cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hormona
thumb|230px|Representación 3D d'un hexámero d'[[insulina humana.]] Les hormones son sustances secretadas por célules especializaes, alcontraes en glándules de secreción interna o glándules endócrinas (carentes de conductos), o tamién por célules epiteliales y intersticiales que'l so fin ye'l d'influyir na función d'otres célules.
Tipos
Esisten hormones naturales y hormones sintétiques, unes y otres empléguense como tratamientos en ciertos trestornos, polo xeneral, anque non namái, cuando ye necesariu compensar la so falta o aumentar los sos niveles si son menores de lo normal.
Les hormones pertenecen al grupu de los mensaxeros químicos, qu'inclúi tamién a los neurotransmisores y les feromones. Dacuando ye difícil clasificar a un mensaxeru químicu como hormona o neurotransmisor.
Les hormones más estudiaes n'animales y humanos son les que tán producíes poles glándules endocrines, pero tamién son producíes por casi tolos órganos humanu y animal.
La especialidá médica que s'encarga del estudiu de les enfermedaes rellacionaes coles hormones ye la "endocrinoloxía".
Historia
El conceutu de secreción interna apaeció nel sieglu XIX, cuando Claude Bernard describir en 1855, pero nun especificó la posibilidá de qu'esistieren mensaxeros que tresmitieren señales dende un órganu a otru.
Fisioloxía
Cada célula ye capaz de producir una gran cantidá de molécules reguladores. Les glándules endocrines y los sos productos hormonales tán especializaos na regulación xeneral del organismu según tamién na autorregulación d'un órganu o texíu. El métodu qu'utiliza l'organismu pa regular la concentración d'hormones ye balance ente la retroalimentación positiva y negativa, encontáu na regulación de la so producción, metabolismu y escreción. Tamién hai hormones trófiques y non trófiques, según el blancu sobre'l cual actúen.
Les hormones pueden ser aguiyaes o tornaes por:
Un grupu especial d'hormones son les hormones trófiques qu'actúen aguiyando la producción de nueves hormones per parte de les glándules endócrinas. Por casu, la TSH producida pola hipófisis aguiya la lliberación d'hormones tiroideas amás d'aguiyar la crecedera de dicha glándula. Apocayá afayáronse les hormones de la fame: ghrelina, orexina y péptido YY, y los sos antagonistes como la leptina.
Les hormones pueden segregase en forma cíclica, conformando verdaderos biorritmos(ej: secreción de prolactina mientres la lactancia, secreción de esteroides sexuales mientres el ciclu menstrual). Con al respective de la so regulación, el sistema endocrín constitúi un sistema cibernéticu, capaz de autorregularse al traviés de los mecanismos de retroalimentación (feedback), que pueden ser de dos tipos: Ej: la FSH segregada pola hipófisis aguiya'l desenvolvimientu de folículos ováricos que segrega estróxenos qu'aguiyen una mayor secreción de FSH pola hipófisis. Ej: la ACTH segregada pola hipófisis aguiya la secreción de glucocorticoides adrenales que inhiben la secreción de ACTH pola hipófisis.
De la mesma, según el númberu de glándules arreyaes nos mecanismos de regulación, los circuitos glandulares pueden clasificase en:
Tipos d'hormones
Según la so naturaleza química, reconócense tres clases d'hormones:
Mecanismos d'aición hormonal
Receptores de membrana: usar les hormones peptídicas. Les hormones peptídicas (1ᵉʳ mensaxeru) afitar a un receptor proteicu qu'hai na membrana de la célula, y aguiyen l'actividá d'otra proteína (unidá catalítica), que fai pasar l'ATP (intracelular) a AMP (2º mensaxeru), que xunto col calciu intracelular, activa la enzima proteína quinasa (responsable de producir la fosforilación de les proteínes de la célula, que produz una aición biolóxica determinada). Esta ye la teoría o hipótesis de 2º mensaxeru o de Sutherland.
Receptores intracelulares: usar les hormones esteroideas. La hormona traviesa la membrana de la célula diana per espardimientu. Una vegada dientro del citoplasma acomuñar col so receptor intracelular, col cual viaxa al nucleu travesando xuntos la membrana nuclear. Nel nucleu afitar al DNA y fai que se sintetice ARNm, qu'induz a la síntesis de nueves proteínes, que se van traducir nuna respuesta fisiolóxica, o bien, puede allugase nel llugar de la maquinaria biosintética d'una determinada proteína pa evitar la so síntesis.
Hormones peptídica y derivaes d'aminoácidos
Son péptidos de distintu llargor o derivaos d'aminoácidos; yá que la mayoría nun traviesen la membrana plasmática de les célules diana, éstes disponen de receptores específicos pa tales hormones na so superficie.
Hormones lipídicas
La so naturaleza lipófila déxa-yos travesar la bicapa lipídica de les membranes celulares; el so receptores específicos alcontrar nel citosol o nel nucleu de les célules diana.
Farmacoloxía
Una gran cantidá d'hormones son usaes como melecines. Les más comúnmente usaes son estradiol y progesterona nes píldores anticonceutives y na terapia de reemplazu hormonal, la tiroxina en forma de levotiroxina nel tratamientu pal hipotiroidismu, los corticoides para enfermedaes autoinmunes, trestornos respiratorios severos y ciertos cuadros alérxicos. La insulina ye usada por munchos diabéticos. Preparaciones locales usaes en otorrinolaringoloxía frecuentemente contienen equivalentes a l'adrenalina. Los esteroides y la vitamina D son componentes de ciertes cremes que s'utilicen en dermatoloxía.
Marcos Júnior
Marcos Júnior ye un futbolista brasilanu.
Radón
Ye un elementu radiactivo y gaseosu, encuadráu dientro de los llamaos gases nobles.
Aplicaciones
La emanación del radón del suelu varia col tipu de suelu y col conteníu d'uraniu superficial, asina que les concentraciones al campu del radón pueden utilizase pa siguir mases d'aire nun grau llindáu. Esti fechu foi puestu al usu por dellos científicos atmosféricos.
Anque dellos médicos creyeron una vegada que'l radón puede utilizase terapéuticamente, nun hai evidencia pa esta creencia y el radón nun ta anguaño n'usu médicu, a lo menos nel mundu desarrolláu.
El sismólogu italianu Gianpaolo Giuliani antemanara'l terremotu que solmenó a Italia el 6 d'abril de 2009 y basó los sos pronósticos nes concentraciones de gas radón en zones sísmicamente actives, foi denunciáu a la policía por "estender l'alarma" y viose obligáu a quitar les sos conclusiones d'Internet. Un mes enantes del terremotu d'una magnitú d'ente 5,8 y 6,3 na escala de Richter que dexaría unes 50.000 persones ensin techu, alredor de 26 ciudaes sufrieron daños graves y más d'un centenar de muertos, unes furgonetes con altavoces empezaron a circular por L'Aquila (Italia) pidiendo a los sos habitantes que sacuparen les sos cases, dempués de que'l sismólogu antemanara que se produciría un gran terremotu. Cuando los medios de comunicación preguntaron sobre la supuesta falla de les autoridaes a la de salvar a la población enantes del terremotu, el direutor del Institutu Nacional de Xeofísica, Enzo Boschi, quitó importancia a les predicciones de Giuliani.
Sicasí, esisten dellos precedentes de predicción de terremotos onde fueron confirmaes les altes concentraciones d'esti gas enantes de los seísmos. Por citar dellos exemplos: Galicia, España en 1997 y Haicheng en China, nos años setenta, que la so predicción a tiempu salvó miles de vides. Estos terremotos nun fueron predichos basándose namái nes concentración del gas, pero ésti foi unu de los factores influyentes.
Efeutos perxudiciales
Cuando se fala del peligru del radón nun se debe d'escaecer la radiación emitida por tol conxuntu: radón y descendientes. El peligru ta sobremanera nos sos descendientes de vida curtia: en concretu'l 218Po y 214Po. Esiste tamién una esposición esterna causada pola radiación gamma direuta, pero'l verdaderu riesgu ta nes partícules alfa.
La radiación alfa ye relativamente pocu peligrosa fuera del cuerpu porque la epidermis protéxenos d'ella. El principal problema vien cuando s'esnelda: les partícules radioactives xuntar al texíu pulmonar, onde pueden emitir radiación alfa a les célules broncopulmonares. L'absorción d'esta radiación provoca ionizaciones y escitaciones de les estructures celulares provocando efeutos lesivos: puede estropiar direuta ya indireutamente el DNA y provocar mutaciones nel texíu pulmonar. Recordemos que'l cáncer ye una división incontrolada de célules mutaes. En EE. UU. ta considerada la segunda causa de muerte por cáncer de pulmón dempués del tabacu. Amás, los sos efeutos son sinérgicos: fumar y vivir nuna casa con altu conteníu de radón aumenta'l riesgu unes 46 vegaes más que de dase los 2 fenómenos por separáu.
Radón en viviendes
Les fontes de Radón en cases son principalmente: el suelu sobre'l que s'asitia l'edificiu, les parés, pisu, techu, agua y gas utilizaos. El radón puede enfusar nel edificiu por toles abertures, por mínimes que sían: dende pequeñes fisuras y furos tales como los poros de bloques de cementu. Recordemos que'l radón vien de la cadena de desintegración del uraniu. Esti postreru tarda n'amenorgase a la metá unos 4.500 millones d'años y sicasí el radón tarda 3,8 díes. Ye fácil deducir que siempres va haber uraniu y radio pa tresformase en radón, y polo tanto podemos concluyir que'l tafaríu mediu nes cases nun va sufrir grandes fluctuaciones.
Influencia del suelu, agua y gas
El Radón ye capaz de viaxar ente los poros del suelu hasta algamar la superficie por cuenta de la diferencia de presión ente los poros por onde viaxa'l gas y l'espaciu zarráu, estableciéndose un fluxu dende'l terrén hasta l'interior de la edificación. Los mecanismos son por gradiente de presión (conveición) y por gradiente de concentración (espardimientu). El tipu de suelu ye'l factor más importante, sobremanera si la roca madre sobre la que s'asitia ye rica n'uraniu. L'exemplu más representativu ye'l del Granitu. Amás, cuanto más sedáu tea'l suelu, mayor ye probabilidá d'emisión. Por esti motivu'l suétanu, en casu d'habelo, ye'l que mayor concentración va sufrir yá que suel tar encaxáu nun cuévanu predresu. El radón acumuláu nel suétanu puede emigrar escontra la primer planta por conveición y espardimientu al traviés del techu del mesmu. Les agües soterrañes pueden tener elevaes concentraciones de radón. Cuando l'agua sale de los grifos una gran parte del radón que contién esprender ya incorpórase a l'atmósfera circundante. El gas natural tamién contién Radón debíu al 238O y 226Ra presentes na roca almacén. Anque les cantidaes n'agua y gas son muncho menos significatives.
Influencia de los materiales de construcción
La presencia de radionúclidos naturales nos materiales utilizaos na construcción causa fluxos de radón que contribúin nun 15-20% a la concentración del interior de la vivienda. Tal que asocede col suelu: la presencia de resquiebros agrava'l problema. Afondando en materiales de construcción vamos dicir que la presencia de radionúclidos del radón como lu son el 235Th 226Ra ye de mayor a menor son: les piedres naturales (70 Bq/kg), los cementos (70 Bq/Kg), los lladriyos (60 Bq/Kg) el formigón (30 Bq/Kg), yelsos y les escayoles (20 Bq/Kg). Los materiales que menos Radón contienen son les maderes.
Influencia de la climatoloxía de la zona
La presión ye'l factor más relevante. Les baxes presiones xeneren un gradiente positivu ente'l terrén y l'interior del módulu y polo tanto aumenta la concentración de radón nel interior de los llares. La temperatura inflúi na presión, magar el so efeutu ye menos relevante. L'agua tamién inflúi porque enche los poros nel terrén, amenorga la so permeabilidá na redolada dexando como vía preferente d'escape'l terrén secu so la vivienda. Esto asocede sobremanera pa tases de precipitaciones altes. El vientu inflúi de manera positiva a efeutos de ventilación, yá que induz a corrientes nel interior menguando la concentración de Radón.
Midíes d'información y de llexislación
Ye necesariu una regulación y una campaña d'información per parte de les autoridaes. En países europeos como Alemaña ya Inglaterra encamiéntase nun superar los 100 Bq/m³ y si llegar a 200 Bq/m³ considérase como riesgu. N'España nos últimos años yá se fixo referencia al Radón en distintes lleis de construcción de viviendes, pero ye solo una declaración d'intenciones ensin nenguna actuación real.
Midíes preventives: Sistemes de barrera
Pa evitar el radón procedente del sosuelu, nel procesu de construcción puede instalase unes barrera previa a la capa de formigón: tratar d'instalar una capa de grebos d'una espesura mínima de 10 cm sobre'l sustratu de tierra. Nella asítiase una membrana geotextil y de siguío una membrana de polietileno de 0,4 mm a lo menos (anti-Radón). Pa evitar la entrada de radón por pequeñu obertures proceder al selláu de les mesmes con resines. Col pasu del tiempu pueden dir apaeciendo nueves fisuras polo que convien llevar a cabu un control visual siquier una vegada per añu pa evitar la so oxidación.
Ventilación natural
Con una ventilación bien grande les atmósferes interior y esterior son práuticamente indistinguibles. Lo que quier dicir qu'una ventilación cimera a la normal va faer menguar a la concentración del radón interior. L'aireación natural dar na cortil pol pasu del aire al traviés de les apertures (ventanes, resquiebros y fisuras), pola aición del vientu y pola diferencia de temperatura y presión esistente ente l'aire interior y esterior. Ensin dulda ye'l métodu más baratu pero'l so rendimientu varia coles condiciones climátiques: ye menos aplicable nos meses fríos del añu, debíu les molesties y los gastos de calefaición qu'implica.
Sistemes de Ventilación y evacuación mecánica
Esti métodu utiliza ventiladores que dexen caltener un fluxu constante independientemente de les condiciones atmosfériques. Nes cases bien aisllaes y sellaes, una ventilación mecánica ye más eficaz que l'aireación natural. Presenten como inconvenientes el consumu enerxéticu, molesties acústiques y riesgu de conxelación. Destacamos la ventilación mecánica de doble fluxu con recuperación de calor: Un intercambiador de calor precalienta l'aire frío y llimpio del esterior primero que sía inyectáu nes habitaciones. Pa ello, utiliza'l calor del aire cargao de radón, que ye sacupáu escontra l'esterior por un estractor, dexando recuperar ente'l 50 % y el 80 % del calor. Tamién ye posible instalar un sistema d'aspiración sol forxáu onde l'aire cargao de radón ye sacupáu fora del edifico.
Toa evacuación del aire cargao de radón tien de faese a una gran distancia del edificiu o a nivel del techu, pa evitar que'l radón ente de vuelta nel edificiu.
Hymenaea courbaril
thumb|Hymenaea courbaril
Cynthia Klitbo
Cynthia Klitbo ye una actriz mexicana de televisión, cine y teatru.
Biografía
Diana Cynthia Klitbo Gamboa nació'l 11 de marzu de 1967, en Ciudá de Mexicu. Fía de padre danés y madre mexicana.
Hymenaea courbaril
Hymenaea courbaril, nome común guapinol, jatoba o jatobá, jatayva en guarani, Paquió (Bolivia), Algarrobo (Venezuela), correspuende a la familia Caesalpiniaceae y ye un árbol común nel Caribe, Centru y Suramérica. thumb|Vista del árbol thumb|Flor thumb|Frutu thumb|Tueru
Cynthia Klitbo
Biografía
Los sos papeles fueron tan reconocíos pola crítica d'espectáculos de Méxicu, que foi nomada una de les estrelles más representatives per mediu de la revista TV y Noveles nel añu 2009.
Los primeros trabayos de l'actriz empezaron a mediaos de la década de los 80's na telenovela Vivir un pocu, siguiéron-y papeles en melodrames como Amor en silenciu, Cómo duele callar, La mio segunda madre y Yo merco esa muyer.
En 1991, Cynthia antagonizó na telenovela Cadenes d'amargura, producción de Carlos Sotomayor y onde trabayó xunto a Diana Bracho, Daniela Castro y Raúl Araiza.
Hymenaea courbaril
Usos
L'árbol produz una goma pegañosa naranxa, resinosa, llamada animé, idéntica a la pallabra francesa pa l'animación, en referencia al so estáu natural infestada d'inseutos. La producción de la goma de mazcar pue ser fomentada por feríes producíes na corteza, y la resina va recoyer ente los principales raigaños.
Cynthia Klitbo
Biografía
En 1995 personifica a l'antagonista en "La dueña" Producción de Florida Meza, compartiendo roles con Angélica Rivera y Francisco Gattorno.
Hymenaea courbaril
Usos
Esta goma ye blanda y pegañosa. El so pesu específicu varia dende 1,054 hasta 1,057. Fúndese fácilmente sobre'l fueu, y anídiase inclusive col calor de la boca. Espubliza fumos blancos y un golor bien prestoso. Los inseutos son xeneralmente atrapaos en grandes númberos. Ye insoluble n'agua, y casi nel alcohol frío. Aliar con en copal na so naturaleza y apariencia, y al copal de Zanzibar dacuando dase esti nome. Puede llograse d'otres especies de Hymenaea na zona tropical d'América del Sur.
Cynthia Klitbo
Biografía
En 1997 l'actriz tien una destacada participación co-estelar como antagonista na telenovela Alguna vez tendremos alas onde actuó xunto a Kate del Castillo, Humberto Zurita y Eugenia Cauduro.
En 1998 trabaya na producción de Carla Estrada El privilegio de amar, onde compartió creitos al pie d'Adela Noriega, René Strickler y Helena Rojo.
En 2000 participa per primer vegada interpretando'l papel protagonista en La casa na sablera xunto a Sergio Goyri, Marga López y Ignacio López Tarso.
Hymenaea courbaril
Usos
La goma va convertir en ámbare al traviés d'un procesu químicu que rique millones d'años. Ámbare de millones d'años d'edá, d'árboles de Hymenaea apurrieron a los científicos munches pistes de la so prehistórica presencia na Tierra, según a los de cutiu estinguíos inseutos y plantes zarraes nella, como s'amuesa nes películes de Jurassic Park. (Ver ámbare dominicano .)
Cynthia Klitbo
Biografía
Años dempués tien una pequeña participación estelar en Mi destino eres tú, hasta qu'en 2003 llogra otru papel antagónicu na telenovela Velo de novia, onde trabaya xunto a Susana González y Eduardo Santamarina.
Hymenaea courbaril
Madera
La madera ye bien dura, de 5,6 na escala Brinell o 2.350 lbf (10500 N) na escala Janka, midíes averaes de durez. A manera de comparanza, el abetu Douglas mide 660 lbf (2900 N), carbayu blancu 1.360 lbf (6000 N), y la nuez de Brasil 3800 lbf (17000 N). Cuenta con un color turráu / salmón con rayes negres que col tiempu convertir nun color coloráu escuru.
Cynthia Klitbo
Biografía
En 2005 antagoniza Pelegrina xunto a África Zavala y Eduardo Capetillo.
Hymenaea courbaril
Taxonomía
Hymenaea courbaril describióse por Carlos Linneo y espublizóse en Species Plantarum 2: 1192. 1753.
Cynthia Klitbo
Biografía
En 2007 participa en Palabra de mujer, telenovela familiar y de comedia onde interpreta a una villana. Esta vegada comparte creitos con Edith González, Yadhira Carrillo, Ludwika Paleta y Lidia Ávila.
En 2009 trabaya nuevamente interpretando a una villana cómica na producción de Luis de Llano Macedo Atrévete a soñar, compartiendo creitos xunto a Vanessa Guzmán, René Strickler, Danna Paola y Violeta Isfel. Nesti mesmu añu apaeció dafechu esnuda a los 42 años d'edá na edición de marzu de 2009 de la revista H|H Estremu, que ye la versión ensin censura de la revista H.
En 2010 participa na nueva versión de Teresa, onde interpreta a la madrina de la protagonista Angelique Boyer.
Nel añu 2012 contrái matrimoniu col esitosu escultor regio-montano David Gerstein, y a entamos d'anguaño fai una pequeña apaición especial en Por ella soy Eva.
En 2012 estelariza en Cachito de cielo, producción de Giselle González y Roberto Gómez Fernández interpretando a la madre de (Pablo Lyle).
Nel 2013, tres dellos antagónicos la productora Lucero Suárez da-y la oportunidá de trabayar como la protagonista adulta en De que te quiero, te quiero trabayando al llau de Livia Brito, Juan Diego Covarrubias y Marcelo Córdoba.
Nel 2014, nuevamente retoma un papel antagónicu na telenovela La sombra del pasado producida por Mapat L. de Zatarain. Nesta producción interpreta a una villana compartiendo llabores con Michelle Renaud y Pablo Lyle.
La so madre, doña Elisa, finó'l 28 d'agostu de 2014 por cuenta de un infartu.
Nel 2016, dexa de llau los papeles antagónicos na telenovela Vino el amor, producción de José Alberto Castro na cual da vida a la madre de la protagonista Irina Baeva, tamién comparte roles con Gabriel Soto y Azela Robinson.
En 2018, convertir nuna villana cómica nel melodrama Fíes de la lluna, producción de Nicandro Díaz, na qu'interpreta a la madre del protagonista Danilo Carrera, compartiendo escenes con Omar Fierro.
Cynthia Lavigne
Cynthia Lavigne ye una actriz pornográfica francesa retirada.
Biografía
Lavigne nació en xineru de 1984 en Francia. Nun se sabe enforma de la so vida antes de 2004, añu en qu'a los sos 20 años decide entrar na industria pornográfica.
Una de les sos primeres películes como actriz porno sería Añal Expedition 4, empobinada y protagonizada por Manuel Ferrara.
Decidió retirase del oficiu en 2008, con un total de 54 películes grabaes.
Dellos títulos del so filmografía son At Your Service, Best By Private 169 - French Euru Teens, Delitto Imperfetto, Mr. and Mrs. Sexxx, Only For O, Porn Identity, Private Sports 10 - Le Tour Añal, Private XXX 32 - Sextra Time o Whore De France.
Erik Lima
Erik Lima ye un futbolista brasilanu.
Mus macedonicus
Mus macedonicus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Distribución xeográfica
Alcuéntrase en Bulgaria, Irán, Israel, Xordania, Macedonia, Siria, y Turquía.
Hymenaea oblongifolia
El yutu bancu, parcunba, simiri, karapa o algarroba (Hymenaea oblongifolia Huber ) ye un árbol de la familia de les fabacees, que crez hasta los 1.200 msnm, nos montes húmedos de Colombia, Ecuador, Venezuela, Brasil, Perú y les Guayanes.
Descripción
Algama ente 18 y 40 m d'altor; la corteza del tueru ye abuxada, lenticelada y llevemente fisurada. Les sos fueyes son compuestes, alternes, con dos foliolos, brillantes percima y opaques per debaxo, con puntos tresllúcidos, de 12, 5 cm de llongura por 4 cm d'anchu. Inflorescencies en panículas llargues, con munches flores de color blancu, pequeñes, de 2 cm de llargor, en manizos. El frutu ye una llegume de 4 cm de llargor por 2 cm d'anchu, de color marrón a acoloratáu con lenticelas marielles o blanques y con una grana de marrón escuro a negra, arrodiada de magaya amarellentada, arinosa, duce y comestible.
Usos
El frutu cómese frescu y sirve pa preparar bébores. La corteza del tueru en decocción emplegar pa solliviar el reumatismu y l'artritis, pa tratar la foria y como vermífugo. L'aceite de les grana úsase como llaxante. La resina del tueru sirve pa como fungicida y amás como inciensu y barniz. La madera utilizar en ebanistería.
Taxonomía
Hymenaea oblongifolia describióse por Jacques Huber y espublizóse en Boletim do Muséu Goeldi d'Historia Natural y Ethnographia. Belém. 5(2): 386. 1909.
NGC 434
NGC 434 ye una galaxa espiral barrada de la constelación de
Foi afayada'l 22 d'ochobre de 1834 pol astrónomu John Herschel.
Macaca
thumb|Grupu de macacos xaponeses ([[Macaca fuscata).]] Los macacos (Macaca) son un xéneru de primates catarrinos de la familia Cercopithecidae.
Amás de los humanos, son los únicos primates que devasaron llargamente les llendes de los trópicos, llegando hasta'l norte d'África, Xibraltar, China y Xapón. Describiéronse 22 especies, ente elles los bien conocíos macacu rhesus y la mona de Xibraltar. Dalgunes d'estes especies, como esta postrera, escarecen de cola, ente qu'otres tener más o menos desenvuelta.
Delles tribus de Brasil qu'habiten na cuenca del Ríu Amazones acostumen preparar un estofado tradicional fechu a base de macacu denomináu en portugués "sopa do macacu". Considérase-y una una delicia ente lloa platillos tradicionales de Brasil.
Delles especies usar n'esperimentos y vivisección. A finales de los años 1990 afayóse que munchos d'ellos podíen actuar como portadores del virus del herpes B, pal cual son inmunes pero que pueden arimar a otros primates (incluyíos los humanos).
== Especies reconocen les siguientes venticuatro especies vives:
Especies estinguíes:
Cynthia Lander
Cynthia Cristina Lander Zamora ye una animadora, modelu y actriz venezolana, ganadora del concursu Miss Venezuela en 2001. Lander representó al so país nel certame Miss Universu 2002 en San Xuan, Puertu Ricu, el 29 de mayu de 2002, ónde llogra'l títulu de Cuarta Finalista, resultando ganadora la representante de Rusia Oxana Fedorova quien darréu foi destituyida dexando nel so llugar a la representante de Panamá Justine Pasek. Ye hermana de la cantante Maruxa Muci.
El 24 de setiembre de 2011 Cynthia casóse col empresariu Carlos Martel.
Lander anguaño anima na canal Globovisión el programa  Ensin Flash TV .
En mayu del 2013 Lander dio a lluz al so primoxénitu frutu de la so unión col empresariu Carlos Martel al cual llamo Sebastian Martel Lander.
Intereses
Ye descendiente per vía materna del militar y políticu Ezequiel Zamora, siendo ésti'l so tatarabuelo.
Phylloscartes virescens
Phylloscartes virescens, también lu llamen Orejerito verdosu, ye una especie d'ave paseriforme perteneciente al xéneru Phylloscartes qu'integra la familia Tyrannidae. Ye nativu d'América del Sur.
Makiwara
frame|Makiwara El makiwara (巻藁: “paya enrollao”) ye una arbía usada pal entrenamientu en delles artes marciales xaponeses, principalmente nel Kárate.
El makiwara nel Kárate
La forma más conocida del makiwara (ver foto) ye un poste planu o tabla de madera fincada en terrén y tradicionalmente forrada na parte cimera con rollu de paya, que s’usa como arbía d'entrenamientu en dellos estilos tradicionales de Kárate, onde ye una forma d'hojo undo, esto ye, un métodu complementariu d'acondicionamientu físicu. Créyese que’l so orixe bilta na islla d'Okinawa.
Los prauticantes de kárate empleguen el makiwara pa entrenar les téuniques d'atemi con mano y pierna, siendo nesti sen asemeyáu al sacu de boxéu. Pese a que pue emplegase pa entrenar téuniques variaes de percusión, el fin principal del entrenamientu en makiwara ye’l desendolcu de golpes apotaos (“atemi waza”), asina como promover l'acondicionamientu físicu y mental del karateca per aciu de la resistencia esperimentada nel momentu del impautu del golpe. Un golpe feble, por casu, será devueltu aumentáu pol makiwara si’l prauticante nun ta nuna postura acionada pa resistir la enerxía del ataque.
Asina y too hai qu'usar siempre’l makiwara con cuidáu y con prudencia, darréu que l'usu incorreutu por escesu o desconocimientu pue dañar les articulaciones, polo que se desaconseya’l so usu pa persones menores de dieciséis años o con problemes óseos.
Esta arbía ye peramañosa, y pue utilizase pa entrenar golpes a curtia y llarga distancia, puñetazos, pataes, coldazos y rodiyazos. Nos estilos d'Okinawa piénsase amás que l'entrenamientu ye más eficaz si los movimientos s’executen dende distintos ángulos y munches veces al día, y dalgunos maestros atalanten qu'hai prauticar de cincuenta a cien veces con cada miembru. Ello ye porque dende un puntu de vista práuticu l'entrenamientu regular acondiciona l'organismu faciendo que la respiración, la noción de la distancia y l'absorción del impautu se conviertan n’instintivos.
Fechura
El tipu más común consiste nun simple poste de 2,10 a 2,40 m., llantáu en terrén de forma que quede a l'altura los costazos aproximao. El poste va endelgazando d'abaxo arriba hasta quedar de 1 cm. de gordor no cimero. Tradicionalmente átase nesta parte un rollu de paya d'arroz (巻 maki "rollu" + 藁 wara "paya") con cuerda pa formar la superficie de golpiar. Sicasí tamién va bien la cinta adesivo y el rellenu de goma-espluma, y duren más albentestate.
Fechura y usu del makiwara blandiu
Esti ye’l tipu de makiwara qu'usen los principiantes, masque tamién los usen los espertos pal so entrenamientu diariu de la velocidá. Los makiwara llandios colóquense davezu a un ángulu oblicuu respeuto a la vertical, de forma qu'un puñetazu mediu enderéchalos hasta la posición vertical.
Fechura y usu del makiwara ríxidu
Desque’l prauticante ta avezáu al usu del makiwara llandiu, suel complementar l'entrenamientu nel makiwara ríxidu pa trabayar la potencia. El makiwara ríxidu faise poniendo la madera a un ángulu pequeñu respeuto a la vertical. L’entrenamientu mediu consiste en golpiar pa emburriar el makiwara a la posición vertical, a 90 graos del suelu.
Shuri makiwara
El shuri makiwara ye una tabla plana midida pa que llegue a l'altura del esternón del instructor. Úsase pa entrenar los golpes a distancia curtia.
Naha makiwara
El naha makiwara tamién ye una tabla plana, pero midida pa que quede un poco más baxa que’l shuri makiwara. Ye’l makiwara usáu tradicionalmente polos prauticantes de Goju-ryu, qu'avecen entrenar en posiciones baxes como “shiko dachi”.
Ude makiwara
L’ude makiwara estrémase en que ye redondu per toles cares. Esto permite al prauticante usar sobre él una variedá de golpes y pataes que nun pueden solmenase sobre tables planes.
El makiwara nel Kyudo
Makiwara ye tamién el nome de la rolla de paya utilizada en Kyudo pa entrenar el tiru.
Ye un mañizu de paya d'arroz escarmenao, fuertemente arreyao con cuerdes feches tamién de paya d'arroz. Tien un diámetru de 45 cm y una fondura de 60 cm. Colócase a 1,50 metros del suelu, a l'altura los costazos aproximao.
Edigar Junio
Edigar Junio ye un futbolista brasilanu.
Maite Lanata
Maite Lanata ye una actriz arxentina qu'empezó siendo conocida por interpretar a Alma Bilbao, na tira de Telefé El elegido, onde interpretaba a una neña con autismu, y pola so calidá interpretativa foi nomada a los Premiu Martín Fierro.
José Félix Estigarribia
José Félix Estigarribia Insaurralde foi un militar, políticu y estadista paraguayu, presidente del país ente 1939 y 1940. Desempeñó un papel bien importante mientres la Guerra del Chaco, como comandante en xefe del exércitu de l'alianza en defensa del ataque de Boqueron.
Biografía
José Félix Estigarribia nació'l 21 de febreru de 1888 Caraguatay (departamentu del Cordal). En 1903 ingresa a la Escuela Nacional d'Agricultura, institutu so la direición del beneméritu Dr. Moisés Santiago Bertoni, ónde se graduó d'agrónomu. Ente 1906 y 1908 desempéñase como ujier nos tribunales p'arreglar la so carrera de bachiller. Nesti últimu añu, cuando entá yera un simple particular, incorporar a la revolución del 2 de xunetu de 1908 liderada pol mayor Albino Jara. En mayu de 1910 empecipia la so carrera Militar.
Preparación militar
Ingresa al exércitu nacional el 1° de mayu de 1910, siendo designáu teniente segundu en comisión. De 1911 a 1913, asistió a la Escuela Militar Bernardo O'Higgins, en Chile, ónde sirvió por más de 2 años nel Reximientu Buin d'Infantería. El 7 de payares de 1914, ingresa a la Loxa Masonica llamada "Perfecta Harmonía" de la Gran Loxa Simbólica de Paraguái en Concepción, con tan solo 26 años, y col rangu de Tte. 1ero d'Infantería. En 1917, por cuenta de les sos aptitúes, foi xubíu a capitán d'infantería y a mayor el 13 de payares de 1922.
Foi escoyíu p'asistir al cursu d'Estáu Mayor na École Supérieure de Guerre en Francia. Yera un estudiosu de la guerra de movimientu, superadora de les estratexes de la Primer Guerra Mundial. La so primer esperiencia militar nel desiertu realizar en Marruecos, nes operaciones que realizó l'exércitu francés al mandu del mariscal Louis Lyautey. En 1927 remató'l cursu de trés años de duración y en 1928 foi nomáu xefe d'Estáu Mayor. Cuando la guerra paecía inevitable, el gobiernu decidió que Estigarribia yera l'home más capacitáu pa dirixir al exércitu paraguayu.
Cargos militares
thumb|200px|Xunta en Puestu Merín de los comandantes en xefe de dambos exércitos dempués del armisticiu, 18 de xunetu de 1935).
Guerra del Chaco
N'abril de 1931 foi xubíu a teniente coronel y el 18 de xunu asumió'l comandu de la 1ª División con asientu en Puerto Casado, nel Chaco Boreal. Dempués de la batalla del fortín Boquerón, en setiembre de 1932, foi xubíu a coronel, grau col cual comandó l'exércitu paraguayu hasta setiembre de 1933. Tres l'esitosu cercu de Campo Grande foi xubíu a xeneral. Yera un home sele, seriu y austeru, nel so inconfundible uniforme coles mangues siempres curties. La bon conocencia de cada oficial sol so mandu dexó-y esixir a cada unu'l máximu d'esfuerciu que podía dar. Dirixó les operaciones militares dende mui cerca del frente pa entainar tomar de decisiones y dexó en llibertá a los sos oficiales por que realizaren les operaciones táctiques que'l momentu y llugar riquir. criticar por ser descomanadamente conservador nos primeros meses del conflictu. El so mayor llogru estratéxicu foi conducir la guerra nel desiertu chaqueño como si tratar d'una batalla naval. Coles sos estratexes condució al Paraguái a la Victoria de la guerra Chaqueña.
Posguerra
Yera comandante en xefe del exércitu cuando se produz la revolución del 17 de febreru de 1936. Foi prindáu díes dempués y tres seis meses de reclusión, juntamente col Dr. Eusebio Ayala, foi unviáu al destierru. Producíu'l golpe del 17 d'agostu de 1937, torna al Paraguái el 9 de febreru de 1938. En mayu d'esi añu parte como unviáu estraordinariu a los Estaos Xuníos.
Xefes y oficiales de les Fuercies Armaes favorecen la so candidatura a la presidencia de la República, la que ye oficializada'l 19 de marzu de 1939 pol Partíu Lliberal. El 15 d'agostu asume'l mandu, con un enrarecido panorama políticu internu ya internacional.
Estigarribia foi escoyíu presidente pa un mandatu de cuatro años en 1939, asumiendo'l cargu'l 15 d'agostu Seis meses dempués, el 19 de febreru de 1940, Estigarribia eslleió la llexislatura y suspendió la Constitución. Declarando que "la nuesa nación ta en cantu de l'anarquía", anunció que la democracia sería restaurada asina un marcu constitucional vidable podría ser diseñáu.
El 7 de setiembre de 1940, Estigarribia y la so esposa taben nuna xira pel interior de Paraguái. Nun viaxe d'Altos a la so residencia de campu en San Bernardinos, el so avión estrellar en Aguai-hy (ciudá de Llomba Grande) y toos a bordu morrieron.
Estigarribia foi asocedíu por Higinio Morínigo y póstumamente xubíu al rangu de mariscal. La so constitución autoritaria permanecería a valir hasta 1967.
Fallecimientu
Muerre'l 7 de setiembre de 1940, nun accidente d'aviación n'Altos, xunto a la so esposa Julia Miranda Cueto. Foi xubíu post mortem a la xerarquía de Mariscal. Los sos restos fuelguen nel Panteón Nacional de los Héroes, onde fueron depositaos el 9 de setiembre de 1940.
Referencies
"La dictadura en Paraguái," Oakland Tribune, 19 de febreru de 1940, p. 1
Hyoscyamus albus
thumb|Vista xeneral. thumb|Flor y botones. thumb|Pixidio con granes, in situ na mota. thumb|Pixidio y granes. Hyoscyamus albus ye una especie de planta yerbácea perteneciente a la familia de les solanacees.
Distribución y carauterístiques
Ye una planta nativa del norte d'África y estendida por tol Mediterraneu hasta'l sur de Rusia, y coles mesmes carauterístiques y propiedaes que'l beleñu negru. Estrémase sobremanera nos sos flores que son mariellu maciu, pero los frutos son práuticamente similares: esto ye, un pixidio de dos cámares separaes por un tabique vertical y que contién numberoses granes, milimétriques, de contorna tri-cuadrangular, esplanaes, de color marrón y cubiertes de hoyitos de forma irregular.
Conozse popularmente como beleñu blancu, ente munchos otros nomes.
Taxonomía
Hyoscyamus albus describióse por Linneo y espublizóse en Species Plantarum 1: 180, nel añu 1753. Númberu de cromosomes de Hyoscyamus albus (Fam. Solanaceae) y táxones infraespecíficos: n=34; 2n=68.
América Anglosaxona
El términu nun ye del tou precisu porque amplios territorios que la integren como California, Nuevu Méxicu, Arizona, Texas, Nevada, Utah, Colorado, Wyoming, Florida, Louisiana y parte de Canadá fueron colonies franceses o españoles, y nun son, por tantu d'orixe anglosaxón. Ye más, en Québec el francés ye la única llingua oficial, amás de la falada pola mayoría de la población según el censu del 2006, y n'otres rexones hai llingües llatines en cooficialidá col inglés. Amás, el términu "llatín" fai referencia a toles Llingües romániques, ente que "anglosaxón" solo fai referencia al idioma inglés, polo que p'haber paralelismu tendría de falase de "anglosaxona" frente a "hispana", o "xermánica" frente a "llatina".
Per otra parte, esisten dellos territorios y naciones d'América que tamién fueron colonies britániques, como Belice n'América Central; Guyana, les Islles Malvines n'América del Sur; Barbados, Xamaica y otros países del Caribe, que de normal son escluyíes del términu al faer el paralelismu con América del Norte (namái incluyendo a Estaos Xuníos y Canadá). Amás, en distintes partes del mundu utilicen términos que son d'usu xeneral pa nomar a los estauxunidenses, pero que puramente resulten erróneos, por casu, llamándolos norteamericanos n'América Llatina o a cencielles americanos nel Reinu Xuníu y Europa polo xeneral.
Países y dependencies
De siguío amuésase una curtia descripción de cada unu de los países y dependencies qu'integren l'América Anglosaxona, incluyendo a los que nun se-yos describe usualmente col términu d'América Anglosaxona, pero que falen inglés:
Anguila
Anguila (Anguilla, n'inglés) ye un Territoriu Británicu d'Ultramar alcontráu nel mar Caribe, específicamente nel estremu norte de les islles de Sotaventu, nes Antilles Menores, la so capital ye The Valley. El archipiélagu entiende la islla d'Anguila y dalgunos castros cercanos, tien fronteres marítimes cola islla de San Martín, que forma parte del departamentu francés de Guadalupe al sureste. Al oeste atopen les Islles Vírxenes Britániques. right|thumb|100px|La [[Catedral de San Juan de St. John's.]]
Antigua y Barbuda
Antigua y Barbuda ye una nación formada por un conglomeráu d'islles asitiada al este del mar Caribe. Forma parte de les pequeñes Antilles cola islla de Guadalupe (Francia) al sur, Montserrat al suroeste, Saint Kitts y Nevis nel oeste y San Bartolomé al noroeste.
Armand Lunel
Armand Lunel foi un escritor francés.
América Anglosaxona
Bahamas
right|thumb|100px|El parllamentu de la mancomunidá en [[Nasáu.]]
La Mancomunidá de Les Bahames ye un estáu independiente allugáu nes Antilles. Bahamas ye un archipiélagu de 700 islles y de 2.400 cayos. Estos cayos y estes islles alluguen nel océanu Atlánticu, al este de la Florida (Estaos Xuníos), al norte de Cuba y de les otres islles del mar Caribe, al oeste de les Islles Turques y Caicos que pertenecen al Reinu Xuníu. L'idioma oficial ye'l inglés.
Micrómetru
El micrómetru, tamién llamáu micra a seques, ye la unidá de llonxitú que ye igual a una millonésima parte d'un metru. Suel usase pa midir el tamañu de les célules y organismos unicelulares.
Armand Lunel
Nació nuna familia xudía orixinaria de Comtat-Venaissin, qu'habitaba dende bien antiguu en Provenza. Estudió na Universidá de Mónacu. Recibió'l premiu Renaudot en 1926 pola so novela Nicolo Peccavi. Foi amigu dende la infancia del compositor Darius Milhaud, pa quien escribió'l llibretu de les óperes Les malheurs d'Orphée (1924) y Esther de Carpentras (1938). En 1976 recibe'l premiu Gobert de l'Academia francesa por Juifs du Languedoc, de la Provence et des États français du Pape.
Foi'l postreru falante nativu de shuadit, tamién llamáu xudeo-provenzal, una llingua occitana d'usu na comunidá xudía francesa mientres dellos sieglos. La so obra centrar na vida de los xudíos en Provenza.
Micrómetru
L'abreviatura ye µm.
1 µm = 1x10-6 m
América Anglosaxona
Barbados
thumb|right|100px|Una estatua de Lord [[Horatio Nelson en Bridgetown.]] Barbados ye una islla nación asitiada nel mar Caribe. Ye una de les Antilles Menores.
El nome de Barbados provién del esplorador portugués llamáu Pedro Campos qu'en 1536 llamar Vos Barbados ("Los Barbudos", n'español). El nome vien-y a la islla pola apariencia de les figales qu'hai nella, que tienen llargos raigaños aéreos colgando, que-y recordaben barbes. Dende les observaciones de Campos en 1536 y 1550, los conquistadores españoles prindaron munchos caribes utilizándolos como esclavos en plantíos. Otros caribes fuxeron de la islla con distintos destinos.
Los marinos ingleses que llegaron a Barbados na década de 1620, desembarcando nel actual Holetown, atoparon la islla despoblada. Dende la llegada de los primeros colonos británicos ente 1627 y 1628 hasta la so independencia en 1966, Barbados tuvo ininterrumpidamente baxu control británicu. Sicasí, la islla siempres esfrutó d'una gran autonomía llocal: la so asamblea empezó a funcionar en 1639. Ente les primeres figures pernomaes de la mesma cabo destacar a Sir William Courten.
Belice
thumb|right|100px|Templos y pirámides mayes en [[Cascoxu.]] Belice ye un país na América Central y riberanu del Mar Caribe, que parte con Méxicu al norte y con Guatemala al oeste y al sur. Separada d'Hondures por 75 km de distancia nel puntu más cercanu ente les dos naciones pol Golfu d'Hondures, al este. Belice yera enantes conocida como Honduras Británica y el nome coloquial vien de la Ciudá de Belize (Belize City) y del ríu Belice. La Ciudá de Belice ye la más grande del país, el puertu principal y la so antigua capital. L'idioma mayoritariu ye'l castellán.
Bermudes
Atribúyese'l descubrimientu a Juan Bermúdez, de Palos de la Frontera (Huelva, España), a principios del sieglu XVI, probablemente en 1503.
Islles Caimán
Les Islles Caimán (n'inglés, Cayman Islands) son un Territoriu d'Ultramar dependiente del Reinu Xuníu y allugáu al noroeste de Xamaica, ente la islla de Cuba y la mariña d'Hondures, n'agües del Mar Caribe. Fueron colonizaes por esploradores británicos ente los sieglos XVIII y XIX y empezaron a ser alministraes pol gobiernu de Xamaica a partir de 1863. Cuando Xamaica consiguió la so independencia en 1962 les Islles Caimán pasaron a ser alministraes como territoriu del Imperiu Británicu.
Políticamente estrémense en 8 distritos: Creek, Oriental, Central, South Town, Spot Bay, Stake Bay, West End y Occidental, que son alministraos dende la ciudá de George Town. Dende'l 23 de payares de 2005 el Gobernador Xeneral ye Stuart Jack, quien ye l'encargáu de presidir el parllamentu unicameral de la islla compuestu por 18 miembros, de los cualos 15 son escoyíos y 3 son designaos por un Conseyu Executivu. Los partíos políticos esistentes na islla son l'Alianza Democrática Popular, el Partíu Independiente (Islles Caimán), el Movimientu Progresista Popular y el Partíu Demócrata Xuníu. La población de la islla xube a cuasi 42 mil persones d'alcuerdu a la cifres del añu 2003.
Canadá
La capital de Canadá ye Ottawa, sede del parllamentu nacional y residencia del Gobernador Xeneral de Canadá (quien exerz les prerrogativas reales delegaes pola Reina Sabela II, xefa d'estáu de Canadá) y el primer ministru (el xefe de gobiernu).
Canadá foi fundada pol esplorador francés Jacques Cartier en 1534, y tien el so orixe nuna colonia francesa nel territoriu de lo que güei ye la ciudá de Québec. Primeramente, esti territoriu foi ocupáu polos pueblos indíxenes. Dempués d'un periodu de la colonización inglesa, la confederación canadiense nació de la unión de tres colonies britániques, que se componíen de los territorios de la Nueva Francia. Estos territorios fueron conquistaos polos Británicu en 1760. Güei Canadá ye un Estáu federal de diez provincies y tres territorio, que llogró la independencia del Reinu Xuníu en paz nun procesu nel periodu 1867 a 1982.
Orixinalmente una unión d'antigües colonies franceses y britániques, Canadá ye una monarquía de la Mancomunidá Británica y miembru tantu de la Francofonía como de la Mancomunidá Británica de Naciones, lo mesmo que de la Organización del Tratáu del Atlánticu Norte (OTAN). Canadá ye oficialmente un país billingüe, col idioma francés llargamente estendíu nes provincies orientales de Québec y Nueva Brunswick, en Ontario oriental y en comunidaes específiques a lo llargo del so parte occidental. El significáu de ser un país billingüe en Canadá referir a los servicios del Gobiernu Federal. Esto ye, el Gobiernu Federal tien la obligación d'ufiertar servicios nos dos idiomes oficiales del país. Los ciudadanos canadienses suelen aprender los dos idiomes anque'l monollingüismu tantu n'inglés como en francés ye común. L'inglés ye l'idioma más espublizáu na mayor parte de la nación. El parllamentu tien representantes de cuatro partíos políticos principales.
Canadá ye una nación desenvuelta, industrial y tecnológicamente avanzada, llargamente autosuficiente en enerxía gracies a les sos relativamente estensos depósitos de combustibles fósiles, xeneración d'enerxía nuclear y enerxía hidroeléctrica. La so economía basóse tradicionalmente na bayura de recursos naturales y el comerciu, particularmente colos Estaos Xuníos, nación cola cual caltién una llarga y estensa rellación. A pesar de tener anguaño una economía llargamente diversificada, la esplotación de los recursos naturales sigue siendo un factor importante pa munches economíes rexonales. thumb|right|80px|La catedral de [[Roseau.]]
Dominica
La Mancomunidá de Dominica ye una islla y un Estáu del Mar Caribe, específicamente ente los territorios franceses d'ultramar de Guadalupe al norte y Martinica al sur; pertenez a la Mancomunidá Británica de Naciones. Nun tien de ser confundida cola República Dominicana, otra nación caribeña. right|thumb|100px|Cuatro presidentes estauxunidenses tán tallaos nel [[Monte Rushmore.]]thumb|right|100px|El Castillo Smithsonian ye la sede del complexu más grande de museos del mundu.
Estaos Xuníos
Estaos Xuníos d'América (United States of America n'inglés) ye un país allugáu na so mayor parte n'América del Norte conformáu por 50 estaos y un distritu federal. Tamién tien un estáu y dellos territorios dependientes allugaos nes Antilles y n'Oceanía. La so forma de gobiernu ye la d'una república presidencialista y federal.
Cuarenta y ocho de los estaos tán na rexón ente Canadá y Méxicu. A estos estaos llámase-yos, más o menos formalmente, los Estaos Xuníos continentales, allegantes o inclusive los 48 inferiores si inclúyese Alaska —dalgunos argumenten que nel contestu de los 48 inferiores, tien d'escluyise'l Distritu de Colombia yá que nun forma parte de los 48 estaos y a pesar de que dacuando s'integre nel usu común—. L'estáu d'Alaska ta na zona noroeste d'América del Norte, dixebrada de los otros estaos pel territoriu canadianu de Columbia Británica. La capital federal, Washington, asítiase nel Distritu de Columbia, ente los estaos de Maryland al norte y Virginia al sur.
L'archipiélagu de Ḥawai, el estáu númberu 50, allugar nel continente d'Oceanía al oriente del Océanu Pacíficu, esti estáu nun ye consideráu como parte d'América Anglosaxona.