cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Victoria de Suecia
Nacencia
La reina dio a lluz a la princesa heredera'l 14 de xunetu de 1977, a les 21:45, nel hospital de Karoliska d'Estocolmu.Al nacer nel añu 1977 en Suecia rexía la Llei Sálica lo que torgaba que nun futuru asocediera al so padre Carlos XVI Gustavo. El so llugar de nacencia foi'l Hospital universitariu Karolinska.
Bautismu
La princesa heredera foi bautizada con agua del manantial d'Öland na catedral de San Nicolás d'Estocolmu ante 700 invitaos. Llevaba'l traxe d'encaxe utilizáu enantes pol so bisagüelu el rei Gustavo VI Adolfo, el so güelu el príncipe Gustavo Adolfo y el so padre'l rei Carlos XVI Gustavo.
Los sos padrinos fueron la Reina Beatriz de los Países Baxos, la princesa Desiré de Suecia (la so tía paterna), el rei Harald V de Noruega y Ralf Sommerlath (el so tíu maternu).
Nomes
-Ingrid: n'honor a la so tía güela la princesa Ingrid de Suecia, darréu reina de Dinamarca y ye amás un nome bien común en escandinavia.
-Alicia: nome n'honor a la so güela materna Alicia Soares de Toledo.
-Desideria: n'honor a la so tía paterna y madrina la princesa Desideria de Suecia.
Hermanos
-Carlos Felipe Edmundo Bertil, duque de Värmland, nacíu'l 13 de mayu de 1979.
-Madalena Teresa Amelia Josefina, duquesa de Hälsingland y Gästrikland, nacida'l 10 de xunu de 1982.
Comerciu
thumb|El [[caduceo ye'l símbolu del comerciu.]] Denominar comerciu a l'actividá socioeconómica consistente nel intercambiu de dellos materiales que sían llibres nel mercáu de merca y venta de bienes y servicios, seya para'l so usu, pa la so venta o'l so tresformamientu. Ye'l cambéu o transaición de daqué en cuenta de otra cosa d'igual valor. Por actividaes comerciales o industriales entendemos tantu intercambiu de bienes o de servicios que s'efectúen al traviés d'un comerciante o un mercader.
Victoria de Suecia
Años escolares
En 1982 empezó preescolar.
La princesa heredera empezó'l colexu'l 21 d'agostu de 1984 en Bromma. Darréu tamién empezó la Educación Secundaria en Bromma. En 1990 treslladar a otru colexu d'Educación Secundaria en Estocolmu.
Mientres la so adolescencia viaxó a Estaos Xuníos p'ameyorar la so inglés.
El 14 de xunetu de 1995, al cumplir la mayoría d'edá, xuró llealtá al rei y a la Constitución, nel Salón d'Estáu del Palaciu Real d'Estocolmu, asumiendo en forma oficial el so rangu de princesa heredera.
Comerciu
Historia
Poro, los escedentes de les colleches empezaron a intercambiase con otros oxetos nos qu'otres comunidaes taben especializaes. De normal estos oxetos yeren elementos pa la defensa de la comunidá (armes), depósitos pa poder tresportar o almacenar los escedentes alimenticios (ánfores, etc.), nuevos utensilio agrícoles (azaes de metal...), o inclusive más palantre oxetos de luxu (espeyos, pendientes, etc).
Esti comerciu primitivu, non solo supunxo un intercambiu llocal de bienes y alimentos, sinón tamién un intercambiu global d'innovaciones científiques y teunolóxiques, ente otros, el trabayu en fierro, el trabayu en bronce, la rueda, el tornu, la navegación, la escritura, nueves formes d'urbanismu, y un llargu etcétera. Na península ibérica esti periodu conozse como'l Orientalizante, poles continues influencia recibíes d'Oriente. Nesti momentu ye cuando surde la cultura ibérica.
El trueque
El trueque yera la manera en que les antigües civilizaciones empezaron a comerciar. Trátase d'intercambiar mercancíes por otres mercancía d'igual o menor valor. El principal inconveniente d'esti tipu de comerciu ye que les dos partes arreyaes na transaición comercial teníen que coincidir na necesidá de les mercancíes ufiertaes pela otra parte. Pa solucionar esti problema surdieron una serie d'intermediarios qu'almacenaben les mercancíes arreyaes nes transaiciones comerciales. Estos intermediarios bien de cutiu añedíen un riesgu demasiao eleváu nestes transaiciones, y pollo esti tipu de comerciu foi dexáu de llau rápido cuando apaeció la moneda.
Victoria de Suecia
Educación cimera
En 2009 llicenciar na Universidá de Uppsala n'estudios sobre la paz y confictos importantes.
Comerciu
El trueque
El trueque conocer como sistema de comerciu y foi cuando sustituyía la moneda y el billete.
Victoria de Suecia
Afiaos
Victoria ye madrina de:
Comerciu
Introducción de la moneda
thumb La moneda, o dineru, nuna definición más xeneral, ye un mediu alcordáu nuna comunidá pal intercambiu de mercancíes y bienes. El dineru non solo tien que sirvir pal intercambiu, sinón que tamién ye una unidá de cuenta y una ferramienta p'almacenar valor. Históricamente hubo munchos tipos distintos de dineru, dende gochos, dientes de ballena, cacáu, o determinaos tipos de conches marines. Sicasí, el más estendíu ensin dulda a lo llargo de la historia ye l'oru.
L'usu del dineru nes transaiciones comerciales supunxo una gran meyora na economía. Agora yá nun fai falta que les partes implicaes na transaición precisaren les mercancíes de la parte opuesta. Civilizaciones más adelantraes, como los romanos, estendieron esti conceutu y empezaron a acuñar monedes. Les monedes yeren oxetos especialmente diseñaos pa esti asuntu. Anque estes primitives monedes, al contrariu de les monedes modernes, teníen el valor de la moneda esplícitu nella. Esto ye, que les monedes taben feches de metales como oru o plata y la cantidá de metal que teníen yera'l valor nominal de la moneda.
Victoria de Suecia
Rellaciones y compromisu
La princesa heredera caltuvo ocho años de rellación sentimental con Daniel Collert, productor de películes.
Comerciu
Introducción de la moneda
L'únicu inconveniente que tenía'l dineru yera que al ser un alcuerdu dientro d'una comunidá, nun tenía valor fora de contestu. Por casu, si l'elementu d'intercambiu d'una comunidá yeren dientes de ballena, aquellos dientes nun teníen nengún valor fora de la comunidá. Por ello un pocu más palantre surdió'l conceutu de divisa. La divisa, agora sí, ye un elementu d'intercambiu aceptáu nuna zona muncho más amplía que la mesma comunidá. La divisa más habitual yera l'oru puro, anque a lo llargo de la historia tamién apaecieron otros, como la sal o la pimienta. Les divises facilitaron el comerciu intercontinental en gran midida.
Les rutes comerciales
A lo llargo de la Edá Media, empezaron a surdir unes rutes comerciales transcontinentales qu'intentaben suplir l'alta demanda europea de bienes y mercancíes, sobremanera de luxu. Ente les rutes más famoses destaca la Ruta de la Seda, pero tamién había otros importantes como les rutes d'importación de pimienta, de sal o de tintes.
Victoria de Suecia
Rellaciones y compromisu
En 2001 conoció a Daniel Westling nel ximnasiu onde esti yera entrenador personal. Nel 2002 convertir en pareya.
Comerciu
Les rutes comerciales
El comerciu al traviés d'estes rutes yera un comerciu direutu. La mayor parte de les mercancíes camudaben de propietariu cada poques decenes de quilómetros, hasta llegar a les riques cortes europees. A pesar d'eso, estes primeres rutes comerciales yá empezaben a plantegase regulaciones nes importaciones. Inclusive hubo momentos nos que se prohibió l'usu de la seda pa la vistimienta nel sexu masculino, col fin d'amenorgar el consumu d'esti costosu productu.
Victoria de Suecia
Rellaciones y compromisu
El 24 de febreru de 2009 la casa real anuncia'l compromisu matrimonial de Victoria y Daniel y esi mesmu día tien llugar una conferencia nel Palaciu Real.
Comerciu
Les rutes comerciales
Les Cruzaes fueron una importante ruta comercial creada de manera indireuta. La ruta que se creó a raigañu del movimientu de tropes, suministros, armes, artesanos especializaos, botinos de guerra, etc. reactivó la economía de munches rexones europees. Esti méritu atribuyir en parte al rei inglés Ricardu I Corazón de Lleón, que al arreyase na Tercer Cruzada consiguió importantes victories comerciales pa Europa, como por casu el reestablecimientu de la Ruta de la Seda, la recuperación de les rutes de la pimienta.
Victoria de Suecia
Matrimoniu y descendencia
miniatura|Matrimonio de la Princesa con [[Daniel Westling.]]
Boda
La princesa casóse col so prometíu Daniel Westling el 19 de xunu de 2010 na Catedral de San Nicolás d'Estocolmu esi mesmu día los sos padres celebraben 34 años de casaos.
Comerciu
Surdimientu de la banca
thumb|El Cambista y la so muyer, de [[Marinus van Reymerswale.]] Los miembros non combatientes de la orde del Temple (los Caballeros Templarios) (sieglos XII-XIII) xestionaron una complexa estructura económica a lo llargo del mundu cristianu, creando nueves téuniques financieres (los pagarés ya inclusive la primer lletra de cambéu) que constitúin una forma primitiva del bancu modernu.
Victoria de Suecia
Boda
La princesa utilizó un vistíu diseñáu pol suecu Pär Engsheden y llevó la tiara de Camafeos.
La pareya treslladar a vivir al Palaciu de Haga en Solna.
Comerciu
Surdimientu de la banca
Ente los servicios ufiertaos taba'l tresporte de dineru. Los pelegrinos podíen ingresar dineru nun establecimientu y dempués dir a otru establecimientu y retiralo, inclusive ente países distintos, lo cual contribuyía a la seguridá nos caminos. Esto foi la primera lletra de cambéu.
Victoria de Suecia
Fíos
- Estelle Silvia Ewa Mary, duquesa de Östergötland, nacida'l 23 de febreru de 2012.
- Óscar Carl Olof, duque de Escania, nacíu'l 2 de marzu de 2016.
Comerciu
Surdimientu de la banca
Esti serviciu en particular (la lletra de Cambéu»), favoreció enforma'l comerciu internacional en feries, onde los comerciantes podíen volver a los sos países d'orixe ensin que'l so dineru corriera'l peligru de ser robáu por salteadores de caminos.
La era de los descubrimientos
Con éses Europa entornar na busca de nueves rutes escontra la India col fin de restablecer la importación d'especies. Pero finalmente, fueron Portugal y España los dos países que llograron el monopoliu d'estes rutes, gracies al trabayu d'esploradores como Cristóbal Colón, Vasco da Gama, Fernando de Magallanes o Juan Sebastián Elcano.
El dominiu español y portugués de les nueves rutes establecíes, forzó a otres potencies europees, como Inglaterra y Países Baxos, a buscar rutes alternatives. Estos países dedicar a esplorar sistemáticamente los océanos Índico y Pacífico. Estes espediciones comerciales fueron l'empiezu del Imperiu británicu.
Comerciu tresatlánticu
Antes del sieglu XIX les travesíes transatlánticas ente América y Europa facer en barcos de vela, lo cual yera lentu y de cutiu peligrosu. Colos barcos de vapor, les travesíes convirtiéronse más rápides y segures. Entós empezaron a surdir grandes compañíes oceániques con travesíes bien frecuentes. Llueu, el fechu de construyir el mayor tresatlánticu, rápido o luxosu, convertir nun símbolu nacional.
Dende'l sieglu XVII d'equí p'arriba, cuasi toles travesíes transatlánticas con destino Norteamérica, el puertu de llegada yera'l de Nueva York. Llueu'l comerciu tresatlánticu convirtió Nueva York nel primer puertu de Norteamérica, y de resultes, atraxo la mayor parte de les futures mercancíes transatlánticas y tol tráficu de pasaxeros. Nueva York convertir na capital comercial de los Estaos Xuníos (Estaos Xuníos) y una de les ciudaes más importantes del mundu. Amás, la mayor parte de los inmigrantes que diben d'Europa a Estaos Xuníos, llegaben a Nueva York, colo qu'esta ciudá tamién yera'l destín de tolos famosos y ricos viaxantes en cruceros de luxu, lo mesmo que de los probes inmigrantes, que viaxaben nes partes inferiores d'estos barcos. Poro, anque les travesíes transatlánticas podíen realizase ente cualesquier parte d'Europa y América, siempres s'asumía que'l destín yera Nueva York, nun siendo que se indicara lo contrario.
Les innovaciones nel tresporte
thumb|[[Llocomotora de vapor.]] Antes de la revolución del tresporte del sieglu XIX, les mercancíes de consumu teníen que ser manufacturadas cerca del llugar de destín. Yera económicamente invidable tresportar mercancíes dende un llugar distante. Xunto cola Revolución Industrial llevar a cabu una serie d'innovaciones nel tresporte que revitalizaron el comerciu. Agora les mercancíes podíen ser manufacturadas en cualquier llugar y ser tresportaes d'una manera bien barata a tolos puntos de consumu.
Una de les primeres aportaciones de la revolución del tresporte foi'l ferrocarril. Gran Bretaña foi la pionera nesti ámbitu, y por cuenta de eso, na actualidá tien la rede de ferrocarriles más trupa del mundu. N'España la primer llinia de ferrocarril construyir en 1840 ente les poblaciones de Barcelona y Mataró
N'otros llugares d'Europa y d'Estaos Xuníos, tamién tuvieron muncha importancia'l tresporte fluvial. Empezar a enanchar y a afondar munchos ríos col fin de faelos navegables. Y un pocu más palantre en munches rexones empezar a construyir trupes redes de canales navegables.
Finalmente, l'apaición del automóvil y la construcción sistemática de carreteres, provocó que les mercancíes pudieren tresportase xusto al puntu exactu del so consumu, ye lo que se conoz como distribución capilar de mercancíes.
Globalización
La globalización, dende'l puntu de vista económicu, ye un enclín deriváu del neocolonialismu que trata de faer una zona de llibre comerciu a nivel internacional. La globalización naz de resultes de la necesidá de rebaxar costos de producción col fin de dar l'habilidá al productor de ser competitivu nuna redolada global.
Numberosos grupos pacifista y ecoloxistes protesten en contra d'esti enclín, a favor d'otres polítiques más proteicionistes. Otros grupos sindicalistes tamién s'amuesen fuertemente opuestos a la globalización, pos les multinacionales treslladen puestos de trabayu dende los países desenvueltos hasta países del Tercer mundu, con sueldos muncho más baxos.
Tipos de comerciu
thumb|upright|Comerciu en Ganvié ([[Benín).]] El comerciu ye una fonte de recursos tantu pal empresariu como pal país nel que tea constituyíu: Ente más empreses viendan el mesmu productu o brinden el mesmu serviciu abarátense los servicios.
El mercantilismu
El mercantilismu ye la teoría económica que considera que la riqueza d'un país básase namái colos suministros d'oru y plata. D'equí derívase que se tienen que potenciar les esportaciones ente que se tienen que gravar fuertemente con aranceles les importaciones. Esta teoría caló intensamente nos estaos europeos nos sieglos XVII y XVIII, y ye unu de los principales motivos que favorecieron el colonialismu. Los países teníen que ser lo más independientes posibles col fin de nun importar enforma recursos d'otros países. Por esti motivu los países europeos crearon una trupa rede de colonies que suministraben a la metrópolis toos aquellos bienes necesarios.
La idea de que la riqueza mundial yera fixa y que l'únicu mediu pa consiguir más riqueza yera absorbiendo otru país, motivó les grandes guerres europees de los sieglos XVII y XVIII, como por casu toles guerres Anglo-Holandeses.
Gracies a les teoríes económiques d'Adam Smith y la teoría económica lliberal, foise dexando de llau'l mercantilismu. D'esta manera, empezar en concebir idees como que les dos partes d'una transaición comercial pueden salir beneficiaes, una y bones los bienes intercambiaos son más pervalibles pa los nuevos propietarios, o que l'oru ye a cencielles un mineral mariellu y que ye pervalible porque hai pocu.
Capitalismu
thumb|Ginza, corazón comercial de [[Tokiu (Xapón).]]
El capitalismu ye'l sistema económicu que se instituyó n'Europa ente los sieglos XVIII y XIX. El fundamentu del capitalismu ye l'establecimientu de compañíes especializaes na compra, producción y venta de bienes y servicios, nun mercáu llibre del control del Estáu. La única regla que rixe nun sistema capitalista puru ye la llei de la ufierta y la demanda. Esta regla afita los precios en función del grau de necesidá de les mercancíes per parte del comprador, en rellación col grau de necesidá de capital del vendedor (tamién rellacionáu cola cantidá de mercancíes almacenaes pol vendedor).
Esti sistema económicu xeneró una situación de llibre competencia nun mercáu autoregulado pola ufierta y demanda, que supunxo un nuevu cambéu nel comerciu mundial. Mientres la Revolución Industrial y los cambeos repentinos que representó, apaecieron distintes reacciones contra'l capitalismu, como'l sindicalismu, el comunismu o'l anarquismu.
Un casu especial ye l'apaición del anarquismu de mercáu qu'argumenta que'l sistema económicu-políticu vixente ye más bien un capitalismu d'Estáu que consiste en monopolios salvaguardaos pol Estáu y ye polo tanto un sistema económicu incompatible con un mercáu genuinamente llibre.
Organización Mundial del Comerciu
thumb|Miembros de la OMC. La Organización Mundial del Comerciu (OMC) ye una organización internacional con sede en Xinebra (Suiza), que xixila los trataos comerciales ente los sos miembros. Foi creada en 1995 como un secretariáu p'alministrar los Alcuerdos Xenerales de Tases y Comerciu, unos trataos comerciales de la posguerra mundial, que dexó munchos intereses pa llograr intercambios y abrir la competencia deslleal o monopolios.
Comerciu internacional
El comerciu dexa a los países especializase no que meyor faen y esfrutar d'una mayor variedá de bienes y servicios. Los distintos países pueden ser socios na economía mundial, según competidores.
19 d'ochobre
Fiestas
Santoral: San Renatu
Combretaceae
Les combretacees son una familia del orde de les mirtales, qu'entiende alredor de 600 especies d'árboles, arbustos y esguiladores en 20 xéneros. El so hábitat estender pelos trópicos y subtrópicos; nella atopen los xéneros Laguncularia y Lumnitzera, dos mangles.
Delles especies úsense llocalmente como madera, corteza pa curtir o medicines; dalgunes son ornamentales; Terminalia catappa cómese como fruta y como nuez.
Saint-Aubin (Aube)
Saint-Aubin ye una comuña francesa del departamentu d'Aube, na rexón de Gran Este. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Tour de Francia 1982
El 69º Tour de Francia apostar ente'l 2 de xunetu y el 25 de xunetu de 1982 con un percorríu de 3507 km. estremáu nun prólogu y 22 etapes. La quinta etapa, una contrarreló por equipos, nun llegó a apostase por cuenta de les manifestaciones qu'afectaben al so percorríu. Ello llevó a que la novena estremar en dos sectores apostándose'l primeru d'ellos na modalidá de contrarreló por equipos. Participaron 17 equipos de 10 corredores de los que namái unu llogró rematar la prueba con tolos sos integrantes. El vencedor cubrió la prueba a una velocidá media de 37,470 km/h.
Etapes
CR = Contrarreló individual CRE = Contrarreló por equipos
Turnix hottentottus
El torillo hotentote (Turnix hottentottus) ye una especie d'ave turniciforme de la familia Turnicidae qu'habita nel África subsaḥariana.
Siccieu-Saint-Julien-et-Carisieu
Siccieu-Saint-Julien-et-Carisieu ye una comuña francesa del departamentu d'Isère, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Turnix hottentottus
Descripción
Anque nun tán emparentaes con elles los torillos tienen aspeutu d'una perdiz cola cola curtia. Esta especie tien les partes cimeres de color pardu con veteado escuru y ciertu llistáu blancu polos cantos de les plumes, el pechu de color canela y el banduyu claru. Como na mayoría de los torillos la fema ye llixeramente más grande (15 cm de llargu frente a los 14 cm de los machos) y de coloración daqué más intensa que'l machu.
La mayor parte del so área de distribución ta ocupada pola supbespecie T. h. nanus, que tien l'iris de los güeyos castañu y el obispillo negru. La subespecie nominal, T. h. hottentottus, que ta confinada nel fynbos costeru de Sudáfrica, tien l'iris claru y el obispillo tamién más claru.
Characiformes
Los characiformes son un orde de peces con escames qu'entiende a los caracinos y demás parientes. Hai pocos miles d'especies, incluyendo a les pirañes y a los tetras.
Morfoloxía
Tán debaxo del superorde Ostariophysi, grupu principalmente estremáu pola presencia del aparatu weberiano (serie de huesillos coneutaos ente la vexiga natatoria y el oyíu internu). Superficialmente los Characiformes recuerden a los sos parientes los Centrarchidae y a los Cyprinidae. Les más notables diferencies son la presencia d'una pequeña adiposidad carnosa ente l'aleta dorsal y la cola, y la presencia de dientes na boca, anque hai esceiciones a dambes particularidaes. Los bigotes tán ausentes y el cuerpu ta cubiertu d'escames bien definíes.
Hábitat
Los caracinos atópase en llagos tropicales y munchos ríos de Suramérica, Centroamérica, y África central. Ésta y otres evidencies suxuren que primero se diversificaron mientres el Cretaceu, anque hai bien poca conocencia de fósiles. Pocos caracinos fixéronse bien grandes, y son importantes como alimentu y como deporte. Munchos, son bien pequeños. Munches especies son populares n'acuarios gracies a los sos brillosos colores, robustez xeneral y tolerancia a vivir en tanques.
Sistemática
Orixinalmente los caracinos taben arrexuntaos nuna sola familia, los Characidae, ya incluyíos nos Cypriniformes. Depués alredor de 15 families dixebráronse. La clasificación varia según autores y paez que Characidae ye entá polifilético.
Según FishBase l'orde tendría les siguientes families:
Relixón comparada
La relixón comparada ye un campu d'estudios de les ciencies relixoses qu'analiza les diferencies d'interpretación de temes ya idees comunes a les distintes relixones del mundu. Paralelamente cola mitoloxía comparada, la relixón comparada básase principalmente nel exame del mitu y la espiritualidá; deriva les sos temes esenciales de les metáfores relixoses, y traza de diverses maneres una conexón cultural direuta ente elles. Tamién fai comparances ente los ritos y otros aspeutos de les relixones.
L'estudiu de les relixones comparaes contribuyó al surdimientu, dende los años 1960, de les ciencies relixoses como disciplines científiques, anque s'atopen na so historia restos de discursos confesionales. Los testos bíblico y coránico comparen les sos doctrines davezu coles d'otres relixones, atribuyendo frecuentemente nomes de categoría: Goyim (estranxeros) na Biblia hebrea, xentiles (o paganos o naciones) y el medrosu de Dios (PHobeô THeos) na Biblia griega, xentes del Llibru (ahl al-Kitàb) nel Corán. Nel mundu académicu cristianu, les facultaes de teoloxía y los seminarios desenvolvieron la comparanza ente les relixones dende una óptica apologética pal serviciu de les misiones y la confrontación relixosa col Islam (misiología).
Turnix pyrrhothorax
El torillo pechirrufo (Turnix pyrrhothorax) ye una especie d'ave turniciforme de la familia Turnicidae. Ye endémica d'Australia, atopándose amplia pero fragmentariamente distribuyida nel norte y este.
Hirundo aethiopica
Hirundo aethipica ye una especie d'ave dientro de la familia Hirundinidae. Alcuéntrase en Benín, Burkina Fasu, Camerún, República Centroafricana, República Democrática d'El Congu, Costa de Marfil, Eritrea, Etiopía, Ghana, Guinea, Israel, Kenia, Malí, Níxer, Nixeria, Senegal, Somalia, Sudán, Tanzania, Togu y Uganda.
Llingües jicaque-tol
Les llingües jicaque-tol formen una familia de llingües indíxenes falaes n'Hondures polos tolupanes y enantes tamién polos jicaques d'El Palmar.
Rellación con otres llingües
Estes llingües jicaque-tol tán emparentaes coles llingües tequistlateques falaes nel estáu mexicanu d'Oaxaca formando la familia tequistlateco-jicaque. Tamién se conxeturó bien especulativamente nesti últimu grupu podría tar rellacionáu coles llingües hokanas de Norteamérica.
Caridad de la Luz
Caridad De la Luz, tamién conocida como "La Bruja" ye una poeta, actriz, cantante, rapesra, performer, y activista estauxunidense-portorricana.
Llingües jicaque-tol
Fonoloxía
L'inventariu fonolóxicu del proto-jicaque foi reconstruyíu por L. Campbell y Oltrogge: Los signos // son notaciones usaes convencionalmente polos americanistes para //. Les vocales reconstruyíes polos mimu autores inclúin amás de // la vocal zarrada central //.
Caridad de la Luz
Biografía
De la Luz, que los sos padres camudar a la ciudá de Nueva York dende Puertu Ricu, ye orixinaria y creció nel South Bronx. Ellí tamién recibió la so educación primaria y media. Como una neña, siempres taba arrodiada de los soníos de la música de salsa, una y bones ella vivía nuna seición tamién conocida como "El Condáu de la Salsa" (Salsa County). De la Luz, que de cutiu prepara programes pa la so familia, asonsañando a los sos cantantes de salsa favoritos Celia Cruz y de Celina González. Tamién esfrutó de la escritura, especialmente la poesía. Graduóse con honores de la Murry Bergtraum High School con especialización en secretariáu.
Llingües jicaque-tol
Fonoloxía
Dalgunes correspondencies fonétiques regulares ente'l jicaque oriental y l'occidental son les siguientes:
Caridad de la Luz
Debú: Boogie Rican Blvd.
thumb|left|150px|Nuyorican Poets Café. De la Luz fixo'l so debú como artista en 1996, cuando fixo la so presentación nel Nuyorican Poets Café de Nueva York. El Café ye conocíu como un llugar onde munchos poetes consiguieron el so primera atopo frente a una audiencia en vivu. Ente los que se realizaron asina, tán: Miguel Piñero, Pedro Pietri, Edwin Torres. El so unipersonal d'una muyer "Boogie Rican Blvd." trázase la vida d'una persona en Puertu Ricu dende'l Bronx a Puertu Ricu. Combina personaxes, poesía, fotografía y música. El so espectáculu foi un ésitu y nun pasó enforma tiempu primero que tuviera de xira, presentando'l so espectáculu en distintes ciudaes d'Estaos Xuníos, Europa, y América Llatina.
Llingües jicaque-tol
Bibliografía
fr:Langues jicaques
Caridad de la Luz
Debú: Boogie Rican Blvd.
En 1998, participó nun papel ensin acreitar como baillarina na película Dance with Me, col estrellalgu de Vanessa L. Williams, y de Chayanne. Y yá en 2000, De la Luz realizó la so película debú como "Cuca" na película de Spike Lee: Bamboozed.
N'ochobre de 2001, "Boogie Rican Blvd." fixo'l so debú off-Broadway nel "The Producers Club" y más tarde en "La Téa Theater". Ente les otres obres de teatru nes qu'hai participzado, son: "Ubu Unchained", "El Spanglish language Sandwich" de Pedro Pietri; y "Women Like This" un Festival d'hip hop fechu en Suiza.
En 2002, De la Luz fixo una llectura titulada "WTC" (World Trade Center) a cencielles por aciu l'usu de los trés lletres de la sigla histórica que recuerda a l'audiencia nel programa "Def Poetry Jam", de Russell Simmon, por HBO, onde la complexidá son los acontecimientos del 11-S, y van siguir siendo. Esi mesmu añu, tamién participó nel "Hip Hop de la Esperanza" de HBO.
Los sos poemes fueron publicaos en revistes como Shout, Vibe, Source, AWOL, Urban, y Stress Magacinos, El Voceru, El Centru (revista del Hunter College).
Carrera nel cine
En 2004, xugó'l rol de "Lucy" nel filme Down to the Bone; y en 2005 interpretó a una novia psicópata qu'utiliza la bruxería na comedia hispana El Vacilón. Na serie del History Channel Witch Hunt (Caza de Bruxes), foi escoyida como "Tituba". HBO Llatín la reclutó pa la so serie "Fala", y ella llanzó un álbum col so propiu sellu discográficu "De La Luz Records", tituláu "Brujalicious", un amiestu de llatín con tintes de hip hop y de reggaeton.
Actualidá
De la Luz que ye madre de dos fíos, enseña un taller llamáu "¿Cómo puedo camudar el mundu" pal Programa Tutorial d'East Harlem y anguaño ta enseñando un taller d'escritura llamada "Escribe la to manera representando Voces Ininterrumpíes" (una organización de la que ye miembru de la Xunta Executiva), YAFFA, y la so propia organización: Llatines 4 Life.
Mientres el so tiempu llibre gústa-y cantar, baillar y viaxar a Puertu Ricu. Ella apaez en publicidá, como una voceru de Jeans Levis nuna campaña de prensa a nivel nacional que se ve nes revistes Glamour, Entertainment Weekly, Us Weekly, y Marie Claire. En 2005, De la Luz foi escoyida pola revista en castellán de Nueva York El Diariu La Prensa como una de les cincuenta más destacaes llatines nos Estaos Xuníos.
Ross 619
Ross 619 (Gliese 299 / GJ 299 / LHS 35) ye una estrella na constelación de Cáncer asitiada cerca de la llende con Canis Minor. Alcuéntrase a 22,3 años lluz de distancia del Sistema Solar y tien magnitú aparente +12,83, polo que nun ye observable a simple vista.
La estrelles más cercanes a Ross 619 son YZ Canis Minoris y GJ 1116, respeutivamente a 3,99 y 7,26 años lluz.
César Borgia
César Borgia, de nome orixinal valencianu Cèsar Borja, n'español César de Borja, italianizó el so nome a Cesare Borgia). Foi un noble italianu d'orixe aragonés, duque, príncipe, conde, condotiero, confaloniero, obispu de Pamplona, con dieciséis años, arzobispu de Valencia, con diecinueve años, capitán xeneral del exércitu del Vaticanu y cardenal con cuasi venti años d'edá, mientres la Renacencia. Investido amás como duque en Francia con unos ventitrés años d'edá. La so divisa fíxose célebre: AUT CÆSAR AUT NIHIL («O César o nada»).
Mocedá
Segundu fíu natural del cardenal, d'orixe valencianu, Rodrigo Borja —futuru Papa Alejandro VI— y de Vannozza Cattanei, una patricia romana, tuvo dos hermanos, Juan y Jofré, y una hermana, Lucrecia.
En 1486 foi destináu, xunto con Lucrecia, baxu #tutela d'Adriana de Milá, prima alloñada del so padre. De güeyos castaños y pelirroxu, César foi un neñu engraciáu, que se convertiría nun home altu, fuerte con gran ambición, más que'l so padre. Foi un rapazu atléticu mientres la so adolescencia, capaz de romper una llanza coles sos manes, acaballar hasta la galdidura de los caballos y allanzar toros. El so pá destinó-y a la carrera eclesiástica, como yera tradicional pal segundu fíu de les families nobles, en cuantes que'l so hermanu Juan, nomáu duque de Gandía, ocuparía'l cargu de capitán xeneral de los exércitos pontificios. Cargu que César allampaba pa sigo, pol poder y pola incompetencia del so hermanu nel mesmu. Estudió teoloxía y lleis na universidá de Perugia; en Pisa, a los diecisiete años, César Borgia ye consagráu protonotariu del papáu y nomáu obispu de Pamplona (1491). Antes de cumplir los venti años yá yera arzobispu de Valencia y pocu dempués cardenal.
En 1497 el so hermanu Juan apaeció asesináu a veres del ríu Tíber en Roma. Especulóse con que César tuviera rellacionáu con esta muerte debío a que yeren conocíos los sos celos y que yera frecuente velos engarraos por esi tema. Sicasí en plenes investigaciones, el papa Alejandro decidió suspendeles y sustituyir a Juan por César nel cargu de capitán xeneral del Vaticanu. En 1498 abandona la carrera eclesiástica, pola que nun sentía'l menor interés, siendo la primer persona de la hestoria n'arrenunciar al cardenalatu, y dedícase al so nuevu quefer militar, que dende siempres -y atraxo más.
Duque de Valentinois, aliáu de la corona francesa na conquista de Milán
miniaturadeimagen|282x282px|Escudu d'armes de César Borgia Nel branu de 1497, César espón los sos planes d'arrenunciar a la dignidá eclesiástica y retornar al estáu secular arrenunciando al cardenalatu, lo que-y dexaría intentar llograr un principáu por aciu el matrimoniu con dalguna noble, siendo en primer instancia la pretendida Carlota d'Aragón, princesa de Tarento, fía primoxénita del rei Federico I de Nápoles. Sicasí, el monarca nun taba dispuestu a casar a la so fía lexítima con un Borgia como'l so hermanu Alfonso casara a los sos bastardos con Jofre y Lucrecia.
Sía que non, a pesar de les reticencies del so padre, el 17 d'agostu de 1498 César arrenuncia al púrpura col consentimientu del colexu cardenaliciu.
Alianza ente Luis XII y Alexandru VI
El acabante xubir al tronu Luis XII de Francia taba interesáu nuna lliga col Papa, polo que dio en congraciarse con ésti otorgando al so fíu un títulu nobiliariu: el 25 de setiembre de 1498, l'embaxador francés en Roma entrega les patentes reales a César nomándo-y duque de Valentinois, siendo a partir d'entós conocíu como duca Valentino.
César cola a Francia per vía marítima desembarcando en Marsella el 19 d'ochobre. Diríxese a Chinon p'atopase col rei, pasando por Avignon y Lyon. Recibíu por Luis XII, el rei espón a César el so deséu de faese col ducáu de Milán, pa lo cual ye-y conveniente una coalición colos estaos pontificios.
Pa estrechar entá más el pactu colos Borgia, el rei promueve el matrimoniu de César con una noble, Carlota de Albret, hermana de Juan III de Albret, rei de Navarra, cola que se casa'l 10 de mayu en Blois, enllaz que cunta cola presencia de los reis y la celebración d'un tornéu onde César ruempe cuatro llances.
Pocu dempués ye nomáu alministrador de les posesiones de los Borgia.
Mentanto, Luis alcordara una alianza cola Señoría de Venecia, cosa que facilitaba los sos propósitos d'apoderase del Milanesado. Igualmente, alcuérdase ente la corona francesa y el papáu un plan de cooperación militar, qu'implicaba que César dirixiría un contingente pa sofitar al exércitu d'invasión francés, y una vegada realizada la conquista, el rei apurriría tropes que secundaríen el llabor del exércitu papal na conquista de los estaos de la Romaña, que Alexandru VI allugaba la esperanza d'unificar, mandando a los sos descendientes un principáu n'Italia.
Con éses nel branu de 1499, César acompañó al exércitu francés, encabezáu pol rei en persona dispuestu pa  la toma de Milán, con un grupu de cien llances.
Señor de Romaña (1499-1504)
derecha|miniaturadeimagen|Señoríos italianos en 1499
Primer campaña
En siendo tomáu Milán, César puede partir col so exércitu en payares de 1499, secundáu por 300 llances y 4000 suizos del exércitu francés al cargu de Yves II d'Alègre, empecipiando la so campaña contra Imola, que cai a primeros d'avientu. La ciudá de Forli ríndese, pero la condesa Catalina Sforza defende la ciudadela virilmente al mandu de 700 homes. Sicasí, acaba siendo tomada'l 12 de xineru. Prindada Catalina, foi recluyida nel castiellu Sant'Angelo en Roma, hasta la so lliberación en xunu de 1501.
Cuando taba preparándose pa colar contra Cesena y Pesaro, Ludovico el Moru apruz nel Milanesado dende Como con un exércitu de mercenarios suizos. Reclamáu urxentemente en Lombardía, Yves d'Alègre, allega coles sos tropes pa sirvir a Luis XII nel so bracéu pol ducáu de Milán. Ensin esi sofitu, César opta por tornar a Roma, onde realiza una entrada triunfal el 26 de febreru de 1500.
Segunda campaña
El 1 d'ochobre de 1500 parte nuevamente de Roma al mandu de un exércitu de diez mil homes, con importantes aportaciones de nobles italianos. Los señores de Pesaro y Rimini abandonen los sos estaos al exércitu invasor. El señor de Faenza, sicasí, ufierta resistencia asistíu pola República de Florencia, teniendo qu'arrenunciar César de tomala esi iviernu.
Anueva la campaña en primavera, asediando la ciudá a partir del 7 de marzu de 1501, rindiéndose'l 25 d'abril.
A partir d'esi momentu, va añedir el títulu de señor de Romaña al de duque de Valentinois.
Mientres caltenía l'asediu contra Faenza, unvia parte del so exércitu al territoriu de Florencia. La señoría avien a pagar un subsidiu de 36.000 ducaos mientres tres años y dexar pasu llibre a les tropes d'esi cuerpu, que tomen el principáu de Piombino n'agostu.
Guerra en Nápoles
El 25 de xunu de 1501, Alexandru VI emite una bulda qu'autoriza a los soberanos de Francia y España a partise'l reinu de Nápoles, quitando oficialmente al so señor, Federico I de Nápoles. César xúnese al exércitu francés qu'acampáu cerca de Roma empecipia la so marcha al sur el 27. Nuna curtia campaña de la más enllargada guerra pol reinu de Nápoles los franceses ocupen la parte que-yos correspuende según el tratáu robláu.
El 17 de febreru de 1502, yá col títulu de duque de Romaña, allega al pie del so padre a visitar Piombino tomada unos meses antes. La ciudá considerábase la puerta de la Toscana, ideal pa partir a tomar la República de Pisa, la Señoría de Florencia o la República de Siena y unificar la Italia central en manes de la familia Borgia.
Tercer campaña
El 13 de xunu de 1502 sale César de Roma a la cabeza d'un nuevu exércitu a prosiguir cola ocupación d'estaos italianos. Xune a los sos títulos el de duque de Urbino y llueu ocupa'l ducáu de Camarín. Preparar pa tomar Bolonia, Luis XII de Francia alvierte a Alexandru VI que nun prosiga cola espansión territorial. De momentu, César allega de incógnito a Milán p'axuntase col rei, cola promesa de ayuda-y en Nápoles si daba'l so beneplácito a la empresa de Bolonia.
Combalechadura de los sos capitanes
Viendo dalgunos de los condotieros que tenía a sueldu que'l rei francés frenaba les aspiraciones del so señor, ya interpretando que perdiera'l favor de Luis XII, aprovecharon pa partise ente ellos les recién conquistes realizaes. El 8 d'ochobre tomen una fortaleza nel ducáu de Urbino. El 9, los conxuraos aconceyaos en Magione axusten solemnemente les condiciones del so alcuerdu. El 15 d'ochobre ocupen la fortaleza de Urbino.
El valencianu Micheletto, coles tropes que se calteníen fieles al duque, diríxese a Fossombrone onde topeten contra los traidores. La derrota de los lleales foi clara. El tamién valencianu Hugo de Moncada cai presu, ente que don Michele consigue escapar, abellugándose en Pesaro de la que César ta en Imola.
Demandando socorru a los franceses, estos únvien-yos un socorru al cargu de Charles d'Amboise. Demandando socorru tamién a la señoría de Florencia, únvienlos a Maquiavelo como emisariu.
Paolo Orsini, Vitellozzo Vitelli y otros de los principales líderes rebalbos, intentaron algamar un alcuerdu con César, que s'avieno, siquier sobre'l papel, a respetar el statu quo alcanzáu. Sicasí, el 29 d'avientu, César cola de Pesaro a Senigallia onde llega'l 31, y ellí atopa a Orsini, Vittelli, Oliverotto da Fermo y el duque de Gravina.
Ellí fueron Vitellozzo Vitelli y Oliverotto da Fermo esgañaos esi mesmu día en represalia pola conxura. Paolo Orsini y el Duque de Gravina fueron darréu esgañaos, el 18 de xineru, en Castel de la Pieve, una vegada que César Borgia tuvo certidume que pela so parte, Alexandru VI empecipiara una aición punitiva contra los miembros de la familia Orsini en Roma, con encarcelamientos y espropiación de bienes.
Campaña nel Lazio
En Roma, l'intentu de Jofré Borgia d'ocupar delles fortaleces de la familia Orsini termina con una respuesta armada d'estos, teniendo les tropes pontificies que refugar un ataque de la ciudá na Ponte Nomentano. Mentanto, César avanzaba contra places de la familia rival dende Umbría.
A primeros d'abril de 1503, tres un bombardéu nel que seis mil bales de cañón cayeron sobre la so fortaleza, va cayer Cerveteri; y, pocu dempués los Orsini piden un armisticiu.
N'Agostu César ocupa Perugia.
Españoles al serviciu de César
El duque Valentino cuntó col serviciu de munchos soldaos de fortuna españoles ente otros: Contrató, por un curtiu periodu a Leonardo da Vinci como arquiteutu ya inxenieru militar por cuenta de la gran esperiencia qu'ésti tenía nestes lides, adquirida mientres los años que trabayó pa Ludovico Sforza primero que fuera espulsáu d'Italia por Carlos VIII de Francia.
Muerte d'Alexandru VI y cayida en desgracia de César
derecha|miniaturadeimagen|250x250px| «Un vasu de vinu con César Borgia» 1893 de [[John Collier. ]] El 5 o 6 d'agostu de 1503, César y el so padre, Alexandru VI, alleguen a una convidada del cardenal Adriano da Corneto. La mañana del sábadu 12 d'agostu, el Papa siéntese indispuesto, y al tiempu César, que se topaba a puntu de partir a Perugia col so exércitu, careció. Nesi momentu produxérense munchos muertos por malaria en Roma —ente ellos el so pariente, el cardenal Juan Borja que morrió'l día 1— y el mesmu cardenal Adriano careció dos episodios de severes fiebres.
Tres dellos díes de tratamientos de sangríes, leves intervalos d'ameyoramientu alternaos con fuertes episodios de fiebre, el sumu pontífiz muerre'l 18 d'agostu.
El cónclave de setiembre de 1503
Con un exércitu de dolce mil homes, César disponía de la capacidá d'influyir nuna convulsa Roma por que de'l cónclave del colexu cardenaliciu surdiera'l candidatu deseyáu, pero'l so papel nun yera decisivu. El 22 d'agostu'l colexu dexó a César retener el cargu de capitán xeneral del exércitu hasta que'l nuevu Papa fuera escoyíu, pero darréu empecipiaron una serie de maniobres pa primir a qu'abandonara la ciudá mientres la eleición del nuevu sumu pontífiz.
El día 1 de setiembre l'exércitu al mandu del duque de Valentinois empieza la so retirada de Roma. Esi mesmu día, Borgia llegara a un alcuerdu col rei de Francia: el duque apurriría les sos tropes al rei y primiría por que resultara escoyíu'l candidatu francés, el cardenal Georges d'Amboise y el monarca a cambéu garantizaría les alquisiciones territoriales realizaes n'años anteriores.
Finalmente, ye escoyíu Pío III el 21 de setiembre.
Cuando César torna a Roma'l 3 d'ochobre fáelo acompañáu tan solo de 650 homes. El 15 d'ochobre, cuando los Orsini demanden al Papa que seya deteníu namái-y queden 70 lleales, pero unvia a los sos capitanes a realizar nueves lleves. Sicasí'l Papa taba enfermu dende'l 13 y nada ordenó a esti respectu.
Julio II y les places de la Romaña
miniaturadeimagen|Venecia aprovechó pa tomar dellos estaos na Romaña Tres la celebración del cónclave d'ochobre de 1503, ye escoyíu Papa'l cardenal Giuliano della Rovere que toma'l nome de Julio II.
Aprovechando la debilidá del duque, los venecianos fáense con delles places na Romaña, como Rimini o Faenza. César retenía a finales de payares Cesena, Forli, Forlimpopolo y Bertinoro. El Papa anuncia la so intención de que nenguna de les places conquistaes nes campañes de los Borgia queden en manes nin de venecianos, nin de César, sinón qu'han de permanecer so la xurisdicción de Roma, encamentando al duque por que-y apurriera eses ciudaes en nome de la Ilesia primero que fueren ocupaes pola Señoría de Venecia y la Romaña acabara siendo una provincia más de la Terra Ferma.
El 24 de payares, Julio II ordena la detención de César. El duque ye tratáu cortésmente, siendo reteníu nel palaciu del Vaticanu y non nos cuartones de Sant'Angelo. Borgia envia a los sos castellanos na Romaña instrucciones públiques por qu'apurran les places a Julio II, pero tresmíte-yos instrucciones privaes por que les caltengan nel so nome.
Unviáu un nunciu a Cesena pa la entrega formal de la plaza, ye refugáu y el so criáu, asesináu. El sucesu conmocionó a Julio II, que nun esperaba tal maniobra. Realizáronse preparativos militares pa asediar la plaza, pero'l castellán, Diego de Quiñones, defendióla venceyando la entrega de la mesma a la lliberación de César.
Finalmente, el duque algamó un alcuerdu, y apurrió Forli, Cesena y Bertinoro en cuenta de la so lliberación el 19 d'abril de 1504. Forlimpopolo fuera tomada polos venecianos en xineru, y poro, nun pudo ser una baza nes negociaciones.
La rellación de César colos Reis Católicos tres la muerte d'Alexandru VI. Prisión española
En setiembre de 1503, escribíen los Reis Católicos al so embaxador en Roma, Francisco de Rojas, que teníen a bien recibir al duque al so serviciu. Pero tando acampaos cerca de Roma los exércitos español y francés, César abandonó Roma y coló a xunise a los franceses a cargu del marqués de Mantua Francisco II Gonzaga, cuando s'esperaba que se xuniera a les españoles al cargu de Prósperu Colonna, anque'l cardenal Carvajal, líder de los cardenales españoles, yá previera una maniobra asina.
Cola llegada al poder de Julio II y el conflictu polos estaos de la Romaña, los Reis Católicos lléguen-y a ufiertar tropes del reinu de Nápoles pa reponer pa la Ilesia, Imola, Forli y Cesena que'l Duque de Valentines tien usurpáu.
Cuando César ye lliberáu de la so prisión en Roma, allega a Nápoles con salvoconducto de Gonzalo Fernández de Córdoba, virréi de Nápoles, polo que'l Papa protesta-yos a Isabel y Fernando, entendiendo que se da sofitu al so rival, o que César hai de ponese al serviciu de los reis d'España.
Sicasí, y ensin conocencia de los sos soberanos, el Gran Capitán diera en la so detención, zarrándolo en Castilnovo, ante lo cual, los monarques aplaudieron la decisión y ufiertáron-y al so llugarteniente n'Italia delles opciones al respective de que faer con tan incómodu prisioneru, qu'implicaben seya que non la espulsión del duque d'Italia: a Francia, a Alemaña o a España, siendo les instrucciones relatives al so treslláu a los sos reinos les más detallaes. El virréi optó por esta postrera y unviólo con galeres desembarcando en Cartaxena n'agostu al cargu d'Antonio de Cardona.
Encarcélase-y en Chinchilla siendo meses dempués treslladáu al Castiellu d'El Llixu en Medina del Campo. izquierda|miniaturadeimagen|263x263px| Semeya de perfil de César Borgia nel Palazzo Venezia en Roma c. 1500-1510
Fuxida escontra la muerte
Una nueche d'ochobre de 1506 se descuelga de la torre cola ayuda d'un criáu, pero ye descubiertu y la lluria cortada. El destín quier qu'un magullado César consiga escapar al llombu d'un caballu. La reina Juana I ordena prende-y y pon preciu a la so cabeza.
Dende 1452, Navarra taba en guerra civil ente dos faiciones opuestes, los agramonteses, partidarios de los reis Juan y Catalina, y los beaumonteses, partidarios del condestable del reinu, el conde de Lerín. César pónse al serviciu del so cuñáu'l rei Juan de Albret, quien lo noma condestable y Xeneralísimu o capitán de los exércitos de Navarra.
El so primer oxetivu militar ye la conquista de la plaza beaumontesa de Larraga y, ante un fracasáu intentu, pasa a la villa de Viana en posesión del conde de Lerín. En marzu decide conquistar la villa y consíguelo, anque non el castiellu. Na nueche del 11 de marzu de 1507, desamárrase una gran nube y César ordena retirar la vixilancia de la villa, lo que ye aprovecháu por sesenta xinetes del conde de Lerín, posiblemente cola collaboración de dellos vecinos, pa safar el cercu, entrar na fortaleza al traviés d'una poterna o pasadizo de les muralles, llamada tradicionalmente «Puerta del Socorru», y abastecer a los sos defensores con cebera pa un mes más.