cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Victoria Uxeña de Battenberg
Exiliu y muerte
miniaturadeimagen|250x250px|En 1912 la ciudá de San Sebastián inauguró'l Teatru Victoria Eugenia, asina llamáu nel so honor. izquierda|miniaturadeimagen|250x250px|En 1916 la ciudá de Madrid inauguró'l Teatru Reina Victoria, asina llamáu nel so honor. La familia real española partió escontra l'exiliu'l 15 d'abril de 1931, cuando nes eleiciones municipales del 12 d'abril de 1931 los partíos republicanos ganaron na mayoría de les grandes ciudaes y de resultes el rei Alfonso XIII suspendió deliberadamente l'exerciciu del poder real, lo que dio llugar a la proclamación de la Segunda República Española. La familia real treslladar a Francia y más tarde al Reinu d'Italia. La pareya real terminó dixebrándose y Victoria Eugenia tornó a Londres, instalándose nel 34 de Porchester Terrace (actual embaxada de Perú), dende onde tuvo cerca de la so madre. En 1939, tres l'entamu de la Segunda Guerra Mundial, la reina consorte foi convidada a abandonar el Reinu Xuníu y dexó de pertenecer a la familia real británica. #Treslladar a Lausana, Suiza, onde afitó la so residencia definitiva nun palacete llamáu «Vieille Fontaine» (anguaño propiedá d'una entidá financiera suiza), onde allegaben munchos de los sos nietos a visitala.
Walter Mondale
Candidatu demócrata a la presidencia en 1984
thumb|left|Walter Mondale dando una conferencia en setiembre de 2002.
Con Reagan na presidencia, Walter Mondale dedicar dende'l primer día de 1981 a reorganizar a los sos aliaos y contactos dientro del Partíu Demócrata pa preparar el terrén pa una futura candidatura presidencial. Esi momentu llega nes presidenciales de 1984. Mondale postula la so candidatura en 1983 presentándose como representante del sector progresista de los demócrates.
Victoria Uxeña de Battenberg
Exiliu y muerte
Victoria Eugenia tornó momentáneamente a España en febreru de 1968, tres 37 años d'exiliu, pa exercer de madrina nel bautizu del so bisnietu, Felipe VI de Borbón. Mientres esos díes #establecer nel Palaciu de Liria, residencia de la duquesa d'Alba, la so afiada, cola qu'amás tenía una gran rellación candial.
Walter Mondale
Candidatu demócrata a la presidencia en 1984
Al llegar les primaries tuvo qu'enfrentase a dos rivales sosprendentemente crecíos, el senador por Coloráu Gary Hart y el reverendu afroamericanu Jesse Jackson. La batalla foi más dura y enllargada de lo que s'esperaba. Nel caucus d'Iowa, Mondale confirmóse como'l favoritu del aparatu del partíu, pero nes primaries de New Hampshire sufrió una doliosa derrota a manes de Hart. El centrista Hart ganó primaries n'importantes Estaos como Ohio, California o Florida, y Jesse Jackson foi'l ganador n'estaos como Virxinia, Carolina del Sur o Louisiana, dexando entever la importancia del votu negru dientro del partíu. Pero la mayor recaldación de fondos, xuníu al sofitu de los pesos pesaos del partíu, y a una agresiva campaña per televisión, Mondale llogró finalmente la nominación con un total de 2.191 delegaos contra los 1.200 de Hart.
Tres la dura batalla interna, Mondale buscó un golpe d'efeutu escoyendo a la congresista por Nueva York, Geraldine Ferraro, como la so candidata a la vicepresidencia. La primer muyer en recibir la nominación vicepresidencial d'unu de los dos grandes partíos. thumb|Mondale en 2010 Aquel añu tolos demócrates coincidíen que yera'l momentu de nomar pa la vicepresidencia al representante d'una minoría. Yá fuera muyer, afroamericanu o hispanu. Coles mesmes, paecía que toos coincidíen en que tenía que ser un alcalde, pa faer la candidatura más cercana a los ciudadanos. Dalgunos abogaben pol alcalde de Los Angeles, Tom Bradley, afroamericanu, otros abogaben pol alcalde de San Antonio, Henry Cisneros, hispanu. Pero la meyor asitiada paecía ser l'alcaldesa de San Francisco, la moderada Dianne Feinstein.
Década del 2440 e.C.
Personaxes importantes
Una década enantes / Una década depués Sieglu: Sieglu XXVI e.C. - Sieglu XXV e.C. - Sieglu XXIV e.C.)
Victoria Uxeña de Battenberg
Títulos, tratamientos, distinciones y armes
miniaturadeimagen|325x325px|Monograma de la reina Victoria Eugenia.
Walter Mondale
Intentu fallíu de volver a la política
Tres la derrota Mondale volvió a la práutica privada de l'abogacía en Minnesota y Washington. Ente 1986 y 1993 foi presidente del National Democratic Institute for International Affairs. En 1993 el presidente Bill Clinton nomar embaxador de EE. UU. en Xapón y unviáu especial a Indonesia en 1998.
El so últimu intentu por volver a la política activa producir en 2002. Tres la muerte del senador Paul Wellstone, de Minnesota, nun accidente aereu mientres faía campaña pa la so reelección, los demócrates del estáu recurrieron a Walter Mondale por que sustituyera a Wellstone como candidatu al Senáu. Pero foi ganáu per un escasu marxe pol republicanu Norm Coleman. Al conceder la derrota, Mondale dixo: "Al concluyir la que va ser la mio última campaña, quixera dicir a Minnesota, que siempres me tratastis bien y siempres m'escuchastis".
Década del 2460 e.C.
Personaxes importantes
Una década enantes / Una década depués Sieglu: Sieglu XXVI e.C. - Sieglu XXV e.C. - Sieglu XXIV e.C.)
Década del 2450 e.C.
Personaxes importantes
Una década enantes / Una década depués Sieglu: Sieglu XXVI e.C. - Sieglu XXV e.C. - Sieglu XXIV e.C.)
Gastronomía de Tanzania
La Gastronomía de Tanzania caracterízase pola presencia de pexe nes zones costeres y de carne nel interior. Les preparaciones suelen ser sencielles con cuenta de destaque la frescura de los productos utilizaos.
Platillos
exóticas: tires de carne de corderu, acompañadas de verdures y mueyos fuertes con arroz
perca, * pez tigre * pexe loru * bacaláu
langosta de Zanzíchigre * orca * langostinos
Les ensalaes suélense ellaborar con frutes tropicales: mangu, papaya, cocu, plátano y piña. También utilícense estes mesmes frutes pero cocinaes como acompañamiento de la carne o'l pexe.
Mespilus germanica
thumb|Cadapanal
La ye una especie d'árbol frutal de la familia Rosaceae.
Recibe dellos nomes más como cadapanar, cagampanal, carampanal, suerval, carrampanal, carémpanu, etc. y, magar qu'anguaño ye especie d'escasa distribución n'Asturies, foi relativamente abondosu apocayá; foi siendo sustituyíu pola especie Eriobotrya japonica.
Descripción y ecoloxía
El cadapanal ye árbol planicaducifoliu de fueya simple; amás, carauterícense por ser simples, alternes, llanciolaes-ovales y colos bordes dentaos o enteros. La corteya esforgaxa en plaques verticales irregulares que se desprienden fácilmente. Algama los 6 m d'altor, anque pue sobrepasar los 8 m. Tien una groma baxa y amplia pertrupa, polo que crea una gran solombra. El frutu llámase cadápanu.
Ye planta procedente del centru y sur d'Europa (poro recibe l'epítetu de germanica) y Asia Menor. Cultívase dende hai unos 3.000 años na rexón del mar Caspiu, anque foi unos 200 años e. C. cuando foi espardida pel Imperiu Romanu algamando un mayor territoriu del que tenía. Ye especie propia de clima atlánticu qu'espolleta nos pisos termo- a mesotempláu (de 0 a 800 m) sobre suelos preferentemente ácidos, sueltos, frescos y non llentos. Pue tamién espoxigar sobre sustratu alcalín. Nesti sen, requier un clima templáu, con branos ya iviernos seles.
Etnobotánica
El cadapanal suel inxertase sobre la espinera (Crataegus monogyna) o l'andrinal (Prunus spinosa) pa que'l tueru agarre más puxu. El so frutu, el cadápanu, ha xintase nun estáu de maduración perestremu, casi cuando tán pochos, y tienen un tastu dulce perapreciáu. Maduren pela seronda y, antiguamente, metíense ente la yerba del payar pa favorecer esti procesu. Úsense tamién pa combatir los trestornos intestinales, pudiendo facese con ellos dulces, repostería y llicores. D'otra miente, la so madera ye duro, flexible y muncho resistente al rozamientu.
Selliguea feei
Selliguea feei ye una especie de planta perteneciente al xéneru Selliguea. Esti felechu alcuéntrase n'Indonesia.
Descripción
Selliguea feei tien un rizoma de 4 mm de diámetru, con escames trupes cuando son nueves. Escames de color marrón acoloratáu, ováu-llanceolaes, de 6-8 mm, peltate na base, marxe enteru, ápiz acumináu. Frondas remotu, llixeramente dimórficos. Frondas maneros: estípite 18-20 cm. Lamina 15-20 × 7-9 cm, base anchamente cuneaes, marxe enteru, ápiz agudu. Les venes reticulares, venes llaterales llevantaes na superficie abaxal, vetillas escures. La lamina con dambes superficies glabres. Frondas fértiles: estípite 20-35 cm; ovaes llámina, 13-20 × ca. 3 cm, base cuneada, ápiz acumináu. Soro de color marrón acoloratáu, llinial, de 3 mm de diámetru.
Distribución y hábitat
Ye una especie epífita que s'atopa nos tueros de los árboles, per debaxo de 1.200 metros en Guangdong, (China), Indonesia, Malasia, Filipines, les islles del Pacíficu (Polinesia).
Bioquímica
Selligueain A ye un trímero de proantocianidina tipu A y un edulcorante que puede estrayese a partir del rizoma de la planta.
Kaempferol-3-O-β-D-glucopyranoside-7-O-α-L-rhamnopyranoside, un conocíu glucósido flavonoide de sabor amargoso, (-)-4β-carboxymethyl epiafzelechin (3'-deoxydryopteric acid), epiafzelechin-(4β→8, 2β→O→7)-epiafzelechin-(4β→8)-3'-deoxydryopteric acid methyl ester (selligueain B), and (+)-afzelechin-O-β-4'-D-glucopyranoside Aislláronse tamién a partir de los rizomas de Selliguea feei.
Marina de Grecia
La princesa Marina foi la postrera princesa estranxera en casase con un miembru de la familia real Británica. Posteriores consortes fueron de l'aristocracia inglesa, escocesa, alemana o a cencielles plebeyes.
Niñez y mocedá
thumb|left|250px|La princesa Marina, a la derecha, coles sos hermanes [[:en:Princess Olga of Greece and Denmark|Olga, a la izquierda, y Sabela, nel centru.]] La princesa Marina nació'l 13 d'avientu de 1906 n'Atenes, Reinu de Grecia. El so padre foi'l Príncipe Nicolás de Grecia y Dinamarca, que foi'l tercer fíu del rei Xurde I de Grecia. La so madre foi la Gran Duquesa Helena Vladimirovna de Rusia, quien de la mesma yera nieta del zar Alexandru II de Rusia.
Marina tuvo dos hermanes mayores: la princesa Olga de Grecia y Dinamarca, nacida en 1903; y la princesa Sabela de Grecia y Dinamarca, nacida en 1904.
Foi bautizada a fines de 1906, y los sos padrinos fueron el Rei de los Helenos, el rei Eduardu VII del Reinu Xuníu, el príncipe Andrés de Grecia, el gran duque Boris Vladímirovich de Rusia, la princesa de Gales (esposa de futuru rei Xurde V del Reinu Xuníu) y la gran duquesa Victoria Feodorovna de Rusia (nacida Princesa Victoria Melita d'Edimburgu).
La familia de Marina yera xeneralmente d'escasos recursos, y fueron obligaos a entamar marcha escontra l'exiliu cuando ella tenía 11 años a la cayida de la monarquía en Grecia. Darréu la familia camudar a París, habiéndose quedáu antes en delles partes d'Europa xunto con familiares alloñaos.
Matrimoniu
thumb|left|250px|La princesa Marina nel día de la so boda.
El 29 de payares de 1934 casóse col so primu segundu, el príncipe Xurde, Duque de Kent na Abadía de Westminster, en Londres. La boda foi siguida por una ceremonia de ritu ortodoxu na capiya privada del Palaciu de Buckingham. La pareya tuvo trés fíos:
El Duque de Kent morrió trágicamente el 25 d'agostu de 1942 nun accidente d'aeroplanu en Eagles Rock, cerca de Dunbeath, en Caithness, Escocia, mientres emprestaba serviciu dientro de la Royal Air Force.
Dempués de la muerte del so maríu, la duquesa caltúvose como miembru activu na Familia Real británica. Foi presidenta de la All England Lawn Tennis Culb por 26 años. En 1957 foi representante de la reina nes celebraciones de Ghana por independencia como colonia británica. En 1966, col mesmu cargu, tuvo nes celebraciones d'independencia de Botsuana, en que la so capital un hospital recibió'l so nome.
El 8 de xunu de 1961, el so fíu'l príncipe Eduardo, duque de Kent casóse con Katharine Lucy Mary Worsley quien se convertiría na nueva duquesa de Kent, arriendes de esto la princesa Marina solicitó-y a la reina Sabela II que-y dexara revertir el so títulu de soltera xuníu col de duquesa de Kent p'asina estremala de la so nuera la nueva duquesa de Kent. La reina aportó a esti pidimientu y Marina convertir en La so Alteza Real princesa Marina, Duquesa de Kent.
Títulos, tratamientos y distinciones honorífiques
thumb|right|150px|Monograma de la Princesa Marina, duquesa de Kent
Distinciones honorífiques
50px Miembru de la Real Orde familiar de la reina Sabela II ;Distinciones honorífiques estranxeres
Ancestros
Ancestros de Marina de Grecia y Dinamarca
La Vid y Barrios
La Vid y Barrios ye un conceyu d'España perteneciente a la provincia de Burgos, na comunidá autónoma de Castiella y Lleón. Forma parte de la contorna de La Ribera, partíu xudicial d'Aranda, conceyu del mesmu nome.
Xeografía
Ta asitiáu na contorna Ribera del Duero. Entiende trés pedaníes: Guma, Linares de La Vid y Zuzones.
Monumentos
thumb|left|Monesteriu de La Vid
Banzáu de Llinares
L'antiguu términu municipal de Linares del Arroyo queda partíu ente los conceyos 40115 Maderuelo y 40130 Montejo de la Vega de la Serrezuela, ente que la so población foi treslladada al términu municipal de La Vid na provincia de Burgos, n'agrupamientu provocáu oficialmente pa la construcción del Banzáu de Llinares.
Sablera de Fontaniecha
Descripción
Tien forma llinial con un llargor averáu d'unos 150 m y un anchor medio de 30 m. El llechu ta formáu por sables escuros de tamañu mediu entemecíu con cantares rodaos. La ocupación y urbanización son escases a pesar de que los sos accesos son fáciles, piatonales ya inferiores a unos 500 m.
P'aportar a la sablera hai que llegar a Cadavéu y dir hasta la ilesia y pela derecha d'ella sale un camín que termina nun cruceru de piedra. En superándola hai que tomar la primer esviación a la derecha, que ye la carretera qu'arrodia a Cadavéu pola mariña. D'esta carretera salen delles esviaciones y tomando la primera llegar a una casina de color coloráu y detrás d'ella ta l'accesu a la parte occidental de la sablera. Si toma la segunda esviación llegar a la parte oriental y si, a lo último tómase la tercera, dempués de pasar la depuradora, atópase'l llugar aparente pa tomar les meyores fotografíes de la sablera.
Nun resulta aconseyable baxar a la sablera yá que hai que baxar unos 75 m por un cantil bien vertical y complicáu. La sablera nun tien nengún serviciu y pa los que s'atreven a baxar, la única actividá encamentada ye la pesca deportiva a caña.
Abaurrepea
Abaurrepea (Abaurrepea y oficialmente Abaurrepea/Abaurrea Baja) ye un conceyu de la Comunidá Foral de Navarra, asitiáu na merindad de Sangüesa, na contorna d'Auñamendi, nel valle de Aézcoa y a 67 km de la capital de la comunidá, Pamplona. La so población n’ foi de habitantes (INE).
Día Internacional de les Persones d'Edá
L'Asamblea Xeneral de les Naciones Xuníes designa'l 1º d'ochobre Día Internacional de les Persones d'Edá.
Abaurrepea
Topónimu
Abaurrea tratar d'un topónimu de significáu dudosu. Según Mikel Belasko el so significáu podría ser delantre del árbol o delantre de la columna y provendría de la espresión en llingua vasca (h)abe aurre(a). La pallabra habe, que significaba árbol o columna, ye arcaica nel eusquera actual y utilizábase nel vizcaín antiguu apaeciendo mentada nel fueru de Vizcaya. Esti filólogu piensa que pudo utilizase tamién en Navarra y dar orixe a topónimos como Abaurrea o Abáigar. El segundu términu ye tresparente, yá que aurre, significa delantre de o parte anterior. La a final ye artículu n'eusquera.
Día Internacional de les Persones d'Edá
Conmemoración
El 14 d'avientu de 1990, l'Asamblea Xeneral de les Naciones Xuníes, na Resolución 45/106, designa'l 1º d'ochobre Día Internacional de les Persones d'Edá.
Abaurrepea
Topónimu
Ye bien variada la forma na que s'hai trescritu el nome del pueblu mientres la Edá Media. La mención más antigua d'esti pueblu data de 1237 cuando se-y menta baxu distintos nomes como Auerea, Aurrea, Aveurrea y Euierrea. Depués apaez como Avehurrea (1268), Avaurrea (1281), Aueurrea (1350), Abeure (1362) y Abeurrea (1366). Siquier dende'l sieglu XVI paez que ta asitiada l'actual forma d'escribilo; Abaurrea (1532). La Abaurrea que se menta hasta'l sieglu XVIII corresponder a l'actual Abaurrea Baja, siendo Abaurrea Alta orixinalmente un barriu de bordes del primeru. En 1719 apaecen mentaos per primer vegada los dos pueblos que lleven esti nome, estremándose per primer vegada ente Abaurrea l'Alta y Abaurrea la Baxa.
Día Internacional de les Persones d'Edá
Principios de les Naciones Xuníes en favor de les persones d'edá.
Los Principios de les Naciones Xuníes en favor de les persones d'edá fueron aprobaos por resolución 46/91 de l'Asamblea Xeneral de les Naciones Xuníes de fecha 16 d'avientu de 1991. Afalen a los Gobiernos a qu'introduzan nos sos programes nacionales cada vegada que seya posible los principios a favor de les persones d'edá.
Abaurrepea
Llocalidaes estremeres
Abaurrea Alta, Garayoa...
Economía
Madera, camperes y trigu.
Llista d'alcaldes
Nes eleiciones municipales de 2007 l'únicu candidatu a l'alcaldía foi l'independiente Juan José Salón, que llogró 25 votos.
Xuegos Paralímpicos de Barcelona 1992
Deportes
El programa incluyó quince deportes:
Área olímpica de Montjuïc
thumb|200px|right|Peveteru Olímpicu nel [[Estadiu Olímpicu de Montjuïc.]] thumb|200px|right|[[Pabellón Olímpicu de Badalona.]] El llamáu Aniellu Olímpicu:
Les instalaciones de la Feria de Barcelona vieron la competición de:
Área olímpica de La Vall d'Hebron
Allugada al norte de la ciudá, nel distritu de Horta-Guinardó, foi sede de trés deportes paralímpicos:
Otres sedes
El Ciclismu fízose per circuitos urbanos.
Ribes rubrum
La ye un arbustu caducifoliu que suel algamar ente 1 y 1,5 m d'altura, llegando ocasionalmente a los 2 m, con fueyes de 5 lóbulos distribuyíes n'espiral nes rames. Les flores son d'un discretu color ente verde y mariellu, organizaes en recimos pendulosos de 4 a 8 cm, y mauren produciendo unes bayes comestibles de color roxu tresllúcidu d'ente 8 y 12 mm de diámetru, con 3 a 10 bayes en cada recimu.
Cultivu ya usos
left|thumb|200px|Brusela roxa (alpina). La brusela roxa, ye llixeramente más ácida que la so pariente la brusela prieta, y cultívase principalmente pa facer mermelaes y platos cocinaos, en llugar de consumise fresco. N'Escandinavia emplégase na ellaboración de sopes y postres de branu, y n'Alemaña y nos Países Baxos úsenla como rellenu de les tartes.
Pa la salú
El brusel contién en cantidaes medies fibres, magnesiu, calciu, potasiu, fierro, vitamina C y bétacarotenos), pero la so propiedá principal ye que ta saturada de flavonoides (65 mg nos 100 g), beneficiosos pa la renovación de la piel.
Crataegus monogyna
thumb|220px|Crataegus monogyna
Etimoloxía
N'asturianu recibe una bona riestra de nomes como aguaspineiru, biesca, espín, mayombal, prunera, corona de Cristu, escayu blancu, espineira, espinu, espinu cambrión, etc. que dan una bayura de topónimos estraordinaria.
Descripción y ecoloxía
La espinera llega midir d'ente 2 a 8 m d'altor y presenta una groma arredondiao. La fueya ye simple, peciolada, de llimbru tiangular y fondamente lobulada -con ente 1, 2 ó 3 segmentos-. Son percarauterístiques les flores a mou d'umbela. Florez d'iviernu a primavera danto unos frutos coloraos llamaos prunel en forma de recimu. Tienen un tastu dulce, anque son farinosos y daqué astrinxentes. Los sinónimos de prunel son abondosos: garamitu, mantequinos, mayuelu, peruya, aguaspín, etc.
Magar que tien indiferencia edáfica, amuesa cierta preferencia polos suelos básicos. Ye especie que suel formar xebes en terrenos llentos, allugándose ente los 150 m a los 1.700 m d'altitú. Ye mui carauterísticu nos mayaos de la Sierra del Sueve, La Pena L'Aramo, Sierra del Cuera, etc.
Etnobotánica
Los pruneles consumiéronse dende l'antigüedá, sobremanera en tiempos de fame, anque anguaño nun son mui conocíos pol so tamañu y tastu. Les flores sirven pa facer floritos, destacando por poseyer propiedaes tóniques, sedantes y cardiotóniques. D'otra miente, ye especie emplegada como patrón pa inxertar dellos frutales como la peral (Pyrus communis L.), el cadapanal (Mespilus germanica L.), etc.
Harungana
Harungana) ye un xéneru de planta perteneciente a la familia Hypericaceae . Ye orixinaria d'África tropical (incluyendo Madagascar) y Mauriciu.
Aeropuertu Internacional de Beixín-Capital
L'Aeropuertu Internacional de Beixín-Capital  ye'l principal aeropuertu internacional de la ciudá de Beixín, la capital de la República Popular China. El códigu IATA del aeropuertu ye PEK, que reflexa la romanización tradicional de la ciudá: Beixín. El códigu BJS ye tamién d'usu frecuente, de resultes de l'actual trescripción pinyin de la capital china, Beijing. Incluyendo tolos aeropuertos de la zona metropolitana de Beixín, anguaño Capital Beijing (PEK) ye l'únicu aeropuertu d'aviación civil que correspuende a BJS.
L'aeropuertu ye la base central d'Air China. Tres la so ampliación que foi concluyida'l 29 de febreru de 2008, convirtióse nel mayor aeropuertu del mundu debíu a la medría del so tráficu aereu provocáu pola cita olímpica qu'entamó China esi mesmu añu. Ye'l tercer aeropuertu con mayor tráficu nel mundu por detrás del Aeropuertu de Londres-Heathrow y l'Aeropuertu Internacional Hartsfield-Jackson.
Historia
L'Aeropuertu Internacional de Beixín foi inauguráu'l 21 de marzu de 1958, y foi'l primer aeropuertu de la República Popular China. Consistía nun pequeñu edificiu terminal, que sigue de pies hasta'l día de güei, al paecer pal usu de personalidaes y vuelos chárter. El 1 de xineru de 1980 foi inauguráu un edificiu de color verde más grande y modernu, con muelles pa 10 o 12 aviones. La terminal foi una de les mayores de la década de 1950, pero a mediaos de 1990 foi acorviáu pol aumentu de pasaxeros y púnxose a prueba la so capacidá. La terminal foi cerrada tres l'apertura d'una segunda terminal pa la so renovación. El 20 de setiembre de 2004 se reinauguró y yera utilizáu puramente por China Southern Airlines.
Pa conmemorar el 50º aniversariu de la fundación de la República Popular China a finales de 1999, l'aeropuertu foi ampliáu de nuevu. Esta nueva terminal inaugurada'l 1 de payares foi nomada Terminal 2. El 20 de setiembre de 2004, foi abierta la nueva Terminal 1 (que foi la terminal esclusiva de China Southern Airlines hasta 1999) a vuelos nacionales ya internacionales de Beixín. Otres compañíes aérees de vuelos nacionales ya internacionales inda operen na Terminal 2.
La más ambiciosa espansión del aeropuertu de Beixín inauguró'l 29 de febreru de 2008 por motivu de los Xuegos Olímpicos de Branu de 2008 na ciudá. El diseñu d'ésta tuvo a cargu del arquiteutu inglés Norman Foster y el so equipu de trabayu.
Estadístiques
Estadístiques de la Alministración d'Aviación Civil China
Ampliación
La obra d'ampliación del Aeropuertu Internacional de Beixín, diseñada pol estudiu d'arquiteutura del célebre Norman Foster, foi inaugurada'l día 29 de febreru de 2008.
Nun principiu, envaloróse qu'esti proyeutu remataría en 2007, cifrándose aproximao en 2300 millones de dólares. Sicasí, foi inauguráu a les 08:50 AM, hora llocal, del día 29 de febreru de 2008, con un costu de 3650 millones. Sumándose a esto, tán los más de 4 años invertíos a toa priesa pa llegar con anterioridá a les Olimpiaes que pueden faer camudar la vista que'l mundu tien sobre'l país asiáticu.
Arbutus unedo
El ye un árbol d'hasta quince metros d'alto, magar que rara vegada algama esi altor. Perennifoliu. El tueru ye arroxáu y regalláu, cola cota o groma espesa y arredondiada. Les fueyes tienen un peciolu curtiu, y son grandes, verdes, daqué más xares al aviesu, lanceolaes, d'ente 5 y 10 cm de llargo y 5 cm d'ancho, col cantu aserráu, llises, brillantes y ensin pelos.
El so frutu, l'abruéganu o borrachín, ye d'unos 4 cm de diámetru ente mariellu y coloráu intenso, dependiendo de la maduración del mesmu; la so superficie ta ensamada por graninos minúsculos aplanaos. Les semientes tán allugaes sobro'l centru del frutu, y son pequeñes y de color prieto.
D'ellos sácase'l famosu "licor de madroño" madrilano.
Agnez-lès-Duisans
Agnez-lès-Duisans ye una comuña francesa del departamentu de Pas-de-Calais, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Década del 2470 e.C.
Personaxes importantes
Una década enantes / Una década depués Sieglu: Sieglu XXVI e.C. - Sieglu XXV e.C. - Sieglu XXIV e.C.)
Alcedo leucogaster
El martín pescador ventriblanco (Alcedo leucogaster) ye una especie d'ave coraciforme de la familia Alcedinidae que vive nel África Central y Occidental.
Distribución
Alcuéntrase n'Angola, Benín, Camerún, Costa de Marfil, Guinea Ecuatorial, Gabón, Ghana, Guinea, Guinea-Bisáu, Liberia, Nixeria, República Centroafricana, El Congu, República Democrática d'El Congu, Santu Tomé y Príncipe, Sierra Lleona, Tanzania, Togu, Uganda y Zambia.
Sablera de Foxos o Barra
La sablera de Foxos o Barra atopar nel conceyu asturianu de Cuaña, España, y pertenez a la llocalidá de Mouguías. Forma parte de la Mariña Occidental d'Asturies, presentando proteición por ser ZEPA y LIC.
Descripción
La sablera tien forma rectillinia, un llargor d'unos 150 metros y un anchor medio d'alredor de 10 metros. La so redolada ye rural, con un grau d'urbanización mediu y una peligrosidá alta. L'accesu piatonal ye d'unos quinientos metros de llargor. Nel so llechu alternen sables gruesos y escuros con una pequeña escollera.
El nucleu poblacional rural más próximu ye'l de Foxos y la sablera, tamién llamada «Barra», ta asitiada ente la marxe esquierda de la desaguada del ríu Navia y la Sablera d'Arnielles. Trátase d'una pequeña sablera asitiada na mesma ría, ta perbién fornida, tien serviciu de llimpieza, de vixilancia, área de picnic y una área recreativa. Sicasí tien l'inconveniente del golor carauterístico, permanente, de la cercana fábrica de papel. L'actividá encamentada ye la de la pesca recreativa y alviértese que mientres el bañu encamiéntase nun alloñar de la sablera por cuenta de les corrientes escontra un llau o otru de la ría.
Alcedo cristata
Alcedo cristata ye una especie d'ave coraciforme de la familia Alcedinidae llargamente distribuyíu pol África subsaḥariana. Ye una ave principalmente sedentaria cola esceición de dellos desplazamientos estacionales relativos al clima. thumb|left|Adultu nel [[llagu Mburo, Uganda.]] thumb|left|Xuvenil nel llagu Mburo, Uganda. thumb|left|Exemplar en Gambia.
Descripción
Mide alredor de 13 cm de llargu. El color xeneral de les sos partes cimeros ye de color azul con rellumu metálicu. Na cabeza presenta un penachu curtiu de plumes negres y azul claro que ye l'orixe del so nome científicu. La so cara y partes cimeros de color canela anaranxáu. Tien el gargüelu y dos llistes na parte posterior del pescuezu blanques. El so picu ye de color bermeyón nos adultos y les sos pates son de color coloráu intensu. Dambos sexos tienen aspeutu similar, anque los xuveniles suelen ser de tonos más apagaos y tienen el picu coritu.
Esta especie ta cercanamente emparentada col martín pescador malgax (Alcedo vintsioides). Esta especie tien el picu negru y el penachu verdosu, el so comportamientu ye similar anque nun ye tan dependiente de l'agua como la especie del continente africana.
Comportamientu
Ye frecuente encontralu ente los xuncos y demás vexetación acuática cerca de llamargues y cursos d'agua lento y carcas. El so vuelu ye rápido, les sos ales arrondaes ximiélguense tan rápido qu'a la vista paecen solo un borrón azul, anque suel volar amodo percima de l'agua.
Esta ave suel tener posaderos habituales dende onde pesca. De normal a poca distancia percima de l'agua. Suel caltenese irguíu cola cola apuntando escontra baxo y llánzase en picáu a l'agua cuando una presa pasa debaxo. De normal vuelve al posaderu pa tragase la captura, y si la presa ye grande cutir contra la caña enantes, sicasí les pequeñes tragar rápido. Aliméntase de pexes, inseutos acuáticos y crustáceos.
Añera nun túnel nuna turria o terraplen arenosu, nun seme asitiáu xunto a l'agua. Dambos miembros de la pareya escavan la lluriga. La mayoría d'elles tienen un tunen con ciertu enclín escontra riba que s'abrir nuna cámara de anidamiento. Nel so interior nun constrúin nengún nial y les puestes suelen constar d'ente 3 y 6 güevos arrondaos blancos.
Leon Thomas III
Leon G. Thomas III (1 d'agostu de 1993 en Brooklyn, Nueva York, Estaos Xuníos). Ye un actor, cantante, pianista y guitarrista d'Estaos Xuníos meyor conocíu por co-protagonizar la serie de nickelodeon Victorious nel papel de André Harris. Tamién conocíu poles sos interpretaciones nes producciones de Broadway: The Lion King (musical).
Brandon T. Jackson
Brandon Timothy Jackson ye un comediante, actor y raperu d'Estaos Xuníos. Ye conocíu polos sos papeles en películes como Roll Bounce, Tropic Thunder, Percy Jackson & the Olympians: The Lightning Thief, Lottery Ticket, y Big Mommas: Like Father, Like Son.
Biografía
Jackson estudió en West Bloomfield High School. Dempués de graduase, camudar a Los Angeles pa empecipiar una carrera como comediante, actuando nel club Laugh Factory, y compartiendo escenariu con Wayne Brady y Chris Tucker. Gracies al so papel como "Junior" en Roll Bounce (2005) llogró'l premiu Black Reel na categoría "meyor actor revelación". En 2006, Jackson foi'l presentador de la xira "Up Close and Personal Tour", que cuntaba con artistes como Chris Brown, Ne-Yo, Lil Wayne, Juelz Santana y Dem Franchize Boyz. Participó nel programa de televisión Wild 'n Out, y actuó nes películes Tropic Thunder, Percy Jackson & the Olympians: The Lightning Thief, y Lottery Ticket.
Dinastía Yuan
L'ascensu de Kublai Kan
Genghis Khan unificó les tribus mongoles y turques de les estepes y convirtióse en Gran Khan en 1206. Él y los sos socesores espandieron l'imperiu mongol en toa Asia. Sol reináu del tercer fíu de Gengis, Ogodei, los mongoles destruyeron la debilitada dinastía Jin en 1234, conquistando la mayor parte del norte de China. Ögedei ufiertó al so sobrín Kublai una posición en Xingzhou, Hebei. Kublai foi incapaz de lleer chinu, pero tuvo dellos profesores chinos de la tribu Han contrataos pola so madre Sorgaqtani. Él buscó'l conseyu de chinos budistes y conseyeros confucianos. Möngke asocedió al fíu de Ögedei, Kuyuk, como Gran Khan en 1251. Él concedió al so hermanu Kublai los territorios mongoles en China. Este construyó escueles pa los estudiosos confucianos, emitió papel moneda, alicó rituales chinos y polítiques aprobaes qu'aguiyaron la crecedera agrícola y comercial. Fundo la ciudá de Kaiping, en Mongolia Interior, más tarde rebautizada Shangdu, la so capital.
Möngke empecipió una campaña militar contra la dinastía Song del sur de China. Morrió en 1259 ensin un socesor. Kublai tornó de la llucha contra la dinastía en 1260, cuando s'enteró de que'l so hermanu, Ariq Böke, taba desafiando'l so derechu al tronu. Kublai convocó una kurultai na ciudá china de Kaiping que lo escoyó Gran Khan. Un kurultai rival en Mongolia proclamu a Ariq Böke Gran Khan, empezando una guerra civil. Kublai Khan dependía de la cooperación de los sos súbditos chinos p'asegurase de que'l so exércitu recibiera amplios recursos. Él reforzó la so popularidá ente los sos súbditos modelando'l so gobiernu na burocracia de les dinastíes chines tradicionales y adoptando el nome chinu de Zhongtong. Ariq Böke viose atrabancáu por suministros desaparentes y rindióse en 1264. Los otros trés kanatos mongoles reconocieron como Gran Khan a Kublai, pero fueron funcionalmente autónomos. La llucha civil terminara definitivamente.
thumbnail|right|160px|"Árboles na ribera de Yushan", pintura de Nin Zan (1301 - 1374)
Reináu de Kublai Khan
Kublai khan establez la capital en Beixín
Tres Reinos
Los Tres Reinos (chinu tradicional, 三國 Sānguó) ye un periodu de la historia de China. Nun estrictu sentíu académicu referir al periodu entendíu ente la fundación de Wei nel 220 y la conquista de los Wu pola dinastía Jin nel 280. Sicasí, munchos historiadores chinos amplíen el puntu del empiezu d'esti periodu a la rebelión de los turbantes mariellos nel 184.
Visión xeneral
La temprana y "non oficial" parte del periodu, entendida dende 190 al 220, tuvo marcada poles caótiques lluches internes ente los señores de la guerra en delles partes de China. La parte media del periodu, del 220 al 263, tuvo marcada pol militarmente más estable alcuerdu ente los trés estaos rivales, Wei (魏), Han (漢), y Wu (吳).
Pa estremar a estos estaos de los antiguos estaos del mesmu nome, los historiadores preceder d'un calter: Wei ye tamién conocíu como Cao Wei, Han ye conocíu como Shu Han, que darréu pasó solamente a ser conocíu como Shu, y Wu ye tamién conocíu como Wu oriental.
La última parte d'esti periodu tuvo marcada pola destrucción de Shu per parte de Wei nel 263, el derrocamientu de Wei pola dinastía Jin nel 265 y la destrucción de Wu por Jin nel 280.
El términu "Tres Reinos" ye una traducción inesacta, yá que cada estáu tuvo eventualmente gobernáu por un emperador que reclamaba'l so lexítimu derechu de socesión a la dinastía Han y non por reis. Sicasí, esta denominación convirtióse n'estándar ente los sinólogos.
Esti periodu históricu foi en gran manera vistu de forma romántica nes cultures de China, Xapón y Coria y a lo llargo del sureste asiáticu. Foi celebráu y popularizáu n'óperes, cuentos tradicionales, noveles, y en tiempos más recién, películes, series de televisión y videoxuegos. El más conocíu de toos, ye ensin dulda, el Romance de los Trés Reinos, una recreación ficticia d'esti periodu con una fonda fonderada histórica. El rexistru históricu autorizáu de la era ye Sanguo Zhi de Chen Shou, xunto coles anotaciones posteriores de Pei Songzhi sobre'l testu.
El periodu de los Trés Reinos ye unu de los más sangrientos na historia de China. Un censu de la población a finales de la dinastía Han oriental calculaba una población d'aproximao 56 millones, mientres otru censu posterior reporta aproximao 16 millones, teniendo en cuenta les imprecisiones de los rexistros censales de la dómina, ye seguro asumir qu'un ampliu porcentaxe de la población foi esterminada mientres les constantes guerres que se desamarraron mientres el periodu.
Colapsu del poder dinásticu
La serie d'eventos que llevaron al colapsu de poder dinásticu y a l'ascensión de Cao Cao son desaxeradamente complexos. La muerte del Emperador Ling d'Han en mayu del 189 condució a una inestable rexencia sol xeneral al mandu He Jin y a una rivalidá anovada ente les facciones de los eunucos y de la burocracia civil común. Siguiendo al asesinatu de He Jin, el so más importante aliáu, el coronel-direutor de los criaos Yuan Shao lideró una masacre de los eunucos nos palacios imperiales. La revuelta resultante na capital dexó al xeneral fronterizu Dong Zhuo entrar en Luo Yang dende'l noroeste y tomar control de la corte imperial, empecipiando un periodu de guerra civil por toa China.
L'ascensión de Cao Cao
Cao Cao, que se convertiría nel fundador efectivu de Wei, axuntara un exércitu nel iviernu de 189. Absorbiera a unos 300.000 turbantes mariellos dientro del so exércitu, al igual qu'a un bon númberu de grupos militares entamaos en forma de cles. Nel 196 estableció la corte imperial en Xuchang y desenvolvió colonies agrícoles militares pa caltener al so exércitu. Dempués de destruyir a Yuan Shu nel 197 y a los señores occidentales Lu Bu(198) y Liu Bei(199) en rápida socesión, Cao Cao esvió la so atención faía Yuan Shao nel norte, que por sigo mesmu esaniciara al so rival nortizu Gongsun Zan nesi mesmu añu.
Siguiendo a meses de planificación, dambos bandos enfrentaron les sos fuercies en Guangdu nel 200. Devasando los elevaos númberos de Yuan, Cao Cao ganó-y de forma decisiva y dexó tullíu al exércitu del norte. Nel 202, Cao Cao aprovechar de la ventaya de la muerte de Yuan Shao y de la división resultante ente los sos fíos p'avanzar faía'l norte del Río Mariellu. Prindó Ye nel 204 y ocupó les provincies de Ji, Bing, Qing y You. A la fin del 207, dempués d'una campaña rescamplu contra'l pueblu de Wuhuan, Cao Cao consiguiera un incontestable dominiu de la llanura del norte de China.
Los Cantiles Coloraos
Nel 208, Cao Cao coló escontra'l sur col so exércitu cola esperanza d'unificar rápido l'imperiu. El fíu de Liu Biao, Liu Zong, rindió la provincia de Jing y Cao pudo prindar una flota considerable en Jiangling. Sicasí Sun Quan, el socesor de Sun Ce nel baxu Yangzi, siguió aguantando. El so conseyeru y xeneral Zhou Yu aseguró una alianza con Liu Bei, siendo él mesmu un refuxáu recién del norte. Los sos exércitos combinaos d'unos 50.000 homes enfrentar a la flota de Cao Cao y a una fuercia de 220.000 homes esi iviernu en Chibi. Nesa dómina'l bandu de Cao Cao presumía de tener 800.000 homes, pero eso yera una desaxeración pa desmoralizar a los enemigos y aumentar el so prestíu (el so exércitu sería d'aproximao daqué más de 220.000 soldaos). Antes de la batalla'l xeneral Zhou Yu al mandu del exércitu de Sun Quan mandó que dieren latigazos a Huang Gai, unu de los sos más fieles oficiales. Esto formaba parte del plan que Zhou Yu escurrió. Antes d'esta orde falara con Huang Gai pa ver si aceptaba, y como esperaba aceptó. Tres esto Huang Gai siguiendo'l plan de Zhou Yu, axuntar con Cao Cao pa xunise con él. Cao Cao aceptó porque los sos espíes informárenlu de que Zhou Yu diéra-y latigazos, como castigu por un error que cometió Huang Gai, y porque Huang Gai traía con él a una bona parte de la flota enemiga. Cao Cao confiáu mandó a tola so flota ensin preparaciones pa una batalla y faciendo a los sos homes cantar poemes, baillar y celebrar la victoria. Pero xustu cuando los dos llexes atopáronse, Cao Cao vio que la flota del teniente yeren barcos incendiarios. Al nun preparar a la so flota convenientemente, los sos homes apenes pudieron reaccionar, perdiendo a casi tola so flota y salvándose a sigo mesmu pelos pelos.
Tres esta decisiva derrota, Cao Cao retirar al norte dexando a Sun Quan y Liu Bei sobrevivir y consolidase, dando la base a los futuros reinos Wu y Shu. Dempués de volver al norte, Cao Cao quedóse satisfechu asimilando les rexones del noroeste nel 211 y consolidando el so poder. De forma progresiva amontó los sos títulos y el so poder, aportando a eventualmente rei de Wei nel 217. Lui Bei entró na provincia de Yi y más tarde nel 214, movió a Liu Zhang como gobernante, dexando al so comandante Guan Yu al cargu de la provincia de Jing. Sun Quan, que tuviera mientres estos años ocupáu nes defenses contra Cao Cao nel sureste en Hefei, volvió la so atención a la provincia de Jing y al mediu Yangzi.
Les tensiones ente los aliaos faíense gradualmente visibles. Nel 219, dempués de que Liu Bei prindara con ésitu Hanzhong a manes de Cao Cao y mientres Guan Yu taba ocupáu nel asaltu de Fan, el comandante en xefe de Sun Quan, Lü Meng, prindó secretamente la provincia de Jing.
La tripartición de China
Nel primer mes del 220 Cao Cao morrió, y nel décimu mes el so fíu Cao Pi destronó al emperador Xian y fixo llegar al so fin a la dinastía Han. Llamó al so estáu Wei y proclamóse a sí mesmu emperador en Luoyang. Nel 221 Liu Bei tomó'l nome d'Emperador d'Han, nun apueste pa restaurar a la cayida dinastía Han (el so estáu conozse históricamente como Shu o Shu-Han). Nesi mesmu añu, Wei dio a Sun Quan el títulu de rei de Wu. Un añu más tarde, les tropes de Shu-Han declararon la guerra a Wu y enfrentáronse a los sos exércitos na batalla de Yiling. En Xiaoting, Liu Bei foi desastrosamente derrotáu pol comandante de Sun Quan Lu Xun y forzáu a recular a Shu, onde morrió pocu dempués. Dempués de la muerte de Liu Bei, Shu y Wu recuperaron les rellaciones cordiales en perxuiciu de Wei, estabilizando asina la configuración del tripartitu. Nel 229, Sun Quan arrenunció a la so reconocencia del réxime de Cao Pi y declaróse a sí mesmu emperador en Wuchang.
El dominiu del norte pertenecía dafechu a Wei, mientres Shu ocupaba'l suroeste y Wu la zona central del sur y l'este. Les fronteres esteriores de los estaos taben xeneralmente llindaes a la estensión de la civilización china. Por casu, el control políticu de Shu na so frontera meridional atopábase llindáu poles tribus Tai del modernu Yunnan y Birmania, llamaos polos chinos "Los bárbaros del sur" (南蠻).
Población
En términos de mano d'obra, Wei yera con diferencia'l más fuerte, reteniendo más de 660.000 families y 4.400.000 persones dientro de les sos fronteres. Shu tenía una población de 940.000, y Wu de 2.300.000. Polo que Wei tenía más del 58% de la población y alredor del 40% del territoriu. Con estos recursos, envalórase que pudo axuntar a un exércitu de 400.000 mientres Shu y Wu podía dirixir a unos 100.000 y 230.000 respeutivamente, a les traces el 10% de les sos respeutives poblaciones. L'alianza Wu-Shu contra Wei demostró ser una configuración militar estable; les fronteres básiques de los Trés Reinos apenes camudaron mientres más de cuarenta años.
Comerciu y tresporte
En términos económicos la división de los Trés Reinos reflexaba una realidá que perduró largamente. Inclusive nos Song del norte, setecientos años dempués de los trés reinos, yera posible pensar en China como nun compuestu de trés grandes mercaos rexonales (l'estáu del noroeste yera llixeramente ambivalente, yá que tenía enllaces coles rexones del norte y Sichuan). Estes divisiones xeográfiques tán sorrayaes pol fechu de que les principales rutes de comunicación ente les trés rexones principales taben toes feches pol home: el Gran canal enllazando'l norte y el sur, el cámino de tresporte al traviés de les Tres gargantes del Yangzi xuniendo'l sur de China con Sichuan y les carreteres de galería xuniendo Sichuan col noroeste. La rotura ente les trés entidaes foi abondo natural ya inclusive antemanada pola previsión política de Zhuge Liang (ver el plan de Longzhong).
La espediciones septentrionales de Zhuge Liang
A la fin de la campaña nel sur de Zhuge Liang, realizóse l'alianza Wu-Shu y Shu tuvo llibertá pa dirixise escontra'l norte. Nel 227 Zhuge Liang treslladó los sos reximientos más importantes escontra Hangzhong, y empezó la batalla pel noroeste con Wei. L'añu siguiente, ordenó al xeneral Zhao Yun atacar dende'l gargüelu de Ji como una distracción mientres el mesmu Zhuge lideraba la fuercia principal escontra Qishan. Pero na vanguardia Ma La so sufrió una derrota táctica en Jieting y l'exércitu Shu viose forzáu a recular. Nos seis años siguientes Zhuge Liang intentó delles ofensives más, pero los problemes de suministru llindaben la so capacidá d'ésitu. Nel 234 lideró la so postrera gran ofensiva contra'l norte, algamando la llanura de Wuzhang al sur del ríu Wei. Sicasí, por cuenta de la so temprana muerte, l'exércitu Shu ver de nuevu forzáu a recular.
Wu y el desenvolvimientu de sur
Nos tiempos de les grandes ofensives septentrionales de Zhuge Liang, l'estáu de Wu siempres permaneciera a la defensiva frente a les invasiones procedentes del norte. L'área alredor de Hefei atopar so una presión constante de Wei dempués de la batalla de los cantiles coloraos. La maquinaria de guerra creciera hasta tal puntu qu'enforma de los residentes escoyera emigrar y restablecese al sur del Yangzi. Dempués de la muerte de Zhuge Liang, los ataques na rexón de Huainan intensificáronse, pero magar tou Wei nun pudo romper la llinia de defenses llevantaes sobre'l ríu por Wu, qu'incluyíen la fortaleza de Ruxu.
El llargu reináu de Sun Quan ye consideráu como una dómina de bayura pal so estáu del sur. Les migraciones dende'l norte y l'asentamientu de los Shanyue amontó la mano d'obra pa l'agricultura, especialmente a lo llargo de los recodos inferiores del Yangzi y na comandancia de Kuaiji. El tresporte fluvial florió, coles construcciones de les canales de Zhedong y Jiangnan. El comerciu con Shu espolletó, con un enorme arribación d'algodón y el desenvolvimientu de les industries del metal y el celadón. El tresporte oceánicu foi ameyoráu hasta tal puntu que se fixeron viaxes per mar a Manchuria y a la islla de Taiwán. Nel sur, los mercaderes de Wu algamaron Linyi (nel sur de Vietnam) y Fu'nan (Camboya). Según espolletaba la economía, tamién lo faíen l'arte y la cultura. Nel delta del Yangzi, les primeres influencies budistes algamaron el sur dende Luoyang.
Decadencia y final de los Trés Reinos
Dempués del 230 les tensiones empezaron a faese visibles ente'l clan imperial Cao y la cla Torca. Siguiendo a la muerte de Cao Zhen, el faccionalismo rescamplaba ente Cao Shuang y el gran comandante Torca Yi. Deliberadamente, Cao Shuang asitió a los sos partidarios en puestos importantes escluyendo a Torca, lo qu'él tomó como una amenaza. El poder del clan Torca, una de les grandes families terratenientes d'Haber, foi reforzáu poles victories militares de Torca Yi. Amás, Torca Yi yera un estratega y políticu desaxeradamente capaz. Nel 238 entartalló la rebelión de Gongsun Yuan y llevó a la rexón de Liangdong direutamente sol control central. N'última instancia, devasó a Cao Shuang nel xuegu de poderes. Aprovechándose d'una incursión de los homes del clan imperial a les tumbes de Gaoping, Torca dio un golpe d'estáu en Luoyang, arrampuñando l'autoridá de la facción de Cao Shuang. Hubo munches protestes frente al apolmonante poder de la familia Torca, siendo la más notable la de los Siete sabios de l'arbolea de bambú. Unu de los sabios, Xi Kang, foi executáu como parte de les purgues dempués de la cayida de Cao Shuang.
Conquista de Shu
La decreciente fuercia del clan Cao reflexar na decadencia de Shu. Dempués de la muerte de Zhuge Liang, la so posición recayó en Jiang Wei, Fei Wei y Dong Yun, nesi orde. Pero dempués del 258, les polítiques Shu fueron controlaes cada vez más pola facción de les Torca y la corrupción foi n'aumentu. A pesar de los enérxicos esfuercios de Jiang Wei, protexíu de Zhuge, Shu foi incapaz d'asegurar nenguna victoria decisiva contra Wei. Nel 263, Wei llanzó un ataque en trés frentes y l'exércitu Shu foi forzáu a una retirada xeneral dende Hangzhong. Jiang Wei rápido caltuvo la posición en Jiange pero foi devasáu pol comandante Wei Deng Ai, que forzó al so exércitu a colar dende Yingping al traviés de territoriu que se consideraba impracticable. Al llegar l'iviernu d'esi añu, la capital Chengdu cayera y l'emperador Liu Chang rindiérase. L'estáu de Shu llegara al so fin dempués de cuarenta y trés años. Jiang Wei, sicasí, nun se rindió y nel so últimu intentu por restaurar Shu manipolió al xeneral Zhong Hui y convencer de remontase contra Torca Zhao y d'arrestar a Deng Ai. Sicasí la rebelión foi afayada y Zhong Hui y Jiang Wei morrieron a manes de los soldaos de Wei.