cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Final de la Lliga de Campeones de la UEFA 2008-09
Detalles del partíu
{| width=100%
Reacciones
Mientres el partíu, los usuarios rexistraos en uefa.com votaron pol xugador más importante de la final; el votu del públicu foi pal goliador del Barcelona Lionel Messi. Sicasí, l'equipu téunicu de la UEFA decantar por Xavi Hernández, un xugador decisivu que destacó poles sos asistencies y el lideralgu exercíu dientro del terrén de xuegu. UEFA tamién dixo que Xavi ye unu de los xugadores más importantes del Barcelona y que representa los valores corporativu y deportivu de la entidá: «encapsula la filosofía del club». El direutor téunicu del club, Josep Guardiola, emponderó al arxentín Lionel Messi pol so desempeñu nel centru del campu y la disposición del mesmu pa remanar y controlar el partíu: «Messi volvió al centru del campu porque queríamos ser cimeru na posesión». Messi fuera retiráu de la so posición habitual (estremu derechu) pa desempeñase como delanteru centru, ente que el camerunés Samuel Eto'o treslladar a la posición de Messi. Guardiola tamién emponderó la valentía de tol so equipu, al confesar que la victoria foi productu del esfuerciu y de los riesgos asumíos al momentu d'atacar al adversariu, sicasí, almitió qu'a pesar de que Barcelona cumplió colos oxetivos establecíos, inda faltaba camín pa ser reconocíos como'l meyor club de la historia: «Nun somos el meyor equipu de la historia, pero xuguemos la meyor temporada na historia (...)». Per otra parte, el presidente de Barcelona, Joan Laporta, emponderó la xestión de Guardiola y la so esperiencia como xugador de fútbol y estimó la formación deportiva y les conocencies de Johan Cruyff: el «Dream Team de Johan Cruyff de la década de 1990 sentó les bases pal trunfu del club».
Nel campu del Manchester United, el téunicu escocés Alex Ferguson almitió que'l so equipu perdiera contra'l meyor equipu y que lliteralmente sumieron dempués d'encaxar el primer gol. El delanteru portugués Cristiano Ronaldo criticó la táctica del so equipu, al afirmar que «tou salió mal pa nós (...)». Ferguson rindió homenaxe a Lionel Messi y la so asociación con Xavi Hernández y Andrés Iniesta nel centru del campu, ente que'l delanteru inglés Wayne Rooney definió a Iniesta como «el meyor xugador del mundu». Ferguson tamién espresó la so molestia pola falta de xuegu del centrocampista Darren Fletcher, quien foi suspendíu pal partíu y llamentó la falta calidable de los sos xugadores al momentu de defender y l'ineficacia na posesión del balón. Sicasí, Ferguson felicitó a Joseph Guardiola polos llogros alcanzaos y pol fechu de consiguir el denomináu triplete na so primer xestión como direutor téunicu. La victoria de Barcelona tamién marcó un precedente, por cuenta de que Guardiola convertir na sesta persona en ganar la Lliga de Campeones de la UEFA como xugador y direutor téunicu, dempués de Miguel Muñoz, Giovanni Trapattoni, Johan Cruyff, Carlo Ancelotti y Frank Rijkaard, que tamién ganó la Lliga de Campeones de la UEFA 2005-06 frente al Arsenal d'Inglaterra.
La final foi'l postreru partíu para Cristiano Ronaldo y Carlos Tévez, quien decidieron colase al Real Madrid y Manchester City dempués d'una serie de negociaciones. Real Madrid mercó a Ronaldo por € 96 000 000, «el fichaxe más caru de la historia», ente que Tévez llegó a un alcuerdu col City pa xugar por cuatro temporaes. Dempués d'anunciar el so retiru, Tévez criticó a Ferguson pola formación del equipu titular na final, dempués d'afirmar que'l téunicu tuvo d'escoyelo pa xugar na delantrera porque «esa foi la única final que l'equipu perdiera desque taba nel Manchester United», «cometió un error al dexame nel bancu».
La UEFA destacó los goles de Samuel de Eto'o y Lionel Messi, por cuenta de que éstos «reflexaron la gran superioridá amosada mientres los 90 minutos de xuegu». Otros futbolistes como Andrés Iniesta y Thierry Henry destacaron nel trunfu culé, Iniesta pola so habilidá nel centru del campu y el francés pola elegancia y peligru». UEFA tamién celebró'l trunfu del Barcelona al afirmar que'l club español terminó con un récor de «25 partíos consecutivos ensin perder» establecíu pol Manchester United y evitó que «los ingleses fueren el primer club en llograr retener el títulu».
La final de la Lliga de Campeones apostada en Roma foi vista por 11,3 millones de televidentes n'España al traviés d'Antena 3 y 600 000 per mediu de Canal +, ente qu'en Reinu Xuníu 9,6 millones d'espectadores vieron la final. Otros medios televisivos como RAI reportaron la sintonía de 10 000 000 de telespectadores y aseguraron qu'anque nun hubiera un club italianu na final, la sintonía foi un ésitu: «obviamente tamos bien contentos con estes cifres». En Francia, la canal privada TF1 reportó una audiencia de 8,25 millones y n'Alemaña, la canal de televisión Sat.1 caltuvo una cobertoria de 6,55 millones d'espectadores. Acordies con una encuesta, les cifres d'audiencia a nivel mundial promediaron 109 000 000 de televidentes, una cifra mayor a la xenerada nel partíu de Pittsburgh Steelers contra Arizona Cardinals el 1 de febreru nel Super Bowl; d'esta manera, la final de la Lliga de Campeones foi l'eventu deportivu más vistu del mundu. Tocantes a l'audiencia total, la cantidá de persones que vieron la final apostada en Roma foi de 206 000 000, ente que'l Super Bowl xeneró 162 000 000.
Ingresos
La mayor diferencia económica de dambos clubes producióse como resultáu de la so participación nel denomináu market pool, el dineru devengado polos clubes «d'alcuerdu a los ingresos per televisión y publicidá». El Manchester United foi'l club más esitosu de la competición, polo cual recibió la mayor proporción de dineru que foi de € 18 781 000. Anque Barcelona asitióse como'l club español más importante de la Lliga de Campeones de la UEFA, solo recibió € 8 168 000.
Amás de recibir cerca de € 31 000 000 en premios como ganador de la Lliga de Campeones de la UEFA, Barcelona compitió na Supercopa d'Europa 2009 onde venció 1:0 al Shakhtar Donetsk, campeón de la Copa de la UEFA 2008-09. Tamién debutaron na Copa Mundial de Clubes de la FIFA 2009, onde enfrentaron al Atlante en semifinales y al Club Estudiantes de La Plata pola final.
Desglose
Nota: Datos suministraos por UEFA.
Michael D. Arenz
En 1994 protagonizó xunto a Shannon Tweed y Andrew Stevens el thriller eróticu Scorned (Ensin escupulicios n'España o Acorrexada en Venezuela), nel qu'interpretó al fíu de Stevens. En 1997 tuvo un pequeñu papel na continuación de la película (Scorned 2, titulada n'España Vengación de muyer).
Tamién en 1997 protagonizó xunto a William Gregory Lee (Dante's Cove) el curtiumetraxe de tema gai Anything Once, dirixíu por Dan Aeberhard, nel qu'interpreta a Joey, un gai qu'asume la so condición públicamente. El curtiu ta consideráu como unu de los curtiumetraxes más aclamaos de tolos tiempos, pos foi exhibíu con gran ésitu en más de venti festivales de cine y de temática gai alredor del mundu.
Mesnils-sur-Iton
Mesnils-sur-Iton ye una comuña francesa del departamentu d'Eure, na rexón de Normandía. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Puertu de Cork
El Puertu de Cork (n'inglés: Port of Cork) ye'l puertu principal que sirve'l sur d'Irlanda, al Condáu de Cork y a la ciudá de Cork. Ye'l segundu puertu más activu n'Irlanda y ufierta tolos seis maneres de tresporte, esto ye, Ascensor nel despegue, Roll-on Roll-off, mercancíes líquidos, mercancíes seques, Break Bulk y Cruise. En 2012 9,05 m tonelaes de carga únviense al traviés del puertu de Cork. El puertu cunta con más de 10 espacios, na so mayoría de propiedá privada. El Puertu de Cork ye una vasta zona y ye el segundu puertu más grande nel mundu dempués de Puertu Jackson en Sydney, Australia.
Courtney Conlogue
Llogros
Nel añu 2009, Conlogue llega a la Billabong ISA World Surfing Games, integrando l'equipu d'Estaos Xuníos y llogra la medaya d'oru, venía d'actuaciones monumentales, incluyendo la medaya de plata nel Campeonatu del Mundu Junior ISA n'Ecuador, y una victoria nel Abiertu d'Estaos Xuníos de Surf, en Huntington Beach, CA. A.
Dende l'añu 2007 y hasta l'añu 2012, Conlogue foi una surfista destacada, llogrando munches victories na so categoría.
Hakko-ryu
Hakko-ryu (八光流, Hakkō-ryū) o Hakko-ryu Jujutsu, ye una escuela o “estilu” de jujutsu rellacionada col Daito-ryu, fundada en 1941 por Ryuho Okuyama (1901–1987), alumnu de Sokaku Takeda y prauticante de shiatsu. Munches téuniques d'esta escuela son perasemeyaes a les del Daito-ryu Aikijujutsu.
El cabezaleru actual de la escuela ye’l fíu, qu'adoptó tamién el nome de Ryuho Okuyama. La sede central, o “hombu dojo”, asítiase n’Omiya-ku, Saitama, prefeutura de Saitama.
Significáu del nome
El términu xaponés Hakko-ryu significa "Escuela de la Octava Lluz." Nel espectru de colores hai siete franxes de color, pero creyíase qu'había tamién una franxa invisible perestrecha: la Octava Lluz. Les escueles d'Hakko-ryu Jujutsu estudien estratexes que refuguen el conflictu lo más posible, y empleguen téuniques que nun faen usu de la fuercia, sinón que trabayen contra los degomanes y movimientos naturales pa valtar al contrariu. Estes téuniques cuasi nun son visibles, pero sí efeutives y potentes, neto que la octava lluz.
Formación y carauterístiques de la escuela
Okuyama yera instructor de Daito-ryu Aiki-jujutsu, arte qu'estudiara con dos maestros, Kyoju Dairi Matsuda (Toshimi) Hosaku y el mesmu Takeda Sokaku, yá vieyu. En 1938 Okuyama acabó los estudios con Takeda y espublizó un testu d'artes marciales tituláu Daito-ryu Goshinjutsu (El Sistema Daito de Defensa Personal). Más tarde fundó'l Dai Nippon Shidokai (Asociación de la Vía del Samurái del Gran Xapón) y escomenzó a enseñar lo que llamaba Daito Hiden Shido (Vía Secreta del Samurái Daito-ryu). El primer dojo d'Okuyama taba asitiáu n'Asahikawa y llamábase Nippon Shidokai Ryubukan; en 1939 marchó pa Kanda y abrió otru dojo llamáu Dai Nihon Shidokai. Esti foi'l finxu del principiu de la dixebra del Daito-ryu. Daquella Takeda yera mui vieyu y el so fíu Tokimune inda mui nuevu; al nun ver oportunidá p'avanzar na escuela Daito-ryu, y siendo una persona habilidada como médicu y artista marcial, Okuyama entamó a formar el so propiu sistema basáu nel Daito-ryu Jujutsu y Daito-ryu Aiki no jutsu.
El Hakko-ryu Kaiso Hokokusai (ceremonia de fundación del Hakko-ryu) tuvo llugar el 1 de xunu de 1941 nel Shiba Tenso Jinja (santuariu shinto nel distritu Shiba, de Tokiu). Pa entós l'Hakko-ryu taba formáu y Okuyama tomó’l nomatu lliterariu de Ryoho (xiru del Dragón). El Hakko-ryu Kobujuku (escuela privada pal estudiu del Hakko-ryu) taba asitiada nel distritu de Kanda en Tokyo. Cuando na Segunda Guerra Mundial los bombardeos aliaos entamaron a bastiar a trompatalega, Okuyama y la so familia fuxeron y xuntáronse a la secta de Shugendo (mena d'amestáu de Budismu y Sintoísmu) del Monte Haguro, na prefeutura de Yamagata. El Hakko-ryu Kobujuku foi afaráu cuando'l bombardéu de Tokyo. In 1947 coló pa Omiya City (Saitama City) y fundó'l Hakko-ryu So Hombu Dojo (Hakko-ryu Juku Hombu Dojo). Hasta la fecha esta ye la ciudá llariega del Hakko-ryu.
Les téuniques del Hakko-ryu tresmítense na forma de Kata o conxuntos de "waza" (téuniques) conocíos como "Gi". Cada kata tien un númberu de téuniques Omote (direutes) qu'han aprendese enantes de que l'estudiante pueda progresar al siguiente nivel. Cada nivel tamién contién Kihon waza (téuniques básiques), qu'introducen al estudiante nos principios fundamentales del Hakko-ryu. Les téuniques Omote nun hai que camudales, sinón qu'hai que les pasar a la siguiente xeneración y asina socesivamente. Son les siguientes:
Arriendes de los Omote, Kihon y Gensoku del Hakko-ryu, hai delles lleiciones qu'inclúin obviamente conceutos como:
Dempués del Yondan (4u Dan) el sistema torna a usar l'antiguu sistema Menkyo de llicencies de los koryu. L'estudiante tien que ser convidáu por Okuyama a entrenar con él los conxuntos de téuniques del Menkyo; pa llograr la invitación l'estudiante tien que tener referencies d'un Shihan con bona reputación nel Hombu. En recibiendo la invitación, l'estudiante ha viaxar a Xapón y vivir un tiempu cola familia Okuyama, y entós recibe l'entrenamientu de Menkyo.
Organización
El Hakko-ryu ye una tradición distinta y estremada de les más recién formaes Hakko Denshin Ryu y Hakko Densho Ryu.
Estudiantes famosos
El fundador del Shorinji Kempo, Doshin So (宗道臣, 1911–1980) foi estudiante d'Hakkoryu un tiempu, anque al paecer nun completó’l deprendimientu.
Vadinienses
Los Vadinienses yeren una sociedá indíxena asitiada nel norte de Peninsular. Los romanos clasificáronlos na gens cántabra, si bien esti pueblu habitó en dambos llaos de la Cordelera Cantábrica, abarcando l'oriente d'Asturies y Lleón. Dientro de la tribu puen distinguise cuatro clanes: arcaedunos, aroniaecinos, cantianos y corovescos. La tribu vadinense combatió nun entamu escontra les tropes romanes, si bien al final, como tolos pueblos del norte aceutaren el so dominiu y cultura.
Xunto a los testimonios epigráficos, nel sieglu II méntase per primer vegada a los vadinienses nos testos lliterarios. Nuna noticia, Claudiu Ptoloméu yá fala d'una ciudá nomada Vadinia. El fechu de que la mayoría de les inscripciones s'alluguen na estaya sur (Lleón), magar qu'abondo disperses, mentantu que nel norte, n'Asturies, alcontrárense menos pel momentu, pero enforma más concentraes al rodiu de Cangues d'Onís y proximidaes, fai camentar na mena d'evolución d'esti pueblu.
Considérase que precisamente Cangues d'Onís abeyaba la Vadinia de Ptoloméu y qu'ésti foi'l centru orixinariu de los vadinienses, asina, apúntase a la llocalidá de Benia d'Onís como llugar au s'asitiaba (Vádinia > Vádnia > Benia); aprovechando el cursu de los ríos, esti pueblu empobinó la so espansión na direición norte-sur. El réxime de vida de los vadinienses, seminómades, que prauticaben una agricultura enforma rudimentario, con pocu desendolque de la ganadería, fizo más favoratible estos movimientos, y posiblemente tamién influyó la mena de clima, más calecíu nel sur de la cordelera.
Richard Arlen
thumb|Richard Arlen. Richard Arlen, foi un actor d'Estaos Xuníos.
El so nome real yera Cornelius Richard Van Mattimore y nació en Charlottesville, Virxinia, sirvió na Royal Canadian Air Force mientres la Primer Guerra Mundial. Al acabar la guerra, dir a Los Angeles onde se punxo a trabayar en diverses ocupaciones non cualificaos. Por un golpe de suerte, tuvo la oportunidá d'actuar, apaeciendo primeru en películes mudes, pasando depués a les películes falaes.
Arlen ye conocíu pol so papel de pilotu na película ganadora del primer Óscar en 1927 "Wings" onde actuó xunto a Clara Bow, Charles 'Buddy' Rogers, y la so futura primer a esposa Jobyna Ralston.
Vadinienses
Les muyeres vadinienses yeren les depositaries de los derechos de tresmisión de la propiedá, casaben a los sos hermanos y los homes daben la dote a les muyeres. Sicasí, les alusiones al avunculáu nos testos epigráficos, paecen empobinar haza un cambéu a la supremacía de los homes sobro les muyeres.
Richard Arlen
Dalgunes de los sos más de 140 películes son (títulos orixinales):
Proceedings and Transactions of the Rhodesia Scientific Association
Proceedings and Transactions of the Rhodesia Scientific Association, (embrivíu Proc. & Trans. Rhodesia Sci. Assoc.), foi una revista científica con ilustraciones y descripciones botániques que s'espublizó en Bulawayo dende 1933 hasta 1974, publicar los númberos 32 a 55. Foi precedida por Proceedings of the Rhodesia Scientific Association y reemplazada por Transactions of the Rhodesia Scientific Association
Pelagio I
Pelagio I foi'l papa nᵘ 60 de la Ilesia católica de 556 a 561. Miembru d'una noble familia romana, el so padre, Giovanni, paez ser vicariu d'una de los dos diócesis civiles o distritos nos que taba estremada Italia.
En 536 acompañó al papa Agapito I a Constantinopla onde permanecería en calidá de nunciu papal.
Tres el so regresu a Roma, y yá mientres el pontificáu del papa Vigilio, quedó como representante papal na ciudá cuando l'emperador bizantín Justiniano I reclamó, en 545, la presencia papal en Constantinopla pa obligalo a aceptar la condena al nestorianismu que se faía nel edictu conocíu como "Los Trés Capítulos" en contra de lo que decretara'l Concilio de Calcedonia celebráu en 451.
Nesta etapa como legáu papal en Roma, tuvo que faer frente al asediu del caudiellu y rei godu Totila, viéndose obligáu a apurrir la ciudá n'avientu de 546.
Pelagio foi unviáu a Constantinopla pol rei Totila cola misión d'alcordar una paz col emperador bizantín que Justiniano refugó al comunicar al godu que nun lo reconocía como interlocutor al tar el so xeneral Belisario al mandu d'Italia.
En 553 Pelagio encabezó una cisma al oponese les Ilesies occidentales a la cesión que'l papa Vigilio fixo nel Segundu Concilio de Constantinopla que se convocara p'acabar colos discutinios ente monofisitas y nestorianos y que l'edictu de "Los Trés Capítulos" alicara. El Papa al plegase a los deseos del emperador Justiniano provocó'l refugu n'Occidente y provocó que diócesis como les de Milán y Rávena dixebrar de la Ilesia Romana.
Pelagio finó'l 4 de marzu de 561.
1649
1649 (MDCXLIX) foi un añu común empezáu en vienres, según el calendariu gregorianu.
Fechos
Descubrimientu de la islla de La Réunion, una islla francesa d'ultramar.
Símbolos del esperantu
Los símbolos del esperantu son los emblemes representativos del idioma esperantu a nivel mundial, tando en primer llugar el color verde como símbolu prominente de la llingua y formando parte de los demás elementos simbólicos del idioma.
Los símbolos del esperantu consisten en diversos símbolos similares a los usaos poles entidaes nacionales, pa la so representación nel mundu, siendo los símbolos más espublizaos la bandera esperantista (Esperantu-flago) y la Estrella Verde (Verda stelo). El tercer símbolu qu'abarca los emblemes del Esperantu ye'l Símbolu aniversariu creáu nel centenariu del idioma.
Historia
Dende los sos entamos el color verde usóse como elementu de reconocencia mutua na comunidá esperantista y ta en tolos símbolos posteriores.
La estrella verde (Verda Stelo) foi propuesta per primer vegada en 1892 nun artículu de La Esperantisto como símbolu de reconocencia mutua ente los esperantistes. Los cinco puntes de la estrella simboliza los continentes como se cuntaben tradicionalmente (Europa, América, África, Asia y Oceanía).
La bandera del esperantu (Esperanta flago) foi primeramente creada pol club d'Esperantu de Boulogne-sur-Mer en Francia. Nel añu 1905 tuvo llugar na localidá'l primer Congresu Mundial d'Esperantu (Universala Kongreso d'Esperantu) onde decidió aprobase la bandera como símbolu representativu del idioma. Simbólicamente el campu verde de la bandera simboliza esperanza, ente que'l recuadru blancu simboliza paz y l'estrella representa los cinco continentes por aciu los sos 5 puntes
Los trés símbolos usar en forma conxunta na mayoría de los eventos de les organizaciones o grupos esperantistes y considérase la preferencia y l'usu d'unu de los trés como daqué personal.
Kalimantan
Kalimantan ye'l nome n'indonesiu de la islla de Borneo. El términu tamién ye usáu pol gobiernu d'Indonesia pa referise a les trés cuartes partes (un 73%) de la islla que tán so la so soberanía. Tien una área de 544,150 km² y una población envalorada de 14.944.742 (2014), teniendo polo tanto una densidá demográfica por demás baxa.
Anguaño 5 provincies indonesies ocupen esta rexón:
Monestiés
Monestiés ye una comuña francesa del departamentu de Tarn, na rexón d'Occitania. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Mézières-en-Vexin
Mézières-en-Vexin ye una comuña francesa del departamentu d'Eure, na rexón de Normandía. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Teoría de la relatividá especial
thumb|Teoría de la Relatividá, parte de Walk of Ideas, na [[Isla de los Museos (Berlín). Festexando'l Añu mundial de la física 2005 nel centenariu de la publicación de la ecuación más famosa del mundu.]]
La Teoría de la relatividá especial, tamién llamada Teoría de la relatividá acutada, ye una teoría de la física publicada en 1905 por Albert Einstein. Surde de la observación de que la velocidá de la lluz nel vacíu ye igual en tolos sistemes de referencia inerciales y de llograr toles consecuencies del principiu de relatividá de Galileo, según el cual cualquier esperimentu realizáu, nun sistema de referencia inercial, va desenvolver de manera idéntica en cualesquier otru sistema inercial.
La Teoría de la relatividá especial estableció nueves ecuaciones que faciliten pasar d'un sistema de referencia inercial a otru. Les ecuaciones correspondientes conducen a fenómenos que topeten col sentíu común, siendo unu de los más estelantes y más famosos la llamada paradoxa de los ximielgos.
La relatividá especial tuvo tamién un impautu na filosofía, esaniciando toa posibilidá d'esistencia d'un tiempu y de un espaciu absolutu nel conxuntu del universu.
Historia
A finales del sieglu XIX los físicos pensaben que la mecánica clásica de Newton, basada na llamada relatividá de Galileo (orixe de les ecuaciones matemátiques conocíes como tresformamientos de Galileo), describía los conceutos de velocidá y fuercia pa tolos observadores (o sistemes de referencia). Sicasí, Hendrik Lorentz y un pocu enantes Woldemar Voigt comprobaren que les ecuaciones de Maxwell, que gobiernen l'electromagnetismu, nun se portaben de baxu tresformamientos de Galileo cuando'l sistema de referencia inercial varia (por casu, cuando se considera'l mesmu problema físicu dende'l puntu de vista de dos observadores que se mueven unu respectu del otru). En particular les ecuaciones de Maxwell paecíen riquir que la velocidá de la lluz yera constante (razón pola que s'interpretó qu'esa velocidá referir a la velocidá de la lluz respectu al éter). Sicasí, l'esperimentu de Michelson y Morley sirvió pa confirmar que la velocidá de la lluz permanecía constante, independientemente del sistema de referencia nel cual midíase, contrariamente a lo esperao d'aplicar los tresformamientos de Galileo. Por tantu la hipótesis del éter quedaba refugada y abríase un problema teóricu grave acomuñáu a los tresformamientos de Galileo. Hendrik Lorentz yá atopara que los tresformamientos correutos que garantizaben la invariancia nun yeren les de tresformamientos de Galileo, sinón les qu'anguaño se conocen como tresformamientos de Lorentz.
Mientres años los tresformamientos de Lorentz y los trabayos de Poincaré sobre la tema, quedaron inexplicaos hasta que Albert Einstein, un físicu desconocíu hasta 1905, sería capaz de da-yos una interpretación considerando'l calter relativu del tiempu y l'espaciu. Einstein tamién fuera influyíu pol físicu y filósofu Ernst Mach. Einstein lleó a Ernst Mach cuando yera estudiante y yá yera siguidor so en 1902, cuando vivía en Zurich y axuntábase regularmente colos sos amigos Conrad Habicht y Maurice Solovine. Einstein aportunó por que'l grupu lleera los dos llibros que Mach publicara hasta esa fecha: El desenvolvimientu de la mecánica (títulu orixinal, Die Mechanik in ihrer Entwicklung, Leipzig, 1883) y L'analís de les sensaciones (Die Analyse der Empfindungen und das Verhältnis des Physischen zum Psychischen, Jena, 1886). Einstein siempres creyó que Mach tuviera nel camín correutu p'afayar la relatividá en parte de los sos trabayos de mocedá, y que la única razón pola que nun lo fixo foi porque la dómina nun foi l'aparente. L'artículu de 1905 d'Einstein, tituláu Zur Elektrodynamik bewegter Körper, camudó radicalmente la perceición del espaciu y el tiempu que se tenía nesi entós. Nesi artículu Einstein introducía lo qu'agora conocemos como Teoría de la Relatividá Especial. Esta teoría basar nel principiu de relatividá y na constancia de la velocidá de la lluz en cualquier sistema de referencia inercial. D'ello Einstein dedució les ecuaciones de Lorentz. Tamién reescribió les rellaciones del momentu y de la enerxía cinética por que éstes tamién se caltuvieren invariantes.
La teoría dexó establecer la equivalencia ente masa y enerxía y una nueva definición del espaciu-tiempu. D'ella deriváronse predicciones y surdieron intereses. Como exemplos, un observador atribúi a un cuerpu en movimientu un llargor más curtiu que la que tien el cuerpu en reposu y la duración de los eventos qu'afecten al cuerpu en movimientu son más llargos con respectu al mesmu eventu midíu por un observador nel sistema de referencia del cuerpu en reposu.
En 1912, Wilhelm Wien, premiu Nobel de Física de 1911, propunxo a Lorentz y a Einstein pa esti gallardón pola teoría de la relatividá, espresando Einstein nun recibió'l premiu Nobel pola relatividá especial pos el comité, en principiu, nun otorgaba'l premiu a teoríes pures. El Nobel nun llegó hasta 1921, y foi pol so trabayu sobre'l efeutu fotoeléctricu.
Postulaos
thumb|center|700px|Velocidá de la lluz dende la [[Tierra a la Lluna, asitiada a más de 380.000 km.]]
La fuercia del argumentu d'Einstein ta na forma en que se deducen d'ella resultancies sorprendentes y plausibles a partir de dos simples hipótesis y cómo estes predicciones confirmar les observaciones esperimentales. Matemáticamente l'ambos postulaos tomaos en xunto implicaben que cualquier llei física tenía de ser invariante al respeutive de un tresformamientu de Lorentz, esto ye, en tolos sistemes inerciales la forma matemática de les ecuaciones tenía de ser forminvariante de Lorentz.
Cuando s'apliquen estos dos principios a les ecuaciones de Maxwell vese qu'estes namái son invariantes so les tresformamientos de Lorentz, eso implica que l'intervalu de tiempu ente dos sucesos o la distancia ente dos puntos tienen de ser relativos al observador. Esto ye, non tolos observadores van midir el mesmu intervalu de tiempu ente dos sucesos o'l mesmu llargor pa un mesmu oxetu. Esi calter non absolutu, sinón relativu del espaciu y el tiempu, que ye una consecuencia de riquir que les midíes tomaes por distintos observadores dexen invariantes les ecuaciones de Maxwell ye la fonte de tolos resultaos sorprendentes de la teoría de la relatividá. Cuando s'esaminen les lleis de Newton y otres lleis del movimientu de la mecánica clásica apréciase qu'estes tienen de ser modificaes pa ser tamién invariantes según los mesmos tresformamientos que les ecuaciones de Maxwell.
Principiu de Relatividá
Henri Poincaré, matemáticu francés, suxurió a finales del sieglu XIX que'l principiu de relatividá establecíu dende Galileo (la invariancia galileana) caltener pa toles lleis de la naturaleza. Joseph Larmor y Hendrik Lorentz afayaron que les ecuaciones de Maxwell, la piedra angular del electromagnetismu, yeren invariantes solo por una variación nel tiempu y una cierta unidá llonxitudinal, lo que produció muncho tracamundiu nos físicos, que naquel tiempu taben tratando d'argumentar les bases de la teoría del éter, la hipotética sustancia sutil qu'enllenaba'l vacíu y na que se tresmitía la lluz. El problema ye qu'esti éter yera incompatible col principiu de relatividá.
Covariancia de Lorentz
La teoría de la relatividá especial amás busca formular toles lleis físiques de forma que tengan validez pa tolos observadores inerciales. Polo que cualquier llei física tendría de tener una forma matemática invariante so unes tresformamientos de Lorentz.
Tresformamientos de Lorentz
thumb|250px|right|Distintos [[sistema de referencia|sistemes de referencia pa un mesmu fenómenu.]]
Como se mentó, los físicos de la dómina atoparen una inconsistencia ente la completa descripción del electromagnetismu realizada por Maxwell y la mecánica clásica. Pa ellos, la lluz yera una onda electromagnética tresversal que se movía por un sistema de referencia privilexáu, al cual denominar éter.
Hendrik Antoon Lorentz trabayó en resolver esti problema y foi desenvolviendo unos tresformamientos pa les cualos les ecuaciones de Maxwell quedaben invariantes y ensin necesidá d'utilizar esi hipotéticu éter. La propuesta de Lorentz de 1899, conocida como la Teoría electrónica de Lorentz, nun escluyía —sicasí— al éter. Na mesma, Lorentz proponía que la interacción llétrica ente dos cuerpos cargaos realizar por mediu d'unos corpúsculos a los que llamaba electrones y que s'atopaben xuntaos a la masa en cada unu de los cuerpos. Estos electrones interactuaben ente sigo por aciu l'éter, que yera contraíu polos electrones acorde a tresformamientos específicos, mientres estos atopábense en movimientu relativu al mesmu. Estos tresformamientos conocer agora como tresformamientos de Lorentz. La formulación actual foi trabayu de Poincaré, que presentar d'una manera más consistente en 1905.
Tiense un sistema S de coordenaes y un sistema S' de coordenaes, d'equí les ecuaciones que describen el tresformamientu d'un sistema a otru son:
onde :
ye'l llamáu factor de Lorentz y c\, ye la velocidá de la lluz nel vacíu.
Simultaneidá
Direutamente de los postulaos espuestos enriba, y de xacíu de los tresformamientos de Lorentz, deduzse'l fechu de que nun se puede dicir con sentíu absolutu que dos acontecimientos asocedieren al mesmu tiempu en distintos lugar. Si dos sucesos asoceden simultáneamente en llugares separaos espacialmente dende'l puntu de vista d'un observador, cualesquier otru observador inercial que se mueva respectu al primeru les presencia n'intres distintos.
Matemáticamente, esto puede comprobase na primer ecuación de les tresformamientos de Lorentz:
Dos eventos simultáneos verifiquen, pero si asocedieron en llugares distintos (con ), otru observador con movimientu relativu llogra. Namái nel casu y  (sucesos simultáneos nel mesmu puntu) nun asocede esto.
El conceutu de simultaneidá puede definise como sigue. Daos dos eventos puntuales Y1 y Y2, qu'asocede respeutivamente n'intres de tiempu t1 y t2, y en puntos del espaciu P1 = (x1, y1, z1) y P2 = (x2, y2, z2), toles teoríes físiques almiten qu'estos namái pueden dase una, de tres posibilidaes mutuamente escluyentes:
Dau un eventu cualesquier, el conxuntu d'eventos puede estremase según esos trés categoríes anteriores. Esto ye, toles teoríes físiques dexen afitáu un eventu, clasificar a los demás eventos: en (1) pasáu, (2) futuru y (3) restu d'eventos (nin pasaos nin futuros). En mecánica clásica esta última categoría ta formada polos socesu llamaos simultáneos, y en mecánica relativista eventos ensin rellacionar causalmente col primer eventu. Sicasí, la mecánica clásica y la mecánica relativista difieren na manera concreta en qu'esa división ente pasáu, futuru y otros puede faese y en si dichu calter ye absolutu o relativu de dicha partición.
Dilatación del tiempu y contraición del llargor
Como se dixo primeramente, el tiempu nesta teoría dexa de ser absolutu como se proponía na mecánica clásica. Esto ye, el tiempu pa tolos observadores del fenómenu dexa de ser el mesmu. Si tenemos un observador inmóvil faciendo una midida del tiempu d'un acontecimientu y otru que se mueva a velocidaes relativistes, los dos relós nun van tener la mesma midida de tiempu.
Por aciu la tresformamientu de Lorentz nuevamente llegamos a comprobar esto. Asítiase un reló amestáu al sistema S y otru al S', lo que nos indica que x = 0. Tiense los tresformamientos y les sos inverses en términos de la diferencia de coordenaes:
y thumb|250px|Gráficu qu'esplica la [[contraición de Lorentz.]] Si estenamos les primeres ecuaciones llogramos
De lo que llogramos que los eventos que se realicen nel sistema en movimientu S' van ser más llargos que los del S. La rellación ente dambos ye esa \gamma. Esti fenómenu conocer como dilatación del tiempu.
Si dizse que'l tiempu varia a velocidaes relativistes, la llargor tamién lo fai. Un exemplu sería si tenemos a dos observadores primeramente inmóviles, éstos miden un vehículu nel cual solo unu d'ellos "va viaxar" a grandes velocidaes, dambos van llograr la mesma resultancia. Unu d'ellos entra al vehículu y cuando adquiera l'abonda velocidá mide'l vehículu llogrando la resultancia esperada, pero si'l qu'esta inmóvil vuelve midir, va llograr un valor menor. Esto debe a que'l llargor tamién se contrái.
Volviendo a les ecuaciones de Lorentz, estenando agora a x y condicionando a  llógrase:
de lo cual podemos ver que va esistir un amenorgamientu debíu al cociente. Estos efeutos solo pueden trate a grandes velocidaes, polo qu'en la nuesa vida cotidiana les conclusiones llograes a partir d'estos cálculos nun tienen enforma sentíu.
Un bon exemplu d'estes contraiciones y dilataciones foi propuestu por Einstein na so paradoxa de los ximielgos.
Composición de velocidaes
La composición de velocidaes ye'l cambéu na velocidá d'un cuerpu al ser midida en distintos sistemes de referencia inerciales. Na física pre-relativista calcular por aciu
onde v′ ye la velocidá del cuerpu con respectu al sistema S′, o la velocidá cola qu'esti sistema alloñar del sistema "en reposu" S, y v ye la velocidá del cuerpu midida en S.
Sicasí, por cuenta de los cambeos del espaciu y el tiempu, esta rellación nun ye válida en Relatividá Especial. Por aciu les tresformaes de Lorentz puede llograse la fórmula correuta:
Al reparar con curiáu esta fórmula nótase que si tomamos pal cuerpu una velocidá nel sistema S igual a la de la lluz (el casu d'un fotón, por casu), la so velocidá en S′ sigue siendo v′=c, como s'espera debíu al segundu postuláu. Amás, si les velocidaes son bien pequeñes en comparanza cola lluz, llógrase qu'esta fórmula averar a l'anterior dada por Galileo.
Masa, momentu y enerxía relativista
Matemáticamente tenemos que: onde \ M ye la masa relativista aparente, \ m ye la invariante y \ \gamma ye'l factor de Lorentz. Notemos que si la velocidá relativa del factor de Lorentz ye bien baxa, la masa relativo tien el mesmu valor que la masa invariante pero si ésta ye comparable cola velocidá de la lluz esiste una variación ente dambes. Conforme la velocidá se vaya averando a la velocidá de la lluz, la masa relativista va tender a infinitu.
Cantidá de movimientu
Al esistir una variación na masa relativista aparente, la cantidá de movimientu d'un cuerpu tamién tien de ser redefinida. Según Newton, la cantidá de movimientu ta definida por \ p = mv onde \ m yera la masa del cuerpu. Como esta masa yá nun ye invariante, la nuesa nueva "cantidá de movimientu relativista" tien el factor de Lorentz incluyíu asina:
Les sos consecuencies vamos ver con más detenimiento na seición posterior de fuercia.
Equivalencia de masa y enerxía
thumb|right|150px|Equivalencia ente masa y enerxía. La relatividá especial postula una ecuación pa la enerxía, que inexplicablemente aportó a la ecuación más famosa del planeta, Y = mc2. A esta ecuación tamién la conoz como la equivalencia ente masa y enerxía. Na relatividá, la enerxía y el momentu d'una partícula tán rellacionaos por aciu la ecuación:
Esta rellación d'energía-momento formulada na relatividá déxanos reparar la independencia del observador tantu de la enerxía como de la cantidá pel momento. Pa velocidaes non relativistes, la enerxía puede ser averada por aciu una espansión d'una serie de Taylor asina atopando asina la enerxía cinética de la mecánica de Newton. Lo que nos indica qu'esa mecánica nun yera más qu'un casu particular de l'actual relatividá. El primer términu d'esti aproximamientu ye lo que se conoz como la enerxía en reposu (enerxía potencial), ésta ye la cantidá d'enerxía que puede midir un observador en reposu acordies con postular por Einstein. Esta enerxía en reposu nun causaba conflictu con establecer enantes por Newton, porque ésta ye constante y amás persiste la enerxía en movimientu. Einstein describir d'esta manera:
Fuercia
En mecánica newtoniana la fuercia non relativista puede llograse a cencielles como la derivada temporal del momentu llinial:
Pero contrariamente postula la mecánica newtoniana, equí'l momentu nun ye a cencielles la masa en reposu pola velocidá. Polo que la ecuación yá nun ye válida en relatividá. Si introducimos la definición correuta del momentu llinial, usando la masa aparente relativista entós llogramos la espresión relativista correuta:
onde ye la masa relativista aparente. Calculando la fuercia anterior reparar el fechu que la fuercia podría nun tener necesariamente la direición de l'aceleración, como se deduz desenvolviendo la ecuación anterior:
Introduciendo les aceleraciones normal y tanxencial:
Esisten dos casos particulares de movimientu d'una partícula onde la fuercia ye siempres paralela a l'aceleración, que son el movimientu rectilliniu uniformemente aceleráu y el movimientu circular uniforme; nel primer casu'l factor de proporcionalidad ye y el en segundu \gamma m\,
La xeometría del espaciu tiempu
La relatividá especial usa tensores y cuadrivectores pa representar un espaciu pseudo-euclídeo. Esti espaciu, sicasí, ye similar al espaciu euclideu tridimensional en munchos aspeutos y ye relativamente fácil trabayar nél. El tensor métricu que da la distancia elemental (ds) nun espaciu euclideu defínese como:
onde son diferenciales de los trés coordenaes cartesianes espaciales. Na xeometría de la relatividá especial, añedir una cuarta dimensión imaxinaria dada pol productu ict, onde t ye'l tiempu, c la velocidá de la lluz y i la unidá imaxinaria: quedando l'intervalu relativista, en forma diferencial, como:
La ecuación anterior ye la de círculu con. Si estiéndese lo anterior a los trés dimensiones espaciales, les xeodésiques nules son esferes concéntriques, con radiu = alloña = c por tiempu.
thumb|Esferes concéntriques.
Causalidá física
thumb|250px|right|Un eventu nun [[conu de lluz temporal.]] Previu a esta teoría, el conceutu de causalidá taba determináu: pa una causa esiste un efeutu. Enantes, gracies a los postulaos de Laplace, creíase que pa tou acontecimientu tenía de llograse un resultáu que podía predicise. La revolución nesti conceutu ye que se "crea" un conu de lluz de posibilidaes (Vease gráficu axuntu).
Reparar esti conu de lluz y agora un acontecimientu nel conu de lluz del pasáu non necesariamente conduznos a un solu efeutu nel conu de lluz futuru. Desligando asina la causa y l'efeutu. L'observador que s'asitia nel vértiz del conu yá nun puede indicar qué causa del conu del pasáu va provocar l'efeutu nel conu del futuru.
Imposibilidá de movimientos más rápidos que la lluz
Asumiendo'l principiu de causalidá y ingnorando ciertes posibilidaes rellacionaes col movimientu superlumínico, llogramos que nenguna partícula de masa positivo en reposu puede viaxar más rápidu que la lluz. En particular, la enerxía Y necesaria p'acelerar rectilíneamente una partícula dende'l reposu a una cierta velocidá v vienen rellacionaes pola ecuación:
Masato Sasaki
Masato Sasaki (佐々木 雅人, ) ye un futbolista xaponés.
Teoría de la relatividá especial
Imposibilidá de movimientos más rápidos que la lluz
Equí puede trate claramente que pa cualquier valor finito de Y va cumplise que v < c. Otra manera de ver esta imposibilidá ye usar el principiu de causalidá, y aplicalo al movimientu más rápidu que'l de la lluz. Imaxínese un cuerpu qu'esperimenta una fuercia mientres una cantidá infinita de tiempu. Tenemos entós que pa un moviento rectilliniu:
Formulación matemática de la Relatividá Especial
La relatividá especial a pesar de poder ser descrita con facilidá per mediu de la mecánica clásica y ser de bon entendimientu, tien una complexa matemática pel mediu. Equí descríbese a la relatividá especial na forma de la covariancia de Lorentz. La posición d'un eventu nel espaciu-tiempu ta dau por un vector contravariante cuatridimensional, los sos componentes son:
esto ye que x^0 = t, x^1 = x, x^2 = y y x^3 = z. Los superíndices d'esta seición describen contravarianza y non esponente nun siendo que seya un cuadráu o se diga lo contrario. Los superíndices son índices covariantes que tienen un rangu de cero a trés como un gradiente del espaciu tiempu del campu φ:
Métrica y tresformamientu de coordenaes
Depués reconozse que los tresformamientos co-ordenaes ente los sistemes de referencia inerciales tán daes pol tensor de tresformamientu de Lorentz Λ. Pal casu especial de movimientu al traviés de la exa x, tiense:
que ye a cencielles la matriz d'un boost (como una rotación) ente les coordenaes x y t. Onde μ' indica la fila y ν la columna. Tamién β y γ tán definíos como:
Beda
Beda el Venerable foi un monxu benedictín nel monesteriu de Saint Peter en Monkwearmouth (anguaño parte de Sunderland), y del so monesteriu axuntu, Saint Paul, anguaño Jarrow. Dambos monesterios fueron fundaos por San Benitu Biscop, el so maestru. Ye conocíu como escritor y eruditu, siendo la so obra más conocida la Historia ecclesiastica gentis Anglorum (Historia eclesiástica del pueblu de los Anglos), que-y valió'l títulu de "Padre de la Historia Inglesa". Beda escribió sobre munches otres temes, dende música hasta relixón. Ello ye que n'ocasiones, considérase-y un Padre de la Ilesia más.
Teoría de la relatividá especial
Métrica y tresformamientu de coordenaes
Más xeneralmente, un tresformamientu d'un sistema inercial (inorando la tresllación pa simplificalo) a otru tien de satisfaer:
Beda
Vida
Cuasi tou lo que se conoz sobre la so vida atopar nun anexu añedíu por él nel so Historia ecclesiastica (v.24). Completó la obra en 731 y diz qu'entós s'atopaba na so 59º añu de vida, lo que da una fecha probable de nacencia en 672-673. Tamién diz que nació en "les tierres d'esti monesteriu".
Teoría de la relatividá especial
Métrica y tresformamientu de coordenaes
onde hai un sumatorio implícita de \mu' \! y \nu'\! de cero a trés nel llau derechu, acordies col Conveniu de sumación d'Einstein. El grupu de Poincaré ye'l grupu más xeneral de tresformamientos que caltienen la métrica de Minkowski y ésta ye la simetría física subxacente a la relatividá especial.
Toles propiedaes físiques cuantitatives son daes por tensores. Asina pa tresformar d'un sistema a otru, úsase la bien conocida llei de tresformamientu tensorial
Beda
Vida
Na so obra cunta que foi unviáu voluntariamente al monesteriu de Monkwearmouth a los 7 años d'edá y que se convirtió en diáconu a los 19 y en sacerdote a los 30. Nun ta clara la so ascendencia noble. Foi instruyíu polos abás Benedict Biscop y Ceolfrid, y posiblemente acompañara a esti postreru a Jarrow en 682. Cuando una plaga azotó Jarrow en 686 morrieron tolos monxos y clérigos qu'había nel llugar, cola esceición de Beda y l'abá, ellos fueron los encargaos de los servicios relixosos de la comunidá mientres dellos años. Ellí pasó la so vida, siempres ocupáu aprendiendo, enseñando o escribiendo, siempres celosu coles sos obligaciones monástiques. Ellí morrió y foi soterráu, pero los sos güesos fueron treslladaos a la Catedral de Durham nel sieglu XI, onde fueron depositaos nuna urna d'oru y plata; sicasí en 1541 la urna foi robada, y los restos de Beda perdiéronse.
Beda aportó a conocíu como Beda el Venerable al poco de morrer, pero esto nun foi tomáu en considerancia pola Ilesia católica pa la so canonización. La so erudición ya importancia pal Catolicismu fueron reconocíes en 1899 cuando foi declaráu Doctor de la Ilesia reconociéndolo como San Beda el Venerable.
Una cruz de gran tamañu foi irguida nel so honor en Rocker Point, cerca de Jarrow en 1904.
Teoría de la relatividá especial
Métrica y tresformamientu de coordenaes
onde ye la matriz inversa de. Pa reparar como esto ye útil, tresformamos la posición d'un eventu d'un sistema de coordenaes S a unu S', calcúlase que son los tresformamientos de Lorentz daes enantes. Tolos tresformamientos de tensores siguen la mesma regla. El cuadráu de la diferencia del llargor de la posición del vector dx^\mu \! construyíu usando ye un invariante. Ser invariante significa que toma'l mesmu valor en tolos sistemes inerciales porque ye un esguilar (tensor de rangu 0), y asina Λ nun apaez nesti tresformamientu trivial. Nótase que cuando l'elementu llinia ye negativu  ye'l diferencial del tiempu propiu, ente que cuando  ye positivu,  ye'l diferencial de la distancia propia.
Beda
Vida
En 2013, el papa Francisco escoyó un fragmentu d'una de les sos homilíes pal so escudu: Miserando atque eligendo (Mirar con misericordia y escoyer).
Obra
thumb|De natura rerum, 1529 thumb|200px|Beda nun manuscritu de la [[Baxa Edá Media.]] La so obra amuesa que tuvo a los so disposición tola conocencia de la so dómina. Envalórase que la biblioteca de Wearmouth-Jarrow cuntaba ente 300 y 500 llibros, convirtiéndose nuna de les más estenses d'Inglaterra. Paez que Biscop fixo grandes esfuercios p'arrexuntar llibros nos sos numberosos viaxes. Beda foi bien competente en lliteratura de los padres de la ilesia, Plinio el Mozu, Virgilio, Lucrecio, Ovidio, Horacio y otru escritores clásicos. Conocía daqué de griegu pero non hebréu. El so llatín ye claru y ensin artificiu y foi un habilidosu narrador. Sicasí, el so estilu puede ser más escuru nos sos comentarios bíblicos.