cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Felipe I d'Orleans
Foi Delfín de Francia dende l'añu 1643 y mientres Lluis XIV nun tuvo descendencia, hasta que nació'l so sobrín, Lluis, El Gran Delfín, nel añu 1661. Por nacencia yera «Fíu de Francia», títulu d'aquellos príncipes de nacencia lexítimu y que yeren fíos del rei.
Na corte dábase-y el tratu de «Monsieur», usu tradicional na corte francesa pal hermanu más darréu próximu al soberanu reinante; y nes cuestiones oficiales, dábase-y el de «Monsieur, frère unique du roi». Pa dirixise a él de frente, llamábase-y tamién «La so Alteza» o bien, «La so Gracia».
Tres la muerte del so tíu Gastón d'Orleans, hermanu de Lluis XIII de Francia, convertir na cabeza de la casa d'Orleans al heredar el patrimoniu d'este, ente'l que s'atopaba'l ducáu que lu representó mientres el restu de la so vida, pasando a la hestoria como Felipe, Duque d'Orleans o Felipe I d'Orleans.
Anguaño, ye un antepasáu común ente la realeza y l'aristocracia d'Europa, moteyáu por Philippe Erlanger, unu de los sos biógrafos, como «El güelu d'Europa».
Al marxe de la so participación en delles campañes militares, Felipe de Francia nun desempeñó nengún papel políticu trascendente y pasó la so vida a la solombra del ostracismu del poder al que lo sometió'l so hermanu, Lluis XIV.
Primeros años
Yá na so infancia (cuasi toa trescurrida mientres la insurrección de la Fronda) Felipe demostró la so "orixinalidá", el so xuegu preferíu yera ponese cintes y maquillase. Los sos obvios enclinos homosexuales y la so superficialidá fueron aguiyaes porque un príncipe estravagante tenía menos oportunidá de faer solombra al so hermanu que, d'esta forma, nun corría peligru de que-y apostara'l poder. Esautamente, nun quería que se reproduxera'l casu de Gastón de Francia (hermanu de Lluis XIII) y les sos intrigues colos grandes del reinu contra'l rei que dieren llugar a la Fronda.
Homosexualidá y amantes
Daquella, Felipe foi reconocíu pol so llibertinaxe y el so homosexualidá, según poles sos costume estravagantes. El so primera amigu favoritu sería Julio Mancini Mazarino, sobrín del cardenal Mazarino y depués duque de Nevers, el primeru en "malva-y" según les memories del duque de Saint-Simon. Más tarde ocupó'l so llugar Armand de Gramont, conde de Guiche, fíu del mariscal de Gramont, príncipe de Vidache y virréi vitaliciu de Navarra. Guiche amenorgó a Felipe d'Orleans a una tiranía escandalosa que produció más d'una crisis na familia real.
Paradóxicamente, l'ambiciosu Guiche acabaría engañando a Felipe cola so propia esposa la princesa Enriqueta Ana Estuardo. Lluis XIV acabó alloñar de la Corte (tantu pola voluntá del so hermanu, como pol escándalu que provocaben les meyores de Guiche ante Enriqueta Ana, de la mesma cortexada por el mesmu Rei...).
Dempués de Guiche, Felipe d'Orleans tuvo otros favoritos, como'l marqués de Effiat, sobrín del marqués de Cinq-Mars que fuera favoritu del padre de Felipe, Lluis XIII.
Felipe de Lorena
Sicasí, l'amor indiscutible dende la década de los 60 hasta'l fin de la vida de Felipe d'Orleans foi Felipe de Lorena, conocíu como'l Caballeru de Lorena. El caballeru de Lorena yera unu de los fíos d'Enrique de Lorena, conde de Harcourt, perteneciente al fonduxe principescu-ducal de Lorena.
El caballeru de Lorena gobernó cuasi tiránicamente la Casa d'Orleans, en desterciu de los dos duqueses d'Orleans. La primer esposa Enriqueta Ana consiguió exilialu a Roma mientres un tiempu. Pero tres la muerte d'ésta (que dalgunos atribuyíen al propiu Lorena), Lluis XIV dexó-y volver a la Corte. Paez que tácitamente Lluis XIV, que tarrecía la sodomía probablemente por causa de un trauma infantil según les memories de Charles d'El Porte, consintió la influencia de Lorena sobre'l so hermanu con cuenta de tener controlada a la Casa d'Orleans. El caballeru de Lorena gociaba d'apartamentos darréu allegantes a los de Felipe en toles sos residencies y más tarde convirtióse en gobernante del duque de Chartres, el futuru rexente Felipe II d'Orleans.
Tres la muerte del so tíu Gastón en 1660, Felipe convirtiérase en duque d'Orleans: esti patrimoniu convirtió-y n'unu de los nobles más ricos del reinu, lo que-y dexó vivir con un fastu equivalente al de la Corte y convertise nun gran mecenes. Foi coles mesmes el responsable de la construcción de la canal de Orleáns, que financió, y l'ampliación y embellecimiento del Chateaû de Saint-Cloud (del que namái queden los xardinos) y del Palais-Royal.
Tuvo, coles mesmes, dos grandes residencies: en principiu'l Palaciu Real, recibíu como patrimoniu, que decoró con grandes frescos y nel qu'entamaba grandes fiestes; dempués el Palaciu de Saint-Cloud, que-y regaló Lluis XIV en 1658 (supónse que cola esperanza d'arruina-y), nel que Felipe realizó numberoses reformessobremanera la construcción de grandes xardinos a la francesa.
Papel na corte
Magar el so innegable coraxe nel combate, Lluis XIV nun-y dexó nengún marxe de maniobra nin-y concedió poder dalgunu. Anque Felipe consiguió unes victories na guerra d'Holanda (batalla de Cassel en 1677) contra'l príncipe d'Orange, por causa de los sos celos, el so hermanu, quitó-y toa direición militar. El Rei Sol caltuvo estremáu del poder, mientres tola so vida, al so hermanu.
El papel de Felipe d'Orleans nel so tiempu tien de considerase nun terrén que nun yera menos importante na dómina, el del ceremonial y l'etiqueta. El duque de Saint-Simon recueye'l sentir de tolos memorialistas de la dómina cuando afirma nes sos memories que Monsieur yera "doctor n'etiqueta". Lluis XIV consultába-y cuestiones protocolaries y confió-y tácitamente velar pola rellumanza y refinamientu del ceremonial francés y l'etiqueta.
Per otru llau, Felipe a diferencia del so hermanu gustaba de vivir en París. Siempres allegaba al teatru y a Operar, ufiertaba grandioses receiciones nel Palais Royal y dexábase ver nos mercaos o feries. Convirtióse asina nun personaxe tremendamente popular na capital y coles mesmes nuna suerte de representante del Rei na vieya capital siquier nel terrén social. A lo último, Monsieur foi como se dixo un gran mecenes, non solo pola so arrogancia sinón pol so gustu refinadísimo y espertu.
Asina pos magar ye ciertu que Luís XIV caltuvo a los sos parientes, el so hermanu a la cabeza, prudentemente alloñaos del espaciu de decisión política, non por ello dexó de depositar nellos y particularmente en Monsieur un papel de preeminencia social y protocolariu bien importante. D'últimes si les rellaciones ente Lluis XIV y Felipe d'Orleans fueron dacuando tumultuosas, dambos manifestáronse siempres un tienru ciñu, casu práuticamente únicu na historia de la monarquía francesa (vease sinón les envelenaes rellaciones de los últimos reis Valois, de Luís XIII col so hermanu Gastón, o más tarde de los condes de Provenza y Artois con Lluis XVI).
Primer matrimoniu
Casóse dos vegaes. El primer matrimoniu, alcordáu pol so hermanu, Lluis XIV, foi cola so prima hermana la princesa británica Enriqueta Ana Estuardo, fía de la so tía carnal Enriqueta María de Francia y el so maríu'l Rei Carlos I d'Inglaterra, esti matrimoniu tuvo como oxetivu estrechar los llazos ente dambos países y venceyar a los Estuardo acabante restaurar nel Tronu de San Eduardo a la Monarquía francesa.
Segundu matrimoniu
Felipe d'Orleans casóse, al morrer Enriqueta, per segunda vegada cola princesa Sabela Carlota del Palatináu. Tuvieron trés fíos: El mayor, Alejandro Lluis, duque de Valois, morrió antes de cumplir los trés años; dempués siguió Felipe, tituláu en vida del so padre duque de Chartres, futuru Rexente de Francia; y finalmente Sabela Carlota, futura esposa del duque Leopoldu I de Lorena.
Del matrimoniu de Sabela Carlota col duque de Lorena nació Franciscu I del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu, que se casó cola arquiduquesa María Teresa I d'Austria, que se convertiría en Soberana del patrimoniu "archiducal" lo mesmo que de Hungría y Bohemia. En 1748, Franciscu Esteban foi escoyíu Sacru Emperador, d'esta miente la corona imperial (que nun podía cinxise una muyer) permanecía na Casa d'Austria (de fechu a partir de María Teresa y Franciscu Esteban el llinaxe de Lorena introducir nel tronu vienés pero per alcuerdu recíprocu siguió guardándose la denominación "Austria").
Matrimonios y descendencia
thumbnail|150px|derecha|Enriqueta d'Inglaterra. Primer esposa de Felipe d'Orleans Casóse, el 31 de marzu de 1661 cola so prima hermana Enriqueta Ana d'Inglaterra, cola que tuvo trés fíos y un fíu.
thumbnail|150px|derecha|Sabela Carlota del Palatináu, segunda esposa de Felipe d'Orleans.
El so segundu matrimoniu celebróse'l 21 d'avientu de 1671 cola Princesa Palatina Sabela Carlota del Palatináu, cola que tuvo trés fíos.
Ancestros
Ancestros de Felipe I d'Orleans
Sexualidá
La sexualidá ye'l conxuntu de condiciones que caractericen el sexu de cada persona o animal. Dende'l puntu de vista históricu cultural, ye'l conxuntu de fenómenos emocionales, de conducta y de práutiques acomuñaes a la busca del prestar sexual, que marquen de manera decisiva al ser humanu en toes y cada una de les fases determinantes del so desenvolvimientu.
Mientres sieglos consideróse que la sexualidá nos animales, incluyendo al ser humanu, yera de tipu instintiva. Nesta convencimientu basáronse les teoríes p'afitar les formes non naturales de la sexualidá, ente les que s'incluyíen toes aquelles práutica ensin dirixir a la procreación.
Sicasí, güei sábese que dalgunos mamíferos bien desenvueltos, como los delfines o dalgunos pingüinos, presenten un comportamientu sexual estremáu, qu'inclúi, amás de homosexualidá (reparada en más de 1500 especies de homosexualidá n'animales animales), variantes de la masturbación.
Sexualidá humana
La sexualidá non solo comparte les partes del cuerpu del home y muyer, tamién somete a distintos comportamientos, non solo los marcaos pola nuesa sociedá, como'l dicir de que'l color rosa ye pa les neñes y l'azul pa los neños, o que les muyeres tienen el deber de permanecer nel llar a cumplir colos llabores domésticos y que los homes son el benefactores de lo indispensable; sinón que tamién pertenez a los cambeos psicolóxicos qu'estremen al home y a la muyer, anque puede dicise qu'estos tán estrechamente amestaos a les diferencies cerebrales qu'esisten yá que "siempres s'abarruntó que los celebros de les muyeres y los de los homes, son un pocu distintos. Agora la ciencia ta sofitando un datu del saber popular: un nuevu estudiu afayó que los homes tienen más sinapsis coneutando a les célules nuna rexón particular del celebru". Asina damos cuenta de que les reacciones ente dambos ante una mesma situación son bien distintes.
La sexualidá ye un universu complexu que engloba cuatro aspecto principales: biolóxicu, psicolóxicu, social y éticu. Toos estos tán rellacionaos ente sigo, cada unu d'ellos, xuega un papel importante na forma de cómo percibimos tou lo rellacionao a lo sexual. La sexualidá humana, acordies cola Organización Mundial de la Salú, defínese como: Un aspeutu central del ser humanu, a lo llargo de la so vida. Abarca al sexu, les identidaes y los papeles de xéneru, l'erotismu, el placer, la intimidá, la reproducción y la orientación sexual. Vívese y esprésase al traviés de pensamientos, fantasíes, deseos, creencies, actitúes, valores, conductes, práutiques, papeles y rellaciones interpersonales. La sexualidá puede incluyir toes estes dimensiones, sicasí, non toes elles vívense o s'espresen siempres. La sexualidá ta influyida pola interacción de factores biolóxicos, psicolóxicos, sociales, económicos, políticos, culturales, éticos, llegales, históricos, relixosos y espirituales.
Propónse que la sexualidá ye un sistema de la vida humana que se compón de cuatro carauterístiques, que signifiquen sistemes dientro d'un sistema. Estes carauterístiques interactúan ente sigo y con otros sistemes en tolos niveles de la conocenciasobremanera nos niveles biolóxicu, psicolóxicu y social.
Los cuatro carauterístiques son: l'erotismu, la vinculación afeutiva, la reproductividad y el sexu xenético (xenotipu) y físicu (fenotipu).
La carauterística del sexu desenvueltu, entiende'l grau en que s'esperimenta la pertenencia a una de les categoríes dimórficas (femenín o masculín). Ye de suma importancia na construcción de la identidá, parte de la estructura sexual, basáu nel sexu, inclúi toles construcciones mentales y conductuales de ser home o muyer. Hai que tener en cuenta que ye bien importante que sepamos cualos son les nueses actitúes más personales y íntimes escontra la sexualidá.
Unu de los productos de la interacción d'estos holones ye la orientación sexual. N'efeutu, cuando interactúan l'erotismu (la capacidá de sentir deséu, escitación, orgasmu y prestar), la vinculación afeutiva (la capacidá de sentir, amar o namorase) y el xéneru (lo que nos fai homes o muyeres, masculinos o femeninos) llogramos dalguna de les orientaciones sexuales a saber: la bisexualidá, la heterosexualidá y la homosexualidá.
La definición de trabayu propuesta pola OMS (2006) empobina tamién la necesidá d'atender y educar la sexualidá humana. Pa esto ye de suma importancia, reconocer los derechos sexuales (WAS, OPS,2000):
Na midida qu'estos Derechos sían reconocíos, exercíos o respetaos, van llegar a esistir sociedaes más sanes nel sentíu sexual.
Ye importante notar que la sexualidá desenvuélvese y esprésase de distintes maneres a lo llargo de la vida de forma que la sexualidá d'un infante nun va ser la mesma que la d'un adolescente o un adultu. Cada etapa de la vida precisa conocencies y esperiencies específicos pa la so óptimo desenvolvimientu. Nesti sentíu, pa los neños ye importante conocer el so cuerpu, les sos propies sensaciones y aprender a curialo. Un neñu o una neña que puede nomar les partes del so cuerpu (incluyendo'l pene, l'escrotu o la vulva) y qu'aceptó que ye parte d'él, ye más capaz de curialo y defendelo. Tamién ye importante pa ellos conocer les diferencies y aprender que tanto los neños como les neñes son pervalibles y pueden realizar actividaes similares. Nesta etapa aprienden a amar a les sos figures importantes primeru (los padres, los hermanos) y a les persones que los arrodien, pueden tener los sos primeros namoramientos infantiles (que son distintos de los namoramientos de los adolescentes) y tamién viven les primeres separaciones o perdes, aprienden a remanar el dolor ante estes. Tocantes a la reproductividad, empiecen a aprender a curiar de los más pequeños (pueden empezar con moñecos o mascotes) y van desenvolviendo la so capacidá reproductiva. Tamién tienen grandes duldes sobre'l so orixe, xeneralmente les duldes que tienen con al respective de la rellación sexual precisen l'aclaración del sentíu amorosu y del deséu de tenelo que tuvieron los sos padres. Resúlta-yos interesante l'embaranzu y la nacencia nun sentíu de conocer el so propiu orixe. Sobremanera va ser importante esplorar la entruga y respondela al nivel de conocencia d'alcuerdu a la edá del menor.
La sexualidá adulta contién los cuatro elementos nuna interacción constante. Por casu, si una muyer siéntese satisfecha y arguyosa de ser muyer, ye probable que se sienta más llibre de sentir prestar y de buscalo ella mesma. Esto xenera un ambiente de cercanía afeutiva y sexual cola pareya y un clima de mayor enfotu que de la mesma repercute nes actividaes personales o familiares qu'espresen la reproductividad. En realidá podríamos empezar por cualesquier de les carauterístiques nestes repercusiones positives o tamién negatives.
Caúna de les carauterístiques va presentar problemes bien específicos. Asina, atopamos nel sexu, los problemes de homofobia, violencia contra la muyer, desigualdá sexual, etcétera. Na vinculación afeutiva atópense les rellaciones d'amor/odio, la violencia na pareya, los celos, el control de la pareya. L'erotismu va presentar problemes tales como disfunciones sexuales o les infeiciones de tresmisión sexual. En cuanto la reproductividad reparar trestornos na fertilidá o, más tarde, violencia y maltratu infantil, abandonu de los fíos, etc.
Al igual que munchos animales, los seres humanos utilicen la escitación sexual con fines reproductivos y pal caltenimientu de venceyos sociales, pero amiésten-y el gocie y el prestar propiu y el del otru. El sexu tamién desenvuelve facetes fondes de l'afectividá y la conciencia de la personalidá. En rellación a esto, munches cultures dan un sentíu relixosu o espiritual al actu sexual (Vease Taoísmu, Tantra), según ven nello un métodu p'ameyorar (o perder) la salú.
La complexidá de los comportamientos sexuales de los humanos ye productu del so cultura, la so intelixencia y de les sos complexes sociedaes, y nun tán gobernaos dafechu polos instintos, como asocede en casi tolos animales. Sicasí, el motor base de gran parte del comportamientu sexual humanu siguen siendo los impulsos biolóxicos, anque la so forma y espresión dependen de la cultura y d'eleiciones personales; esto da llugar a una gama bien complexa de comportamientos sexuales. En munches cultures, la muyer lleva'l pesu de la preservación de la especie.
Dende'l puntu de vista psicolóxicu, la sexualidá ye la manera de vivir la mesma situación. Ye un conceutu ampliu que toma tou lo rellacionao cola realidá sexual. Cada persona tien la so propia manera de vivir el fechu de ser muyer o home, la so propia manera d'asitiase nel mundu, amosándose tal que ye. La sexualidá inclúi la identidá sexual y de xéneru que constitúin la conciencia de ser una persona sexuada, col significáu que cada persona dea a esti fechu.
La diversidá sexual indícanos qu'esisten munches maneres de ser muyer o home, más allá de los ríxidos estereotipos, siendo la resultancia de la mesma biografía, que se desenvuelve nun contestu sociocultural. Anguaño utilícense les sigles GLTB (o LGBT) pa designar al coleutivu de gais, lesbianes, transexuales y bisexuales.
La sexualidá manifiéstase tamién al traviés del deséu eróticu que xenera la busca de prestar eróticu al traviés de les rellaciones sexuales, esto ye, comportamientos sexuales tantu autoeróticos (masturbación), como heteroeróticos (empobinaos escontra otres persones, éstos de la mesma pueden ser heterosexuales o homosexuales). El deséu eróticu (o libido) que ye una emoción complexa, ye la fonte motivacional de los comportamientos sexuales. El conceutu de sexualidá, por tanto, nun se refier puramente a les rellaciones sexuales”, sinón qu'éstes son tan solo una parte d'aquel oxetivu.
Desenvolver de forma lenta, y a una edá llegada xusta, con téuniques xeneralmente nueves.
Abd ar-Rahman al-Bazzaz
Abd ar-Rahman al-Bazzaz foi un políticu, académicu y alministrador iraquín.
Nació en Bagdag, realizó los sos estudios de lleis na Universidá de Bagdag y el Kings Colax London. Foi decanu de la Universidá de Bagdag, embaxador iraquín en Londres, y Secretariu Xeneral del OPEP ente 1 de mayu de 1964 hasta'l 30 d'abril de 1965.
Ocupo'l cargu de ministru d'Asuntos Esteriores per pocos meses en 1965. Más tarde convertiríase en primer ministru d'Iraq. Foi temporalmente presidente d'Iraq por trés díes (13 d'abril-16 d'abril de 1966) tres la muerte del presidente Abdul Salam Arif. L'hermanu de Arif, Abd ar-Rahman Arif, foi electu pal so permanente reemplazu. N'agostu de 1966, Bazzaz arrenunció al cargu de primer ministru. Foi asocedíu nel cargu por Naji Talib, que ocupó'l cargu dende 1966 hasta 1967.
Chile
Chile, oficialmente República de Chile, ye un país del suroeste d'América del Sur, frente al Océanu Pacíficu. Llenda al norte con Perú, al noreste con Bolivia y al este con Arxentina.
Historia
== Política y gobiernu ==
Organización política
La llei máxima del país ye la Constitución. Aprobada en 1980, foi modificada tres el referendu del 30 de xunetu de 1989. Nella establezse que Chile ye una república democrática, y que la soberanía reside na nación.
El poder executivu exércelu'l presidente de la República, escoyíu en votación direuta y por mayoría absoluta pa un mandatu de cuatro años. El poder llexislativu ye competencia del Congresu Nacional, formáu por un Senáu de 38 miembros y una Cámara de Diputaos de 120 miembros. Tocántenes al poder xudicial, el so muérganu cimeru ye la Corte Suprema.
Gobiernu (Gobierno hasta el 11 de marzu de 2026)
El presidente del país ye, dende'l 11 de marzu de 2022, Gabriel Boric. El presidente de la Cámara de Diputaos ye Patricio Melero Abaroa, y el del Senáu Guido Girardi Lavín. El gabinete ministerial compónenlu (abril 2012) 22 persones.
Partíos políticos
Los partíos políticos chilenos agrúpense en dos coaliciones.
La Concertación de Partíos pola Democracia inclúi a:
L'Alianza por Chile, pela so banda, inclúi a:
Organización territorial
thumb|Mapa de Chile thumb
Políticamente, Chile ta dividíu en 15 rexones, subdividías en 53 provincies y un total de 346 comunes:
Les principales ciudaes del país, según la proyeición pal añu 2011 del Instituto Nacional de Estadísticas,son:
Cultura
Los escritores chilenos rescamplaron especialmente nel cultivu de la poesía. D'algunos autores lleguen a falar de "País de poetes", polos dos Premios Nobel (Gabriela Mistral y Pablo Neruda) de nacionalidá chilena, a los qu'hai qu'amestar otros poetas destacaos como Nicanor Parra, Gonzalo Rojas y Vicente Huidobro.
Sphinx crassistriga
Esfinxe crassistriga ye una poliya de la familia Sphingidae que vuela en Xapón.
Mugil cephalus
miniaturadeimagen|250x250px|Bálamu de muiles n'El Portús (Cartaxena, España). El muil (Mugil cephalus) ye una especie de pexe marín eurihalino de la familia de los mugílidos.
Distribución mundial
El Mugil cephalus habita nes agües costeres de la mayoría de les estayes tropicales y subtropicales. Nel Atlánticu occidental, alcuéntrase dende la península de Nueva Escocia hasta Arxentina, incluyendo'l Golfu de Méxicu, anque ta ausente en Les Bahames y el Caribe. Nel Atlánticu oriental, habita dende'l golfu de Vizcaya hasta'l sur d'África. Atópase tamién en tol Mar Mediterraneu y nel Mar Negru. La distribución del Pacíficu oriental abarca dende'l sur de California hasta Chile.
La so distribución xeográfica ye amplia, siendo bien común n'agües costeres por cuenta de les sos carauterístiques, que-y dexen soportar temperatures elevaes, salinos variables y ciertos niveles de contaminación orgánica.
N'ocasiones remonta los ríos, dexando tras les agües salines munchos quilómetros tierra adientro, asina pueden atopase nel ríu Narcea, (Asturies), alimentándose d'algues, y algamando tamaños considerables.
Reproducción
Mientres los meses de seronda ya iviernu, los adultos migren al mar en grandes congregaciones pa desovar. La fecundidá estímase en 0,5–2,0 millones de güevos per fema, dependiendo de la talla adulta.La eclosión asocede al cabu de 48 hores dempués de la fertilización, lliberando bárabos de 2,4 mm de largor. Cuando los bárabos algamen los 16–20 mm, migren a agües interiores o estuarios, onde pueden recoyese pa fines acuícolas dende fines d'agostu a principios d'avientu.
Gastronomía
El mújol ye un pexe importante que sirve d'alimentu pa munchos seres humanos en tol mundu, anque n'Asturies nun ye vezu comelu, anque na posguerra teníen bon valir los que se pescaben nos pedrales, a la contra de los que se pescaben nes ríes, que s'alimentaben nes agües fecales que vertíen a la ría les poblaciones.
La so güeva tástiase salada, seca, y estrúyese pa facer xíntes especializaes en tol mundu, como'l Wuyutsu taiwanés, myeongran jeot coreanu, karasumi xaponés, botarga italianu, y el batarekh exipciu. N'Exiptu, el mesmu pexe ye saláu, secu, y escabechado col nome de feseekh. Na mariña del noroeste de Florida y Alabama, el mújol o negru, de cutiu ye una especialidá de restoranes de mariscos. Tostáu ye'l más popular, pero tamién puede comese afumáu, al fornu, y enlatado. Los pescadores locales suelen pescalu nuna nasa pequeña, anque dalgunos utilicen un gabitu. Ye un manxar nesta zona, anque tamién ye frecuente consumilo nel llar fileteado, y el restu de les sos anatomía, en sopes y guisos. Sicasí, el más numberosu ye'l mújol blancu( Mugil curema ), por movese y ser reproducíu n'agües más llimpies, evitando asina l'intensu sabor a folla. El mújol ye un pexe delicao pal so caltenimientu; en xelu puede ser comestible de mientres 72 hores aproximao, darréu, conviértese casi en non comestible.
AR Bootis
AR Bootis (AR Boo / GSC 01999-00011) ye una estrella variable na constelación de Boötes de magnitú aparente media +12,76. Alcuéntrase a unos 1150 años lluz del Sistema Solar.
AR Bootis ye una binaria de contautu onde, por cuenta de la so proximidá, les dos estrelles comparten les sos capes esteriores de gas. El sistema pertenez al subtipo W dientro de les binaries de contautu, onde la estrella primaria, de tipu espectral G9, ye más caliente pero menos masiva que'l so acompañante. La componente principal, con una masa de 0,35 mases solares y un radiu equivalente al 65% del que tien el Sol, relluma col 32% de la lluminosidá solar. La secundaria, de tipu K1, tien una masa de 0,90 mases solares y un radiu igual al del Sol; dobla en lluminosidá a la so compañera. El periodu orbital del sistema ye de 0,34487 díes (8,28 hores).
Catalogada como variable W Ursae Majoris, el rellumu d'AR Bootis fluctúa ente magnitú aparente +12,70 y +13,60. A lo llargo de 56 años constatóse que'l periodu ta aumentando; piénsase que la tresferencia de masa dende la estrella menos masiva a la más masiva ye responsable, siquier en parte, d'esta variación. Coles mesmes, una variación cíclica con un periodu de 7,57 años puede debese a la presencia d'un tercer oxetu invisible o a la esistencia d'un ciclu d'actividá magnética na estrella secundaria. La posible presencia de manches calientes y fríes na superficie estelar d'esta componente favorez la interpretación magnética frente a la presencia d'un tercer cuerpu.
Arkab
Arkab (Beta Sagittarii / β Sagittarii / β Sgr) puede referise a dos sistemes estelares distintos:
Victorio Fernández Lascoiti Fourquet
Biografía
Ingresó na Facienda en 1830 como escribiente de planta de la Contadoría de Rentes del Partíu d'Alcalá de Henares, verdaderu viveru de dellos ministros del periodu isabelín. En 1835 xube a oficial de tercera, permaneciendo nel mesmu destín hasta 1837 en que pasa a l'Alministración especial d'Aduanes de Madrid. Secretariu de la Intendencia de Rentes de Santander en 1840, pasa depués a la de Valladolid. Foi dempués y socesivamente Subsecretariu de Facienda, presidente del Tribunal de Cuentes y gobernador del Bancu d'España. Foi tamién dos veces ministru de Facienda; n'ochobre de 1857 la primera, añu en que llogró escañu por Medina de Pomar. La segunda foi ente ochobre de 1863 y xineru de 1864. Na so trayeutoria llexislativa figura como senador vitaliciu en 1863 a la fin de la so carrera. Casóse con Jacinta Sancha y Herrera, natural de Lerma.
Abd ar-Rahman Arif
Abdul Rahman Arif o Abderramán Arif, (n'árabe: عبد الرحمن عارف `Abd al-Raḥmān `Ārif, ) foi un políticu iraquín, presidente d'Iraq dende'l 16 d'abril de 1966 hasta'l 16 de xunetu de 1968. Tamién ocupó'l cargu de primer ministru d'Iraq dende'l 10 de mayu de 1967 al 10 de xunetu del mesmu añu.
Biografía
Militar de carrera, Rahman Arif foi un sinceru adherente al socialismu árabe y participó na revolución de 1958 que derrocó a la monarquía d'Iraq. Anque ensin ocupar puestos políticos relevantes, partició nel posterior golpe d'estáu de febreru de 1963 qu'espulsó del poder al xeneral Abdul Karim Qasim y convirtió en gobernante d'Iraq al so propiu hermanu, el destacáu líder militar Abdul Salam Arif.
Mientres la so xestión, Rahman Arif nun se destacar por executar grandes iniciatives polítiques, y caltuvo al Partíu Baath como principal actor políticu d'Iraq y partíu gubernamental de facto, calteniendo la influyencia del poderosu xefe máximu del Baath, el xeneral Ahmed Hassan al-Bakr. Sicasí, caltuvo idees más nacionalistes y panárabes que'l so hermanu y en virtú d'ello en 1967 sofitó a Exiptu y Xordania mientres la Guerra de los Seis Díes contra Israel.
Ente los líderes políticos iraquinos Rahman Arif yera percibíu como de calter indecisu y fácilmente influyenciable pol Partíu Baath, anque destacó como home incorruptible y que nunca aprovechó'l so altu cargu p'arriquecese. El 16 de xunetu de 1968 Rahman Arif foi derrocáu por un golpe d'estáu ensin resistencia, lideráu pol Partíu Baath en collaboración con influyentes oficiales del exércitu. Rahman Arif foi depuestu cuasi ensin llucha y foi exiliáu darréu a Turquía.
Rahman Arif volvió a Iraq recién en 1979, cuando gobernaba Sadam Husein. Tres el derrocamientu d'ésti, Arif emigró a Xordania el 2004, estableciéndose n'Amman y morriendo ellí nel añu 2007.
Anabathmis newtonii
El suimanga de Newton (Anabathmis newtonii) ye una especie d'ave paseriforme de la familia Nectariniidae.
Distribución xeográfica
Ye endémica de la islla de São Tomé y del cercanu castru de les Tórtoles (Santu Tomé y Príncipe).
Océanu Pacíficu
L'océanu Pacíficu ye la mayor de les divisiones oceániques de la Tierra. Estiéndese dende l'océanu Glacial Árticu al norte hasta l'océanu Glacial Antárticu (o, según les definiciones, hasta L'Antártida) al sur, y ta arrodiáu por Asia y Australia al oeste y por América al este.
Con una estensión de 165,25 millones de km², esta sodivisión del Océanu Mundial -y, por tantu, de la hidrosfera- cubre'l 46% de la superficie acuática de la Tierra y alredor del 33% de la so superficie total, siendo, poro, mayor que la suma de toles mases de tierra del planeta. L'ecuador sodivídelu en océanu Pacíficu Norte y océanu Pacíficu Sur, con dos esceiciones: les islles Galápagos y Gilbert, que s'estienden al norte y al sur d'elli, considérense parte del Pacíficu Sur La fuexa de les Marianes, na fastera occidental del Pacíficu Norte, ye'l puntu más fondu de la superficie terrestre, llegando hasta los 10.911 m de fondura.
Los primeros occidentales qu'avistaron l'océanu Pacíficu ficiéronlo a entamos del sieglu XVI, cuando l'esplorador español Vasco Núñez de Balboa cruzo l'ismu de Panamá en 1513 y descubrió lo qu'elli llamó Mar del Sur. El nome actual dió-ylu l'esplorador portugués Fernandu de Magallanes demientres la espedición española que circunnavegó'l mundu en 1521. Dempués de bordear el cabu de Fornos alcontró vientos favorables al aportar a mar abiertu, y poro decidió llamar Mar Pacifico al océanu que travesaba.
AR Lacertae
AR Lacertae (AR Lac / HD 210334 / HR 8448) ye una estrella variable na constelación de Lacerta, asitiada na parte septentrional de la mesma, a 6 minutos en ascensión reuta de la llende cola constelación de Cygnus. Alcuéntrase a 137 años lluz del Sistema Solar.
AR Lacertae ye una binaria eclipsante compuesta por una subxigante mariella de tipu espectral G2 IV y una estrella xigante —o posiblemente tamién subxigante— clasificada como K0 III, K0 IV o K2 III. Les mases de dambes componentes son 1,23 y 1,27 mases solares, y los radios son 1,52 y 2,72 radios solares respeutivamente.
El rellumu de AR Lacertae bazcuya ente magnitú aparente +6,08 y +6,77 siguiendo l'esquema tipu de les variables RS Canum Venaticorum, con un periodu de 1,983 díes. Esti tipu d'estrelles son variables eruptives que les sos componentes tienen intensa actividá cromosférica. Dambes estrelles tán bien próximes; en AR Lacertae l'envoltoriu de gas presente nel sistema provoca una distorsión de la curva de lluz. El sistema presenta una variabilidá significativa na rexón de rayos X y nel ultravioleta estremu (EUV), probablemente debida a l'actividá de dambes componentes.
Ente les estrelles que tán a menos de 50 pársecs del Sistema Solar, AR Lacertae ye la cuarta más brillosa en rayos X, namái superada por II Pegasi, V711 Tauri y UX Arietis. La so lluminosidá —en dicha rexón del espectru— ye de 137,7×1022 W.
Maleza
Denominar maleza, mala yerba, yuyo, planta arvense , monte o planta indeseable a cualquier especie vexetal que crez de forma montés nuna zona cultivada o controlada pol ser humanu como cultivos agrícolas o xardinos. Esto fai que práuticamente cualquier planta pueda ser considerada mala yerba si crez nun llugar nel que nun ye deseable. Un exemplu característicu ye'l de méntala, qu'entá siendo una planta arumosa, considérase indeseable en praderas de verde onde tien enclín a espolletar.
Por regla xeneral les males yerbes suelen crecer de forma natural, y amás con considerable puxanza por tratase na mayoría de les ocasiones d'especies endémicas bien afeches al mediu y por tantu con gran facilidá pa estendese. Por ello, la catalogación de males yerbes ye poco menos qu'imposible y amás refundiando cifres tremendamente dispar en función de cada ubicación geoecológica.
Les malezas son en sen xeneral, plantes consideraes como fadios, especialmente, ente persones dedicaes a jardinería o agricultura. Tamién son consideraes como maleza les plantes que crecen en forma agresivo, torgando'l desenvolvimientu normal d'otres especies. En términos xenerales, una maleza ye una planta nun llugar indeseado.
Les malezas son 8.000 de les 250.000 especies de plantes qu'esisten, representando'l 0,1% de la flora mundial. Pueden ser bien abondosos. Pueden acutar la lluz a otres plantes deseables. Pueden tar utilizando nutrientes llindaos del suelu d'un llugar determinado. Pueden contener o esparder patógenos que degradan la calidá d'un cultivu. Tamién pueden tener escayos y químicos que causen enritación na piel. Otres son nocivas al comese. Otres tienen parte que se xunten a la ropa. Amás, pueden ser bien molesto al podeles confundir con raigaños superficiales de plantes del alredor al ser arrincaes.
Denominar malherbología a la ciencia, relativamente moderna, que se dedica al estudiu de les males yerbes.
Casinu
La pallabra casinu vien del italianu casino, casa nel campu. Paez que originariamente esistíen ciertes villes nel campu que s'utilizaben como llugar d'esparcimientu pa la nobleza y la clase media alta. Unu d'estos divertimentos yeren los xuegos d'azar. Al pasar dichos locales a les ciudaes o la so contorna caltuvieron el nome orixinariu de casinos, que s'utiliza en cuasi tolos llinguaxes occidentales.
Oxetivu
200px|thumb|Imaxe típica d'un casinu.
Un casinu de xuegu ye un establecimientu nel cual l'atraición principal son los xuegos d'azar. Los xuegos más populares son la ruleta, el black jack, el craps, el puntu y banca, el póquer y les máquines tragaperres. La lóxica de toos estos xuegos consiste, nel so nivel más básicu, nel siguiente mecanismu:
Adicionalmente, les cantidaes de ganancia (G) tán axustaes de mano. Pa determinar les mesmes, utilícense complexos mecanismos estadísticos, de manera tal de dar cierta ventaya al casinu. D'esta miente, si pensáramos nun xugador que xugara eternamente, el saldu sería a favor del casinu d'alcuerdu a la proporción axustada primeramente.
Magar el casinu fomenta l'actividá turística d'una llocalidá (yá que los xugadores tamién utilicen servicios de hotelería, gastronomía y otros), esíxese-yos un altu porcentaxe d'impuestos por cuenta de los problemes sociales acomuñaos al xuegu (inseguridá ciudadana, criminalidad, llaváu de dineru, apaición de mafies, ludopatía, alcoholismu, prostitución, etc.)
Cada país tien un distintu oxetu regulador que dexa a xugadores poder xugar nel casinu, ensin escaecer que güei esisten munchos xuegos de casinos en llinia.
La industria de xuegos de casinos per Internet viénose desenvolviendo dende l'añu 2000 en distintes partes del mundu por aciu l'usu de teunoloxía y software especiales. Güei pueden atopase más de 100.000 sales de casinos virtuales cuntando con millones d'usuarios en tol planeta.
Historia
thumb|200px|Casinu de Montecarlu.
Siempres esistió un "tira y afloxa" ente los casinos y los sos xuegos colos gobiernos de cada país, de tala forma qu'en munchos entá esiste prohibición de dichos xuegos y locales, siendo l'enclín a dexalos con una regulación y fiscalización bien estrictes.
Enforma tuvo que ver la relixón y los totalitarismos coles prohibiciones, queriendo dar una imaxe de viciu y depravación.
Hai que tener en cuenta tamién que la mayoría de xuegos de los casinos son de pagu inmediatu”, lo cual puede influyir en persones propenses psicolóxicamente a cayer nuna adicción al xuegu (ludopatía), al igual qu'asocede con tolos xuegos que tien el mesmu tipu de pagu (máquines tragaperres, bingos..). Esto llevó a crear la so mala imaxe con exemplos amplificaos, según la so asociación colo ilícito y dacuando colo malvao.
De normal los casinos nun inclúin solamente los xuegos d'azar ente la so ufierta sinón que davezu va acompañada de restoranes, hoteles, sales de fiesta, sales de convenciones. En dalgún casu, como por casu en Las Vegas o en Mónacu, con un treme completu d'ociu alredor del xuegu. Lo mesmo taba previstu qu'asocediera n'España con Gran Scala.
Bohal
Bohal ye una comuña francesa del departamentu de Morbihan, na rexón de Bretaña. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Casa Imperial de Brasil
La Casa Imperial de Brasil, ye una caña de la Dinastía de Braganza que reinó en Brasil dende 1822 hasta la cayida d'esta en 1889.
L'Imperiu brasilanu foi instauráu a la fin de la Guerra de la Independencia, que dixebró al Reinu de Brasil del Reinu Xuníu de Portugal, Brasil y Algarve, y perduró hasta la Proclamación de la República, golpe militar tres el cual foi eslleíu en 1889. Estrémase de la mesma nos periodos Primer Imperiu, Periodu Rexente y Segundu Imperiu. Cola llegada d'esti periodu, yá nun s'usa'l títulu de Rei de Brasil pasando a tomar el so monarca'l títulu d'Emperador de Brasil.
Pretendientes al tronu de Brasil
miniaturadeimagen
La Casa d'Orleans-Braganza
Casa d'Orleans-Braganza surde del matrimoniu ente Isabel de Braganza y Gastón d'Orleans, conde de Eu, productu d'esti matrimoniu nació Don Pedro de Alcántara de Orleáns-Braganza, Príncipe Imperial de Brasil, nel que recayeron los derechos dinásticos del Imperiu de brasil. Dende entós tou los herederos al Tronu Imperial de Brasil lleven esti apellíu.
Victoriano Guisasola y Menéndez
Victoriano Guisasola y Menéndez foi un patriarca llatín y arzobispu asturianu, senador, miembru correspondiente de la Real Academia de la Historia, obispu d'Osma, de Xaén, de Madrid-Alcalá y arzobispu de Valencia y de Toledo.
Infancia y Formación académica
Nacio n'Uviéu, el 21 de marzu de 1852, fíu de José Guisasola Rodríguez, armeru natural d'Éibar y Maria Felipa Menéndez Palaciu, uvieín. Empecipió los sos estudios nel Seminariu de Santu Domingu (Uviéu), y tres el so zarru en 1868, mover a la Universidá de Salamanca, onde en 1870 empezó los sos estudios, llogrando en 1976 la llicenciatura en Derechu Civil y Canónicu. Darréu, nel Seminariu Conciliar de san Ildefonso (Toledo) llogró'l doctoráu nos Sagraos Cánones. Esta doble faceta na so educación fíxo-y ser mas respetable ante los diversos grupos intelectuales colos qu'hubo de tratar.
Presbiteriado
En 1876, en Ciudá Real foi ordenáu sacerdote pol so tíu paternu, Victoriano Guisasola y Rodríguez, obispu prior de les órdenes militares, a quien acompañó como canciller-secretariu d'Orihuela en 1882, y dempués, en Santiago de Compostela en 1886 al ser promovíu a aquel Arzobispáu. Al finar el so tíu en 1888 foi nomáu vicariu capitular.
Episcopáu
El 15 de xunu de 1893 foi preconizáu obispu de Osma. Darréu, el 17 d'abril de 1897 ye treslladáu al obispáu de Xaén, onde comienzó les obres del so seminariu. Cuatro años dempués, el 16 d'avientu de 1901 ye promovíu a la diócesis de Madrid-Alcalá.
El 10 de mayu de 1905 ye nomáu Arzobispo de Valencia pol papa San Pío X, a instancies del rei Alfonso XIII. Toma posesión el 10 de mayu de 1905.
Cardenalatu
El 13 de xineru de 1914 ye preconizáu arzobispu de Toledo y el 25 de mayu inmediatu foi creáu cardenal por San Pío X, col títulu presbiteral de los Cuatro Santos Coronaos. Ta soterráu na capiya del Seminariu Diocesanu.
Foi'l penúltimu arzobispu de Toledo n'ostentar los títulos de Patriarca de les Indies Occidentales y de Canciller Mayor de Castiella.
Espardimientu del Islam
La espansión musulmana o la espansión del islam ye la denominación que suel dase a les conquistes militares de la civilización árabe musulmana nes que cayeríen l'Imperiu persa, el norte d'África, y la Península Ibérica, incluyendo partes del Imperiu bizantín. Tamién ta incluyida nesta denominación l'influxu de los comerciantes nel Magreb y n'África, y les misiones feches en Filipines.
Primeros sieglos de la espansión musulmana
thumb|left|250px|Espansión árabe en tiempos del [[califa Abu Bakr na zona I, Omar na II, Uthman na III y Ali na IV]]
Mientres les sos primeres décades, l'islam estendióse rápido escontra'l nordeste hasta Mesopotamia y Persia; y al oeste hasta Siria, Palestina y Exiptu (les provincies más riques del Imperiu bizantín).
L'islam enfusó nel mundu cristianu y grecorromanu poco dempués de la muerte de Mahoma. Mientres el reináu de los Omeyas, la espansión sigue, les conquistes fáense por vía terrestre hasta'l Magreb a fines del sieglu VII, y lleguen a mariñes españoles empezando'l sieglu VIII. En 712 superen l'estrechu de Xibraltar y llogren llegar a España. Los Moros son deteníos na Batalla de Cuadonga nel añu 722 en Cuadonga, Asturies y na Batalla de Poitiers, nel 732 en Poitiers, Francia. Dende ellí vuelven a los sos territorios na Península Ibérica anque los reis asturianos, tres la victoria en Cuadonga empecipien la Reconquista dando llugar al Reinu d'Asturies. Depués van espandise escontra Asia central, Bukhará, Kabul, y van algamar la frontera de la India. van Partir# col Imperiu bizantín, el mar Caspiu y el Cáucasu al norte.
El mar Mediterraneu ye controláu pol Imperiu bizantín depués de l'amenaza de les conquistes árabes, el que van construyir una flota y van atacar Constantinopla ensin ésitu en trés ocasiones. Los bizantinos yeren maestros del mar y bloquiaron la espansión musulmana, calteniendo de toes formes el comerciu con ellos. El mar constituyóse nuna frontera, pero sobremanera convirtióse nun mar de comerciu. El mapa nun camudaría más hasta'l sieglu XI.
Cuando los árabes conquistaben un territoriu, establecíense en campamentos estreme y vivíen del frutu de les sos conquistes y de los impuestos aplicaos a los non-musulmanes, a cambéu de la so llibertá y la so proteición. Esti impuestu llamábase jizya o jizaya, que yera distintu al impuestu que los musulmanes pagaben, llamáu Zakat, que ye unu de los cinco pilastres del islam.
El sieglu VIII caracterízase pola terria resistencia del Imperiu bizantín, pero tamién nel interior del mundu musulmán. El baturiciu ye al empar política y relixosa. Reparar entós la unificación y l'arabización del Imperiu (pola llingua, la moneda, l'alministración), de resultes de la so islamización (les escueles son instituídas p'aprender el Corán, los xuicios son llevaos a cabu pa responder a dereches musulmán).
Pero hai numberoses secesiones políticu-relixoses. N'efeutu, los abasíes fundaron Bagdag. Hai entós un desplazamientu del centru políticu escontra l'este, que por consecuencia-y tresferirán corrientes llegaes dende l'estremu oriente, pero tamién va significar un desequilibriu pos el centru ta alloñáu del oeste del Imperiu. Esto va abasnar des sécessions que van derivar na formación de trés grandes zones onde van remanecer los califatos.
Estes son les zones abasí, fatimí y andalusí; puédese entá falar d'unidá relixoso ente los socesores de Mahoma.
Nel sieglu IX y el sieglu X, l'Imperiu árabe-musulmán nun s'espande más, tando sometíu a presiones esteriores crecientes.
Del sieglu VII al sieglu XV
Les tropes d'Uqba ibn Nafi entren en Ifriqiya, nome dau a esta antigua provincia romana, pero alcuéntrase cola resistencia de Kusaila. En 683, nel momentu d'una batalla tarrecible, Uqba muerre según la inmensa mayoría de los sos homes. Kusaila cola entós sobro Kairuán, reinando ellí cerca de cinco años, pero refuerzos veníos de Siria destitúin al rei.
La conquista del Magreb sigue y nel intre un nuevu ataque gana la rexón d'Aurès, la Reina Dihya (Kahena) llega a axuntar a delles tribus bereberes y refuga provisionalmente a los soldaos musulmanes hasta Tripolitania (l'actual Libia). Cartago ye tomáu en 698, la resistencia ta apoderada a partir de 702 y África del Norte ye oficialmente conquistada en 711. El mesmu añu, los primeros contingentes beréberes pasen a Andalucía, dirixíos por Táriq ibn Ziyad. A la fase d'organización militar de la conquista, va sustituyise l'alministración d'un territoriu inda parcialmente insumiso, y convertíu.
Les poblaciones afro-árabe-perses d'África del este que comerciaban dende va sieglos colos árabes se islamizaron dende'l sieglu VIII. La cultura suaḥili ye al empar el frutu d'esti mestizaje y de la islamización de la rexón.
Europa
Dende'l sieglu VII, l'Imperiu estiéndese de la península arábigu hasta la península Ibérica. La espansión del islam faise según el principiu de la guerra xusta o Yihad, conceutu espresáu por Agustín d'Hipona (Pero que va tar consideráu más tarde como pernicioso por Tomás d'Aquino) según el cual sería xusto combatir pa la verdadera fe: entendemos ellí que'l conceutu promotor de guerra ye'l de la verdadera fe, el cristianismu para Agustín d'Hipona, l'islam para Mahoma. Anque se pueda establecer una equivalencia, nun tomen el términu nin la idea d'Agustín d'Hipona sinón del Corán onde'l términu apaez na fórmula «esforcio nel camín de Dios», nel sentíu d'esfuerciu pa faer reinar los derechos de Dios, esto ye, pa defender l'islamismu. Magar nos primeros sieglos de la dómina cristiana, nun hubo guerres de conquistes llevaes explícitamente en nome de la fe cristiana, sí les hubo en nome de la fe islámica.
Esta tierra, entós cristiana, fuera foliada poles lluches intestinas derivaes contra la herexía (arrianismu na península Ibérica y donatistas nel Magreb) y, por cuenta de esto, fuera largamente escorrida pol poder imperial. Lo qu'esplica l'acoyida fácil pa los conquistadores, fechu pola mayoría d'ellos a lo menos n'África del Norte. La Hispania va convertise nel país d'al-Ándalus mientres 800 años.