadores) samaníes de Gaznî (non hereditarios)
Alptegin (962-963), Abu Ishaq (963-*966), Balkā Tigīn (966-972), Pīrī (972-977)
Erika Wagner
Erika Wagner nació en Caraques, Venezuela, el 25 de payares de 1937. Ye antropóloga y arqueóloga venezolana, formada na Universidá de Yale, Estaos Xuníos, onde llogró un doctoráu en Arqueoloxía.
Los sos padres d'orixe alemán, conocer en Caraques na década de 1930. La so madre Ingeborg Rengel de Wagner, nació en Stuttgart y el so padre, Albert Konrad Wagner Koppelt, en Dresde.
Wagner vivió gran parte del so niñez en Venezuela, pero en 1942, en plena Segunda Guerra Mundial, embarcar xunto a la so familia, nun barcu arxentín denomináu Cabu de Fornos, zarpando dende Puerto Cabello camín d'Alemaña. Una vegada aniciada n'Alemaña cursó ellí los sos estudios primarios. En 1948, tornó a Venezuela residenciándose en Caraques.
Estudió la primaria nel Colexu Santa María, que la so Direutora foi Lola Rodríguez de Fuenmayor, quién más tarde fundaría la Universidá Santa María (USM). Dempués de terminar los sos estudios primarios ingresa al Liceo Andrés Bello pa estudiar la secundaria graduándose en 1956 de bachiller en Filosofía y Lletres.
Los sos estudios cimeros realizar na Universidá Central de Venezuela (UCV), onde cursó la carrera d'Antropoloxía. Ente los sos profesores destaquen: Miguel Acosta Saignes (1908-1989), José María Cruxent (1911-2005), Walter Dupoy (1906-1978), Martha Hildebrandt, George W. Hills, José Agustín Silva Michelena (1934-1986), ente otros.
Nel añu de 1960, recibió una beca per parte del Institutu Venezolanu d'Investigaciones Científiques (IVIC) fundáu por Marcel Roche (1920-2003) en 1959, pa realizar los sos estudios de posgráu na Universidá de Yale, Estaos Xuníos. Remató en 1965 el so Ph.D n'Antropoloxía, convirtiéndose na primer muyer en llograr un Doctoráu nesti campu en Venezuela.
Al tornar a Venezuela incorporar a trabayar como investigadora nel Departamentu d'Antropoloxía del IVIC, al llau del so fundador José María Cruxent (1911-2005).
En 1965 Erika Wagner casóse con Carlos Schubert Paetow, científicu venezolanu nacíu'l 9 d'ochobre de 1938 en Hamburgo, Alemaña, y fináu en Caraques el 22 de xunetu de 1994.
La tesis doctoral titulada “La prehistoria y etnohistoria de Carache”, foi realizada nos Andes venezolanos, na rexón de Carache. Al traviés del so trabayu estableció los detalles de la cronoloxía del área de Carache y la so contorna, y les sos conexones con árees vecines, Centroamérica, andar y cola rexón Lara-Falcón, convirtiéndose nel so primer trabayu publicáu pola Universidá de Yale, na so serie antropolóxica.
El so tutor de tesis doctoral foi'l Dr. Irving Rouse de la Universidá de Yale, quien xunto a José María Cruxent, llograron na década de los años 50 el clásicu llibro Arqueoloxía Cronolóxica de Venezuela (1958). Esta obra que toma dende los empiezos de la prehistoria de Venezuela hasta la colonia, consistente n'unidaes xeográfiques y periodos relativos, foi un llogru inestimable.
Wagner pudo articular nos sos trabayos científicos l'arqueoloxía cola etnohistoria ya incorporar conceutos de la ecoloxía cultural. Les sos investigaciones cubrieron distintes árees del territoriu venezolanu, a saber: zona de Carache, Mucuchíes, Timotes, El Jobal; Cuenca del Llagu de Maracaibo, Lagunillas-Zulia, Sierra de Perijá. Igualmente fixo trabayos nel Estáu Sucre, Amazones y Yaracuy, que sirvieron de marcu de referencia pa trabayos posteriores
Dende'l so ingresu al IVIC, participó en diversos proyeutos antropolóxicos y publicó más de cien trabajo divulgativos y académicos nel so área.
Tal como lo señala la Dra. Alberta Zucchi “La so vida de trabayu, nun se llindaron puramente a la producción de conocencia o a la mesma afitamientu como profesional nel campu a nivel nacional ya internacional, sinón a sentar les bases d'una investigación antropolóxica d'altu nivel nel país y contribuyir sustancialmente al afitamientu d'un naciente grupu de trabayu nesta área. Con ella empecipió la profesionalización formal de la investigación arqueolóxica en Venezuela”.
Santa Maria de Besora
Santa Maria de Besora ye un conceyu de la comarca d'Osona, Barcelona, na llende cola del Ripollés y na subcomarca del Bisaura. Ye tamién conocíu como Besora.
thumb|left|Llocalización de Santa Maria de Besora en [[Osona]]
Demografía
A 1 de xineru de 2010 la población del conceyu xubía a 168 habitantes, 84 homes y 84 muyeres.
Comunicaciones
La carretera llocal BV-5227 comunica la población con Sant Quirze de Besora y con Vidrá.
Economía
Agricultura de secanu y ganadería.
Cornualles
Cornualles (en córnicu: Kernow) ye una fastera de Gran Bretaña, al suroeste de la península asitiada al oeste del ríu Tamar. Ye un condáu que forma parte d'Inglaterra, magar que los partidarios de la independencia sofiten la idea de que ye una nación separtada, y que hai duldes constitucionales sobre la llexitimidá del dominiu inglés sobre Cornualles.
Cornualles llenda col condáu de Devon nel ríu Tamar. La carretera principal qu'enllaza col restu del país ye la A38, que cruza el Tamar en Plymouth na Ponte del Tamar; y la A30 que cruza la llende sur del Launceston. Un ferry tamién enllaza Plymouth cola ciudá de Torpoint al otru llau del Hamoaze. Una ponte ferroviaria la Royal Albert Bridge, construyía por Brunel en 1859 completa la otra gran vía de tresporte.
Asociada con Cornualles tan les Islles Scilly.
Cornualles ye tamién un ducáu perteneciente a la corona británica que tien asociáu el títulu de Duque-sa de Cornualles. El modernu ducáu ye propietariu del 2% de territoriu, asina como otres grandes aries a lo llargo de Gran Bretaña.
Politica y llingua
La llingua córnica ta emparentada col galés y el bretón, formando les tres el grupu britónicu de llingües celtes escontra'l grupu goidélicu que formen el irlandés, escocés y manx. Foi llingua viva hasta 1777 siendo Dolly Pentreath la última persona monollingüe. La espublización de "Handbook of the Cornish Language" en 1904 provocó un interés por revivila. Magar que nun se fixo nengún censu, hai unes 2.000 persones que falen anguaño l'idioma, anque sólo unes 100 lu faen de forma fluyía. En 2002 el gobiernu británicu reconocióla como llingua minoritaria.
Algunos apellíos tienen los prefixos Tre, Pol, o Pen, y como diz el dichu "por Tre, Pol y Pen sabrás quién ye córnicu." Estos prefixos signifiquen respeutivamente: ciudá (o cà), xampán y cabeza.
Historia
miniaturadeimagen|Cornualles miniaturadeimagen|"Penzance welcomes you; Pennsans a'gas dynergh"| miniaturadeimagen|Boscawen-Un El nome inglés modernu deriva del nome tribal Cornovii y de la pallabra anglosaxona wealas que significa "foriatos". Cornovii quiciás signifique pueblu de la península. Wealas ye tamién l'orixe del nome Gales. . En córnicu ye nomáu como Kernow o Curnow.
Cornwall foi la principal fonte de d'abastecimientu d'estañu pa les civilizaciones del antiguu mediterraneu, siendo conocida como les Casitérides y una vegada los córnicos fueron considerados los meyores mineros del mundu. Cuando les reserves d'estañu s'agotaron, emigraron a llugares como les amériques, Australia, Nueva Zelanda y Sudáfrica. Munches pallabres córniques rellacionaes cola mineraía pasaron al inglés como costean, gunnies, y vug.
Dende la declinación de la minería, agricultura y pesca, la economía vien decantándose pol turismu, gracies a unes de les más espectaculares costes del mundu. Sicasí, la economía ta depremía y la rexón ta reconocía pola XE como una de les del Oxetivu 1. Un partíu políticu, el Mebyon Kernow (MK) o Fiyos de Cornualles, col rixu d'algamar la independencia, magar que sólo consiguió tener dellos conceyales.
Bandera
Hai disputa sobre quién ye'l patrón de Cornualles: San Miguel, San Petroc o San Piran. San Piran ye'l más popular: el so emblema (una cruz blanca sobre campu negru) ta reconocía como la bandera de Cornualles y el so día (5 de marzu) ye celebráu polos córnicos en tou'l mundu.
Luton
Luton ye una ciudá y autoridá unitaria allugada nel sur d'Inglaterra (Reinu Xuníu), 51 quilómetros al norte de Londres. En 2001 Luton tenía una población de 184 371 habitantes. Históricamente Luton formaba parte del condáu de Bedfordshire, pero dende 1997 tien un gobiernu llocal independiente.
Anguaño Luton ye conocíu principalmente pol Aeropuertu de Londres-Luton, unu de los principales aeropuertos de la rexón de Londres.
Historia
Una aldega pequeña, con una población de 750 a 800 persones, esistió a Luton en 1086 según el Domesday Book. Mientres la Edá Media Luton tenía un mercáu. Hubo un quema en Luton en 1336.