cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Espardimientu del Islam
Europa
thumb|230px|[[Reales Alcázares de Sevilla, cúpula del salón d'Embaxadores.]] Sicasí les corrientes del cristianismu consideraron primero bien negativamente la emergencia del islam. Esta nueva relixón ponía trabancu a la so reivindicación d'universalismu ("católicu" significa universal), y les referencies a los mensaxes de la Biblia apaecíen nellos, según a los xudíos, más bien como una herexía cismática (pa les corrientes qu'utilicen esti conceutu) que como una reconocencia. La referencia al mensaxe cristianu utilizada nel Corán llegara a Mahoma vía cristianos monofisitas, diocetas o nestorianos, esto ye, de les corrientes consideraes herétiques polos Concilios de Nicea y Constantinopla.
Lo más, l'islam apaecía énte ellos como una forma de competencia llixero, compartiendo la so reconocencia a un Dios únicu, pero refutando sicasí la idea de Trinidá.
Una tensión créase entós. Pa Occidente cristiano, el mahometanu faise'l infiel por excelencia, y Mahoma (d'onde vien la deformación baphomet) ye la imaxe d'un demoniu zaguín, que predica en nome de Dios pa esviar a los fieles de la verdadera fe. Dacuando ye asimiláu como'l Anticristu, dacuando más simplemente fai recordar les pallabres que los evangelios atribúin a Xesús y qu'encamienta contra profetes falsos que van venir dempués d'él. Dende'l llau musulmán establécense les mesmes acusaciones.
thumb|left|250px|El [[Crac de los Caballeros en Siria]]
La conquista islámica, como más tarde van selo les cruciaes, son motivaos de fechu tamién:
L'apoxéu de la civilización musulmana (en términos de desenvolvimientu científico y téunicu) asítiase ente los sieglos VIII y IX. Los beneficios culturales y téunicos llograos polos territorios occidentales gracies a la espansión musulmana son oxetu d'alderique de los historiadores especializaos.
Los progresos son talos, que se puede falar d'un "primer renacencia", bien anterior al fenómenu que se va efectuar n'Italia mientres el sieglu XIII. Los conquistadores nun son los autores, sinón qu'ellos recibieron estes conocencies de países d'antigua civilización que conquistaron pola fuercia: (Siria, El Líbanu, Exiptu, Mesopotamia, la provincia romana d'África). Europa tien entós cerca de dos sieglos de retrasu sobro'l mundu musulmán, anque ciudaes como Venecia tuvieron al respective una situación estraordinaria. La imprenta va venir depués pa invertir el sentíu de la diferencia cronolóxica. Dende'l Renacimento, los progresos en términos de desenvolvimientu científico y téunicu, según los beneficios culturales enantes citaos, van xenerase na direición contraria y el mundu islámicu va quedar retrasáu con respectu al occidental, invirtiendo la situación.
thumb|left|200px|[[Batalla de Poitiers (732)|Batalla de Poitiers, n'ochobre de 732]]
Más que la victoria de 732 de Carlos Martel, que va refugar la invasión en Poitiers, ye'l fracasu del sitiu de Constantinopla el que va frenar la meyora de los exércitos árabes. Los establecimientos moros van perdurar muncho tiempu como atestigua la toponimia de Ramatuelle, una ciudá de Provenza al sur de Francia, nacida de Rahmat Allah, la gracia de Dios.
vamos Conocer el movimientu inversu de guerra xusto tamién, dellos sieglos más tarde, na Reconquista de la península Ibérica que verdaderamente preséntase na batalla de Las Navas de Tolosa, la primer victoria d'esta campaña, y va concluyise nel sieglu XV pola conquista de los últimos reinos Taifes en 1492. Esta fecha correspuende tamién según Jacques Attali y Arnold J. Toynbee al estermín de los últimos nucleos de resistencia cristiano n'Exiptu. Delles cruciaes primeramente destinaos a reconquistar la tumba del Cristu reabrieran nos países cristianos la ruta de les especies apoderándose de les escales de Llevante.
La conquista otomana
thumbnail|220px|right|Mapa de les conquistes del [[Imperiu otomanu escontra 1683]] Nel sieglu IX, empieza la meyora de los pueblos turcu-mongoles de la rexón de los montes Altai y del llagu Baikal escontra l'oeste; estos pueblos progresivamente se islamizan. Más tarde, debíu al llamáu de refuerzu fecho pol califa abasí p'aselar los baturicios, poblaciones turques llamaes selyúcides instálense en Bagdag nel sieglu XI.
Dómina contemporánea
340px|thumb|right|Mapa de países musulmanes a empiezos del sieglu XXI. 340px|thumb|right|Mapa de conflictos armaos a empiezos del [[sieglu XXI.]]
L'islam ye güei la relixón más siguida dempués del cristianismu. Cunten con 1,3 miles de millones de creyentes, sobro'l 20% de la población mundial.
L'islam sigue la so espansión n'África, nuna progresión constante escontra'l sur del continente (qu'inda queda dende la colonización europea a dominante cristiana). Dende la so independencia, una parte de los países d'África prieta privilexaron más bien les rellaciones colos países árabes musulmanes primero que colos antiguos colonizadores. La facilidá d'espardimientu del islam n'África esplícase abondo pol fechu que sían los países africanos vecinos los qu'apurren la relixón y non evangelizador colonizadores blancos como nel casu del catolicismu.univ-lyon2.fr
Esta espansión ye tamién fonte de tensiones y de conflictos. En Costa de Marfil o en Nixeria, por casu, la oposición ente les poblaciones musulmanes al norte del país y les poblaciones cristianes del sur alimenta una inestabilidá permanente que puede dir hasta'l conflictu armáu a escala nacional (Costa de Marfil) o a ataques y represalies nes rexones "mixtas" (Nixeria). A les cuestiones relixoses incorpórense sicasí intereses económicos y políticos (repartu de les bayures y del poder políticu) nel xénesis de los enfrentamientos.
L'islam sigue tamién el so espardimientu escontra l'este n'Asia. N'Indonesia particularmente, l'islam, llegáu dende comerciantes indios y chinos que faíen escales nos puertos de Java y el Sumatra a lo menos dende'l sieglu XII, tuvo una progresión más bien lenta. Nos nuesos díes, el 88% de la población indonesia alministrativamente ye rexistrada como musulmana.
California's Gold
California's Gold ye una serie de televisión d'Estaos Xuníos.
Provincia de Sevilla
thumb|300px|right|Llocalización de la provincia n'España La provincia de Sevilla ye una de les ocho provincies d'Andalucía, n'España. Llenda coles provincies de Málaga, Cádiz, Huelva, Badajoz, y Córdoba. La so capital ye la ciudá de Sevilla.
Tien una estensión de 14.001 km², con una población total de 1.811.177 persones (2005), qu'habiten los sos 104 pueblos.
Vili
Vili yera unu de los Æsir y fíu de Bor na mitoloxía nórdica. Los sos hermanos yeren Ve y Odín. Conocíu por dar -y emociones ya intelixencia a la humanidá. Según Loki, na Lokasenna, taba namoráu de la esposa de Odín, Frigg.
Na Völuspá, na creación del primer home (Ask) y muyer (Embla), Hœnir y Lóðurr ayudaron a Odín. En Gylfaginning, estos son sustituyíos por Vili y Vé. Como Snorri conocía la Völuspá, ye bien probable que Hœnir fuera otru nome pa Vili.
== Otros nomes Alemán: Willio
Pedro Pinto Rubianes
Pedro Alfredo Pinto Rubianes foi Vicepresidente del Ecuador ente'l 27 de xineru de 2000 y el 15 de xineru de 2003, mientres la presidencia de Gustavo Noboa. Foi escoyíu pol Congresu Nacional del Ecuador pa ocupar el puestu dexáu vacante cuando Noboa se convirtió en Presidente del Ecuador.
Antes d'ocupar la vicepresidencia, foi Ministru de Finances nel gobiernu d'Osvaldo Hurtado y diputáu pola provincia de Pichincha ente 1998 y 2000. Ye economista y algamó un títulu d'inxenieru industrial n'Alemaña.
Siraitia grosvenorii
Siraitia grosvenorii ye una especie de planta yerbácea perennifolia trepadora pertreneciente a la familia Cucurbitaceae, nativa del sur de China y el norte de Tailandia. La planta cultivar pol so frutu, que'l so estractu ye casi 300 vegaes más duce que l'azucre y utilizóse en China como un edulcorante natural baxu de caloríes pa bébores refrescantes, y na medicina tradicional china pa tratar la diabetes y la obesidá.
Descripción
Ye una planta trepadora qu'algama un llargor de 3 a 5 m, xubiendo frente a otres plantes per mediu de bilortos que se filen en tou lo que toquen. Les fueyes son estreches y en forma de corazón de 10-20 cm de llargu. El frutu ye redondu, de 5-7 cm de diámetru, llisu, de color mariellu-marrón o verde-marrón en color, que contién estríes del estremu del tallo frutu de los riegos con una piel duro pero delgao cubierta por pelos finos. L'interior de la fruta contién un comestible magaya, que, cuando s'ensuga, forma un pulgu finu, de color marrón claro, fráxil alredor de 1 mm d'espesura. Les granes son allargaes y casi esférica. La fruta ye dacuando confundíu cola rellacionada, mangostán púrpura.
Usos
El frutu consúmese frescu interior, y l'amargosa corteza usar pa faer té. La fruta monxo carauterizar pola so dulzura, que puede concentrase nel so zusmiu. La fruta contién 25 a 38% de diversos hidratos de carbonu, principalmente fructosa y glucosa. La dulzura de la fruta amontar nos mogrósidos, un grupu de los glucósidos triterpenos (saponines). Los cinco Mogrosidos distintos tán numberaos d'I a V;. El componente principal ye mogrósido V, que tamién se conoz como esgosida La fruta tamién contién vitamina C.
Cultivu
La guañada de les granes ye lenta y puede tomar dellos meses. Cultívase principalmente en China hasta'l sur de la provincia de Guangxi (na so mayoría nos montes cerca de Guilin), según nes provincies de Guangdong, Guizhou, Hunan y Jiangxi. Estos montes emprestar a dar solombra a les plantes que de cutiu tán arrodiaes pola borrina, que les protexen del sol. Sicasí, el clima d'esta provincia del sur ye templáu. La planta alcuéntrase raramente na naturaleza, polo que se cultiva dende hai cientos d'años.
La planta ye la más apreciada polos sos duce frutos, que s'utilicen con fines melecinales y como edulcorante. Los frutos viéndense xeneralmente en forma seca, y utilízase tradicionalmente en fervinchos o sopes.
El sabor duce de la fruta provién principalmente de los mogrósidos, un grupu de triterpenos glucósidos que representen alredor del 1% de la magaya de la fruta fresco. Al traviés de la estracción solvente, puede llograse un polvu que contién 80% de mogrósidos, el principal ye mogrósido-5 (esgoside) Otros axentes similares na fruta son siamenosida y neomogrosida.
La investigación recién suxure que los mogrósidos aisllaos tienen propiedaes antioxidantes y puede tener efeutos llindaos contra'l cáncer.
Los mogrosidos tamién se demostraron propiedaes pa tornar la inducción del Virus de Epstein-Barr in vitro.
La planta tamién contién la glicoproteína momorgrosvin, que se demostró que inhibe la síntesis de la proteína ribosómica.
Cultivu y comercialización
Siraitia grosvenorii collechar en forma fruta verde, que se vuelve marrón nel ensugáu. Escasamente utilízase na so forma fresca, yá que ye malo d'almacenar. Amás, desenvuelve un sabor podre na fermentadura, que se suma a los sabor ensin deseyar yá presentes. Poro, los frutos ensúguense de normal enantes del so usu y viéndense precisamente nesta forma nes tiendes de yerbes chines. Los frutos ensúguense amodo en fornos, pa preservación de los mesmos y l'eliminación de la mayor parte de los arumes ensin deseyar. Sicasí, esta téunica tamién conduz a la formación de dellos sabores amargosos y astringentes. Esto llinda l'usu de los frutos y estractos secos pa la preparación de té, sopa, y como edulcorante pa los productos que suelen tener azucre o miel añedíu a ellos.
El procesu de Procter & Gamble
El procesu pa la fabricación d'un edulcorante útil a partir de Siraitia grosvenorii patentar en 1995 por Procter & Gamble. Mientres Siraitia grosvenorii ye bien duce, pero tien demasiaos arumes d'interferencia, que la faen inútil pal usu xeneral. La patente que la compañía desenvolvió habilita un procesu pa la estracción de los arumes d'interferencia.
Nesti procesu, la fruta fresco colléchase primero que tea dafechu madura, y maurezse de siguío nel almacenamientu, polo que puede procesase con precisión cuando ta madura. De siguío, retírense'l pulgu y les granes, y cola magaya de la fruta fai un concentráu de fruta o puré. Esti utilízase de siguío, na producción d'alimentos. Los disolventes utilícense, ente otres coses, pa esaniciar los arumes interferentes.
Historia
Mientres la dinastía Tang, Guilin foi unu de los retiros budistes más importantes que contienen munchos templos. La fruta foi nomada polos arhats ( LUOHAN, 罗汉 ), un grupu de monxos budistes que, por cuenta de la so propia manera de vida y la meditación , algamaben el llume y dizse que yeren redimíos. Acordies cola historia de China, la fruta foi mentáu per primer vegada nos rexistros de los monxos del sieglu 13 que la utilizaron.
El zusmiu de los frutos conocíase entós que yeren bien duces.
Groff y Hoh diéronse cunta que la fruta yera un importante recursu internu de China pal tratamientu del resfriáu y la neumonía, cuando se consume carne de gochu. Les entrevistes confirmaron que la fruta adquirió importancia apocayá na historia china. Sicasí, un pequeñu grupu de persones aparentemente apoderara'l so cultivu dende hai enforma tiempu y atropara una amplia conocencia sobre la crecedera, la polinización y esixencies climátiques de la planta.
La fruta foi llevada a los Estaos Xuníos nel sieglu 20. Groff mentar, mientres una visita al ministeriu estauxunidense de l'agricultura en 1917, el botánicu Frederick Vernon Coville amosó-y una fruta mercada nuna tienda china en Washington. Les granes de la fruta que se mercara na tienda china en San Francisco introducir na descripción botánica de la especie en 1941.
La primer investigación sobre'l componente duce de luohan guo atribúyese a CH Lee, quien escribió un informe n'inglés en 1975, y tamién pa Tsunematsu Takemoto, que trabayaron nella a principios de 1980 en Xapón (dempués Takemoto decidió concentrase na similar planta duce, jiaogulan ).
Taxonomía
Siraitia grosvenorii describióse por (Swingle) C.Jeffrey ex A.M.Lu & Zhi Y.Zhang y espublizóse en Guihaia 4(1): 29, pl. 1, f. 1–7. 1984.
La especie'l nome científicu honra Gilbert Grosvenor, que como presidente de la National Geographic Society ayudó a financiar una espedición na década de 1930 p'atopar la planta viva onde se cultivaba. Momordica grosvenorii Swingle Thladiantha grosvenorii (Swingle) C.Jeffrey
Enllaces esternos
´
Anabazenops dorsalis
Anabazenops dorsalis, tamién denomináu hojarasquero cejón, rascahojas crestada y trepamusgo copetón, ye una especie d'ave paseriforme de la familia Furnariidae que vive nel noroeste de Sudamérica.
Distribución y hábitat
Alcuéntrase distribuyíu por Bolivia, Brasil, Colombia, Ecuador y Perú. El so hábitat natural son les selves húmedes de l'Amazonia occidental y el piedemonte oriental de los Andes, principalmente ente los 200 y 1.300 m d'altitú, preferentemente en concentraciones de bambú.
Descripción
Mide 18,5 cm de llargor. El plumaxe de les partes cimeres ye de color castañu cola cola acoloratada; presenta un superciliar delagado amarellentáu y mexelles escures; la garaganta ye de color crema; les partes inferiores son abuxaes.
Ríu Urubamba
El ríu Urubamba (en quechua, Urupampa, que significa «pandu d'arañes») ye unu de los principales ríos de Perú, una de les fontes del ríu Ucayali, y parte de la cuenca del Amazones.
El valle del Altu Urubamba ta densamente pobláu ya intensamente cultiváu por aciu l'usu del riego. Hai munches muertes del imperiu inca, incluyendo los restos de la famosa ciudadela de Machu Picchu, (dende enriba, en cantu del mesmu Machu Picchu, puede apreciase un derribadoriu vertical de 600 m d'altor que termina sobre'l ríu).
El ríu tien delles partes del so cursu protexíes: el Santuariu Históricu de Machu Picchu, qu'ampara'l Valle Sagráu de los Inques, nel so cursu altu; el Santuariu Nacional Megantoni, que curia un curtiu tramu de la ribera derecha del pongo de Mainique; y el Parque Nacional Otishi, que defende la ribera esquierda del mesmu tramu del ríu, al otru llau del pongo.
Xeografía
thumb|230px|left|Vista de les ruines inques percima de Pisac, col Urubamba na parte inferior del Valle Sagráu. thumb|230px|left|Vista de la pequeña ciudá de [[Písac.]] thumb|230px|left|Vista de la pequeña ciudá d'Urubamba. thumb|230px|left|Vista del sitiu arqueolóxicu de Llactapata, a los pies del Macchu Pichu. thumb|230px|left|El Macchu Pichu, el llugar más famosu nel valle del Urubamba. right|250px|thumb|L'Urubamba nes cercaníes de Machu Picchu. L'Urubamba considérase, tradicionalmente, estremáu en dos partes pol pongo de Mainique, un angostu cañón de siniestra reputación polo peligroso del so navegación: l'Altu Urubamba, al sur del pongo, y el Baxu Urubamba, al norte, hasta la desaguada nel ríu Ucayali.
Alto Urubamba
El ríu Urubamba naz nel nuedu de Vilcanota (4 314 m), nel departamentu de Cusco, na parte suroriental de Perú. Nel so cursu alto lleva'l nome de ríu Vilcanota, que va caltener hasta llegar a la pequeña ciudá d'Urubamba.
Escurre'l Vilcanota por un altu valle de monte en direición noroeste, flanqueado pela carretera 3S y escurriendo pola aguada occidental de la cordal de Vilcanota, en que la so aguada oriental escurre'l ríu Yavero, el principal afluente del Urumbara al que nun va atopar hasta más de 350 km ríu abajo. Llega primero a la pequeña llocalidá de Raqchi, el primeru de los munchos sitios arqueolóxicos preincaicos alcontraos nel so cursu, onde ta'l templu de Huiracocha, una enorme estructura d'adobe de 92 metros por 25,5 m.
El ríu continua valle embaxo, virando cada vez más escontra'l norte, pasando por Combapata, Checacupe, Cusipata y Quiquijana. Continua baxando pol estrechu y angostu valle, llegando a Urcos, la capital de la provincia de Quispicanchi. Sigue por Andahuayillas y pasa mui cerca de Piquillacta, una pequeña llocalidá y tamién sitiu arqueolóxicu asitiáu al oeste del valle, a veres de la llaguna de Huarcapay-Lucre. La carretera 3S dexa yá'l valle, que s'enfusa per una zona bien abrupta tomando nuevamente una orientación xeneral suroeste, llegando pocu dempués a la llocalidá de Písac. Da entamu una parte del valle, ente Písac y Ollantaytambo, en que'l ríu ye tamién llamáu'l Wilcamayu («ríu sagráu») y el so valle'l Valle Sagráu de los Inques. La turbulencia del ríu nesti tramu emprestar pa la práutica del descensu de ríos, que ye una de les atraiciones turístiques d'aventura más interesantes nel Perú.
Sigue'l ríu'l so descensu, acompañáu nel valle pela carretera 28B. Pasa por Calca, Urquillos, Huayllabamba, Yucay y llega a la pequeña ciudá d'Urubamba, a partir de la cual yá va llevar el nome de ríu Urubamaba. Continua pasando pela llocalid y sitiu arqueolóxicu incaicu d'Ollantaytambo, onde recibe al ríu Patakancha y onde la carretera 28B emponer en direición norte remontando una de les fasteres del valle hasta algamar los 4350 m.
Llega dempués el ríu al sitiu arqueolóxicu de Llactapata, que da entamu al Santuariu Históricu de Machu Picchu, una área protexida de 325,92 km² establecida en 1981 y depués declarada en 1983 Patrimoniu de la Humanidá. L'Urubamba continua pola pequeñu llocalidá d'Agües Calientes, una llocalidá fundada en 1901 pa establecer unu de los campamentos pa la construcción del ferrocarril ente Cusco y Santa Ana, y qu'agora ye'l llugar al que lleguen los turistes que visiten la ciudá sagrada indíxena de Machu Picchu.
El Machu Picchu atópase na marxe esquierda del ríu, que casi lo arrodia por entero describiendo un zarráu meandro en redol a Huayna Picchu (2.667 m), el monte onde tamién hai ruines, casi 600 m percima. Nel intre el ríu abandona la zona protexida y algama Santa Rosa, onde de nuevu la carretera 28B acompañára-y tres un descensu vertixinosu dende'l cuetu San Cristóbal.
Pasando la cadena montascosa principal estiéndese'l valle, ampliu y granible, y el ríu llega a Quillabamba, capital de la provincia de La Convención, yá a solamente 1050 m d'altitú, y de nuevu'l valle del Urubamba estrechar y afóndase. Ye la zona xeográficamente más accidentada del percorríu (cañón de Torontoy), qu'escurre pola aguada oriental de la cordal de Vilcabamba. Nesti tramu recibe pela derecha al ríu Yanatil, un puntu nel que se vuelve en direición al oeste, y en pasando por Rosalinda, vuelve xirar pa dirixise en sentíu contrariu, al este. En recibiendo pela derecha al más importante de los sos afluentes, el ríu Yavero o Paucartambo (de más de 350 km), l'Urubamba, en pasando pol pongo de Mainique, remata'l so cursu altu. Dambes marxes del pongo tán protexíes: la ribera derecha pertenez al Santuariu Nacional Megantoni, y ribera esquierda al Parque Nacional Otishi, declaráu en 2003, el penúltimu parque nacional establecíu nel país.
So Urubamba
230px|left|thumb|La confluencia del Tambo (delantre) y l'Urubamba (derecha, al fondu) cerca de [[Puerto Atalaya, formando'l Ucayali]]
El valle del baxu Urubamba ta relativamente pocu desenvueltu y escasamente pobláu. Hai dellos pueblos indíxenes, principalmente machiguengas (o matsigenka) y asháninca. La economía ye sobremanera forestal, amás de los xacimientos gasísticos. El principal asentamientu nesti llargu tramu ye'l pueblu indíxena de Sepahua, que cunta con un pequeñu aeródromu.
Finalmente'l ríu vuélvese otra vegada escontra'l noroeste y, en recibiendo tamién pela derecha al ríu Inuya, conflúi finalmente col ríu Tambo, que lu enceta pela esquierda, pa dar llugar a la nacencia del ríu Ucayali, yá parte del cursu principal del ríu Amazones. Na boca del ríu Tambo atópase la ciudá de Puerto Atalaya, que cuntaba con más de 10.000 habitantes en 2005.
Fauna y flora
thumb|200px|right|Otra vista del valle del Urubamba. miniaturadeimagen|Cordal del Altu Urubamba. Nes agües del Urubamba habita'l coríu de les riegues (Merganetta arnata), que tien l'habilidá d'avanzar contra la corriente casi ensin esfuerciu. Nes aturbolinaes agües tamién habita'l mierlu acuáticu (Cinclus leucocephalus), un minúsculu paxarucu de color blanquinegru qu'aprendió a nadar so les agües en busca d'alimentu.
Los montes de Machu Picchu alluguen casi tres centenares d'especies d'aves. Dende los grandes cóndores, hasta les diminutes tangares de formosos colores. Los colibríes son equí un casu especial. La bayura de flores na rexón dexa la esistencia de 14 especies distintes. Hai tan pequeños como un inseutu, afechos p'aportar al néctar de les perpequeñes flores del capulí, o tan grandes que superen en tamañu a la mesma ave, convirtiéndola nel únicu animal capaz de libar de les campanielles y datures.
El monte ye llar del osu andín (Tremarctos arnatus) y el pudú o sachacabra (Pudu mephistopheles). El primeru ye l'únicu osu qu'habita nel continente suramericanu, suel vivir una esistencia vexetariana ocultu no más fondo del monte nublu; el segundu ye un venado del tamañu d'un perru pequinés, espera'l tapecer pa vagabundear en busca de biltos y frutos cayíos al amparu d'una vexetación que la convierte nuna criatura invisible pa los depredadores.
Los árboles d'e [Erythrina falcata|pisonay]] (Erythrina falcata) y q´euña d'altor (Polylepis racemosa) coles sos copes apinaes de flores coloraes paecen ferver de vida. Pa un botánicu, estos árboles son un mostrariu natural: lianes y bromelies apuéstense cada espaciu de les cañes, ente qu'orquídees, mofos y líquenes arrexuntar confiriéndo-y a les cañes l'apariencia de tar forraes d'un abrigu verde y húmedo.
Pedro de Portugal
Pedro de Portugal puede facer referencia a dellos reis y príncipes portugueses:
Argyranthemum frutescens
Argyranthemum frutescens, o magarza, ye una especie de planta melecinal perteneciente a la familia de les asteracees, orixinaria de les Islles Canaries. thumb|240px|Detalle de la flor
Descripción
Pertenez al grupu d'especies que les sos cipseles esteriores son alaes y que tienen un miriguanu coroniforme, caracterizándose polos sos fueyes fondamente lobulaes, que tienen 2-6 lóbulos primarios, linear-llanceolaos o llanceolaos. Los sos inflorescencies son corimbosas.
Usos
En herboristería úsase como tónicu estomacal y pa combatir el asma. Les fueyes usar en fervinchu.
En xardinería utilízase como planta ornamental.
Taxonomía
Argyranthemum frutescens describióse por (L.) Sch.Bip. y espublizóse en Species Plantarum 2: 767. 1753. Argyranthemum: nome xenéricu que procede del griegu argyros, que significa "plateado" y anthemom, que significa "planta de flor", aludiendo a les sos flores radiantes pálides.
frutescens: epítetu procedente del llatín frutescere, que significa "echar o producir renuevos o renuevos". Nesta especie fai referencia a la so ramificación exuberante. Argyranthemum frutescens ye una especie bien variable y con delles subespecies:
Nome común
Conozse como "magarza común (ssp. frutescens), magarza grancanaria de mariña (ssp. canariae (Christ) Humphries), magarza gomera de mariña (ssp. foeniculaceum (Pit. & Proust) Humphries), magarza común grácil (ssp. gracilescens (Christ) Humphries), magarza de flor chica (ssp. parviflorum (Pit. & Proust) Humphries), magarza chica (ssp. pumilum Humphries) o magarza carnosa (ssp. succulentum) Humphries". La ssp. pumilum Humphries d'esta especie, incluyir nel Catálogu d'Especies Amenaciaes de Canaries, como sensible a l'alteración del so hábitat, na islla de Gran Canaria.
Provincia de Teruel
Teruel ye una provincia española parte de la Comunidá Autónoma d'Aragón. La so capital ye la ciudá de Teruel.
Lya Lys
Nathalie Margoulis ; conocida artísticamente sol seudónimu de Lya Lys, foi una actriz d'Estaos Xuníos.
Biografía
Yera fía d'un banqueru rusu y una pediatra francesa que se treslladó a París cuando la neña tenía unos siete años. Desconozse'l nome del padre. La madre yera Ina Löscht (llamada enantes Blumenfeld), qu'emprestaría serviciu nun hospital de campaña francés mientres la Primer Guerra Mundial. Nathalie foi educada en Francia y en Suiza, y más tarde estudió filoloxía na universidá de La Sorbona.
A finales de los años 20, Lya Lys formaba parte d'un grupu d'actores franceses con Charles Boyer, André Berley (1890 - 1936) y Mona Goya. Estos artistes fueron llevaos a Hollywood pola MGM pa trabayar en películes destinaes al mercáu francés. Al acabáse-y el contratu y xusto cuando taba a puntu d'embarcase nun tresatlánticu de regresu a Europa, Lys recibió una ufierta de Hollywood pa trabayar nuna película.
En 1930, Lys volvió a París pa participar na película surrealista de Salvador Dalí y Luis Buñuel La edá d'oru. El so trabayu nesa película ta consideráu por una mayoría como la so actuación más significativa. Dempués, Lya Lys volvió a los Estaos Xuníos.
Lys casóse en segundes nupcies col empresariu Percy Montague n'abril de 1932. Lys llogró la ciudadanía estauxunidense en 1933. Montague y Lys divorciáronse enantes del final de la década.
Al empiezu de la so carrera en Hollywood, el fuerte acentu de Lys yera una torga, pero foi perdiendo esi acentu y apenes se-y notaba yá cuando actuó na película de 1937 de la Paramount The Great Gambini y nuna xira de representación de la obra de teatru d'Ayn Rand Night of January 16th. Xustu enantes del españíu de la Segunda Guerra Mundial, Lya Lys alcuéntrase en París representando la obra The King’s Dough. Ante la guerra inminente, quixo volver a los Estaos Xuníos. Por ser tanta la xente que fuxía d'Europa, l'actriz nun consiguió plaza en barcu que saliera de Francia, y aconseyáronlu que fuera al norte, a un puertu escandinavu que tuviera menos allegáu. Entró, pos, n'Alemaña, y ellí foi detenida polos guardias fronterizos nazis mientres dos o tres díes. Tiempu tras, ella tornara una ufierta que-y fixera un oficial nazi por qu'actuara nuna película de propaganda. Finalmente, dexóse-y partir dempués de revisa-y el so equipaxe, d'habe-y confiscado los cheques de viaxe y d'aseguralu que nunca volvería a Alemaña.
Dellos meses dempués, l'actriz trabayaría na película estauxunidense antinazi estrenada en 1939 Confessions of a Nazi Spy, dirixida por Anatole Litvak y con Edward G. Robinson encargándose del papel principal.
Mientres el rodaxe de la película de 1939 The Return of Doctor X, dirixida por Vincent Sherman (1906 - 2006), a l'actriz escaeciéronse-y les frases que tenía que dicir nuna escena na que taben trabayando, y enoxóse consigo mesma. L'actor Dennis Morgan tomar del brazu y púnxose a cantar, y al poco xunióse-y Humphrey Bogart.
Tres la so intervención na película de 1940 Murder in the Sky, na que tamién trabayaba Ronald Reagan, Lya Lys dexó d'actuar.
Mientres unos pocos años, el so nome siguió apaeciendo n'anuncios de modes en dellos periódicos.
En 1954 casóse con George Feit, con quien tuvo una fía: Joyce Wells, que-yos daría dos nietos. Lya Lys Feit morrió d'un fallu cardiacu'l 2 de xunu de 1986 nel Hoag Memorial Hospital de Newport Beach, a la edá de 78 años. George Feit vivió 32 años más.
Legáu
La obra de teatru de Jacqueline Susann The Temporary Mrs. Smith, que trata d'una cantante prestosa pero ensin talentu que la so busca d'un home ricu ye entorpecida polos sos anteriores maríos, basar en parte na vida de Lya Lys. Mientres una temporada, dambes, Lys y Susann, tuvieren viviendo n'en l'Hotel Navarro, cerca del Central Park.
Sobre'l trabayu d'Ava Gardner col so personaxe de Pandora na película Pandora y l'holandés errante (Pandora and the Flying Dutchman, 1951), el cineasta y críticu griegu Ado Kyrou (Adonis Kyrou: 1923 - 1985) escribió esto:
Didier Deschamps
Didier Deschamps ye un entrenador y ex-futbolista francés. Dende'l 8 de xunetu de 2012, ye'l seleccionador nacional de Francia.
Na so etapa como xugador, ocupaba la demarcación de mediocentro defensivu. Desenvolvió la mayor parte de la so carrera ente l'Olympique de Marseille y la Juventus de Turín, colos que se proclamó campeón d'Europa en 1993 y 1996 respeutivamente. El so últimu club como futbolista foi'l Valencia C.F., col que foi finalista de la Lliga de Campeones en 2001.
Foi internacional absolutu cola seleición francesa (1989–2000) en 103 partíos y encabezó a la «Francia del doblete», campeona del Mundial de Francia 1998 y de la Eurocopa 2000.
Como xugador
Deschamps tuvo de primeres una curtia carrera como xugador de rugbi, pero empezó la so carrera de futbolista amateur nel Aviron Bayonne, la so potencia foi rápido columbráu polos ojeadores del FC Nantes que lo incorporaron nel añu 1983, debutó na lliga francesa l'añu 1985.
Tres cuatro temporaes nel Nantes, Deschamps fichó pol Olympique de Marseille, onde tuvo una temporada, fichando a la siguiente pol Girondins de Bordeaux. Tornó al Marsella la temporada siguiente, y Deschamps convertir nel líder del equipu marsellés, siendo una de les principales claves del títulu del Olympique na UEFA Champions League de la temporada 1992-93. Taba abondo claro que'l destín de Deschamps yera'l de recalar tarde o aína en dalgún grande d'Europa, y asina foi.
Tres cinco temporaes colos bianconeri, Deschamps colar al Chelsea inglés, ellí xugó una temporada ganando una FA Cup, remató la so carrera futbolística na Lliga española, xugando la temporada 2000-01 nel Valencia CF, anque Deschamps nun llegó a trunfar nel club español, principalmente por problemes d'adaptación. Pel branu de 2001, Deschamps decidió colgar les botes, cuntando con namái 32 años.
Seleición nacional
Na seleición francesa ye'l sestu xugador con más partíos (103) dempués de Thuram (142), Thierry Henry (123), Marcel Desailly (116), Zinedine Zidane (108) y Patrick Vieira (107). Consiguió dellos torneos y llogró anotar 4 goles na so seleición.
Ganó la Copa Mundial de Fútbol de 1998, en que Francia yera llocal, al llau de dellos xugadores como Lilian Thuram, Zinedine Zidane, Fabien Barthez, Marcel Desailly, Patrick Vieira, David Trezeguet y Thierry Henry, ente otros, ganándo-y al aquel entós tetracampeón Brasil.
Como entrenador
Namás retirase, convertir n'entrenador del AS Monaco. Tuvo nel cargu cinco años, ganando la Copa de la Lliga de Francia en 2003 y llegando a la final de la Lliga de Campeones en 2004, pero'l so rival, el FC Porto, enxaretó-y un 3-0. Dimitió en setiembre de 2005 tres un mal arranque de temporada.
En 2006, empezó a entrenar al so ex equipu, la Juventus F.C., tres l'escándalu de corrupción que lo condergara al descensu y a una sanción extra de 9 puntos. A pesar de la complicada situación, llevó al equipu tresalpín a ser campeón de la Serie B, llogrando asina l'ascensu. Abandonó'l club al concluyir la temporada.
El 5 de mayu de 2009, la web oficial del Olympique de Marseille anunciaba qu'asocedería a Eric Gerets al frente del equipu. Na so primer temporada, fixo que'l Marsella proclamárase campeón de la Ligue 1, títulu que nun llograba dende faía 18 años, y tamién ganó la Copa de la Lliga. Na temporada 2010-11, el Olympique foi subcampeón de Lliga y revalidó la Copa de la Lliga. El 2 de xunetu de 2012 anúnciase qu'abandona'l banquín marsellés, dempués d'una fluexa temporada onde terminó en 10ᵘ puestu (anque ganó la so tercer Copa de la Lliga consecutiva).
dende xunetu de 2012, dirixe a la seleición de. Consiguió la clasificación pal Mundial de Brasil en repescar al vencer a (resultancia global de 3-2) y anovó el so contratu hasta la finalización de la Eurocopa 2016. Nel Mundial, Les bleus llegaron a los cuartos de final, onde fueron esaniciaos por, futura campeona del tornéu. El 12 de febreru de 2015, anovó'l so contratu cola Federación Francesa de Fútbol hasta 2018. Na Eurocopa 2016, onde yera la anfitriona, resultó subcampeón al perder la final contra. Darréu, convertir nel seleccionador francés con más victories, antes de clasificar al so equipu pa la Copa Mundial de Fútbol de 2018 y d'anovar el so contratu por dos años más.
Anabazenops fuscus
Anabazenops fuscus, Ticotico encollaráu, ye una especie d'ave paseriforme de la familia Furnariidae endémica de Brasil.
Distribución y hábitat
El so hábitat natural alcuéntrase na Viesca atlántica del sureste de Brasil.
Provincia de Tarragona
De los de la provincia, aproximadamente'l 20% vive na capital, la ciudá de Tarragona.
La provincia ta compuesta por 183 conceyos distribuíos en diez comarques, cinco na costa y otres cinco nel interior.
Les comarques de la costa son:
Les del interior son:
Delles ciudaes y pueblos, aparte de la capital, son: Constantí, Reus, Valls, Falset, El Vendrell, Tortosa y Amposta.
Babe Ruth
George Herman Ruth, Jr., más conocíu como Babe Ruth, foi un xugador de béisbol d'Estaos Xuníos. Apostó un total de 22 temporaes na Major League Baseball ente 1914 y 1935. Foi introducíu nel Salón de la Fama del Béisbol en 1936.
Biografía
Los padres de George, Kate Schamberger-Ruth y George Herman Ruth Sr., niciaron ocho fíos de los cualos solu dos sobrevivieron la infancia. Cuando yera neñu, los sos padres atendíen una tabierna y dexar solo valiéndose por sigo mesmu, polo que decidieron llevalo, a los siete años, a un orfanatu y reformatoriu: el St. Mary's Industrial School for Boys de misioneros católicos, onde lo visitaben raramente. Nesi llugar yera calificáu como un incorrexible pola so indisposición p'aceptar les regles. Foi un sacerdote de nome Mathías quien asumió'l rol de padre de Babe, y lo encauzó na vida y nel béisbol. Dende temprana edá amosó cualidaes pa esti deporte.
La so actividá fuera del campu foi variada. Foi voceru del Gobiernu de los Estaos Xuníos mientres la Segunda Guerra Mundial p'adquirir bonos, visitó orfanatos y hospitales, y dio conferencies na radio.
En 1946 diagnosticóse-y cáncer de gargüelu. Esi mesmu añu, mientres una visita a Ciudá de Méxicu, el magnate veracruzano Jorge Pasquel ufiertó-y ser Manager o Altu Comisionado de la Lliga Mexicana de Béisbol, pero esplicólu que taba con un tratamientu y tenía que tar en Nueva York.
Fixo la so última apaición frente a los fans de los Yankees nun históricu homenaxe'l 13 de xunu de 1948, 25 años dempués de l'apertura del estadiu; amás, el númberu del so uniforme (3) foi retiráu.
Morrió'l 16 d'agostu de 1948 a los 53 años. El so cuerpu xació frente a la entrada del Yankee Stadium mientres dos díes nos que 100.000 persones viéronlu por última vegada.
En 1999, Associated Press escoyer como l'atleta del sieglu.
Entamos
Los sos entamos fueron como un brillante llanzador. Apenes con 20 años, Jack Dunn, propietariu de los Baltimore Orioles, reconoció'l so talentu y contratólo. Los peloteros al velo nomar como'l nuevu babe (ñácaru) de Jack Dunn, el nomatu quedó-y. Apenes cinco meses dempués de la so llegada a esti equipu foi adquiríu polos Boston Red Sox.
Boston Red Sox
En 1916 Babe llegó a la Serie Mundial y llanzó el cuartu partíu contra los Brooklyn Robins. Dexó una carrera nel primer episodiu y nun dio una carrera más nos catorce entraes que duró'l partíu. Ye'l partíu completu más llargu na historia del béisbol en Serie Mundial. Dos años dempués tornó al clásicu de seronda. Nun dexó carrera nel primer partíu y dexó carrera hasta l'octavu episodiu del cuartu partíu. Estos númberos, xunto a los llograos dos años enantes, fixeron un total de 29 entraes y 2/3 ensin dexar carrera, un récor que duró 43 años. Yá yera un astru de les Red Sox cuando'l nuevu propietariu Harry Frazee decidió trespasalo a los New York Yankees, negociación que ye pa munchos la peor de la historia del deporte profesional de los Estaos Xuníos, yá que precisaba dineru pa presentar una obra de teatru. Yá se perfilaba como un bateador de potencia.
New York Yankees
thumb|230px|right|Babe Ruth vistiendo l'uniforme de los Yankees. Xusto na temporada del so debú colos Yankees en 1920, Ruth estableció un récor de 54 homeruns nuna temporada, devasando la qu'él mesmu impunxera l'añu anterior con 29. Babe yera la estrella del equipu, a pesar de que'l so cuerpu faltaba de ser el d'un atleta, pos yera gruesu de tueru y de piernes delgaes. Tanta yera la so popularidá que'l campu de xuegu que compartíen los Yankees colos Giants, el Polo Grounds, yá nun dar# aguantu. Construyeron unu nuevu: el Yankee Stadium, qu'abrió les sos puertes en 1923; l'escenariu foi conocíu pa la posteridá como "La Casa que Ruth Construyó".
La fama de Ruth siguió creciendo. En 1927 llogró la marca de 60 homeruns nuna temporada, que perduraría hasta 1961 cuando Roger Maris devasar con 61 homeruns; sicasí, los anotadores oficiales resaltaron que Ruth facer nuna temporada de 154 partíos; Maris, sicasí, facer nuna de 162. Los periodistes deportivos bautizaron a Babe como "el Gran Bambino" y "the Sultan of swat" (daqué según el sultán de la llombada).
Un fechu fixo de Ruth un mitu. Nel tercer partíu de la Serie Mundial contra los Chicago Cubs en 1932, nel quintu episodiu, el pitcher Charlie Root llevó cuntar frente al bambino 2-2. De secute ésti señaló a les graes nel xardín central, munchos interpreten esta señal a la direición que pondría la pelota, otros como un desafíu al pitcher. El casu ye que llogró un homerun, que según munchos, foi'l de mayor llargor nel Wrigley Field, llar de los Cubs. Los Yankees ganaron la serie por barrida, la so tercera en cuatro años. El 29 de setiembre de 1934 bateó el so postreru homerun colos Yankees, y a otru día foi'l postreru que vistió l'uniforme.
Boston Braves
Treslladóse a los Boston Braves onde xugaría la so última temporada en 1935. Xugó y foi al empar entrenador de primera base. El 25 de mayu bateó nada menos que 3 homeruns en Pittsburgh.
Retirar con 714 homeruns, namái superáu darréu por Barry Bonds y Hank Aaron en tola historia de les Grandes Lligues de Béisbol.
Tres el so retiru como xugador
Ruth deseyaba entrenar a los Yankees dende la muerte de Miller Huggins en 1929. El so deséu nun se cumplió nunca pola so fama d'irresponsable. Ésta foi una de les razones pola que robló colos Boston Braves, pos dempués de la temporada esperaba tomar les riendes del equipu, pero tampoco lu consiguió. Tuvo la esperanza de faelo colos Yankees y tamién colos Brooklyn Dodgers, pero otra vegada foi refugáu.
Ingreso nel Salón de la Fama
thumb|175px|Placa de Babe Ruth nel Salón de la Fama del béisbol.
Ruth ingresó nel Salón de la Fama del Béisbol el 29 de xineru de 1936 xunto con Ty Cobb, Honus Wagner, Christy Mathewson y Walter Johnson, nuna ceremonia celebrada en Cooperstown, Nueva York. Fueron los cinco primeros miembros en ser introducíos nel Hall of Fame d'esti deporte.
Bateo
L: PX: Partíos Xugaos VB: Vegaes al Bate CA: Carreres Anotaes H: Hits 2B: Dobles 3B: Triples HR: Home Runs CE: Carreres Emburriaes BB: Boletos K: Ponches BR: Bases Robaes OR: Out Robando Base AVE: Average
Pitcheo
L: Lliga XX: Xuegos Xugaos XI: Xuegos Empecipiaos XZ: Xuegos Zarraos BL: Blanqueos IL: Innings Llanzaos H: Hits Dexaos CL: Carreres Llimpies BB: Bases por Boles K: Ponches G: Ganaos P: Perdíos S: Salvaos EFE: Efectividá
Anairetes agilis
Anairetes agilis, ye una especie d'ave Passeriformes, de la familia Tyrannidae, perteneciente al xéneru Anairetes.
Llocalización, hábitat y estáu d'amenaza
Ye una especie d'ave que s'alcuentra en Colombia, Ecuador y Venezuela.
El so hábitat natural son les viesques de monte en climes tropicales o subtropicales.
Nun ye una especie n'estáu d'amenaza d'estinción.
Stercorarius maccormicki
El ye una especie d'ave de la familia Stercorariidae perteneciente al xéneru Stercorarius.
Distribuyir pol hemisferiu sur, sobremanera nes sos rexones fríes, incluyendo les islles subantártiques.
N'ocasiones inclúyese-y como miembru del xéneru Catharacta, y tamién dacuando considérase-y una subespecie de Stercorarius skua.
Llotería
thumb|Logotipu de la Llotería Nacional d'España. Representa'l bombu metálicu onde s'asitien les boles pa la celebración del sortéu. La llotería ye un xuegu que puede ser públicu por aciu billetes y sorteos o un xuegu de mesa que consiste en cartones y baraxes.
Supónse que'l nome de llotería procede del italianu lotta, llucha, porque al paecer establezse una llucha ente'l xugador, la suerte y los concurrentes: otros suponen que se deriva del alemán lot, que significa suerte, por que ye lo qu'unu desea na llotería y demás xuegos d'azar. Otra definición provién del llatín "loterus" que s'usaba en referencia a la suerte de los individuos.
Historia
Ye tan antiguu esti xuegu d'azar que na descripción de les saturnales ver yá usáu polos romanos y abarrúntase que fueron los sos inventores pa faer más prestosos diches fiestes. Empezaben éstes por una distribución gratuita de billetes a los convidaos, que ganaben daqué d'importancia o méritu nel casu de ser favorecíos pola suerte: lo qu'escribiera nos billetes llamábase apophaneta. D'orde d'Augustu fixéronse estracciones de poco valor, mientres Nerón, pa falagar al pueblu mandó distribuyir hasta mil billetes diarios dalguna vegada colos cualos podía faese la fortuna de delles families. Heliogábalo inventó una llotería bien orixinal y consistía en llotes d'enforma valor y llotes de bien pocu: por casu, dolce esclavos y dolce garbanzos, seis vasos de plata y seis de folla, una llibra de fruta y una d'oru. Paez que se debe'l remanecimientu d'esti xuegu na Europa moderna al monxu Celestino Galiano, que florió nel sieglu XVIII y dizse qu'inventó otru xuegu llamáu'l lotu, asemeyáu al de la llotería.
Na República de Xénova esistía'l costume d'echar a la suerte'l nome de los cinco senadores que teníen d'ocupar ciertes places. El senáu taba compuestu de noventa miembros y pal sortéu meter nuna caxa cincuenta boles, cinco d'elles marcaes, que yeren les de los cargos vacantes. El públicu, que desconocía'l nome de los noventa senadores, faía apuestes sobre los que pudieren ser los engraciaos, que yeren oxetu de verdadera especulación. Autorizar a dellos banqueros pa verificar operaciones regulares, fundándose con tal motivu una llotería per vegada primera en 1629 qu'en pocos años pasó a les naciones vecines.
En Francia, la llotería nun nació hasta l'añu 1776, dómina en que se constituyó la llotería real, que foi abolida en 1836.
Llotería por aciu billetes
thumb|right|230px|Quioscu de llotería en [[Tokiu.]] thumb|right|230px|Pasacalles alegóricu a la llotería, n'[[España.]] La llotería ye un xuegu d'azar que consiste n'atinar los númberos d'un billete primeramente mercáu colos númberos estrayíos d'una tómbola o un recipiente que garantice que sían estrayíos al azar. Los númberos de dichu billete pueden yá tar preimpresos o bien ser escoyíos poles mesmes persones. El númberu d'aciertos pueden ser toos o parte de los númberu del billete. Al ganador o ganadores apúrrese-yos un premiu en dineru o especies. Polo xeneral si nun hai ganadores pa un sortéu'l premiu atropar pal siguiente.
La llotería ye un monopoliu estatal o una concesión regulada pola lleis. En tolos países esisten prohibiciones por que los particulares entamen xuegos de llotería que nun tean regulaos de dalguna forma. Una parte de recaldar pola venta de los billetes de llotería polo xeneral ye apurrida a obres de beneficencia social o queda en manes del Estáu y ye destináu a los gastos corrientes del mesmu; d'ende que se diga que se trata de: "un impuestu voluntariu". N'este mesmu orde fiscal, detectóse'l frecuente usu de les lloteríes como preséu de fraude fiscal. .
Llotería por aciu cartones y baraxes
Consiste nun grupu de baraxes con figures determinaes y con dellos cartones que contienen un númberu determináu d'éstes figures ordenáu al azar (ej. 9, 12, 16). Los xugadores tomen cartones y unu d'ellos amás, previu a revolver perfectamente'l mazu, va sacando una a una les baraxes y dándo el so nome, a esto llámase-y en Méxicu, "cantar les baraxes" o "echar la baraxa" o a cencielles "cantales" o "echales". A midida que vanse "cantando" les baraxes los xugadores apunten nos sos cartones les que van teniendo. Gana'l primeru qu'enllene un cartón, ye dicir que toles figures d'ésti salieren y obviamente el xugador diérase cuenta, pos si nun se diz que "pasáronse-y" y el xuegu continua hasta que se dea cuenta o daquién más enllene'l so cartón. Ye común qu'esistan metes entemedies como'l primeru que llogra una figura al centru del cartón (en casu de qu'ésti tenga una figura central ej. cartones de 3x3 o 5x5 figures), a esto llámase-y "Bolazo" y otres metes entemedies pueden ser pal primeru en llograr "cuatro esquines" o "raya" nun cartón particular.