cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Llingües tuu
Clasificación interna
La caña !kwi de Sudáfrica ta severamente amenazada con solo una llingua sobreviviente, el nǁng, que tien menos d'una docena de falantes vieyos na actualidá. Nel pasáu les llingües d'esta caña estender a lo llargo de Sudáfrica, la más bultable d'elles el ǀxam ye la llingua de la que procede'l lema nacional  'pueblos diversos xuníos'.
La caña taa sobrevive anguaño en Botsuana y tien meyor salú, anque solo tien una llingua sobreviviente de les varies que se conocen, esta llingua sobreviviente'l ǃxóõ tien unos 4200 falantes.
Por cuenta de que munches llingües tuu escastar ensin tar bien documentaes, esiste bastante tracamundiu sobre si los distintos nomes documentaos representen llingües claramente distintes o dilectos d'un númberu menor de llingües.
Autódromu Fernanda Pires da Silva
Nos primeros años d'actividá realizaron munches competiciones nacionales y españoles, al igual que feches de la Fórmula 2 Europea dende 1975 hasta 1977 y el Campeonatu Mundial de Resistencia en 1977. Sicasí, la falta de caltenimientu quitó-y posibilidaes de ser utilizada pa la Fórmula 1 hasta 1984, añu en que nuevamente tuvo a puntu.
Llingües tuu
Rellación con otres llingües
Enantes consideróse les llingües tuu incluyíen al idioma ǂhõã, pero esta llingua paez de fechu más bien rellacionaes coles llingües juu y por cuenta de les duldes dellos autores prefieren dexala como pendiente de clasificación. Esiste un gran númberu de similaridades ente les llingües tuu y les llingües juu, anque dalgunos atribuyir a los efeutos d'un sprachbund o área llingüística.
Llagu Turkana
El llagu Turkana (d'antiguo conocíu como llagu Rudolf o en versión española, llagu Rodolfo) ye un llagu nel valle del Gran Rift en Kenia que, nel so estremu norte, llega a enfusar n'Etiopía.
Llingües tuu
Descripción llingüística
Les llingües tuu, xunto col ǂhõã, son les úniques llingües del tol mundu que tien clicks billabiales como fonemes distintivos (dexando a un llau la xíriga ritual estinguida damin del norte d'Australia). Amás les llingües tuu tamién tienen complexos inventarios consonánticos y vocálicos, ya inclúin tonu.
Comparanza léxica
Los numberales en distintes variedaes de llingües tuu son: ! rowspan=2| GLOSA ! colspan=3|ǃkwi ! colspan=2|Taʼa !rowspan=2| PROTO- TUU-!UI ! N׀o !! ǀxam !! ‖xegwi ! ǃxóõ !! ǀʼauni Los númberos ente paréntesis son préstamos léxicos del afrikaans o del nàmá.
Llagu Turkana
Carauterístiques
El llagu tien una superficie de 6.405 km², que lo convierte nel mayor llagu permanente del mundu de los asitiaos nuna redolada desértico. Ye tamién el mayor llagu alcalín del mundu.
Historia
El llagu foi bautizáu como "Rudolf", n'honor al Archiduque Rodolfo d'Habsburgu, pol conde Sámuel Teleki y pol teniente Ludwig von Höhnel en 1888. Foi renombráu Turkana en 1975. La zona caltúvose bien caltenida gracies al so aislamientu, yá que el viaxe n'automóvil dende Nairobi ocupa tres díes y recibe bien pocos visitantes estranxeros. La población llocal pertenez, sobremanera, a les etnies Gabbra, Rendille y Turkana. Una de les principales llocalidaes xunto al llagu ye El Molo.
Fauna
Ente la fauna del llagu Turkana, dacuando llamáu'l mar de Jade, apaecen les perques del Nilo y peces del xéneru Tilapia. El llagu tuvo nel pasáu la mayor población de cocodrilos del Nilo, alredor de 14.000 na Islla Central. La so situación nuna zona desaxeradamente greba convierte al llagu Turkana en puntu de camín obligáu pa numberoses aves migratories. Na redolada del llagu habiten lleones, guepardos y xirafes xunto a otres especies de mamíferos. Yá nun hai elefantes nin rinocerontes, anque paez que los hubo nel pasáu, según la crónica del conde Teleki, que cazaría exemplares d'estes especies. La zona del llagu Turkana entiende tres árees designaes como parques nacionales en Kenia. Estos parques formen parte de la llista del Patrimoniu de la humanidá de la Unesco dende 1997.
Descubrimientos d'homínidos
El paleoantropólogo Richard Leakey llevó a cabu diverses escavaciones paleontolóxiques na zona qu'apurrieron importantes restos d'homínidos. Unu d'ellos, el craniu siglado como "KNM-ER 1470" (Kenia National Museum-East Rudolf 1470), de más de dos millones d'años d'edá, foi atopáu en 1972. Nun principiu pensóse que pertenecía a un Homo habilis, pero darréu y tomando como referencia esti craniu definió una nueva especie, el Homo rudolfensis, que lleva l'antiguu nome del llagu.
En 1984, afayóse'l Turkana Boy ("rapazu de Turkana"), una cadarma casi completa d'un rapazu Homo ergaster de nueve años d'edá. Más apocayá, en 1999, Meave Leakey afayó nes proximidaes del llagu un craniu d'unos trés millones y mediu d'años d'edá, con traces entemedies ente Australopithecus y Homo, que recibió'l nome de Kenyanthropus platyops, que significa "home de Kenia de cara plana".
Descubrimientos d'acuíferos
A mediaos de setiembre de 2013, una compañía francesa de prospecciones soterrañes en busca d'agua, afayó al noroeste del llagu varios acuíferos bien importantes. Envalórase qu'esisten delles bolses d'agua de gran calidá, que dexa bebela direutamente.
Autódromu Fernanda Pires da Silva
Estoril foi sede del Gran Premiu de Portugal de Fórmula 1 ente 1984 y 1996, cola Fórmula 3000 Internacional como telonera en 1985 y dende 1994 hasta 1995. Dende la temporada del 2000, ye sede del Gran Premiu de Portugal de Motociclismu del Campeonatu Mundial de Motociclismu.
El trazáu lusitanu tamién recibió munches otres categoríes internacionales del deporte motor, como'l A1 Grand Prix (2005), la World Series by Renault (2004, 2005, 2007 y 2008), la Fórmula 3000 Europea (2004), la Superleague Formula (dende 2008), la Fórmula Master Internacional (2006 y 2008), la Fórmula 3 Euroseries (2004), el Deutsche Tourenwagen Masters (2004), el Campeonatu Mundial de Turismos (2008), el Campeonatu Mundial de Superbikes (1988 y 1993), el Campeonatu FIA GT (dende 2000 hasta 2003), la European Le Mans Series (2001) y el Campeonatu de la FIA de Sport Prototipos (2002 y 2003). La inauguración del Autódromu Internacional do Algarve fíxo-y perder feches de dellos certámenes.
Al traviés de los años, el circuitu de Estoril cadeció de problemes de seguridá, y delles vegaes nun llogró aprobar les inspeiciones. Amás, los vientos que soplen sobre'l autódromu son frecuentemente fuertes.
Hai de solliñar qu'esti yera l'únicu circuitu de Fórmula 1 a la muerte d'Ayrton Senna nel que nun había chicanes. Sicasí, como midida de seguridá tres la muerte del pilotu brasilanu nel Gran Premiu de San Marín de 1994, nel Imola, decidió ponese una chicane na curva de "tanque", pasándose a llamar "chicane Gabitu".
Orense
El nome Orense pue referise a:
José Manuel Fortuny
José Manuel Fortuny Arana foi unu de los más importantes dirixentes comunistes d'América Llatina. Adquirió notoriedá pola so amistá y cercanía col presidente de Guatemala Jacobo Arbenz Guzmán, derrocáu tres un golpe militar tapáu y cuayáu pola Axencia Central d'Intelixencia (CIA) en xunu de 1954. Por cuenta de estos fechos y al igual qu'un importante númberu de compatriotes, partió por fuercia al exiliu.
Biografía
A la cayida de la dictadura de Jorge Ubico foi vicepresidente de la Asociación d'Estudiantes El Derechu y pocu tiempu dempués, el Frente Popular Llibertador (FPL) encargó-y la direición del so órganu d'espardimientu. Formó parte de la Constituyente de 1945 y na mesma principió a perfilase como unu de los representantes del sector popular.
Nel gobiernu de Arévalo tuvo participación destacada, pero foi hasta nel gobiernu de Árbenz cuando algamó la so máxima cuota de poder, al puntu de que se-y consideró siempres como'l principal conseyeru del presidente y de la so esposa, la señora María Cristina Vilanova.
Foi diputáu dende 1949 hasta 1954.
Gobiernu de Árbenz
thumb|125px
Cuando la campaña eleutoral de 1950, Árbenz pidió-y a Fortuny qu'escribiera dellos discursos. La tema central de los mesmos yera la reforma agraria, el proyeutu preferíu” de Árbenz. Compartieron la folgosa victoria nos comicios de finales de 1950 y, d'ellí d'equí p'arriba, les xeres de gobiernu. Mientres bona parte de los dirixentes de la coalición oficialista apostábense arduamente la cercanía col presidente buscando beneficios personales, los líderes del comunista Partíu Guatemalianu del Trabayu (PGT) y especialmente Fortuny figuraron nel gobiernu de Arbenz como una de les figures prominentes. Al pie de Víctor Manuel Gutiérrez y Carlos Manuel Pellecer convertir nos principales dirixentes del Partíu Guatemalianu del Trabayu, PGT y conocíos como "Los Trés Manueles", yeren ensin dala dulda la columna vertebral del réxime en materia social, llaboral y agracia. Nun hai duldes respeuto del ascendiente que tenía Fortuny sobre Árbenz. Sicasí, Fortuny tamién buscaba sobresalir; les amueses por exteriorizar la so cercanía col presidente resulten inocultables y les sos memories reflexen fielmente esa necesidá permanente de amosase como'l personaxe clave de munchos de los trascendentes fechos históricos d'aquellos años.
Al pie de Árbenz, Fortuny vivió los últimos momentos de los gobiernos de la revolución, redactando la famosa misiva d'arrenunciu que'l presidente grabara la tarde del 27 de xunu de 1954. Por cuenta de ello y al igual qu'un bon númberu de guatemalianos, dambos tuvieron d'optar por salvar la vida asilándose na Embaxada de Méxicu. Partieron camín d'esi país pa empezar los sos respeutivos exilios meses más tarde y les peripecies del destierru fueron sufiertes por dambos.
Exiliu
Cola intervención militar d'Estaos Xuníos en 1954 José Manuel Fortuny abellugar na Embaxada de Méxicu xunto a los principales funcionarios del réxime y dende entós salió al exiliu del que nun volvió sinón apocayá cuando se presentó en Guatemala el llibru «Fortuny: un comunista guatemalianu» que contién les sos memories arrexuntaes pol escritor guatemalianu Marco Antonio Flores.
Metanes la Guerra Fría la so condición de comunista convertir nun blancu de permanente vixilancia per parte de la CIA, quien se caltuvo al tantu de delles de les sos actividaes y viaxes magar la clandestinidá” de los mesmos. Ye que, entá nel democráticu Uruguái, el cercu nun yera senciellu y les fontes dexen reconstruyir un bien ceo operativu coordináu de tres servicio: la CIA y les policías secretes uruguaya y brasilana.
En saliendo d'Uruguái, vivió mientres dalgún tiempu en Brasil y en Cuba. Nes conclusiones de les sos memories rellata que nunca-y sosprendió lo asocedío na Xunión Soviética porque desque foi a esi país la primer vegada entendió que ellí daqué andaba mal.
XXIII Xuegos Centroamericanos y del Caribe
Los XXIII Xuegos Centroamericanos y del Caribe son un eventu multideportivu rexonal que se ta llevando a cabu en Barranquilla, Colombia, del 19 de xunetu al 3 d'agostu de 2018. L'eventu ye entamáu pola Organización Deportiva Centroamericana y del Caribe, el Comité Olímpicu Colombianu, Coldeportes y l'Alcaldía de Barranquilla.
Son los segundos Xuegos Centroamericanos y del Caribe celebraos en Barranquilla (el primeru foi en 1946), y los cuartos en Colombia. Foi l'estrenu nos Xuegos d'Anguila, Martinica, Guadalupe, Curaçao, Guayana Francesa, Sint Maarten y les Islles Turques y Caicos. Asina mesmu, tien como subsedes a les ciudaes colombianes de Santiago de Cali, Bogotá y dellos conceyos del departamentu del Atlántico.
Quetzaltenango 2018
La candidatura de Quetzaltenango foi la única oficialmente presentada pa la organización del eventu, y la Odecabe aceptó por unanimidá esta see'l 29 d'ochobre de 2012 n'asamblea xeneral nes Islles Caimán. Sicasí, n'avientu de 2013, el Comité Olímpicu de Guatemala arrenunció a la sede de los Xuegos Centroamericanos y del Caribe 4 díes antes del cambéu de xunta directiva, aduciendo «falta de presupuestu pa cumplir colos compromisos de la organización». El 7 de mayu de 2014, el Comité Olímpicu de Guatemala unvió una carta a la ODECABE esixendo la organización de los xuegos, pero, el 12 mayu de 2014, la Organización Deportiva Centroamericana y del Caribe refugó la organización en Guatemala.
Segunda designación
Tres ciudaes presentaron les sos candidatures p'acoyer los XXIII Xuegos Centroamericanos y del Caribe.
Votación
El procesu d'eleición llevar a cabu nel hotel Fiesta Americana de Veracruz, Méxicu, y resultó ganadora Barranquilla, que va ser see per segunda vegada de los Xuegos.
Organización
Los Xuegos fueron inauguraos el 19 de xunetu de 2018 y la fecha de clausura ye'l 3 d'agostu del mesmu añu. La mira del costo pa Los Xuegos yera de USD 250 000 000 dellos años antes del eventu. pero una vegada llegada la fecha'l costo analizóse y foi de solu 170 mdd
Países participantes
Llista de países participantes, xunto al códigu COI, el númberu d'atletes de cada unu, el deportista abanderáu per país, y el deporte nel que van competir. En lletra cursiva les seis naciones que debuten nesta edición, y en negrina'l país anfitrión:
Calendario
Los 470 eventos de los 36 deportes de los Xuegos Centroamericanos y del Caribe van desenvolver dende'l 19 de xunetu hasta'l 3 d'agostu de 2018.
Mascota
miniaturadeimagen|Baqui na inauguración del [[estadiu Édgar Rentería.]] La mascota del eventu ye "Baqui", un tití cabeciblanco, especie propia de la rexón que s'atopa amenazada pola deforestación, la caza y la venta illegal.
Tresmisión
A diferencia de Veracruz 2014, nesta edición van cuntar más hores de tresmisión por TV, amás de mayor espardimientu n'otros países
Asina mesmu, podrá faese siguimientu de los xuegos dende cualquier dispositivu móvil, al traviés de l'aplicación BAQ2018, que puede ser descargada nes plataformes Google Play, pa dispositivos Android, y en App Store pa dispositivos iOS.
Ver tamién
Ciclu olímpicu de Tokiu 2020
Presentador
Un presentador ye un anfitrión o animador encargáu de conducir programes de radio o televisión, según dellos eventos públicos o privaos. Un presentador amás puede ser contratáu pa conducir actos solemnes y llanzamientos de marques; nestos casos suel ser denomináu como «maestru de ceremonia».
Xeneralmente, un presentador suel ser comunicador, periodista o llocutor.
Presentador de televisión
Un presentador de televisión ye una persona que presenta o recibe programes de televisión, documentales de fechos, eventos en direuto y el deportes. Anguaño ye común que les celebridaes menores n'otros campos asuman esti papel, pero tamién hai un númberu de persones que fixeron el so nome namái dientro del ámbitu de la presentaciónsobremanera dientro de series de televisión masiva.
Dellos presentadores pueden doblar como un axente, modelu, cantante, comediante, etc. Otros pueden ser espertos na materia, tales como científicos o políticos, sirviendo como presentadores d'un programa sobre'l so campu d'esperiencia (por casu, ). Dalgunos son celebridaes que fixeron el so nome nun área, y depués pasar a arreyase n'otres árees.
Presentador de radio
En términos xenerales, un presentador de radio (o llocutor) ye lo mesmo qu'un presentador de televisión, sacante que se presenten en programes de radio, en llugar de programes de televisión.
Presentador de noticies
Un presentador de noticies (tamién conocíu como un llector de noticies o a cencielles una ancla) ye una persona que presenta les noticies nun noticieru de la televisión, pela radio o na Internet. Tamién pueden ser un trabayu de periodista, ayudando na recueya de material de prensa y puede, amás, apurrir comentarios mientres el programa. N'otros casos, el presentadores son namái llocutores, y nun participen de la ellaboración de les notes periodístiques. El presentadores de noticies más de cutiu trabayen dende un estudiu de televisión o de radio, sinón que tamién pueden presentar les noticies de llugares remotos nel campu rellacionáu con una noticia importante en particular.
Presentador de Deportes
Una comentarista deportivu (tamién conocíu como llocutor deportivu, narrador deportivu, presentador deportivu, o presentador deportivu) ye un tipu de periodista na radio y/o televisión que s'especializa na presentación d'informes o comentarista n'eventos deportivos. Fundición de Deportes realízase de cutiu en vivu.
Presentador del tiempu
Un presentador del tiempu ye un tipu de periodista na televisión que s'especializa na presentación de les previsiones meteorolóxiques. De la mesma, dellos presentadores del tiempu son meteorólogos y presenten el so propios pronósticos, ente qu'otru presentadores del tiempu son a cencielles llocutores, que lleen un guión cola información proveniente d'un estudiu meteorolóxicu.
Oekonomishc-technische Flora Böhmens
Oekonomishc-technische Flora Böhmens (embrivíu Oekon.-techn. Fl. Böhm.) ye un llibru con ilustraciones y descripciones botániques escritu conxuntamente por Philipp Maximilian Opiz, Friedrich von Berchtold y Franz Xaver Fieber. Espublizóse en Praga en tres volúmenes nos años 1836-1843 col nome ''Oekonomisch-technische Flora Böhmens / in ökonomisch-technischer Hinsicht bearb. von F. Grafen von Berchtold; in botanischer von Wenzel Benno Seidl''.
Montzéville
Montzéville ye una comuña francesa del departamentu de Meuse, na rexón de Gran Este. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Tabla añal del sieglu VI e.C.
Sieglu VI e.C.
Tabla añal del sieglu VII e.C. - Sieglu VII e.C. | Sieglu V e.C. - Tabla añal del sieglu V e.C.
Oesterreichs Flora
Oesterreichs Flora, (embrivíu Öster. Fl., ed. 2), ye un llibru con ilustraciones y descripciones botániques escritu pol médicu, naturalista, y botánicu austriacu Josef August Schultes y espublizáu en Viena en dos volúmenes nel añu 1814.
Moranville
Moranville ye una comuña francesa del departamentu de Meuse, na rexón de Gran Este. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Yecla de Yeltes
Yecla de Yeltes ye un conceyu y llocalidá española de la provincia de Salamanca, na comunidá autónoma de Castiella y Llión. Intégrase dientro de la contorna de Vitigudino y la subcomarca de la Tierra de Vitigudino. Pertenez al partíu xudicial de Vitigudino.
El so términu municipal ta formáu poles llocalidaes de Yecla de Yeltes y Xema, ocupa una superficie total de 57,19 km² y según los datos demográficos recoyíos nel padrón municipal ellaboráu pol INE nel añu, cuenta con habitantes.
Xeografía
thumb|240px|Muralla del [[Castru de Yecla la Vieya.]]
Yecla de Yeltes llinda al norte col conceyu de Guadramiro, al nordeste col conceyu de Vitigudino, al este col conceyu de Moronta, al sur col conceyu de Villavieja, al suroeste col ríu Yeltes col conceyu de Bogajo, y al noroeste col conceyu de Cerralbo y cola pedanía de Xema. Nel so términu municipal atópase'l castru d'orixe vetón de Yecla la Vieya.
Escudu
L'escudu heráldicu que representa al conceyu foi aprobáu'l 3 de marzu de 2006 col siguiente blasón:
Bandera
La bandera municipal foi aprobada tamién el 3 de marzu de 2006 cola siguiente descripción testual:
Historia
El conceyu de Yecla de Yeltes tuvo habitáu dende la Edá del Fierro, como asina lo atestigua'l castru celta que tien, que caltién tol so perímetru de muralla, el campu de piedres fincaes y tres puertes, siendo unu de los meyores exemplos de l'arquiteutura y manera de vida del pueblu celta de los vettones que se caltienen na actualidá. Darréu ta atestiguada la presencia romano y visigodo nel mesmu.
L'actual llocalidá, 1 km al norte del castru, data de la Edá Media, teniendo'l so orixe nes repoblaciones efectuaes polos monarques del Reinu de Llión, que dieron la xestión de Yecla dientro de dichu reino como señoríu solariego y xurisdiccional a l'Archidiócesis de Santiago de Compostela, a la que perteneció controlada de manera direuta hasta'l sieglu XV, cuando pasó a integrase na Diócesis de Salamanca (que per otra parte yera sufragánea de Santiago y asina lo foi hasta'l sieglu 1851).
Cola división territorial d'España de 1833 na que se crean les actuales provincies, Yecla queda encuadrada dientro de la Rexón Lleonesa, formada poles provincies de Llión, Zamora y Salamanca, de calter puramente clasificatorio, ensin operatividad alministrativa, qu'a les traces vendría recoyer l'antigua demarcación del Reinu de Llión (ensin Galicia nin Asturies).
El 2 de xunetu de 1916, la llocalidá camudó la so denominación oficial de Yecla pola de Yecla de Yeltes.
Nos años cuarenta y cincuenta del sieglu XX tuvo actividá nel conceyu una planta pal llogru d'arsénicu, anguaño abandonada.
Población por nucleu
Desglose de población según el Padrón Continuu por Unidá Poblacional del INE.
Evolución de la delda viva
El conceutu de delda viva contempla solo les deldes con caxes y bancos relatives a creitos financieros, valores de renta fixa y préstamos o creitos tresferíos a terceros, escluyéndose, poro, la delda comercial.
Les Salles
Les Salles ye una comuña francesa del departamentu de Loira, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Zamarra
Zamarra ye un conceyu y llocalidá española de la provincia de Salamanca, na comunidá autónoma de Castiella y Llión. Intégrase dientro de la contorna de Ciudad Rodrigo y la subcomarca de Los Agadones. Pertenez al partíu xudicial de Ciudad Rodrigo.
El so términu municipal ta formáu poles llocalidaes de Zamarra y Villarejo, ocupa una superficie total de 47,88 km² y según los datos demográficos recoyíos nel padrón municipal ellaboráu pol INE nel añu, cuenta con una población de habitantes.
Historia
La fundación de Zamarra y de Villarejo remontar a la repoblación efectuada polos reis de Llión na Edá Media, quedando encuadrada nel Campu de Agadones de la Diócesis de Ciudad Rodrigo tres la creación de la mesma per parte del rei Fernandu II de Llión nel sieglu XII. Cola creación de les actuales provincies en 1833, el conceyu de Zamarra quedó encuadráu na provincia de Salamanca, dientro de la Rexón Lleonesa.
Salt-en-Donzy
Salt-en-Donzy ye una comuña francesa del departamentu de Loira, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Marcel Augusto Ortolan
Marcel Augusto Ortolan ye un futbolista brasilanu.
Samurái
thumb|250px|Semeya pintada a mano de samurái n'armadura. Década de los 1860. Samurái (侍) ye una pallabra emplegada pa nomar a la clas militar del Xapón feudal, estremada en distintos graos de nobleza. El caráuter orixinal chinu 侍 yera un verbu que significaba sirvir o acompañar a una persona de rangu social cimeru, y con esti sen pasó'l caráuter a la escritura xaponesa, onde foi emplegáu pa escribir el verbu “saburau” (sirvir). En dambos países los términos sustantiváronse pa significar "los que sirven ciñidamente a la nobleza", pronunciándose “saburai” en xaponés. La primera referencia escrita de la pallabra ye del sieglu X.
Samurái ye una pallabra enforma venceyada a los xerarques de rangu mediu o altu de la clas guerrera. Los samuráis siguíen un conxuntu de regles qu'habíen llegar a conocese como Bushido. Anque los componentes d'esta clas nun llegaron a ser más del diez por cientu de la población xaponesa, les enseñances samurái calistraron enforma nesta, y pueden atopase entá güei tanto na vida diaria como n'artes marciales como'l Kendo.
Aniciu
La clas de los guerreros profesionales de Xapón, formada por arqueros a caballu, anicia cola voluntá del emperador Kammu de conquistar les tierres de los ainu a finales del periodu Nara.
Endenantes había en Xapón un exércitu basáu nel serviciu militar, inspiráu nel modelu chinu. Atropábense homes de venti a trenta años, que se repartíen en gunki (cuerpos de mil soldaos colos sos oficiales) per provincies, arreyaos al serviciu del kokushi (gobernador de la provincia).
Esti sistema resultó ineficaz dafechu na llucha contra los "bárbaros" ainu, que yeren xinetes terribles. L'emperador decidió nel 792 desfacelu pa crear un nuevu sistema llamáu kondeisei. El kondeisei tenía la ventaya d'amenorgar la carga del serviciu militar del pueblu (que yera'l sofitu de la economía), darréu que consistió en xinetes arqueros mozos de families de pudencies. Esta milicia, compuesta por 3.964 homes, empecipió a cayer en desusu nel sieglu X, pero nun pue sabese si ta nel orixe de los primeros samuráis, qu'apaecieron daquella.
A lo último Mitsuo Kure apurre la hipótesis de que los samuráis taben nel aniciu de los guardies del palaciu imperial a primeros del sieglu X, en base a los documentos más antiguos que menten la pallabra samurái (o más bien saburai, “en serviciu”, que más tarde se convertió en samurái). Si él refugó aína esta hipótesis, aldericando que les meyores granxes de caballos taben en Kanto y Tohoku, y que les armadures o-yoroi desarrolláronse nel campu batalla y non na paz de la corte, esti supuestu ye, ensin embargu, l'únicu orixe citáu por Stephen Turnbull en “El Llibru del Samurái”.
Turnbull diz d'ellos que pasaron ceo del serviciu imperial al de los ricos terratenientes de les provincies, enfrentaos a los emishi, los bandíos y los terratenientes rivales. Diz tamién que los primeros clanes de samuráis descendíen d'oríxenes modestos, pero punxéronse al abeyu de descendientes de llinies imperiales menores y foron a la gueta de fortuna en fasteres salvaxes. Los dos clanes samuráis de más puxu a finales del periodu Heian, los clanes Taira y Minamoto, deriven d'esta tradición, y descienden respeutivamente de los emperadores Kanmu y Seiwa.
El periodu Heian
Si'l periodu Heian ye pa la corte imperial un periodu de paz y prosperidá, les provincies, ensin embargu, foron sascudíes poles refrontaes de los paisanos debíes a los fuertes impuestos, reprimíes polos kokushi (gobernadores de les provincies nomaos pol gobiernu imperial). Los pequeños llabradores punxéronse al abeyu de poderoses families de terratenientes, qu'asina s'arriquecieron y foron aína p'atropar exércitos privaos, que constaben non solo de guerreros profesionales, sinón tamién de civiles a pie (llabradores, artesanos, ciudadanos).
Estos exércitos dieron dél puxu y una independencia cada vez mayor a estos terratenientes, ricos pero esbardiaos pola aristocracia de Kioto, y permitiólos defender les sos tierres contra diverses amenaces, pero tamién espardese a espenses de los sos vecinos. Amás, dellos tentaben d'escapar del arimu del gobiernu central, lo que provocó engarraes nes que participaron dellos de los primeros gobiernos samuráis.
Primeres rebeliones
Nel 935, Taira no Masakado, gobernador de la provincia de Shimosa, mató al so tíu Kunika y auniéronse-y munchos guerreros, faciéndose asina col control de cuasi tou Kanto (este d'Honshu, al rodiu de Tokyo) y aproclamándose emperador nel 939. El mesmu añu, a la vera'l mar interior, Fujiwara no Sumitomo xuntóse colos pirates wako y rebelóse tamién.
El gobiernu nun atopó pilancos pa reprimir estes primeres refrontaes samuráis, contentándose con sirvise d'otros clanes pa lluchar contra los primeros.
Nel 1028, Taira no Tadatsune rebelóse tamién y llogró'l control de Kanto. Daquella la corte tardó en reaicionar y les fuercies imperiales amosáronse enforma febles contra él. Pasaos cuatro meses, ensin embargu, la corte unvió fuercies contra Taira no Naokata, que foi derrotáu. Nel 1031, Minamoto no Yorinobu xuntóse a les fuercies imperiales de pacificación, obligó a Tadatsune a rindise y llogró'l control de Kanto.
Guerres nel norte d'Honshu
Nes provincies de la rexón de Tohoku, la parte norte de la isla d'Honshu, colonizada más recién y lloñe de la capital, dellos señores tentaben d'escapar a la influencia de la corte. Nel 1051, Abe no Yoritoki asolivióse por una cuestión d'impuestos y la provincia de Mutsu foi sascudida poles amarraces de la primer guerra de los nueve años, que duró en realidá hasta'l 1062, cuando'l xeneral de les fuercies imperiales, Minamoto no Yoriyoshi (fíu de Yorinobu), fixo un llamamientu al clan Kiyohara de la provincia de Dewa. La corte pasó les propiedaes del clan Abe a estos últimos, y cuando nel 1083 Minamoto no Yoshiie, fíu de de Yoriyoshi, foi nomáu xuez nun alderique internu de los Kiyohara, aprovechó para destruilos na llamada segunda guerra de los tres años. Creyendo qu'actuara por motivos personales, la corte negóse a da-y una recompensa y tuvo que pagar a los sos homes con estayes del so propiu dominiu. Según Mitsuo Kure esti actu fíxolu mui popular, y munches families de samuráis entraron al so serviciu.
Intrigues na corte
Estes primeres rebeliones samurái, aiciones aislaes y llevaes a cabu lloñe de la corte, tuvieron sicasí pocu impautu na llegada al poder d'esta castra a finales del sieglu XII. Sicasí los clanes samurái presentes na corte aprovecharon la llucha de poder ente l'emperador Go-Shirakawa y l'emperador retiráu Sutoku nel 1156. De resultes de lo que se conoz como rebelión d'Hogen, la influencia de los rexentes Fujiwara amenorgó enforma, y los clanes Taira y Minamoto algamaron importantes cargos na corte.
Nel 1159, cuando Minamoto no Yoshitomo y Fujiwara no Nobuyori tentaron un golpe d'estáu conocíu col Nome de rebelión d'Heiji, Taira no Kiyomori aplastó a los Minamoto, achuquinando a gran parte del clan, y entamó una escalada que lu upó en 1167 al puestu de dajo-daijin, primer ministru.
Ensin embargu nel 1180 españó la Guerra Gempei, una guerra de socesión al tronu imperial, cuando los xorrecíos Minamoto sofitaron un candidatu diferente al de los Taira. Dempués de cinco años de guerra, los Taira foron desaniciaos, y Minamoto no Yoritomo entamó'l primer bakufu, enantes de ser nomáu shogun en 1192. Pela primer vez, Xapón foi gobernáu polos samuráis, y asina foi hasta 1868.
La llegada de los Tokugawa
Cola pacificación del periodu Edo, los guerreros foron perdiendo la so función combatiente y convertiéndose en funcionarios públicos. Van dexar la parte guerrera pa les ceremonies, y van escomenzar a interesase poles artes, sobre too pola escritura. Ensin embargu, quiciabes pa recobrar el valor, van codificar regles perestrictes de la so castra baxo'l nome de Bushido (camín del guerreru). El suicidiu ritual del seppuku –tamién conocíu como harakiri (llit. “cortar l'abdome ")– será en dellos momentos prohibíu pol Shogun (amu militar del Xapón). N'efeutu, pa salvar l'honor de so, un samurái tenía que se facer seppuku si apurría dañu al so amu o a la so familia, o cenciellamente, si cometía una falta grave, el so señor podía manda-y en cualesquier momentu facer seppuku si nun quedaba conforme. Esti ritual afaraba dacuando les files de los samuráis.
La educación del xoven samurái
Tradicionalmente'l fíu del samurái yera sometíu a una disciplina perestricta. Darréu lu quitaben del cuellu la madre, y primero de vistir el so primer pantalón ya lu tornaben lo más posible de los cariños y lu enseñaben a reprimir los impulsos de ciñu de la infancia. Tou placer ociosu taba mui bien midíu y la comodidá esterrada, resalvando'l casu de malura. Asina, de magar yera quien a falar, amenábenlu a considerar el deber como la única guía de la so esistencia, l'autocontrol como la primera regla de conducta, el sufrimientu y la muerte como accidentes ensin importancia dende'l puntu de vista individual.
Lalage melanoleuca
Lalage melanoleuca ye una especie d'ave paseriforme de la familia Campephagidae endémica de Filipines.
Samurái
La educación del xoven samurái
Pa la educación relixosa, al xoven samurái deprendíenlu a adorar a los antiguos dioses y a los espíritos de los sos antepasaos. Catequizábenlu na fe y filosofía budistes y enseñáben-y la ética china. Esto yera porque un clan, familia o koryu (escuela d'artes marciales) concretos tendíen a una visión sintoísta, o budista, o bien confucianista. Por exemplu la Tenshin Shoden Katori Shinto Ryu inclínase al sintoísmu, mientres que la Hyoho Niten Ichi Ryu abre'l so testu más importante, el Llibru de los Cinco Aniellos, con un ruegu a una deidá budista, col aquel de que si ye verdá qu'hai qu'adorar a los dioses, non necesariamente hai qu'esperar d'ellos la victoria.
Lalage melanoleuca
Descripción
El oruguero blanquinegru mide alredor de 21,5 cm de llargu. El machu tien les partes inferiores de color blancu y les sos partes cimeros son negres, sacante'l obispillo y una amplia llista nes nales que blancos. La fema tien el llombu y el pileu grises en llugar de negros, y presenta un mestu llistáu escuru nes partes inferiores y el obispillo blancos.
Samurái
La educación del xoven samurái
Pasu ente pasu, al pasar de la infancia a l'adolescencia, el control al que taba sometíu diba amenorgando. Permitíen-y más llibertá p'actuar a los sos deleres, na seguranza de que nun diben pasar a perdona-y el más mínimu error, qu'había pesa-y tola vida una ofiensa grave, y qu'un afeamientu ameritáu yera más d'aborrecer que la mesma muerte.
Amás, protexíu polos vezos francos del Xapón antiguu, el xoven samurái guardaba al medrar una pureza d'espíritu y una cenciellez de corazón esceicionales.
Lalage melanoleuca
Descripción
Estrémase del oruguero pío porque'l oruguero blanquinegru nun tien llistes superciliares blanques y ye de mayor tamañu.
Samurái
La educación del xoven samurái
El samurái deprendía'l so oficiu nel sen d'antigües escueles que lu capacitaben pa les armes, la estratexa, la intelixencia y dellos otros aspeutos del arte de la guerra. Estes koryu, antigües escueles, foron el marcu que dio forma a la escelencia téunica y moral del samurái.
Tipos de samurái
Un samurái non arreyáu a un clan o a un daimyo (señor feudal) ye un ronin. Un samurái que yera vasallu direutu del shogun ye un hatamoto.
Lalage melanoleuca
Distribución y hábitat
Alcuéntrase na mayor parte de Filipines, sacante nes islles Bisayas occidentales y centrales y Palawan. El so hábitat natural ye'l dosel del monte de les selves hasta los 1000 m d'altitú.
Taxonomía
Reconócense dos subespecies:
Samurái
Tipos de samurái
Pero non tolos soldaos yeren samuráis, que formaben una élite asemeyada de dalguna manera a los caballeros europeos. Dende'l periodu Kamakura la base del exércitu yeren grandes tropes d'infantería llamaes ashigaru, atropando principalmente llabradores.
Armes
Un samurái emplegaba unes 40 armes, con una especial preferencia pola katana, la espada grande, que yera la única que podía llevase encima. Estudiaba los kobudo, les artes marciales xaponeses d'enantes de 1868, dientro de los koryu, les escueles antigües. Dába-y gran importancia a la katana, siguiendo asina'l Bushido, pal que la katana ye l'alma del samurái. Cuando un neñu llegaba a la edá de 13 años, podía tener un wakizashi (espada pequeña) y un nome d'adultu nuna ceremonia llamada "Genpuku" (元 服). Na ceremonia convertíase nun samurái. Tamién algamaba'l derechu a llevar una katana, pero la espada taba normalmente torgada con una cuerda pa evitar accidentes. Una katana y un wakizashi en xunto llámense daisho (lliteralmente "grande y pequeña"). thumb|left|250px|Samuráis con diferentes armes. El wakizashi yera'l "cortu d'honor" d'un samurái y siempre lu llevaba encima. El samurái dormía con él embaxo l'almugada y llevábalu con él cuando entraba nuna casa y tenía que dexar fuera les armes principales.
L'arma favorita de los samurái foi'l yumi (arcu). El yumi caltúvose ensin cambeos hasta l'apaición de la pólvora de cañón y los fusiles nel sieglu XVI. L'arcu compuestu d'estilu xaponés nun yera un arma mui potente en comparanza col arcu clásicu d'Eurasia. El so tamañu permitía llanzar proyeutiles diversos, como fleches enceses y fleches pa señes con un algame efeutivu de 50 metros, y 100 metros cuando la precisión nun yera importante. Emplegábase davezu a pie tres d'un "tedate" (手盾), una gran paré móvil de bambú, pero inclusive podía emplegase a caballu. La práutica de tiru a caballu, yabusame (流镝马), convertióse col tiempu nuna ceremonia shinto.
Nel sieglu XV el yari (llanza) convertióse tamién nun arma popular. Reemplazó a la naginata nel campu batalla cuando'l valor personal volvióse menos importante, y les batalles más organizaes. El yari yera más simple d'usar y más mortal qu'una katana. Una carga, a caballu o per tierra, yera más eficaz cuando s'usaba una llanza, y ufría más del cincuenta por cientu de probabilidá de ganar a un samurái armáu con un tachi, forma primitiva de la katana adautada al combate montáu, a veces llamáu equivocadamente "daikatana" na cultura occidental. Na batalla de Shizugatake onde Shibata Katsuie foi derrotáu por Toyotomi Hideyoshi (o Hashiba Hideyoshi), les "siete llances" de Shizugatake xugaron un papel decisivu na victoria.
Les armes blanques utilizaes polos samuráis ameyoraron enforma en calidá a traviés de los sieglos, hasta algamar una calidá ensin igual: les fueyes forxaes siguiendo la tradición xaponesa siguen siendo güei les meyores que l'home fixo enxamás en términos de cualidaes físiques, gracies a les complexes téuniques de forxa y templa desendolcaes polos forxadores d'armes xaponeses, y al “tamahagane”, aceru especial obtenío a base d'arena ferrial
Natalie Gumede
Natalie Sithokozile C. Gumede ye una actriz inglesa, más conocida por haber interpretáu a Kirsty Soames na serie Coronation Street.
Biografía
El so güelu foi Josiah Gumede, el primer y únicu presidente de la efímera Zimbabue Rodesia.
Asistió al "London Italia Conti Academy of Theatre Arts", onde se graduó en 2003 d'un cursu d'actuación y teatru musical.
Carrera
En 2005 xunir al repartu principal de la serie Ideal, onde interpretó a China mientres los trés primeres temporaes de la serie hasta 2007; apaeció nuevamente na serie como convidada en 2010. En 2006 apaeció en comerciales pa "Coke Cola Zero" y pa "Admiral Car Insurance". Un añu antes apaeciera nel comercial "National Lottery Euromillions Rollovern". En 2009 interpretó a Celine King mientres l'episodiu "Sweet Good Night" de la serie médica Doctors; enantes apaeciera per primer vegada na serie en 2006, cuando interpretó a Jenny Benjamin en dos episodios.
El 7 de setiembre de 2011, xunir al repartu principal de la serie británica Coronation Street, onde interpretó a Kirsty Soames  hasta'l 3 d'abril de 2013. En 2012 apaeció nun anunciu pa "DFS Sofa". Dende 2013 participa na oncena temporada del concursu de baille Strictly Come Dancing; la so pareya ye'l baillarín profesional Artem Chigvintsev.
1996
Abreviatures
° : fecha de nacencia
† : fecha de la muerte
On the Apocynaceae of South America
On the Apocynaceae of South America (embrivíu Apocyn. S. Amer.) ye un llibru con ilustraciones y descripciones botániques escritu pol botánicu, pteridólogu y inxenieru inglés John Miers y espublizáu nel añu 1878.
Guerra civil centroamericana
La Guerra Civil Centroamericana, foi una conflagración militar que s'empecipió n'ochobre de 1826, cuando'l presidente de la República Federal de Centro América, Manuel José Arce eslleió'l Congresu y el Senáu de Centroamérica asesoráu polos líderes del Clan Aycinena ya intentó establecer un sistema unitariu aliándose con el conservadores guatemalianos. Ante esta situación, quedar ensin el sofitu del so partíu, el lliberal. D'esta guerra civil na rexón remaneció la figura dominante del xeneral lliberal hondureñu Francisco Morazán.
Golpe d'estáu n'Hondures de 1827
Dionisio de Herrera foi nomáu Xefe d'Estáu d'Hondures na Asamblea Constituyente del 16 de setiembre de 1824, según Constitución del Estáu d'Hondures de 1825 el so mandatu concluiria el 16 de setiembre de 1827. Arce ordeno un golpe d'estáu en contra de Dionisio de Herrera perpetáu pol so exviceJefe d'estáu José Justo Milla.
El 4 d'abril de 1827 el Xeneral Milla preparar pal ataque a la ciudá, mientres el Xeneral Francisco Morazán dirixía les tropes de defensa de la ciudá sitiada. Milla ordenó la meyora y, ensin tregua, enfrentar a les tropes hondureñes so un intensu fueu. La guerra terminó cola victoria de Milla, quien dio en amburar la capital. El presidente Dionisio Herrera foi fechu prisioneru'l 9 de mayu, capítuló el 10 de mayu de 1827, y foi unviáu a Guatemala. José Justo Milla tomó'l control de la xefatura; mientres el Xeneral Morazán llogra salir de la capital xunto a los oficiales Coronel Remigio Díaz y Coronel José Antonio Márquez, llegando a Tegucigalpa, allá refuérzase con 300 homes y les sos intenciones son tornar al Valle de Comayagua, pero al altor de la Villa de San Antonio, ye atacáu por una tropa d'avanzada al mandu del Coronel Hernández y el Capitán Rosa Medina; Morazán, toma posición defensiva na facienda “La Maradiaga” entrando en combate nuevamente'l 29 d'abril, El Coronel Hernández y les sos fuercies invasores son vencíes. Morazán vuelve a Tegucigalpa a reforzase más.
Francisco Morazán, con un salvoconducto llega hasta Choluteca, al sur d'Hondures, allá axúntase cola so familia en Ojojona y ye fechu prisioneru pol Comandante d'Armes de Tegucigalpa saliendo so fianza unos 23 díes dempués y obligáu a retirase a El Salvador un 28 de xunetu de 1827, darréu treslládase a León, en Nicaragua el 15 de setiembre de 1827 onde'l so amigu'l Xeneral José Anacleto Ordóñez conocíu como "Cleto" Ordóñez, apúrre-y 135 homes, depués amiéstense-y soldaos salvadoreños al mandu del Coronel José Zepeda.
Batalla de la Trinidá
Nel mes d'ochobre de 1827, Morazán al mandu de les fuercies aliaes llogra introducise hasta Choluteca onde-y espera'l Coronel José Antonio Márquez con una división d'homes pa xunise a la "causa llibertadora", la primer llocalidá hondureña qu'apuerten ye San Antonio de Texiguat que tamién s'ufierta en sofitu con armes y homes.
El Xeneral José Justo Milla afayó la presencia del Xeneral Francisco Morazán nel sur d'Hondures, rápido treslladóse coles sos tropes a Tegucigalpa, onde estableció'l so cuartel xeneral de mandu; pela so parte, Morazán dirixir a la llocalidá de Sabanagrande pa preparar a un combate decisivu nel “Valle de la Trinidá”.
A les 9 de la mañana del 11 de payares de 1827, el primer movimientu de maniobres realizar el Coronel Ramón Pacheco, al mandu del so destacamentu asitiar pa defender l'Avenida que conduz de Ojojona escontra'l Valle de la Trinidá.
El Coronel Remigio Díaz, al mandu d'un destacamentu de 150 homes muévese siguiendo la vera d'una quebrada “Sicatacaro”, aldu noroeste, de Ojojona al Valle la Trinidá y ataca a la retaguardia enemiga.
El Xeneral Morazán xunto al Coronel Román Valladares al mandu d'otru destacamentu de la Fuercia Aliada arrodien el cuetu “Caranguije” y ataquen el lladral derechu de les Fuercies Federales.
El combate intensificar por espaciu de cinco hores, a les 15.00 hores (3:00 pm) les tropes federales de Milla fueron entartallaes polos homes al mandu del Xeneral Francisco Morazán. Vencíu'l Xeneral José Justo Milla y dalgunos de los sos oficiales que sobrevivieron fuxeron del campu de batalla, dexando documentos, bagules y otros pertrechos.
Pela so parte la fuercia reservista aliada al mandu del Coronel José María Gutíerrez Osejo y el Capitán Francisco Ferrera, nun-yos foi posible entrar n'aición.
Tres esta victoria, Morazán coló a Tegucigalpa a tomala'l 12 de payares y el 26 d'esi mesmu mes llega a la capital Comayagua onde fixo la so entrada triunfal y ocupó la xefatura del Estáu d'Hondures la cual presidía interinamente el señor Miguel Eusebio Bustamante. Morazan llucho na Batalla de La Trinidá venciendo a Milla ya instalo un nuevu gobiernu.
Guerra civil de 1827 n'El Salvador
Dempués de la so victoria en 'La Trinidá', Morazán surdió como'l líder del movimientu lliberal y aportó a reconocíu poles sos habilidá militares en toa América Central. Por estes razones, Morazán recibió llamaos d'ayuda de los lliberales n'El Salvador. Al igual que n'Hondures, los salvadoreños oponer a los nuevos congresistes y otros funcionarios del gobiernu escoyíos pol decretu emitíu'l 10 d'ochobre de 1826.
Los salvadoreños esixeron la restitución de los antiguos líderes políticos, pero'l presidente Manuel Arce argumentó qu'esta midida yera necesaria pa restablecer l'orde constitucional.
En marzu de 1827 el gobiernu d'El Salvador respondió pola fuercia militar. Tropes salvadoreñes colaron con camín de Guatemala col enfotu de tomase la capital de la República y baxar de la siella al presidente. Pero'l mesmu presidente Arce tomó'l mandu de les sos tropes federales y ganó a los salvadoreños na madrugada del 23 de marzu en Arrazola. La división salvadoriana esvalixóse y el xefes fuxeron. El campu quedó semáu de cadabres, prisioneros, armes, municiones y equipaxe.
Depués d'estos sucesos, el presidente Arce ordenó a dos mil tropes federales al mandu del xeneral Manuel de Arzú pa ocupar El Salvador, eventu que marcó l'entamu de la guerra civil. Mentanto n'Hondures, Francisco Morazán aceptó'l desafíu propuestu polos salvadoreños; apurrió-y el mandu a Diego Vigil como nuevu xefe d'Estáu d'Hondures y foise a Texiguat, onde se preparar y entamó les sos tropes con mires a la campaña militar salvadoriana.
N'abril de 1828, Morazán dirixir a El Salvador con una fuercia de mil cuatrocientos homes. Esti grupu de militantes, conocíos como'l "Exércitu Proteutor de la Llei", componer de pequeños grupos d'hondureños, nicaragüenses y salvadoreños qu'apurrieron les sos propies ferramientes de guerra, otros col sofitu de los indios que sirvíen como infantería. Dellos voluntarios siguíen los sos convencimientos lliberales, otros trabayaben pa un líder políticu, otros a cencielles esperaben llograr daqué en torna polos sos esfuerciu dempués de terminada la guerra. Esta foi la combinación de fuercies que se xunieron a Morazán na so llucha contra les tropes federales.
Ente que l'exércitu salvadoreñu enfrentar a les fuercies federales en San Salvador, Morazán asítiase na parte oriental del estáu. El 6 de xunetu, Morazán ganó a les tropes el coronel Vicente Domínguez na facienda El Gualcho. Nes sos memories, Morazán describe la batalla de la siguiente manera:
Morazán caltúvose engarrando alredor de San Miguel, ganando a cada pelotón unviáu pol xeneral Arzú dende San Salvador. Esto motivó a Arzú a dexar al coronel Montúfar al cargu de San Salvador y a ocupase personalmente de Morazán. Cuando'l caudiellu lliberal diose cuenta de los movimientos de Arzú salió camín d'Hondures a reclutar más tropes. El 20 de setiembre, el xeneral Arzú taba cerca del ríu Lempa con quinientos homes en busca de Morazán, cuando s'enteró de que les sos fuercies habíen capitulado en Mexicanos y San Salvador.