cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jean-Jacques Rousseau
De la soberanía y les lleis
Rousseau considera que toa aquella persona que participe del contratu social ye soberanu, per ende ye un bien común el que se llogra al traviés d'esti contratu. Por esta razón nun puede esistir una distinción ente soberanu ya individuu y débese llexislar so la voluntá xeneral. Esti tipu de gobiernu empieza una vegada el pueblu maureció moral y políticamente pa llograr entender ya implementar la voluntá xeneral, y que esta seya llibre d'interferencies. Por cuenta de esto, la llei siempres ye xeneral, porque considera a les aiciones y a les mases, nunca a un individuu. Alrodiu de les lleis, Rousseau, fai una diferenciación ente la voluntá xeneral y la voluntá común. Y estes lleis o contratos nun pueden ser creaos pola voluntá común, debíu que la voluntá común pue ser bona o mala, pero esta non necesariamente diríxese escontra la voluntá xeneral, que'l so fin ye'l bien común.
Estes lleis son estremaes ente les Fundamentales, Civiles y Criminales:
De la desigualdá ente los homes
Rousseau plantegó dalgunos de los precedentes políticu y social qu'impulsaron los sistemes de gobiernos nacionales de munches de les sociedaes modernes estableciendo'l raigañu de la desigualdá qu'afecta a los homes; pa él, l'orixe de dicha desigualdá yera por causa de la constitución de la llei y del derechu de propiedá produciendo nos homes el deséu de posesión. A midida que la especie humana foise adomando, los homes empezaron a vivir como familia en cabañes y acostumaben ver a los sos vecinos con regularidá. Al pasar más tiempu xuntos, cada persona acostumar a ver los defectos y virtúes de los demás, creando'l primer pasu escontra la desigualdá. “Aquel que meyor cantaba o baillaba, o'l más formosu, el más fuerte, el más diestru o'l más elocuente, foi'l más consideráu.” Nesti aspeutu, la formación de la sociedá fixo necesaria la creación d'entidaes que regularen los derechos y deberes de los homes, perdiendo estos asina la llibertá de tomar posesión de lo que teníen a mano, y adoctrinar a escaecese de los sos antiguos sentimientos y manera de vivir senciella ya impulsar a superar a los sos asemeyaos provocando la perda de la igualdá, o meyor dichu, dando nacencia a la desigualdá.
Nel so estudiu sobre la desigualdá, estableció les diferencies ente l'home civilizáu y l'home selvaxe, determinando que les situaciones qu'estos enfrentaben nel so diariu vivir definíen el so comportamientu colos demás. L'home civilizáu, motiváu por un deséu de ser cimeru a los otros, crea una especie de antifaz que-y presenta al mundu, col propósitu de crear distinción ente ellos y los demás. Nesta nueva sociedá, “Les almes nun son yá visibles, nin l'amistá posible, nin l'enfotu duraderu, porque yá naide atrever a paecer lo que ye”. Nesti mundu artificial, la comunicación humana fíxose imposible. L'home selvaxe nun presentaba esti problema, él nun vivía en sociedá porque nun lo precisaba, pos la naturaleza apurría-y toles sos necesidaes. Cuando sentía fame cuntaba colos animales de la selva pa quitar# la sede, al anochecer buscaba abellugu nuna cueva, la so rellación colos demás llevar n'harmonía, siempres que dambes partes asina lu riquieren y que nun se presentaren conflictos, y asina mesmu toos por igual teníen derechu a una parte de les tierres qu'habitaben. Según Rousseau, a midida que l'home selvaxe dexó de concebir lo que la naturaleza ufiertába-y como lo prescindible pa la so subsistencia, empezó a ver como'l so rival a los demás homes, el so cuerpu nun foi más el so preséu, sinón qu'emplegó ferramientes que nun riquir de tanto esfuerciu físicu, llindando por ello les sos aiciones y concentrándose nel meyoramientu d'otros aspeutos de la so nueva forma de vida, tresformándose asina nel home civilizáu.
Nel Orixe de la desigualdá ente los homes, afirma: “tal ye, n'efeutu, la causa de toes estes diferencies: el xavaz vive pa sigo mesmu; l'home social, siempres fora de sigo, nun sabe vivir más que na opinión de los demás; y de esi únicu xuiciu deduz el sentimientu de la so propia esistencia”. Esta naturaleza humana, que Rousseau supón del home selvaxe, nun ye sinón una hipótesis de trabayu, pos él mesmu almite nesta obra que nun ye posible amosar que dichu estáu selvaxe esistiera.
A pesar de que dalgunos de los sos escritos paecíen atacar la estructura de la sociedá, esta era, según Rousseau, la manera de pensar de los sos adversarios, como lo espresa equí “¿en qué quedamos? ¿Ye precisu destruyir la sociedá, confundir lo tuyo y lo mío y volver vivir nes selves como los osos? Esta ye una consecuencia de la manera de pensar de los mios adversarios, que tanto me gusta prevenir como dexa-yos la vergüenza de deducila”. La so intención nun foi la de desmantelar felicidá potencia, sinón el de faer de la mesma una comunidá d'igualdá onde toos tuvieren la llibertá pa espresar la so pensar y tomar les decisiones que beneficien a toos, como puede apreciase en El Contratu Social.
De la formación del home
Una de les definiciones: Viciu: lo artificial, les artes: les lletres, les llingües, música. les ciencies, escesivu usu de razón, espresión de sentimientos que nun esisten. "pallabres vacíes", la harmonía; virtú: lo puro, natural, la melodía, espresión sincera de sentimientos y el "conocencia necesaria".
Les artes, según Rousseau, traen la conocencia que fai al individuu portase d'una manera pa "ser de presto a los demás", y nun ye un comportamientu natural; en cuenta de crear una unión ente seres humanos, crean la desigualdá ente ellos. Créase una esclavitú a elles y una esclavitú ente los homes, esplicar cola so famosa cita: "les ciencies, les lletres y les artes, menos despótiques y más potentes acasu, tienden guirlandes de flores sobre les cadenes de fierro de que tán cargaos, encaloren nellos el sentimientu d'esa llibertá orixinal pa la que paecíen nacer". Polo qu'entra la educación, qu'arreya a les artes como parte del procesu, ensin usu escesivu d'elles, a "tresformar al individuu lliberar de les perversiones".
Botánicu
L'home, si ta desnaturalizado, si escarez d'instintos, nun puede contemplar la naturaleza, namái fai árees habitables y cultivables, desnaturalizadas, «contorneadas a la so manera» en campos artificiales» onde magar pueden vivir, nun resulta más que nun país probe. Y van quedando cada vegada menos posibilidaes d'aportar a lo natural «tendríen de conocese y ser dignos de ser almiraos... La naturaleza asemeya tar desordenada a los güeyos humanos, y pasar ensin atraer la mirada de los pocu sensibles, y que de la mesma han desfigurado... Tán quien lu amar ya intentar buscar y non pueden topar» sigue Rousseau na so novela, onde va describiendo cómo Julie instala al fondu del so vergel un xardín secretu, xugando colo prestosu a lo útil de manera de faer un pocu de paséu que recuerde a la pura naturaleza: «ye verdá, diz ella que la naturaleza fai tou, mas so la mio direición, nun va haber más quien lu ordenar».
Rousseau describe'l xardín del home que concilia al empar al humanista y al botánicu, como un aspeutu útil y placentero onde pueda tar ensin artificios visibles, nin a la francesa, nin a la inglesa: l'agua, la verdura, la solombra y les llantaderes, como se ve na naturaleza, ensin usar la simetría nin alliniar los cultivos y los cantos. L'home de gustu «nun se va esmoler al puntu de la so perceición de belles perspectives: el gustu de los puntos de vista solo visibles a bien pocos».
El trabayu d'ameyorar el suelu y de faer ensiertos nun va devolver lo natural quitáu a la naturaleza. Amás de que nun va volver, sigue estendiéndose catastróficamente nuesa civilización urbana con consecuencies, mas puede forzase otru destín. Y si el trabayu d'un vergel y de campos seya una necesidá pal home, el xardín de «l'home de gustu» va funcionar dexando desafogase, folgar de momentos d'esfuerciu.
Pa Rousseau, les melodíes y el xardín son del orde de lo humano, de la perfectibilidad, de la imaxinación y de les pasiones simples. Él fala d'una música d'una temporalidá melódica, polo tanto va haber procesos educativos que dexen a los humanos esperar un aportar «tou lo que podamos ser» o faer que la naturaleza nun nos faiga sufrir.
Educación
Jean Jaques Rousseau yera más bien un filósofu políticu, non un pedagogu; pero, al traviés de la so novela Emilio, o De la educación promueve pensamientos filosóficos sobre la educación, siendo esti unu de los sos principales apurras nel campu de la pedagoxía. Nesti llibru, apondera la bondá del home y de la naturaleza al empar que plantega temes que más palantre va desenvolver en Del Contratu Social. Rousseau concibe'l so paradigma del home encadenáu n'Emilio, o De la educación. Al igual qu'en Discursu sobre l'orixe y los fundamentos de la desigualdá ente los homes quier estremar la formación del home n'Emilio, o De la educación de la so indagación, «los homes, tremaos ente ellos, reparen, asonsañen la so industria, y álcense d'esta manera hasta l'instintu de les besties; aliméntense igualmente de la mayoría». Rousseau crea un sistema d'educación que dexa al home, o nesti casu al neñu, que viva y desenvuélvase nuna sociedá corrupto y primío. Como diz l'estudiu preliminar de Emilio, o De la educación: «asignái a los neños más llibertá y menos imperiu, dexái-yos faer más por sigo mesmos y esixir menos de los demás».
Llibru primeru
Dende'l banduyu de la madre puede dicise qu'unu ta vivu. Con éses mientres el neñu va creciendo, según Rousseau, debe pola so propia voluntá dir adquiriendo conocencia. Él diz: «Nacemos capacitaos p'aprender, pero nun sabiendo nin conociendo nada», al igual que diz que la educación del home empieza al nacer, a base d'esperiencies propies y alquisiciones xenerales. Ensin danos cuenta, desque nacemos somos llibres y por nuesa mesma voluntá conocemos lo que ye prestar, dolor y refugu.
Rousseau tamién afirma que l'aprendizaxe ye bien necesariu, especialmente nesta etapa de la vida. Volviendo a la so tema de la llibertá, Luiz Felipe Netto nel artículu The notion of liberty in Emile Rousseau diz: «Más bien, un neñu ta llibre cuando puede llograr el so voluntá». Piensa que tenemos de dexar al neñu manifestar la so voluntá ya interés polo que lu arrodia. Esto ye, dexar al neñu tocar, saborguiar, poner en práutica los sos sentíos sensoriales p'aprender.
Llibru segundu
Nesta seición Rousseau diz: «La naturaleza formó a los neños por que fueren amaos y asistíos». Tamién diz que si los neños escucharen a la razón, nun precisaríen que los educaren. A los neños tien de tratáse-yos con suavidá y paciencia; esplica que al neñu nun se-y debe obligar a pidir perdón, nin imponer un castigu. La norma de faer bien ye la única virtú moral que tien d'imponese.
Llibru terceru
Esta seición sigue refiriéndose a la niñez, ente los dolce y trece años. El cuerpu sigue desenvolviéndose y l'interés natural tamién. Rousseau diz: «El neñu nun sabe daqué porque se lo dixeres, sinón porque lo entendió él mesmu», suxuriendo que'l neñu inspirar pol so voluntá, que namái se-y dean métodos pa espertar el so interés y non la so aburrición. Entós ye cuando Rousseau empieza a enseña-y a caltener, de cuenta que tenga más derechu moral.
Tamién afirma que'l neñu tien d'aprender del intercambiu de pensamientos ya idees; ve un beneficiu social en que'l neñu pueda integrase na sociedá ensin que lo alterien.
Llibru cuartu
Con esta seición empieza l'adolescencia. Rousseau afirma que «el neñu nun puede ponese nel llugar d'otros, pero una vegada algámase l'adolescencia, puede y fai asina: Emilio por fin puede ser introducíu na sociedá». Yá na adolescencia, Emilio tien un meyor entendimientu de los sentimientos, pero tamién s'aponderen les pasiones. Rousseau diz que «Les nueses pasiones son los principales preseos del nuesu caltenimientu», pos para él, el sexu, la pasión y l'amor son productu d'un movimientu natural.
Formar al home a partir de la naturaleza nun ye faelo xavaz, sinón nun dexar que se gobierne. Tamién nesta parte, esponer a Emilio a la relixón, pero nun llogra vela como daqué significativu pa él.
Llibru quintu
Remata l'adolescencia a los venti años, cuando Emilio y la so prometida Sofía van algamando'l maduror y la vida matrimonial.
Referencies
Llogró identificar y nomar 21 nueves especies (IPNI).
Andrés Fernández Menéndez
Andrés Fernández Menéndez ye un narrador y  novelista asturianu orixinariu del conceyu de Morcín y perteneciente al grupu del Espardimientu, nacíu nel añu 2003 y ún de los más precoces, al escribir la so primer novela 1809: Cartes de la Revolución de Trubia (Ediciones Radagast, 2022) con namás 17 años. Ye estudiante de filoloxía románica na Universidá d'Uviéu.
Vida y obra
En 2021 gana'l premiu de rellatos del Conceyu de Morcín na categoría xuvenil cola obra Cantar de Suero Caínez. Meses más tarde, en febreru de 2022, asoleya la so primer novela 1809: Cartes de la Revolución de Trubia. Nella, personaxes históricos; diputaos, xenerales, académicos y asturianos de la dómina de la invasión napoleónica, crúciense correspondencia nuna novela que va, poco a poco, carta a carta, texendo una realidá alternativa y ucrónica d'Asturies.
Esi mesmu añu, en 2022, gana'l Premiu Enriqueta González Rubín cola obra 1929, secuela de 1809: Cartes de la Revolución de Trubia.
Rubén Piedrahíta
Biografía
Rubén Piedrahíta foi fíu de Vicente Antonio Piedrahita Piedrahita y Rosalbina Arango Gómez. Graduóse como bachiller del Colexu de La Salle de Medellín en 1926. En 1932 terminó estudios d'inxeniería civil y de mines na Escuela Nacional de Mines de Medellín ya ingresó a la Escuela Militar esi mesmu añu, empezando la so carrera na Armada Nacional, onde se graduó como Teniente de Corbeta (1936). Mientres la so carrera aportó a Vicealmirante (1958).
Trayeutoria militar
Como oficial naval ocupó los cargos de segundu comandante y comandante de la nave "ARC Antioquia, comandante de la base fluvial del "ARC Barranquilla", comandante de base naval del "ARC Bolívar", direutor xeneral de la Marina y agregáu naval a la embaxada de Colombia en Washington.
Altos cargos de Gobiernu
El presidente Gustavo Rojas Pinilla designar xerente del Institutu de Creitu Territorial, en 1953, y depués ministru d'Obres Públiques, el 7 d'agostu de 1954. El 10 de mayu de 1957 incluyó'l so nome na Xunta Militar, qu'asumió'l poder nel so llugar, xunto colos xenerales Gabriel París Gordillo, Deogracias Fonseca Espinosa, Rafael Navas Pardo y Luis Ernesto Ordóñez Castillo.
El 2 de mayu de 1958, nun plan que pretendía reponer el poder de Gustavo Rojas Pinilla, el coronel Hernando Forero Gómez fixo aprehender a los miembros de la Xunta Militar pa conducilos al Batallón Caldas. El vicealmirante Piedrahíta, que pudo evitar la so captura, dirixó dende'l Palaciu de San Carlos (Bogotá) el rescate de los sos compañeros de Xunta y dio a conocer la situación al país nuna célebre alocución.
Muerte y homenaxes
Piedrahíta finó en Bogotá el 22 d'agostu de 1979, siendo soterráu nel Campusantu Central de Bogotá.
En Yarumal esiste'l Parque Recreativu Rubén Piedrahira Arango.
Professional Golfers' Association of America
Fundada en 1916, l'Asociación de Golfistes Profesionales d'América (n'inglés Professional Golfers' Association of America, cuyes sigles son PGA, tien so sede en Palm Beach Gardens, Florida (Estaos Xuníos) y afirma ser la organización deportiva más grande con más de 28.000 miembros. Esta asociación tien n'actualidá un oxetivu representativu pa los profesionales del golf (tantu profesionales de club comu profesores), ya que too lo relativo a la representación de los golfistes d'elite nos Estaos Xuníos ta dirixío pol PGA Tour, un organismu que se deslligó de la PGA of America en 1968. Esiste una organización paralela pa tou tipu de golfistes femenines profesionales, nomada LPGA.
L'asociación organiza 40 torneos al añu pa sos miembros, incluyendo algunos qu'atraen a golfistes d'elite:
La USPGA nun tien control sobre nengún tornéu profesional de golf nos Estaos Xuníos, ya que ye la PGA Tour la encargada d'organizar estos torneos.
Palm Beach Gardens (Florida)
Palm Beach Gardens, tamién conocida como The Gardens, ye una ciudá del Condáu de Palm Beach, nel estau de Florida, Estaos Xuníos. Tien una población de.
Ye la sede de la Professional Golfers' Association of America más conocida como PGA, dispón de doce campos de golf y nella celebráronse numberoses competiciones d'esti deporte.
Tomás Camacho Molina
Tomás Camacho Molina ye un escritor de Ponferrada (El Bierzu).
Biografía
Nnacéu en Ponferrada, El Bierzu, n'Outubre y 3, 1960. Treslladóuse a Cataluña cun 8 annos, a la ciudá de Manlleu (Osona). Llicencióuse en Maxisteriu y Xiugrafía ya Hestoria. Trabayóu cumu mayestru de llingua y lliteratura castiellana ata la sua xubilación n'Outubre de 2020. Ye miembru de deillos grupos poéticos ya importante dinamizador cultural de "les Terres de l'Ebre".
El Pozón
El Pozón ye una parroquia perteneciente al conceyu de Tinéu, Asturies, asitiada al suroeste de la capital del conceyu (Parroquia de Tinéu), llégase pela carretera AS-217. La población total de la parroquia ye de 102 habitantes, la del pueblu d'El Pozón ye de 8.
San Esteban de Reḷḷamiegu
San Esteban de Reḷḷamiegu ye una parroquia perteneciente al conceyu de Tinéu, Asturies, asitíase al suroeste de la capital del conceyu (Parroquia de Tinéu) pela carretera AS-217, la so población total ye de 179 habitantes en 2009, la parroquia ta compuesta polos pueblos de San Esteban de Reḷḷamiegu (33 habitantes), Reḷḷamiegu, Cortina, La Estrella, El Peligru, San Antonio, Sebran y Vaḷḷes de Tesu y tien un total de 89 viviendes nuna superficie de 9,59 quilómetros cuadraos.
Patrulla Atlántida
La Patrulla Atlántida foi un vuelu per etapes lleváu a cabu ente Melilla y Guinea Ecuatorial en 1926.
Patrullar, compuesta por trés aviones Dornier Wal con motores Rolls-Royce "Eagle 9", de nomes "Andalucía", "Cataluña" y "Valencia", salió de Melilla'l 10 d'avientu de 1926. Llegó a Santa Isabel (actual Malabu) na isla de Fernando Po (actual Bioko) el 25 d'avientu.
Les tripulaciones yeren les siguientes:
Escoltaos pol veleru "Cabu Falcón" de 120 tonelaes.
En 1927 la Lliga Internacional d'Aviadores otorgó'l primer premiu a Charles Lindbergh pol so encruz del Atlánticu norte y el segundu premiu al Cte. Rafael Llorente como xefe de Patrullar Atlántida.
Santuariu de la Virxe del Carmen d'Arboleya
El santuariu de la Virxe del Carmen de Arboleya o tamién llamada La nuesa Señora del Carmen de Arboleya ta asitiada nel conceyu de Cabranes. Nesta zona desenvolvióse enforma la devoción a la Virxe del Carmen yá que nos archivos de la parroquia de Santuyano de Viñón hai datos de la Confrería del Carmen venceyada a esti santuariu y qu'esistía nel añu 1775. Ta asitiáu a trés km del pueblu de Viñón, toos ellos con gran rimada de xubida, al que pertenez el llugar d'Arboleya onde ta'l santuariu y de ende'l so nome. Dada l'altitú ganada nesos trés quilómetros, les vistes dende'l santuariu son espectaculares. La llave del santuariu tener una señora del pueblu de Arboleya, nieta del tallador de madera que realizó la puerta del sagrariu del santuariu. El conceyu de Cabranes ye tierra de dellos personaxes ente los que destaquen Diego de Cabranes, escritor místicu del sieglu XVI y Alejandro Corrolades, sacerdote y escritor.
Allugamientu
El santuariu ta bien cercanu al pueblu de Viñón el cual pertenez al  conceyu de Cabranes. Esti conceyu ta compuestu por seis parroquies, ventiocho pueblos y unos setenta caseríos y la so capital ye Santolaya. Tien una estensión d'unos 38 km cuadraos y arrodiar los conceyos de Piloña, Sariegu, Nava y Villaviciosa. El monumentu más pervalible del conceyu ye la ilesia románica de Santuyano de Viñón que se restauró en 1975. Pa llegar a ella debe tomar la carretera AS-255 que va dende L'Infiestu a Villaviciosa y aproximao a la metá d'esi percorríu atopa'l santuariu y que ta metanes un vetusto carbayera col templu sobre un cuetu dende onde puede reparase un ampliu paisaxe.
Historia
left|thumb|100px|Virxe del Carmen nel altar mayor. thumb|200px|Pergamín recordatoriu de la concesión papal d'Altar Privilexáu El santuariu ye del sieglu XVI y al so llau taba la «casa de novenes». La «Confrería del Carmen», venceyada a esti santuariu yá esistía antes de 1775 pero nun se sabe con certidume la fecha de la so fundación yá que sumió'l llibru anterior al que cita esta fecha. Un datu procedente de la tresmisión oral ente xeneraciones socesives ye que primero que el papa Benedicto XIII estendiera la fiesta de la Virxe del Carmen nel añu 1725, yá esistía esta ermita magar el cultu yera a la  Virxe María ensin advocación específica. Nel archivu de la parroquia de «Santuyano de Viñón» esiste un documentu que diz:
La Confrería del Carmen» tenía la peculiaridá de nun cinxise solamente a la so parroquia sinón ser interparroquial y pertenecíen a ella'l feligreses de Viñón y de delles parroquies estremeres como Celada,  Fresnéu,  Santolaya y Torazu magar estos postreros independizar nel añu 1766.
Estructura y arquiteutura
El santuariu foi fundáu nel sieglu XVII y ta compuestu por un conxuntu arquiteutónicu d'estilu rural. La planta del santuariu ye de fábrica y de forma rectangular. Adosada al muriu empobináu al norte, pero a menor altor que'l santuariu, atópase la sacristía que foi construyida darréu. El pórticu ta empobináu al norte, ye de menor altor que la fachada principal y ta sosteníu por columnes de madera remataes en capiteles perbién tallaos. La puerta principal ta baxu en pórticu citáu y, por tanto, tamién empobinada al norte y ye d'arcu de mediu puntu magar foi tapiada darréu y abierta una puerta rectangular pero quedaron los sillares que formaben l'arcu primitivu.
La imaxe de la Virxe que se veneraba nel Santuariu atribuyir a Luis Fernández de la Vega y yera de bien bella factura pero unos desconocíos quemar el 23 de setiembre de 1936. La imaxe actual tamién ye una gran obra d'arte, tallada y policromada en Barcelona y llogró'l primer premiu na esposición d'Arte sacro entamada pola Caxa d'Aforros d'Asturies nel añu 1954 y foi donada por D. José Franco Baizán. Al llegar a Uviéu y primero que la llevaren a Arboleya foi espuesta al cultu na capiya del antiguu hospital d'Uviéu. Esta imaxe se entronizó nel so llugar de cultu previstu en xunetu de 1979. Pal usu procesional y otros cultos nel esterior del santuariu hai otra imaxe similar a la orixinal, de vistir, regalada en 1940 al santuariu pola familia Fernández-Canellada.
.
Fiestes, devociones y tradiciones
La fiesta principal celébrase'l domingu siguiente al 16 de xunetu teniendo llugar primeramente una novena que, amás de devota tien la so nota de simpatía pos los neños y nuevos cánten-y a la Virxe cantares populares con música tradicional.
Visitantes pernomaos
thumb|100px|Placa recuerdo de visita de Cardenal Primáu de Méxicu Un datu peculiar que reflexa la devoción a la Virxe de Arboleya en Iberoamérica ye que'l 19 de xunetu de 1979 visitaron el santuariu'l Arzobispu Primáu de Méxicu, Cardenal Ernesto Corripio Afumada, acompañáu de los obispos de Veracruz y Tampico onde rezaron una Salve a la Virxe pidiendo proteición como yá fixeren años tras los sos antecesores que yeren d'esti conceyu.
Yvonne van Gennip
Yvonne Maria van Gennip ye una patinadora neerlandesa retirada que llogró tres medayes d'oru nos Xuegos Olímpicos de Calgary 1988.
Biografía
Sufrió una mancadura de pies que la obligó a pasar pol quirófanu dos meses antes de los Xuegos. Tres ello, les favorites pa la medaya d'oru yeren les patinadores de la República Democrática d'Alemaña, pero Yvonne batió'l récor del mundu de los 3.000 m por casi 3 segundos y el de 5.000 por 7. Participó tamién nos Xuegos Olímpicos de Sarayevu en 1984 y n'Albertville 1992, siendo la so meyor posición un 5ᵘ puestu.
Tamién consiguió tres medayes nos Campeonatos Mundiales de Patinaxe de Velocidá sobre Xelu, la primera de bronce en 1987, la segunda de plata en 1988 y la tercera en 1989, tamién de bronce.
Saint-Georges (Pas-de-Calais)
Saint-Georges ye una comuña francesa del departamentu de Pas-de-Calais, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Ajuga genevensis
Ajuga genevensis ye una especie de planta fanerógama perteneciente a la familia Lamiaceae, que como'l so nome indica búgula de Xinebra ye una especie de centroeuropa y tien les mesmes carauterístiques y propiedaes que Ajuga reptans. thumb|Inflorescencia thumb|Vista de la planta
Carauterístiques
Ye una pequeña planta yerbácea perenne qu'algama los 10-40 cm d'altor. Tarmos cuadrangulares y velludos con renuevos rastreros que cada primavera formen una nueva planta. Les fueyes, ovales, peciolaes y en roseta les de la base y opuestes a pares y sésiles'l restu. Les flores en tarmos solitarios arrexuntaes en mestos verticiloss.
Distribución
Ajuga genevensis atopar nos cantos de montes secos, según en carbaes y pacionales. Alcuéntrase en dellos llugares n'Europa, incluyendo España, Francia, Italia, Gran Bretaña y dende Macedonia a Caucasia. Tamién puede atopar n'estáu montés n'América del Norte, como resultáu de les granes que s'escaparon de los xardinos. Utilízase como planta ornamental en xardinos de tol mundu, onde s'utiliza nos cantos por cuenta de la so espansión más lenta en comparanza con A. reptans .
Taxonomía
Ajuga genevensis describióse por Carlos Linneo y espublizóse en Species Plantarum 2: 561. 1753.
Reḷḷanos
Reḷḷanos ye una parroquia perteneciente al conceyu de Tinéu, Asturies, asitíase nel estremu noroeste del conceyu, la so población total ye de 168 habitantes, la del pueblu ye de 15 en 2009.
Caprimulgus aegyptius
El chotacabras exipciu (Caprimulgus aegyptius) ye una especie d'ave na familia Caprimulgidae.
Mide unos 25 cm de llargu y el valumbu de les sos ales ye 55 cm. El so plumaxe ye muncho más claro que'l del chotacabras européu. L'adultu tien colores na gama del sable, con pintes en marrón. Los sos partes inferiores son color arena o blancucies. Ye más pequeñu, pero relativamente les sos ales y cola son más llargues que les de les especies más espublizaes. Al igual qu'otros, ales llargues, plumón esponxosu y nidiu, y vezos nocherniegos. El machu tien pequeños llurdios blancos nes nales.
thumb|left|Folgando mientres el día. El so llamáu ye un kroo-kroo-kroo… repetitivu y mecánicu, que se leeva y baxa de tonu al mover l'ave la so cabeza de llau a llau. Aliméntase d'inseutos del tapecer, tales como poliyes.
Mientres el día reposa silenciosu sobre'l terrén, camufláu col so plumaxe; ye malo de detectar, mimetizándose col suelu arenosu. Nun constrúi nial; pon los 2 güevos elongados elípticos nel suelu desnudu.
Distribución
thumb Alcuéntrase nel suroeste d'Asia y el norte d'África, y mientres l'iviernu n'África tropical. Ye una ave migratoria tardida, poques vegaes apaez enantes d'abril o empiezos de mayu. Escasamente visita Europa.
Friera de Valverde
Friera de Valverde ye un conceyu d'España, na provincia de Zamora y la comunidá autónoma de Castiella y Llión.
Historia
Na Edá Media, la victoria nel añu 878 de los exércitos d'Alfonsu III na batalla de la Polvorosa, nes cercaníes de la llocalidá, foi decisiva pa la posterior integración y repoblación de la llocalidá de Friera, que quedó integrada nel Reinu de Llión.
Darréu, na Edá Moderna, Friera foi una de les llocalidaes que s'integraron na provincia de les Tierres del Conde de Benavente y dientro d'esta na Merindad de Valverde y la receptoría de Benavente. Sicasí, al reestructurase les provincies y crease les actuales en 1833, la llocalidá pasó a formar parte de la provincia de Zamora, dientro de la Rexón Lleonesa, quedando integrada en 1834 nel partíu xudicial d'Alcañices, pasando darréu al Partíu Xudicial de Benavente.
Fiestes
Friera celebra les sos fiestes patronales el 27 d'avientu, n'honor al so patrón San Xuan Evanxelista.
Alfredo García Dóriga
Alfredo García Dóriga foi un periodista, escritor y poeta gallegu.
Biografía
Fiu de Cipriano José García Méndez y Eulogia López Dóriga, residió de mozu n'Uviéu, onde collaboró nel El Faro Asturiano y dirixó La Revista Ovetense y la La Crónica de Asturias.
Tamién vivió en Santiago de Compostela, Salamanca y Mondoñedo, onde dirixó un periódicu llocal El Baluarte de Galicia. Finalmente asentose en Viveiro, onde exerció como bibliotecariu y collaboró nos periódicos El Eco de Vivero y El Vivariense, amás de colaboraciones ocasionales n'obres como'l Álbum Histórico, científico y literario de Galicia nel 1887.
Yera d'una familia noble d'Asturies, de Ḷḷena, pol parte de la so madre, escribió en castellano, en gallego y nel asturiano de Ḷḷena, nesti casu trátase de composiciones onde se calumba una finalidá didáctica, al desaxerase les peculiaridaes del dialeutu llenense.
Llegó a ser miembru de l'Academia Gallega y cronista oficial de la so ciudá natal.
García Rendueles incluyólu na so antoloxía Los nuevos bablistas como representativu del “asturiano de Ḷḷena”, yera una antoloxía d'escritores en llingua asturiana, publicada en 1925.
miniaturadeimagen|Fuego del alma. Alfredo G. Dóriga. Imp. de Antonio Santiago. Viveiro
Antonio Armijo
thumb|300px|La ruta d'Armijo.
Antonio Mariano Armijo foi un esplorador y comerciante español y descubridor del valle en que güei ta la ciudá de Las Vegas. Armijo dirixía un grupu de comerciantes, que siguíen un vieyu camín español dende Santa Fe, de la que buscaben atayos. Siguiendo un tributariu del ríu Colorado llegaron al valle en 1829. Nesa dómina, en delles árees baxes del valle de Las Vegas, esistíen manantiales que creaben estenses árees verdes qu'oldeaben col desiertu que les arrodiaba; d'ende'l nome de "Las Vegas".
Estos descubrimientos crearon una nueva ruta comercial ente Nuevu Méxicu y Los Angeles, llamada n'inglés The Old Spanish Trail.
Amás instaló la primer caravana comercial pol Valle de Las Vegas.
Condáu de Palm Beach (Florida)
El Condau de Palm Beach ye un condau allugau nel estáu de Florida. En 2000, so población yera de 1.131.184 habitantes. So sede alcuéntrase en West Palm Beach.
El Condáu de Palm Beach forma parte del Área Metropolitana del Sur de Florida.
Demografía
Según el censu de 2000, el condau cuenta con 1.131.184 habitantes, 474.175 hogares y 303.946 families residentes. La densidá de población ye de 221 hab/km² (573 hab/mi²).
Pedro III de Portugal
pedro III de portugal Pedro III de portugal Nació en 1717 siendo fíu de don Juan V de portugal y Maria Ana d' Austria.
Sería conocíu como'l edificador, siendo'l rei de portugal de 1777 hasta la so muerte Pedro III de portugal Él yera bien bonu nos artes y yá educación siendo'l fíu favoritu de don Juan dexando'l fíu primoxénitu José desaxeradamente agafáu y con envidia.￼￼￼￼￼￼ Pedro nunca conectó para los asuntos de la corona dexándolos siempres cola so esposa Maria I de Portugal.
Laredo (Texas)
Laredo (nome oficial n'inglés  City of Laredo) ye una ciudá d'Estaos Xuníos. Laredo ye una llende ente Estaos Xuníos d'América-Méxicu con Nuevo Laredo.
Tien una población de y forma la Zona metropolitana Nuevo Laredo-Laredo.
Saint-Hilaire-Cottes
Saint-Hilaire-Cottes ye una comuña francesa del departamentu de Pas-de-Calais, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
El Rodical
El Rodical ye una parroquia perteneciente al conceyu de Tinéu, Asturies.
Accesos
Llégase peles carreteres AS-215 y AS-349.
Llendes
Llenda al norte coles parroquies de Tinéu y Santolaya, al este cola d'El Baradal, al sur cola de La Barca y al oeste cola de Ponte.
Demografía
La so población yera de 81 habitantes nel añu 2009.
Fresno de Sayago
Fresno de Sayago ye un conceyu y llocalidá española de la provincia de Zamora y de la comunidá autónoma de Castiella y Lleón.
Topónimu
L'orixe del so nome paez remontase a dómines de l'Alta Edá Media. Una de les teoríes fai derivar el topónimu Fresno del árbol denomináu fraxinus, comúnmente conocíu como fresnu. Esta teoría sofitar na denominación de munchos pueblos sayagueses (Carbellino del carballo o carbayu; Luelmo del llamera; Fresno de Sayago y Fresnadillo del fresnu; Salce del sauce; Almeida del álamu; Moral, Moralina y Moraleja del moral, Figueruela de la figal ...), amosando una posible seña identificativa de munchos de los poblamientos celtes na ribera norte del Tormes.
Historia
En dómina romana trés fueron los poblamientos antiguos en Fresnu: El Cardal, al norte, apurrió texas, fragmentu d'un "pilum" y monedes romanes; nel Tesu El Legío, y Nava Les Ilesies (Devesa de Paredes), el más interesante, apaecieron tapadories de cuarzu, restos de vasíes, tégulas, mesa pa llibaciones y llacuaes aciages, un bustu de la Diosa Bane y ara dedicada a ésta.
Na Edá Media, Fresnu quedó integráu nel Reinu de Lleón, dómina en que sería repobláu polos sos monarques nel contestu de les repoblaciones llevaes a cabu en Sayago, datando la so primer referencia escrita del sieglu XIII, cuando esta llocalidá apaez amestada a ciudá de Zamora como posesión eclesiástica hasta mediaos del sieglu XIX, cola categoría de villa. Nesi sentíu, Fresnu tuvo una doble xurisdicción como villa, de señoríu y de realengu, d'onde de xuru deriva la división del llugar en dos barrios, barriu del Obispu y del Rei, según los documentos antiguos.
Sam Jaffe
Sam Jaffe foi un actor, profesor ya inxenieru estauxunidense.
Fresno de Sayago
Historia
Darréu, na Edá Moderna, Fresnu tuvo integráu nel partíu de Sayago de la provincia de Zamora, tal que reflexaba en 1773 Tomás López en Mapa de la Provincia de Zamora.
Sam Jaffe
Biografía
Nacíu nuna familia xudía, de neñu participó en producciones teatrales en Yiddish xunto a so madre, que yera una conocida actriz. Estudió inxeniería na Universidá de Columbia, y dempués trabayó mientres unos años como profesor de matemátiques, enantes de dedicase dafechu a l'actuación. Empecipió la so carrera cinematográfica en 1934 y siguió con ella mientres tola so vida.
Fresno de Sayago
Patrimoniu
L'actual ilesia parroquial de San Miguel atópase allugada nel centru del pueblu. El so orixe foi como parroquia de Santa María, posiblemente de dómina románica, pasando dempués a ser la ermita de La nuesa Señora de los Remedios, cuando se construyó l'antigua ilesia de San Miguel nes contornes del pueblu nel sieglu XV. L'edificiu ye la resultancia de les diverses reformes que sufrió, como les de 1798 pa destinalo de nuevu a ser parroquia, o les que n'años socesivos afectaron al presbiteriu y graes del altar mayor pa lo que s'aprovecharon los materiales de les ermites derruidas qu'esistíen nel pueblu, y refaise la torre y la veleta, quedando entós destinada a ser l'únicu llugar de cultu so la nueva advocación de San Miguel. Les últimes reformes son de finales del sieglu XX y sirvieron pal arreglu de la cubierta. Al treslladar unu d'ellos quedaron al descubiertu restos de pintures murales.
Cuenta colos restos de lo que foi l'antigua ilesia de San Miguel, asitiada sobre un cuetu pela rodiada del pueblu como anexu al campusantu amiesto. El so patronalgu deber a don Andrés de Grau, conocíu como'l Doctor Grau, que foi canónigu de la catedral de Zamora y que mandó construyir el templu en 1489-1498.
Fresnu tenía delles ermites de les cualos yá non caltener nenguna. Una d'elles yera la ermita de San Pedro de Dulciagre, que yera propiedá de los Jerónimos de Benavente y que a finales del sieglu XVIII taba arruinada. Escontra 1830 les lloses del solado de la ermita de San Roque y los materiales d'obra de la ermita del Humilladero, emplegar na reforma de la ermita de los Remedios, que na actualidá ye la ilesia parroquial de San Miguel.
Sam Jaffe
Biografía
Jaffe foi coprotagonista de la serie de televisión Ben Casey, nel papel del Dr. David Zorba dende 1961 a 1965, y tuvo otros munchos papeles como convidáu en delles series, incluyendo'l western Alies Smith and Jones protagonizáu por Pete Duel y Ben Murphy.
Fresno de Sayago
Fiestes
Les sos fiestes patronales son el 29 de setiembre, San Miguel, y el día del Corpus Christi, nel mes de mayu.
Anque con una población amenorgada, cuenta con una asociación cultural bien activa, l'asociación de muyeres "El Corpus". Cada añu encargar d'entamar una fiesta de convivencia na que se realicen xuegos, cena popular y verbena.
Sam Jaffe
Biografía
Vilbu dende 1941, en 1956 casóse cola actriz Bettye Ackerman (1924 - 2006), quien darréu trabayaría con él en Ben Casey.
Filmografía escoyida
L'espaciu de seis años ensin filmografía deber a la so inclusión na llista negra de Hollywood.
Estáu Independiente de Croacia
L'Estáu Independiente de Croacia (NDH, del croata Nezavisna Država Hrvatska) foi un Estáu títere del III Reich formáu tres la derrota del Reinu de Yugoslavia a principios de la Segunda Guerra Mundial. Foi gobernáu pola Ustacha, movimientu fascista basáu nun nacionalismu estremo, un discursu de carís relixosu y un historial de gran violencia.
L'establecimientu del NDH foi proclamáu la, cuatro díes dempués del ataque del Exa a Yugoslavia y poco primero de la entrada de les tropes alemanes na ciudá. El caudiellu del nuevu Estáu foi Ante Pavelić, que tornó coles tropes italianes del so exiliu'l 13 d'abril de 1941, en prometiendo a Mussolini la posesión de Dalmacia. Oficialmente foi un reinu con un soberanu na figura de Tomislav II de Croacia de la Casa de Saboya —primu segundu del rei d'Italia Víctor Manuel III d'Italia—, pero ésti nun tener en realidá nengún poder y nunca visitó Croacia.
L'Estáu incluyó la totalidá de l'actual Bosnia y Herzegovina y gran parte de Croacia, ente que'l norte de Dalmacia quedó anexonada a Italia, y Međimurje y Baranja del sur pasaron a Hungría. La metá septentrional del NDH atopar so la zona d'influencia militar alemana, cola Wehrmacht exerciendo la ocupación, ente que la metá meridional yera controlada pol Exércitu de la Italia fascista. Tres la capitulación d'Italia en 1943, el NDH absorbió Dalmacia septentrional —Split y Šibenik—. El país atópase en tou momentu ocupáu militarmente pela Exa, primero por tropes italianes y alemanes y, tres la capitulación italiana, namái poles segundes.
A pesar del so anterior sofitu mientres la década de 1930, el Gobiernu italianu reclamó y llogró del Gobiernu ustacha amplios territorios costeros con mayoría de población croata, amás d'algamar pactos colos chetniks de la rexón.
Mientres práuticamente tola so esistencia, el NDH foi un gran campu de batalla de diversos grupos armaos, incluyendo les fuercies del nuevu Estáu, y llugar de grandes operaciones de «llimpieza étnica», fundamentalmente a manes del réxime de Pavelić. Estes debieron fundamentalmente a lo exiguo de la población croata —malapenes un 50 % de la población del nuevu país— que topetaba cola visión ustacha d'un Estáu nación uniforme.
L'Estáu Independiente de Croacia dexó d'esistir en mayu de 1945, cola meyora de les fuercies partisanes de Tito, siguíes pol Exércitu Coloráu soviéticu. Esi mesmu añu creóse la República Democrática Federal de Yugoslavia.
Saint-Inglevert
Saint-Inglevert ye una comuña francesa del departamentu de Pas-de-Calais, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Estáu Independiente de Croacia
Creación y rivalidá italo-xermana
L'establecimientu del NDH foi proclamáu la,  cuatro díes dempués del ataque del Exa a Yugoslavia, por Slavko Kvaternik, llugarteniente de la Ustacha,  por indicación del representante alemán en Zagreb, Edmund Veesenmayer, y poco primero de la entrada de les tropes alemanes na ciudá. Hasta poco primero de la invasión, Hitler nun contemplara la división de Yugoslavia y evitara l'ataque italianu al país. El golpe d'Estáu del 27 de marzu llevólu a considerar al nuevu Gobiernu de dudable llealtá a la Exa y, n'ufiertando en devanéu l'anexón de Croacia a Miklós Horthy, plantegase'l so establecimientu como país independiente.
Proclamáu mientres l'ataque alemán a Yugoslavia, el nuevu Estáu croata, con capital en Zagreb, topábase teóricamente nel área d'influencia italiana. El control italianu, sicasí, nun pudo faese efeutivu pola debilidá económica de Mussolini y los intereses alemanes n'esplotar Croacia pal so beneficiu. A pesar de les repitíes declaraciones alemanes sobre la pertenencia de Croacia al área d'influencia italiana, el Reich deseyaba caltener el control de les materies primes. Yá a empiezos de 1942 toles materies primes principales y gran parte de la industria del país atopar so control alemán. Avanzáu l'añu y gracies a la escusa del aumentu de la resistencia a la ocupación, los alemanes llograron tamién faese col control de les fuercies armaes croates, a pesar de la rocea italiana.
L'Estáu, a pesar de la so teórica independencia, yera pocu más qu'un condominiu ítalo-xermanu. El repartu de les zones d'influencia de cada miembru de la Exa realizárase na xunta de los ministros d'Esteriores de la Exa en Viena el 21 y. De tolos Estaos so ocupación militar de la Exa, sicasí, foi'l que cuntó con mayor autonomía interna. Estes conversaciones confirmaron la entrega de Bosnia-Herzegovina al nuevu Estáu, según el trazáu de la so frontera oriental con Serbia.
La zona costera, que quedó mayoritariamente en manes italianes, foi subordinada a les autoridaes militares d'esti país, que trataron d'enzancar la estensión de la nueva alministración croata nesta rexón. Los trataos de Roma (Rimski ugovori) del afitaron la rellación ente'l NDH ya Italia, ente otres coses la cesión de territorios de población croata a Italia, principalmente na mariña adriática, concesión al anterior sofitu italianu a Pavelić. Les cesiones territoriales fueron una de les condiciones impuestes polos italianos pa reconocer la inclusión de Bosnia-Herzegovina nel nuevu Estáu croata. El 12 d'abril, Hitler dispunxera que fueren los italianos los que decidieren el destín de la provincia, en refugando de primeres que formara parte'l nuevu Estáu croata. El NDH comprometíase amás a nun formar una Marina de guerra propia, destruyir les defenses costeres y a dexar el control de les sos agües territoriales a los italianos. Los alcuerdos incluyíen tamién el nomamientu del duque italianu como rei formal, pero ensin poderes, de Croacia. Nos territorios vencíos a Italia, esta llevó a cabu una brutal ocupación coles mires de «italianizarlos», qu'incluyó l'internamientu d'ente 30 000 y 40 000 croates n'Italia o la proteición dellos miles de tropes chetniks que cometieron otomíes contra croates y musulmanes.
Italia controlaba territorialmente amás de les zones vencíes, la llamada zona II (la mariña), y parcialmente la zona III (una franxa paralela nel interior), con efeutos devastadores pa la economía del nuevu país. Les tropes italianes tamién cometieron crímenes de guerra na zona sol so control y, amás, nun pudieron evitar los numberosos crímenes perpetaos poles autoridaes croates na rexón, especialmente abondoses en 1941.
Les diferencies ente los dos socios principales de la Exa n'Europa na so rellación con Dalmacia y Istria, la franxa costera, onde vivíen dende diba sieglos millares de ítalo-dálmates, amás de la mayoría d'etnia eslava, viéronse entá más emponzoñadas mientres les campañes contra los partisanos de la primer metá de 1943, cuando los italianos refugaron romper les sos rellaciones coles bandes de nacionalistes serbios. Esta rellación, deseyada polos italianos pa primir a los nacionalistes croates y tener al empar un aliáu local na so llucha contra los partisanos, apurría a los chetniks una base segura tantu frente a los ataques de los fascistes croates de Pavelić, como a los rivales comunistes de Tito, al empar qu'una fonte d'armamentu.
Creación del Estáu y les sos pilastres
Los alemanes namái allegaron a Pavelić y los sos ustachas dempués de que'l principal partíu croata d'antes de la guerra, el Partíu Llabrador Croata, negára-yos el so collaboración. Namái entós los alemanes dexaren la proclamación del nuevu Estáu por Pavelić, traíu, xunto colos sos partidarios, d'Italia. L'Estáu dependía de los alemanes pa la so sobrevivencia.
La formación de Pavelić yera exigua, non más de 10 000 miembros nel momentu de la independencia, nun cuntaba con sofitu popular significativu y namái al empiezu del periodu independiente pudo cuntar col respaldu de l'ala derecha del Partíu Llabrador Croata y de parte del cleru católicu  y los intelectuales,  anque'l deséu independentista yera ampliu en 1941.
Estáu totalitariu, los partíos y organizaciones distintes de la ustacha fueron prohibíos. El poder político del país concentrar en Pavelić, caudiellu del Estáu, y el so camarilla de veteranos del exiliu, lleales a aquel. Nunca cuntó con una Constitución, llindándose Pavelić a xurar los principios del so movimientu, declaraos llei suprema del Estáu. Ensin Parllamentu al empiezu, este, el Sabor, apenes s'axuntó unes selmanes a empiezos de 1942, col enfotu de aumentar la popularidá del réxime por aciu la resurreición del tradicional parllamentu croata eslleíu en 1918 y reclamáu mientres el periodu yugoslavu polos partíos croates. El Parllamentu, escoyíu según los deseos de Pavelić, tuvo una mayoría escoyida de ustachas y simpatizantes. Namái aprobó una llei mientres la so curtia esistencia y nun foi axuntáu como cámara con poder real, sinón por simple propaganda. Les lleis y decretos aprobábense direutamente por Pavelić o por orde so; los ministros y secretarios d'Estáu yeren nomaos tamién por él y el gabinete, qu'apenes s'axuntaba, namái yera responsable ante él, que concentraba tola autoridá política estatal. A pesar de la esistencia formal d'un conseyu políticu, el poder real taba en manes de Pavelić.
La política, la cultura, les instituciones y l'alministración fueron llueu sometíes a la formación política de Pavelić que, escasa de personal, creció en parte gracies a l'almisión de comenencioses y corruptos atraíos pol poder.