cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Diomedeidae
Alimentación
thumb|left|Los [[Phoebetria palpebrata|albatros tisnaos (Phoebetria palpebrata) somórguiense unos 5 m de media p'alimentase, anque pueden algamar los 12 m de fondura.]] Col usu d'aparatos nel océanu que rexistren la ingestión d'agua per parte de los albatros a lo llargo del tiempu (lo qu'apurre una duración probable d'alimentación) suxure que s'alimenten preferentemente mientres el día. L'analís de picos de calamar regurgitados por albatros amosó que munchos de los calamares inxeríos yeren demasiáu grandes como pa ser prindaos vivos, amás d'incluyir especies que viven na zona mesopelágica que la so fondura ta fora del so algame, suxuriendo que, pa delles especies (como'l albatros errante), la necrofaxa de calamares ye una parte importante de la so dieta. L'orixe d'estos calamares muertos ye motivu d'alderique; dellos autores apunten a l'actividá pesquera humana, anque la principal causa natural seya la mortalidá tres la friega de los calamares y les vultures de cetáceos que s'alimenten d'estos cefalópodos (cachalotes, ballenes piloto y ballenes nariz de botella). La dieta d'otres especies, como'l albatros de ceya negra o'l albatros de cabeza gris, ta compuesta esencialmente d'especies más pequeñes de calamares que tienden a fundise tres la so muerte, polo que se presume que la necrofaxa nun tien de desempeñar un papel importante na so dieta. Tamién se reparó al albatros de los Galápagos hostigando a páxaros bobos pa robar la so comida, lo que fai d'esti albatros l'únicu miembru de Procellariiformes que practica'l cleptoparasitismo con regularidá.
Hasta apocayá tiempu creíase que los albatros yeren predominantemente pañadores de superficie, nadando paralelos a l'agua y prindando los calamares y pexes llevaos a la superficie poles corrientes, los predadores o por cuenta de la so muerte. La implementación de mididores capilares de fondura, que rexistren la fondura máxima de somorguiada algamada por una ave (suxetar al so cuerpu y recuéyense cuando ésta vuelve a tierra) amuesen que mientres delles especies, como'l albatros errante, nun bucien a más d'un metru de fondura, otres especies, como'l albatros tisnáu, somorguiar a fondures medies d'unos 5 metros, pudiendo llegar a algamar los 12,5 metros. Amás de l'alimentación de superficie y el bucéu, tamién se repararon albatros que se somorguiaben llanzándose dende l'aire en picáu pa prindar les sos preses.
Reproducción
Los albatros son coloniales, polo xeneral nidifican n'islles apartaes. En territorios de calter más continental, atópase en puexos con bon accesu al mar en delles direiciones, como na península de Otago en Dunedin, Nueva Zelanda. Munchos albatros grises y albatros de pates negres añeren baxu árboles en monte abiertu. Les colonies varien dende acumuladures bien trupes, típiques de los albatros del xéneru Thalassarche (les colonies d'albatros de ceya negra nes islles Malvines tienen una densidá media de 70 niales por cada 100 m²), hasta grupos muncho más pequeños y con niales individuales bien espaciados, típicos de los xéneros Phoebetria y Diomedea. Toles sos colonies asitiar n'islles qu'históricamente s'atopaben llibres de mamíferos terrestres. Los albatros son bien filopátricos, esto ye, que xeneralmente van volver a la so colonia natal pa reproducise. Esti enclín ye tan fuerte, qu'un estudiu sobre albatros de Laysan demostró que la distancia media ente'l llugar d'eclosión del güevu y el llugar onde l'ave establez darréu'l so propiu territoriu ye de 22 metros.
Como munches otres aves marines, los albatros siguen la estratexa de la K nel so ciclu vital, esto ye, una baxa natalidá, compensada por una llonxevidá relativamente alta, retrasen el momentu de procrear ya inverten más esfuerciu en menos críes. Tienen una esperanza de vida relativamente enllargada; la mayor parte de les especies vive más de 50 años. L'espécime con mayor llonxevidá rexistrada foi un albatros real del norte anillado cuando yá yera adultu y que sobrevivió mientres 51 años más, lo que dexa envalorar que pudo vivir cerca de 61 años. Puesto que la mayor parte de proyeutos científicos de anillamiento de albatros ye más recién que'l d'esti casu, ye probable que s'afaye qu'otres especies tengan una llonxevidá similar o inclusive mayor.
upright|thumb|left|Unu de los movimientos del ritual d'apareyamientu del [[Phoebastria immutabilis|albatros de Laysan (Phoebastria immutabilis) ye esta posición col pescuezu y el picu escontra riba.]] Algamen tarde la maduror sexual, tres aproximaos cinco años, pero inclusive una vegada qu'algamaron el maduror, nun se van xunir a una pareya pa reproducise mientres enforma tiempu (hasta más de 10 años en delles especies) y establecen una rellación monógama mientres tola so vida. Un estudiu realizáu sobre'l albatros de Laysan comprobó que si se producen cambeos significativos na proporción sexual de la población, ante la falta de machos pueden camudar la estructura social y producise un comportamientu cooperativu d'incubación y cría de los pitucos per parte de dos hembra y por cuenta de los sos vezos monógamos esti axugamientu puede enllargase mientres años, un comportamientu bien raru nel mundu animal, especialmente cuando nun esiste rellación o parentescu ente ellos.
Los mozos non criadores xunir a una colonia antes d'empezar a reproducise, dedicándose mientres dellos años a prauticar los complicaos rituales d'apareyamientu y a los distintivos «bailles» tan conocíos d'esta familia. Les aves que vuelven a la colonia per primer vegada yá tienen los comportamientos estereotipaos que formen el llinguaxe» de los albatros, pero nun pueden «lleer» el comportamientu qu'amuesen les otres aves, nin responder apropiadamente. Tres un periodu de prueba y aprendizaxe pol métodu del tantéu, les aves nueves perfeccionen el ritual y los bailles. Esti llinguaxe aprender con mayor rapidez si les aves más nueves atópase en compañía d'aves más vieyes.
El repertoriu d'estos comportamientos implica la interpretación sincronizada de diverses aiciones, como afecháu, señalar determinaes direiciones, llamaes, faer soníos batiendo los picos, quedase cola mirada fixa y combinaciones más o menos complexes d'estos comportamientos. Cuando un albatros vuelve per primer vegada a la colonia, bailla con munchos compañeros, pero dempués de dellos años el númberu d'aves con que se rellaciona va decayendo, hasta escoyer un namái compañeru y siguen perfeccionando un llinguaxe individual, que va terminar siendo únicu pa esa pareya. Por culpa de que la pareya establez una rellación monógama para tola so vida, la mayoría d'esos bailles nun volverán realizar se.
Créese qu'efectúen estos complicaos y meticulosos rituales p'asegurase de qu'escoyeron al compañeru apropiáu y pa una meyor reconocencia del so compañeru, una y bones la puesta de los güevos y el cuidu de les críes ye una inversión importante. Inclusive les especies que pueden completar un ciclu reproductivu en menos d'un añu, raramente efectúen puestes n'años consecutivos. Los grandes albatros (como'l albatros errante) inverten más d'un añu en curiar de la cría dende la puesta hasta qu'ésta adquier el so plumaxe.
Ponen un únicu güevu subelíptico, blancu con puntos marrones acolorataos, mientres la estación reproductiva. Los güevos más grandes pesen de 200 a 510 g. Si pierden el güevu por causa de depredadores o por accidente, nun van faer una nueva tentativa de cría esi añu. Por cuenta de l'amenorgamientu nel ésitu reproductivu de la rellación pa tola vida qu'ello trai, la separación de pareyes establecíes ye daqué bien raru ente los albatros y polo xeneral namái se produz tres dellos años de tentatives de cría infructuoses.
Tres la eclosión, la cría, que ye semi-altricial, ye guarada y protexía mientres tres selmanes hasta que seya lo bastante grande como pa defendese y termorregularse por sigo mesma. Mientres esti periodu, el proxenitores alimenten al pitín con pequeñes comíes mientres los cambeos de vez nos sos cuidos. Una vegada termináu'l periodu de guaráu de la cría, ésta recibe alimentu n'intervalos regulares per parte de los padres, qu'adopten periodos alternativos de viaxes curtios y de llarga duración, p'apurri-y comíes que pesen aproximao'l 12% de la so masa corporal (aproximao 600 g). Les comíes tán formaes tantu de calamares frescos y peces como de krill, lo mesmo que de aceite estomacal, un alimentu enerxético que ye más llixeru y bono de tresportar que llevar pieces prindaes ensin dixerir. Esti aceite crear nun órganu del estómagu col que cunten la mayor parte de Procellariiformes (conocíu como proventrículo) a base de pieces prindaes dixeríes y que-yos confier el so distintivu golor a moho.
Les críes tarden enforma n'emplumar. Nel casu de los grandes albatros, el procesu puede llevar hasta 280 díes. Entá nel casu de albatros de menor porte, tarden de 140 a 170 díes. Como nel casu de munches aves marines, les críes de albatros van ganar abondo pesu como pa igualar a los sos proxenitores, col fin d'utilizar estes reserves suplementaries p'aumentar la so condición corporal (en particular la crecedera d'un plumaxe de vuelu fayadizu), polo qu'emplumen col mesmu peso que los sos padres. Ente'l 15% y el 65% de los qu'adquieren el so plumaxe sobreviven pa reproducise. Los mozos emplumen solos y nun reciben nenguna ayuda adicional de los sos padres, que vuelven al nial cuando yá adquirieron el plumaxe completu, inconscientes que la so cría yá se coló. Estudios sobre la dispersión d'exemplares nuevos pel océanu suxuren qu'esiste un comportamientu de migración innatu, una ruta de navegación codificada xenéticamente, que los ayudar a empobinase nel mar cuando si internen nel océanu per primer vegada.
Los albatros y l'home
thumb|Un albatros ye la exa central del poema de [[Samuel Taylor Coleridge Balada del vieyu marineru. Ilustración de Gustave Doré.]] Los albatros fueron descritos como «la más llexendaria de toles aves». Un albatros ye la exa central nel famosu poema Rime of the Ancient Mariner (Balada del vieyu marineru), de Samuel Taylor Coleridge; un albatros cautivu tamién ye una metáfora pal poète maudit del poema de Charles Baudelaire «El albatros». L'usu de «albatros» como una metáfora deriva del poema de Coleridge; n'inglés, y, anque en menor midida, tamién n'español, dizse que daquién con una pesada carga o problema tien a «un albatros alredor del pescuezu», el castigu impuestu nel poema al marineru que mató al albatros. Esiste un mitu estendíu ente los marineros de que ye una ave de bon badagüeyu y de que puede resultar desastrosu matar o estropiar a un albatros y yera creencia popular qu'éstos encarnaben les almes de los marinos muertos nel mar. La realidá, sicasí, amuésanos que los marineros matar y comíen con regularidá. Los maorís usaben los güesos de les sos ales pa grabase tatuaxes ceremoniales na piel, y pa tallar flautes.
Son aves bien apreciaes polos aficionaos a la ornitoloxía y les sos colonies son destinos populares pa la práutica del ecoturismo. En munchos pueblos y ciudaes costeres como Monterey, Kaikoura, Wollongong o Sydney, realícense travesíes regulares de avistamiento d'aves marines peláxiques, y los albatros son fácilmente atraíos a estos barcos turísticos refundiando aceite de pexe al mar. Les visites a les colonies pueden ser bien populares; la colonia d'albatros real del norte en Taiaroa Head (Nueva Zelanda) atrai a 40.000 visitantes al añu, y les colonies más aisllaes son atraiciones habituales nos cruceros a les islles subantártiques.
Amenaces y caltenimientu
A pesar de la so considerancia como aves llexendaries, los albatros nun se llibraron de la presión direuta o indireuta de los humanos. Cuando los polinesios y los aleutas afayar, dedicar al so caza, hasta tal puntu que llegaron a sumir de delles islles (como la de Pascua). Cuando los europeos empezaron a navegar per tol mundu, tamién empezaron a cazar al albatros, «pescándolos» dende los barcos pa sirvir d'alimentu, o a cencielles disparándo-yos por diversión o deporte. Esti deporte algamó'l so cénit nes rutes d'emigración con destín a Australia y namái se detuvo cuando los barcos fixeron demasiao rabiones pa pescar dende ellos y cuando s'establecieron regulaciones que prohibíen l'usu d'armes de fueu a bordu por motivos de seguridá. Nel sieglu XIX les sos coloniessobremanera les del Pacíficu Norte, fueron esquilmaes pal comerciu de plumes, llevando cuasi a la estinción al albatros de cola curtia.
thumb|left|[[Thalassarche melanophrys|Albatros de ceya negra agabitáu nel sedal d'un palangre.]] De les 22 especies de albatros reconocíes pola Xunión Internacional pal Caltenimientu de la Natura (UICN), 8 son vulnerables, 6 cuerren peligru d'estinción y 3 atópense peligru críticu d'estinción. Los trés especies en peligru críticu son el albatros d'Ámsterdam (Diomedea amsterdamensis), el albatros de Tristán (Diomedea dabbenena) y el albatros de los Galápagos (Phoebastria irrorata). Una de les amenaces principales pa estes aves ye la pesca comercial con palangre; cuando los albatros y otres aves marines que s'alimenten de réfugos son atraíos pol cebu del palangre, engabitar nos sedales o los anzuelos y afuéguense; aproximao 100.000 albatros al añu muerren d'esta forma. Les pesquerías pirates, al nun respetar nenguna regulación, agraven inda más el problema.
Nel atolón de Midway los choques ente albatros de Laysan y aviones causaron la muerte d'humanos y aves según importantes interrupciones n'operaciones militares de vuelu. Pa evitar estos accidentes realizaron estudios a finales de los años 1950 y principios de los años 1960 qu'esaminaron les resultaos del establecimientu de diversos sistemes de control, como la matanza d'aves y la destrucción añal de los sos llugares de anidamiento, o la nivelación y llimpieza del terrén pa esaniciar corrientes d'aire ascendente qu'utilicen estes aves. Les estructures elevaes, como les torres de control de tráficu y les de comunicaciones mataron a 3.000 aves en choques de vuelu mientres 1964-1965 primero que se menguara l'altor d'estes torres. El zarru de les instalaciones d'aviación naval de les islles Midway en 1993 terminó col problema de los choques colos aviones militares. El recién amenorgamientu de l'actividá humana nes islles ayudó a menguar el númberu de muertes d'aves, anque los predadores introducíos y la contaminación por pintura de plomu na redoma de los edificios militares sigan matando a miles d'aves. Les sos plumes yeren bien populares a principios del sieglu XX. Namái en 1909, más de 300.000 exemplares fueron cazaos nes islles Midway y Laysan poles sos plumes.
Otra amenaza pa los albatros son les especies introducíes, como les aguarones o los gatos selvaxes, que los ataquen direutamente o a les sos críes y güevos. Los albatros evolucionaron pa reproducise n'islles qu'escarecíen de depredadores terrestres, polo que nun desenvolvieron defenses contra ellos. Asina, inclusive especies tan pequeñes como los mures pueden resulta-yos perxudiciales; na islla de Gough, una de les mayores colonies d'aves marines del mundu, los pitucos del albatros de Tristán son atacaos y comíos vivos por mures domésticos introducíos na islla. Les especies introducíes pueden tener otros efeutos indireutos: el ganáu acaba cola capa esencial de campera nes islles de San Pablo y Ámsterdam, lo qu'amenacia al albatros d'Ámsterdam (Diomedea amsterdamensis); les plantes introducíes dende otres islles tamién amenorguen el so hábitat potencial de anidamiento.
Un pasu importante escontra la so proteición y la d'otres aves marines ye l'Alcuerdu sobre'l caltenimientu de albatros y petreles» de 2001, qu'entró a valir en 2004 y foi ratificáu por diez países: Arxentina, Australia, Brasil, Chile, Ecuador, España, Nueva Zelanda, Perú, Sudáfrica y Reinu Xuníu. Anque nun lo ratificaron, Noruega y Uruguái xuntáronse al mesmu y Francia aceptar. L'alcuerdu rique qu'estos países tomen aiciones específiques p'amenorgar el númberu d'exemplares atrapaos, la contaminación y l'eliminación d'especies introducíes nes islles de anidamiento.
Flora Brasiliensis seu Enumeratio Plantarum
Flora Brasiliensis seu Enumeratio Plantarum (embrivíu Fl. Bras. Enum. Pl.) ye un llibru con ilustraciones y descripciones botániques escritu pol médicu, naturalista, botánicu, antropólogu y unu de los más importantes investigadores alemanes qu'estudiaron el Brasil y especialmente la rexón del Amazones Carl Friedrich Philipp von Martius. Espublizóse en Stuggart en dos volúmenes nos años 1829-1833 col nome de ''Flora Brasiliensis seu Enumeratio Plantarum in Brasilia tam sua sponte quam accedente cultura provenientium, quas in itinere auspiciis Maximiliani Josephi I. Bavariae Regis annis 1817-1820 peracto collegit, partim descripsit; alies a Maximiliano Seren. Principe Widensi, sellovio aliisque advectas addidit, / communibus amicorum propriisque studiis secundum methodum naturalem dispositas et illustratas edidit C. F. Ph. de Martius''.
Moiremont
Moiremont ye una comuña francesa del departamentu de Marne, na rexón de Gran Este. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Rágama
Rágama ye un conceyu y llocalidá española de la provincia de Salamanca, na comunidá autónoma de Castiella y Llión. Intégrase dientro de la contorna de la Tierra de Peñaranda. Pertenez al partíu xudicial de Peñaranda y a la Mancomunidá de Peñaranda.
Yuki Fukaya
Yuki Fukaya (深谷 友基, ) ye un ex-futbolista xaponés.
Rágama
Historia
Rágama tuvo amestada a la Comunidá de Villa y Tierra de Arévalo dende la repoblación de los sieglos XI-XII hasta 1833, cuando pasó a pertenecer a la provincia de Salamanca y la Rexón Lleonesa, integrándose nel partíu xudicial de Peñaranda de Bracamonte.
El conquistador Francisco de Carvajal nació en Rágama en 1464.
Monumentos y llugares d'interés
thumb|El Salvador Tol centru del pueblu, en redol a la ilesia y el conceyu, forma un conxuntu bastante pintorescu de cases y casones mudéxares tradicionales de dos plantes, formando un ambiente de conxuntu bien curiosu.
Artísticamente destaquen la ilesia d'El Salvador d'estilu Románicu-mudejar, con un interesante ábside d'esti estilu y una artesonado policromado, amás de delles talles y retablos calidable. Tamién destaca'l cruceru alcontráu a la salida del pueblo direición Peñaranda de Bracamonte, conocíu polos paisanos como "El Humilladero". Trátase d'una cruz tallada en granitu con un cristu al frente y la virxe al envés, flanqueados por cuatro pilastres y una estructura porticada tamién de granitu.
Ermita de La nuesa Señora Virxe de Fátima.
Otros llugares d'interés yá non artísticu pero si cultural o lúdicu, son el polideportivu y les piscines municipales, la cortil de la Virxe de Fátima y los numberosos parques y xardinos qu'afaten les sos cais y places.
NN Serpentis
Componentes del sistema
La nana blanca del sistema tien tipu espectral DAO1. El so nucleu ye de carbonu y oxíxenu y ta arrodiáu por una gruesa capa d'hidróxenu. Bien caliente, tien una temperatura efectivo de 57.000 ± 3.000 K. Con una masa de 0,535 mases solares, el so radiu equival al 2,1% del que tien el Sol. La so edá d'enfriamientu, como remanente estelar, ye d'aproximao un millón d'años.
La nana colorada ye de tipu espectral M4 y tien una masa igual al 11,1% de la del Sol. Nun tien forma esférica por cuenta de la fuerte atraición exercida pola so trupa y masiva acompañante, tando'l so radiu entendíu —dependiendo de la zona considerada— ente 0,147 y 0,153 radios solares.
Parámetros orbitales
El periodu orbital de NN Serpentis ye de 0,13008 díes o 3,13 hores. Los dos componentes tán bien próximes ente sigo, siendo la separación ente elles inferior al radiu solar (0,93 radios solares). El planu orbital ta inclináu 89,6º respectu al planu del cielu —vemos la órbita casi de perfil—, polo que'l sistema ye una binaria eclipsante. Nel pasáu los dos componentes compartíen la mesma envoltura y, nel futuru, el sistema va evolucionar escontra una variable cataclísmica.
Sistema planetariu
Dende 2010 conozse la esistencia de dos planetes en redol al sistema NN Serpentis AB. NN Serpentis d, el planeta más interior, orbita a 3,39 UA del sistema AB, ente que NN Serpentis c, el más esternu, orbita a 5,38 UA.
Los dos planetes pueden sobrevivir la fase d'envoltura común del sistema AB que dio llugar a la nana blanca güei presente, o bien pueden ser planetes de segunda xeneración aniciaos a partir d'un discu circumbinario creáu a la fin de dicha fase. Nesti últimu casu, los planetes seríen bien nuevos.
Saint-Bonnet-près-Riom
Tien una población de y una superficie de  km².
NO Aurigae
NO Aurigae (NO Aur / HD 37536 / HR 1939 / HIP 26718) ye una estrella variable na constelación d'Auriga de magnitú aparente media +6,24. Anque se señaló la so asociación col cúmulu estelar Aurigae OB1, la paralax midida pol satélite Hipparcos asitiar a 1370 años lluz del Sistema Solar, un terciu de la distancia a la que s'atopa'l cúmulu.
NO Aurigae ye una superxigante colorada de tipu espectral M2I con una temperatura efectivo de 3789 K. Asemeyáu a la brillosa Antares (α Scorpii) o a σ Canis Majoris, tien un radiu 630 vegaes mayor que'l del Sol, lo qu'equival a 2,93 UA. Si tuviera nel centru del Sistema Solar, la so superficie estender hasta'l cinturón d'asteroides, englobando dientro d'ella los cuatro planetes más cercanos al Sol, incluyida la Tierra. La so lluminosidá bolométrica —en toles llonxitúes d'onda— ye casi 7000 vegaes superior a la lluminosidá solar. Tien un conteníu metálico inferior a la solar ([Fe/H] = -0,15), correspondiendo la so bayura relativa de fierro al 71% de la esistente nel Sol. Catalogada como una estrella de tecneciu, piénsase que ye una estrella AGB. La so masa envalorada ye aproximao 5 vegaes mayor que la masa solar.
Catalogada como una variable irregular LC, el rellumu de NO Aurigae varia ente magnitú +6,1 y +6,3.
Moivre (Marne)
Moivre ye una comuña francesa del departamentu de Marne, na rexón de Gran Este. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Claudia Rhédey
La condesa Claudia Rhédey de Kis-Rhéde (Sângeorgiu de Pădure, Transilvania (entós parte de Hungría); 21 de setiembre de 1812-1 d'ochobre de 1841) foi una noble húngara, esposa del duque Alejandro de Wurtemberg. El so fíu Francisco, duque de Teck foi padre de María de Teck, reina consorte de Jorge V del Reinu Xuníu y güela paterna de l'actual soberana Sabela II.
Foi fía del conde Ladislao Rhédey de Kis-Rhéde y la so esposa, la baronesa Inés Inczédy de Nagy-Várad. Dende la so nacencia llogró'l títulu de condesa.
Matrimoniu y descendencia
En 1835 casóse col duque Alejandro de Wurtemberg, fíu del duque Luis de Wurtemberg, hermanu menor del rei Federico I de Wurtemberg. Por cuenta de les lleis alemanes en rellación a la llinia de socesión, y a qu'ella nun pertenecía a nenguna Casa Real, el so matrimoniu foi declaráu morganáticu y foi-y negáu'l títulu de duquesa. Sicasí, dempués foi nomada condesa de Hohenstein, y a la so familia fuéron-yos daos los títulos alemanes de duques y princeses de Teck.
El matrimoniu tuvo trés fíos:
El so fíu, el príncipe Francisco de Teck foi nomáu duque de Teck. Casóse cola princesa María Adelaida de Cambridge, nieta del rey Jorge III del Reinu Xuníu y convirtióse nun miembru de la Familia Real Británica. La so fía María de Teck casóse col príncipe Jorge, duque de York, en xunetu de 1893, convirtiéndose en reina consorte en mayu de 1910. L'actual monarca Sabela II ye la tataranieta de Claudia.
Claudia morrió n'Austria en 1841 en siendo arollada fatalmente por unos caballos y quedar mentalmente inestable esi mesmu añu.
Marcelino Flórez de Prado
Marcelino Flórez de Prado foi un abogáu y escritor n'asturianu.
Biografía
Según una reseña necrolóxica anónima apaecida n'El Carbayón (13 d'agostu de 1903) Flórez nació n'Uviéu en 1834. Llicencióse en Derechu en 1854 teniendo por compañeros a Guillermo Estrada, Mariano Castaño y José Indalecio Caso ente otros. Foi profesor auxiliar de la Universidá y rexistrador de la propiedá n'Orgiva (Granada) y Vitoria. Nesta ciudá, onde tenía acreditáu un despachu criminalista, morió en 1903.
Llabor lliterario
Consérvense tres poemes que llegaren hasta nos a traviés d'un volume conmemorativu editáu n'Uviéu y que se conservó na Biblioteca de la Diputación de Vizcaya y que perteneció al príncipe Luis Luciano Bonaparte.
- "Entrada de S.M. la Reina madre D.ª M.ª Cristina de Borbón, en la ciudad d'Oviedo el día 4 de xunetu de 1852"
- "A S.M. la Reina madre".
- "S. Antonio de Padua en la iglesia de S. Francisco (hoy S. Juan el Real d'Oviedo)"
Dos de los testos fueren confechos per aciu del viaxe a Asturies de Dª María de Borbón al oxetu d'inaugurar la llinia de ferrocarril de Llangréu'l 25 d'agostu de 1852.
Directoriu Revolucionariu 13 de marzu
El Direutoriu Revolucionariu 13 de marzu foi una organización revolucionaria cubana fundada'l 24 de febreru de 1956 como Direutoriu Revolucionariu por José Antonio Echeverría, presidente de la Federación Estudiantil Universitaria, xunto con Fructuoso Rodríguez, Faure Chomón y Joe Westbrook. Unu de los homes más destacaos d'ella foi José Luis Gómez Wangüemert Maíquez.
Antecedentes
El primer Direutoriu Estudiantil crear nel añu de 1927, cuando'l tiranu Gerardo Machado preparaba una clausa de poder pa reelixise.Ante esto l'estudiantáu de la Universidá de L'Habana xuníu a un grupu d'estudiantes d'otres enseñances, principalmente de la capital.
Depués aportaría una nueva etapa de llucha, esta na década del 30, liderada por Rubén Martínez Villena y ente otros Antonio Guiteras Holmes. Munches fueron les organizaciones que se llanzaron en busca del derrocamientu del dictador Gerardo Machado. Ente eses organizaciones atopaba'l Direutoriu Estudiantil, fundáu en 1931, quien tenía un enclín reformista, ello demuestra, como mientres tol procesu revolucionariu cubanu los mozos intelectuales tuvieron xunto al so pueblu heroicu pola defensa de los sos ideales, y solmenar la Isla de los elementos qu'enllenaron de sangre al pueblu, como Batista y el mesmu Machado.
Gracies a l'actividá revolucionaria de los mozos y pueblu polo xeneral, quien se va llanzar a una Fuelga Xeneral nos primeros díes d'agostu de 1933, el dictador Machado fuxiría escontra l'estranxeru, llevándose gran parte de la riqueza nacional.
Surdimientu y aiciones realizaes
Esti movimientu surdió como organización clandestina qu'arrexuntaba a mozos estudiantes y trabayadores, col propósitu de desenvolver la llucha armada frente a la tiranía. El so máximu dirixente J.A Echeverría, robló n'agostu de 1956 xunto a Fidel Castro, que representaba al Mov-26 de xunetu, el Pactu de Méxicu” o “Carta de Méxicu “ nel cual dambes organizaciones comprometer a lluchar pola llibertá de Cuba y coordinar en tou lo posible les sos aiciones armaes.
Añede al so nome 13 de Marzu en 1957 como homenaxe al fallíu asaltu al Palaciu Presidencial el 13 de marzu de 1957 y muerte de Echeverría. Dempués d'esta aición onde asume la direición Faure Chomón. La organización parte al exiliu.
El 8 de febreru de 1958 vuelven a Cuba nel yate Scapede y entamen una guerrilla nos montes del Escambray. Collaboren cola columna d'Ernesto Che Guevara y roblen el Pactu del Pedreru (1 d'avientu de 1958). Colo cual establezse la unidá d'aición col Movimientu 26 de Xunetu.
Darréu intégrase a les Organizaciones Revolucionaries Integraes (ORI) en 1961, pasando a fundise xunto col Movimientu 26 de Xunetu y el Partíu Socialista Popular (PSP) nel Partíu Xuníu de la Revolución Socialista de Cuba el 26 de marzu de 1962, qu'a partir de 1965 va pasar a denominase Partíu Comunista de Cuba.
Atriplex littoralis
Atriplex littoralis ye una especie botánica d'arbustu forraxero añal, na familia de les Amaranthaceae.
Hábitat
Ye nativa d'África del norte (Exiptu); Asia templada (Azerbaixán, Rusia, Siberia, Kazakstán, Primorie); Europa (Dinamarca, Finlandia, Noruega, Suecia, Reinu Xuníu, Austria, Bélxica, República Checa, Alemaña, Hungría, Holanda, Polonia, Bielorrusia, Ucraína, Grecia, Italia, Rumanía, Eslovenia, Francia, España).
El so hábitat ye'l mariniega, puramente sobre dunes o sobre terrenales interiores salinos y húmedos.
Descripción
De normal mide de 3-11 dm ; pero promedia 7-8 dm d'altor, y crez a lo llargo de sableres de munchos llugares del mundu. Tien fueyes angostes y de color abuxaes verdes. Flores bien pequeñes, verdoses en glomérulos aconceyaos nel ápiz. Nel norte européu floria de xunetu a setiembre (branu boreal).
Taxonomía
El xéneru foi descritu por Carlos Linneo y espublizóse en Species Plantarum 2: 1054. 1753. Atriplex: nome xenéricu llatín col que se conoz a la planta.
littoralis: epítetu llatín que significa "na mariña, na mariña. sulcata Michx. ex Schult.
Condáu de Laois
Laois (tamién escribese como Laoighis o Leix) ye un condáu de la provincia irlandesa de Leinster.
Muséu Xovellanos
El muséu - casa natal de Xovellanos allúgase nuna casa palaciega nel barriu Cimavilla de Xixón n'Asturies.
Edificiu
Esta casa-palaciu data de caberos del sieglu XV, perteneciendo de magar entós a la famila de Xovellanos, cuando Xuan García de Xove (1460-1525) constrúi'l primer edificiu. La casa sufre dos reformes, la primera nel sieglu XVI y la cabera en 1758 pol pá de Xovellanos. Esta última ye la que-y da'l so fustaxe d'anguaño. Güei presenta dos torres a los llaos con un edificiu que les xune, tien al empar una capiella (Los Remedios onde ta enterráu Xovellanos) y per delantre ta la plaza denomada «Plaza de Xovellanos».
El muséu
thumb|250px|right|Capiella perteneciente al muséu casa natal de Xovellanos. Abiertu'l 6 d'agostu de 1971, el muséu guarda la coleición artística municipal que se treslladara a esti muséu dende'l so anterior allugamietu nel antiguu Institutu Xovellanos.
L'envís principal del muséu ye, según la so acta de fundación, : «...la ilustración de la sociedá al tresvel de la hestoria y del arte, dende un xeitu rigurosu y científicu que xune a la sensibilidá del encarte polo artístico, oxetivos concretos en documentación, investigación, caltenimientu, educación y espurrimientu de les sos coleiciones».
Por esti motivu'l muséu nun ye sólo una coleición d'obres d'arte sinón que tamién desenrolla otra mena d'obres como son: talleres didáuticos, visites guiyaes, conciertos o conferencies. Amás d'estes actividaes esiste tamién una biblioteca especializada nel insigne ilustráu siendo amás la sede oficial del Foru Xovellanos.
Dientro'l muséu son a vese dos estayes desemeyaes:
Dientro de les donaciones feches al muséu destaquen les de:
Principales obres espuestes
El fondu de la coleición cunta con alredor de 650 pieces como pintures, escultures, moblame, semeyes o pieces arqueolóxiques ente otres coses, de toes estes obres merecen atención les siguientes:
Muyeres que cuenten
Muyeres que cuenten (Antoloxía de narrativa escrita por muyeres), editáu por Ediciones Trabe, ye una antoloxía de la narrativa actual escrita por muyeres n'asturianu que supunxo una novedá absoluta nel momentu de la so publicación, ayudando a normalizar un panorama nel que s'echaba en falta l'aportación de les muyeres. María Teresa González, Carme Martínez, Esther Prieto, Lourdes Álvarez, Consuelo Vega, Berta Piñán y Maite G. Iglesias son les siete muyeres seleccionaes pa esta novedosa antoloxía, ordenada cronolóxicamente.
Nel momentu de la publicación nengún de los cuentos taba recoyíu en llibru. Amás de les notes biográfiques y de la bibliografía de cada autora, la obra complétase con un prólogu d'Oliva Blanco Corujo, profesora de Lliteratura, que vien dedicando desde va tiempu trabayos a la lliteratura asturiana y al feminismu. Esta obra yá va pela segunda edición.
Flora Britannica
Flora Britannica (embrivíu Fl. Brit.) ye un llibru con ilustraciones y descripciones botániques escritu pol botánicu inglés, fundador de la Sociedá Linneana de Londres, James Edward Smith. Editóse en Londres en tres volúmenes nos años 1800-1804.
Esistencia
Nel usu común, la esistencia ye "la estancia nel mundu". N'otros ámbitos particulares, puede referise tamién a formes d'esistencia distintes de la esistencia real (en matemátiques falar de la esistencia potencial de tal o cual oxeto con una propiedá definida, como por casu un númberu, etc.).
Eso que llamamos mundu apaeznos como un conxuntu de seres rellacionaos unos con otros na intuición consciente d'oxetus esternos a nós.
Túlio Lustosa Seixas Pinheiro
Túlio Lustosa Seixas Pinheiro, ye un ex-futbolista brasilanu.
Esistencia
El conceutu más astractu d'esistencia física y d'otros tipos foi investigáu sistemáticamente pola filosofíasobremanera pola caña denomada ontoloxía. Los filósofos plantegáronse cuestiones como:
En filosofía les pallabres tienen un sentíu más especializáu, estremándose'l fechu d'esistir de les maneres del esistir.
Etimoloxía, significaos y maneres d'esplicar la esistencia
La pallabra "esistencia" provién de la pallabra llatina existere ("remanecer", "apaecer", "presentase", "salir", "faese visible"). Ye interesante ver los matices que dicha etimoloxía suxure. El verbu llatín "sisto", nel so sentíu intransitivu, vien significar tar, permanecer, sostenese.
Basta ver los distintos matices que toma nos sos derivaos: consistir, arrenunciar, aportunar, asistir, persistir. Ex-sistir tresmite la idea de daqué que "exsiste" ye dicir que tien ‘’’ser’’’, ye daqué que ta fora del mundu de la esistencia y sale (ex) d'ellí pa esistir, esto ye, manifestase nel mundu.
Si tomamos en considerancia'l Diccionariu citáu, apaecen tres modos de concebir la esistencia:
Cada dómina histórica plantega los sos propios problemes alrodiu de la esistencia.
Na filosofía antiguo y medieval
Dende los empiezos los griegos estremaron la esistencia verdáesra de l'apariencia sensible, cambiante, lo fenoménico. Consideraron y estudiaron la esistencia real o esencia de toles coses como αρχη, principiu, orixe y causa de toles coses.
A los presocráticos esmoleció-yos más qué yera lo esistente que la esistencia concreta de cada cosa. Pero considerar que “lo qu'hai”, lo que realmente esiste ye'l enagua, o'l aire, apeiron… o los númberos, como creyeron los pitagóricos, nun ye inda esplicar el “qué ye l'haber daqué” frente a la nada, ye dicir la esistencia como tal, el ser. Asina lo plantegaron Heráclito y Parménides.
Heráclito plantega nun haber esencies, nun esistir les coses, lo que verdaderamente esiste ye'l movimientu, el cambéu o aportar.
Con Parménides el problema adquier un nuevu sentíu tocantes a la inteligibilidad como Idea del ser.
Platón, Aristóteles, y los filósofos cristianos trataron la tema con referencia a la realidá de les idees, entendíes como formes de la materia na so rellación col mundu. Consideraron, pos dos maneres fundamentales d'esistencia: la materia y la forma.
Los primeros escritos que traten esta tema específicamente son los diálogos de Fedón, La República, el Políticu y el Timeo de Platón y la Metafísica'' d'Aristóteles. thumb|Platón compara'l Sol cola Idea del Bien. En munches cultures el sol ye una [[analoxía con Dios.]]
Platón supón que la realidá, puramente dicha, son les idees que, como xénerus lóxicos universales, esisten nun mundu ordenáu y xerarquizáu más allá del mundu material, presidida pola Idea de les Idees: La Idea del Bien. Un demiurgu toma como modelu diches idees ya introducir como "almes" o formes (principiu de movimientu) na materia, que puramente nun ye nada; la materia por sigo ye caos, desorde (el mal). D'esta forma esplícase y entiende el mundu material sensible nel que vivimos, y el sentíu de la vida como tránsitu escontra otra vida, la verdadera, nel mundu de les idees al que l'alma llega tres socesives reencarnaciones hasta llegar a l'alma del home, racional, que se va llibrar finalmente de la materia al traviés de la filosofía per mediu del conocencia y amor de la Idea del Bien, orixe de too Ser y de too Bien.
Platón ye'l primer filósofu que realiza un planteamientu unificáu de les maneres d'esistir:
Aristóteles ye verdaderamente el primeru que desenvolvió una teoría ellaborada de la esistencia mundana; namái esisten les coses individuales como "sustances primeres", que namái pueden realizar la función de suxetu y nunca de predicáu; ye la única realidá que tien esistencia puramente dicha y por sigo mesma. L'únicu términu llingüísticu que puede aplicase a ella ye'l nome propiu. Toos lo demás términos del llinguaxe representen conceutos, (cantidaes, tiempu y llugar, rellaciones, cualidaes, etc., les llamaes Categoríes) que s'apliquen a la sustancia primera como predicáus; magar hai unu, el de sustancia segunda que, por representar la esencia ye universal y predicáu de tolos individuos esistentes que tengan participación na mesma esencia mientres tola so esistencia y de forma permanente. Tou lo demás tien esistencia analóxica y derivativa como predicaos de les sustances primeres, esto ye, qu'esisten en función de les coses individuales a les que modifiquen de forma accidental. thumb
Cola introducción del aristotelismu n'Europa polos árabes la tema de la esistencia adquier un nuevu sentíu na Baxa Edá Media al incorporar Tomás d'Aquino a la filosofía cristiana la distinción d'Avicena ente "ser d'esencia" y "ser d'esistencia". Inaugura asina una vía nueva de demostración de la esistencia de Dios partiendo de la conocencia del mundu sensible, material y móvil, les "cinco víes". Depués pasó a ser la manera d'esplicar la esistencia na llamada filosofía tradicional aristotélicu-tomista, dacuando mal llamada escolástica.
Frente a toos esti autores, que consideren la realidá de les idees en Dios, pero non nel entendimientu humanu y por eso son llamaos realistes, atópense los que consideren que les idees nun tienen realidá dalguna fuera del pensamientu de quien les piensa, son puros nomes.
Los filósofos nominalistes y n'especial, Guillermo de Ockham, consideraron que les idees, como conceutos, nun son más que "pallabres", "nomes" ("flatus vocis") que nun tienen realidá nenguna; namái son predicaos llingüísticos alrodiu de les coses individuales de les que faemos xeneralizaciones pa entendenos. Siguiendo l'aristotelismu y considerando la esperiencia como verdadera fonte de la conocencia de la esistencia, afirma solo la esistencia pa los seres individuales. Los conceutos xenerales nun tienen esistencia como tales, sinón dependencia del pensamientu que los crea. A Dios llegar pola vía más neoplatónica y agustiniana y franciscana de la Idea del Bien y del Amor, que non pela vía de la mera razón argumentativa.
Na Edá Moderna
Na Edá Moderna la tema de la esistencia adquier nuevos matices a partir del racionalismu de Descartes y derivar de la Lóxica de Port-Royal d'Antoine Arnauld y Pierre Nicole:
Cuando la unión ye consecuencia de la noción mesma o propiedá intrínseca de la sustancia, el predicáu considérase un atributu. Cuando ye una predicación accidental llámase Manera.
La esistencia ye evidentemente l'atributu fundamental de la sustancia. D'esta miente la esistencia ye considerada como un predicáu.
Descartes establez como noción de sustancia aquello que nun precisa d'otru pa esistir.
De fechu pa dellos racionalistes, pol métodu rigorosamente deductivu y l'esixencia d'un Principiu de razón abonda qu'imponía'l racionalismu, llegaron a la conclusión de que la única sustancia puramente dicha ye Dios. Noción que sirvió de fundamentu al ocasionalismu y al monismu panteísta de Spinoza. Leibniz tuvo que recurrir, pa salvar les verdaes de fechu, a la "harmonía preestablecida" por Dios pa esplicar la conexón de les idees col soceder del mundu.
Esta forma d'entender la esistencia aplicada a la sustancia divino da validez lóxica al argumentu ontolóxicu de San Anselmo, aceptáu nuevamente por Descartes.
La noción innata de Dios inclúi la so esistencia y ser fonte de toa perfeición y de toa esistencia. La perfeición de Dios ye la garantía de que les mios idees, en cuanto conteníos de la mio conciencia, correponden a una realidá. L'error ye posible pol mal funcionamientu de la individualidá, poles pasiones, o pola falta del analís na rellación de les idees.
La idea de Dios implica la so esistencia, como esixencia de la mesma razón, y ensin necesidá de perceición mundana dalguna.
Los empiristas nun aceptaron les idees innates, y por tantu refugaron el argumentu ontolóxicu; namái consideraron la esistencia dientro de la asociación d'idees a partir de la esperiencia.
David Hume reivindicó que la esistencia nun añedir nada a la noción d'una cosa; estremando les verdaes de fechu y la rellación d'idees.
Leibniz y, más tarde Kant, estremaron ente verdaes de fechu y verdaes de razón y xuicios a priori y xuicios a posteriori.
Pa Leibniz la coordinación ente estos dos verdaes ye posible pola Harmonía preestablecida por Dios.
Pa Kant la conocencia humana atopa la so llende nos oxetos de la esperiencia como única garantía d'esistencia. La realidá como tal, independiente de ser conocida, magar podemos pensala, nun ye accesible a la conocencia humana. Dios, l'alma, el mundu, son "idees regulativas de la Razón" na so pretensión de superar les llendes del conocer. Dios un postuláu de la Razón Práutica. La Metafísica nun ye posible como ciencia.
Nos sieglos XIX y XX
Contémplase la tema de la esistencia dende dos perspectives:
La lóxica de la esistencia como predicáu
Lingüísticamente, «esistir» ye un predicáu gramatical, pero los filósofos dende siempres aldericaron si ye o nun ye un predicáu lóxicu.
Los primeres reivindiquen que predica daqué, y tien el mesmu sentíu que 'ye real', 'tien ser', 'atopar na realidá', 'ta nel mundu real', etc.
Franz Brentano consideraba que podemos xuntar el conceutu representáu pol grupu nominal 'un A' al conceutu representáu por un axetivu 'B' pa dar el conceutu representáu por 'un B-A' como grupu nominal. Pero nun ye una proposición con sentíu de verdá o falsedá porque nun implica nenguna esistencia.
Pa poder afirmar una esistencia de dicha unión habría qu'añedir ‘Ye'l casu d'un B-A’ o ‘Nun ye'l casu d'un B-A’, lo cual daría sentíu d'esistencia y por tantu de proposición al enunciáu nominal. Frege desenvolvió un puntu de vista asemeyada na so gran obra Les Fundaciones de l'Aritmética, y Charles Peirce fixo lo mesmo.
El puntu de vista Frege-Brentano ye la base de la posición dominante na filosofía y lóxica actual.
La rellación suxetu-predicáu establezse como conteníu de posibles variables que dan esistencia o non esistencia a la unión o separación de suxetu-predicáu.
En lóxica, pos, un conceutu vien definir el dominiu d'una variable que namái adquier sentíu d'esistencia cuando ta determináu por un cuantificador o determináu por una constante.
La esistencia ye un cuantificador, el 'cuantificador esistencial'.
Pa simbolizar 'esisten homes mortales’:
Siendo:
H = ser home;   a = Antonio;    x = un individuu cualesquier;    M = ser mortal
Erythrura pealii
El pinzón loru de Fixi (Erythrura pealii) ye una especie del xéneru Erythrura endémicu de Fixi. Habita los montes d'llanura y pacionales d'estes islles del Pacíficu.
Esistencia
La lóxica de la esistencia como predicáu
Podemos construyir les proposiciones:
/\x (Hx → Mx);   Pa tou x si Hx entós Mx ↔ Tolos homes son mortales
/\x (Hx → ¬ Mx);   Pa tou x si Hx entós ¬ Mx ↔ Nengún home ye mortal
\/x (Hx /\ ¬ Mx);   Esiste dalgún x tal que Hx /\ ¬ Mx ↔ Dalgún home nun ye mortal
Qu'espresen les formalizaciones de la lóxica tradicional, magar el casu d'Antonio ye mortal la lóxica tradicional interpretar como un términu tomáu na so estensión universal (güei dicimos clase universal) al considerase qu'Antonio ye únicu, y por tantu equival a ‘Toos’.
Con esta lóxica les idees platóniques como esencies pierden el so sentíu de realidá como seres posibles lóxicos anteriores a la esistencia de la realidá del mundu, lo que plantega'l so problema semánticu. ¿Qué son les idees? ¿Qué representen?
Semántica
Alexius Meinong pasa por ser el filósofu que daba realidá al significáu de los conceutos. De cuenta que Pegasu y Centauru, Cocu y Bruxa, teníen una realidá esistente lo mesmo que El monte d'oru. Ye lo que concede sentíu y déxanos afirmar: El monte d'oru nun esiste.
Russell que llegó a aceptar el puntu de vista de Meinong critica darréu esta posición en que fai esistente a tola realidá, lo cual paez escesivu.
Maritain por eso diz que ye'l xuiciu como enunciáu de la esperiencia lo que s'enfrenta al actu d'esistir”, como fechu del mundu.
¿Esiste la 'esistencia'?
En delles afirmaciones la esistencia implicar ensin mentala. L'afirmación 'una ponte crucia'l Támesis en Hammersmith' nun puede tratar solamente d'una ponte, el Támesis y Hammersmith. Hai de ser sobre la 'esistencia' tamién.
Yá los nominalistes reivindicaben que ciertos grupos nominales pueden ser 'esaniciaos' por reescribir un enunciáu nuna forma que tien el mesmu sentíu, pero que nun contién el grupu nominal. Asina Ockham reivindicó que 'Sócrates tien sabiduría', que podría paecer qu'da la esistencia d'una referencia pa 'sabiduría', pue ser reescrito como 'Sócrates ye sabiu', que contién namái un referente 'Sócrates'.