cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Martin Scorsese
Vida privada
Casóse cinco veces. La so primer muyer foi Laraine Marie Brennan, y tuvieron un fíu llamáu pierre. Casar por segunda vegada cola escritora Julia Cameron en 1976, pero'l matrimoniu solo duró un añu y tamién tuvieron una fía, Domenica Cameron-Scorsese. Casar por tercer vegada con Isabella Rossellini en 1979 y divorciáronse cuatro años más tarde, en 1983. Dos años más tarde, en 1985, casóse cola productora Barbara De Fina, divorciándose en 1991. Anguaño, lleva casáu dende l'añu 1999 con Helen Morris y dambos tienen una fía, Francesca.
Essarois
Essarois ye una comuña francesa del departamentu de Côte-d'Or, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
El Valle (Prevera)
El Valle ye una entidá de población de la parroquia de Prevera, en Carreño.
L'INE establez que El Valle ye una casería de 28 habitantes (14 homes y 14 muyeres). El so códigu de referencia ye 33 014 081100.
Alcuéntrase a una distancia de Candás, capital del conceyu, de 6,90 km. Tien una altitú máxima de 50 m sobre'l nivel del mar. Pal añu 2010 contaba con 5 viviendes, 5 principales y 0 non principales.
Topónimu
Xosé Lluis García Arias refiérse a esti topónimu de la siguiente mena:
867
867 (DCCCLXVII) foi un añu común entamáu en miércoles del calendariu xulianu.
Inge Lehmann
Inge Lehmann foi una sismóloga danesa, conocida por realizar les primeres pruebes de magnitúes de seísmos y les sos consecuencies. Foi la descubridora de la discontinuidá que dixebra'l nucleu esternu del nucleu internu, y que lleva'l so nome nel so honor (discontinuidá de Lehmann).
Biografía
Lehmann nació'l 13 de mayu de 1888 en Østerbro, un distritu de la capital danesa Copenḥague, fía del psicólogu esperimental Alfred Georg Ludvig Lehmann (1858-1921).
Ella asistió a una escuela pedagóxica progresista empobinada por Hanna Adler, una tía de Niels Bohr. Un llugar onde los neños y les neñes estudiaben y aprendíen les mesmes temes. Según Lehmann, el so padre y Adler fueron los dos inflúis más importantes nel so desenvolvimientu intelectual. Dempués de terminar la escuela, estudió con delles interrupciones por cuenta de la so mala traza de salú, les matemátiques en Copenḥague y Cambridge. Dempués de dellos años de trabayar nel seguru convirtióse n'asistente xeodésica Niels Erik Nørlund, quien-y asignó la xera de creación d'observatorios sismolóxicos en Dinamarca y Groenlandia. El so tempranu interés na sismoloxía remontar a esti periodu. Na so vida adulta, creció col campu de la sismoloxía, convirtiéndose nuna pionera ente los científicos.
En 1920 llogró'l títulu en matemática dempués de 12 años d'estudios de pregrado y posgráu na Universidá de Copenhague y de Cambridge. Tamién estudió en Alemaña, Francia, Bélxica y Países Baxos.
Lehmann empezó la carrera de sismoloxía en 1925 y con ayuda de N.Y. Norlund estudió redes sísmiques en Dinamarca y en Groenlandia. En 1928, foi nomada primer xefa del departamentu de sismoloxía del acabante crear «Real Institutu Xeodésicu danés», un cargu que caltuvo mientres 25 años.
Sericornis keri
El Sedosito del Atherton (Sericornis keri), ye una especie d'ave paseriforme perteneciente a la familia Acanthizidae. Enantes incluyida na familia. Ye endémica d'Australia. El so hábitat natural son les viesques húmedes de les tierres baxes o montes subtropicales o tropicales.
Inge Lehmann
Biografía
En 1928 aprobóse l'exame pa la xeodesia aceptar la so posición como una xeodésica d'estáu y xefe del departamentu de sismoloxía del Institutu Xeodésicu de Dinamarca, dirixida por Nørlund.
Foi la primer persona en postular que'l nucleu internu de la Tierra ta estremáu en dos partes: una esfera interna sólida y una capa de consistencia líquida qu'envolubra a l'anterior. La diferencia ente les dos partes del nucleu punxérase de manifiestu pola distinta velocidá de les ondes P mientres los movimientos sísmicos al travesar dicha parte sólida. Otros sismólogos qu'estudiaren esti fenómenu, como Beno Gutenberg, Charles Richter y Harold Jeffreys llegaron darréu a aceptar y siguir l'afayu de Lehmann. En términos senciellos, la esistencia d'una parte sólida nel interior del nucleu líquidu manifestar nel fechu de que les ondes P (ondes primaries nel rexistru sismolóxicu) sufren una esviación y cambéu de velocidá (acelérense) al travesar escontra l'interior la discontinuidá que dixebra les dos partes del nucleu. A dicha discontinuidá llamóse-y discontinuidá de Bellon, de Wiechert-Lehmann-Jeffrys o discontinuidá de Lehmann, nel so honor, anque xeneralmente faise referencia a la discontinuidá de Lehmann a la qu'esiste a unos 190-220 km de fondura nel mantu que tamién foi afayada por Lehmann.
En 1936 publicó'l documentu que selló'l so llugar na hestoria de la xeofísica. Conocíu a cencielles como «P'» (P-prima), contenía la descripción d'una nueva discontinuidá sísmica na estructura de la Tierra, qu'agora se conoz como la discontinuidá de Lehmann, dixebrando'l nucleu esternu del nucleu internu.
En 1971, ganó la Medaya William Bowie, la máxima distinción de la Unión Xeofísica Americana polos sos descubrimientos fundamentales nel campu de la xeofísica, ente otres distinciones, siendo la primer muyer en recibir dichu gallardón. thumb|310px| Esquema del interior de la Tierra. * C: discontinuidá de Lehmann; * 5: Nucleu esternu;  * 6: Nucleu internu.
Campbell Scott
Campbell Scott ye un actor, direutor y productor estauxunidense.
Scott nació en Nueva York, siendo fíu del actor y direutor George C. Scott (Patton), y l'actriz Colleen Dewhurst. Tien un hermanu (Alexander).
Como actor, Scott empecipiar nel teatru, trabayando en Broadway en 1985 na obra Hai Fever, de Noel Coward. Seguidamentedebutaría en pequeñes apaiciones n'episodios de series de televisión como L. A. Law o Eulogy. Debutaría apaeciendo na película Cinco esquines (1987, Tony Bill) xunto a Jodie Foster. Pero'l so primer papel principal llegaría gracies a la so tercer película, la premiada Longtime Companion (1990, Norman René), na que yera l'entrenador d'un ximnasiu que la so vida se desmoronaba al enterase de la muerte d'un amigu de sida.
A partir d'ende, los papeles de Scott diversificáronse, actuando en películes como Dead Again (1991, Kenneth Branagh) (onde tamién apaez la so madre), Dying Young (1991, Joel Schumacher), Solteros (1992, Cameron Crowe) o Mrs. Parker and the Vicious Circle (1994, Alan Parker).
En 2002, foi premiáu col premiu del meyor actor pol National Board of Review pol so notable interpretación en Cosa d'homes. Más apocayá, daría la so voz a una narración de concienciación ecolóxica de Chevron Corporation.
Amphicoma rothschildi
Amphicoma rothschildi ye una especie de coleópteru de la familia Glaphyridae.
Distribución xeográfica
Habita en Jiangxi (China) y Tonkin (Vietnam).
Carlena Beard
Carlena Beard foi una actriz infantil d'Estaos Xuníos, conocida por faer distintes pequeños papeles ente 1930 y 1935 na serie de curtiumetraxes de Our Gang.
Biografía
Nacida en Los Angeles, California, el so hermanu mayor yera'l tamién actor infantil Matthew "Stymie" Beard, unu de los más populares integrantes de La Peada. Gracies al ésitu de Matthew en La Peada, abriéronse les puertes de la serie pa los sos hermanos. Carlena Beard actuó como hermana menor de Stymie en Shiver My Timbers y For Pete's Sake!.
En dexando La Peada, Beard fíxose baillarina, viaxando mientres dellos años como ayudante personal del músicu Lionel Hampton.
Carlena Beard finó en 1972 en Los Angeles, California.
Navaescurial
Navaescurial ye un conceyu d'España perteneciente a la provincia d'Ávila, na comunidá autónoma de Castiella y Llión, n'España. Forma parte de la comarca d'El Barco de Ávila-Piedrahíta y al partíu xudicial de Piedrahíta, y ta asitiáu nel valle del Corneja, na aguada norte de la Sierra de Villafranca. En cuntaba con una población de  habitantes.
Mediu físicu
suroeste de la provincia. La distancia a Ávila ye de 64 km y l'accesu ye al traviés d'una esviadura de la N-110 al altor de San Miguel de Corneja. Tamién ta comunicáu con Villafranca de la Sierra al traviés d'un camín, apocayá rehabilitáu, en bones condiciones. Tien tres anejos denominaos El Barrio, Les Maríes y Zapata, una estensión de 35,7 km².
La llocalidá ta asitiada a una altitú de 1211 msnm, con una cota máxima de 2059 m nel conceyu (Cuetu Moros).
Xeoloxía
Asitiada sobre'l zócalo hercínico del Sistema Central constituyíu por materiales d'orixe ígneos, principalmente granitoides inhomogéneos y gneises bandiaos. Al altor de la ermita asitiada nel encruz que xube al pueblu de Navaescurial apruz en forma de pequeños bolos que nun superen los 30 cm de diámetru'l dique posthercínico de Plasencia-Alentejo qu'escurre de forma diagonal en direición Piedrahíta-Villafranca de la Sierra (nesta postrera esistió una esplotación del dique que s'utilizaba p'afirmar carreteres).
Flora y fauna
La mesma que se da na Sierra de Villafranca.
Demografía
El conceyu, que tien una superficie de 35.31 km², cuenta según el padrón municipal pa del INE con  habitantes y una densidá de  hab./km².
Economía
La fonte principal d'ingresos de los sos habitantes ye l'agrícola-ganadera. L'usu agrícola del suelu según datos de Ministeriu d'Agricultura (M.A.P.A.) al traviés del Mapa de Cultivos y Aprovechamiento número 554 ye la siguiente (datos espresaos en hectárees):
thumb|900px|left| Tabla de Cultivos y Aprovechamientos del suelu de Navaescurial. thumb|Caballos pastiando thumb|Fatáu de ganáu vacuno de raza [[avileña-negra ibérica.]]
H: Güerta | Ma: Pumares en regadío | PR: Pradería | P: Pacional | PT: Pacional d'altu monte | P/Arb: Pacional arboláu | P/M/Arb: Pacional-carba arboláu | P/M: Asociación de pacional y carba | PT/M: Asociación de pacional d'altu monte con carba | M: Carba | Ppr: Superficie arbolada con pinu negral(Pinus pinaster) | Ps: Superficie arbolada con pinu montés (Pinus sylvestris) | Qt: Superficie arbolada con rebollos (Quercus pyrenaica) | I: Improductivu.
Últimos datos del Ministeriu publicaos en 1985.
Personaxes destacaos
Santiago de Santiago, escultor vio la lluz en Navaescurial el 25 de xunetu de 1925. En xunu de 2014 donó a Navaescurial dos de les sos obres: una escultura del acabante coronar Felipe VI y otra titulada Analiz na que se representa a sigo mesmu. Dambes obres, xunto con otres varies, formen parte del muséu escultóricu al campu Santiago de Santiago allugáu na llocalidá.
Essey
Essey ye una comuña francesa del departamentu de Côte-d'Or, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Tutilimundi
thumb|300px|"Tutilimundi" na [[Plaza Mayor de Madrid, según grabáu de Francisco Ortego publicáu na revista española El Muséu Universal, el 28 de xunetu de 1861.]] Tutilimundi (del italianu tutti li mondi -tolos mundos-, tamién llamáu «mundinovi»), foi un popular espectáculu ambulante provistu d'una modesta teunoloxía óptica o mecánica. De supuestu orixe italianu o alemán, consistía nun gran artefautu que partiendo de la exhibición de vistes (grabaos, acuareles, panorámiques) en "caxones ópticos de gran tamañu", evolucionó hasta un atélite xuguete con moñecos movíos por primitivos mecanismos de reloxería. Esta xunta de figures, en movimientu per mediu d'un efeutu ópticu, presentábase dientro d'una especie de cosmorama espuestu nun caxón portátil, que se llevaba de feria en feria.
Síntesis d'espectáculu popular caleyeru y "inventu sorprendente", los «mundinovi» pueden considerase precedentes de la primitiva cinematografía, a partir del inventu de la llinterna máxica atribuyíu a Athanasius Kircher en 1654.
Mecanismu
Anque la variedá de modelos y la so evolución mecánica al traviés del tiempu nun dexa dar como esclusivu una manera de funcionamientu, ye interesante recoyer la descripción qu'en 1760 faía'l llicenciáu Bernardo Montón nel so tratáu tituláu "Secretu d'Artes Lliberales, y Mecániques, arrexuntaos y traducíos de dellos y selectos autores, que traten de Phisica, Pintura, Arquiteutura, Optica, Chimica, Doradura, y Charoles, con otros varios intereses atélites":
El tutilimundi, artiluxu mecánicu hermanáu con llinternes máxiques y caxes catóptricas, foi unu de los grandes difusores nel sieglu de los cosmoramas, panorames y dioramas, qu'en munches ocasiones inspiráronse o copiaron les coleiciones de grabaos con vistes monumentales publicaes pola fiebre enciclopédica del sieglu.
Nos grabaos de Goya
thumb|175px|Tutilimundi. Goya, ca.1820. thumb|175px|Miren lo que nun ven. Goya, ca.1825. La neoyorquina Hispanic Society of America guarda un grabáu de Goya, datáu ente 1814 y 1823 y clasificáu dientro del Álbum C col númberu 71, nel que'l pintor satiriza una escena risible-grotesca en redol a un cosmorama portátil. La obra, una aguada con tinta parda a pluma, pincel y llapiceru negru, titulada Nin bien nin mal: tutili mundi, confirma l'afición de Goya a les primitives teunoloxíes, como'l so amigu, el dramaturgu Leandro Fernández de Moratín comentába-y a'l so prima María nuna carta de 1817: "Si te intento esplicar cómo funciona la cámara escura, pierdo'l tiempu. La manera más fácil ye que te lo esplique Francisco de Goya".
Al paecer, Goya vio exemplos de tutilimundi tantu en Madrid como en Burdeos, yá nos últimos años de la so vida, lo que se deduz de la datación (1824-1828) d'otru grabáu calteníu nel Hermitage de San Petersburgu y perteneciente a la coleición Gerstenberg-Scharf, tituláu Miren lo que nun ven.
Na lliteratura
Col nome de "titirimundi" apaez yá n'autores relativamente más recién, como Max Aub, na so novela Campu zarrao, o en Ágata ojo de gatu, quiciabes la obra más consiguida de José Manuel Caballero Bonald.
Francisco Tudela
Francisco Antonio Gregorio Tudela van Breugel-Douglas ye un diplomáticu, abogáu, catedráticu, académicu y políticu peruanu. Exerció'l cargu de 1ᵉʳ vicepresidente de la República de Perú y de Ministru de Rellaciones Esteriores mientres el gobiernu d'Alberto Fujimori Fujimori.
Biografía
Francisco Tudela ye fíu del embaxador Felipe Tudela y Barreda y de la baronesa holandesa Vera van Breugel-Douglas Berindei. Los sos güelos fueron el tamién diplomáticu y Primer Ministru Francisco Tudela y Varela, emparentáu con diverses figures polítiques, y el barón Casper van Breugel-Douglas Khlebnikoff, primer embaxador de los Países Baxos na Xunión Soviética. Fixo los sos estudios escolares nel antiguu Colexu Maristes de San Isidro, rematando en 1971. Ingresó en 1973 a la Pontificia Universidá Católica de Perú pa siguir estudios de Derechu, aportando a Profesor de dicha casa d'estudios.
En 1983 foi subdireutor del Diariu Corréu de Lima, onde tenía una columna diaria. En 1984 empecipió les sos collaboraciones na Revista Oya y nel Diariu Espresu.
Comentarista internacional dende 1991, Francisco Tudela fíxose cargu del segmentu internacional de Revistir Dominical d'América TV, Canal 4 dende finales de 1992.
Tien ascendencia rumana per parte de la so familia materna.
Dende 2012 hasta 2014 foi parte del programa Mira Quién Fala conducíu por Cecilia Valenzuela, nel segmentu El Mundo con Tudela, emitíu por Willax Televisión.
Dende 2018 incorporar al programa Rei con Barba conducíu por Rafael Rei y José Barba Caballero pola señal de Willax Televisión, pasándose a llamar tres la so incorporación a la conducción, Rei con Barba y Tudela.
Vida política
Empezó la so carrera política al ser escoyíu pa integrar el Congresu Constituyente Democráticu, representando al Partíu Renovación Nacional de Rafael Rei. Siendo congresista constituyente, calificó los fechos del 4 d'agostu de 1992, de "cesarista" y de "bonapartista" al gobiernu de Fujimori. Darréu desempeñóse como Canciller en 1993 y en 1998. Tuvo como rehén na Toma de la embaxada xaponesa en Lima ente avientu de 1996 y abril de 1997.
Meum athamanticum
Distribución y hábitat
Ye una planta de pacionales, que de cutiu s'atopa na piedra caliar, nos distritos montascosos d'Europa Occidental y Europa Central, la so área de distribución estender hasta'l sur de la Sierra Nevada d'Andalucía y el centru de Bulgaria nos Balcanes. Nun ye una planta bien común nel Reinu Xuníu.
Francisco Tudela
Canciller
Foi nomáu Ministru de Rellaciones Esteriores de Perú el 28 de xunetu de 1995.
Meum athamanticum
Historia
L'usu melecinal ye vieyu, como lo demuestra la so presencia na Capitulare de villis vel curtis imperii, una orde emitida por Carlomagno que reclama a los sos campos por que cultiven una serie de yerbes y condimentos incluyendo "ameun" identificada anguaño como Meum athamanticum.
Francisco Tudela
Canciller
Como Ministru de Rellaciones Esteriores, encabezó personalmente les negociaciones de paz col Ecuador, llogrando alcordar definitivamente con Ecuador, en Quitu, el 23 de febreru de 1996, la posición d'esa nación vecina al respective de les sos llendes col Perú por aciu l'intercambiu de notes conteniendo los “impasses subsistentes” ente dambos países. Coles mesmes, llogró alcordar ente les partes, en Buenos Aires, el 19 de xunu de 1996, el rol de los países garantes del Protocolu de Rio de Janeiro, que rexiríase puramente dientro de los términos del tratáu. El 29 d'ochobre de 1996, en Santiago de Chile, alcordó con Ecuador y los países garantes que les conversaciones pa la demarcación de la frontera peruanu-ecuatoriana seríen conformes a les clauses del Protocolu de Ríu de janeiro de 1942, reconociéndose asina per primer vegada dende 1952 la plena validez del tratáu de llendes peruanu-ecuatorianu.
Meum athamanticum
Historia
L'interesáu nome vernáculu Baldmoney dizse que remanez del nome del dios Baldr (mitoloxía escandinava), a la que se dedica la planta.
Usos
Meum cultivóse n'Escocia, onde los raigaños cómense como un vexetal de raigañu. El delicáu, xamasca plumosa utilizóse como condimento y na preparación d'una amplia variedá de ximistríes como diuréticu, pa controlar la menstruación y problemes uterinos y pa tratar el catarru, la histeria y les dolencies d'estómagu.
Francisco Tudela
Canciller
Arrenunció en xunetu de 1997, tres la revelación "d'una intensa actividá d'espionaxe telefónicu a opositores y xente del Gobiernu. Ente estos postreros el mesmu Tudela."
Meum athamanticum
Usos
El golor de los raigaños de Meum tien enforma de mancomún colos d'otros dos melecines/comestibles de les umbelíferes: Levisticum officinale y Angelica archangelica, ente que'l sabor arumoso de Meum ye un pocu como Melilotus (que debe'l so arume a segáu recién cortáu a la cumarina) y comunícase a la lleche y la mantega cuando les vaques alimentar de la xamasca esta planta.
Francisco Tudela
Canciller
Nel 2000 acompaña a Fujimori en planchar presidencial postulando a la primer Vicepresidencia y ye de la mesma electu congresista cola más alta votación. Depués de la cayida del gobiernu d'Alberto Fujimori, dexaría la política.
Meum athamanticum
Taxonomía
Meum athamanticum describióse por Nikolaus Joseph von Jacquin y espublizóse en Florae Austriaceae 4: 2. 1776. Númberu de cromosomes de Meum athamanticum (Fam. Umbelliferae) y táxones infraespecíficos: 2n=22
Amphicoma schneideri
Amphicoma schneideri ye una especie de coleópteru de la familia Glaphyridae.
Distribución xeográfica
Alcuéntrase en Sichuan (China).
Joel Grey
Joel David Katz, más conocíu como Joel Grey, ye un actor d'Estaos Xuníos de teatru, cine y televisión, ganador del Óscar en 1972 pola so interpretación, xunto a la so amiga Liza Minnelli, na película musical Cabaré, dirixida por Bob Fosse (ganador del Óscar al meyor direutor). Ye una de los ocho actores que ganaron un Óscar y un Tony pol mesmu papel.
La so fía Jennifer Grey tamién hai incursionado nel cine.
En xineru de 2015 fixo pública la so homosexualidá nuna entrevista na revista People:
Invertito
Invertito – Jahrbuch für die Geschichte der Homosexualitäten («Invertito - Anuariu pa la historia de les homosexualidáes») ye una revista académica n'alemán sobre la historia del amor, l'erotismu y la sexualidá homosexual. Editada dende 1999 pol Fachverband Homosexualität und Geschichte y.V. (FHG; «Asociación profesional homosexualidá y historia»), que se propunxo como meta dar a conocer ente sí los distintos proyeutos ya iniciatives pal estudiu y la documentación de la historia homosexual.
Invertito edítase una vegada al añu. Cada númberu tien aproximao 200 páxines nes qu'apaecen cuatro contribuciones llargues (hasta 2005 sobre una tema común concretu), amás de delles otres contribuciones menores y reseñes de llibros. Incluyíes nos estudios históricos, amuésase la cantidá d'aspeutos y puntos de vista, tanto propios como ayenos, que puede adoptar l'actitú frente a la homosexualidá. Al empar, cuestiónense aspeutos y visiones históriques que se caractericen por dar de xacíu términos heterosexuales.
2001: Homosexualidaes y travestismu na Edá Media
En 2001 editóse Homosexualitäten und Crossdressing im Mittelalter, ISBN 3-935596-01-4 («Homosexualidaes y travestismu na Edá Media»). Les principales contribuciones fueron:
2002: Denunciaos, escorríos, asesinaos: homes y muyeres homosexuales na dómina del nazismu
En 2002 editóse Denunziert, verfolgt, ermordet: Homosexuelle Männer und Frauen in der NS-Zeit, ISBN 3-935596-14-6 («Denunciaos, escorríos, asesinaos: homes y muyeres homosexuales na dómina del nazismu»). Les principales contribuciones fueron:
2003: Ente camuflaje y provocación: homosexualidaes nel arte y la cultura
En 2003 editóse Zwischen Camouflage und Provokation: Homosexualitäten in Kunst und Kultur, ISBN 3-935596-25-1 («Ente camuflaje y provocación: homosexualidaes nel arte y la cultura»). Les principales contribuciones fueron:
2004: Contauto - Amistad - Rellaciones
En 2004 editóse Kontakte - Freundschaften - Partnerschaften, ISBN 3-935596-65-0 («Contauto - Amistad - Rellaciones»). Les principales contribuciones fueron:
2005: Xuntos somos fuertes - Redes homosexuales
En 2005 editóse Gemeinsam sind wir stark - Homosexuelle Netzwerke, ISBN 3-935596-84-7 («Xuntos somos fuertes - Redes homosexuales»). Les principales contribuciones fueron:
2006
En 2008 publicóse'l númberu 8, con ISBN 978-3-939542-00-1. Les principales contribuciones fueron:
2007
En 2007 editóse revistir númberu 9, con ISBN 3-939542-16-4. Los principales artículos son:
2008
En 2008 editóse revistir númberu 10, con ISBN 3-939542-33-4. Los principales artículos son:
2009
En 2009 editóse revistir númberu 11, con ISBN 978-3939542773. Los principales artículos son:
2010
En 2010 editóse revistir númberu 12, con ISBN 978-3939542841. Los principales artículos son:
Francisco Tudela
Vida académica
Arrenunció al Ministeriu de Rellaciones Esteriores el 17 de xunetu de 1997. Esi mesmu añu foi nomáu Direutor del Institutu d'Estudios Internacionales de la Pontificia Universidá Católica de Perú. El 4 de setiembre de 1997, la Universidá Nacional de Piura confirió-y el grau de Doctor Honoris Causa polos importantes servicios emprestaos al Perú como Ministru de Rellaciones Esteriores. En payares de 1997 treslladar a la Universidá de Harvard, en Cambridge, Massachusetts, USA, onde foi Visiting Scholar nel David Rockefeller Center for Latin American Studies. Al añu siguiente foi nomáu Fellow del Weatherhead Center for International Affairs de la mesma universidá. Tamién foi conferenciante nel United States War College, Carlisle Barracks, Pennsylvania, USA. En 1999 foi nomáu Embaxador de Perú ante la Organización de Naciones Xuníes, desempeñándose nesi cargu y na presidencia del Grupu Llatinoamericanu (GRULA) na ONX hasta l'añu 2000.
Sexismundu III Vasa
Segismundo algamó l'autoridá real de dos reinos: Polonia y Suecia. Foi un fervosu católicu y un monarca de visión expansionista. El so gobiernu llevar a cabu principalmente en Polonia, dende onde intentó gobernar Suecia. La so impopularidá causó que fora derrocáu en Suecia y qu'asocedieren llevantamientos en Polonia, según el fracasu de la so espansión nel Zarato Rusu. Sicasí, la República de les Dos Naciones empezaría con él un periodu de fortaleza ya influencia política.
Herederu de Suecia y candidatu a rei de Polonia-Lituania
Segismundo nació'l 20 de xunu de 1566 nel castiellu de Gripsholm, en Mariefred, Suecia, onde los sos padres atopaben prisioneros por órdenes del rei Erico XIV. El so padre yera'l duque Juan de Finlandia (darréu Xuan III de Suecia), fíu de Gustavo Vasa, y la so madre la princesa polaca Catalina Jagellón, fía de la mesma del rei polacu Segismundo I y Bona Sforza. Cuando'l so padre convertir en rei, Segismundo de la mesma foi alzáu a herederu a la corona sueca. Per otra parte, tamién foi nomáu herederu de la corona de Lituania, pero en 1569 creóse la Unión de Lublin y Polonia y Lituania formaron una confederación, qu'a partir d'entós tendría una monarquía única, de tipu electiva.
Por que Segismundo pudiera ganar adeptos nel electoráu polacu, Xuan III dio-y una educación nel catolicismu, que yera la relixón de les realeces polaco y lituano, magar los sos primeros profesores fueron protestantes. Precisamente por estos planes del so padre, refugóse la posibilidá de que Segismundo cásase con Cristina de Holstein-Gottorp, de convencimientu protestante.
Cuando finó'l rei Esteban I de Polonia (el conde húngaru Esteban Báthory), monarca de la Confederación Polacu-Lituana, la candidatura de Segismundo enfrentar cola del archiduque Maximiliano III d'Austria. Segismundo cuntó col sofitu del canciller Jan Zamoyski y de la vilba de Batory, la so tida Ana Jagellón de Polonia. Los delegaos suecos unviaos por Xuan III promocionaron la cesión d'Estonia (una posesión sueca nesi entós) a la Confederación Polacu-Lituana. Segismundo trunfó nes eleiciones el 19 d'agostu de 1587, pero un sector sofitó a Maximiliano, y llibróse una guerra civil de curtia duración que remataría en xineru de 1588, cola derrota y encarcelamientu del archiduque.
Rei de la Confederación Polacu-Lituana
Segismundo partió de Suecia camín de Polonia, a ocupar el cargu que ganara, en setiembre de 1587. La so coronación llevar a cabu en Cracovia n'avientu d'esi mesmu añu y Segismundo nun pudo resolver la cuestión de la cesión d'Estonia per parte de Suecia, lo que decepcionó a los nobles polacos, incluyíu Zamoyski. Segismundo decidió aplazar la cuestión hasta que tomara posesión de la corona sueca.
Por aciu la mediación de la curia pontificia, intentáronse ameyorar les rellaciones con Austria. Segismundo casóse en Cracovia con Ana d'Habsburgu, fía del archiduque Carlos II d'Estiria, el mes de mayu de 1592. A partir d'entós, les rellaciones colos Habsburgu fueron cada vegada más estreches, lo que xeneró descontentu ente la nobleza polaca enemiga de los austriacos. Segismundo llevó una política represiva contra los sos adversarios políticos. Foi un monarca absolutista y un ferrial promotor de la contrarreforma.
En 1592, finó'l so padre, el rei Xuan III de Suecia, y Segismundo recibió permisu del parllamentu polacu pa partir camín de Suecia, cola condición de tornar en ciertu plazu establecíu y de dexar Estonia a Polonia.
thumb|266px|left|Segismundo Vasa a caballu
Rei de Suecia
Segismundo desembarcó en Estocolmu el 30 de setiembre de 1593 en compañía de la so esposa y de dellos xesuites, según del nunciu vaticanu Xermánicu Malaspina. La so llegada espertó molición ente la nobleza sueca, encabezada pol so tíu'l Duque Carlos, debíu al fervor católicu del herederu. Segismundo, pela so parte, prometió la llibertá de cultu en Suecia. Foi coronáu'l 19 de febreru de 1594 na Catedral de Upsala.
En xunetu de 1594, primíu pol parllamentu polacu, tornó a Polonia. Intentó gobernar Suecia dende esi país, dexando'l gobiernu suecu en manes d'un gobiernu interín que rixera nel so nome. El gobiernu foi dexáu de manera nominal en manes del conseyu y del so tíu'l duque Carlos, pero Segismundo dexaría llugartenientes que favoreceríen los sos intereses y los de la Ilesia Católica, lo que provocó irritación ente los suecos.
Política expansionista de Polonia
En 1596 creó la Unión de Brest, un pactu qu'intentaba atraer parte de los fieles ortodoxos bielorrusos y ucraínos a la Ilesia Católica. Esi mesmu añu, treslladó la capital polaca de Cracovia a Varsovia (en memoria de tal actu'l so fíu, Vladislao IV, mandó construyir enfrente del Castillo Real la columna que lleva'l so nome). En 1598 finó la reina Ana y Segismundo cásase cola hermana d'ésta, Constanza d'Habsburgu en 1605.
N'el so gobiernu llibraron les Guerres Moldaves de los Magnates qu'enfrentaron a la Confederación Polacu-Lituana contra l'Imperiu otomanu pola posesión de Moldavia. La resultancia sería la derrota de los polacos.
Conflictu col duque Carlos y derrocamientu en Suecia
Segismundo nun arrenunciaría a les sos reivindicaciones sobre Suecia, y la so posición repercutiría en dellos conflictos y guerres ente Polonia y Suecia que nun remataríen sinón hasta la Gran Guerra del Norte. Dambos reinos enfrentar pola posesión de Livonia y pola influencia en Rusia.
Política rusa
Nel so enfotu d'ampliar la so influencia, entemeter na Edá de los Disturbios nel Zarato Rusu, onde brindó sofitu a Dimitri I, pretendiente a zar de Rusia n'oposición a Basilio IV, magar Polonia caltúvose neutral nel conflictu. A la muerte de Demetrio I, surdió un nuevu pretendiente al tronu, Dimitri II, y Basilio robló un tratáu militar con Suecia, a lo que Segismundo respondió con una alianza con Dimitri II. Entós Segismundo entró abiertamiente en guerra contra Rusia (vease Guerra Polacu-Moscovita), y les sos tropes llegaríen a ocupar Smolensk y la mesma Moscú. Segismundo vio nesta intervención la oportunidá p'amestar Rusia al reinu de Polonia y tornar les pretensiones expansionistas de Carlos IX de Suecia.
El fíu de Segismundo, Vladislao, foi de volao electu zar de Rusia, so la promesa de caltener la fe ortodoxa d'esa nación. Pero Segismundo intentó alzase él mesmu como zar ya integrar Rusia a la Ilesia Católica, posición que resultó nun llevantamientu xeneral de la población rusa contra la presencia polaca.
La guerra concluyó cola Paz de Deulino. La Confederación Polacu-Lituana abandonó Moscú, pero llogró la cesión de los territorios de Smolensk, Chernihiv y Severia, que-y dexaron enanchar les sos fronteres. Sicasí, la guerra foi altamente costosa pa Segismundo. thumb|right|250px|La [[Columna de Segismundo, en Varsovia]]
Los sos últimos años como monarca polacu
En Polonia asocedieron en 1606 llevantamientos populares contra'l so gobiernu absolutista, que fueron reprimíos. Segismundo robló en 1613 una alianza formal ente Polonia y Austria.
Finó'l 30 d'abril de 1632 nel castiellu de Varsovia y tópase soterráu na Catedral de Cracovia.
Familia
Fíos con Ana d'Habsburgu:
Fíos con Constanza d'Habsburgu:
Jennifer Grey
Jennifer Grey ye una actriz estauxunidense nomada a los Globu d'Oru. Ye principalmente conocida polos sos papeles de Frances "Baby" Houseman en Dirty dancing (1987) y Jeani Bueller en Ferris Bueller's Day Off y por ser la ganadora de la oncena temporada del programa televisivu Dancing with the Stars.
Biografía
Nacida en Nueva York, Jennifer Grey ye fía del actor Joel Grey y nieta del comediante y músicu Michael Katz. La so madre ye la ex-actriz y cantante Jo Wilder. Estudió en The Dalton School, una escuela privada d'élite en Manhattan, danza ya interpretación. Realizó'l so debú na publicidá comercial a los 19 años, nun anunciu pa la marca de refrescos Dr Pepper.
Años 1980
thumb|left|Grey xunto a [[William Baldwin na 60ª ceremonia d'entrega de los premios Óscar, 11 d'abril de 1988.]] Grey debutó nel cine en 1984, na película Reckless (Rebeldes temerarios), anque nun tuvo nenguna reconocencia. Nesi mesmu añu apaeció n'otros llargumetraxes, como Red Dawn (Amanecer coloráu) y The Cotton Club (Cotton Club). Darréu realizó apaiciones especiales nes series televisives ABC Afterschool Specials, en 1984 y 1985, y The Equalizer (El xusticieru), en 1986.
Les perspectives de la so carrera empezaron a ameyorar cuando participó na película empobinada por John Hughes, Ferris Bueller's Day Off (Ferris Bueller's Day Off, Un espertu en diversión o La escapada de Ferris Bueller), de 1986. Ellí compartió escena con Alan Ruck, Mia Sara y Jeffrey Jones. La comedia recibió una bona aceptación per parte de los críticos y collechó un gran ésitu comercial.
En 1987 Grey protagonizó la película romántica Dirty dancing, onde recibió crítiques positives y compartió escena con Patrick Swayze, Cynthia Rhodes y Jerry Orbach. Trátase d'un gran ésitu comercial y de crítica con ingresos que superaron los 210 millones de dólares.
En 1989 participó en Bloodhounds of Broadway (Bloodhounds of Broadway), pelicula ambientada na nuechevieya en Nueva York de 1928. Empobinada pol fináu direutor Howard Brookner, Grey compartió protagonismu nella con Matt Dillon y Madonna. Precisamente Grey canta una tema a duo na película xunto a la Reina del Pop: "I Surrender dear".
Años 1990 y dempués
A principios de los 90, Grey someter a una rinoplastia, operación que salió tan mal que riquió una segunda operación de ciruxía plástica pa reparar los daños. La operación alterió tanto la so cara, qu'hasta a los sos amigos cercanos costába-yos reconocela, y esi gran cambéu na so fisonomía foi bien negativu pa la so carrera. Tres esta esperiencia ella comentó :"Entré nel quirófanu siendo una celebridá - y salí d'él nel anonimatu. Yera como tar nun programa de proteición de testigos o ser invisible". Ella pensó de volao n'empezar con un nuevu nome pa dir cola nueva cara, Wanda West, pero entós resultó que taba bien amestada al so nome orixinal. En 1999 remaneció na sitcom de l'ABC It's Like, You Know..., retratando una variación d'ella, una actriz lluchadora llamada Jennifer Grey. Nun episodiu de la serie, ella búrllase de si mesma con una trama sobre la so espublizada rinoplastia.
Grey tamién apaeció xunto a Shirley MacLaine, Liza Minnelli, y Kathy Bates l'el telefilme de la CBS The West Side Waltz, adautación d'Ernest Thompson a partir de la so obra, nun episodiu de Friends como Mindy, y en 2000 tuvo un pequeñu papel na película Daqué que cuntar, xunto a Gwyneth Paltrow y Ben Affleck. Tamién realizó una obra de teatru en Broadway, The Twilight of the Golds (1993).
Dempués de les sos rellaciones con Matthew Broderick y Johnny Depp, Grey casóse col actor direutor Clark Gregg (The New Adventures of Old Christine) el 21 de xunetu de 2001, y la so fía Stella nació n'avientu d'esi mesmu añu. La pareya protagonizó la película Road to Christmas.
Grey apaeció apocayá nel papel de Daphne, la prometida de Meyer, na serie de la HBO John from Cincinnati. Na actualidá, Grey vive en Los Angeles, California, cola so familia.
Telescopiu refractor
Esti tipu de telescopios son bien comunes na astronomía para aficionaos y en dellos telescopios solares (pa los que s'usen filtros), y mientres casi 300 años (ente 1600 y 1900 aproximao) convertir nel principal tipu de preséu de trabayu de los más destacaos observatorios del mundu. Sicasí, esisten importantes dificultaes téuniques que torguen realizar telescopios refractores d'amplies dimensiones y de gran apertura, yá que resulta difícil ellaborar lentes preseos de gran tamañu y abondo llixeres pa ser utilizaes como oxetivos. Per otru llau, esisten problemes calidable de la imaxe por cuenta de pequeñes burbuyes d'aire atrapaes nel cristal de la lente principal, y amás, el material de la lente resulta opacu a determinaes llonxitúes d'onda, polo que se pierde sensibilidá en delles partes del espectru llumínicu. La mayoría d'estos problemes resuélvense utilizando un telescopiu reflector.
El problema de les aberraciones cromátiques corríxese parcialmente con lentes apocromátiques, anque esti tipu de telescopiu tien un eleváu preciu.
Reseña histórica
El telescopiu refractor foi'l primer tipu de telescopiu ópticu y la so invención nun puede ser atribuyida con precisión. Dellos escritos suxuren que se desenvolviera un prototipu na década de 1550, pero los primeros exemplos descritos explícitamente vienen d'Italia (1590) y del norte d'Europa (Países Baxos, alredor de 1608). Giambattista della Porta mentar nel so llibru La Magie naturelle (1589). Darréu, delles persones trataron de llograr una patente: Hans Lippershey, quien foi'l primeru en faer una demostración concreta d'unu con una magnificación de tres aumentos a finales de setiembre de 1608; Zacharias Janssen, que fabricó un preséu que vendería na feria de seronda en Frankfurt en setiembre de 1608; y Jacob Metius d'Alkmaar. Esti postreru ye sofitáu por Descartes, que fala en 1637 d'esta invención nel empiezu del so Dioptrique:
250px|thumb|La primer representación conocida d'un telescopiu apaeció nesta obra de [[Jan Bruegel el Viejo, Paysage sur le château de Mariemont]] thumb|left| [[Observatoriu de Cincinnati, G. & S. Merz. (ilustración de la obra 'Smith Illustrated Astronomy', de 1848).]] mini|250px|Antiguu refractor del [[Observatoriu Astronómicu de Quito]]
Una vegada que'l telescopiu foi conocíu y empezó a estendese, delles persones, ente elles Thomas Harriot y Christoph Scheiner, volver escontra'l cielu a principios de 1609 pa reparar oxetos celestes. Pero foi Galileo Galilei quien, dende agostu de 1609, estableció realmente'l telescopiu como preséu d'observación astronómica pol conxuntu de los sos descubrimientos celestes y, especialmente, pola mirada nueva que llevó al cielu y a los oxetos que contemplaba, maraviándose de los fenómenos que vía y estudiaba. Galileo, tando en Venecia aproximao nel mes de mayu, enterárase de la invención y construyera una versión propia. Comunicó entós los detalles de la so invención en públicu y presentó el so propiu preséu al dogo Leonardo Donato nuna sesión ante'l conseyu. Construyó les sos propies lentes y nun principiu dio-yos un aumentu de seis en llugar de trés, pa dir aumentando gradualmente a 20 y dempués a 30.
La primer representación conocida d'un telescopiu ye una obra de Jan Bruegel el Viejo, Paysage sur le château de Mariemont, na que l'archiduque Alberto d'Habsburgu tien el preséu.
Tres los diseños pioneros de Galileo, a midida que construyéronse telescopios cada vez más potentes, el problema de l'aberración cromática supunxo un grave factor limitante de la so calidá d'imaxe. Pa evitar esti problema desenvolviéronse los telescopios keplerianos diseñaos con enormes distancies focales, factor que los faía bien pocu afechiscos. Estes llimitaciones de los refractores llevaron al primer desenvolvimientu de los telescopios d'espeyu, qu'a finales del sieglu XVIII algamaren una considerable meyora de la mano de William Herschel.
Sicasí, el progresu del diseñu de lentes acromátiques de la mano de John Dollond mientres el sieglu XVIII, punxo les bases de la dómina de los grandes refractores, que s'empecipió en 1820 col primer telescopiu refractor acromáticu de 9 pulgaes construyíu por Joseph von Fraunhofer pal Observatoriu de Dorpat, n'Estonia. Los problemes de caltenimientu de los espeyos metálicos de la dómina, fixeron que los preseos refractores pasaren a ser de nuevu los favoritos de los astrónomos.
A lo llargo del sieglu XIX produció la fundación de numberosos observatorios per tol mundu (tantu estatales como privaos), que pertenecíen por tener el meyor telescopiu, lo que se tradució nuna "carrera" por fabricar lentes de mayor diámetru cada vez. Asina, nos 80 años trescurríos ente 1820 y 1900, pasar de los 22,8 cm de diámetru del telescopiu de Fraunhofer, a los 125 cm del Telescopiu de la Gran Esposición Universal de París (1900), col que s'algamar la llende téunica de los refractores, condicionaos por dificultaes de fabricación y pol problema del flechado de les lentes.
Mientres esti periodu, un puñáu de destacaos constructores encimentaron el so prestíu con ambicioses realizaciones, como G. & S. Merz (empresa continuadora de la obra de Fraunhofer); John Brashear; Carl Zeiss; los hermanos Henry; o Alvan Clark & Sons (fabricante en 1897 de la mayor lente inda en serviciu, la del telescopiu del Observatoriu Yerkes, con 102 cm de diámetru).
A pesar de la puxanza de los telescopios reflectores mientres el sieglu XX (gracies primero a la meyora de les téuniques del plateado d'espeyos a finales del sieglu XIX, y darréu al desenvolvimientu de les téuniques d'espeyos segmentados sofitaes na meyora de los ordenadores), realizaciones como'l telescopiu refractor de 98 cm de diámetru del Observatoriu del Roque de los Muchachos inauguráu nel añu 2002, confirmen qu'esti tipu de preseos siguen calteniendo la so vixencia en determinaes xeres astronómiques, como la observación solar.
Diseños de telescopios refractores
Tolos telescopios refractores usen los mesmos principios. La combinación de lentes del oxetivu y de dalgún tipu d'ocular emplegar p'axuntar más lluz de la que'l güeyu humanu ye capaz de recoyer por sigo mesmu, pa presentar al observador una imaxe virtual aumentada y con mayor rellumu y claridá.
L'oxetivu nun telescopiu refractor sirvi por que rayos de lluz paralelos a la exa del preséu sometíos al fenómenu físicu de la refraición converxan nun puntu focal; ente que los non paralelos converxen nun planu focal. El telescopiu convierte un fexe de rayos paralelos que formen un ángulu α cola so exa óptica nun segundu fexe paralelu con un ángulu β. La rellación denominar ampliación angular. Ye igual a la rellación ente los tamaños d'imaxe na retina llograos con y ensin el telescopiu.
Los telescopios refractores pueden adoptar munches configuraciones distintes pa correxir la orientación de la imaxe y los tipos d'aberración. Por cuenta de que la imaxe formar por aciu la flexón de la lluz o refraición, estos preseos ópticos denominar "telescopios refractores" o a cencielles "refractores".
Telescopiu galileano
[[Ficheru:Galileantelescope.png|thumb|400px| Diagrama ópticu d'un telescopiu galileano:
y – Oxetu distante; y′ – Imaxe real nel oxetivu; y″ – Imaxe virtual ampliada nel ocular; D – Diámetru d'entrada de la neñina; d – Diámetru virtual de salida de la neñina; L1 – Lente del oxetivu; L2 – Lente del ocular y – Neñina virtual de salida – Rellaciones del telescopiu ]]
El diseñu de Galileo Galilei utilizáu en 1609 ye comúnmente llamáu telescopiu galileano. Utilizó una lente converxente nel oxetivu (planu-convexa) y una lente diverxente (planu-cóncava) nel ocular (Galileo, 1610). Un telescopiu galileano, yá que el diseñu nun tien focu entemediu, da llugar a una imaxe ensin invertir y vertical.
El meyor telescopiu de Galileo llograba una magnificación de 30 vegaes. Por cuenta de los defectos nel so diseñu, como la forma de la lente y l'estrechu campu de visión, les imáxenes taben borroses y aburuyaes. A pesar d'estos defectos, el telescopiu inda yera lo suficientemente bonu como por que Galileo esplorara'l cielu. El telescopiu galileano podía detectar les fases de Venus, y foi capaz de ver cráteres na Lluna y cuatro llunes orbitando Xúpiter.
Los rayos paralelos de lluz procedente d'un oxetu distante (y) son llevaos a un puntu nel planu focal del oxetivu (F' L1 / y'). La lente (diverxente) del ocular (L2) intercepta estos rayos y facer paralelos una vegada más. Los rayos de lluz non paralelos procedentes del oxetu que se mueve nun ángulu α1 con respectu a la exa óptica mover a un ángulu mayor (α2>α1) dempués de pasar al traviés del ocular. Esto conduz a un aumentu nel tamañu angular aparente y ye responsable de l'ampliación percibida.
La imaxe final (y') ye una imaxe virtual, allugada nel infinitu y cola mesma forma que l'oxetu.
Telescopiu keplerianu
thumb|400px|right|Diagrama ópticu d'un telescopiu keplerianu: La flecha en (4) ye una representación esquemática de la imaxe orixinal; la flecha en (5) ye la imaxe invertida nel planu focal; la flecha en (6) ye la imaxe virtual que se forma na esfera visual del espectador. Los rayos coloraos producen el puntu mediu de la flecha; otros dos conxuntos de rayos (en negru) producen la cabeza y la cola.
El telescopiu keplerianu, inventáu por Johannes Kepler en 1611, ye una meyora del diseñu de Galileo. Utiliza una lente convexa nel ocular en llugar de la cóncava del modelu de Galileo. La ventaya d'esta disposición ye que los rayos de lluz que remanecen del ocular son converxentes. Esto dexa un campu de visión muncho más ampliu y un mayor detalle, pero la imaxe pal espectador inviértese. Con esti diseñu pueden algamar aumentos considerablemente más altos, pero pa superar les aberraciones, la lente simple del oxetivu precisa tener un rellación focal f bien alta (Johannes Hevelius construyó preseos con una distancia focal de 46 m, ya inclusive se construyeron «telescopios aéreos» ensin tubu con mayores distancies). El diseñu tamién dexa usar un micrómetru nel planu focal (utilizáu pa determinar el tamañu angular y/o la distancia hasta los oxetos reparaos).
Refractores acromáticos
La lente refractiva acromática foi inventada en 1733 por un abogáu inglés llamáu Chester Moore Hall, anque foi independientemente inventada y patentada por John Dollond alredor de 1758. El diseñu superó la necesidá de llargores focales bien llargues nos telescopios refractores usando un oxetivu iguáu con dos pieces de vidriu con distintos índices de dispersión, "vidriu crown" y "vidriu flint", llindando los efeutos de l'aberración cromática y de l'aberración esférica. Los dos llaos de cada pieza son amolados y apolazadures, y depués los dos pieces se ensamblan xuntes. Les lentes acromátiques diséñense por que dos longitudesd d'onda (típicamente'l colloráu y l'azul) enfocar nel mesmu planu. La era de los grandes refractores nel sieglu XIX vio la fabricación d'enormes lentes acromátiques, rematando col refractor acromáticu más grande enxamás construyíu, el Telescopiu de la Gran Esposición Universal de París (1900), nel que s'utilizó una lente de 125 cm de diámetru.
Refractores apocromáticos
Los refractores apocromáticos tienen oxetivos construyíos con materiales especiales de dispersión extraordinariamente baxa. Tán diseñaos pa enfocar tres llonxitúes d'onda (típicamente coloráu, verde y azul) nel mesmu planu. L'erru de color residual (espectru terciariu) pue ser hasta un orde de magnitú menor que'l d'una lente acromática. Tales telescopios contienen elementos de fluorita o vidriu especial de dispersión extra-baxa (ED) nel oxetivu y producen una gran nitidez d'imaxe que ta práuticamente llibre d'aberración cromática. Por cuenta de los materiales especiales necesarios na fabricación, los refractores apocromáticos son xeneralmente más caros que los telescopios d'otros tipos con una apertura comparable.