cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Xiroscopiu
Historia y aplicaciones
A quien s'atribúi'l descubrimientu del efeutu xiroscópicu y la construcción del primer preséu paecíu al xiroscopiu modernu ye al astrónomu alemán Johann Bohnenberger, quien en 1817 escribió avera de la tema nun escritu tituláu Descripción d'una máquina pa la esplicación de les lleis de rotación de la Tierra en redol a la so exa, y del cambéu d'orientación del mesmu. Llamó al so aparatu, una esfera rotatoria pesada, "la máquina". El matemáticu francés Siméon Denis Poisson yá menta dicha máquina en 1813, nuna memoria so, y el so compatriota y colega Pierre-Simon Laplace, trabayando entós daquella na escuela politéunica de París, encamentó'l so usu na enseñanza, como ayuda didáctica. Asina foi como llegó a saber d'ella Léon Foucault.
El xiroscopiu como tal foi inventáu, con esi mesmu nome, en 1852 por Foucault, montando una masa rotatorio nun soporte de Cardano pa un esperimentu de demostración de la rotación de la Tierra. La rotación yá fuera demostrada col pendilexu de Foucault. Sicasí nun entendía por qué la velocidá de rotación del pendilexu yera más lenta que la velocidá de rotación de la Tierra por un factor, onde representa la llatitú en que s'alcuentra'l pendilexu. Precisábase otru aparatu pa demostrar la rotación de la Tierra de forma más simple. thumb|right|Xiroscopiu direccional modernu, como los emplegaos en [[aviones, misiles y torpedos, fabricáu pola corporación Sperry Co. Ésti en concretu pertenez a un avión.]]Foucault presentó asina un aparatu capaz de caltener una rotación abondo rápida (150 a 200 vueltes per minutu) mientres un tiempu abondu (una decena de minutos) por que pudieren faese midíes. Esta proeza mecánica (pa la dómina) ilustra'l talentu de Foucault y el so collaborador Froment en mecánica. 180px|thumb|left|Unidá de [[navegación inercial d'un misil balísticu d'algame entemediu S3 francés.]] Foucault tamién se dio cuenta de que'l so aparatu podía sirvir pa indicar el Norte. N'efeutu, si torguen ciertos movimientos del soporte del xiroscopiu, ésti allíniase col meridianu. Esto dexó la invención del girocompás, una brúxula xiroscópica.
Otra de les sos aplicaciones industriales iniciales foi sirvir como sistema de guía a los primeres torpedos, dexando programar una rudimentaria ruta a siguir antes del llanzamientu y correxir les esviaciones sobre la marcha, hasta ciertu puntu. Polo xeneral emplegar enforma pa la navegación inercial n'aviones, misiles y similares construyíos antes de l'apaición del GPS (entá son imprescindibles, pero yá non como únicu o principal sistema d'empuestu, sinón pa controlar con precisión la orientación). Nesti campu últimamente empiecen a sustituyise por xiroscopios de fibra óptica, y en munches aplicaciones industrial y cotidianu, como la tableta o'l teléfonu intelixente, utilícense xiroscopios del tipu "MEMS" (Micro Electro Mechanical System), "SMLM" n'asturianu, con menor tamañu y pesu, y mayor precisión y cencellez, que namái comparten la función col xiroscopiu mecánicu, non l'efeutu xiroscópicu como principiu operativu.
Tamién s'utilicen xiroscopios mecánicos pa menguar el valumbu de navíos y p'estabilizar plataformes de tiru.
right|frame|Cuando s'emburria'l llau derechu escontra baxo, este, en llugar de baxar, mover escontra l'observador. [[Ficheru:Gyroscope-9-4.png|right|frame|
Descripción del efeutu xiroscópicu
Supongamos un xiroscopiu formáu por un discu montáu sobre una exa horizontal, alredor del cual el discu xira llibremente a gran velocidá, como se repara na figura de la derecha. Un observador caltién la exa del fondu cola manzorga y l'exa de lantre cola mano derecha. Si l'observador trata de faer xirar la exa escontra la derecha (baxando la mano derecha y xubiendo la manzorga) va sentir un comportamientu bien interesáu, una y bones el xiroscopiu emburria la so mano derecha y tira de la so manzorga. L'observador acaba de sentir l'efeutu xiroscópicu. Ye una sensación bien sorprendente porque da la impresión de que'l xiroscopiu nun se porta como un oxetu normal».
Descripción detallada del efeutu
Sía l'oxetu dibuxáu na imaxe de la derecha, formáu por dos mases (en negru) de pequeñes dimensiones suxetes por una barra (en verde) en forma de T de masa despreciable y total rixidez. El centru de la T ta afitáu a un soporte per mediu d'una rótula que dexa que la barra en T xire llibremente alredor de cualquier exa.
Les mases xiren rápido alredor del puntu fixu con una velocidá tanxencial. Nel momentu que les mases pasen pola posición del dibuxu da un impulsu escontra baxo na estremidá llibre de la T. La barra verde tresmite esi impulsu a los dos mases y da-y a caúna, una pequeña velocidá horizontal perpendicular a la so velocidá actual. Escontra la derecha na masa de riba y escontra la esquierda na masa de baxo; esto ye, la barra xira un pocu respectu de la exa llonxitudinal.
Aeropuertu Internacional de Xinebra
Aereollinies y destinos
thumb|250px|[[Airbus A320 d'Air France aparcáu, col edificiu terminal detrás.]] thumb|250x250px|[[Airbus A319 d'Alitalia nel aeropuertu.]] thumb|250x250px|[[Airbus A330 d'Etihad Airways rodando pol aeropuertu nun día de nieve.]] thumb|250x250px|[[Airbus A320 de British Airways na pista de estacionamiento del aeropuertu.]] thumb|250x250px|[[Airbus A321 d'Iberia aparcáu na terminal T1.]] thumb|250x250px|[[Airbus A319 d'EasyJet rodando pol aeropuertu xunto a una aeronave d'Air Canada aparcada.]] thumb|250x250px|Zona de estacionamiento d'aeronaves, un [[Airbus A320 de Swiss International Air Lines en primer llugar.]] thumb|[[Gulfstream IV|Gulfstream G-450 (XA-ELK) de Aereollinies Marcos nel Aeropuertu.]]
Xiroscopiu
Descripción detallada del efeutu
Nel dibuxu de la derecha apaecen los dos mases vistes dende enriba. Les velocidaes comunicaes pol impulsu sumir a les velocidaes corrientes. La consecuencia inmediata ye que la velocidá de la masa de riba esviar llixeramente escontra la derecha y la velocidá de la masa de baxo esviar escontra la esquierda. Sosprendentemente, la resultancia final ye que'l planu de rotación de los dos mases xiró (amás de respectu de la exa llonxitudinal, tamién respectu de la exa vertical) O, dicho otra manera, la exa de rotación de los dos mases xiró respectu de dos exes, y non yá respectu del qu'intentábamos faelo xirar.
Aeropuertu Internacional de Xinebra
Tren
L'aeropuertu atopar a 4 km (2,5 milles) del centru de la ciudá de Xinebra. Hai una estación de ferrocarril con trenes a la estación de Xinebra-Cornavin, y a otres ciudaes suices. Antes de pasar pola aduana, hai máquines dispensadoras de billetes de 60 minutos gratis pa Transports Publics Genevois, que son válides tantu pa los autobuses urbanos como pa los trenes a Xinebra.
Banshee (dixebra)
El términu banshee pue referise a:
Aeropuertu Internacional de Xinebra
Arriendu de coches
Nel Aeropuertu de Xinebra operen les compañíes: AVIS, Firefly, Budget, Europcar, Hertz, National, y Sixt d'arriendu de coches.
Xiroscopiu
Descripción detallada del efeutu
Nun xiroscopiu nun se trata de dos mases puntuales sinón de mases distribuyíes sobremanera'l discu o'l cilindru, pero eso nun camuda'l fondu de la esplicación. Y cuando, en llugar de da-y un impulsu a un xiroscopiu, aplícase-y un momentu, puede considerase esti momentu como una socesión de curtios impulsos. Cada unu d'ellos añede a les mases una ínfima velocidá perpendicular a les sos velocidaes. Eso fai que la velocidá camude de direición ensin camudar de módulu.
José Luis Rodríguez Francis
José Luis Rodríguez Francis ye un.
Xiroscopiu
Descripción detallada del efeutu
thumb|500px|right|Xiroscopiu en funcionamientu. La exa colorada ye la exa de rotación del discu. El verde ye la exa respeuto del que se fai xirar el planu de rotación del discu. L'azul ye la exa respeuto del cual manifiéstase, nesti casu, l'efeutu xiroscópicu, dándo-y un segundu sentíu de xiru al planu de rotación del discu. (Nótese que les funciones de la exa verde y l'azul podríen intercambiase, y l'efeutu visible sería'l mesmu.
José Luis Rodríguez Francis
Na temporada 2021-2022 foi como cedíu pal Real Sporting de Xixón, con opción de compra al final de la campaña.
Xiroscopiu
Esplicación intuitiva de la causa del efeutu xiroscópicu
En resume, la causa del efeutu xiroscópicu ye'l cambéu na direición de desplazamientu de la masa del discu, con una componente paralela a la exa de rotación inicial, de sentíu contrariu en cada estremu del discu. Esta nueva componente del movimientu implica una reacción de sentíu contrariu (3ª Llei de Newton), que se manifiesta nel momentu angular qu'esperimenta'l xiroscopiu. thumb|right|300px Esto vese entá más claru si sustituímos el discu del xiroscopiu, una vegada inclináu, por otros dos que los sos exes de xiru son ortogonales, como nes viñetes de la imaxe de baxo. El discu vertical representa'l momentu angular que se caltién nel planu de xiru inicial, y l'horizontal el que pasó a esti planu. Si'l xiroscopiu permanez vertical, nun hai rueda horizontal, namái equival a un discu vertical del so mesmu tamañu. Cuando empieza a inclinase, apaez el discu horizontal, de primeres bien pequeñu, en comparanza col vertical. A midida que el xiroscopiu va inclinándose, y escai l'ángulu, el tamañu de la rueda vertical menguaría, y aumentaría el de la horizontal. Rescampla que si los dos ruedes tán acoplaes nun únicu mecanismu, ésti va esperimentar un momentu angular nel planu horizontal, contrariu al sentíu de xiru del discu horizontal a midida que ésti creza en tamañu (y por tantu en momentu angular) pa caltener el caltenimientu del momentu angular del mecanismu total.down|500px
Movimientos del xiroscopiu y planteamientu matemáticu
thumb|Precesión (azul), [[nutación (colloráu) y rotación (verde).]]
Pa entender cuantitativamente el movimientu d'un xiroscopiu, podemos utilizar la segunda llei de Newton pa la rotación.
Xunto coles rellaciones
y
Onde Ι ye'l momentu d'inercia y ω ye la velocidá angular de la rueda al respeutive de la so exa de spin.
Nun xiroscopiu tenemos de tener en cuenta que'l cambéu nel momentu angular de la rueda tien de dase na direición del momentu de la fuercia qu'actúa sobre la rueda.
La velocidá angular de precesión puede calculase de la siguiente manera:
Onde MgD ye'l módulu del momentu respeuto al puntu onde pivota. L'ángulu θ barríu pela exa nel so movimientu ye
Y por lo tanto la velocidá angular de precesión ye
Precesión
La velocidá de precesión, como toles velocidaes angulares, midir en radianes/segundu. En módulu, la velocidá de precesión ye igual a. Esto ye, para una mesma cantidá pel momento, la magnitú de la velocidá de precesión ye tantu más pequeña cuanto más grande sía'l momentu angular. Y como'l momentu angular ye'l productu de la velocidá de rotación del xiroscopiu multiplicada pol so momentu d'inercia, puede amenorgase la velocidá de precesión aumentando'l momentu d'inercia, la velocidá de rotación o dambes.
Equí atopamos l'interés d'utilizar un xiroscopiu pa caltener una referencia de direición. Partiendo del reposu, tolos cuerpos caltienen la orientación que tienen salvu cuando se-yos apliquen momentos esternos. Nesi casu, cuando un cuerpu non xira, l'efeutu del momentu ye'l de crear una aceleración angular, que crea una velocidad angular creciente. Cuando'l momentu atáyase, l'oxetu sigue xirando cola velocidá angular qu'adquirió. Sicasí, cuando'l mesmu momentu aplicar a un oxetu en rotación, este empieza a xirar cola velocidá de precesión calculada antes. Y cuando el momentu atáyase, la precesión del oxetu tamién s'ataya. La resultancia ye que, nun xiroscopiu, los momentos parásitos tienen muncho menos efeutu al llargu plazu que nun oxetu ensin rotación. Amás, puede menguase l'efeutu d'esos momentos, aumentando'l momentu d'inercia y la velocidá de rotación del xiroscopiu.
Nutación
Cuando'l momentu que causa la precesión camuda de valor, la velocidá de precesión tamién camuda de valor. Pero esi cambéu nun asocede instantáneamente. Hai un periodu de transición mientres el cual el xiroscopiu «dexa un mizcu al momentu na mesma direición qu'un oxetu que nun xira. Dempués el xiroscopiu repon lo que venciera, bazcuyando na direición del momentu alredor de la trayeutoria de precesión final. Esti movimientu d'oscilación transitoriu llámase nutación.
Si'l cambéu de valor de los momentos enllargar, la nutación puede durar enforma. Ye'l casu de la Tierra. L'atraición de la Lluna y del Sol sobre l'abombadura de la Tierra nel ecuador ye distintu ente'l llau próximu y el llau alloñáu respectu al astru. Esa diferencia d'atraición crea un momentu, que causa la precesión de los equinoccios. Pero, como nin el Sol nin la Lluna tán nel planu del ecuador terrestre, el momentu producíu por estos astros camuda dacuando y el movimientu de nutación de la Tierra non se amortigua.
Bicicleta
Supúnxose mientres enforma tiempu que l'efeutu xiroscópicu yera l'únicu o'l principal fenómenu físicu rellacionáu col equilibriu de les bicicletes y motocicletes, anque foi delles vegaes refutado. La forma más senciella de comprobar que l'efeutu xiroscópicu nun apurre la mayor parte de la so estabilidá a una bicicleta ye compensalo con xiroscopios nes ruedes. L'esperimentu foi realizáu y comprobóse que la bicicleta ye perfectamente estable ensin efeutu xiroscópicu netu. Sicasí, ye imposible conducir una bicicleta col manillar bloquiáu, lo que demuestra que son les fuercies centrífugues (nel sistema de referencia de la bicicleta) qu'apaecen al mover el manillar les que-y confieren estabilidá. Una bicicleta o una motocicleta llanzaes en movimientu ensin conductor, siguen avanzando ensin cayese hasta qu'atopen una torga o que pierdan el so impulsu. La trayeutoria va ser una espiral, un círculu o, raramente, una recta.
thumb|Cuando la bicicleta inclinar escontra la esquierda, el momentu creáu pol pesu sobre la rueda delantera mueve'l momentu angular d'esta escontra tras y facer virar escontra la esquierda. Esta situación sigue hasta que'l momentu creáu pola fuercia centrífuga debida al xiru compense'l momentu creáu pol pesu.
Nel dibuxu ta representada una bicicleta en movimientu col manillar derechu ya inclinada un pocu escontra la esquierda. El pesu de la bicicleta crea un momentu que tiende a inclinar entá más la bicicleta y a faela cayer. Pero como la bicicleta avanza, la rueda de lantre tien un momentu angular empobináu escontra la esquierda. La rueda de tras tamién tien un momentu angular, pero la manera na cual ta suxeta nun-y dexa tener efeutu nel equilibriu de la bicicleta. Esti momentu crea una variación, dirixida escontra tras, del momentu angular de la rueda de lantre. Esto quier dicir que la rueda de lantre xira escontra la esquierda, como si xirárase'l manillar escontra la esquierda. La bicicleta empieza a voltiar escontra la esquierda. Mientres el momentu faiga inclinase más la bicicleta, el momentu angular de la rueda de lantre va inclinase escontra tras, el manillar escontra la esquierda y el radiu de la trayeutoria de la bicicleta va menguar.
Vistu dende'l sistema aceleráu y non inercial de la bicicleta, el radiu de rotación mengua, lo cual aumenta la fuercia centrífuga. Esta fuercia centrífuga crea un momentu que tiende a endrechar la bicicleta y a compensar el momentu del pesu que tiende a faela cayer. Cuando los dos momentos terminen per compensar se, la bicicleta dexa d'inclinase y el manillar de xirar escontra la esquierda. La bicicleta sigue na so trayeutoria circular con radio constante. Si'l frotamiento col aire o otres coses mengüen la velocidá de la bicicleta, la fuercia centrífuga va menguar, la bicicleta recomenzará a cayese, lo cual va faer xirar el manillar escontra la esquierda. El radiu de xiru va menguar, lo cual va aumentar la fuercia centrífuga hasta qu'ésta compense de nuevu'l momentu del pesu. Cuando'l manillar llega a 90° o se bloquia, la bicicleta caise.
Si llánzase una bicicleta col manillar inmovilizáu (amarráu), la bicicleta va cayese como si tuviera parada.
Neolucanus nitidus hainanensis
Distribución xeográfica
Alcuéntrase na islla China de Hainan.
Italia
Italia, oficialmente la República italiana (Repubblica Italiana n'italianu), ye un país d'Europa que forma parte de la Xunión Europea (XE).
Nora Morales de Cortiñas
Nora Morales de Cortiñas ye una psicóloga, militante y defensora de los derechos humanos arxentina, cofundadora de la Madres de Plaza de Mayu y darréu Madres de Plaza de Mayo Línea Fundadora.
Italia
El so territoriu consiste cimeramente na Península Itálica y dos grandes islles nel mar Mediterraneu: Sicilia y Cerdeña. Pel norte ta bordeáu pelos Alpes, per onde llenda con Francia, Suiza, Austria y Eslovenia. Los estaos independientes de San Marín y Ciudá del Vaticanu son enclaves dientro'l territoriu italianu. Italia forma parte del G8 o grupu de les ocho naciones más industrializaes del mundu. Asitiada nel corazón del antiguu Imperiu Romanu, ta enllena d'ayalgues que reconstrúin la historia de los pegoyos de la civilización occidental.
Nora Morales de Cortiñas
El so fíu Carlos Gustavo Cortiñas, militante del Partíu Peronista na villa 31, foi deteníu-sumíu en Buenos Aires, Arxentina, el 15 d'abril de 1977, cuando trabayaba nel INDEC (Institutu Nacional d'Estadístiques y Censos) per parte de miembros de les fuercies armaes.
Italia
Italia foi llar de munches cultures europees como los Etruscos y los Romanos y tamién foi'l bierzu del movimientu de la Renacencia, qu'entamó na rexón de Toscana y ceo s'espardió per toa Europa. La capital d'Italia, Roma, foi per sieglos el centru políticu y cultural de la civilización occidental, y tamién ye la ciudá santa pa la Ilesia Católica, pues dientro de la ciudá s'alcuentra'l microestáu del Vaticanu.
Nora Morales de Cortiñas
Actividá
Ye psicóloga social y profesora na facultá de Ciencies Económiques de la Universidá de Buenos Aires. Dende 1998 ye Titular de la Cátedra de “Poder Económicu y Derechos Humanos”.
Dende 1977 Nora Cortiñas forma parte de les Madres de Plaza de Mayo Línea Fundadora, que reclamen a les autoridaes el castigu pa los culpables de los secuestros, tortures y desapaiciones forzaes de 30.000 persones mientres la dictadura militar de 1976 a 1983. Nora Cortiñas viaxa por tolos continentes llamando a la solidaridá colos familiares de los sumíos nel so país y la sanción a los culpables de la mayor traxedia Arxentina. Como profesora universitaria realizó pervalibles analises y estudios alrodiu de la rellación ente la dictadura militar, corrupta delda esterna y crisis económica n'Arxentina.
Amosó'l so sofitu a la causa del albuertu llegal, siendo oradora na marcha de Nin Una Menos del 4 de xunu del 2018 a favor del mesmu.
Dellos homenaxes
thumb|250px|Nora Morales de Cortiñas Doctora Honoris Causa pola Universidá Llibre de Bruxeles, Bélxica nel añu 2000. Tamién la Universidá de Salta concedió-y el 2004 un doctoráu Honoris Causa, pola so trayeutoria en defensa de los derechos económicu y social de la población Arxentina. En 2012, la Universidá de Buenos Aires estremar col Doctoráu Honoris Causa, ocasión na que dixo: “ye un abrazu, fuerte, fuerte, que lo comparto cola mio familia y que lu dedico a Gustavo a quien güei-y fixi una ufrienda, al presentar un “habeas corpus” como munchos que presenté per años dende'l primer día en que lo llevaron (...) Quiero compartir esta distinción coles madres que fueron llevaes pola dictadura, dende la ilesia de la Santa Cruz a la ESMA; con toles madres compañeres de llucha”.
Italia
Orixe etimolóxicu
Col tiempu, el nome espardióse por tola Italia meridional p'abarcar dempués tola península. Nel sieglu II e.C., l'heistoriógrafu griegu Polibio llama Italia al territorio comprendíu ente l'estrechu de Mesina y los Apeninos septentrionales, anque el so contemporáneo Catón espurre'l conceptu territorial d'Italia hasta l'arcu alpín. Sicilia, Cerdeña y Córcega nun pasarán a formar parte d'Italia hasta'l sieglu III d. C., per aciu de les reformes alministratives de Dioclecianu, anque les sos estrechos llazos culturales cola península permiten consideralas como parte integrante.
Nora Morales de Cortiñas
Dellos homenaxes
El 14 d'avientu de 2010 los trabayadores de IMPA homenaxaron a Nora Cortiñas cola inauguración nel so edificiu d'un teatru col so nome, “pol so incansable llucha en defensa de los Derechos Humanos y la so solidaridá permanente con toles lluches del nuesu pueblu".
Italia
Orixe etimolóxicu
Otra teoría camienta que la denominación «Italia» derivaría cuasi con toda seguridá d'una colonia griega nel Bruciu (anguaño Calabria), la de los italos (referible a los italiotas). Pola so parte la pallabra italos en griegu antiguu encamentaba al toru mozu; cuando acabó la hexemonía de los rasena («etruscos») n'Italia y entamó la romana, los pueblos peninsulares qu'acomuñaron escontra la incipiente potencia romana adoptaron como emblema al toru.
Nora Morales de Cortiñas
Dellos homenaxes
El 25 de marzu de 2008, trabayadores del Indec y militantes políticos recordaron el llabor del so fíu como encuestador y afayaron una placa donada polos obreros de la ex fábrica Zanon. Esi día apurriéron-y el legajo del so fíu, qu'entá se caltenía nel institutu
Italia
Historia
La historia d'Italia ye seique la más importante pal desendolcu de la cultura y sociedá del área mediterránea y de la cultura occidental como un too. El país foi anfitrión de munches actividaes humanes en tiempos prehistóricos, d'eiquí que s'afayaren bien de yacimientos arqueolóxicos n'estremaes rexones: Lazio, Sicilia, Toscana, Umbría y Basilicata. Dempués de la Magna Grecia, la civilización etrusca y especialmente l'imperiu romanu, que vieno a dominar el Mediterraneu por munchos sieglos, tres cuya caída nació Italia como estáu (Odoacru proclamáu rei d'Italia) llegaron al humanismu medieval y la Renacencia, qu'ayudó na formación de la filosofía y l'arte européu. La ciudá de Roma tien dalgunos de los exemplos d'estilu barrocu más importantes de toda Europa.
Nora Morales de Cortiñas
Dellos homenaxes
En 2012 estrenóse'l documental "Norita, Nora Cortiñas" con direición y guión de Miguel Mirra.
En 2017 la editorial Sudestada editó, como parte de la so coleición "Pa mozos y chiques", el númberu 20 dedicáu a la vida de Norita, con testos de Vanesa Jalil ya ilustraciones de Julio Ibarra.
Tamién el cantautor uruguayu Alejandro Balbis escribió-y una cantar, titulada 'Almuerzu ensin falar', que según esplicó foi "productu de llargues conversaciones con Nora Cortiñas".
Italia
Historia
Ente los sieglos XIV y XVI, Italia nun yera una unidá política, escachada nun cientu d'estaos. Nel norte esistíen les ciudaes estáu como la República de Venecia, la República de Florencia o la República de Xénova. Alredor de la ciudá de Roma los Estaos Pontificios, y al sur el Reinu de Nápoles, posteriormente conformante de la Corona d'Aragón y poro de la Monarquía Hispánica. Dada la so escachadura, foi escenariu de los intereses de les potencies europees durante los sieglos XVI, XVII y XVIII, tales como les Guerres italianes, la Guerra de Socesión Española, el conflictu hispano-austriacu poles posesiones napolitanes, asina como de les griesques revolucionaries franceses y napoleóniques. Tovía hubo conflictos durante la primer metada del sieglu XIX, nel qu'aprució'l sentimientu nacionaliegu italianu que desembocará na Unificación d'Italia, materializada'l 17 de marzu de 1861, cuando los estaos de la península itálica y les Dos Sicilies se mecieron formando'l Reinu d'Italia, el cual sería organizao pol monarca Víctor Manuel II, de la dinastía Saboya, hasta entós gobernante n'El Piamonte y rei de Cerdeña. L'artífice de la unificación italiana, sicasí, foi'l Conde Camillo Benso di Cavour, el ministru en xefe del rei. Roma, pola so parte, caltúvose desapartada del restu d'Italia baxo'l mandu del papa y nun foi parte del reinu d'Italia hasta'l 20 de setiembre de 1870, fecha final de la unificación italiana, llueu foi fecho un plebiscitu nel que s'escoyó a Roma como la capital del dicho Reinu. El Vaticanu ye un enclave independiente, arrodiáu dafechu per Italia, al igual que San Marín.
Péndulu
Esisten bien variaos tipos de péndulos que, atendiendo a la so configuración y usos, reciben los nomes apropiaos: péndulu simple, péndulu compuestu, péndulu cicloidal, doble péndulu, péndulu de Foucault, péndulu balísticu, péndulu de torsión, péndulu esféricu, etcétera.
Italia
Historia
El 2 de xunu de 1946, un referendu sobre la monarquía afitó la república como sistema de gobiernu italianu, adoptando'l país una nueva constitución el 1 de xineru de 1948. Los miembros de la familia real foron llevaos al exiliu, pola so rellación col réxime fascista, hasta'l 10 de payares de 2003, cuando pudieron regresar a Italia per aciu de la modificación de la constitución pol parllamentu italianu.
Los Trataos de Roma de 1957 roblaos por seyes países europeos fixeron d'Italia ún de los países fundadores de la Xunión Europea.
Péndulu
Los sos usos son bien variaos: midida del tiempu (reló de péndulu, metrónomu, ...), midida de la intensidá de la gravedá, etc.
Italia
Xeografía
El relieve presenta cuatro grandes unidaes rexonales: al Norte, un sector continental domináu pelos Alpes; a los sos pies, la llanura del Po; al Sur un sector peninsular articuláu polos Apeninos; y finalmente les tierres insulares.
Esclainvillers
Esclainvillers ye una comuña francesa del departamentu de Somme, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Péndulu
Péndulu simple o matemáticu
thumb|200px|Componentes del pesu de la masa pendular.
Tamién llamáu péndulu ideal ta constituyíu por un filo inextensible de masa despreciable, sosteníu pel so estremu cimeru d'un puntu fixu, con una masa puntual suxeta nel so estremu inferior que bazcuya llibremente nun planu vertical fixu.
Ecuación del movimientu
Aplicando la Segunda llei de Newton na direición del movimientu, tenemos
onde'l signu negativu tien en cuenta que la F_\text{t} tien direición opuesta a la del desplazamientu angular positivu (escontra la derecha, na figura). Considerando la rellación esistente ente l'aceleración tanxencial y l'aceleración angular
llogramos finalmente la ecuación diferencial del movimientu planu del péndulu simple
Periodu d'oscilación
L'astrónomu y física italianu Galileo Galilei reparó que'l periodu d'oscilación ye independiente de l'amplitú, siquier pa pequeñes oscilaciones. Sicasí, aquel depende del llargor del filo. El periodu de la oscilación d'un péndulu simple acutáu a oscilaciones de pequeña amplitú puede averase por:
Italia
Xeografía
El sistema alpino esparde per territoriu italianu la cuasi totalidá de la so vertiente meridional. Nesti gran conxuntu montañosu rescamplan les formaciones calcárees de los Dolomites (Marmolada, 3.342 m de alt.) y nel sector cristalín, de formes más agrestes, dalgunes de los cimeros cumes de tol sistema alpín: Monte Rosa (4.634 m), Cervino (4.478 m). Dalgunos pasos de monte (Mont Cenis, Simplon, Brennero) facilitan la comunicación coles rexones vecines. La rexón prealpina presenta llargos y fondos valles, con bien de llagos: Garda (370 km²), Mayor, Como, Iseo. Al Sur de los Alpes, ente éstos y los Apeninos, espárdese la llanura del Po (el ríu más llargu del país, con 652 km de longitud), fuexa tectónica rellenada polos depósitos sedimentarios aportaos polos ríos que descienden de los Apeninos y, especialmente, de los Alpes (Adigio, 410 km; Piave), y que avenan la llanura que s'abre al mar Adriáticu pol llitoral NE d'Italia.
Esmery-Hallon
Esmery-Hallon ye una comuña francesa del departamentu de Somme, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Italia
Xeografía
El restu de llanures italianes, anque numberoses, son d'escasa estensión, y atópanse preferentemente nel llitoral tirrénicu, formaas por importantes ríos (Arnu, Tíber) o por llanures costeres (Maremma, Agro Pontino). La cadena de los Apeninos constitúi la espina dorsal de la península italiana, y nella estrémense trés sectores: los Apeninos septentrionales, los de menor altura y de formes más suaves (monte Cimone, 2.163 m); los Apeninos centrales, tamién nomaos Abruzos, que costitúin el techu de la cadena (Gran Sasso, 2.914 m), y presenten modelaos de triba cárstico; a lo cabero, los Apeninos meridionales, que tienen el so puntu culminante nel monte Pollino (2.271 m). A dambes vertientes de la cadena espúrrense formaciones de cuetos, denominaos Soapeninos o Antiapeninos, rescamplando los del reborde O, onde s'elevan dalgunos volcanes (Vesubiu, monte Amiata, Campos Flégreos).
Nel estremu S de la península Itálica, la islla de Sicilia ye considerada una prollongación de los Apeninos (montes Nebrodi, Peloritani, Madonia), rescamplando'l monte Etna, que colos sos 3.345 m de alt. ye'l volcán activu más altu d'Europa. La islla de Cerdeña ye asinamesmu montañosa (montes de Gennargentu), anque cabe destacar la fuexa tectónica de Campidano, entre Oristano y Cagliari.
La climatoloxía italiana, magar el so calter mediterraneu, presenta bultables variaciones rexonales. En primer llugar, pola mor de la so bultable estensión en llatitúd: medies añales en Milán de 23 °C en xunetu y 1,5 °C en xineru, mientres qu'en Palermu, diches medies son de 26,2 y 11 °C. Otramiente, per aciu de les condiciones orográfiques: los Alpes, qu'actúen de torga ante los vientos del Norte, rexistren les mayores precipitaciones (de 3.000 a 3.800 mm añales); los Apeninos, pola so parte, afiten una clara distinción ente las sos dos vertientes: la tirrénica, que queda espuesta a les corrientes llentes del Oeste, y la vertiente adriática, a sotavento de diches influencies (menos de 500 mm añales en Puglia).
Organización alministrativa
thumb|450px|Mapa d'Italia Italia ta dividía en 20 rexones o regioni (singular regione). 5 d'elles tienen un estatus especial d'autonomía que-yos permite facer lleis en ciertes competencies que tienen tresferíes. Toles rexones menos el Valle d'Aosta tan dividíes en dos o más provincies.
Péndulu
Periodu d'oscilación
Onde φ0 ye l'amplitú angular máxima. La ecuación anterior puede desenvolvese en serie de Taylor llográndose una espresión más útil:
Solución de la ecuación de movimientu
thumb|250px|Pa pequeñes oscilaciones l'amplitú ye casi senoidal, p'amplitúes más grandes la oscilación yá nun ye senoidal. La figura amuesa un movimientu de gran amplitú (negru), xunto a un movimientu de pequeña amplitú  (gris).
P'amplitúes pequeñes, la oscilación puede averase como combinación llinial de funciones trigonométriques. P'amplitúes grandes puede probase l'ángulu puede espresase como combinación llinial de funciones elíptiques de Jacobi. Pa ver esto basta tener en cuenta que la enerxía constitúi una integral de movimientu y usar el métodu de la cuadradura pa integrar la ecuación de movimientu:
Onde, na última espresión usóse la fórmula del ángulu doble y onde amás:
Realizando en variable, la solución de les ecuaciones del movimientu puede espresase como:
Onde:
El lagrangiano del sistema ye, onde \theta ye l'ángulu que forma la cuerda del péndulu a lo llargo de les sos oscilaciones (ye la variable), y l ye'l llargor de la cuerda (ye la lligadura). Si aplíquense les ecuaciones de Lagrange llegar a la ecuación final del movimientu:. Esto ye, la masa nun inflúi nel movimientu d'un péndulu.
Péndulu esféricu
thumb|Péndulu de Foucault nel hemisferiu sur.
Un péndulu esféricu ye un sistema con dos graos de llibertá. El movimientu ta confináu a la una porción de superficie esférica (de radiu l) entendida ente dos paralelos. Esisten dos integral de movimientu integrales de movimientu, la enerxía Y y la componente del momentu angular paralela a la exa vertical Mz. La función lagrangiana vien dada por:
Onde \phi ye l'ángulu polar y \theta ye l'ángulu que forma'l filo o barra del péndulu cola vertical. Les ecuaciones de movimientu, llograes introduciendo'l lagrangiano anterior nes ecuaciones de Euler-Lagrange son:
La segunda ecuación espresa la constancia de la componente Z del momentu angular y por tantu lleva a la rellación ente la velocidá de xiru polar y el momentu angular y por tantu a reescribir la lagrangiana como:
Y el problema queda amenorgáu a un problema unidimensional.
Periodu
El movimientu d'un péndulu esféricu polo xeneral nun resulta periódicu, yá que ye la combinación de dos movimientos periódicos de periodos xeneralmente inconmensurables. Sicasí'l movimientu resulta cuasiperiódico, lo cual significa qu'afitáu una posición y una velocidá previes del movimientu esiste un tiempu T tal que'l movimientu va pasar a una distancia tan pequeña como se deseye d'esa posición con una velocidá tan paecida como se quiera, pero ensin repitise esautamente. Dada que la rexón de movimientu amás resulta compacta, el conxuntu de puntos la trayeutoria d'un péndulu esféricu constitúi un conxuntu trupu sobre una área esférica entendida ente dos casquetes esféricos.
Solución de la ecuación de movimientu
Les ecuaciones de movimientu pueden espresase en términos d'integrales elíptiques de primer especie y tercer especie:
Esperantu reformáu
Esperantu reformáu foi una versión reformada del Esperantu creada en 1894. Destaca como l'únicu esperantido completu que foi creáu pol mesmu creador orixinal del esperantu, Dr. L. L. Zamenhof. Anque Zamenhof tenía una marcada preferencia escontra evitar cualquier discutiniu sobre cambeos, foi puestu so considerable presión (incluyendo financiera) pa responder a les diverses reformes propuestes por otros. De mala gana, decidió presentar él mesmu un dialeutu reformáu y comprometióse a siguir emponiendo a la comunidá, fueren o non aceptaes les reformes.
Anque Zamenhof primeramente referíase a la so reforma como un intentu sistemáticu pa recrear el llinguaxe a la lluz de más de seis años d'esperiencia práctica, bien pocos dientro de la comunidá esperantista de la dómina aceptar na so totalidá. La mayoría votó por refugar tolos cambeos. Zamenhof mesmu refugó depués el proyeutu enteru y refirióse a 1894 como «un añu desperdiciado». En 1907, refugó espresamente'l permisu de volver publicar les reformes propuestes a cualesquier que deseyara faelo. En 1929 Johannes Dietterle citó esti refugu como xustificación por omitir detalles del proyeutu de reforma na so coleición de trabayos completos de Zamenhof, Originala Verkaro.
Dalgunes de les reformes propuestes en 1894, como'l reemplazu del plural «-oj» por «-i», la eliminación de los diacríticos y de la concordanza axetival, usar nel proyeutu de reforma de llinguaxe ido, que s'empecipió en 1907; pero estes reformes nun fueron aceptaes pola comunidá esperantista, y l'esperantu camudó relativamente pocu dende la publicación del Fundamentu d'Esperantu de Zamenhof en 1905.
Exemplos
El Padre nuesu n'esperantu estándar, esperantu reformáu ya ido, pa comparar:
Neolucanus nitidus hengshanensis
Distribución xeográfica
Alcuéntrase na China.
Batalla de les Termópiles
La Batalla de les Termópiles ("Puertes Termales", polos priales d'agua calecía de la rodiada) foi un importante escenariu del conflictu ente les polis griegues, con Esparta y Atenes al frente, escontra l'Imperiu Persa nel añu 480 e.C.. Ta inxerta dientro de les Guerres Médiques (los griegos nomaben "Medo", sinónimu de "Persa" a los habitantes de Media (Oriente Mediu), magar que Media yera una rexón qu'encontaba con Persia y taba sometida al so Imperiu.
Preentamu
L'espardimientu constante de los griegos pel Mediterraneu, fizo dable l'espoxigue de les sos colonies nes costes d'Asia Menor. Estes colonies taben embaxo'l poder del Imperiu persa (Daríu I El Grande), que siempres-yos diera ciertu grau d'autonomía; pero los colonos helenos siempres quixeron la llibertá dafechu. Enfrentáronse a los perses, pidiéron-yos aida a los griegos continentales. Nun entamu, los Espartanos negárense, pero los Atenienses sí sofitaren a los colonos, dando empiezu a les Guerres Médiques.
Énte l'aportada de los perses, (baxo'l mandu de Datis, noble persa) a territoriu européu, les reaiciones fueren variaes. Atenes quería torgar la invasión dafechu y pidió-yos aida a los espartanos pa lluchar na Batalla de Maratón (sept. 490 e.C..). Sicasí, l'orixe del problema taba nes colonies griegues d'Asia y como Esparta nun fundara denguna nin tampoco-yos aidara o sofitara enantes, los lacedemonios (espartanos) nun atalantaben el problema como de so, y magar que prometieren l'unvíu de fuercies seis díes dempués de la Lluna llena,(yá que taben celebrando unos xuegos sagraos), nun entraren na batalla, aportando al llugar trés díes dempués de finar la mesma.
Les tropes perses, tornaren p'Asia derrengaes, pero esto nun yera la fin de la triya: Tres la muerte de Daríu I nel añu 485 e.C., xubió al tronu'l so fíu Xerxes I, col envís de desaniciar les trefulques ya revueltes de les colonies, tayando pol raigón el sofitu que-yos daben les ciudaes-estáu de Grecia.
Nel añu 481 e.C. los representantes de les estremaes polis, encabezaos por Atenes y Esparta, firmaren un pautu militar (symmaquia) pa protexese d'un ataque del Imperiu Persa. Esti pautu, afitaba que, en casu d'invasión, diba ser Esparta, baxo'l mandu de Leónides I la que caltuviera la xera de dirixir l'exércitu helénicu. D'esta xuntanza, na que les ciudaes qu'enantes taben enfrentaes, agora lluchaben al delláu, surdió la fras: «Los homes podrán fartucase de xintar, beber y de facer l'amor, pero non de guerriar»
«Tomái tola tierra y l'agua que vos pruya»
thumb|left|300px|Imperiu Persa nel 490 e.C.. Los primeros años de reináu Xerxes I dedicólos a desaniciar trefulques n'Exiptu y Babilonia, mentanto diba iguando l'ataque griegu. Enantes, unviara a Grecia embaxadores a toles ciudaes pidiéndo-yos tierra y agua, símbolos de sumisión. Delles islles y ciudaes aceutaron, pero non Atenes y Esparta. Dizse que los espartanos retrucaron a los embaxadores:
«Tomái tola tierra y l'agua que vos pruya»
... y allanciáronlos a un pozu, nun xestu d'intenciones hostil dafechu.
Sicasí, n'Esparta l'aire arrecendía a cigua de los dioses, pola mor d'esti rabexín. Apellaren ente los ciudadanos espartanos pa pidir si dalgún yera a sacrificase p'amenorgar el noxu de los dioses. Spertias y Bulis, dos ricos espartanos, ufriéronse pa entregase al Rei persa, y empobinaron haza Susa. Cuando'l rei Xerxes los obligó a arrodiellase énte él, dixéron-y: «Rei de los medos, los lacedemonios unvíennos pa que vengues en nós la muerte dada a los tós embaxadores n'Esparta». Xerxes retrucó-yos que nun diba ser presu del mesmu crime, nin creyía que dándo-yos muerte diba llibralos de la deshonra.
Primeros movimientos
Los Perses partieren nel añu 480 e.C.., cruciaren l'Helespontu, y pela sienda de la costa adientrárense na península. Les tropes de Leónides fueren al alcuentru de los Medos a les Termópiles. Al empar, los Perses diben averándose al escobiu, metantu Xerxes I allugaba'l so campamentu nun cuetu cercanu, en Malia, au tamién punxo'l so tronu aureu, y dende ellí adicaba la griesca ente los sos homes y los Helenos.
thumb|right|250px|Soldaos Medos, nún frisu del Palaciu de [[Daríu I en Susa.]] Nel llugar xuntóse un exércitu formáu por 300 hoplites espartanos ( a los qu'hai que sumar otros 600 hilotes, darréu que cada espartanu diba con dos esclavos al so serviciu ), 500 de Texea, 500 de Mantinea, 120 d'Orcómenu y 1.000 hoplites del restu d'Arcadia: 400 de Corintu, 200 de Fliunte, 80 de Micenes, 700 tespios y 400 tebanos, arriendes de 1.000 focenses y tolos locros. Poro, los lacedemonios (o espartanos) yeren el grupu más pequeñu, pero yera tala la so sonadía y prestixu, por ser los únicos soldaos profesionales, que'l restu de los griegos delegaron nellos el mandu del continxente.
Según les fontes clásiques griegues, los soldaos perses formaben un exércitu que cimblaba ente los 250.000 y el millón d'efeutivos, Heródotu fala de varios millones de soldaos.
Los datos sobro los efeutivos griegos na historiografía d'anguaño tiénense por realistes, y por dellos años, la cifra d'Heródotu tampoco nun se punxo en dubia. Sicasí, a entamos del sieglu XX, l'historiador militar Hans Delbrück calculó que la llonxitú de les columnes pa caltener una fuercia de combate tan descomanada, tenía de ser tan llarga que los caberos xarrés taríen saliendo de Susa dela que los primeros perses aportaren a les Termópiles. Anguaño, la cifra de perses pescánciase que yera d'alrodiu 200.000 o 250.000, un exércitu fabulosu pa los medios lloxísticos na dómina.
Arriendes, les dollys (llances griegues pa lluchar en falanxe, non tan llargues como les sarisses, facíen dable ensartar al enemigu enantes qu'esti fuera quien a tocalos, del mesmu mou que na Batalla de Maratón. Leónides foi alvertíu sobro'l gran númberu d'arqueros de Xerxes. Heródotu d'Halicarnasu apunta que díxeren a los griegos que «les sos fleches tapecen el sol».
«Meyor -retrucó Dienekes, soldáu espartanu- si los Medos tapecen el sol, llucharemos na solombra.» Dienekes tenía al arcu como arma pocu honorable, darréu qu'evitaba l'embate cuerpu a cuerpu.
Según Plutarcu, dizse que Xerxes supunxo que los griegos colaríen namás ver la magnitú del so exércitu, ya intentó evitar l'embate con tolos medios, unviándo cartes al rei espartanu, nes que-y prometía'l gobiernu de la satrapia de Grecia si pasaba al llau Persa y dexaba les armes, a lo que Leónides retrucó: (Μολων λαβε, Molon labe.) «Ven por elles.». Esi foi l'entamu la batalla.
La Batalla
Arciliáu y frustráu, Xerxes unvió a los sos diez mil Inmortales, nomaos asina porque cada vegada qu'un Inmortal cayía, remplaciábalu otru, calteniéndose siempres la mesma cantidá fixa d'homes. Sicasí, los resultaos yeren los mesmos. Los perses morríen per centenes, la moral decayía y los griegos nun amosaben tar frayaos. Lloñe d'ello, los griegos facíen exercicios ximnásticos y peñábense les calleznes enantes cada embate. A los perses nun-yos quedó otru remediu que replegase dempués de dos díes, col conrotu golpe moral pa les tropes.
Foi entós cuando Xerxes alcontró l'aida que-y facía falta. Un traidor griegu, Efialtes (velea, pesadiella), ofreciose p'amosar a Xerxes un caleyu qu'arrodiaba'l llugar au s'afayaba Leónides y los sos homes. Ensin dubiar, unvió un númberu importante de les sos fuercies. Esti pasu taba defendíu polos focenses, qu'al vese sosprendíos de nueche polos perses, fuxeron de sutrucu, atenllando la balanza del llau persa y dexando solu a Leónides y los sos lacedemonios.
En cuantes que Leónides s'enteró, y sabiéndose arrodiáu, dexó partir a los que quixeren pa evitar una matanza. Dizse qu'esta decisión tomola Leónides remembrando l'oráculu y lo que-y dixera la Pitia enantes d'españar la guerra:
«Mirái, habitantes de la enancha Esparta,
o bien la vuesa poderosa ya rellumante ciudá
ye afarada polos fíos de Perseu, o nun lo ye;
pero nesi casu, la tierra de Lacedemón llarimará la muerte
d'un rei de la triba d'Heracles.
Yá que al foriatu nun lu acurallará la fuercia de los toros o de los lleones,
darréu que caltién el puxu de Zeus.
Proclamo, a la fin, que nun reculará
fasta tarmiar a ún u otru hasta los güesos.»
Arrodiaos per delantre y per darrera, Leónides afalagó ya aixó a los sos homes diciéndo-yos: «Espartanos, tomaí un bon almuerzu, darréu que güei vamos cenar nel Hades».
Los espartanos morrieren dempués de facer pagar a los perses un gran tributu en sangre. Postreramente, allevantaríen nel llugar la iscripción:
El cuerpu de Leónides capturárenlu los perses, y Xerxes, enraxonáu, mandólu decapitar y crucificar al rei, aición que yera desavezu ente los perses, darréu que trataben con honor a los enemigos que lluchaben con rixu.
Al entrugar a dalgunos presos arcadios sobro por qué'l destacamentu griegu yera tan pequeñu nes Termópiles, los homes retrucáren que taben celebrando unos Xuegos Sagraos enforma importantes pa los griegos. Xerxes entrugó-yos cual yera'l premiu pal ganador, y cuando-y dixeren «una corona de lloréu», el xeneral Tritantaechmes, apiteláu, dixo: «''¿Escontra qué mena d'homes vinimos a lluchar? Homes que nun lluchen por dineru, sinón por honor.''»
Essertaux
Essertaux ye una comuña francesa del departamentu de Somme, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Neolucanus pallescens
Neolucanus pallescens ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Distribución xeográfica
Alcuéntrase en Yunnan (China).
Estrébœuf
Estrébœuf ye una comuña francesa del departamentu de Somme, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Laurie Bird
Laurie Bird foi una actriz de cine y teatru, y una gran fotógrafa estauxunidense.
Biografía
Bird foi una nueva actriz norteamericana que la so madre finó cuando ella tenía tan solu trés años. El so padre, trabayaba llargues hores como inxenieru llétricu, y amás foi ex un marín d'Estaos Xuníos. A pesar de que tenía dos hermanos, la so infancia foi bien solitaria y murnia.
Foi denomada pol columnista de Hollywood, Kleiner Dick, como una "inocente Hayley Mills".
Carrera
Magar filmó solu trés películes mientres la so curtia trayeutoria, fueron lo suficientemente populares como pa dexar una buelga nel mediu del espectáculu.
Laurie fora trabayar como modelu cuando foi escoyida pol direutor Monte Hellman al rededor de 500 muyeres, pa representar a una neña nel filme Two-Lane Blacktop.
Filmografía
En Two-Lane Blacktop tamién amosó les sos dotes de cantante al faer un Soundtrack de la tema Satisfaction.
Bird tamién se desempeñara como fotógrafa nel filme Cockfighter y disparó la semeya de portada para Art Garfunkel nel so álbum de 1977, Watermark. Tamién en 1974 trabayó como téunica de llume na serie televisiva Within These Walls.
Vida privada
Tuvo arreyada románticamente col so direutor Monte Hellman, y más tarde con Art Garfunkel mientres dellos años.