cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zaldibar
Economía
Los barrios rurales caltienen una cierta actividá agrícola y ganadero, que se combina col trabayu nel sector industrial o de servicios, bien del propiu conceyu o de los cercanos. L'actividá agrícola, n'esplotaciones típiques de los caseríos (baserris) dedicar a la venta al per menor, direutamente al consumidor, nos mercaos de les ciudaes cercanes. Hai tamién una importante producción forestal, un 90% de los montes son maderables, y de viveros.
Historia
L'anteiglesia de Zaldua, güei Zaldibar, pertenecía a la Merindad de Durango y formaba parte, con voz y votu, nes Xuntes de Gerediaga onde ocupaba l'asientu númberu 7.
Como ye normal nes anteiglasias, nun se tien conocencia de la so fundación. La tradición cunta que'l rei navarru Sancho Garcés II (935–994) pasó 10 años presu en casar torre de Zaldibar, que los sos propietarios apoderaben el territoriu. Hai datos históricos qu'asitien la edificación de la ilesia de San Andrés nel sieglu XIII. En 1778 por cuenta de la recrostrucción de la ilesia que fuera estropiada con un rayu l'añu anterior, sábese que la mesma taba atendida con dos beneficiaos y que cobraben diezmos a les 64 cases qu'entós componíen la población.
La hestoria de la población ta marcada pol manantial urgazia (agua salao) d'agües mineru-mediciales que dio pie por qu'en el sieglu XIX construyérase un balnearío (inaugurar el Conde de Peña Florida José María Munibe en 1846). Les instalaciones gociaron de bon nome fueron d'importancia naquellos tiempos. Una vegada pasáu'l tiempu de los balnearios pasó a manes de la Diputación Foral de Vizcaya, que lo convirtió n'hospital siquiátricu, y depués estes instalaciones pasaron al Serviciu Vascu de Salú, Osakidetza, en 1985.
Na actualidá y por aciu un alcuerdu ente'l conceyu y Osakidetza una parte bien importante de los xardinos que componen el complexu hospitalariu va ser vencida al pueblu pa la construcción de diversu equipamientu de too tipu.
En 1932 la llocalidá adoptó'l nome de "Zaldivar", pol que se conocía'l balneariu, como propiu abandonando'l de Zaldua. En 1976 adoptóse como escudu de la población un árbol y un animal qu'acabo siendo un caballu (hai semeyanza ente'l trémino "Zaldibar" y el eúscaro "zaldia" que significa caballu) nuna remodelación d'a heráldica realizada en 2005 el caballu tomo protagonismu. En marzu de 2017, tres una investigación realizada pola asociación Gerediaga adoptóse como escudu del conceyu'l topáu más antiguu, el del molín del barriu de Eizaga, perteneciente a la familia Murga, trés llobos, unu sobre otru, al ques ya incorporó la pallabra "Zaldua".
Monumentos
Nel patrimoniu monumental de Zaldibar destaquen:
.
thumb|300px|Casa Consistorial.
thumb|300px|Ruines de Casar Torre de Zaldibar so la nieve.
Hai tamién un bon númberu d'ermites polo distintos barrios según relevantes pintures contemporánees nes capiyes del hospital y del conventu de les Madres Carmelites. Ensin escaecer los testimonios civiles del trabayu cotidianu, como son los molinos, movíos per agua, y los caleros, dalgún apocayá recuperáu y bien calteníu según dalguna ferrería.
Por Zaldibar pasa un ramal secundariu del Camín de Santiago pola mariña.
Fiestes
Zaldibar celebra les sos fiestes n'honor a San Andrés, el so patrón.
Cada barriu celebra la so fiesta particular n'honor al so patrón, son estes les fiestes: Eitzago (San Pedro), Goierri (Santa Marina), Gazaga (Santiago), Sallabente (San Llorienzo) y Urizar (San Llorienzo).
Década del 1870 e.C.
Personaxes importantes
Una década enantes / Una década depués Sieglu: Sieglu XX e.C. - Sieglu XIX e.C. - Sieglu XVIII e.C.)
Shastasauridae
Los shastasáuridos (Shastasauridae) son una familia d'ictiosaurios que vivieron dende'l Triásicu Inferior hasta'l Triásicu Superior, no que güei ye Asia, América del Norte y Europa.
Sablera de Collé
La sablera de Collé atopar nel conceyu asturianu de Cuaña, España. La sablera ye realmente un pedreru con forma de concha, ta cerca de la llocalidá de Lloza, tien un llargor d'unos 130 metros y un anchor medio d'unos 8-10metros. Los sables son grises de granu mediu y la peligrosidá de la sablera ye alta. La so redolada ye rural y de baxu grau d'urbanización. Tien bien poca asistencia. Los accesos son piatonales ya inferiores a un km y bien complicaos y peligrosos. Les sos agües son d'un bellu color turquesa.
Los pueblos más cercanos son Lloza y Villalocay y tamién ye conocida como la «Llastra Collé». Ta llindada al este pola punta del Palu» y al oeste pola punta de Engaramada» y p'aportar a ella hai que preguntar nos pueblos próximos citaos por esta punta de Engaramada y van atopase dos cales, la Engaramada y la Engaramadina, dambes escelentes pa la pesca. Por cuenta de que tópase n'estáu casi virxe, pueden columbrase numberosos exemplares de la fauna marino y terrestre como los halcón, esguiles, gaviluetes, etc.
John Ireland (actor)
John Benjamin Ireland foi un actor de cine d'Estaos Xuníos d'orixe canadiense. Ye recordáu como personaxe malváu habitual de películes del oeste, magar el so papeles más recordaos fueron el periodista de All the King's Men, pol que foi candidatu al Premiu Óscar, y el de Criso na película de Stanley Kubrick Spartacus. Una estrella del Paséu de la Fama de Hollywood lleva'l nome de John Ireland.
Trayeutoria
Anque Ireland nació en Canadá, llueu se treslladó a vivir a Nueva York; ellí empezó la so carrera d'actor con pequeños papeles en teatros de Broadway. En 1945 debuta nel cine cola película bélica Un paséu sol sol del direutor Lewis Milestone y con Dana Andrews como protagonista. La década de los 40 ye una etapa d'aprendizaxe pa él, magar yá tien papeles importantes que-y faen conocíu ente'l públicu. Títulu importante d'esta dómina ye My Darling Clementine de John Ford, y en 1947 protagoniza'l so primer llargumetraxe, Railroaded!, una película de cine negru dirixida por Anthony Mann. Al añu siguiente n'interviniendo en delles películes protagoniza Open secret de John Reinhardt, anque la cinta más importante na que trabaya ye Red River de Howard Hawks, onde se xacia con actores de la categoría de John Wayne o Montgomery Clift; amás conoz a Joanne Dru, la bella actriz que se convertiría na so esposa. Nesi mesmu 1948, trabaya na superproducción Xuana d'Arcu de Victor Fleming, con Ingrid Bergman y José Ferrer como protagonistes.
Ireland siguió protagonizando películes, pero les sos meyores interpretaciones y les más recordaes son papeles secundarios. En 1949 El políticu, película empobinada por Robert Rossen, ganó l'Óscar a la meyor película, y nella Ireland volvía trabayar cola so esposa. Otros papeles sos recordaos d'esta dómina son papeles de malvaos en westerns tales como El valle de la vengación de Richard Thorpe, Los Doolins d'Oklahoma, o Little Big Horn. En 1957 trabaya en Duelu de Titanes de John Sturges dando vida a Johnny Ringo que daba'l retruque a un Doc Holliday interpretáu por Kirk Douglas.
Amás nos sesenta emigró a Europa pa participar en coproduciones italianes y españoles, especialmente del xéneru Spaguetti western. De la so etapa madura, los sos dos interpretaciones más recordaes son como Criso en Spartacus de Stanley Kubrick y como'l sarxentu Harry de 55 díes en Beixín de Nicholas Ray, dambes rodaes n'España. Participó tamién na superproducción La cayida del Imperiu Romanu, xunto a estrelles como Sophia Loren y James Mason. Yá nos años 70 participó en Quel pomeriggio maledetto, película del xéneru thriller con Lee Van Cleef y l'española Carmen Cervera, depués famosa como coleicionista d'arte. Ireland siguió trabayando hasta 1992, en que finó por causa de una leucemia. El so últimu papel sería de rei Arturu en Waxwork II: Perdíu nel tiempu d'Anthony Hickox.
Verneuil-sur-Serre
Verneuil-sur-Serre ye una comuña francesa del departamentu d'Aisne, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Marina Watanabe
Marina Watanabe (渡辺満里奈 Watanabe Marina), Nació'l 18 de payares de 1970 en Ōta (Tokiu), Xapón. Ye una llocutora, actriz, cantante y ex Idol xaponesa. Foi'l miembru númberu 36, del grupu idol Onyanko Club. Al contraer nupcias adoptó'l nome de (満里奈 Nagura Marina), sicasí ella sigui trabayando col so nome de soltera.
Xentrificación
miniaturadeimagen|330x330px|Xentrificación nel distritu de Warsaw, en [[Praga.]]
Marina Watanabe
Biografía
Marina realizó la so primer audición nel concursu Miss Seventeen, xunto a Shizuka Kudo. sicasí a diferencia d'esta, nun llogró aprobar. Tiempu dempués volvió intentalo nel concursu "The Scout Idol wo Sagase!" pal programa televisivu "Yuyake Nyan Nyan" onde pasu a convertise nel miembru númberu 36 del grupu Onyanko Club debutando en marzu de 1986. El so primer single debú foi tituláu "Shinkokyuu Shite" algamando'l puestu númberu 1 nes llista de singles oricon, convirtiéndose asina na artista femenina de menor edá con solu 15 años y 11 meses qu'algamara tal posición. En 2001 Maki Goto batería'l so récor con 15 años y 6 meses d'edá.
Xentrificación
La xentrificación ye'l procesu de tresformación d'un espaciu urbanu deterioráu o en decayencia per aciu de la llegada a elli d'habitantes (y negocios) de mayor nivel económicu. Ye una cuestión habitual, ya controvertida, nes polítiques de planeamientu urbanu. La xentrificación, munches vegaes, aumenta'l valor económicu d'un barriu, pero'l desplazamientu demográficu que provoca conviértese a menudu nún problema social. La xentrificación a menudu supón un cambéu na composición étnica o racial del vecindariu y del nivel económicu de los habitantes al traviés del desarrollu de nuevos, y más caros, nucleos residenciales y de negocios, construyíos nún estilu arquitectónicu xentrificáu, y de la estensión y provisión de recursos que nun taben previamente disponibles pa los habitantes del barriu. Esti procesu ye especialmente relevante, nos caberos años, en ciudaes con una economía dinámica o con potencial turísticu.
El procesu de xentrificación ye, xeneralmente, el resultáu del interés creciente, por un área concreta, de xente con ingresos mayores que los avezaos nella, qu'aporta dende los barrios, villes o ciudaes vecines. Esto trae apareyaes inversiones na zona y nes sos infraestructures por parte de promotores inmobiliarios, el gobiernu llocal y asociaciones comunitaries; de resultes, l'área desarróllase económicamente, al medrar la so capacidá d'atracción de negocios, y mengua la criminalidá. Pesie a estos beneficios, el procesu puede xenerar desplazamientos de población, y delles veces xenera resistencies. Por embargu, dalgunos autores ven esa medrana al desplazamientu de población, que domina'l debate sobre la xentrificación, como un factor que bloquea los enfoques progresistes que busquen la distribución de los beneficios de les estratexes de renovación urbana.
Marina Watanabe
Dempués de Onyanko Club y na actualidá
Tres la disolución d'Onyanko Club en setiembre de 1987, continuu cola so carrera musical hasta fines de los años 1990. D'equí p'arriba tuvo apaiciones regulares en comerciales y programes de televisión, alternando les sos actividaes como actriz y dellos trabayos na industria del anime. Colos años enfocaría la so actividá artística na llocución, pa shows televisivos centraos na comedia y temes rellacionaes cola moda, los Pilates, la salú personal, viaxar etc. En 2009 llanzo la so propia marca de ropa a la que llamó "gris-gris", mesma que ta dirixida a los neños. Anguaño sigue na llocución y ye participe de distintos comerciales de tv.
Gary Kurtz
thumb|right|Gary Kurtz. Gary Kurtz ye un productor y direutor de cine d'Estaos Xuníos nacíu'l 27 de xunetu de 1940 en Los Angeles, California, Estaos Xuníos.
Kurtz ye conocíu por producir les dos primeres películes de la saga de Star Wars A New Hope y The Empire Strikes Back, anque Kurtz y George Lucas yá collaboraron xuntos na producción de American Graffiti, en 1973.
Tamién produció la película de Frank Oz; Cristal Escuru y la secuela non oficial de El magu de Oz; Oz, un mundu fantastico.
Marina Watanabe
Vida personal
Marina casóse con Jun nagura, perteneciente a un tríu de comediantes nomáu "Neptunu". Tal acontecimientu foi anunciáu nel show de tv "Zenigada Kintarou" nel añu 2005.
El 9 d'avientu de 2007 dio a lluz el so primer fíu, según a una neña'l 24 de xunu de 2010.
Intereses
De siguío se listan dos curiosidad d'esta Idol:
Sablera de Coedo
La sablera de Coedo atopar nel conceyu asturianu de Navia y pertenez a la llocalidá española de Les Cortines; y magar nun tar enmarcada na zona conocida como Paisaxe Protexíu de la Mariña Occidental d'Asturies, presenta catalogación como ZEPA y LIC.
Descripción
La sablera tien forma d'ensenada, o pequeña badea, con un llargor d'unos 50 m y un anchor medio d'unos 30-35 m. La so redolada ye rural, con un grau d'urbanización mediu y una peligrosidá baxa. L'accesu piatonal ye d'unos quinientos m de llargor. El llechu ta compuestu de sables gruesos y escures. Tamién hai grandes lloses de cayuela. Ye una sablera onde enriba la ocla» con una cierta frecuencia, arrincáu y emburriáu poles marees.
A la sablera puede llegase per dellos caminos pero'l más senciellu ye'l qu'empieza xunto a un campu de fútbol en Andés. A partir d'ende hai que tomar la única carretera que se dirixe escontra'l mar y al cabu d'unos 700 m la carretera pasa a ser pista rural, serpenteante, que termina nun prau al traviés del cual llégase al centru de la sablera. Dende ella puédese acolumbrar escontra'l este una roca de perfil peculiar que llamen na zona la roca del «Home de Coedo» o bien «Home de Coedo».
La sablera escarez de cualquier serviciu, hai una desaguada d'un regatu y les actividaes encamentaes son la pesca recreativa con caña o la pesca submarina. Ye una sablera fayadiza pa dir con tola familia.
Buelga dactilar
Una buelga dactilar o buelga dixital, ye la impresión visible o moldiada que produz el contautu de les crestes papilares d'un deu. Depende de les condiciones nes que se faiga el dactilograma (aplicando o non sustancies de color distintes al soporte nel que sofita), y de les carauterístiques del soporte (materies plástiques o llandies). Sicasí, ye una carauterística individual que s'utiliza como mediu d'identificación de les persones. La ciencia qu'estudia les buelgues dactilares nómase dactiloscopia y dientro d'ella hai dos grandes estayes cola so propia clasificación de buelgues. En Sudamérica y parte d'Europa, síguese la clasificación de Juan Vucetich, metantu que nos Estaos Xuníos y Gran Bretaña, la de Henry. El sistema d'identificación dactilar n'España foi criáu pol Dr. Federico Olóriz Aguilera.
James Schoolcraft Sherman
James Schoolcraft Sherman foi un políticu d'Estaos Xuníos miembru del Partíu Republicanu. Vicepresidente de los Estaos Xuníos d'América dende 1909 a 1912, añu de la so muerte, sol mandatu del presidente William Howard Taft. Foi precedíu como vicepresidente por Charles Warren Fairbanks y asocedió-y nel puestu Thomas Riley Marshall.
Sablera de Coneyera
La sablera de Coneyera, conocida tamién como ensenada Coneyera, asitiar na parroquia de Seloriu, nel conceyu de Villaviciosa, Asturies.
Década del 1880 e.C.
Personaxes importantes
Una década enantes / Una década depués Sieglu: Sieglu XX e.C. - Sieglu XIX e.C. - Sieglu XVIII e.C.)
Sablera de Coneyera
Descripción
Trátase realmente d'un pedregal, al que puede aportase dende Seloriu, y faciendo a cuerpu l'últimu tramu qu'amás nun ta señalizáu.
Presenta forma de concha y tien poca asistencia, yá que el so allugamientu, arrodiada d'altos cantiles, convertir nuna zona d'aveseos, pocu atrayente al bañu. Magar ello ye bien aparente pa la pesca, tantu la recreativa como la submarina.
Alfredo Poveda
Alfredo Ernesto Poveda Burbano foi un almirante de l'Armada del Ecuador qu'ente 1976 y 1979 exerció les funciones de Xefe d'Estáu y de Gobiernu de facto del Ecuador na so calidá de presidente del Conseyu Supremu de Gobiernu.
Primeros años y carrera militar
Alfredo Poveda realizó los sos estudios primarios na so provincia natal de Tungurahua; pa la secundaria treslladar a la capital, Quitu, onde estudió nel Colexu Nacional Mejía. Tres esto, entraría a la Escuela Naval del Ecuador. Realizaría estudios mayores na Escuela de les Amériques d'Estaos Xuníos y nos comandos mayores de les repúbliques Arxentina y de Brasil. Tamién estudió na Royal Navy Gunnery School de Plymouth nel Reinu Xuníu.
Mientres la so carrera militar exerció dellos cargos, ente ellos: Comandante del BAE "L'Oru", Instructor de la Escuela d'Especialidaes de l'Armada, segundu Comandante del Arsenal Naval, Xefe del Departamentu de Loxística de la Escuadra, segundu Comandante del BAE "Guayas", Comandante de la Primer Zona Naval, hasta que finalmente llogró xubir a Xefe d'Estáu Mayor de l'Armada y Comandante Xeneral de Marina; amás d'esto, exerció los cargos diplomáticos d'Agregáu Militar de la Embaxada d'Ecuador n'España, colindante coles Embaxaes n'Alemaña, Francia y el Reinu Xuníu. Foi amás ente 1973 y 1975, Ministru de Gobiernu de la dictadura de Guillermo Rodríguez Lara.
Matrimoniu y descendencia
El 21 d'avientu de 1950, dos díes antes de graduase como alférez de fragata, casóse cola nueva arxentina Alicia Pizzimbono de Nicola, a quien conociera mientres estudiaba na Escuela Naval de Río Santiago. Tornaron a Ecuador en xineru del añu siguiente, y ellí nacieron los sos dos fíes:
Presidencia d'Ecuador y torna a la democracia
En 1976, un añu dempués d'un fallíu intentu de golpe d'estáu, les presiones de les Fuercies Armaes forzaron l'arrenunciu del dictador Guillermo Rodríguez Lara. Poveda, xunto col xeneral del exércitu Guillermo Duren Arcentales y el xeneral de la fuercia aérea Luis Leoro Franco, formaron un triunviratu militar que gobernaría'l país hasta 1979, añu en que'l país volvería a un réxime constitucional democráticu.
L'oxetivu del Conseyu Supremu de Gobiernu, dende'l primer momentu foi'l devolver el poder político a los civiles. Nun primer momentu la dictadura buscó menguar la tensión social al traviés de la represión. Nun segundu momentu, el triunviratu estableció tres comisiones xurídiques pa ellaborar el camín de torna a la democracia. El procesu tuvo escurríu y empobináu pol Ministru de Gobiernu, xeneral Richelieu Levoyer. Los trés comisiones xurídiques teníen les siguientes xeres: una tendría de redactar una constitución nueva, otra tenía de reformar la constitución de 1945 y la tercera debía estructurar el sistema de partíos. L'establecimientu de los trés comisiones de reestructuración xurídica del Estáu promulgar por aciu Decretu Supremu Non. 995, publicáu nel Rexistru Oficial Non. 239 de 23 d'avientu de 1976.
Una vegada completáu'l trabayu de les comisiones, llevar a cabu un Referéndum constitucional nel que por aciu votu universal y secretu, la ciudadanía escoyó'l proyeutu de nueva constitución. Con una nueva Constitución aprobada, llevar a cabu les eleiciones xenerales de 1978-1979, nes que resultó escoyíu Jaime Roldós Aguilera. El triunviratu apurrió'l poder de manera pacífica'l 10 d'agostu de 1979. Esti procesu ye conocíu na historia ecuatoriana como "Torna a la Democracia".
Años finales
Tres la torna a la democracia, Poveda retirar del serviciu activu de les Fuercies Armaes. En 1982 camudar a vivir na ciudá de Miami, n'Estaos Xuníos, onde finaría d'un ataque cardiacu en 1990 a los 64 años.
Charles Warren Fairbanks
Charles Warren Fairbanks (Unionville Center, Ohio; 11 de mayu de 1852-Indianapolis, Indiana; 4 de xunu de 1918) foi un políticu d'Estaos Xuníos miembru del Partíu Republicanu. Mientres la so vida política foi vicepresidente sol mandatu del presidente Theodore Roosevelt dende 1905 a 1909. Foi precedíu pol mesmu Roosevelt y relevó-y nel cargu James Schoolcraft Sherman.
Biografía
Como un gran políticu y abogáu norteamericanu, estudió na Universidá de Delaware y en 1874 empezó a exercer l'abogacía con gran ésitu. Afiliar al Partíu Republicanu nel cual sería unu de los sos integrantes más influyentes.
La primer vegada que se presentó como candidatu al senáu foi en 1893, pero fracasó, intentar otra vegada 1897 añu nel que salió escoyíu. Foi reelixíu en 1903. En 1904 presentó la so candidatura a vicepresidente de la República, resultando escoyíu. Volvió intentar aportar a la vicepresidencia en 1916, pero nesta ocasión foi derrotáu.
Obra
Publicó distintos trabayos, ente ellos Roosevelt and the campaing of 1904.
Década del 1890 e.C.
Personaxes importantes
Una década enantes / Una década depués Sieglu: Sieglu XX e.C. - Sieglu XIX e.C. - Sieglu XVIII e.C.)
Versigny (Aisne)
Versigny ye una comuña francesa del departamentu d'Aisne, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Dominiu públicu
El dominiu públicu ye'l conxuntu de bienes y derechos de titularidá pública que nun posee naide. Exemplos son les agües terrestres, l'espaciu radioellectricu...
Tamién se considera que'l dominiu públicu ta formáu por les coses que son de la comunidá. Praos comunales, caminos y caleyes, fontes....
Hailos que piensen que les coses que nun tienen dueñu son de dominiu públicu. Pa la llei, estes coses son Res nullius, y pueden ser pal primeru que las tope, que ye distintu del dominiu públicu.
Marina Yatsún
Marina Yúrievna Yatsún –en rusu, Марина Юрьевна Яцун– (21 d'abril de 1982) ye una deportista rusa que compitió en piragüismu na modalidá d'agües seles, ganadora d'una medaya de bronce nel Campeonatu Européu de Piragüismu de 2002, na prueba de K4 200 m.
Idioma albanés
L'albanés (shqip o gjuha shqipe) ye una llingua indoeuropea que falen alredor de seis millones de persones, de los que trés millones viven n'Albania; los otros falantes repártense mayormente ente Kosovu, Macedonia, Serbia, Montenegru y el noroeste de Grecia. Hai tamién una comunidá albanófona importante nel sur d'Italia, la de los arbëresh (arbëresci n'italianu), qu'anició nel país coles emigraciones del sieglu XVI. Tamién s'alcuentren grupinos mas pequeños de falantes en Bulgaria, Rumanía, Turquía, Ucraína y ente la diáspora albanesa d'Estaos Xuníos y Australia.
Dialeutos
L'albanés tien dos dialeutos estremaos, el toscu (tosk), y el guegu (geg), separaos pol ríu Shkumbi.
El toscu ye'l dialeutu del centru-sur d'Albania, y de les minoríes albanófones d'Italia y Grecia. El guegu fálase nel norte d'Albania, en Serbia, Montenegru y Macedonia.
Ente los dos hai diferencies léxiques y fonolóxiques. Por exemplu, la /m/ o la /n/ del guegu correspuenden munches veces a una /r/ en toscu, como se pue ver comparando'l nome d'Albania nos dos dialeutos (Shqipnija y Shqipëria respeutivamente)
La normativización de la llingua escrita standard que s'emplega anguaño fíxose a partir del dialeutu toscu.
Escritura
Los primeros testos escritos n'albanés son abondo serondos y daten de la segunda metá del sieglu XV.
Orde alfabéticu y valor de los grafemes
(La trescripción faise d'alcuerdu coles normes de l'alfabetu fonéticu internacional)
Estatus oficial
L'albanés ye la llingua oficial d'Albania. Ye tamién una de les llingües oficiales de Kosovu (xunto col serbiu) y de delles rexones de Macedonia.
Valle de Oca
Valle de Oca ye un conceyu na contorna de Montes de Oca, al nordeste de la provincia de Burgos, Comunidá Autónoma de Castiella y Llión (España).
Datos Xenerales
225px|thumb|Calce del río Oca al so pasu pola población de Villalbos.
Formación del Conceyu
Formando un área de 38,47 km² con una población de 199 habitantes (INE 2008) y una densidá de 5,17 hab/km².
Situación xeográfica
Los 6 pueblos que conformen el Conceyu del Valle de Oca más les llocalidaes d'Ocón de Villafranca y Alcocero de Mola estender a lo llargo de la carretera comarcal BU-703 que xune la carretera N-120 (Villafranca Montes de Oca) cola Carretera N-I (Castil de Peones).
La carretera BU-703 estender en paralelu al oeste del río Oca, afluente del Ebro pel so marxe derechu; río Oca que, de la mesma, da nome al valle, anque esta formosa paraxa del pandu castellanu ye, tamién, conocíu como'l "Valle de los Ayos".
Datos alministrativos
El conceyu del Valle de Oca compuestu de 6 entidaes llocales menores, que la so Casa Consistorial atópase en Villanasur Ríu de Oca, y pertenez al partíu xudicial de Belorado.
Historia
Hasta mediaos del sieglu IX, el Valle del Oca taba práuticamente despoblado, apenes yera un llugar de camín de les correríes árabes ente los frentes cristianos lleonés y navarru. Hacia l'añu 836 apaeció por estes paraxes el sacerdote Cardello con familiares, compañeros y esploradores; traía llibros y enseres y afalaben una punta d'oveyes, vaques y yegües. Cardello venía de La Montaña, d'Asia, na cabecera del ríu Asón y, al llegar a esti valle, fundó a veres del ríu, la población de Cueva Cardiel (Cardello).
Más tarde, na primer metá del sieglu X, apaecieron por estes paraxes los Ansúrez, fundando y poblando Villanasur Ríu de Oca; y, un conde castellanu conocíu nel mundu mozárabe como Abolmondar Albu, fundador y poblador de les llocalidaes de Villalmóndar y Villalbos. Nel Episodiu Tebular, tantu Fernando Ansúrez como Abolmondar Albu fueron encarcelaos pol rei Orduño por non participar xunto a lleoneses y navarros na Batalla de Valdejunquera. Lo que reafita que la convivencia yera sele ente moros y cristianos nesti valle.
Deportes
La caza y la pesca fueron actividaes que podíen desenvolvese nos periodos y zones indicaes.
El xuegu de la "Tuta y los Texos" yera l'actividá deportiva autóctona d'estes poblaciones, principalmente, con gran enraigono en Villalbos y Villanasur Ríu de Oca.
La "Pelota Vasca" tenía la so actividá nos frontones de Cueva Cardiel y Villalómez.
Nelson Rodríguez Leyva
Nelson Rodríguez Leyva foi un novelista cubanu.
Rodríguez Leyva llegó a publicar namái un llibru, el conxuntu de cuentos El regalu, asoleyáu en 1964 col encontu de Virgilio Piñyera. En 1971, tres un intentu fracasáu de secuestrar un avión de les llinies aérees de Cuba nun vuelu doméstico pa poder escapar del país, foi fusiláu na fortaleza habanera de La Cabaña y la so obra foi destruyida y torgada. Reinaldo Arenas menta a Rodríguez Leyva y el so destín nun capítulo llamáu Mi generación de la so obra Enantes que anochezca y tamién dedíca-y un capítulu aparte, cuntando la hestoria enantes mentada dende'l so puntu de vista.
Valle de Manzanedo
Valle de Manzanedo ye un conceyu asitiáu al norte de la provincia de Burgos, comunidá autónoma de Castiella y Llión (España), contorna de Las Merindades, partíu xudicial de Villarcayo.
Símbolos
120px|left|Escudu de Valle de Manzanedo L'escudu heráldicu y la bandera que representen al conceyu fueron aprobaos oficialmente la. L'escudu se blasona de la siguiente manera:
La descripción testual de la bandera ye la siguiente:
Xeografía
thumb|200px|left|Vista del ríu Ebro enfusando nel Valle de Manzanedo en travesando los focetes de Tudanca.
Constitúi un valle natural ente l'anticlinal de Lleva y la sierra de Tudanca, travesáu pel ríu Ebro. La mayor parte d'esti montascosu valle ta cubierta por amplios montes de variadísima vexetación. Nes fasteres empobinaes escontra'l norte de la sierra de Tudanca son abondoses los carbayos, encines, hayas, pládanos, yérbados, boxes y texos. No fondero del valle, nes veres del Ebro predominen los chopos, y na fastera sur del anticlinal de Lleva la vexetación tien un calter más mediterraneu, abondando, amás d'encines y carbayos, numberoses especies arbustivas ente les que destaquen los enebros, les sabines, les árgomes y los prunos.
El conceyu, qu'ocupa una estensión de 52 quilómetros cuadraos, arrexunta a dieciocho pequeños nucleos de población, dalgunos de los cualos correspuéndense colos antiguos conceyos medievales, arrexuntaos mientres el sieglu XIX pa formar l'actual conceyu de Valle de Manzanedo.
Estos diecinueve nucleos de población son:
Situación alministrativa
El conceyu entiende trés entidaes llocales menores: Arreba, Manzanedo y Población de Arreba.
Demografía
En 1843 pertenecía al partíu de Villarcayo y cuntaba con 703 habitantes.
Parques eólicos
En funcionamientu'l denomináu El Cantar, de la empresa CESA, con 23 aeroxeneradores de teunoloxía Gamesa d'una potencia unitaria de 660 kW, lo que supón una potencia total de 15.180 kW. apecyl
Historia
thumb|250px|left|Interior de la Ilesia St. María de Ruseco. thumb|250px|derecha|Altar del eremitorio de Argés.
No tocante a l'arquiteutura relixosa, señalar la importancia artística del abandonáu Monesteriu de Santa María de Ruseco, ya históricamente, como exa central nel desenvolvimientu de gran parte del Valle de Manzanedo. Esti monesteriu cisterciense exerció los sos dominios sobre gran parte de la zona norte de Burgos. El Monesteriu foi bien prósperu, pero les sos propiedaes vender cola desamortización de Mendizábal, y dende esi momentu la so influencia foi en cayente. Tol conxuntu del monesteriu abandonar nos años sesenta, lo que favoreció l'estáu de ruina nel que s'atopa. Pero antes del establecimientu del monesteriu, los eremites yá poblaben el Valle, y testimoniu d'ello ye'l eremitorio d'Argés.
A la cayida del Antiguu Réxime constitúyese como conceyu constitucional de Valle de Manzanedo, nel partíu de Villarcayo na rexón de Castiella la Vieya, formáu por 11 llugares con cabecera en Manzanedo:
Na tercer década del sieglu XX sume'l conceyu constitucional de Hoz de Arreba, nel partíu de Sedano integrándose nesti conceyu les siguientes cuatro llocalidaes: Arreba, Crespos, Población de Arreba y Vallina.
Referencies
Fiestes patronales de Manzanedo: 31 de xunetu al 2 d'agostu
Shindand
Shindand ye una ciudá d'Afganistán, que pertenez a la provincia de Farah. En 2007 tenía 33.144 habitantes.
Farah (capital)
Farah (persa: فراه) ye una ciudá d'Afganistán y capital de la provincia del mesmu nome, Farah. Asitiada a 650 m d'altor, ta allugada a orielles del ríu homónimu y tenía, en 2007, una población de 45.930 habitantes.
Vervins
Tien una población de y una superficie de  km².
Década del 1910 e.C.
Personaxes importantes
Una década enantes / Una década depués Sieglu: Sieglu XXI e.C. - Sieglu XX e.C. - Sieglu XIX e.C.)
Llingües jebel orientales
Les llingües jebel orientales o llingües de la rexón montascosa oriental son una pequeña subfamilia de llingües nilo-saḥarianes de la caña de les llingües sudániques orientales que se falen nel los montes del la provincia d'An Nil al Azraq (Nilo Azul) en Sudán oriental (el nome jebel ye a cencielles el términu árabe pa 'monte')
Llingües de la familia
El gaam tien ente 40 y 80 mil falantes, ente que les otres llingües tán en riesgu de sumir y tienen pocos falantes. Hasta'l trabayu de Bender creíase que'l gaam yera la única llingua de los montes orientales hasta que Lionel Bender llogró información sobre'l aka, el kelo y el molo; estos trés últimes llingües fueron notablemente influyíes pol idioma berta.
El gaam falar nuna pequeña rexón alredor de les llocalidaes de Bau, Bobuk, Kukur y Sawda nos montes Tabi, nel allugamientu averáu 11°15′–30′ N by 33°55′–34°10′ Y. Les otres trés llingües falar en bolses aisllaes al sur d'esta llocalización: el aka nos montes Sillok, el kelo nos montes Tornasi nes llocalidaes de Kayli y Beni Sheko y finalmente el molo falar en Jebel Malkan cerca de la frontera con Etiopía.
Comparanza léxica
Los numberales en distintes llingües jebel orientales son: ! GLOSA ! Aka !! Kelo !! Molo !! Gaam ! PROTO- JEBEL
Década del 1900 e.C.
Personaxes importantes
Una década enantes / Una década depués Sieglu: Sieglu XXI e.C. - Sieglu XX e.C. - Sieglu XIX e.C.)
Historia de Polonia
thumb|right|250px|Polonia ente 966 y 1030.
Valle de Santibáñez
Valle de Santibáñez ye una contorna y un conceyu asitiaos na provincia de Burgos, Castiella la Vieya, na comunidá autónoma de Castiella y Llión (España), contorna d'Alfoz de Burgos, partíu xudicial de Burgos.
El conceyu ta travesáu pol ríu Urbel.
Historia de Polonia
Historia 966-1385
Mientres la Edá Media, atopábase estremada en dellos grupos rivales de los cualos destacaben los vislanos y polanos, que vieron como'l so poder aumentó col dominiu de les rutes mercantiles. A finales del sieglu X, los polanos empobinaos pola dinastía Piast, unificaron el territoriu. Mientres el gobiernu de Miecislao I (960-992) caltiénse dicha unificación que tomaba dende'l Oder al Vístula y amás avérase al restu d'Europa cola so conversión al cristianismu colo cual constitúyese como provincia eclesiástica autónoma nel añu 1000. Nel sieglu XIII la fragmentación interna provoca la erosión del estáu inicial, pero a lo llargo del sieglu consolídase la base d'un nuevu estáu dominante que taba por llegar.
Aerodramus infuscatus
La salangana moluqueña (Aerodramus infuscatus) ye una especie d'ave apodiforme de la familia Apodidae endémica d'Indonesia.
Valle de Santibáñez
Xeografía y población
El conceyu foi creáu nos años 70 por aciu la unión de los diez pueblos que lu componen, que yeren independientes. La capital del conceyu mora en Santibáñez-Zarzaguda.
Historia de Polonia
Historia 1385-1795
thumb|300px|[[República de les Dos Naciones, 1635.]] La dinastía Jogalia de 1385–1569 formó la Mancomunidá polacu-lituana empezando col gran duque lituanu Jogalia. L'amistá probó ser beneficiosa pa los polacos y lituanos, que xugaron el papel dominante n'unu de los imperios más importantes d'Europa polos siguiente trés sieglos. L'asociación produció puestu beneficios en 1410 cuando les fuercies de Polonia-Lituania ganaron a los Caballeros Teutónicos na batalla de Grunwald mientres la guerra polacu-teutónica, venciendo por fin na llarga agarradiella colos cruzaos renegaos. La nueva dinastía polacu-lituana, llamada "Jagiellon" pol so fundador, siguió aumentando los sos dominios mientres les décades siguientes. A finales del sieglu XV, representantes de los Jagiellon reinaron en Bohemia y Hungría según Polonia-Lituania, estableciendo'l gobiernu de la so familia sobre virtualmente toa Europa Oriental y Europa Central. El Nihil novi, acta adoptada pol Sejm en 1505, tresfirió más poder llexislativu al Sejm que al monarca. Esti eventu marcó'l principiu del periodu llamáu la "Mancomunidá de los nobles" cuando'l estáu yera gobernáu por "llibres ya iguales" la szlachta. La Unión de Lublin de 1569 estableció a la Mancomunidá polacu-lituana como un participante bien influyente de la política europea y cultural como entidá.
Aerodramus infuscatus
Sinonimia
Collocalia infuscata
Valle de Santibáñez
Parques eólicos
El parque allugar a unos 3 km al Este del Llugar d'Interés Comuñal Riberes del Ríu Arlanzón y afluentes, codificado ES4120072.
Les midíes preventives, correutores y/o compensatories a efeutos ambientales recoyíes na Declaración d'Impautu Ambiental supunxeron modificar l'allugamientu de los aeroxeneradores baxu dos criterios: qu'esista siquier una distancia de 800 m a les llendes de los nucleos de población y evitar l'afección a niales d'águila real.
Aerodramus infuscatus
Distribución
Atópase nes islles indonesies de Célebes y les archipiélagu de les islles Moluques.
Historia de Polonia
Historia 1385-1795
La creación de la mancomunidá pola Unión de Lublin en 1569 foi una de les proezas de Segismundo II Augusto, últimu rei de la dinastía Jagellón. La so muerte en 1572 foi siguida por trés años d'interregno, mientres el cual fixéronse axustes al sistema constitucional, qu'amontó'l poder de la nobleza (szlachta) y estableció una monarquía electiva.
Mientres les delles invasiones a Rusia (1605-1618), debilitada pol Tiempu de problemes, les tropes de la Mancomunidá tomaron Moscú del 27 de setiembre de 1610 al 4 de payares de 1612, hasta que fueron espulsaos pol alzamientu patrióticu de Rusia.
El poder de la mancomunidá decayó dempués del doble ataque de 1648. El primer ataque supunxo la mayor rebelión cosaca, ayudada pol Kanato de Crimea, nos territorios orientales de “Kresy” que resultó en pidir la proteición del Zar.
Na segunda metá del sieglu XVII, la debilitada mancomunidá sol reináu del rei Xuan III Sobieski n'alianza col emperador del Sacru Imperiu Romanu-Xermánicu, Leopoldu I d'Habsburgu, vence al Imperiu otomanu na batalla de Viena, que marca'l final de 250 años de conflictos ente la Europa cristiana y l'Islam otomanu. Pola so resistencia a les meyores musulmanes, ganóse'l nome de "Antemurale Christianitatis. thumb|300px|Polonia, 1770. Mientres los siguientes 16 díes (na "Guerra Turca"), los turcos fueron permanentemente empobinaos al sur del Danubiu, y nunca más volveríen amenaciar la Europa central.
Nel sieglu XVIII la democracia de los nobles gradualmente tornó na anarquía, faciendo a esa una vegada poderosa mancomunidá vulnerable a les influencies estranxeres. Eventualmente toos quixeron una parte de Polonia, y llograr, borrando a Polonia del mapa en 1795 (particiones de Polonia). La idea d'independencia polaca foi guardada hasta'l sieglu XIX. La llocalización de Polonia nel centru d'Europa volvióse significativa nun periodu en que Prusia y l'Imperiu rusu taben intensamente arreyaos nes rivalidaes y aliances europees y los estaos modernos establecer por completu nel continente.
Historia 1795-1918
Nel desenvolvimientu de la I Guerra Mundial, dende'l branu de 1915, Alemaña y Austria-Hungría ocuparen tolos territorios históricamente polacos, gracies a la eficacia de la ofensiva de Gorlice-Tarnów. Los alemanes propunxeron la creación d'un reinu polac u'l 5 de payares de 1916. La eleición d'un rei foi retardada, siempres considerándose como candidatos a miembros de la nobleza de la Casa d'Habsburgu. La independencia d'esti estáu polacu ocupáu militarmente yera dudosa, y el gobernador xeneral alemán, coronel xeneral Hans Hartwig von Beseler, exercía'l poder de facto.
Historia 1918-1939
Cola firma del Armisticiu de Compiègne, el gobernador Von Beseler dexó'l poder al xeneral polacu Józef Piłsudski el 11 de payares de 1918. Esta migración de poder significó l'establecimientu del primer estáu polacu independiente en más de doce décades. Depués d'una sulevación polaca en territorios d'Alemaña, Polonia ganó más terrenal. Nel Tratáu de Versalles, reconocióse internacionalmente la independencia polaca, y la so frontera occidental foi definida, siendo la creación d'un corredor polacu una de les innovaciones más polémiques. Magar Polonia tuvo en paz con Alemaña, la so integridá territorial taba lloñe de ser segura.
N'efeutu, delles rexones poblaes por ucraínos dientro d'Austria-Hungría declararon les sos intenciones d'independizase sol nome de la República Nacional d'Ucraína Occidental, n'ochobre de 1918. Diches rexones incluyíen a Galitzia, la Rutenia Transcarpática y la Bukovina. La República Popular Ucraína axustara secretamente dichos territorios colos austru húngaros dende febreru del mesmu añu, siendo decepcionada finalmente. La mayoría polaca en Lviv, capital del nuevu estáu, nun deseyaba formar parte d'una Ucraína occidental, y empecipiaron un llevantamientu anti-ucranianu. Dichu llevantamientu recibió rápidu sofitu polacu, lo que motivó a que los dos repúbliques ucraínes xunir en xineru de 1919 (vease guerra polacu-ucraniana). Esta unión foi simbólica, yá que nun significó nengún ameyoramientu pa la situación militar de los ucraínos de la Galitzia. Pa xunetu de 1919, los exércitos ucraínos fueron derrotaos y los territorios de la Ucraína occidental fueron asimilaos per Polonia. Dicha anexón nun sería reconocida pola Sociedá de Naciones hasta marzu de 1923.
Anque la política polaca mientres el periodu d'enteguerres axustaba que l'alianza militar con Francia llograda nos Trataos de Locarno yera la meyor garantía contra Alemaña y la Xunión Soviética, esto nun torgar que Polonia roblara pactos de non-agresión colos soviéticos en 1932. Anque los bolxeviques amenaciaron con romper el pactu si Polonia ocupaba territorios checoslovacos mientres la Crisis de los Sudetes, estes amenaces nun se cumplieron, y Polonia amestó Zaolzie y otres rexones con minoríes polaques. Esti pactu foi reafitáu en 1938.
Polonia tamién robló un pactu de non-agresión cola Alemaña Nazi en 1934. Depués de que los polacos negar a dexar que la Ciudá llibre de Dánzig fuera devuelta a Alemaña, Hitler anuló'l pactu n'abril de 1939.
Historia 1939-1945
El 1 de setiembre de 1939, l'Alemaña nazi invadió a Polonia. Dos díes depués, el Reinu Xuníu y Francia declaráron-y la guerra al país agresor, dando entamu a la Segunda Guerra Mundial n'Europa. La llanura polaca ufiertaba una ventaya pal desplazamientu de los blindaos alemanes, anque los montes y les carreteres mal construyíes yeren problemes que faíen más trabayosu la meyora. El 8 de setiembre, los alemanes algamaben Varsovia, enfusando al traviés de les defenses polaques. Ellos empezaron el Asediu de Varsovia (8-28 setiembre). El 17 de setiembre, la Xunión Soviética, siguiendo'l protocolu adicional secretu del Pactu Ribbentrop-Mólotov robláu con Alemaña nazi, invadió Polonia dende l'este, convirtiendo les defenses polaques nun caos por aciu l'apertura d'un segundu frente. La defensa polaca nun aguantaría la llucha en dos frentes al empar. Un día más tarde, tantu'l presidente polacu como'l comandante en xefe fuxeron a Rumanía. El 1 d'ochobre, dempués d'un mes d'asediu de Varsovia, les fuercies contraries entraron na ciudá. Les últimes unidaes polaques rindiéronse'l 6 d'ochobre. Polonia, sicasí, nunca se rindió oficialmente a los alemanes. Delles tropes polaques dir a países vecinos. Los exércitos xermanos y soviéticos nun s'atacaron ente sigo, y estremáronse Polonia, como alcordaren nel Protocolu adicional secretu del Pactu Ribbentrop-Mólotov.
Vesles-et-Caumont
Vesles-et-Caumont ye una comuña francesa del departamentu d'Aisne, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Historia de Polonia
Historia 1939-1945
De resultes de la Campaña de Setiembre, la Polonia ocupada consiguió crear un poderosu movimientu de resistencia y contribuyó con fuercies militares significatives al esfuerciu aliáu mientres el restu de la Segunda Guerra Mundial. thumb||200px|Soldaos polacos patrullando les cais de Varsovia N'agostu de 1944, empezó Alzamientu en Varsovia. El Alzamientu de Varsovia tuvo llugar mientres la ocupación nazi de Varsovia mientres la Segunda Guerra Mundial. Foi planiáu pol Armia Krajowa o Exércitu Territorial, que representaba al gobierno constitucional nel exiliu. Formaba parte de la llamada Operación Torbonada, que'l so oxetivu yera lliberar Polonia primero que lo fixera la Xunión Soviética. Les tropes polaques sostuvieron mientres 63 díes l'asediu alemán, pero ante la falta de sofitu aliáu, finalmente fueron superaes poles muncho meyor forníes tropes alemanes. El final de la guerra saldar con 250.000 civiles de Varsovia muertos, la mayoría executaos, y más del 85% de los edificios de la ciudá destruyíos.
Alemaña alministró'l nucleu de los territorios polacos sol so control so la forma del Gobiernu Xeneral, siendo anexaos a Alemaña les rexones más occidentales. Les fuercies de l'Alemaña nazi fueron forzaes a retirase pol Exércitu Coloráu y voluntarios polacos, creándose na posguerra la República Popular de Polonia, Estáu socialista estrechamente aliáu cola Xunión Soviética. Les sos fronteres, establecíes na Conferencia de Potsdam, sufrieron un cambéu drásticu, una y bones la "Llinia Curzon A", establecida nel este, desaposió a Polonia de territorios que recuperó nel oeste so la "Llinia Oder-Neisse", por cuenta d'Alemaña.
Historia 1945-güei
A fines de los años 1980 un movimientu d'oposición al gobiernu, encabezáu pol sindicatu Solidarność y Lech Walesa y sofitáu poles potencies occidentales, llevó a la instauración del multipartidismu y la torna al capitalismu como sistema económicu, dando llugar al modernu Estáu polacu, que camudó'l so nome oficial a República de Polonia. Polonia ingresó a la Xunión Europea en 2004.
El 10 d'abril de 2010, un Tupolev Tu-154 del 36º Reximientu d'Aviación Especial que llevaba al presidente de Polonia Lech Kaczyński y a numberoses personalidaes polítiques importantes d'esi país s'estrelló mientres la maniobra d'aterrizaxe na base aérea de Smolensk cercanu a Smolensk, Rusia, pereciendo tolos pasaxeros a bordu. El presidente Kaczyński viaxaba a la conmemoración del 70 aniversariu de la masacre de Katyn. L'aeronave tresportaba 89 pasaxeros de la delegación polaca y a 8 miembros de tripulación.
Enllaces esternos
Poland Chronology World History Database
Scutia buxifolia
Scutia buxifolia, quebracho o coroniella ye una especie botánica de la familia de les ramnacees; son árboles trabaos, baxos y espinosos que crecen nel sur de Brasil, el norte d'Arxentina y n'Uruguái.
Descripción
Ye de crecedera lenta; el so tueru aumenta la so grosez 2 mm per añu aprox., y puede llegar a los 6 m d'altor. El so copa tien forma esférica bien estendida. La so xamasca persistente, varia'l so color en función de la so esposición al sol, con tonos verde escamplaes al sol y verde escuros a la solombra. Les sos fueyes simples, opuestes o subopuestas tienen forma elíptica a ováu-llanceolaes y miden de 1 a 4 cm de llargu, por 1 a 2 cm d'anchu. Son íntegres y dacuando pueden presentase dentaes. Presenta flores pequeñes, mariellu verdoses, que pueden apreciase en primavera. El frutu mide de 3 a 5 mm de diámetru, ye drupáceo y globoso, y presenta un color escuru cuando algama'l maduror.
Hábitat
Polo xeneral alcuéntrase en montes serranos y riberanos.
Taxonomía
Scutia buxifolia describióse por Siegfried Reisseck y espublizóse en Flora Brasiliensis 11(1): 93, nel añu 1861.
Leigh Brackett
Leigh Douglass Brackett foi una escritora de ciencia ficción d'Estaos Xuníos. Foi una autora regular mientres quince años en Planet Stories, con diecisiete histories en total qu'apaecieron mientres la esistencia de la revista.
Protocolu de tresferencia d'hipertestu
El Protocolu de tresferencia de hipertestu (n'inglés: Hypertext Transfer Protocol o HTTP) ye'l protocolu de comunicaciones que dexa les tresferencies d'información na World Wide Web. HTTP foi desenvueltu pol World Wide Web Consortium y la Internet Engineering Task Force, collaboración que remató en 1999 cola publicación d'una serie de RFC, el más importante d'ellos ye'l RFC 2616 qu'especifica la versión 1.1. HTTP define la sintaxis y la semántica qu'utilicen los elementos de software de l'arquiteutura web (veceres, servidores, proxies) pa comunicase. HTTP ye un protocolu ensin estáu, esto ye, nun guarda nenguna información sobre conexones anteriores. El desenvolvimientu d'aplicaciones web precisa frecuentemente caltener estáu. Pa esto usen les cookies, que ye información qu'un servidor puede almacenar nel sistema veceru. Esto déxa-y a les aplicaciones web instituyir la noción de sesión, y tamién dexa rastrexar usuarios una y bones les cookies pueden guardase nel veceru por tiempu indetermináu.