cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Viveiro
Viveiro dispón d'un variáu catálogu patrimonial, nel que destaquen los sos monumentos históricos de tipu civil y relixosu, el so patrimoniu artísticu-cultural y el so patrimoniu natural. Coles mesmes, les sos diverses festividaes d'interés turísticu atraen numberosos visitantes a la ciudá, ente la que destaca la Selmana Santa de Viveiro, considerada como Fiesta d'Interés Turísticu Internacional, según la Rapa das Bestas de Candaoso y la Romería de Naseiro, tando estes dos últimes consideraes como Fiestes d'Interés Turísticu Nacional.
Toponimia y xentiliciu
El topónimu Viveiro procede del idioma llatín, nel que se refería a Viveiro como Vivarium. Dende un puntu de vista etimolóxicu, Vivarium referir a un terrén onde se cultiven árboles y plantes, o tamién un llugar onde se caltienen o se críen, dientro de l'agua, peces, moluscos y otros animales. Col pasu de los sieglos, esti topónimu llatín foise tresformando en Vivario, Vivairo, Viveiro y Viveiro.
Por cuenta de la cooficialidá del idioma español y del idioma gallegu, esisten varies formes de referise a los habitantes de Viveiro. La forma «vivariense», ye la forma culta, que procede del llatín, Vivarium. Tamién s'emplega la forma «viveirense», que procede del topónimu oficial Viveiro. Y a lo último, esiste una tercer forma, «viveirés», que ye la que s'emplega nel gallegu.
Anque nel idioma español ta recoyíu qu'esta llocalidá conozse como Vivero, la so denominación oficial ye, en gallegu, Viveiro dende 1983. Foi propuestu pola Comisión de Toponimia de Galicia.
Símbolos de Viveiro
thumb|120px|right|Representación del escudu heráldicu de Viveiro, según la descripción de Chao Espina. thumb|right|Bandera de Viveiro ensin l'escudu municipal. Viveiro ostenta la categoría histórica de ciudá, colos títulos de «Bien Noble y Bien Lleal» y con tratamientu de «Excelencia» pal so conceyu. El conceyu de Viveiro, en sesión del 18 de xunu de 1891, solicitó al Ministru de Gobernación la concesión del títulu de ciudá y el tratamientu de «Excelencia» pal conceyu, basando esta súplica:
El 30 de xunu de 1891, la reina rexente María Cristina, aportó al pidimientu títulu de Ciudá y tratamientu d'Excelencia, per mediu d'un Real Decretu promulgáu na citada fecha n'Aranjuez, títulos qu'inda caltién.
L'escudu heráldicu municipal de Viveiro componer de los siguientes elementos:
La más antigua representación d'estes armes (pero ensin corona) ta esculpíu nel Castiellu de la Ponte o Puerta de Carlos V, monumentu d'arte platerescu que la so construcción terminar nel añu 1554. Nesti edificiu, les armes del emperador Carlos V tán acompañaes a la derecha pola de Galicia, y a la so esquierda poles de Viveiro.
La bandera municipal de Viveiro componer de seis franxes horizontales de 1/6 d'anchu ya igual anchu ente sigo. Los sos colores son l'azul y el blancu, siendo la primer franxa de la parte cimera en color azul. El so diseñu ye igual qu'en de la Provincia marítima de Lugo, yá que sieglos antes conocíase como la Provincia marítima de Viveiro, anque'l tonu del azul ye más claru na bandera vivariense.
Xeografía física y medioambiental
El términu municipal de Viveiro asítiase nel noroeste de la Península Ibérica. Ta allugáu na contorna de La Mariña Occidental, asitiáu al norte de la Comunidá Autónoma de Galicia. Llenda al norte col mar Cantábricu, al sur colos conceyos d'Ourol y O Valadouro, al este con Xove y al oeste col d'O Vicedo. El so términu municipal toma una superficie de 109,3 km² y ta representáu nes fueyes 2, 8 y 9 del Mapa Topográficu Nacional.
thumb|right|Mapa topográficu del términu municipal de Viveiro, según datos d'[[OpenStreetMap.]] thumb|Placa de l'altitú sobre'l nivel del mar en Viveiro, según el sistema de referencia [[ETRS89.]] La exa central del conceyu de Viveiro ye una falla terciaria que tien orixe na Terra Chá con direición sursuroeste - nornoroeste y empobina d'esta miente el valle del Landro y la Ría de Viveiro. A la izquierda d'esta exa'l relieve ye bien accidentáu, asitiándose los cumes de Penedo do Galo (551 m) y Cruz do Pao da Vella, puntu más altu del conceyu –en partición con otros cuatro conceyos– con 702 msnm. Na llende con O Vicedo, partir d'una superficie llana d'unos 500 m d'altitú. Dende equí báxase de forma rápida escontra'l valle pola aición de los ríos. El descensu ye rápido nes proximidaes de la ría hasta la punta Insua.
El sector oriental presenta un relieve distintu al del otru llau del valle, debíu al sustratu predresu a base de granitos.
La xeodesia de Viveiro vien resumida na siguiente tabla, na que se recueyen los distintos vértices que s'atopen allugaos dientro del términu municipal, indicándo l'altitú de los mesmos.
El términu municipal de Viveiro atópase trevesáu pola falla, de 142 quilómetros de llargor, conocida como «Falla de Viveiro», formada nel periodu Cambrianu. Esta falla delimita dos dominios paleogeográficos: la antiforma conocida como «Ollo de Sapo» de la zona Centroibérica, al oeste, y el dominiu de Mondoñedo de la zona Asturoccidental-Lleonesa al este. A pesar de que ye una falla activa, esta nun produz movimientos sismográficos perceptibles pol ser humanu nel conceyu, yá que los sos epicentros rexistrar nel interior de la comunidá autónoma, y escasamente algamen el grau 3 na escala de Richter.
thumb|right|Mapa de Galicia señalando la cuenca hidrogáfica de la Ría de Viveiro.
El términu municipal de Viveiro atopar a l'aguada cantábrica. Ye cruciáu de sur a norte pol ríu Landro y los sos ríos afluentes, según numberosos regueros de curtiu percorríu y acusáu estiaje que desagüen na ría de Viveiro. El ríu Landro tien un llargor total de 42 quilómetros y una cuenca de 268 km². Naz na parroquia de Viveiró, nel conceyu de Muras, a 880 metros d'altitú. El so cursu alto escurre por montes de la Sierra d'O Xistral. Al llegar a la ciudá de Viveiro desagua ente la sablera de Covas y el puertu de Celeiro. Na so desaguada, el Landro forma un pequeñu güelga.
La ría sufrió l'aición de la mano del home en munches ocasiones. Exemplos d'esto puédense atopar nel muelle del puertu de Celeiro, na canal dragada p'aportar a Viveiro y sobremanera nos numberosos rellenos pa ganar terrén al mar.
Galiza.jpg|thumb|Les roques conocíes como "Vos Castelos" a la fin de la Sablera de Covas.]] Na mariña del conceyu de Viveiro esisten cinco sableres, que tienen dimensiones y ocupación distintes en función de les sos carauterístiques y la redolada onde tán asitiaes. Les de mayor ocupación son les sableres de Sacido, Covas y Área Penal.
Nel términu municipal de Viveiro podemos atopar una variedá tocantes a la so flora, nel que ta presente un hábitat de monte galaicu-asturianu o Blechno spicanti-Quercetum roboris.
Sicasí, por cuenta de la aición humana, nél destaquen les repoblaciones masives d'ocalitos, de la especie azul (Eucalyptus globulus), lo mesmo que de la especie brillosa (Eucalyptus nitens). Xunto al ocalitu, l'otru gran xéneru esistente ye'l de les coníferes, de les cualos podemos atopar les especies de pinu montés (Pinus sylvestris), pinu marítimu (Pinus pinaster) y pinu insigne (Pinus radiata). Esti predominiu del eucalitpo y del pinu en Viveiro, vien fuertemente marcáu pol aprovechamientu de los mesmos per parte de la industria forestal.
En cuanto al monte autóctonu, en Viveiro, tamién s'atopen carbayeres, nos qu'apaecen especies como'l carbayu común (Quercus robur), el carbayu albar (Quercus petraea), según otres frondosas como'l fresnu (Fraxinus excelsior), el pládanu blancu (Acer pseudoplatanus), l'abeduriu (Betula pendula), la castañal (Castanea sativa) o'l xardón (Ilex aquifolium). Nes especies non arbóreas son frecuentes les ortigues (Urtica dioica), los artos (Rubus ulmifolius) y los felechos (Pteridium aquilinum).
Tamién en Viveiro hai especies invasores, como la trucha arcu iris (Oncorhynchus mykiss) o'l gorgoyu del ocalitu (Gonipterus scutellatus).
Climatoloxía
El clima de Viveiro carauterizar pola suavidá y la pluviosidá, como correspuende al clima oceánicu. La temperatura medio añal supera los 14º, ente que la oscilación térmica ye débil (10º), como resultáu d'un nidiu iviernu y de temperatures moderaes en branu.
Nel conceyu de Viveiro, esisten dos estaciones meteorolóxiques para tomar de datos sobre'l clima, la de Borreiros y la de Penedo do Galo, dambes controlaes por MeteoGalicia.
Historia
Anque abondosos yacimiento arqueolóxicos y testimonios históricos falen a les clares de la importancia qu'algamaron los asentamientos celtes y romanos. Créese qu'esta ciudá foi l'antigua Flavia Lambris, pero nun esisten documentos que lu atestigüen claramente. Esistió una ciudá romana nesti enclave, pos s'atoparon muertes d'aquel pueblu y una calzada que llega hasta una de les puertes de la muralla. Esiste la lleenda de qu'hubo d'antiguo nesti llugar una ciudá llamada Estabañón, na actual parroquia de Faru, que foi taramiada por una tarrecible marea, lleenda que se vio reforzada pola apaición de restos arqueolóxicos na citada parroquia.
Edá Media
thumb|right|El mariscal [[Pero Pardo de Cela.]] La villa de Viveiro denominar na antigüedá Conceyu de la Ponte de Vivario, pela ponte construyíu mientres la dominación romana. La llegada de la invasión árabe destruyó la villa, pero puestu foi reconquistada. El Rei Don Pelayo premió a Viveiro polos servicios emprestaos na Reconquista concediéndo grandes privilexos, dejándo a la villa "en guardia y custodia" de cuatro homes, fundadores de los llinaxes vivarienses: Páez de Cora, Alfeirán, Vizoso y Gallu.
Nos sieglos XII y XIII configúrase puramente la villa de Viveiro, tal como la entendemos na actualidá. El desenvolvimientu económicu esperimentáu nesta dómina enllargar a lo llargo de los sieglos XIV y XV, quedando acreditada'l so pujanza pol calter gremial de delles de les sos más antigües cais, como la pescadería o la zapatería, por casu, que revela'l carauterísticu perfil social y económicu de les poblaciones medievales.
La documentación histórica más antigua que se caltién ye del sieglu XII, del añu 1112, cuando la reina Doña Urraca I de Llión (a quien el so padre'l rei Alfonsu VI otorgó'l condáu de Galicia), concedió'l señoríu del entós burgu al Obispu de Mondoñedo don Nuño Alfonso.
El fíu de Doña Urraca, el rei Don Alfonsu VII de Llión, delimitaría per primer vegada'l territoriu perteneciente al señoríu de Viveiro, por aciu un escritu publicáu en Palencia a 10 de xunetu de 1128. D'esti señoríu formaben parte amás del conceyu de Viveiro, los que darréu se convertiríen nos d'O Vicedo, Ourol, Xove, Cervo y Burela:
Los habitantes de Viveiro amosaron el so refugu al señoríu, entablando un bracéu col obispáu que duró casi dos sieglos. Ante les continues lluches, el rei Don Alfonsu IX de Llión tuvo que mediar na disputa ente los habitantes de Viveiro y l'obispu, obligando a amparase y ayudar mutuamente. Sicasí, el monarca axustó que los derechos y llevantos partir ente la Casa de Borgoña, l'Obispu de Mondoñedo y l'alcaldía vivariense, ente que los pidíos de maravedinos, portalgos y otres ganancies partir por igual ente'l monarca y l'obispu. Esti dictáu foi tamién calteníu pol so socesor, Fernandu III el Santu, quien lo confirmó en febreru de 1252.
Tres una curtia etapa n'aselu, los habitantes de Viveiro volvieron remontase contra l'Obispu de Mondoñedo. L'obispu don Álvaro Gómez dio cuenta d'ello a la xusticia, que dictó nel añu 1287 una sentencia en contra de los vivarienses. Finalmente, nel añu 1346 el rei Alfonsu XI de Castiella concedió-y la condición de realengu, calteniendo namái los obispos, un tributu añal de dieciocho reales pola carga y descarga de mercancíes de los navíos nel puertu de Viveiro.
Mientres la segunda metá del sieglu XV, Viveiro foi escenariu de la guerra civil esistente ente nobleza y vasallos, conocida como Guerra Irmandiña. Dientro d'estes revueltes, destacó la figura de Pero Pardo de Cela. Pardo de Cela aportó a alcalde de la villa, como compensa al so sofitu a Sabela la Católica na llucha al tronu contra la pretendiente, Xuana la Beltranexa. Sicasí, acabaría per encabezar una rebelión contra la realeza, lo que llevaría nel añu 1476 a la so destitución de l'alcaldía per parte de los Reis Católicos. Nel añu 1478 ye espulsáu de Viveiro, abellugándose nel Castillo da Frouxeira, onde s'enfrentó a Fernando d'Acuña, quién lo acabaría executando.
Edá Moderna
Na Edá Moderna, Viveiro yera una villa posesora de riqueza ya importancia, na que se dedicaba'l cultivu del llinu, la fabricación de llenzos, el cultivu de viñeos y frutos, amás de disponer d'una importante actividá comercial marítima. Al tar asitiada esta ciudá nel estuariu d'un ríu (el ríu Landro) foi dende los sos empiezos un puertu comercial de gran actividá que'l so apoxéu dar nel sieglu XVI. El puertu de Viveiro taba destináu a barcos de poco caláu que queden en secu al baxar la marea. Sicasí cuntaba con Capitanía, talleres d'arreglu y otru tipu de servicios.
Edá contemporánea
L'entamu del Sieglu XIX vien marcáu pola ocupación de la Península Ibérica per parte de les tropes napoleóniques mientres la Guerra de la Independencia Española. Viveiro nun se vio llibre de tal invasión. Na mañana del 28 de xineru de 1809 lleguen 74 dragones so les órdenes del comandante Marssan, que veníen de Mondoñedo. El 2 de febreru de 1809 fueron reforzaes por 400 voltigeurs, qu'ocupen el Conventu de San Francisco. Una vegada ellí, mandó convocar na Ilesia de Santa María del Campo a toles autoridaes civiles, eclesiástiques y militares, pa emprestar xuramentu de fidelidá y obediencia al "lexítimu soberanu D. José Napoleón, Rei de les Españas y de les Indies".
Pero les pretensiones franceses nun pudieron llevase a cabu pos na tarde del día 7 de febreru, axuntar nel campu de la feria de Galdo, más de cinco mil homes. Atacando al enemigu mientres les primeres hores de la madrugada del día 8 de febreru, causando delles baxes y faciendo prisioneros a cuarenta franceses. Pero'l día 18 de febreru, un batallón al mandu del xeneral Maurice Mathieu Bardel atacó Viveiro, acabando cola insurrección popular.
Cola Constitución de les Cortes de Cádiz, en 1812, terminar les antigües xurisdicciones y señoríes y surden los nuevos conceyos. Nuna llista de nuevos conceyos publicaos en 1835 apaecen los conceyos de Viveiro y de Galdo, pasando años más tarde a formar parte d'unu namái.
Nel sieglu XIX añedieron les importantes fábriques de salazones. N'este mesmu sieglu XIX, Viveiro goció d'una intensa vida cultural, impulsada pol poeta y políticu de la dómina Don Nicomedes Pastor Díaz, consideráu polos sos contemporáneos como'l príncipe del romanticismu hispánicu.
thumb|right|Cargaderu de la mina de la Silvarosa, asitiáu na Insua. A finales del sieglu XIX, tamién empezó a tomar importancia l'actividá minera, cola estracción de fierro na llamada Mina de la Silvarosa, per parte d'empresarios procedendes d'Alemaña. Estos fundaron la empresa The Viveiro Iron Ore Co. Ltd., pa faese colos derechos d'esplotación de la mina de la Silvarosa. Los trabayos preparatorios de la mina empezaron nel añu 1893, anque nun sería hasta'l 20 d'avientu de 1899 cuando'l primera barcu mercante zarpara del cargaderu de la Insua en Viveiro con camín d'Alemaña.
Sieglu XX
Mientres la dictadura del Xeneral Primo de Rivera, sufrió la zona cierta represión per parte de les fuercies del orde, y hubo ciertes fracciones ideolóxiques ente partidarios y detractores del réxime. El mesmu Primo de Rivera tuvo en Viveiro, dando un discursu a los presentes dende'l balcón del conceyu.
Cola llegada de la Segunda República Española, reinó un panorama de cierta tranquilidá, yá que al contrariu qu'otres zones d'España, nun hubo quemes d'ilesies, llegando inclusive a celebrase les procesiones de Selmana Santa con normalidá.
Demografía
Viveiro ye'l conceyu con mayor númberu de nucleos poblacionales (un total de 264), según el de mayor población y densidá d'habitantes de la contorna La Mariña Occidental. Según el padrón municipal d'habitantes de 2014, Viveiro cunta con un total de 15.932 población de derechu habitantes de iure, anque según un estudiu de la caxa d'aforros Caixanova realizáu en 2009, esta cifra asítiase en redol los 21.000 a 21.900 habitantes de facto.
Los habitantes del conceyu atópense distribuyíos principalmente pol valle del ríu Landro y pola franxa costera de la ría de Viveiro. Los nucleos más poblaos son Viveiro, Covas y Celeiro. Hai de solliñar que los trés tán práuticamente xuníos debíu al crecedera urbanísticu. El gráficu de la evolución demográfica indica una gran estabilidá de población a lo llargo del sieglu XX, traza que nun ye común n'otres ciudaes.
Del analís de la pirámide de población deduzse qu'esiste un claru desequilibriu ente homes y muyeres a partir d'edaes cimeres a 60 años, especialmente nos últimos tramos d'edá. Preséntase una superioridá de población mayor de 40 años, 57%, al respeutive de la población con una edá menor a 40 años que ye del 43%. La población más concentrada atopar nel tramu de mayores de 60 años con un 30%. Destaca tamién que la población cimera a 60 años (30%) ye mayor a la de menos de 20 años (15%) lo cual indica que l'enclín escontra l'avieyamientu de la población ye especialmente acusada. Esta estructura de población ye típica del réxime demográficu modernu, con una evolución escontra l'avieyamientu de la población y l'amenorgamientu de la natalidá añal.
Del total de 16.211 persones empadronaes en 2010, 1.116 son de nacionalidá estranxera. Esto equival a un 6,9%, claramente inferior a la media nacional d'inmigrantes, asitiada en 2010 nun 12%, pero cimeru a la media gallega, d'un 3,92% para 2010. Les nacionalidaes más numberoses son la portuguesa (112 habitantes), rumana (175) , peruana (98) y dominicana (179).
Parroquies del conceyu de Viveiro
thumb|El nucleu históricu de Viveiro, vistu dende'l monte San Roque.
Según el nomenclátor de 2009, nel conceyu de Viveiro, hai un total de 11 parroquies.
Alministración de Viveiro
Na ciudá esisten organismos y entidaes dependientes de los distintos niveles en que ta estremada l'Alministración Pública n'España.
L'alministración política de calter llocal llevar a cabu'l Conceyu, que los sos miembros son escoyíos democráticamente cada cuatro años por aciu sufraxu universal. En diches eleiciones pueden participar los residentes empadronaos na ciudá mayores de 18 años y nacionales d'España y de los otros países miembros de la Xunión Europea. Estos postreros, dende la reforma de la Constitución Española de 27 d'agostu de 1992, pueden ser suxetu de sufraxu non solo activu, sinón tamién pasivu, esto ye, pueden non solo votar sinón tamién ser votaos. Según lo dispuesto na Llei del Réxime Eleutoral Xeneral, qu'establez el númberu de conceyales elegibles en función de la población del conceyu, la Corporación Municipal de Viveiro ta formada por 17 conceyales.
Nes últimes eleiciones municipales, celebraes nel añu 2011, la constitución del conceyu de Viveiro foi de 6 conceyales pertenecientes al Partíu Popular de Galicia (PP), 6 conceyales pertenecientes al Partíu dos Socialistes de Galicia-PSOE (PSdeG-PSOE), 3 conceyales pertenecientes al Bloque Nacionalista Galego (BNG) y 2 conceyales pertenecientes a Independientes por Viveiro (iVi).
El Conceyu realiza la so xera de gobiernu al traviés de diverses delegaciones al mandu de les cualos hai un Delegáu (conceyal) del equipu de gobiernu: Alcaldía. Xestión alministrativa, réxime internu y participación ciudadana. Economía, policía llocal y seguridá ciudadana. Mediu rural. Bienestar social. Obres, servicios públicos y deportes. Cultura, muyer y mocedá. Desenvolvimientu llocal, turismu, comerciu y mediu ambiente.
Según l'informe de delda viva de les entidaes llocales, emitíu pol Ministeriu de Facienda y Alministraciones Públiques, les deldes contraíes pol conceyu de Viveiro a fecha de 31 d'avientu de 2013 xubíen a un total de 13.872.537,41 Euros.
El Conceyu xestiona, ente otros, los siguientes servicios:
El Conceyu tien regualada un total de 43 Ordenances Municipales que regulen les rellaciones del Conceyu colos sos vecinos tocantes a les competencies que tien pa regualar les actividaes ciudadanes y los servicios qu'empresta.
Viveiro pertenez al partíu xudicial del so mesmu nome, númberu 6 de Lugo, del que ye cabeza de partíu y que toma amás de la mesma ciudá, los conceyos vecinos de Burela, Cervo, Foz, Ourol, O Vicedo y Xove, una área con un total de 30.000 habitantes. Nél, exerzse'l poder xudicial al traviés de dos Xulgaos de primera Instancia ya Instrucción, asitiaos na na Cai Alonso Pérez de la llocalidá.
Evolución de la delda viva
El conceutu de delda viva contempla namái les deldes con caxes y bancos relatives a creitos financieros, valores de renta fixa y préstamos o creitos tresferíos a terceros, escluyéndose, poro, la delda comercial.
Urbanismu
thumb|right|El nucleu urbanu de Viveiro, a empiezos del sieglu XX. thumb|right|Galeríes na fachada marítima del cascu vieyu de Viveiro.
La xeografía del conceyu de Viveiro condicionó dende va sieglos l'asentamientu de viviendes. Viveiro ta encaxáu nun valle pol qu'escurre'l Ríu Landro, y arrodiáu a este y oeste por montes d'elevada diferencia d'altitú. Arriendes d'ello, los asentamientos siempres fueron más abondosos na franxa costera y nel valle del Ríu Landro y los sos ríos afluentes.
A entamos del sieglu XXI, Viveiro esperimentó un vertixinosu aumentu, motiváu pola especulación urbanística. Un informe de Greenpeace amosó que nel añu 2005 en Viveiro construyeron un total de 1.849 viviendes, ente que'l padrón municipal namái aumentó en 49 habitantes. De resultes, n'abril de 2006 suspendióse la normativa urbanística de Viveiro.
Nel mes de setiembre de 2010, producióse l'aprobación inicial de la Memoria del Plan Xeral de Odenación Municipal do Concello de Viveiro que recueye tola información urbanística relatives al mediu físicu, población, infraestructures, edificaciones y construcciones que tendrán de realizase nel conceyu mientres la vixencia de dichu Plan, en función de los datos esistentes y de les proyeiciones demográfiques que se realicen. En febreru de 2011 la Conseyería de Mediu Ambiente, Territoriu ya Infraestructures de la Xunta de Galicia emitió un informe previu a l'aprobación del Plan Xeneral d'Ordenación Municipal (PGOM) de Viveiro nel que refuga les previsiones de crecedera d'esti conceyu lucense. El documentu considera que nun puede ampliar la so capacidá residencial nun 70%, teniendo en cuenta que'l so enclín demográficu ye regresiva.
Mediu ambiente
El Conceyu de Viveiro ta xuntáu al Conveniu Marco Xunta-Ecoembes dende l'añu 2000, na que tien asumida la competencia de la recoyida de los Residuos Sólides Urbanos (R.S.O.) y el so tresporte a la Planta de Tresferencia y la so posterior valorización na planta que la Sociedá Gallega del Mediu Ambiente (SOGAMA) tien nel conceyu coruñés de Cerceda. La cantidá de residuos xeneraes nel añu 2003 foi de 7.051 Tm. La producción media añal de RSU nel conceyu de Viveiro envaloróse en 730 kg/habitante per añu.
La recoyida de basures y la llimpieza de les víes públiques, según la xestión del puntu llimpiu nel conceyu de Viveiro, llevar a cabu la empresa CESPA, filial de servicios urbanos y medioambientales de Ferrovial. Pa la recoyida de residuos la empresa concesionaria del serviciu dispón de: contenedores de materia orgánico, contenedores d'envases, contenedores de vidriu, contenedores de papel/cartón y una flota de camiones pañadores.
Nel añu 2002 inauguróse'l puntu llimpiu del conceyu de Viveiro, dende'l que son xestionaos los distintos tipos de residuos xeneraes nos llares del conceyu. El puntu llimpiu alcontrar nel llugar d'A Patarroa na carretera que xune Viveiro con Ferrol, y cuenta con contenedores pa la recoyida selectiva de RSU, testil, escombros, avolumaos, restos de fradadura y pa fracciones especiales (aceites, aerosoles, bateríes, piles, melecines, radiografíes, llámpares, bombilles, fluorescentes...)
Enerxía
En Viveiro esisten instalaciones pa la xeneración d'eletricidá, siendo toes xeneradores d'enerxía anovable. Nel conceyu asítiense un total de seis parques eólicos, compartíos colos conceyos estremeros.
Tamién en Viveiro atópense asitiaes dos subestaciones llétriques, la subestación de Magazos, xestionada por Begasa y la subestación de Boimente, xestionada por Rede Llétrica Española. Dambes tán coneutaes per una llinia d'alta tensión.
Pal suministru de combustibles la Compañía Loxística d'Hidrocarburos (CLH) cuenta con tres instalaciones d'almacenamientu en Galicia. Dos tán asitiaes en La Coruña, una nel muelle de San Diego, qu'amás puede recibir descargues de buques tanque y otra na redoma de la refinería de Bens a la que ta coneutada. La compañía dispón d'otra instalación d'almacenamientu en Vigo. El suministru de combustible a Viveiro, a los distintos operadores, producir por aciu camiones cisternes que se surten de les instalaciones que la empresa CLH tien en Galicia.
Agua potable
La captación de l'agua potable, necesaria pa les distintes actividaes nes que s'utiliza llograr dende tres puntos fluviales.
La rede de suministru ye na so mayor parte pública, apostrando a redes quitaes el suministru de pequeños nucleos aisllaos. Entiende un sistema únicu d'esplotación municipal xestionada por aciu concesión alministrativa pola empresa Aquagest, dende 1998.
Pa la potabilización de l'agua estrayida del ríu Landro disponer d'una Estación de tratamientu d'agua potable (ETAP), allugada la parroquia de Landrove, con una capacidá de tratamientu de 125 llitros/segundu. Dende la estación depuradora bómbiase l'agua a cinco depósitos asitiaos en llugares estratéxicos qu'aseguren el suministru d'agua potable a la población. Envalórase un consumu mediu de 300 llitros/habitante/día.
Alimentos perecederos
La rula de pexe ta asitiada nel pueblu de Celeiro dientro de la ría de Viveiro. Dende esta rula aprovir de pexe a gran parte de Galicia, de la cornisa cantábrica y otres zones d'España. Na rula manipóliense más de 10.000 tonelaes de pexe fresco y mariscos al añu. La venta realízase al per mayor por aciu puya electrónica.
Esiste un mataderu comarcal homologado pola Comunidá Económica Europea (C.E.E.) que suministra a los comercios minoristes d'alimentación los productos cárnicos que comercialicen.
El mercáu o plaza de abastos, atópase allugáu na avenida de Galicia bien próximu a la estación d'autobuses, foi apocayá remocicáu y ocupa una planta rectangular d'un solu altor. Nestes instalaciones los comerciantes minoristes vienden tou tipu d'alimentos perecederos frescos, destacando: pexes, mariscos, carnes, lácteos, frutes, verdures y hortolices.
Educación
thumb|right|Edificiu del antiguu hotel Venecia, onde s'alluga'l Conservatoriu Profesional de Música. thumb|right|Curso de Branu de la [[Universidá Nacional d'Educación a Distancia|UNED celebráu en Viveiro en 2010.]] La ufierta educativa de Viveiro qu'esiste na llocalidá concretar de la siguiente manera. Nel conceyu esisten un centru d'Educación Infantil, tres centros d'Educación Infantil y Primaria, un colexu d'Educación Primaria, un colexu alcordáu d'Educación Primaria, un institutu d'Educación Secundaria, un institutu d'Educación Secundaria y Formación Profesional, una Escuela Oficial d'Idiomes, un Conservatoriu Profesional de Música y un centru d'Educación Universitaria a distancia (UNED). Estos centros escolares tán xestionaos tantu pola Conseyería d'Educación y Ordenación Universitaria de la Xunta de Galicia, según el Ministeriu d'Educación y Ciencia y el Conceyu de Viveiro.
Sanidá
La estructura de la sanidá pública de Viveiro concretar nun Centru d'Atención Primaria, allugáu na avenida Ramón Canoxa. Esti centru de salú foi construyíu ente 1994 y 1996, siendo obra del arquiteutu Manuel Gallego Jorreto.
Nesti centru de salú empréstense los servicios de medicina xeneral, odontoloxía, radioloxía y pediatría y un centru de día pa enfermos d'Alzheimer. El centru ta compuestu por un total de 15 doctores de medicina xeneral, 15 enfermeros, 3 auxiliares d'enfermería, 7 celadores, 1 farmacéuticu, 1 fisioterapeuta, 1 matrona, 1 odontólogu y 2 pediatras.
L'asistencia hospitalaria emprestar el hospital xeneral de Burela distante unos 25 km aproximao. A nivel priváu esisten diverses clíniques, según el serviciu médicu qu'ufierta la Cruz Roxa llocal.
Seguridá ciudadana
cargu de les fuercies y cuerpos de seguridá estatales y locales en función de les competencies que cada estamentu tien, procurando actuar de forma coordinada na seguridá nel conceyu de Viveiro y en collaboración na persecución y resolución de too tipu de delitos. Viveiro cunta cola so propia Policía Llocal, del que formen parte un total de 13 axentes.
A los llabores de la Policía Llocal tamién se suma la presencia del Cuerpu Nacional de Policía, lo mesmo que de la Guardia Civil, que disponen de destacamentos permanentes na ciudá.
El parque de bomberos de Viveiro, xunto col de Barreiros y el de Vilalba, forma parte d'un consorciu qu'atienden les emerxencies de 25 conceyos de la zona norte de la provincia de Lugo.
de Ocampo @ Porto de Celeiro.jpg|thumb|El buque «Sebastián de Ocampo» en Puertu de Celeiro.]] Por cuenta de la importancia del mediu marín pa Viveiro, nel conceyu esisten cuerpos encargaos de la seguridá nel mar. Nel Puertu deportivu de Viveiro asítiase'l cuartel del Serviciu Marítimu de la Guardia Civil pa la provincia marítima de Lugo, que la so sede foi inaugurada 2005, pero que sicasí, nunca se-y asignaron efectivos nin embarcación.
Tamién, la Xunta de Galicia tien un destacamentu del Serviciu de Guardacostes de Galicia nel conceyu. Los guardacostes disponen de dos embarcaciones en Viveiro pa los sos llabores, la zodiac IP.208 «Vos Cairos» y la patrullera de la clase Rodman-58 IP.601 «Punta Roncadoira». Tamién, nel helipuerto Costa Norte, ta basáu un helicópteru Sikorsky S-76, más un segundu helicópteru fletáu pa cubrir les paraes de caltenimientu.
Coles mesmes, el Puertu de Celeiro tamién recibe la visita de les unidaes itinerantes de los guardacostes, el buque de remolcador Sebastián de Ocampo, y el buque de salvamentu ya inspeición marítima, Irmáns García Nodal. Tamién nel mesmu puertu, recalen unidaes de la Sociedá de Salvamentu y Seguridá Marítima asignaes a la fachada galaicu-cantábrica.
En Viveiro esiste una agrupación de Proteición Civil, qu'amás dispón d'un Grupu Municipal d'Intervención Rápida (GRUMIR).
Arquiteutura Monumental
Na Edá Media tuvo una cortil cercada del qu'inda se caltién bona parte según dalguna de les sos puertes. Ye una ciudá señorial, con cais pavimentadas con grandes lloses. Tien dos calles casi paraleles que son les principales, una fora de la muralla y que ye carretera y otra dientro; escontra elles van desaguar en cuesta toles callecitas que componen l'espaciu urbanu; dalgunes son estreches y con gran sabor medieval o decimonónicu como la cai del Muriu. Hai tamién placitas recónditas, como la de Fontenova o la de Los cuatro llinaxes, amás de la gran plaza Mayor tamién llamada de Pastor Díaz. Munches de les cases son nobles, de piedra de granitu y ostenten un escudu na fachada. Otres son populares pero col encantu de lo tradicional. Hai amás toa una fachada de cases con galeríes acristalaes y maderes pintaes de blancu, típica construcción de ciudá gallega que tien el so máximu esponente en La Coruña. Estes cases dan a la ría, na travesía de la Mariña, frente a los xardinos de Noriega Varela.
Patrimoniu arqueolóxicu
Nel conceyu hai catalogaos un total de siete castros, anque la mayoría tán ensin escavar.
Patrimoniu desapaecíu
Na actualidá solo caltiénense trés de diches puertes: La puerta del Valláu, la Puerta d'A Vila y el Castiellu de la Ponte o Puerta de Carlos V.
Na esquina suroeste de la Plaza Mayor de Viveiro allugábase l'antigua Ilesia de Santiago, edificiu que databa del sieglu XII. De los documentos que se caltién sábese que yera del tercer periodu del estilu románicu, con planta en forma basilical. La so portada principal abrir escontra'l cantón de baxo de la plaza, ente que los sos trés ábsides miraben escontra'l cantón de riba. L'edificiu foi baltáu nel añu 1840.
Nel esterior del cascu históricu de Viveiro allugábase la Ilesia y Conventu de Santu Domingu. Les primeres referencies sobre la esistencia d'esta edificación daten del sieglu XIII. El templu de Santu Domingu yera d'estilu ojival y yera el de mayor tamañu de los qu'esistía en Viveiro. La so planta yera de cruz llatina, d'una única nave con tres ábsides. La ilesia conventual foi baltada nel añu 1851.
Arquiteutura relixosa
thumb|Ilesia de Santa María del Campo L'edificiu relixosu más antiguu de la ciudá de Viveiro ye'l templu parroquial de Santa María del Campo, asitiada na parte más alta del cascu históricu, xunto al Monesteriu de la Concepción. Anque nun se conoz la fecha exacta de la so construcción, y los documentos más antiguos faen referencia a qu'esta basílica "remontar a una dómina perantigua na so construcción y tan malo de pescudar que se pierde na historia de los sieglos", supónse que l'actual templu data del sieglu XII, por cuenta de que el estilu arquiteutónicu románicu ye'l que ta presente nesta construcción. La portada principal d'esta ilesia consta de 4 archivoltes semicirculares, sofitaes les interiores sobre tres columnes. Cuatro gradies ufierten l'accesu al templu. Sobre la portada hai un tornalluvias, y enriba d'él un rosetón. La fachada termina en punta de dos vertientes y ta coronada por una cruz. Tien a los sos llaos dos torres cuadrangulares, remataes en forma de campana. Na de la esquierda ta asitiáu un reló y na de la derecha ta asitiáu'l campanariu, con tres campanes. Esta parroquia tien magníficos ornamientos y orfebrería, ente la que cabo destacar la gran cruz procesional, que data del Sieglu XVI, una de les más formoses de Galicia.
Francisco (Viveiro)|Ilesia de San Francisco]] vista dende l'Avenida de Cervantes.]]
La ilesia del Conventu de San Francisco ye una construcción del sieglu XIV, con nave única. El so construcción empezar los franciscanos nel sieglu XIII. D'esta dómina caltiénense 3 arcos descubiertos na reforma de 1945 y una puerta. El ábside ye de los más bellos de la provincia. Nel interior puede contemplase un bon retablu renacentista donáu y traíu por don Juan Dutton y Aguilar dende los Países Baxos; atópase na capiya del bautisteriu. Otru retablu a destacar ye'l de la capiya de la Orde Tercer; ye d'estilu barrocu del sieglu XVIII y tien como imaxe principal una Doliosa. Nesta capiya guarden dellos grupos procesionales. Hai un claustru del sieglu XVII.
Ye un edificiu renacentista que ta habitáu por monxes concepcionistas de clausura. El llugar ye conocíu por el covarón de Lourdes desque en 1925 fíxose una reproducción a escala del auténticu covarón francés. Ye un llugar bien recoyíu y bien visitáu polos viveirenses y siempres ta llenu de veles encendíes como ufrienda de fieles, amás de los numberosos exvotos qu'ellí se colgar. A'l so llau topa la Caleya de les Monxes, de sabor medieval, que va desaguar na puerta de la muralla O Valado, na parte alta de la ciudá.
Viveiro.jpg|thumb|right|Capiya de la Misericordia.]]
Ta retirada del nucleu de la población, al otru llau de la ría, namás pasar la ponte. Pertenez al barriu de l'a'l que da nome, el de la Misericordia. Foi fundada pol caballeru don Rodrigo Alonso Alfeirán nel sieglu XVII. Trátase d'un edificiu perteneciente al estilu renacentista. Na so fachada principal ábrense dos puertes xunto a una ventana, terminando no más alto nuna espadaña. La so planta ta compuesta d'una única nave, con bóveda de mediu cañón. Una rexa en color negru dixebra la nave del altar, que ta cubierta por una cúpula, decorada con frescos del pintor Díaz Valiño con escenes de la beata Constanza.
El Monesteriu de La nuesa Señora de Valdeflores, tamién conocíu como conventu de Valdeflores, rexíu por relixoses dominiques, asítiase a la salida de la villa en direición a Lugo, nel barriu de Xunqueira. La fundación d'esti conventu remontar al sieglu XV. La ilesia conventual ye del sieglu XV, d'estilu góticu, momentu tamién al que correspuende la delicada talla de la Virxe de Valdeflores, que, según cuenta la tradición foi atopada nos terrenales sobre los que se llevanta'l monesteriu. L'edificiu conventual ye de finales del sieglu XVII.
La ilesia de San Pedro alcontrar na parroquia del so mesmu nome. Esta ilesia data de finales del sieglu XII y presenta un estilu románicu de gran pureza. Sicasí, el so orixe remontar hasta'l sieglu VI, como lo pon de manifiestu un epígrafe asitiáu nun sillar esterior nel que se fai mención a una restauración del sieglu X. Amás del so interés arquiteutónicu, nel so interior guarda una importante coleición de talles.
Los cruceros son crucies piedra que tán allugaos n'atrios d'ilesies, campusantos y cruces de caminos constituyendo una de les más carauterístiques manifestaciones de l'arquiteutura popular gallega. Son elementos de normal d'orixe devocional, anque nun falten los motivos rogativos, d'allabancia o d'ufrienda como causes de la so construcción. Nos cruceros pueden estremase delles partes perfectamente estremaes: la base ye la parte más afatada del monumentu consistente nuna plataforma na que se sofita la columna o fuste y sobre esti'l capitel y sobre el capitel l'elementu fundamental de cualquier cruceru, la cruz. Nel conceyu hai un total de 103 cruceros distribuyíos poles sos parroquies.
Arquiteutura civil
thumb|Puerta de Carlos V. De l'antigua cortil cercada caltiénense tres puertes. Na parte alta atópense les puertes llamaes O Valado y A Vila (o del Santu Cristu del Amparu). Esta postrera tien una fornica col Cristu del Amparu. La Puerta de Carlos V ta asitiada frente a la ponte de la Misericordia sobre la ría, na parte baxa de la ciudá. Ye plateresca y foi construyida en 1548 como homenaxe al emperador Carlos I d'España. Ta rematada por un conxuntu de torrecillas y almenes. Acovez la imaxe de San Roque, patronu de la ciudá. Na so fachada puede trate'l bustu del Emperador según los blasones del Reinu de Galicia y de la villa. Pela puerta de Carlos V aportar al cascu vieyu de Viveiro, atopando en primer llugar la plaza Mayor.
Empezóse la construcción d'esta ponte nel sieglu XV, mientres el reináu d'Enrique IV de Castiella y concluyóse un sieglu más tarde. Hubo munches tresformamientos posteriores caúna d'elles p'afaelo a les nueves necesidaes. Tenía en principiu 12 arcos, el primeru y el postreru de mediu puntu y ojivales los diez restantes, pa dar mayor convexidá a la calzada. D'estos 12 arcos caltiénense 9. Foi construyíu sobre una ponte anterior romanu. Traviesa la ría de Viveiro y enllaza el vieyu burgu colos barrios de la Misericordia y Covas, más el nuevu y populosu barriu de Cantarrana.
La Casa de los Lleones asitiar nel centru del cascu vieyu. Trátase d'un antiguu palaciu del sieglu XVII, del cual namái caltener la fachada principal. Esta fachada ye d'estilu renacentista tardíu, que destaca peles sos llinia, y pol escudu heráldicu allugáu sobre la puerta, flanqueado por dos lleones que dan nome a esta casa.
Ellí atópase'l Conceyu de Viveiro que tien una baranda de piedra y nel centru un reló de sol. Hai tamién dellos bonos edificios de piedra, del sieglu XVII. Nel centru ta la estatua fecha de fierro fundíu n'honor del pernomáu vivariense Nicomedes Pastor Díaz.
La estatua ye de fierro recubierta con una capa de bronce midiendo 2,80 metros. Foi moldiada pol escultor catalán José Campeny Santamaría y fundida nos talleres d'Alejandro Wolgüemoutch, de Barcelona. Representa a Pastor Díaz de pies, vistíu de levita, n'actitú noble. Na mano derecha lleva una pluma y na esquierda, que fuelga sobre'l corazón, un rollu de papeles.
Espacios Naturales
thumb|right|L'[[Eucalyptus globulus|ocalitu conocíu como "O Avó". Puede reparase la grosez del exemplar comparáu colos seis persones que tán sofitaes sobre l'árbol.]] El Souto da Retorta, tamién conocíu como ocalital de Chavín, ye una pequeña paraxa natural de 3,2 hectárees, asitiáu na marxe derecha del ríu Landro. Pertenez a la Rede Gallega d'Espacios Protexíos y nel añu 2000 foi declaráu Monumentu Natural. Los ocalitos d'esta paraxa fueron llantaos ente los años 1880 y 1912 p'ayudar nel drenaxe de los terrenes baxos encharcados polos regueros del Landro.
Ente tola masa arbórea presente nesti espaciu protexíu, cabo destacar un ocalitu de la variedá globulus, conocíu como "O Avó" (en gallegu: "El Güelu"). Anque nun ye l'exemplar más altu d'esti conxuntu, ye'l más sobresaliente pola so grosez y por ser el más vieyu d'esta paraxa. Foi llantáu en 1880, algama los 67 metros d'altor, tien 10,5 metros de perímetru na so base y un volume de 75,2 metros cúbicos. Ye consideráu l'árbol más grande d'España.
thumb|Isla de Area. La Isla de Area, o Isla de la Insua de Area, ye un castru asitiáu en plena ría de Viveiro, enfrente de la sablera homónima. Tien una carauterística orografía abigarrada cubierta de verde y con una arbolea de vieyos pinos y ocalitos. Nel pasáu yera bien frecuentada por campistas, actividá güei prohibida. Llegó a tar habitada estacionalmente mientres el branu (magar el so amenorgáu tamañu), por eso caltiénense inda les ruines de delles cases. El castru se despobló a mediaos del sieglu XX.
thumb|El Monte Faru vistu dende la sablera d'Área. Dende lo alto de dos montes de bon accesu pueden apoderase vistes de gran interés:
Economía
La gran mayoría d'empreses aniciaes en Viveiro, son pequeñes y medianes empreses, que representen la práutica totalidá de les empreses del conceyu. En términos globales en 2010 hai contablilizadas 289 empreses unipersonales, 172 de trés a diez trabayadores, de 10 a 50 trabayadores hai 17 y de más de 50 trabayadores solamente hai dos. Esti treme empresarial ta bien variable por cuenta de la crisis económica pola que ta pasando España nos últimos años, que trai que munches empreses tean sumiendo.
El númberu de paraos en xineru de 2011 xubía a 1.314 trabayadores, de los cualos 549 yeren homes y 765 muyeres. L'actividá económica del conceyu de Viveiro atópase concentrada nos siguientes sectores.
Sector primariu
sector primariu, el subsector pesqueru ye una de los más significatives, por cuenta de qu'en Viveiro allúgase unu de los puertos más importantes del Mar Cantábricu, el Puertu de Celeiro. Celeiro ye unu de los más importantes puertos por volume de captures, nel que se desembarquen una media de 40 tonelaes diaries. Dientro d'esta actividá destaca la empresa xestora de les actividaes portuariu y pesqueru, Puertu de Celeiro.
Sector secundariu
thumb|right|Una de les principales empreses del sector secundariu en Viveiro ye [[Vestas, que se dedica a la fabricación de aeroxeneradores.]] Nel sector secundariu Viveiro cunta con 229 empreses del sector industrial y de la construcción, onde cabo destacar l'actividá de la empresa danesa Vestas Wind Systems A/S, que se dedica a la fabricación d'aeroxeneradores pa los parques eólicos. Tamién esiste una importante actividá rellacionada coles actividaes marítimes, según estelleros o empreses conserveres.
Sector terciariu
thumb|right|Oficina de turismu de Viveiro. El más destacáu de los sectores económicos en Viveiro ye'l sector terciariu. La tradicional situación de centru de rellaciones comerciales de la contorna fai qu'esista una nutrida actividá del sector servicios nel conceyu. Esto haise potenciáu nos últimos años gracies a la puxanza de l'actividá turística.
La mayor parte de visitantes de la ciudá son families que disponen d'una segunda residencia o otres qu'arrienden pisos, xalés o apartamentos pa pasar les sos vacaciones nesta ciudá, yá que esiste una amplia ufierta nesti tipu d'agospiamientu turísticu residencial. Per otra parte, p'atender la demanda turística que se produz principalmente pel branu esisten na zona una rede d'establecimientos hoteleros y de restauración lo mesmo que de agospiamientos rurales que cubren la demanda. De la rede d'hoteles esistentes en 2011 hai contabilizaos tres hoteles de cuatro estrelles, dos de trés estrelles, cuatro de dos estrelles y cuatro d'una estrella.
Gastronomía
thumb|La merluza ye'l pexe más importante de la gastronomía vivariense. thumb|right|El [[pulpu «á feira» o «a la gallega».]] En Viveiro, al igual qu'en Galicia, la tradición gastronómica ye de gran relevancia y variedá, al ser unu de los aspeutos de mayor caláu na sociedá y la cultura gallegas. Coles mesmes, como nel restu de Galicia, realícense celebraciones gastronómiques, la mayoría de les cualos tienen llugar mientres los meses de primavera, branu y seronda. Anque se celebren esaltaciones de diversos productos gastronómicos galaicos, l'alimentu que toma especial relevancia ye la merluza, especie que la so captura realizar por aciu métodos tradicionales, y que tien gran reconocencia culinaria.
Les comíes tradicionales en Viveiro tán basaes principalmente na gastronomía de Galicia, abondando la presencia de les carnes, pexes, mariscos y verdures, siendo carauterísticos del so cocina los platos abondosos y de gran conteníu calórico, sobremanera nos meses d'iviernu, pero llibres de grases complexes y enchíes, lo que fizo que se venga defendiendo la denomada «dieta atlántica» como óptima pa la salú cardiovascular, lo que paez tar respondíu por pol baxu índiz d'incidencia que tradicionalmente tuvieron estes enfermedaes na población gallega y la so llonxevidá, sobremanera nes redolaes rurales, que destaca nel conxuntu d'España ya inclusive d'Europa occidental.
Dalgún de los platos de mayor importancia y consumu son:
Tresporte per carretera
El tráficu urbanu ta reguláu pol Cuerpu de policía llocal de Viveiro y xestionáu pola conceyalía de seguridá ciudadana del conceyu, d'alcuerdu al artículu 7 de la Llei sobre tráficu, circulación y seguridá vial aprobáu por RDL 339/1990, que atribúi a los conceyos competencies específiques en materia de tráficu.
Viveiro cunta con un estensu parque automovilísticu con un ratio de 625 vehículos por cada 1.000 ciudadanos acordies colos datos esistentes na base de datos del Anuariu Económicu d'España 2010, publicáu por La Caixa. Nestos mesmos datos repara un eleváu parque de camiones y furgonetes, cifra qu'indica la esistencia d'un gran númberu de tresportistes de mercancíes autónomos o en pequeñes empreses o cooperatives, por cuenta de la importancia de la loxística per carretera de la que faen usu les empreses asitiaes na llocalidá, y sobremanera, el puertu de Celeiro.
Tamién ta planiada la construcción y entrada en serviciu de les siguientes carreteres: