cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tampere
Anguaño, Tampere ye una ciudá activo y dinámico, con tres universidaes: la Universidá de Tampere (Tampereen yliopisto) la Universidá Teunolóxica de Tampere (Tampereen teknillinen yliopisto) y la Universidá de Ciencies Aplicaes de Tampere (Tampereen ammattikorkeakoulu). Amás, cuenta con dellos centros ya institutos de formación profesional, por casu l'Institutu de Policías. Nel campu de la cultura, Tampere ye conocida pola so amplia tradición lliteraria y teatral. Dalgunos de los escritores más importantes de Finlandia surdieron d'esta ciudá (Väinö Linna, Kalle Päätalo o Hannu Salama). Munchos d'ellos retrataron nes sos obres la realidá de la clase trabayadora, pos Tampere foi mientres l'últimu sieglu una ciudá industrial. La tradición teatral tamién s'atopa bien enraigonada na ciudá, que cada agostu celebra'l Tampereen Teatterikesä, un prestixosu festival internacional.
Xeografía
Ta alcontrada ente dos llagos, el Näsi (o Näsijärvi) y el Pyhä (o Pyhäjärvi), con un pequeñu ríu d'apenes 2 km que ye una socesión de rabiones, que crucia la ciudá. Tampere ye parte de la rexón de Pirkanmaa y ta arrodiáu polos conceyos de Kangasala, Kuru, Lempäälä, Nokia, Orivesi, Pirkkala, Ruovesi y Ylöjärvi.
Llugares d'interés
La principal atraición turística ye'l parque d'atraiciones Särkänniemi, qu'inclúi un delfinario y la torre Näsinneula, coronada por un restorán xiratoriu. Otros sitios d'interés son la catedral de Tampere, la Biblioteca de la Ciudá Metso («urogallo»), la Ilesia Kaleva (dambes, diseñaes por Reima Pietila), el Conceyu y el Mercáu. Tampere ye tamién la sede d'unu d'últimos museos nel mundu dedicáu a Vladimir Ilich Lenin. Lenin treslladar a Tampere n'agostu de 1905 y dempués de dar una conferencia na ciudá, axuntóse equí per primer vegada con Joseph Stalin. Lenin finalmente fuxó de Tampere, camín de Suecia, en payares de 1907, cuando yera escorríu pola Ojrana de Rusia. Lenin nun volvería a nenguna parte del Imperiu Rusu hasta diez años más tarde, cuando supo del empiezu de la Revolución Rusa de 1917.
Pispala ye una cresta asitiada ente los dos llagos, el Näsi (o Näsijärvi) y el Pyhä (o Pyhäjärvi). A finales del sieglu XIX y principios del XX utilizar p'allugar a la mayor parte del trabayu industrial, cuando formaba parte de Suur-Pirkkala y la so continuación Pohjois-Pirkkala. Yera una zona disponible pa la construcción, per parte de la clase trabayadora que trabaya nes fábriques de Tampere. Xunir a Tampere a finales de 1920. Anguaño ye una zona residencial y xunto cola vecina Pyynikki forma un espaciu históricu importante de Tampere.
Hai munchos museos y galeríes, ente les cualos destaquen les siguientes:
Dellos llugares interesantes de la ciudá son:
Clima
En permediu, la temporada de nieve duro de 4 a 5 meses: dende finales de payares a mediaos d'abril.
Historia
Tampere foi fundada como un mercáu nes veres de la canal Tammerkoski en 1775 por Gustavo III de Suecia y cuatro años más tarde, el 1 d'ochobre de 1779, Tampere aportó a ciudá de plenu derechu. Nesti momentu, tratar d'un llugar bastante pequeñu, de namái unos pocos quilómetros cuadraos de tierra alredor del Tammerkoski. Tampere creció como ciudá comercial importante y un centru industrial nel sieglu XIX. Mientres la segunda metá tenía casi la metá del trabayu industrial de Finlandia. El calter industrial de la ciudá nos sieglos XIX y XX diéron-y el llamatu de "Manchester del Norte", Manse (en finlandés).
Tampere foi'l centru de munchos acontecimientos políticos importantes de Finlandia nel sieglu XX. El 1 de payares de 1905, mientres la fuelga xeneral, el famosu "Manifiestu coloráu" foi proclamáu nel Keskustori -la plaza central de Tampere- dende'l balcón renacentista Kaupungintalo del Conceyu. Con posterioridá esto conduz al sufraxu universal en Finlandia y el Zar de Rusia concede mayores llibertaes a los finlandeses. En 1918, cuando Finladia acababa de llograr la independencia, Tampere tamién xugó un papel importante, siendo unu de los escenarios d'importancia estratéxica mientres la Guerra Civil en Finlandia (28 de xineru-15 de mayu de 1918). Tampere foi un bastión coloráu mientres la guerra, al mandu d'Hugo Salmela. Les fuercies blanques prindaron la ciudá'l 6 d'abril, consiguiendo 10 000 prisioneros coloraos.
Tres la Segunda Guerra Mundial el conceyu foi bastión de la llamada Exa d'Hermanos de Guerra (aseveliakseli), l'alianza de conservadores y socialdemócrates en contra de los comunistes y el Partíu Agrariu. Mientres esta dómina dalgunos de los líderes más relevantes de la ciudá son Erkki Napoleón Lindfors (que foi responsable de munchos ambicios proyeutos de construcción tales como la Näsinneula y la construcción del barriu de Hervanta, "la ciudá de fía de Tampere"), Pekka Paavola (qu'adquiríu cierta notoriedá n'escándalos de corrupción) y Jarmo Rantanen. A partir de 2007, Tampere camudó a un nuevu modelu d'un alcalde y cuatro tenientes d'alcalde, escoyíos por un periodu de dos años. Timo Nieminen P. foi escoyíu como'l primer alcalde de Tampere pa los años 2007-2009. Dende la Segunda Guerra Mundial, Tampere foi ampliáu p'absorber delles zones vecines. Messukylä foi incorporada en 1947, Lielahti en 1950, Aitolahti en 1966 y, finalmente Teisko en 1972. Tampere ye conocida pola so industria testil y de metal, pero estos fueron reemplazaos por teunoloxíes de la información y les telecomunicaciones mientres la década de 1990. El centru de teunoloxía de Hermia en Hervanta ye'l llar de munches compañíes nestos campos. Nokia tien 6 grandes edificios, acompañaos por otres empreses como ABB, Synopsis, Qualcomm, VTT.
Educación
thumb|250px|Universidá Teunolóxica de Tampere. Hai cinco instituciones d'educación cimera nel área de Tampere, tres universidaes y dos institutos politéunicos (en finés: ammattikorkeakoulu). Les universidaes son la Universidá de Tampere (UTA), (más de 12 000 estudiantes) que s'atopa xusto al llau del centru de la ciudá, la Universidá Teunolóxica de Tampere (más de 12 000 estudiantes), asitiada en Hervanta y l'Universidá de ciencies aplicaes (TAMK) asitiada al llau del hospital del corazón. Los trés escueles politéuniques (el términu utilizáu pol Ministeriu d'Educación de Finlandia), que se llamen a sigo mesmos n'Inglés "Universidaes de Ciencies Aplicaes". L'academia de Policía de Finlandia ye l'otru politéunicu allugáu en Hervanta.
La Universidá collabora nel programa Erasmus y ye habitual atópase nes cais de Tampere estudiantes de múltiples nacionalidaes, sobremanera nes árees cercanes a les universidaes.
Cultura
Tampere ye conocida pola so activa vida cultural. Dalgunos de los escritores más populares de Finlandia, como Väinö Linna, Kalle Päätalo y Hannu Salama, son naturales de Tampere. Toos estos son conocíos por representar la vida de la clase obrera. Coles mesmes, tamién yera de clase trabayadora'l famosu poeta Lauri Viita del distritu Pispala (que tamién yera'l llar de Hannu Salama). Tampere tamién tien antigües tradiciones teatrales, con instituciones tan establecíes como Tampereen Työväen Teatteri, Tampereen Teatteri y Pyynikin kesäteatteri, que ye un teatru al campu col auditoriu xiratoriu más antiguu n'Europa. Tampereen Teatterikesä o Festival de Teatru de Tampere, ye un festival internacional de teatru celebráu en Tampere cada mes d'agostu. De Tampere, ye tamién conocida pol so Muséu d'Arte de Tampere, qu'allugó 2004 la esposición Delicate Monster del artista norteamericanu Richard Humann. El Festival de Cine de Tampere, ye un festival internacional de curtiumetraxes, celebráu cada mes de marzu. Tammerfest ye'l festival de rock urbanu de Tampere que se celebra cada mes de xunetu. El Tampere Music Festivals entama tres eventos de música de prestíu internacional: Tampere Jazz Happening cada mes de payares, y n'años alternos el Tampere Festival de Música Vocal y Tampere Biennale de música clásica. Tampere ye la sede de la canal de televisión YLE TV2, colos sos estudios nel distritu de Tohloppi, conocíu ente otros poles sos comedies populares pa televisión tales como Tankki täyteen, Reinikainen y Kummeli.
Música popular
Hai enforma de l'actividá musical en Tampere, especialmente nel ámbitu de metal negro / heavy metal y rock. Dalgunes de les bandes más populares basaos en Tampere son Horna, Behexen, Negative, Sargeist, Circle of Ouroborus, Prevalent Resistance, Uniklubi, Lovex and Puk.
Manserock ye'l términu xeneral pa la música rock de Tampere. Na xíriga local Manse significa Tampere. "Manse" vien de "Manchester", yá que Tampere foi una de les primeres ciudaes industriales en Finlandia, y asina foi similar a la de Mánchester. Anque hubo dalgún movimientu del rock en Tampere con antelación, considérase'l despegue definitivu de Manserock n'agostu de 1969, cuando'l famosu musical Hair foi interpretáu per primer vegada nun teatru local. Reijo Paukku llevó'l musical a Tampere dende los EE.XX.. Dellos músicos locales participaron nel espectáculu, que recibió muncha publicidá en Tampere y nel conxuntu de Finlandia. Los años 70 pue ser considerada la edá d'oru de Manserock. Delles bandes de rock locales yeren bien populares en Finlandia y creció la reputación de Tampere, como una ciudá roquera. Unu de los artitas más relevantes foi Juice Leskinen. Dellos otros nomes destacables son Virtanen, Kontra, y Kaseva. Toes estes bandes tocaben música rock con lletres en finés. En 1977, Poko Records foi fundada. Esta foi la primer compañía discográfica en Tampere y que desempeñó un papel importante nel sofitu de Manserock. A finales de los 70's Tampere foi conocíu per delles bandes new wave, anque otros estilos de rock tamién esistíen. Bandes como Eppu Normaali, Popeda, y Karanteeni contribuyeros espublizar la conocencia de Manserock en Finlandia. Nos años 80 munches bandes nueves formáronse. Sicasí, dalgunes de les bandes esistentes siguieron y amontaron la so popularidá. Juice Leskinen, Eppu Normaali, y Popeda inclusive a publicar nueves grabaciones na década de 2000.
Deportes
El mundu del deporte en Tampere ta impulsáu pol ḥoquei sobre xelu y el fútbol. El primer partíu oficial en Finlandia de ḥoquei sobre xelu xugar en Tampere, nel xelu del llagu Näsi. Tampere ye moteyada la ciudá natal del ḥoquei finlandés; los equipos más relevantes son el Ilves y Tappara. Dambos tuvieron un gran impautu na cultura finlandesa de ḥoquei sobre xelu y atópense ente los equipos más esitosos en Finlandia. Alerga el Muséu finlandés de ḥoquei sobre xelu, y el primer estadiu de ḥoquei sobre xelu que se construyó en Finlandia, el Hakametsä. El fútbol, ye tamién bien popular. El club Ilves tien más de 4000 xugadores nos sos equipos de fútbol, ente que Tampere tien rexistraos más de 100 equipos de fútbol. La ciudá tamién foi sede de dos campeonatos mundiales de piragüismu n'agües seles, en 1973 y 1983. En 1977, Tampere foi sede del Campeonatu Mundial Junior de Remu. El piragüismu prauticar nos llagos de la rexón, y ye abondo popular.
Al igual que munches otres llocalidaes finlandeses, l'esquí ye llargamente praticado.
Tampere foi la anfitriona del 10º Festival Olímpicu de la Mocedá Europea del 17 al 25 de xunetu de 2009. Amás cabo destacar que Tampere foi la ciudá de nacencia d'Annika Urvikko, la única representante finlandesa na modalidá de ximnasia artística nos Xuegos Olímpicos de Londres 2012.
Relixón
La mayoría de los finlandeses pertenez a la Ilesia Luterana Evanxélica de Finlandia. Tampere tien una variedá de distintos servicios relixosos que tomen dende lo tradicional hasta lo carismático. Hai tamién dellos servicios n'inglés. Otres ilesies notables en Tampere son Nokia Revival, la Ilesia Ortodoxa de Finlandia, la Ilesia Evanxélica Llibre, y la Ilesia Baptista.
Ciudaes hermanaes
Tampere ta hermanada con 18 ciudaes:
Krefeld
Krefeld, denomada la ciudá de seda, atópase en Renania del Norte-Westfalia, Alemaña. La so población ye de 237.984 habitantes. Atopar a una altitú de 37 msnm.
Toponimia
Na Edá Media esistía na zona un asentamientu agrícola llamáu Krinvelde.
Nun ta entá dafechu claru si'l nome vien de Krähenfeld, que significa campu de cornejas. El fuerte de Trutzburg Krakau asitiar al este de la muralla de la ciudá, no que ye güei día'l centru de la ciudá. Krah-Kau, según el dialeutu de Krefeld, significa Krähenkäfig, esto ye, xaula de cornejas. Esto tamién apunta na direición de que Krefeld signifique campu de cornejas.
Chelonia mydas
La ye una especie de tortúa marina de la familia Cheloniidae. Esta tortúga de gran tamañu distribúise pelos mares tropicales y subtropicales alredor del mundu, con dos poblaciones distintes nos océanos Atlánticu y Pacíficu. El nome común de la especie deriva del color verde de la so grasa, y non del color del so cascu.
Anatomía y morfoloxía
left|thumb|Un xuvenil de C. mydas en Hawaii. miniaturadeimagen|Una tortuga verde nadando na superficie del mar. L'apariencia d'una tortuga verde ye la típica d'una tortuga marina. Chelonia mydas tien un cuerpu dorsoventral aplanáu, una cabeza con pescuezu curtiu, aletes con forma de remu afeches pal nadu. Les tortugues verdes adultes pueden medrar hasta 1,66 m de llargor. A pesar que se prindaron tortugues con un pesu d'hasta 315 kg, el pesu permediu d'una tortuga verde adulta avérase a los 200 kg. L'exemplar de Chelonia mydas más pesáu que se rexistró pesó 395 kg.
thumb|right| Escames córnees capitales:  Frontoparietal  Frontal  Supraocular  Prefrontal  Postocular right|thumb| Escalación del cascu  y del plastro  de C. mydas.
Anatómicamente, hai delles carauterístiques qu'estremen a la tortuga verde de los demás miembros de la so familia. A diferencia del so pariente cercanu, la tortúa carey, el focicu de la tortuga verde ye bien curtiu y el so picu nun tien forma de gabitu. La vaina callosa del quexal cimeru de la tortuga tien un cantu llixeramente denticuláu, mientres que'l so quexal inferior tien una denticulación más fuerte, serrada y definida. La superficie dorsal de la cabeza de la tortuga tien un solu par d'escames fronteres. El so cascu ta compuestu de cinco scuta (escudos) centrales flanqueaos por cuatro pares d'escudos llaterales. Per baxo, la tortuga verde tien cuatro pares de scuta infra-marxinales que cubren una área ente cascu y la so concha. Les C. mydas madures tienen estremidaes fronteres d'una sola garra (la tortúa carey tien dos garres), anque dellos especímenes nuevos tienen dos garres.
El cascu de la tortuga ye conocíu por tener dellos patrones de colores que camuden al traviés del tiempu. Les tortuguines C. mydas, similar a otres tortugues marines, tienen cascos predominantemente negros, con conches de colores claros. Los cascos de los mozos son café escuro o verde oliva, ente que los de les tortugues adultes son dafechu cafés, enllordiaos o con una variedá de rayos. Debaxo, la concha de la tortuga tien una tonalidá de mariellu. Les estremidaes de C. mydas tienen una tonalidá escura delineada con mariellu, y son usualmente marcaes con una gran enllordia café nel centru de cada estremidá.
Distribución
La distribución de Chelonia mydas estendiéndese pelos océanus tropical y subtropical de tol mundu. Esisten dos grandes subpoblaciones de C. mydas: la subpoblación del Atlánticu y la del Pacíficu. Cada subpoblación ye xenéticamente distinta, colos sos propios territorios d'alimentación y anidación.
Subpoblación atlántica
thumb|left|Un exemplar de C. mydas nadando nun [[petón de coral del mar Caribe.]]
Chelonia mydas puede atopase xeneralmente por tol océanu Atlánticu. Les tortugues fueron vistes tan al norte como en Canadá nel Atlánticu Occidental, y nes Islles Britániques nel Atlánticu oriental. El rangu sur de la subpoblación del atlánticu estiéndese hasta l'estremu sur d'África nel este y hasta Arxentina nel Atlánticu Occidental. Los más grandes sitios d'anidación na rexón pueden ser atopaos en distintes islles del Caribe, a lo llargo de les costes esti de los Estaos Xuníos, la mariña este d'América del Sur, la mariña caribeña en Costa Rica, y n'islles aisllaes nel Atlánticu Sur.
Nel Caribe, los más importantes sitios d'anidación fueron identificaos na Islla d'Aves, les Islles Vírxenes Americanes, Puertu Ricu y Costa Rica. Ún de los sitios más importantes pa la anidación de la tortuga verde na rexón ye Tortuguero en Costa Rica. Ello ye que la gran mayoría de la población caribeña de Chelonia mydas provién d'unes poques sableres allugaes en Tortuguero, lo cual convertir n'unu de los sitios más importantes del mundu pa C. mydas. Nos Estaos Xuníos, identificáronse sitios importantes nel estáu de Georgia, Carolina del Norte y del Sur, y a lo llargo de la mariña en Florida. Sitios d'anidación en Suramérica inclúin les sableres en Surinam y la Guayana Francesa. Nel sur del océanu atlánticu, el sitiu d'anidación más notable asocede na islla d'isla Ascensión. Nesa islla en particular, l'anidación asocede con un volume de 6.000 hasta 13.000 niales individuales de tortuga al añu.
A diferencia de los sos sitios d'anidación, nos que s'atopen abondo concentraos los individuos, Chelonia mydas aliméntase en sitios bien distribuyíos al traviés de la rexón.
Subpoblación indo-pacífica
thumb|left|Tortúa verde nel so hábitat natural. right|thumb|Una tortúa verde a puntu de salir a la superficie p'alendar en Kona, Ḥawai. right|thumb|Una tortúa verde en [[Punaluu Black Sand Beach|sablera Arena Negra, Ḥawai.]] Nel océanu Pacíficu, l'ámbitu de la tortuga verde algama tan al norte como la mariña sur d'Alaska y al sur hasta Chile. Nel pacíficu occidental, frecuenten Xapón y delles partes del sur de Rusia. Al sur, lleguen hasta l'estremu norte de Nueva Zelanda y delles islles al sur de Tasmania. Les tortugues puen ser atopaes per tola estensión del océanu Índicu.
Dellos autores consideren esta subpoblación como una especie xebrada, col nome Chelonia agassizii; otros considérenla una simple subespecie de C. mydas, col nome Chelonia mydas agassizii.; ente qu'otros creen que nun hai xustificación pa estremales taxonómicamente.
Los sitios d'anidación tán distribuyíos per tola rexón. La tortuga verde del pacíficu tien sitios d'anidación en Méxicu, el archipiélagu de Ḥawai, el Pacíficu Sur, la mariña norte d'Australia y el Sureste Asiáticu. Nel océanu Índicu, los mayores sitios de anidación fueron atopaos na India, Paquistán y otros países costeros de la rexón. Dellos pocos sitios d'anidación fueron reportaos a lo llargo de la mariña este del continente africanu, incluyendo delles islles n'agües alredor de Madagascar.
Los sitios d'anidación de les tortugues verdes del pacíficu oriental tán llargamente estudiaos a lo llargo de la mariña mexicana. Afayóse qu'estes tortúes s'alimenten de campera marina nel golfu de California. Les tortigues verdes que pertenecen a la subpoblación ḥawaiana añeren na seición protexida de French Frigate Shoals, unos 800 km al oeste de les islles ḥawaianes. Nes Filipines, les tortugues verdes añeren nes Turtle Islands xunto coles carey. Hai tamién dellos sitios d'añeración n'Indonesia, unu d'ellos na Reserva nacional Meru Betiri en Java Oriental. Les tortugues verdes na Gran barrera de coral tienen dos poblaciones xenéticamente distintes; una nel norte de la Gran Barrera y la otra nel sur. Dientro del petón, identificáronse venti distintes allugamientos separaos, que consisten de pequeñes islles y cayos, que sirven como sitios d'añeración pa Chelonia mydas. D'estos, el más importante ye l'allugáu na islla Raine.
Tamién son comunes sitios d'añeración en dambos estremos del mar Arábigu, dambos n'Ash Sharqiyah, Omán, y a lo llargo de la mariña de Karachi, Paquistán. Delles sableres específiques a lo llargo del área son sitios d'añeración pa C. mydas y el so subpoblación, Lepidochelys olivacea. Los sabledales de Sind y Baluchistán tamién son reconocíos sitios d'añeración. A unos 25 kilométros de la mariña de Paquistán, atópase la isla Astola, otra sablera reconocida pa la anidación.
El 30 d'avientu de 2007, unos pescadores qu'utilizaben una rede, prindaron por fuercia una tortuga verde de 80 kg, 93 cm de llargor y 82 cm d'anchu, cerca de Barangay Bolong, Zamboanga, Filipines. Avientu ye la dómina d'apareamientu pa les tortugues verdes na rodiada de la sablera de Bolong.
Ecoloxía y ciclu vital
thumb|right|Una C. mydas nadando.
C. mydas ye una de les especies de tortuga marina más estudiada, y muncho de lo que se sabe de les tortugues marines polo xeneral provién de los estudios realizaos sobre esta especie. La ecoloxía de Chelonia mydas camuda drásticamente al traviés de caúna de les etapes de la so vida. Por casu, les tortuguines recién nacíes son organismos carnívoros, peláxicos, parte del mini-necton del océanu abiertu. En contraste, les tortugues nueves inmadures y les adultes son atopaes davezu en camperes marines averaes a la mariña, como los herbívoros.
Hábitat
miniaturadeimagen|Una tortúa alimentar de campera marina en [[Akumal (Méxicu).]]
Les tortugues verdes alternen trés distintos tipos d'hábitat, dependiendo de les etapes de la so vida. Les sableres d'añeración son los llugares onde tornen pa poner los sos güevos. Les tortugues marines adultes pasen la mayor parte del so tiempu n'agües costeres pocu fondes riques en campera marina. Esta especie en particular ye reconocida por ser bien esbillosa tocantes a los sitios d'alimentación y apareamientu, tantu que xeneraciones enteres pueden migrar alternativamente ente les mesmes árees d'añeración y apareamientu.
Depués d'añerar, sábese que demientres los primeros cinco años de la so vida, les tortugues pasen la mayor parte del so tiempu en zones de converxencia nel océanu abiertu. Estes tortugues nueves son bien pocu vistes pues naden n'agües fondes.
Ecoloxía trófica
Como animales grandes y bien protexíos, les tortugues verdes adultes tienen pocos enemigos y depredadores. Solamente los seres humanos y los tiburones grandes s'alimenten con C. mydas adultos. Específicamente, los Galeocerdo cuvier (tiburones tigre) son depredadores de les tortugues verde nes agües de Ḥawai. Les tortugues nueves y les tortuguines tienen munchos más depredadores, incluyendo al cámbaru, mamíferos pequeños, y aves costeres.
Les Chelonia mydas adultes son obligatoriamente herbívores. Aliméntense cuasi puramente de delles especies de campera marina y macroalga. Fueron atopaes ramoneando en delles especies de macroalgues, específicamente, Caulerpa, Turbinaria, Spyridia, Codium y Ulva. Ente que les tortugues adultes son dafechu herbívores, les nueves subsisten d'una cantidá d'invertebraos marinos. Les preses predilectes son los cnidaria y crustáceos pequeños. La inxesta de material vexetal crez proporcionalmente cola edá, hasta que como adultos son puramente herbívoros. Anque s'alegó que les tortugues verdes nun s'alimenten mientres tán nes sos árees respeutives d'añeración, afayóse que les tortugues en cinta sí s'alimenten nes agües que ronden estos sitios.
Ciclu de vida
thumb|right|Una tortúa verde fema añerando na sablera.
A diferencia de munches tortugues marines, que pasen gran parte de la so vida adulta nel océanu, les verdes del pacíficu pueden visitar sableres aisllaes demientres el día pa tomar el sol.
Les tortugues verdes migren grandes distancies ente los sos llugares d'alimentación escoyíos y les sableres onde nacieron. Delles C. mydas nadaron distancies d'hasta 2.600km p'aportar a los sos llugares de friega. Les madures van tornar usualmente a la mesma sablera exacta onde nacieron. Les tortugues fema usualmente apáriense cada dos a cuatro años. Los machos, otra manera, faen viaxes a les zones d'apareamientu cada añu. Como munches especies que son atopaes n'amplies zones llatitúdinales, les dómines d'apareamientu varien ente les distintes poblaciones. Pa cuasi toles Chelonia mydas nel Caribe, la dómina d'apareamientu va dende xunu hasta setiembre. La subpoblación de la Guyana Francesa añera ente marzu y xunu. Nos trópicos, les tortugues verdes añeren a lo llargo del añu, con delles subpoblaciones en dómines específiques del añu. En Paquistán, C. mydas añera demientres tol añu pero prefier faelo los meses de xunetu a avientu.
Les tortugues verdes reproducense de la forma avezada en que lo faen les tortugues marines. Los individuos fema controlen l'apareamientu; los machos nun pueden forzar a les femes a apariase. Anque nun paez ufiertar una mayor sobrevivencia a la críes, unes poques poblaciones de tortuga verde practiquen la poliandria cuando s'aparien. Depués d'apariase n'agua, les femes muénvense hasta la sablera sobre la llinia de marea alta. Al llegar a un sitiu afayadizu d'añeramientu, la fema cava un fuexu nel sable coles sos aletes traseres y deposita los güevos. El númberu de güevos depende de la edá de la tortuga y difier ente especies, pero en C. mydas ronda los 100 y 200 güevos. Depués de depositar los güevos, la fema anubre'l nial con sable y torna al mar.
thumb|left|Una tortuguita C. mydas.
Historia evolutiva
La tortuga verde ye miembru de la tribu Chelonini. Nun estudiu lleváu a cabu en 1993, el status del xéneru Chelonia con al respeutive d'otres tortugues marines foi clarificáu. Eretmochelys imbricata (carey), Caretta caretta y Lepidochelys fueron confirmaes na tribu Carettini. Afayóse que Chelonia yera abondo distinta pa tener el so propiu status.
Etimoloxía y historia taxonómica
thumb|right|Una tortúa verde fema tornando al mar depués d'añerar na isla Redang, [[Malasia.]]
Les especies fueron orixinalmente descrites por Carlos Linneo en 1758 como Testudo mydas. En 1868, Marie Firmin Bocourt describió una especie particular de tortuga marina como Chelonia agassizii. Esta "especie" yera referida como la tortuga del Mar Negru. Sicasí, investigaciones posteriores determinaron que la "tortuga del Mar Negru" nun yera xenéticamente distinta de C. mydas y poro, nun yera taxonómicamente otra especie. Estos dos especies fueron consolidaes nuna sola, Chelonia mydas, y asignóse-yos estatus de subespecie. C. mydas mydas refierse a la tortuga orixinalmente descrita, y C. mydas agassizi a la población del pacíficu. Esta subdivisión foi depués declarada como inválida, y tolos miembros de la especie designáronse como Chelonia mydas. El nome C. agassizi caltiénse entá como un sinónimu tracamundiáu de C. mydas.
El nome común de la especie nun deriva de la so particular coloración verde. La tortuga verde llámase asina pol color verde de la so grasa de tortuga, que s'atopa solamente nuna capa ente los sos órganos internos y la so concha. Como especie distribuyida per tol mundu, la tortuga verde tien distintos nomes en dellos idiomes y dialeutos. A esta especie conozse tamién como "tortuga blanca". En Ḥawai, apellídenla cola pallabra honu.
Importancia pa los humanos
thumb|left|Tortúes verdes recoyíes nel muelle de [[Cayo Güesu, Florida.]]
Ente qu'en cuasi tolos países ta prohibío cazar esta especie, según a otros miembros de la so familia, la caza de tortugues marines sigue alredor del mundu. Xunto con otres tortugues marines, la verde ye atrapada intencional y por fuercia en delles rexones del mundu. Previo a la implementación de delles midíes de proteición, la piel de la tortuga yera curtida y utilizada como cueru pa ellaborar bolsos, especialmente en Ḥawai. Na Historia de China antigua China, la carne de les tortugues marines yera considerada una especialidá. Particularmente nesta especie, la grasa y el cartílagu yeren apreciaos na ellaboración la sopa de tortuga.
N'Indonesia, los güevos de tortuga son una especialidá culinaria na islla de Java. Sicasí, la carne de tortuga ye considerada como Haram o "puerca" pola Llei Islámica. En Bali, la demanda de carne de tortuga pa satisfaer la demanda en ceremonies y festivos relixosos fomentó la proliferación de criadorios de tortuga nes partes más remotes del archipiélagu d'Indonesia. Bali importó tortuga marina dende los años de 1950. La etnia balinesa nun come los güevos, que son más bien vendíos a los musulmanes locales. Los usos tradicionales de les tortugues en Bali yeren consideraos sostenibles, pero cuestionóse crecientemente esta práutica, considerando la mayor población humana y la mayor demanda. La crianza de tortuga pa consumu nesta rexón ye considerada una de les mayores del mundu.
Enantes de la inclusión de les tortugues na Endangered Species Act y en CITES, les granxes comerciales como la "Cayman Turtle Farm" nes Indies Occidentales criar pa la venta comercial. Les granxes llegaron a tener más de 100.000 tortúes. Cuando'l mercáu foi cerráu como midida de proteición, dalguna d'estes granxes pesllaron y otres amenorgaron considerablemente la so producción. Les granxes que sobrevivieron fueron tresformaes n'atraiciones turístiques y alluguen unes 11.000 tortúes.
Caltenimientu
Esisten delles amenaces pa la sobrevivencia de la especie. Estes inclúin la caza de les tortugues pola so carne, adornos y productos cosméticos, el saquéu de los sos niales en busca de los güevos, la inxesta de residuos solides y les redes pesqueres. Amás, ciertes especies exótiques invasores pueden amás afectar negativamente a les tortugues verdes, como s'evidenciaó nun estudiu reportando la "incrustación" masiva del gasterópodu invasor Rapana venosa sobre xuveniles de tortuga verde nel Ríu de la Plata (Uruguái).
Como miembru de la familia Chelonioidea, Chelonia mydas ta llistada nel Apéndiz I de CITES dende'l 3 de mayu de 2007. La especie foi orixinalmente llistada nel Apéndiz II en 1975. La familia entera foi puesta sol Apéndiz I en 1977, cola esceición de la subpoblación australiana de C. mydas. En 1981, toles poblaciones de la especie fueron puestes nel Apéndiz I. Alcordies con l'Apéndiz I de CITES, ye illegal importar, esportar, matar, prindar o alteriar a les tortugues verdes.
Iniciatives de caltenimientu específiques per país
thumb|left|Un exemplar de C. mydas nel Acuariu Kaiyukan d'Osaka, [[Xapón.]]
Adicionalmente al trabayu de les entidaes globales como la Xunión Internacional pal Caltenimientu de la Natura y CITES, dellos países n'específicu alredor del mundu con xurisdicción sobre sitios d'añeración y alimentación de la tortuga fixeron esfuercios individuales pal caltenimientu y la proteición de la especie.
El turismu ecolóxicu foi un impulsu importante en Sabah, Borneo. Personal na islla recueye dalgunos de los güevos que son depositaos cada nueche y allugaos nun ambiente de proteición contra depredadores. La incubación de los güevos toma aproximao 60 díes. Una vegada abiertos, permítese a los turistes a qu'asistan a la lliberación de les tortuguines nel mar. El Serviciu de Pesca y Vida Montesa de los Estaos Xuníos clasificó C. mydas como especie en peligru, faciendo asina que seya una ofiensa federal la captura o matanza de les tortugues. En parte a esto, la subpoblación ḥawaiana de la tortuga verde aumentó considerablemente en cantidá, y tamién se desenvolvieron iniciatives d'ecu-turismu. Estudiantes de la Hawaii Preparatory Academy etiquetaron miles de tortúes dende principios de los años 90. Nel Reinu Xuníu, la especie ta protexida pol Biodiversity Action Plan. La caña en Paquistán del Fondu Mundial pa la Naturaleza empecipió dellos proyeutos pa protexer l'añeración de tortugues dende los 80s. Sicasí, la población de tortugues siguió n'amenorgamientu por una serie de factores.
Nel atlánticu, les iniciatives de caltenimientu centráronse alredor de los sitios d'añeración nel Caribe. Nes sablera d'añeración en Parque nacional Tortuguero, Costa Rica, impunxéronse llendes a la recueya de güevos de tortuga dende la década de 1950. Dos décades dempués, el Parque nacional Tortuguero foi establecíu en 1976 p'asegurar la proteición de los sitios d'añeración na zona. Na isla Ascensión, onde s'atopen unes de les sableres d'añeración más importantes pa la especie, implementóse un programa activu de caltenimientu. La organización de caltenimientu Karumbé dende 1999 monitorea les árees de alimentacón y desenvolvimientu de les tortuues verdes n'Uruguái.
Saint-Julien-lès-Montbéliard
Saint-Julien-lès-Montbéliard ye una comuña francesa del departamentu de Doubs, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Saint-Julien-lès-Russey
Saint-Julien-lès-Russey ye una comuña francesa del departamentu de Doubs, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Brettes
Brettes ye una comuña francesa del departamentu de Charente, na rexón de Nueva Aquitania. Llenda con.
Cirilización del coreanu
Introducción
Sistemes pa la cirilizacion del coreanu tuvieron desenvolviéndose tantu en Corea del Norte como en Corea del Sur. Sicasí, Kontsevich llevó a cabu'l trabayu la sistemización d'estes regles. En contraste con dellos sistemes de romanización del coreanu, la trescripción ta basada principalmente na pronunciación d'una pallabra, más que na so ortografía.
Regles de consonante medial
Delles lletres tán transcritas de manera distinta metanes una pallabra cuando siguen otres lletres.
Notes
Los nomes tán escritos por apellíu primeru, siguíu per un espaciu y entós el nome de pila. Como regla, sílabes en nomes nun se dixebren.
Lablab purpureus
Historia
L'usu melecinal del poroto ye vieyu, como lo demuestra la so presencia na Capitulare de villis vel curtis imperii, una orde emitida por Carlomagno que reclama a los sos campos por que cultiven una serie de yerbes y condimentos incluyendo "fasiolum" identificada anguaño como Lablab purpureus.
Usu
Cultivar de manera similar al caupí (Vigna unguiculata), tantu poles sos granes comestibles como pa la producción de segáu y pol so valor respeuto d'otres colleches, al afitar el nitróxenu ambiental al suelu. Cultívase en solitariu o n'amiestu col maíz (Zea mays) o'l sorgu (Sorghum vulgare). Crez rápido y tolera bien el llendo.
Taxonomía
Lablab purpureus foi descritu por L. ex Sweet y espublizóse en Hortus Britannicus 481. 1826.
Prunella fulvescens
Prunella fulvescens ye una especie d'ave paseriforme de la familia Prunellidae. Ta llargamente distribuyíu n'Asia, atopándose n'Asia Central, Afganistán, China, India, Mongolia, Nepal, Paquistán y Rusia.
Subespecies
Reconócense les siguientes subespecies:
Bréville (Charente)
Bréville ye una comuña francesa del departamentu de Charente, na rexón de Nueva Aquitania. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Provincia de Safí
Safí (n'árabe: آسفي) ye una provincia de Marruecos, na rexón de Dukala-Abda. Tien el mesmu nome que'l de la so prefeutura, Safí.
Tenía, en 2004, 881,007 habitantes.
División alministrativa
La provincia de Safí consta de 5 conceyos y 29 comuñes:
Santa Eulàlia de Riuprimer
Santa Eulàlia de Riuprimer ye un conceyu de la comarca d'Osona (Barcelona), na llende cola del Moyanés.
Raquel, Raquel
Raquel, Raquel ye una película dramática de 1968, que cunta la hestoria d'una profesora fréngole que vive cola so madre y que tou camuda cola entrada d'un home na so vida. La película ta dirixida por Paul Newman y ta protagonizada por Joanne Woodward, James Olson, Kate Harrington, Estelle Parsons, Donald Moffat, Terry Kiser, Bernard Barrow y Geraldine Fitzgerald.
La película ye una adautación de Stewart Stern de A Jest of God, novela de Margaret Laurence. El filme foi nomáu a distintos estremaos de los Óscar: Meyor actriz, (Joanne Woodward), meyor actriz de repartu (Estelle Parsons), meyor película y meyor guión adautáu.
Cingulata
Los cingulaos (Cingulata, del llatín cingula "petrina") son un orde de mamíferos placentarios, concocios como armadillos.
Carauterístiques
Los cingulados dixebráronse pocu del plan ancestral placentariu, y son un grupu bien antiguu, yá estremáu nel Paleocenu. Les especies autuales son nocherniegues y cavadores y tán protexíes por plaques ósees na piel cubiertes por escudos córneos; dellos xéneros puen endolcase en forma de bola. Los dientes son numberosos (hasta 25 en xa quexal), simples, cilíndricos y uniformes, ensin esmalte y con raigaños abiertos y crecedera continua. Son insectívoros y omnívoros necrófagos.
Saint-Maurice-Colombier
Saint-Maurice-Colombier ye una comuña francesa del departamentu de Doubs, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Ana Gasteyer
Vida temprana
Gasteyer nació en Washington, D.C., ella ye fía de Mariana Roumell-Gasteyer, artista y Phil Gasteyer, alcalde de Corrolades, Nuevu Mexico. Baxa, maternalmente d'etnies rumanes y grieges. Graduóse en Sidwell Friends School y Northwestern University. Nel so primer añu vivió na Willard Residential College, onde ameyoró la so voz, más tarde esa residencial convertir nun teatru.
Entamos
Gasteyer desenvolvió la esperiencia de la comedia nos círculos d'improvisación de Los Angeles, nel grupu The Groundlings. Participó en pequeños roles en Seinfeld (como veceru en “The Soup Nazi”), tamién participó en programes como, Party of Five, Frasier, Hope & Gloria y NYPD Blue. En 1996 Gasteyer xunir al repartu de Saturday Night Live, siendo dalgunos de los sos personaxes más populares: una profesora de música, la cantante feminista Cinder Calhoun y la so imitaciones de Martha Stewart.
Saturday Night Live
Dempués de seis temporaes, Gasteyer dexo SNL en 2002. Dende la so salida, apaeció en distintos programes de televisión y películes, como tamién producción teatral. En 2004, Gasteyer participó como la madre de Cady Heron (Lindsay Lohan) na película Mean Girls, escrita pola so compañeru de SNL, Tina Fey. La película tamién inclúi otros compañeros de SNL, incluyendo a, Fey, Tim Meadows, y Amy Poehler. Ella tamién apaeció na película musical de Showtime en 2005, Reefer Madness.
Teatru y Broadway
Gasteyer participó en Broadway, cola obra The Threepenny Opera, como, Mrs. Peachum, xunto con Jim Dale, Alan Cumming, y Cyndi Lauper. La producción tuvo en cartelera ente'l 24 de marzu y el 25 de xunu de 2006.
El 24 de xunu de 2005, Gasteyer interpretó'l rol de Elphaba, na producción musical Wicked, en Chicago. La producción estrenó'l 13 de xunetu de 2005. Gasteyer foi nomada pa un Premiu Jefferson, pola so presentación. La so última presentación foi'l 22 de xineru de 2006, siendo reemplazada por Kristy Cates.
El 12 d'abril de 2007, foi anunciáu que Gasteyer xunir al repartu del nuevu musical Writing Arthur, en 2007 del New Works Festival pa TheatreWorks en California, que tuvo en cartelera ente 14 al 22 d'abril. Gasteyer tuvo un papel nel musical Passion en Chicago Shakespeare Theater, na ciudá de Chicago, ente'l 2 d'ochobre y 11 de payares de 2007. Ella orixinalmente diba ser parte del repartu del Damn Yankees, pero foi reemplazada por Megan Lawrence.
Tamién collaboró como Kitty Dean na representación de Broadway, The Royal Family, que empezó'l 15 de setiembre de 2009 y terminó en 13 d'avientu de 2009, en Samuel J. Friedman Theatre. Gasteyer tamién participó na producción de Girl Crazy, ente'l 19 al 22 de payares de 2009.
Televisión
Ella volvió a Saturday Night Live pa un episodiu especial pal Día de les Madres, el 8 de mayu de 2010 y p'otru episodiu especial del Día de la Madre'l 11 de mayu de 2012.
Gasteyer apaeció na octava temporada de Curb Your Enthusiasm, como la novia de Larry David.
Anguaño participa na serie d'ABC, Suburgatory, realizando'l papel del Sheila Shay, en payares de 2011, el so personaxe queda como regular.
En marzu de 2013, ella pertenez como vocera de Weight Watchers.
Vida personal
Gasteyer y el so maríu, Charlie McKittrick, tuvieron dos fíos, una neña, Frances, nacida en xunu del 2002 y un fíu, Ulysses, nacíu en marzu de 2008.
Galaxa espiral M66
thumb|225px|La galaxa espiral [[Oxetos Messier|M66.]]
CNN
Cable News Network (n'asturianu: Cadena de Noticies per Cable), más conocíu poles sos sigles CNN, ye una canal de televisión d'Estaos Xuníos fundáu en 1980 pol empresariu Ted Turner. Anguaño ye parte de Time Warner, y ye operada por Turner Broadcasting System, una subsidiaria de Time Warner. CNN foi la primer cadena de televisión en cubrir noticies les 24 hores del día.
Dende'l so llanzamientu'l 1 de xunu de 1980, la cadena espandióse notablemente, incluyendo anguaño 15 cadenes de televisión de cable y satélite, dolce sitiu web y dos cadenes de radio. CNN llanzó tamién delles cadenes n'otros idiomes, como español y turcu.
Anguaño CNN ye la segunda canal de noticies más vistu n'Estaos Xuníos, siendo primeru Fox News Channel. Tien amás, dos cadenes n'español, CNN n'Español y CNN Chile; distribuyendo tamién programes de radio en dichu idioma.
En 1997 foi gallardoniada col Premiu Príncipe d'Asturies de Comunicación y Humanidaes conxuntamente con Vaclav Havel.
Cadenes especializaes
thumb|right|250px|Alderique televisáu por CNN n'Español y [[Canal 13 (Chile)|Canal 13 de Chile, colos candidatos a la eleición presidencial de 2005 d'esi país.]]
Mundial
Nota: Munches de les axencies siguientes cerráronse por cuenta de la crisis financiera o retayos presupuestarios.
Brie (Charente)
Tien una población de y una superficie de  km².
Encarnación Rosa Guaglianone
Encarnación Rosa Guaglianone foi una botánica arxentina. Trabayó como científica del "Conseyu Nacional d'Investigaciones Científiques y Téuniques" (CONICET), nel Institutu de Botánica Darwinion, asitiáu en San Isidro (Buenos Aires), Arxentina. Empezó a trabayar nel Institutu Darwinion en 1965 so la direición d'Arturo Burkart. Ente 1961 y 1993 condució 42 espediciones botániques nel nordeste y noroeste de l'Arxentina, trabayando en flores rexonales y en proyeutos d'investigación taxonómicos. Concentróse particularmente nes families de les aliáceas (anguaño alióideas), asparagáceas, hiacintáceas, ciperáceas y fitolacáceas, nes que condució estudios biosistemáticos.
Delles publicaciones
Los sos trabayos publicaos más importantes inclúin estudios nos xéneros de ciperáceas Rhynchospora, Eleocharis y Carex. Amás, coordinó la seición de ciperáceas de la Flora del Conu Sur (2008). Dalgunos de los sos trabayos son:
Saint-Point-Lac
Saint-Point-Lac ye una comuña francesa del departamentu de Doubs, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Prunella himalayana
Prunella himalayana ye una especie d'ave paseriforme de la familia Prunellidae. Ta llargamente distribuyíu n'Asia, atopándose nos montes d'Asia Central hasta Afganistán, el sur del Tíbet y el noroeste d'India. Nun se reconocen subespecies.
Pokémon X y Y
Pokémon X y Y, conocíos en Xapón como Pocket Monsters X&Y (ポケットモンスター X&Y), son dos videoxuegos de RPG y aventura, desenvueltos por Game Freak y distribuyíos por Nintendo pa la consola portátil Nintendo 3DS, que fueron llanzaos el 12 d'ochobre de 2013 tantu en Xapón como n'América, Europa y Australia. Pertenecen a la serie de videoxuegos Pokémon, ya inauguren la sesta xeneración de la mesma. Fueron anunciaos el 8 de xineru de 2013 mientres el Pokémon Direct por Satoru Iwata, presidente de Nintendo.
En Pokémon X y Y, el xugador percuerre la rexón de Kalos, fecha dafechu en tres dimensiones, anovando l'aspeutu de les rutes, les batalles y los Pokémon, siendo asina'l primer xuegu portátil RPG de la franquicia nesti tipu de formatu. El videoxuegu amás inclúi otres novedaes, como la opción de personalizar el color de pelo, güeyos y piel del personaxe principal o la posibilidá de tener combates aéreos o contra hordas de Pokémon selvaxes, amás de la opción de que dellos Pokémon na so etapa final megaevolucionen en combate.
Les temporaes 17, 18 y 19 del anime tán basaes nesti videoxuegu.
Un interés ye que'l día del cumpleaños del usuariu hai una pequeña sorpresa pa este. Lo único qu'hai que faer ye entrar nun Centru Pokemon a lo llargo del día.
Escenariu
La historia de Pokémon X y Y trescurre na rexón ficticia de Kalos, que los sos Pokémon iniciales son un corcuspín llamáu Chespin (en xaponés Harimaron (ハリマロン)) de tipu planta, un fénec, Fennekin (en xaponés Fokko (フォッコ)) de tipu fueu y una xaronca, Froakie (en xaponés Keromatsu (ケロマツ)), de tipu enagua. Kalos ta basáu en Francia, ente que'l so centru urbanu, Ciudá Luminalia, comparte con París la icónica Torre Eiffel, llamada Torre Prisma.
Sistema de xuegu
Como en títulos anteriores de la franquicia, en Pokémon X y Y el xugador toma'l control d'un personaxe que se dedica a entrenar Pokémon, percorriendo'l mundu prindando criatures, evolucionándoles n'otres más fuertes y utilizándoles en combates por veces contra otru entrenadores. El xuegu amosar en tercer persona, con tres pantalles principales básiques: el mapa de la rexón, por onde'l xugador mueve al personaxe, la manera batalla y el menú, onde'l xugador entama'l so equipu, inventariu y axustes del xuegu. El xugador empieza'l viaxe con un Pokémon, que va utilizar pa engarrar con otros Pokémon, yá sía en batalles con otru entrenadores o n'alcuentros aleatorios contra Pokémon selvaxes, qu'amás va poder prindar utilizando unos oxetos llamaos Poké Balls. Cuando'l xugador ye retáu por un entrenador o atopa un Pokémon selvaxe, la pantalla camuda a un escenariu de batalla por veces, mientres la cual el xugador puede escoyer que'l so Pokémon realice un movimientu, usar un oxetu, camudar al Pokémon que llucha o fuxir (esta postrera namái con Pokémon selvaxes). Tolos Pokémon tienen puntos de salú (PS); cuando dichos puntos lleguen a cero, el Pokémon debilítase y nun puede engarrar hasta que se recupere nun Centru Pokémon. Si'l pokémon del xugador debilita a otru, va ganar puntos d'esperiencia. Si atrópense un determináu númberu de puntos, el Pokémon va xubir de nivel. Munches especies de pokémon evolucionen a otres más fuertes al llegar a un determináu nivel. Si un xugador dexa a un Pokémon selvaxe con puntos de salú baxos, puede utilizar una Poké Ball pa prindalo y añedir a la so coleición pa utilizalo en combate o almacenalo nel PC.
Novedaes
La principal novedá anicia en que tol xuegu ta recreáu en formatu poligonal tridimensional, tantu'l mundu esterior, como modeláu de personaxes y batalles. Añedir una riola de nuevos Pokémon. El personaxe protagonista ye personalizable, pudiendo'l xugador escoyer el so color de pelo y tez al entamu de l'aventura, según añedir ropa y complementos mientres la mesma.
El xuegu introduz un nuevu tipu de Pokémon: Fada, que ye efeutivu contra'l tipu Dragón. Antiguos Pokémon como Mawile, Gardevoir, Marill o Jigglypuff adopten dichu tipu como secundariu. Una nueva evolución d'Eevee, llamada Sylveon, pertenez a esti nuevu tipu, según Xerneas, el pokémon llexendariu esclusivu de Pokémon X.
Añedir el Poké Recréu, una ferramienta qu'utiliza la capacidá táctil de la consola p'aumentar el ciñu colos Pokémon del equipu y qu'aumente la so conexón col entrenador por que se vuelvan más fuertes en combate. El pokémon Eevee precisa d'esta modalidá pa evolucionar en Sylveon.