cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Helmuth Koinigg
Fórmula Vee (formula 3)
La so primer victoria producir en Zeltweg. Esti fechu fizo que dellos equipos interesar por él. Foi contratáu pa correr con un Kurt Bergmann 1600cc Kaimann de la Fórmula Super Vees. Con ellos venció'l Gran Premiu de F2 que se celebraba en Ashkelon (Barnea Beach (Israel). Dempués d'esa carrera Robin Herd (Xefe del March Team F2) ufiertó-y un puestu como segundu pilotu pa la temporada 71, pero por motivos personales Koinigg refugó la ufierta. Cuando terminó'l campeonatu Koinigg consiguiera axuntar fondos abondos pa mercase una Fórmula Ford Lotus 69 usáu, col que participó en diverses carreres ingleses como la "Race of Champions at Brands Hatch". Nel so debú remató cuartu. Koinigg venció na so segunda carrera d'esti tipu, adelantrando a falta de dos vueltes pal final al esperimentáu pilotu Tony Brise.
La Fórmula Vee y les carreres de resistencia
Otra vegada col equipu Kaimann en 1972, Koinigg foi segundu na Gold Cup nel Campeonatu Européu de Fórmula Super Vee, dos puntos por detrás del campeón, Manfred Schurti. Consiguió un total de seis victories. Participó nel Campeonatu Mundial de Resistencia nos 1000 km de Zeltweg de 1972, conduciendo'l Lola TS290-Ford.
A la fin de la sesión foi llamáu por Ford Köln pa una prueba de conducción, y en 1973 compartió un Ford Capri 2600RS con Hans Heyer nes 24 hores de Spa-Francorchamps, na que se retiraron. Decidió quedase una temporada más con Bergmann en Fórmula Super Vee y en 1973 proclamóse campeón d'Europa de Fórmula Super Vee. Foi segundu na Castrol GTX F. Series. Aceptó un contratu pa correr nuna de les carreres del equipu Martini Porsche Carrera Turbo Compartió equipu col so rival de Fórmula Super Vee, Manfred Schurti. Koinigg remató séptimu nos 1000 km de Nürburgring, y novenu nos 1000 km de Zeltweg. Nun remató la prueba más importante de la temporada: les 24 hores de Le Mans, onde un problema nel sistema turbo del so Porsche obligó-y a retirase a falta d'aproximao seis hores pal final de la carrera.
Fórmula 2
El so mentor Kart Bergmann propúnxo-y conducir una monoplaza de F2 llamáu Caimán-1, con un motor Opel de 2 llitros suministráu por Apfelbeck, encaxáu nel xasis d'un antiguu March 722. Koinigg condució la monoplaza en delles carreres europees, y n'abril foi a Hockenheim pal Jim Clark Gedächtnisrennen onde'l motor esplotó dempués d'unes poques vueltes. Dempués d'esta esperiencia frustrante Koinigg viose obligáu a mercar un coche más seguru col so propiu dineru, Mercó una monoplaza de la temporada anterior, un F2 Surtees TS10 y en 1974 volvió a Hockenheim, onde llogró un oncenu puestu, pero ameyorando los tiempos que fixeron otros pilotos con esi mesmu automóvil l'añu anterior. John Surtees, que taba nesa carrera siguiendo a los sos pilotos Watson y Mass de la escudería de Fórmula 1, afitar nél.
Koinigg esi mesmu añu casóse con una azafata de la compañía Austrian Airlines.
Saltu a la Fórmula 1
Koinigg condució unu de los Finotto F1 Brabham BT42 nel Gran Premiu d'Austria del 1974, onde nun consiguió clasificase pa la carrera. Pero Surtees ufiertó-y conducir el Surtees TS16-Ford nel circuitu de Mosport Park, en Canadá. Koinigg remató décimu, dempués de partir de la ventena segunda posición. Koinigg a la selmana siguiente dirixir al estáu de Nueva York, onde s'atopaba'l circuitu de Watkins Glen. Koinigg clasificar pa la carrera col ventenu tercer meyor tiempu. El 6 d'ochobre de 1974 apostóse'l GP d'EE.XX. Na salida Koinigg adelantró al so compañeru d'equipu Mike Wilds. En 5 vueltes, pasó de vigésimotercero (23º) a decimoquintu (15ª), adelantrando a 6 coches, amás del abandonu de Denny Hulme y la descalificación de Mario Andretti.
Accidente fatal
Na sesta vuelta del Gran Premiu de los Estaos Xuníos de 1974 el coche de Jacky Ickx tuvo un accidente al altor de la curva "The Toe" que s'atopaba nel tercer sector del circuitu, los comisarios tuvieron trés vueltes amosando bandera mariella.
Na novena vuelta, Koinigg salir na mesma curva. El coche topetó contra'l doble guardarraíl que cubría'l perímetru de la curva, travesando la parte inferior del mesmu. La parte cimera del guardarraíl quedó intacta, degollando al nuevu pilotu austriacu. Unu de los comisarios qu'allegaron al llugar del accidente recoyó'l cascu, que s'atopaba a unos 2 metros de la monoplaza. Pal so plasmu, la cabeza de Koinigg taba adientro. El comisario dexó'l cascu dientro de la monoplaza y cubrieron la escena con una lona de plásticu. La carrera nun se suspendió.
Les causes del accidente nun tuvieron bien clares. La teoría más probable ye qu'unu de los neumáticos del Surtees de Koinigg pincharíase colos restos del coche de Jacky Ickx, qu'habíen quedáu espardíos pola curva. Los neumáticos Firestone, utilizaos pola mayoría de los equipos, incluyendo Koinigg, nunca más fueron usaos en Fórmula 1 tres l'accidente.
Oxford University Press
Como si tratar d'una organización benéfica, esfruta la so estatus llibre d'impuestos. Suministra al restu de la Universidá'l 30 % de les sos ganancies añales, con una cantidá fita mínima de 12 millones de llibres al añu. La OUP ye la editorial más grande del mundu pol so númberu de publicaciones, editando más de 4500 nuevos llibros al añu y dando trabayu a unes 4000 persones. Publicó obres de consulta xeneral, téuniques y académiques, como'l Oxford English Dictionary (OED), el Concise Oxford Dictionary, el Oxford World‘s Classics y el Oxford Dictionary of National Biography. Un bon repartu de los sos productos más destacaos yá tán disponibles na rede nel apartáu Oxford Reference Online.
Historia
William Caxton fundó la primer casa editorial en 1476, siguiendo l'exemplu de la imprenta de Johann Gutenberg en 1450 y el posterior espardimientu del inventu al traviés d'Europa. Dos años dempués, en 1478, imprimióse'l primer llibru na ciudá d'Oxford. Nos siguientes cien años, los llibros producíos pa la Universidá d'Oxford imprimir una socesión d'imprentadores independientes de la llocalidá. En 1586, sicasí, solicitó y llogró un decretu de la Star Chamber que-y concedió'l privilexu pa imprimir llibros por derechu propiu. El rei Carlos I aumentó la independencia y les fronteres de la University Press cuando autorizó a la Universidá pa imprimir "tou tipu de llibros" concediendo a la Universidá una Carta Magna en 1636. El conteníu de la mesma axustar l'arzobispu Laud, rector de la Universidá naquel momentu, como parte del so trabayu pa establecer un conxuntu d'estatutos (el Códigu Laudian) que sirvieron pa emponer la xestión de la Universidá pa los próximos dos sieglos.
Aprobóse como unu de los dos estatutos impresos en 1634. La OUP aportó a la imprenta más grande del mundu dempués que recibió los derechos pa publicar la versión de la Biblia del Rei Jacobo, estendiéndose bien de y sopelexando les sos ediciones universalmente. Los llibros publicaos pola Universidá d'Oxford tienen un ISBN qu'empieza con 0-19, lo que convierte a la imprenta nuna de les poques editoriales que tienen dos díxitos identificativos nel ISBN.
Nel 2003, la OUP adquirió de Macmillan Publishers el Grove Dictionary of Music and Musicians y el Dictionary of Art. Últimamente, la editorial foi adquiriendo editoriales como Oceana Publications.
Emprestó'l so nome pal Oxford Comma.
Mastín
210px|thumb|Moloso primitivu (mastín griegu del sieglu II e.C.). 210px|thumb|Monte de los Pirineos (mastín francés). 210px|thumb|Mastín italianu n'Australia 210px|thumb|Mastín turcu (akbash).
En castellán el mastín ye un tipu de perru Perru guardián de ganáu proteutor de ganáu compuestu de decenes d'agrupaciones étniques distribuyíes a lo llargo d'Asia y Europa.
Pertenez al grupu de los molosos de monte (moloso primitivu), esto ye, perru guardián de ganáu perru guardianes de ganáu. Ye incorreutu anque frecuente l'usu de los términos moloso y dogo como sinónimos de mastín.
N'otros idiomes el términu mastín (mâtin, mastiff, mastino, etc) tien otru significáu distintu al que tien en castellán (usar pa perros de presa, dogos o molosos de sable), y a los perros guardianes de ganáu denominar con nomes como pregueru, perru de pastor, perru de llobu o perru de ganáu (Anatolian Shepherd, Cao de Gado Trasmontano, etc).
Manuel Simón Cuervo
Trayeutoria
Formáu na cantera del Real Uviéu, debutó en primer división na campaña 95/96, na que xugó un partíu.
Ensin continuidá nel equipu uvieín, la carrera del delanteru continuó n'equipos de categoríes inferiores, como'l Pontevedra CF, Gimnástica de Torrelavega, Zamora CF, Caudal Deportivo o AD Universidad de Oviedo.
Anatomía
Ye comeniente dixebrar l'estudiu de l'anatomía n'estremaos aspeutos. Una clasificación básase según el tipu d'organismu n'estudiu; nesti casu les subdivisiones cimeres son l'anatomía de les plantes y l'anatomía animal. A la so vegada, l'anatomía animal subdivídese n'anatomía humana y anatomía comparada, qu'establez les similitúes y diferencies ente los estremaos tipos d'animales. L'anatomía tamién pue dividíse en procesos biolóxicos, por exemplu, anatomía del desendolque (por exemplu l'estudiu de los embriones n'estremaes etapes) y anatomía patolóxica o estudiu descriptivu de los muérganos enfermos. Otres subdivisiones, como l'anatomía quirúrxica y l'anatomía artística (como por exemplu na obra Home de Vitruvio de Leonardo da Vinci), basense na rellación de l'anatomía con otres actividaes baxo'l títulu xeneral d'anatomía aplicada. Otra forma más de subdividir l'anatomía depende de les téuniques emplegaes, como por exemplu la microanatomía, que se basa nes observaciones obteníes con aida del microscopiu.
Liudmila Harazhanskaya
Participó nos Xuegos Olímpicos d'Atlanta 1996, ocupando'l 6ᵘ llugar na prueba de puntuación.
Patrimoniu de la Humanidá
«Patrimoniu de la Humanidá» ye'l títulu que recibe un sitiu específicu (seya viesca, monte, llagu, ermu, edificación, complexu o ciudá) que foi nomáu pal programa internacional Patrimoniu de la Humanidá pol comité de la Organización de les Naciones Xuníes pa la Educación, la Ciencia y la Cultura (UNESCO) debíu a la so importancia esceicional, cultural o natural.
L'oxetivu del programa ye catalogar, preservar, y dar a conocer sitios d'importancia cultural o natural esceicional pa l'heriedu común de la humanidá. Embaxu delles condiciones, los sitios mencionaos puen obtener fondos de la fondación pa la conservación del Patrimoniu de la Humanidá. Foi fondáu pola Convención pa la proteición de l'heriedu cultural y natural de la humanidá, que darréu foi adoptáu pola conferencia xeneral de la UNESCO'l 16 de payares de 1972. Dende entós, 180 países ratificaren la convención.
Nel añu 2018 el catálogu inclúi un total de 1.092 sitios: 845 culturales, 209 naturales y 38 mixtos, repartíos por 167 países. Los que tienen más son Italia (54 sitios), China (53 sitios), España (47 sitios), Alemaña (44 sitios), Francia (44 sitios), India (37 sitios) y Méxicu (35 sitios). Castiella y Llión ye la rexón del mundu con más bienes culturales Patrimoniu Mundial, ocho, per delantre de les rexones italianes de la Toscana y Lombardía, caúna con seis.
Histoloxía
La histoloxía ye la ciencia qu'estudia tolo referente a los texíos orgánicos: la so estructura microscópica, el so desendolque y les sos funciones. La histoloxía ye parte de l'anatomía ya identifícase en gran midida colo que se noma a vegaes anatomía microscópica.
Sarah Hammer
Sarah Kathryn Hammer ye una deportista d'Estaos Xuníos que compite en ciclismu na modalidá de pista, especialista nes pruebes de persecución y ómnium. Foi ocho veces campeona mundial (cinco en persecución individual, dos en ómnium y una en persecución por equipos).
Participó en trés Xuegos Olímpicos de Branu, ente los años 2008 y 2016, llogrando en total cuatro medayes de plata, dos en Londres 2012, nes pruebes de persecución por equipos (xunto con Dotsie Bausch, Lauren Tamayo y Jennie Reed) y ómnium, y les otres dos en Rio de Janeiro 2016, repitiendo medayes nes mesmes pruebes (en persecución faciendo equipu con Kelly Catlin, Chloe Dygert y Jennifer Valente).
Ganó 15 medayes nel Campeonatu Mundial de Ciclismu en Pista ente los años 2006 y 2017.
Estame
thumb|[[Crateva religiosa.]] En botánica, un estame (del llatín stamen, frebes llargues del vellón de llana) ye cada unu de los órganos florales masculinos portadores de sacos polínicos (microsporangios) qu'anicien los granos de polen (micrósporas). El conxuntu de tolos estames llámase androcéu.
Nes anxospermes, nun sector enancháu del estame, estrémase l'antera (del griegu antiguu anthera, femenín de antheros "floral," y de anthos, "flor,"), ye dientro d'ella onde se formen los granos de polen, polo tanto la parte fértil del estame. L'antera suel tar formada por dos teques que contienen de la mesma caúna dos microsporangios, que al maduror de la teca xunir nun únicu lóculo.
Los estames de les anxospermes pueden ser polo xeneral llaminares (l'antera enfiñida nuna llámina) o filamentosos (l'antera xunida al receptáculu al traviés d'un filamentu, del llatín filum, "filo"). N'estames filamentosos, llámase conectivu la porción de texíu manero de l'antera que cementa a los sos dos teques, que forma cuerpu con elles y caltener xuníes, pa dellos autores la rexón ente dos teques de los estames llaminares tamién se llama conectivu. Lo normal ye que'l conectivu tea pocu desenvueltu, de tal manera que les teques destaquen llargamente; en delles anxospermes primitives, tol estame puede ser llaminar y el conectivu puede algamar un gran desenvolvimientu, de cuenta que dixebre llargamente les teques. En dellos casos el conectivu presenta apéndices de formes bien variaes que tienen importancia sistemática (p.ej. nes melastomatáceas o los Prostantheroideae).
Munches vegaes desenvuélvense nectarios florales (glándules productores y secretores de néctar) qu'en munchos casos na base del filamentu. Cuando s'atopen nos estames, llámense nectarios estaminales.
Llámase estaminodios a los estames maneros qu'apaecen en ciertes flores. La so función ye variada y puede tener que ver cola producción de néctar o cola función llamativa que suelen cumplir los pétalos. Tán frecuentemente disimulaos y paecen estames, o tán modificaos pa producir néctar, como na "planta del sortilegio" (Hamamelis) o pa cumplir la función de los pétalos (petaloideos). Pueden ser una carauterística decisiva pa estremar especies, como nel xéneru d'orquídees Paphiopedilum. Tamién pueden presentar una estructura como una antera non funcional, cuando ye asina, estes estructures llámense anterodios.
Nun polliscu floral neñón (non abiertu), los filamentos entá son curtios. La so función posterior ye tresportar nutrientes al polen en desenvolvimientu y empiecen a allargar en cuanto abre'l polliscu. L'antera puede tar afitada al filamentu de dos formes: thumb|200px|Imaxe de microscopiu electrónicu de barríu de les anteres de Penta lanceolata, con granos de polen na superficie. Los estames pueden ser connatos (fundíos o xuníos na mesma espiral): Los estames pueden tamién ser adnatos (fundíos o xuníos en más d'una espiral):
Antera
thumb|Diagrama d'una antera en seición tresversal. 1: [[Filamentu (botánica)|Filamentu; 2: Teca; 3: Conectivu (los vasos conductores en colloráu); 4: Sacu polínicu (tamién llamáu esporangio).]]
Nes plantes anxospermes, l'antera ye la parte terminal del estame d'una flor. Ye una estructura homóloga a los microesporangio n'otros clados y ta encargada de la producción del polen.
L'antera típica de les anxospermes suel constar de dos partes estremables, allegantes, llamaes teques, xuníes per una zona llamada conectivu, que ye tamién por onde l'antera xunir al filamentu. Si corta l'antera perpendicularmente a la so exa, reparar que cada antera contién unu o dos sacos polínicos que s'estienden en toa'l so llargor.
Sopela
Xeografía
izquierda|miniaturadeimagen|250x250px|Sablera Arrietara. Sopelana ye un conceyu de 840 hectárees de superficie asitiáu na contorna de Uribe Kostaaa. Pel norte parte con el mar Cantábricu, que fai que Sopelana tenga espectaculares cantiles y sableres (Barinatxe, Arrietara, Atxabiribil y Meñakoz). El conceyu de Barrica ta asitiáu al nordés, Guecho al noroeste, Urdúliz al sureste y Berango al suroeste, llindando'l conceyu y compartiendo dalgunos de los sos accidentes xeográficos más importantes.
Hestoria
miniaturadeimagen|Centru urbanu. Dende finales de la década de 1980, la población de Sopelana nun paró de crecer y na actualidá yá cunta con unos 14 000 habitantes. Magar mientres la industrialización los habitantes fueron a nucleos urbanos más poblaos, a partir de dicha década esti enclín invirtióse. Sopelana convirtióse nun conceyu residencial, bien comunicáu con conceyos más grandes y con Bilbao. El conceyu pasó de ser un destín eminentemente turísticu, onde los propietarios de los pisos namá veníen braniar, a convertise nel llugar de residencia habitual de los sos habitantes. Anguaño ye unu dos pueblos con mayor renta per cápita del estáu, nel que tamién ostenta un númberu destacáu nel preciu mediu de la vivienda.[cita
Güey en día ye parte de la zona metropolitada de Bilbao, mas nun ye parte dela comarca del Gran Bilbao, si non qu'Uribe Kosta
La constante inmigración adinerada que recibía y recibe el conceyu traxo efectos como la inauguración, en 2004, de dos Oficines de Turismu como puntu d'información de cara al branu. El Hall Cultural del Conceyu recueye toles actividaes culturales, que tamién s'atopen na casa de cultura Kurtzio, una de les más destacaes de la provincia.
Pueden atopase diverses asociaciones basaes na práctica del deporte, como la Sociedá Deportiva Ugeraga (fútbol, baloncestu, ciclismu...) o la Peña Txuri (surf). Otru tipu d'asociaciones anicien tamién nel conceyu: Itzartu (asociación de muyeres), Barinatxe Taldea (chistu, tamboril...), l'asociación de comerciantes, dellos grupos de dances vasques, l'Asociación Internautes Bodyboard (AIB), l'asamblea de moces Gazte Asanblada Sopeloztarra, etc. Ente 2000 y 2009 actuó la banda de música Uribe Bazterra.
Política
miniaturadeimagen|Conceyu de Sopela
Patrimoniu
miniaturadeimagen|Ilesia de San Pedro. Los dólmenes de Munarrikolanda o l'asentamientu de Kurtzio son xacimientos arqueolóxicos d'un asentamientu utilizáu pol home dende dómines prehistóriques.
Les buelgues de la presencia romana en Sopelana atopáronse principalmente na redolada de la ilesia de San Pedro, onde s'alcontraron diversos materiales cerámicos. Cerca del cantil de la sablera Atxabiribil afayóse un fragmentu de terra sigilata, posiblemente del   d. C.
Sopelana, que recibe la denominación de anteiglesia, tien delles ilesies y ermites.
Gonzalo de Sopelana edificóu la ilesia de San Pedro, d'estilu renacentista (sieglu ), que foi reformada nos XVIII y XIX #añedir la famosa torre barroca. L'escudu d'armes del llinaxe de los Sopelana, fundadores de la ilesia, ta compuestu por dos llaves en cruz y cuatro corazones y puede reparase na fachada de la ilesia. Nel interior atopa la imaxe de San Pedro del sieglu XVI, la talla de la Inmaculada de la escuela de Gregorio Hernández del   y el Bancu del Fiel Rexidor, talláu en madera. La ilesia de San Pedro ta asitiada nel centru del conceyu y caracterízase pola so torre y por tar pintada de blancu. miniaturadeimagen|Ermita de San Andrés.
Euskera
Según un informe realizáu por Euskaltzaindia nel añu 2012, Sopelana ye'l conceyu cola mayor tasa de vascoparlantes de la contorna. L'academia destaca tamién qu'el euskera de Sopelana tien una forma propia dientro del dialectu vizcaín, lo que lu llevó a publicar en 1987 el documentu "Sopelako euskararen nondik norakoak", una investigación sobro'l euskera autóctonu del conceyu. Una amplia parte de la ufierta cultural y deportivo de Sopelana que ofrécese n'euskera. Sopela cuenta amás con un 48,1% de vascufalantes
Cuenta tamién con serviciu d'Euskaltegi, Los dos centros más importantes son:
Educación
Sopela cunta con una amplia ufierta nel sector educativu, ufiertando'l marcu completo de la educación non universitaria. Cuenta con cinco centros educativos nel conceyu:
Andenes
Andenes ye una población y un antiguu conceyu na rexón de Vesterålen, na provincia de Nordland, en Noruega.
Anguaño cunta con, y una superficie de 1,89 km². Xunióse a Dverberg y Bjørnskinn el 1 de xineru de 1964 para crear la kommune actual de Andøy, de la qu'Andenes ye centru alministrativu municipal. Enantes, Andenes dixebrárase de Dverberg el 1 de xineru de 1924. izquierda|miniaturadeimagen|250x250px|Cases ya ilesia n'Andenes. Andenes ye el pueblu mas septentrional de la Islla d'Andøya, nes islles Vesterålen, lo mesmo que de la provincia de Nordland, y atópase a unos 300 km percima del círculu polar árticu.
La so alta llatitú fai que'l sol de medianueche sía visible dende mediaos de mayu hasta finales de xunetu, aproximao, pero tamién provoca que'l sol non s'alce sobro l'horizonte dende finales de payares hasta finales de xineru.
Al este d'Andenes atópase la islla de Senja, y al oeste atopase l'océanu Atlánticu, y más concretamente'l mar de Noruega.
A Senja puede dise en ferry, que ye la segunda islla más grande de Noruega, nuna travesía d'unes dos hores.
Una de les posibilidaes turístiques d'Andenes son les salíes en barcu para'l posible avistamientu de ballenes.
Mui cerca d'Andenes alcuéntrase l'aeropuertu de Andøya, Andenes (IATA: ANX, OACI: ENAN; en noruegu: Andøya lufthavn, Andenes), d'usu civil y militar y nel que s'atopen amás el Centru Espacial Noruegu (Norsk Romsenter) y la base de llanzamientu de cohetes de Andøya (Andøya Rakettskytefelt).
Bioloxía celular
La bioloxía celular o citoloxía ye la rama de la bioloxía qu'estudia les célules no que concierne a la so estructura, les sos fonciones y la so importancia na complexidá de los seres vivos. Citoloxía remanez del griegu κγτοs cavidá.
Cola invención del microscopiu ópticu foi posible observar estructures enxamás vistes enantes pol home, les célules. Eses estructures estudiáronse más detalladamente col emplegu de téuniques de citoquímica y cola aida cimera del microscopiu lleutrónicu.
La bioloxía celular centrase na comprensión del funcionamientu de los sistemes celulares, de cómo estes célules se regulen y la comprensión del funcionamientu de les sos estructures.
Estatua de la Llibertá
La Estatua de la Llibertá (The Statue of Liberty, n'inglés), que'l so nome orixinal ye La llibertá que relluma al mundu, ye una creación del escultor Frédéric-Auguste Bartholdi y foi obsequiada pol pueblu de Francia a la ciudá de Nueva York con motivu del centenariu de la independencia de los Estaos Xuníos en 1886 y como amuesa de la bona rellación de los dos países. Considérase'l regalu más costosu de la historia. La Estatua alcuéntrase na Islla de la Llibertá, nel ríu Hudson.
Fízose en París con una estructura central metálica diseñada por Gustave Eiffel, creador de la Torre Eiffel; darréu foi desmontada ya unviada por barcu hasta América. Mide alredor de 46 m d'altor y pesa 225 tonelaes.
El pedestal construyóse con dineru d'estremaes fontes d'EE.XX.
N'ocasión del bicentenariu de Francia, Estaos Xuníos regaló-y una copia de l'antorcha de la Estatua de la Llibertá, que foi asitiada a un costáu del ríu Sena, en París.
En 1984 foi declarada Patrimoniu de la Humanidá pola UNESCO y ye ún de los monumentos más reconocíos d'Estaos Xuníos.
La estatua representa la llibertá, cimeramente, la independencia del Reinu Xuníu.
Jacksonville Jaguars
Tanto Jaguars como los Carolina Panthers xunir a la NFL como equipos d'espansión na temporada de 1995. Dende la so creación, los Jaguars namái ganaron tres títulos de división (1998 y 1999 na yá sumida AFC Central), y algamaron los playoffs en siete causes; la más recién la de la temporada 2017-18.
Empiezos
En 1989, el grupu Touchdown Jacksonville! foi entamáu. Dichu grupu primeramente incluyó al futuru gobernador de Florida, Jeb Bush, y a Tom Petway. Aportó a lideráu pol magnate Wayne Weaver, fundador de Nine West.
La NFL anunció en 1991 planes p'amestar dos equipos d'espansión en 1994 (más tarde retrasáu hasta 1995), siendo la so primer espansión dende la adición en 1976 de los Seattle Seahawks y los Tampa Bay Buccaneers. Touchdown Jacksonville! anunció la so ufierta pa un equipu, y Jacksonville foi escoyida finalmente como una de los cinco finalistes, xunto con Charlotte, Saint Louis, Baltimore y Memphis.
Nun principiu Jacksonville escarecía d'esperances pa poder allugar una franquicia (Saint Louis yera la favorita, siguida de Baltimore), pero, pa plasmu de toos, los propietarios de la NFL votaron 26-2 a favor d'otorgar la franquicia númberu 30 a Jacksonville.
Yera Tom Coughlin (1995-2002)
En xineru de 1994, Wayne Weaver escoyó a Tom Coughlin como'l primer entrenador en xefe de los Jaguars. Coughlin enantes tuviera un gran ésitu en Boston College, anque escarecía d'esperiencia abonda na NFL, faciendo de la so contratación un movimientu ventureru. Enantes trabayara na NFL como entrenador de receptores, pero nun fuera entrenador nin coordinador na NFL. thumb|175px|left|[[Tom Coughlin pasó ocho temporaes colos Jaguars.]] Coughlin foi de menos a más colos Jaguars, empezando la so carrera en 1995 con un 4-12, siguíu en 1996 por un 9-7, clasificándose per primer vegada pa playoffs, onde llegaron hasta'l Campeonatu de la AFC, perdiendo ante los New England Patriots 20-6. En 1997 acabaron 11-5, y de nuevu 11-5 en 1998, anque esta vegada ganando la división.
Pal empiezu del nuevu mileniu, los Jaguars tuvieron males temporaes debíu al tope salarial. Les temporaes de 2000, 2001 y 2002 fueron les postreres con Coughlin al mandu, nes qu'acabaron 7-9 na primera y 6-10 nos dos últimes, respeutivamente.
Coughlin acabó la so etapa colos Jaguars con un récor de 68-60 y cuatro clasificaciones a playoffs, siendo tamién la temporada de 2002 la primera na que los Jaguars xugaron na AFC Sur tres el reordenamientu de 2002.
EverBank Field
El EverBank Field ye l'estadiu de los Jaguars dende la so creación. De 1995 a 1996, y de 2007 a 2009, llamóse Jacksonville Municipal Stadium. En 1997 pasó a llamase Alltel Stadium hasta 2006.
Tien una capacidá pa 67.246 espectadores, y foi sede del Super Bowl XXXIX (2005).
Madonna Harris
Madonna Harris ye una deportista neozelandesa que compitió en ciclismu (nes modalidaes de pista y ruta) y en esquí de fondu.
Ganó una medaya de plata nel Campeonatu Mundial de Ciclismu en Pista de 1990, na prueba de persecución individual.
Participó en dos Xuegos Olímpicos, en Seúl 1988 apostó la carrera de ruta femenina, ensin llegar a meta, y en Calgary 1988 ocupó'l 40º llugar nos 20 km d'esquí de fondu.
Perru pregueru
thumb|[[Pastor alemán]] Llámase perru pregueru a cualesquier perru qu'ayuda al home nel manexu de fataos d'oveyes, cabres y otros animales de granxa. A los perros pregueros que trabayen con ganáu bovino conózse-yos como perros boyeros.
Hai dos tipos de perru pregueru, los de guardia que s'encarguen de protexer los fataos del ataque de llobos y otros depredadores y los que s'encarguen d'emponer y controlar a los fataos nos sos desplazamientos. A estos postreros tamién se-yos llama perros de carea. Hai una gran variedá nel so aspeutu esternu, pero toos son animales axilosos, intelixentes, con gran capacidá d'aprendizaxe y con facilidá pa resolver situaciones imprevistes.
Races
La FCI inclúi nel Grupu I, Seición 1 a la gran mayoría de les races de perru pregueru tantu de guarda como de conducción, anque a les races d'orixe escandinavu clasificar nel Grupu V, seición 3ª
Referencies
Hartnagle-Taylor, Jeanne Joy. All About Aussies. Alpine Publications. ISBN 1-57779-074-X.
Rocabarraigh
Rocabarraigh o Rocabarra ye una islla pantasma o una roca nos mitos gaélicu escoceses; en tal mitoloxía suponse que va remanecer antes del fin del mundu.
Descripción
El nome de la islla mítica frecuentemente ye confundíu col de Rockall, un castru real nel océanu Atlánticu norte, fixo referencies a Rockoll, pero non en relación con Rockall sinón a Rockabarra (Rocabarraigh).
Esto asocedió-y a Martín Martín quien, en 1716, aseguró haber atopao la islla pantasma de la mitoloxía escocesa, na so visita a Santa Kilda pero en realidá yera Rockall. Ensin dulda forma parte d'esi grupu de llugares místicos y míticos que nos describe bona parte de la lliteratura como la Atlántida, les islles Afortunaes, o Ávalon.
André Luiz Frambach
André Luiz Pfaltzgraff Frambach ye un actor brasileñu conocíu por interpretar a Márcio na telenovela 'Malhação: Vides Brasileiras'. Nacíu en Niterói, en Río de Janeiro, el 15 de febreru de 1997, André Luiz Pfaltzgraff Frambach debutó na televisión a los 9 años interpretando al cantante Leandro nel especial 'Por Toa a Minha Vida', en 2007. Al añu siguiente participó en cuatro producciones: la serie 'Queríos Amigos' y les telenoveles 'Duas Cares', 'Ciranda de Pedra' y 'A Favorita'. En 2009, vive Zico del remake de 'Paraísu'.
Rocabarraigh
Descripción
El so nome aniciose nes llingües céltiques, barraigh (bar-ey) abondo común nos topónimos irlandeses. Roca puede provenir de goidelico- gaélicu rocail que'l so significáu ye rompiente o ruxente.
André Luiz Frambach
Filmografía
- Cine -
Asociación en Defensa del Ulster
L'Asociación en Defensa del Ulster (n'inglés: Ulster Defence Association -UDA) ye una organización paramilitar lleal al Reinu Xuníu n'Irlanda del Norte, proscrita como grupu terrorista nel Reinu Xuníu y na República d'Irlanda, y d'ideoloxía lealista.
Orixe y desarrollu
Formar en 1971 como organización pa los varios grupos lleales a la Corona británica. Tenía'l lema llei primero que violencia y yera orixinalmente una organización llegal hasta que foi prohibida n'agostu de 1991. Mientres esti periodu de llegalidá, los combatientes efectuaron una gran cantidá d'asesinatos, incluyendo'l políticu Paddy Wilson del Partíu Socialdemócrata y Llaborista d'Irlanda, fechu acaecíu en 1973. Nos años 70 el grupu favoreció la independencia d'Irlanda del Norte, pero retiráronse d'esta posición n'años recién. L'Asociación en Defensa del Ulster tuvo implicada na fuelga del conseyu de los trabayadores del Ulster en 1974. La fuelga foi dirixida pol miembru de l'Asociación Glenn Berr.
Crímenes y terrorismu
Son responsables d'aproximao 122 asesinatos; 78 de les sos víctimes yeren civiles (predominantemente católicos), 29 yeren otros paramilitares lealistas (incluyendo a 22 de los sos propios miembros), 3 yeren miembros de les fuercies de la seguridá y apenes dos yeren paramilitares republicanos. Munchos creen que dalgunos d'estos ataques fueron realizaos cola ayuda o la complicidá del exércitu británicu y de la Policía Real del Ulster. Esta creencia más palantre ye sostenida por una investigación anque inda nun se determinó'l númberu exactu de persones asesinaes como resultáu d'esta complicidá.
La manera d'operar preferíu de l'Asociación en Defensa del Ulster son los asesinatos individuales - de cutiu al azar - de blancos civiles n'árees nacionalistes. L'Asociación ta implicada nel chantaxe y el comerciu de drogues n'Irlanda del Norte, y nun grau inferior n'Escocia Occidental. El grupu tamién desenvolviera venceyos fuertes con grupos neonazis en Gran Bretaña, tales como Combate 18, anque en 2005 l'Asociación anunció que cortaba tolos llazos con organizaciones neonazis. En 2002 el Departamentu d'Estáu d'Estaos Xuníos nel so informe añal "informe sobre'l patrones del terrorismu global" verifica estes acusaciones, indicando: "L'Asociación en Defensa del Ulster evolucionó a una organización criminal implicada nel tráficu de drogues y otres actividaes criminales que-y reporten munchos beneficios." Tuvo implicada en delles engarradielles cola Fuercia Voluntario del Ulster, que causó munchos asesinatos ente fuercies paramilitares lleales a la Corona Británica.
Defensores de La Mano Colorada
El 22 de febreru de 2003, l'Asociación en Defensa del Ulster realiza un completu cese al fueu que sería revisáu cada trés meses, al cual opónse rotundamente otru grupu paramilitar lleal a la Corona, los Defensores de la Mano Colorada.
Anatomía patolóxica
L'anatomía patolóxica o patoloxía ye la parte de la ciencia que s'encarga del estudiu de les llesiones celulares, texíos, muérganos, de les sos consecuencies estructurales y funcionales y por tantu de les repercusiones nel organismu.
La pallabra patoloxía remanez del griegu, y ye l'estudiu (logos) del sofrimientu o dañu (pathos).
L'anatomía patolóxica ye ún de los pegoyos cimeros de la medicina y una disciplina básica imprescindible pa médicos, veterinarios y otros profesionales de la sanidá.
La interpretación de los síntomes de les estremaes malureso alteraciones que s'alcuentren na esploración de los pacientes desixe la conocencia de tol espeutru de llesiones que se presenten en caún de los texíos o muérganos.
L'anatomía patolóxica comprende tolos aspeutos de la enfermedá, fundamentalmente a nivel morfolóxicu. Estes alteraciones son estudiaes con diversos métodos, qu'abarquen dende la patoloxía molecular hasta la patoloxía macroscópica, pasando per tolos niveles y téuniques d'observación y estudiu, dende la histoquímica ya inmunohistoquímica hasta la ultraestructura, la microscopía óptica o la simple visión ocular direuta (macroscópica).
Fuercia Voluntaria del Ulster
La Fuercia Voluntario del Ulster  (n'inglés: Ulster Volunteer Force - UVF) ye un grupu paramilitar lleal a la Corona Británica n'Irlanda del Norte. Esta formación naz nel añu 1966 y toma el nome de la UVF formada pel añu 1912.
En 2007 el UVF comprometer a convertise nuna organización civil abandonando les armes.
Antecedentes: la primera UVF
La primera UVF foi formada nel añu 1912 por Edward Carson y James Craig, dambos militantes unionistes pa les eleiciones a la Cámara de los Comunes. Los sos militantes yeren aproximao 100.000, y recibíen sofitu per parte del Partíu Conservador del Reinu Xuníu. Los miembros del UVF apuntar nun númberu considerable como voluntarios nes tropes britániques mientres la Primer Guerra Mundial, sobremanera na 36ª División Británica del Ulster. Esta división sufrió enormes perdes en xunetu de 1916 mientres la Batalla del Somme. Irlanda del Norte foi establecida pol Gobiernu británicu nel añu 1920, no que foi interpretáu como un pagu pol serviciu lleal de los voluntarios norirlandeses mientres la guerra.
Formación y hestoria
L'actual UVF formar pa lluchar contra'l IRA nel añu 1960, pero la mayoría de los asesinaos pol UVF yeren civiles; los sos miembros concentrábense mayoritariamente al este del condáu d'Antrim, nel condáu d'Armagh y nel distritu de Shankill, en Belfast.
En xunu de 1966 l'asesinatu en Belfast d'un camareru por causes relixoses condució al primer líder del grupu, Augustus Spence, a ser arrestáu y condergáu a venti años de cárcel. El UVF llevó a cabu tamién una serie d'ataques de bandera falsa contra instalaciones de servicios básicos en 1969, cola mira de que l'IRA fora culpáu y los unionistes opunxérense asina a les reformes que taba intentando realizar el gobiernu de Terence O'Neill. Estos ataques seríen realizaos conxuntamente colos Voluntarios Protestantes del Ulster, otra organización paramilitar establecida pol Reverendu Ian Paisley (ello ye que munchos integrantes yeren miembros de dambos grupos). Una bomba nun chigre de Belfast que mató a quince persones n'avientu de 1971 foi atribuyida al UVF.
Torpedu humanu
thumb|300px|Torpedu humanu israelín, 1967. El torpedu humanu ye un tipu de submarín onde los sos tripulantes viaxen a la rebalguina enriba d'ésti, emplegáu como arma naval secreta na Segunda Guerra Mundial. El so diseñu básicu inda s'emplega güei; ye un tipu de vehículu de propulsión pa bucéu.
Fuercia Voluntaria del Ulster
Formación y hestoria
El grupu foi proscritu en xunetu de 1966, pero la so illegalización llevantar n'abril de 1974 nun esfuerciu d'atraelo al procesu democráticu, esfuerciu que foi despreciáu pola organización, siendo de nuevu prohibida'l 13 d'ochobre. Dos díes más tarde dellos miembros de la UVF fueron arrestaos, y condergaos a un permediu de 25 años de cárcel cada unu. En 1993 súpose que la UVF tuviera tres los atentaos de Dublín y Monaghan de mayu de 1974, nos que morrieron 33 persones.
Nos años 1980 el UVF viose acorrexáu poles fuercies de seguridá, ayudaes por una serie d'informadores: en 1983 la información de Joseph Bennett condució a la detención de catorce figures prominentes del grupu. En 1984, el UVF intentó matar al redactor del diariu Sunday World, Jim Campbell.
Torpedu humanu
El so nome foi usualmente emplegáu pa referise a les armes qu'Italia y depués el Reinu Xuníu, esplegaron nel Mediterraneu y emplegar p'atacar barcos en puertos enemigos. Un pequeñu grupu de países emplegaron el torpedu humanu, dende Italia y el Reinu Xuníu, hasta Arxentina y Exiptu, habiendo dellos museos y películes dedicaos a esta arma naval. El conceutu del torpedu humanu ye emplegáu recreativamente nel bucéu deportivu.
Fuercia Voluntaria del Ulster
Formación y hestoria
Los años noventa carauterizar pol entamu de la guerra del UVF contra otru grupu paramilitar lealista, el LVF (Fuercia Lealista del Ulster). La rotura empecipiar cola aceptación n'ochobre de 1994 d'un altu'l fueu per parte del UVF. Numberosos militantes del grupu se enrolaron entós nel LVF, empecipiándose una llucha que se desenvolvió hasta l'actualidá. A ella xunió l'enfrentamientu dende mediaos del añu 2000 cola otra gran fuercia lealista del Ulster, la UDA (Asociación en Defensa del Ulster), que n'avientu del mesmu añu yá produxera siete muertos.
El militante protestante anti-UVF, Raymond McCord (a que'l so fíu asesinaron miembros de la organización en 1997) envalora que'l UVF mató a más de trenta persones dende l'altu'l fueu de 1994, la mayoría d'elles protestantes. La llucha ente'l UVF y el LVF volvió enfoscase nel branu de 2005. Anque en 2007 el UVF aunució la so intención de dexar les armes, siguió atentando hasta l'actualidá.
Organización actual
La fuercia numércia del UVF ye incierta. Nos años 1970 ye posible que tuviera aproximao mil miembro, pero la so fuercia actual averar a los cientu cincuenta activistes. El so armamentu llindar a armes curties. Los Defensores de la Mano Colorada simpatizan cola UVF; n'ocasiones señalóse que los dos organizaciones pudieren ser la mesma.
Al UVF atribuyéronse-y más matances qu'a cualesquier otra organización paramilitar lealista. Según la Universidá de Sutton, el UVF ye responsable de 426 asesinatos mientres la so hestoria. D'ellos, 358 de les sos víctimes yeren civiles, 41 yeren paramilitares lealistas (29 d'ellos, miembros del propiu UVF), seis yeren miembros del Exércitu Británicu o de la Real Policía del Ulster y apenes ventiún yeren paramilitares republicanos. El Partíu Progresista y Unionista ye'l grupu políticu más cercanu a les posiciones del UVF; tienen un miembru na asamblea d'Irlanda del Norte. Los Mozos Voluntarios y Ciudadanos (YCV) son la seición xuvenil del UVF; tratábase primeramente un grupu xuvenil d'esploradores, pero convertir na nala xuvenil del UVF mientres la crisis de 1914.
Home de Vitruvio
L'Home de Vitruvio ye un famosu dibuxu acompañáu de notes anatómiques de Leonardo da Vinci realizáu alredor del añu 1492 nún de los sos diarios. Representa una figura masculina esnuda en dos posiciones sobreimprentaes de brazos y piernes ya inscritu nún círculu y un cuadráu. Tamién se conoz como'l Canon de les proporciones humanes.
El dibuxu ta realizáu en llápiz y tinta y midi 34,2 x 24,5 cm. Anguaño forma parte de la coleición de la Galería de l'Academia de Venecia.
Trátase d'un estudiu de les proporciones del cuerpu humanu, realizáu a magar de los testos del arquiteutu de l'antigua Roma Vitruvio -De Architectura-, del que'l dibuxu toma'l so nome. El cuadráu ta centráu nos xenitales, y el círculu nel embeligu. La rellación ente'l llau del cuadráu, y el radiu del círculu ye la razón áurea. Pa Vitruvio'l cuerpu humanu ta dividíu en dos metaes polos muérganos sexuales, mentantu que l'embeligu determina la seición áurea. Nel recién ñacíu l'embeligu ocupa una posición media, y col crecimientu migra hasta la so posición definitiva nel adultu.
Torpedu humanu
Carauterístiques
N'aición, el Maiale yera tresportáu por otru navío (usualmente un submarín común) y llanzáu cerca del blancu. La mayoría d'operaciones con torpedos humanos yeren llevaes a cabu en nueches con lluna nueva p'amenorgar el riesgu de ser vistos.
La idea foi exitosamente aplicada pola Regia Marina al entamu de la Segunda Guerra Mundial y depués foi copiada polos británicu cuando afayaron les operaciones italianes. El nome oficial italianu pa estes embarcaciones yera Siluru a Lenta Corsa (SLC, o Torpedu de cursu lentu), pero los buzos militares italianos moteyar maiale (gochu, n'italianu; siendo maiali el so plural) porque yera malo de maniobrar. Les copies britániques fueron llamaes "Chariot" (carru de guerra, n'inglés).
Construcción
thumb|right|300px|Una imaxe [[Imaxe xenerada por ordenador|CGI d'un torpedu humanu: un Chariot Mk 1 británicu, montáu por dos buzos militares forníos con recirculadores UBA.]]
Un torpedu humanu típicu tien una héliz y hidroplanos na parte posterior, hidroplanos llaterales al frente, según un panel de control y mandos pal buzu que va montáu alantre. Usualmente lleva a dos buzos. Tien implementos de navegación tales como una brúxula y anguaño implementos modernos como sonar, GPS y equipos de comunicación via ultrasoníu modulado. Puede llevar una reserva d'aire (o otru gas respirable) por que los sos tripulantes nun escosen los sos tanques mientres se mueven con ésti. En dellos modelos, los asientos de los tripulantes atopar nuna pequeña cabina; n'otros modelos, los tripulantes viaxen sentaos a la rebalguina sobre'l torpedu. El diseñu del asientu inclúi espaciu pa les aletes de los buzos. Tien tanques de llastre (usualmente cuatro: proel babor, proel estribor, popel babor, popel estribor), que pueden ser enllenaos o vaciaos p'afaer la flotabilidá y la direición.
Historia
thumb|Un SLC espuestu nel "Muséu della Scienza y della Tecnica" de [[Milán.]]
Pa otros eventos, vease Operaciones de la X Flottiglia MAS y Buzos militares británicos.
Dellos países, inclusive Italia, siguieron construyendo y esplegando torpedos humanos dende 1945.
Segunda Guerra Mundial
thumb|right|Un SLC Maiale en [[Taormina, Sicilia.]]
Dempués de 1945
Esisten imáxenes y descripciones de modernos vehículos de propulsión pa bucéu estauxunidenses similares a los torpedos humanos Chariot y una llancha rápida que puede somorguiase, emplegaos polos SEAL. Pueden trate equí:
Arxentina
Na década de 1950 desenvolver n'Arxentina torpedos humanos y minisubmarinos especiales, los segundos con un torpedu acopláu debaxo de los dos tripulantes. Les sos tripulaciones fueron entrenaes por Eugenio Wolk, un ex miembru de la Decima Flottiglia MAS.
Polonia
En Polonia, nos meses anteriores al entamu de la Segunda Guerra Mundial, una cantidá de voluntarios ufiertar pa pilotear torpedos contra buques de guerra alemanes. Entamóse un buró de Torpedos vivientes pa entamar y entrenar a los voluntarios, según pa preparar equipos fayadizos, pero nun se llogró faer nada antes de la invasión y ocupación alemana.
Yugoslavia
L'Armada yugoslava nun tenía torpedos humanos, pero los sos buzos militares emplegaben un aparatu subacuáticu llamáu Buceador R-1 pa una variedá de misiones, inclusive dragáu de mines, infiltración, vixilancia clandestina y seguridá, según misiones d'asaltu contra buques ya instalaciones navales enemigos. Estos pequeños aparatos fueron apostraos a l'Armada Croata (HRM) en 1991 y a l'Armada de Montenegro en 2007.
Torpedos humanos en museos
thumb|Un SLC, o "Maiale", exhibíu nel Muséu Sacrario delle Bandiere delle Forze Armate, en Roma, Italia.
Torpedos Chariot civiles
A lo menos dos modelos de vehículu de propulsión pa bucéu similares a los Chariot tuvieron a la venta nel mercáu d'equipos pa bucéu por a la temporada de 1960.
Unu d'estos modelos tenía la marca "Dolphin" y foi fabricáu na Isla de Wight na década de 1960 o 1970. Los sos dos extemos yeren apuntiaos.
Ingrid Haringa
Ingrid Roelinda Haringa ye una deportista neerlandesa que compitió en ciclismu na modalidá de pista, especialista nes pruebes de velocidá y puntuación; anque tamién compitió en patinaxe de velocidá sobre xelu.
Participó en dos Xuegos Olímpicos de Branu, ente los años 1992 y 1996, llogrando en total trés medayes, en Barcelona 1992, bronce na prueba de velocidá individual, y en Atlanta 1996, plata na carrera por puntos y bronce en velocidá individual. Amás, participó nos Xuegos Olímpicos d'Iviernu de Calgary 1988, apostando dos pruebes de patinaxe de velocidá.
Ganó seis medayes nel Campeonatu Mundial de Ciclismu en Pista ente los años 1991 y 1994, y una medaya de plata nel Campeonatu Européu de Ciclismu en Pista de 1997.
Carrera deportiva
=== Patinaxe de velocidá Campeona del so país en cuatro causes (500 m: 1987 y 1988; 1000 m: 1988 y 1989), participó a los 23 años nos Xuegos Olímpicos de Calgary 1988, quedando nel 15º llugar nos 500 m y nel 21º nos 1000 m.
Ciclismu
Empecipió la práutica del ciclismu en 1989, consiguiendo aquel añu'l títulu de campeona del so país en contrarreló y en velocidá individual na modalidá de pista. Participó nos Xuegos Olímpicos de Barcelona 1992, onde ganó la medaya de bronce na prueba de velocidá individual. En Atlanta 1996 consiguió ganar la medaya de plata na carrera por puntos y revalidar la medaya de bronce na prueba de velocidá individual.
Idioma protokartveliano
L'Idioma proto-kartveliano o Idioma común kartveliano ye una protollingua o ancestru común hipotéticamente reconstruyíu de les llingües caucásiques meridionales (kartvelianas) d'El Cáucasu, qu'al traviés del cambéu llingüísticu diversificóse dando llugar a los modernos kartvelianos.
La esistencia d'esti idioma ta llargamente aceptada polos especialistes en llingüística, que reconstruyeron a les traces l'idioma, comparando ente sí los idiomes kartvelianos esistentes.
Rellación coles llingües derivaes
Los modernos descendientes del protokartveliano son el xeorxanu, mingreliano, laz y esvano. D'estos, el mingreliano y el laz son similares, y frecuentemente considérase-yos dialeutos de la mesma llingua, llamada zan o mingrelo-laz. Los patrones apofónicos del protokartveliano tán meyor calteníos nel xeorxanu, y particularmente nel esvano, que nel mingreliano o'l laz, en que les sos nueves formes establecióse'l caltenimientu d'una vocal estable per cada elementu de la pallabra.