cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Estáu d'Hidalgo
Agricultura y silvicultura
La superficie agrícola semada nel añu 2013 foi de 576 907 hectárees, d'estes, 146 428 hai foi de riego (25.4 %) y 430 479 hai foi d'envernada (74.6 %). De los setenta y seis cultivos semaos nel estáu los principales en cuenta a superficie semada fueron: maíz (44.0 %); cebada (19.0 %); alfalfa (8.0 %); frijol (6.0 %); avena forrajera (5.0 %); café cereza (4.0 %) y camperes (4.0 %) qu'en xunto suman el 91.0 % de la superficie total.
Gobiernu
El poder xudicial integrar polos siguientes órganos a) Xurisdiccionales: el Tribunal Cimeru de Xusticia y Xulgaos del Fueru Común; el Tribunal de Xusticia Alministrativa; el Tribunal Llaboral; y los funcionarios y auxiliares de la impartición de xusticia. b) Alministrativu: Un Conseyu de la Judicatura. c) Non Xurisdiccional: El Centru Estatal de Xusticia Alternativa, con autonomía téunica y venceyáu alministrativamente al Conseyu de la Judicatura.
Centros deportivos
El Club de Golf Pachuca, ta compuestu por nueve fuexos, tien un percorríu de 3589 yardes per vuelta; esto ye, 7178 yardes pa completar los 18 fuexos. Tamién cunta con dos fuexos par 3 (los más curtios), cinco hoyo par 4, y dos fuexos par 5 (los más llargos). La ciudá de Pachuca de Soto cuenta con un llenzu charru oficialmente denomináu "Lienzo Cuna de la Charrería" que foi venci del "Congresu y Campeonatu nacional Charru" en cinco causes en 1946, 1980, 1985, 2000, 2010 y 2017. Tamién destaca'l Autódromu Moisés Solana inauguráu en 1988 y lleva el nome del reconocíu pilotu mexicanu Moisés Solana; cuenta con 1750 m de llargor por 12 m d'anchu.
Educación media cimera
La UAEH cuenta con trelce preparatorias, n'once conceyos distintos. El Conalep cunta con seis planteles n'Hidalgo, y el CBTis cunta con doce planteles nel estáu d'Hidalgo. Tamién se enuentra el Centru d'Estudios Científicos y Teunolóxicos Non. 16 Hidalgo (CECyT Non. 16) del Institutu Politéunicu Nacional, qu'empecipió actividaes el 20 d'agostu de 2012.
Agua potable y saneamientu
Nel estáu d'Hidalgo atopen cuatro distritos de riego. Los distritos 003 (Tula) y 100 (Alfajayucan) nel Valle del Mezquital, representen 97.5 % de la superficie total de riego, bien per debaxo ta'l distritu 028 (Tulancingo), que representa tan solo'l 1.5 % de la superficie irrigada. El agua soterraño ye malo d'esplotar nes zones montascoses. Hidalgo atópase dientro de la rexón hidrolóxica "Ríu Pánuco", cola salvedá d'una pequeña estensión al oriente que pertenez a la rexón "Tuxpan-Nautla", onde l'aprovechamientu hidráulicu ye mínimu.
Conceyos
|thumb|350px|Mapa del estáu d'Hidalgo estremáu nos ochenta y cuatro conceyos.
Etnicidad
thumb|220px|left|Comunidá [[nahua en Huejutla de Reyes.]]
Participación políticu-eleutoral
thumb|220px|right|Caxellu n'[[Actopan (Hidalgo)|Actopan pa les eleiciones estatales n'Hidalgo de 2016.]]
Llingües indíxenes
Los idiomes que siguen con una presencia menor, la concentración de población que les fala ye de dellos cientos, mixteco, zapoteco, totonaco, mazahua, maya, huasteco, chinanteco, tlapaneco, tseltal, y purépecha. Nuna guarden enforma menor, con concentración de población que les fala menor a 100 persones en dellos casos inclusive menor a 10 persones son el ch'ol, tsotsil, popoloca, amuzgo, triqui, mam, cuicatecu, zoque, huave, huichol, tarahumara, cora, mayu, yaqui, matlatzinca, tojolabal, chontal d'Oaxaca, chontal de Tabasco, chochu, chatino y tlahuica. Munches d'estes presuponse que se trata de poblaciones inmigrantes nel estáu d'Hidalgo.
Minería
thumb|220px|La [[Mina de Acosta en Mineral del Monte, empecipia los sos trabayos en 1727 y caltién la so actividá granible hasta 1985. En 1998 tresformar nun muséu. ]]
Llingües indíxenes
L'idioma otomí tien mayor diversidá y puede arrexuntase nes subrexones de les sierres Alto y Gordo y nel Valle del Mezquital, onde se forma un bloque de doce conceyos, anque tamién s'atopa na Sierra de Tenango (zona otomí-tepehua). Siendo Ixmiquilpan ye'l conceyu cola mayor cantidá de falantes d'esta llingua. Los hidalguenses que falen el idioma tepehua concéntrense principalmente nel conceyu d'Huehuetla, que s'alcuentra na zona otomí-tepehua, nel estremu oriente d'Hidalgo.
Manexu de residuos
thumb|200px|Un [[contenedor de basura en Pachuquilla.]]
Etnicidad
Nel estáu d'Hidalgo 2067 persones considérase afromexicano, alredor del 0.07 % de la población total del estáu d'Hidalgo. De lo cualos 1020 son homes y 1047 son muyeres. El conceyu con más población afromexicana ye Chilcuautla onde la población algama'l 0.30 % del total municipal. Sígen-y los conceyos de Tizayuca col 0.28 % de la población; Santiago Tulantepec de Llugo Guerrero, Atotonilco de Tula y Atitalaquia los trés conceyos col 0.19 % de la población total municipal; siguíu de Zacualtipán d'Ánxeles col 0.18 % de la población total municipal.
Indicadores económicos
La información más recién alluga a Hidalgo con un Índiz de desenvolvimientu humanu estatal de 0.723 Mediu (2015). El Productu Internu Brutu d'Hidalgo xube a 264 242 millones de pesos en precios constantes en 2016, y el PIB per cápita foi 92 445 pesos. Al cuartu trimestre de 2015, la Población Económicamente Activa (PEA) xubió a 1 295 452 persones, lo que representó'l 62.3 % de la población n'edá de trabayar. Del total de la PEA, el 96.8 % ta ocupada y el 3.2 % sacupada.
Educación cimera
El Institutu Teunolóxicu de Pachuca (ITP) ye una institución pública d'educación a nivel cimeru allugada en Pachuca de Soto, fundar en 1938, como'l Institutu Politéunicu d'Hidalgo, hasta'l 4 de setiembre de 1970, cuando s'autoriza la construcción del Institutu Teunolóxicu Rexonal Non.20 y el 21 de setiembre de 1971 empecipia les sos actividaes, convirtiéndose nel actual ITP. L'Institutu Teunolóxicu de Pachuca cunta con una matrícula de 3152 alumnos, cuenta con una planta de 336 trabayadores, 217 docentes que sofiten l'actividá sustancial y 119 non docentes que se desempeñen n'actividaes axetives.
Virreinatu de Nueva España
El 15 d'agostu de 1766 se llanzaron a la fuelga, nel que dempués de lliberar a los presos en Pachuca, onde dan muerte al alcalde mayor de Pachuca, José Ramón de Coca; en cuantes que Romero de Terreros salva la so vida al llograr fuxir a les sos faciendes de Huasca de Ocampo. Los barreteros aseláronse cuando'l sacerdote José Rodríguez Díaz, ordenó que saliera'l Santísimu” en pelegrinación poles mines, p'apangar la balasma.
Escudu
Reconozse como oficial l'escudu diseñáu por Diego Rivera y escurríu por José Vasconcelos nel añu de 1922; y adoptáu el día 14 d'avientu de 1979, pol decretu oficial publicáu nel Periódicu Oficial del Estáu d'Hidalgo'l 24 de xineru de 1980. La descripción d'alcuerdu al Decretu del escudu pal estáu d'Hidalgo, ye la siguiente:
Turismu
El Corredor de los 4 Elementos, definir al conocer cada unu d'ellos; el aire, por volar en globu aerostáticu; l'agua de les catarates y llagunes onde se práutica la pesca deportiva; el fueu, pola fabricación en fierro fundíu; y la tierra, polos sos paisaxes. Entender los conceyos de Tulancingo de Bravo, Acaxochitlan, Metepec, Tenango de Doria y San Bartolo Tutotepec.
Gobiernu
El Tribunal Cimeru de Xusticia va integrase cuandoquier por catorce Maxistraos o Maxistraes, aprobaos pol Congresu del estáu d'Hidalgo. El Tribunal de Xusticia Alministrativa del Estáu d'Hidalgo, ye un órganu de control de llegalidá, con plena autonomía pa dictar los sos resoluciones ya imperiu pa faeles cumplir. Los xulgaos de primera Instancia del Tribunal Cimeru de Xusticia del Estáu d'Hidalgo son sesenta y nueve: catorce en materia penal, ocho mistos, dos en materia mercantil, trés en materia familiar, cuatro en materia civil, quince xulgaos civiles y familiares, unu especializáu en xusticia p'adolescentes, cinco xulgaos d'execución y diecisiete xulgaos penales acusatorios.
Árees naturales protexíes
Pela so parte, cuntar con seis parques estatales con 3085.17 hectárees; y trenta y siete árees municipales con 9689.53 hectárees. Amás de cuarenta y cuatro árees protexíes de competencia municipal.
Industria manufacturera
El sector testil y de la confección ye unu de los sectores más importantes pa Hidalgo. Los conceyos con mayores niveles de producción de insumos y acabaos testiles, productos testiles y prendes de vistir, son Tepeji del Río de Ocampo, Tizayuca, Tlaxcoapan, Zapotlán de Juárez, Tlanalapa, Tepeapulco, Pachuca de Soto, Mineral de la Reforma, Progresu de Obregón, Actopan, Cuautepec de Hinojosa y Tulancingo de Bravo.
Lliteratura
thumb|220px|[[Códiz de Huichapan.]]
Llingües indíxenes
thumb|left|220px|Anunciu en [[Ixmiquilpan, con una lleenda en idioma otomí que diz Hogä ehe Nts'<o>o</o>tk'ani ("Bienveníos a Ixmiquilpan").]]
Agricultura y silvicultura
N'Hidalgo esiste una superficie arbolada de montes de clima fríu templáu onde s'aprovechen especies maderables como'l pinu, oyamel, cedru blancu y encina perteneciendo les primeres al grupu de conferir, y el postreru al grupu arborio de les latifoliadas. La superficie forestal del estáu ye de 817 640 hai de les cualos 454 486 son de monte, 252 036 de zones grebes y 13 184 d'otres formaciones. L'actividá forestal apurrió pocu menos del 1.0 % del PIB estatal.
Etnicidad
La población indíxena alcuéntrase en tres rexones bien definíes: la del Valle del Mezquital, habitada polos otomíes; la segunda ye la Huasteca habitada principalmente polos nahues; y la tercer rexón ye l'asitiada na franxa oriental que colinda con Puebla y Veracruz, que se conoz como otomí-tepehua o Sierra de Tenango, la población ye mayoritariament'otomí y una minoría tepehua.
Virreinatu de Nueva España
Ente los primeros españoles que llegaron a Pachuca tuvieron Francisco Téllez y Gonzalo Rodríguez, quien construyeron les primeres cases, pa 1529-1530, la población taba yá trazada, pos se cuntaba con cais, cárcel y plaza. Los primeres xacimientos de plata nel territoriu empezaron a esplotase a partir de 1534 en El Cardonal. El virreinatu de Nueva España foi creáu oficialmente'l 8 de marzu de 1535.
Comerciu
El comerciu nel estáu tuvo un comportamientu estable nos últimos años; siendo'l segundu sector con mayor contribución al PIB estatal. Hidalgo cunta con siete centrales de abasto, 60 mercaos y 211 tianguis. El 54.0 % de los conceyos nun dispón d'un mercáu públicu y los habitantes d'estos conceyos abastécense al traviés de tianguis que s'instalen siquier una vegada a la selmana.
Educación cimera
La Universidá Autónoma del Estáu d'Hidalgo (UAEH), ye la institución pública d'educación cimera más importante y antigua del estáu d'Hidalgo, fundóse'l 3 de marzu de 1869 col nome de Institutu Lliterariu y Escuela d'Artes y Oficios; pal 24 de febreru de 1961, promúlgase'l decretu col que se crea la UAEH. La UAEH nel añu 2016 teníase una matrícula total de 56 908 estudiantes. En nivel mediu superior cuntar con una matrícula de 21 913 alumnos, en llicenciatura tiense una matrícula de 34 100 alumnos y en nivel posgráu una matrícula de 895 alumnos. Los seis principales institutos de la UAEH tán allugaos nos conceyos de: Pachuca de Soto, Tulancingo de Bravo, Mineral del Monte, San Agustín Tlaxiaca y Mineral de la Reforma; cuenta con nueve Escueles Cimeres n'Actopan, Apan, Atotonilco de Tula, Ciudá Sahagún, Huejutla de Reyes, Tepeji del Rio, Tizayuca, Tlahuelilpan, y Zimapán; y dos campus en Tlaxcoapan y Ixtlahuaco en Lolotla.
Gastronomía
El pastie ye una platillo d'orixe córnicu que se consume na Contorna Minera; ye una especie d'empanada que la so base ye farina de trigu, con un rellenu que resulta d'una combinación con carne de res, papa, perexil, pimienta, al mexicanizar esti productu amestóse chile a la receta orixinal.
Conceyos
La primera Constitución mexicana de 1824, a partir de la que, álcense los primeros estaos estremaos de la mesma en municipalidaes gobernaes por un conceyu. Esta categoría foi respetada na Constitución de 1857. Mientres la Intervención francesa en Méxicu pa entamar al exércitu mexicanu el 7 de xunu de 1862 el presidente de Méxicu Benito Juárez decreta la división del estáu de Méxicu en tres distritos militares, el segundu formáu polos territorios qu'integren al estáu d'Hidalgo, pal que designó como capital a Actopan.
Clima
Nel territoriu estatal el clima tropical [A] ocupa'l 23.03 %. En términos xenerales los sublimas tropicales son: el templáu húmedu con agües too l'añu [Af] col 0.20 %; el templáu subhúmedo con agües pel branu [A(w)] col 0.84 %; el semicálido húmedu con agües too l'añu [ACf] col 13.31 %; el semicálido húmedu con abondoses agües pel branu [ACm] col 2.92 %; y el semicálido subhúmedo con agües pel branu [ACw] col 5.76 %. Estos atópense principalmente na Huasteca Hidalguense.
Seguridá
thumb|right|220px|[[Vehículu policial|Patrulla de Tránsitu y vialidad de la policía municipal de Pachuca.]]
Primeros años del Méxicu independiente
thumb|220px|right|[[Tula de Allende a mediaos del SIEGLU|XIX||s|1}}.]]
Agua potable y saneamientu
Nel estáu'l 94.1 % de la población cunta con serviciu d'agua potable, y el 89.4 % cuenta con serviciu d'alcantarelláu. El volume d'agua suministrada na entidá y el volume d'agua desagafada ye de 4321 l/s y 4155 l/s respeutivamente con un porcentaxe de desinfeición llográu de 96.2 %.
Virreinatu de Nueva España
thumb|left|220px|[[Patiu de la Facienda de Regla d'Eugenio Landesio. Na pintura repara'l procesu de Beneficiu de patiu, na Facienda de Santa María Regla. ]] thumb|220px|right|[[Pedro Romero de Terreros, I conde de Regla. Fundador del Nacional Monte de Piedá y dueñu de distintes vetes nel estáu.]]
Seguridá
La Rede Estatal de Telecomunicaciones ta integrada pel Centru de Control, Comandu, Comunicaciones y Cómputu (C4) Pachuca; el Subcentro C4 Tula, el Subcentro C4 Tulancingo y catorce casetes (dolce repetidores de radiu y dos pa enllaces de microondes). La rede ufierta una cobertoria de radiocomunicación correspondiente a 84 % del territoriu estatal. Cuntar con tres Sistemes Videu vixilancia Urbana instalaos nes ciudaes de Pachuca, Tula y Tulancingo, cada unu cunta con un Centru d'Alministración y Monitoreo.
Indicadores económicos
Mineral de la Reforma ye'l conceyu con mayor desenvolvimientu humanu n'Hidalgo, con un IDH de 0.822; en contraste, el conceyu con menor desempeñu na entidá ye Tepehuacán de Guerrero, que'l so IDH ye de 0.537. La fienda en desenvolvimientu ente dambos conceyos ye de 34.6 %.
Agua potable y saneamientu
La cobertoria pa la población urbana ye de 73 % y 36 % nel mediu rural. La demanda d'agua pa usu agrícola representa más del 90.0 %, la demanda pa usu urbanu ye de 5 % de la demanda total, l'usu nel sector industrial y mineru representa solo 2.0 % de la demanda total, la industria llétrico tamién rique 2.0 % de la demanda total.
Seguridá
Los conceyos con mayor incidencia delictiva; son Pachuca de Soto, Tulancingo de Bravo, Tula de Allende, Ixmiquilpan, Tizayuca, Mixquiahuala de Juárez, Actopan, Huejutla de Reyes, Tepeapulco y Mineral de la Reforma, nos cualos xenérase'l 70 % de los delitos denunciaos na entidá.
Gobiernu
El poder llexislativu, depositar nun órganu denomináu Congresu del Estáu Llibre y Soberanu d'Hidalgo. El Congresu componer de por 18 Diputaos electos por votación direuta y 12 Diputaos electos por representación proporcional. La I Llexislatura del Congresu d'Hidalgo foi conformada del 16 de mayu de 1869 al 28 de febreru de 1870. L'actual llexislatura denominada LXIII Llexislatura del Congresu d'Hidalgo entró en fusiones pal periodu del 5 de setiembre de 2016 al 4 de setiembre de 2018.
Educación cimera
El 11 d'agostu de 2014 inaugurar de forma oficial la Ciudá de la Conocencia y de la Cultura, complexu destináu a la educación, desenvolvimientu, teunoloxía ya investigación en que'l so proyeutu establecer una superficie de 178 hai nes llendes municipales de Pachuca y San Agustín Tlaxiaca. Dientro d'esti complexu 60 hai tán destinaes al Institutu Politéunicu Nacional. Otres instituciones de calter públicu son les Universidaes Politéuniques de Tulancingo, Pachuca, Francisco I. Madero, Huejutla y la Metropolitana d'Hidalgo. Les Universidá Teunolóxiques de Tula-Tepeji, Tulancingo, Huasteca Hidalguense, Valle del Mezquital, y de la Sierra Hidalguense. Amás de los Institutu Teunolóxicos Superiores d'Huichapan, Occidente y Oriente.
Etnicidad
Nel estáu d'Hidalgo esiste una población que se considera indíxena de 1 035 059 persones; de les cualos 497 884 son homes y 537 175 muyeres. Nel estáu d'Hidalgo de cada 100 habitantes, 36 considérense indíxenes. Los grupos más significativos son el pueblu nahua y l'otomí; tamién s'atopen en menor midida'l grupu tepehua.
Conquista de Méxicu
En 1528 Francisco Téllez moteyáu "El Tuertu", y venticinco conquistadores españoles invadieron Pachuca y mataron al so xefe Ixcóatl. Apoderar del cuetu El Cuixi, y ante esti acontecimientu Izcóatl, xefe de los indíxenes preparó a la so xente, pero Téllez, burlló los movimientos del enemigu y dexar pasar de llargu. Entós, los españoles entraron a la población desarimada y atacaron a les muyeres y neños que quedaren nella. Itzcóatl, reculó a defender el so pueblu pero'l so exércitu foi aniquiláu y la ciudá amburada.
Gobiernu
220px|left|thumb|Palaciu de gobiernu del estáu d'Hidalgo. 220px|right|thumb|[[Omar Fayad, Gobernador constitucional del Estáu Llibre y Soberanu d'Hidalgo pal periodu 2016-2022.]]
Conquista de Méxicu
Cola cayida de Tenochtitlán, el territoriu del actual estáu d'Hidalgo, que taba sometíu entós polos mexicas, pasó a ser controláu pola autoridá española. Ante esta opresión, los señoríos de Metztitlán y Tutotepec remontar pa recuperar la so independencia.
Arquiteutura relixosa
Los agustinos asitiáronse pela so parte n'Atotonilco el Grande y Metztitlán en 1536. D'ende estendiéronse y llegaron a Xochicoatlán (1538); Epazoyucan (1540); Singuilucan (1540); Mixquiahuala (1539); Huejutla (1545); Molango (1546); Actopan (1550); Ixmiquilpan (1550); Villa de Tezontepec (1554); Acatlán (1557); Tutotepec (1560); Chapulhuacán (1560); Ajacuba (1569); Tlanchinol (1569); Zacualtipán (1572); y la Lolotla (1563).
Virreinatu de Nueva España
A pesar de les meyores de la colonización n'otres partes de la Nueva España, na Sierra Gorda habitáu polos jonaces, pame y ximpeces, esta rexón siguía ensin control. Dempués de delles batalles llogra'l control de la zona constrúyense distintes misiones dalgunes per parte del Colexu de Franciscanos de Pachuca. En 1677 sublévense los indios d'Ixmiquilpan, y asesinen al Gobernador del llugar porque los obligaba a trabayar nes mines de Pachuca. En 1700 rexístrase un fuerte hinchente na Mina del Jacal nel Distritu mineru de Pachuca.
Ganadería y pesca
thumb|left|220px|[[Campu (agricultura)|Sembradíos, llendo de ganáu, según pesca de truches; na presa San Antonio Regla n'Huasca de Ocampo.]]
Centros deportivos
El Centru Estatal d'Altu Rendimientu d'Hidalgo tien el so dexa na ciudá, ta dotáu d'un banzáu semi olímpica; pista de tartán; caxa de bateo; campu pa llanzamientu de bala, discu y xavalina; un dojo pa la práutica de yudu, onde amás ta l'equipu de peses; una cancha de tenis; ximnasiu d'usos múltiples con 600 m² y villa olímpica con capacidá pa 80 persones. Dientro d'esti complexu atopa'l Velódromu Bicentenariu con un circuitu de 250 m, peraltes de 40 graos y na recta de 12.5, y tribunes pa 800 persones.
Agua potable y saneamientu
L'estáu d'Hidalgo cunta con venticinco Plantes potabilizadoras municipales con una capacidá instalada de 449 l/s y un caudal potabilizado de 414 l/s; tamién cunta con cincuenta y un plantes de tratamientu d'agües residuales municipales con una capacidá instalada de 24 122 l/s y un caudal potabilizado de 657 l/s con una cobertoria del 26.5 %. Nel estáu atopa la Planta de Tratamientu d'Agües Residuales Atotonilco allugada en Atotonilco de Tula nun terrén de 160 hectárees. La capacidá de saneamientu va ser de 35 000 metros cúbicos per segundu, 23 000 l/s en permediu y 12 000 l/s adicionales en temporada d'agua.
Ganadería y pesca
El volume de la producción pecuaria mientres l'añu 2013 foi de 545 000 de les cualos 109 732 tonelaes foi en carne en canal destacando la producción d'ovín. El valor de la producción pecuaria xubió a 8015 millones de pesos. Los sos principales productos tán clasificaos en tres categoríes: carne en canal con una participación del 20.6 %, lleche 78.0 % y otros productos 1.4 %.
Agua potable y saneamientu
thumb|220px|left|[[Presa El cedral nel Parque nacional El Mozu qu'abastez d'agua potable a la Zona metropolitana de Pachuca. ]]
Virreinatu de Nueva España
Nel añu de 1537, el Valle del Mezquital poblar d'oveyes, ente que nos llanos de Apan empezar a criar gochos. Nel SIEGLU|XVI||s|1}} apaecieron faciendes principalmente nes planicies del sur. Los sos estensos territorios conformar por donaciones del virréi, negociaciones, amás de los réfugos a los pueblos indíxenes de les tierres comunales. En 1552 atopáronse otros en Mineral del Monte, Mineral del Mozu y Zimapán. El descubrimientu de les mines en Pachuca foi realizáu'l 25 d'abril de 1552 por Alonso Rodríguez de Salgado. En 1554 llegó a les mines de Pachuca Bartolomé de Medina, dedicóse por entero a ensayar la separación de la plata y afayaría con ésitu'l Beneficiu de patiu.
Zones metropolitanes
La zona metropolitana de Tulancingo ta integrada polos conceyos de Tulancingo de Bravo, Cuautepec de Hinojosa y Santiago Tulantepec de Llugo Guerrero, siendo estos trés conceyos centrales. La zona metropolitana de Tula ta integrada polos conceyos de Tula de Allende, Atitalaquia, Atotonilco de Tula, Tlahuelilpan y Tlaxcoapan, siendo Tula de Allende el conceyu central.
Industria manufacturera
thumb|220px|right|Molino San Pedro en [[Tlaxcoapan.]]
Seguridá
El sistema penitenciariu d'Hidalgo entiende doce Centro de Readaptación Social (CERESO) y cinco distritales, según un Centru d'Internamientu p'Adolescentes. Según l'Índiz de Paz Méxicu 2015 (IPM), Pachuca allugar nel quintu llugar de les ciudaes más segures de Méxicu y ye la segunda ciudá más segura d'Hidalgo, dempués de Tulancingo.