cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Authume
Tien una población de y una superficie de  km².
Villalpando
Villalpando ye un conceyu de la provincia de Zamora de la comunidá autónoma de Castiella y Llión (España). Capital del partíu xudicial del mesmu nome y de la contorna de la Tierra de Campos zamorana.
Xeografía
Alcontráu nel valle del Valderaduey, nel quilómetru 236 de l'A-6. Destaca pola so riqueza cerealista, la cabaña d'ovín y la producción de quesos.
El conceyu ye travesáu pol ríu Valderaduey y pol ríu Navajos (o regueru Bustillo o Ahogaborricos) que desagua nel anterior nun puntu cercanu a la villa.
Edá Antigua
Tradicionalmente allugóse en Villalpando l'asentamientu vaccéu-romanu d'Intercatia (que n'el mesmu pueblu conozse como Intercacia por cuenta de la castellanización del términu pol eruditu local Luis Calvo a principios del sieglu XX). La historiografía actual refuga, sicasí, esta tesis por cuenta de la falta de restos arqueolóxicos notables, identificables con un xacimientu d'esta categoría, y a la inviabilidad d'una ruta meridional de los itinerarios (Itinerariu de Antonino y Ravennate) nesti puntu. Sicasí se documentan na so contorna diversa restos vacceos, romanos (xeneralmente villes bajoimperiales como les de La Mambrilla o La Granxa), ya inclusive visigodos, qu'amuesen la riqueza arqueolóxica de la zona más allá del decimonónicu enclín d'allugar en cada pueblu destacáu un nucleu romanu.
Edá Media
thumb|left|[[Alfonsu IX de Llión venció Villalpando a la Orde del Temple en 1211.]] La esistencia del llugar apaez documentáu como Villa Alpández mientres el reináu de Ramiro II de Llión, nel sieglu X. Mientres la siguiente centuria cobra gran importancia, dotándose con delles ilesies, adscrites a la Catedral y a San Isidoro de Llión, y adquierendo alfoz propia. Fernandu II de Llión repoblar y afora na segunda metá del sieglu XII como defensa del Reinu de Llión frente al de Castiella, dotándola de muralla y un primitivu castiellu (allugáu ente Santa María l'Antigua y San Isidoro), completáu pola Orde del Temple tres la cesión de la villa a esta Orde por Alfonsu IX de Llión en 1211. Enantes, Fernandu II llindó les posesiones que na villa tuvo de tener la Orde de San Xuan de Xerusalén a la que quitó d'un gran númberu de bienes de los que darréu devolvió dalgunos, como Cerecinos de Campos
El sieglu XIII supón la mayor puxanza de la villa, yá venceyada a la Corona de Castiella, dómina en desenvolver la so propia vida, teniendo'l derechu de celebrar mercáu tolos martes, que poco dempués va ser ampliáu tamién a los sábados. Nel sieglu XIV Villalpando perdió'l so votu en cortes, como otres ciudaes del Reinu de Llión, y pasó a manes de los Fernández de Velasco, duques de Frías, quien construyeron l'alcázar, pasando por esti fechu a depender de Burgos nel votu en Cortes dende'l sieglu XV, al integrar la denomada Provincia de les Tierres del Condestable, magar n'otros ámbitos siguió dependiendo del Notariu Mayor del Reinu de Llión.
El fechu históricu más recordáu tien llugar en 1466 cuando se proclama la Inmaculada Concepción de María, siendo la primer vegada que se produz un votu de villa a favor de dichu dogma popular. Votu que foi refrendáu hasta cinco veces a lo llargo de la historia y que remató na coronación canónico y solemne de la imaxe de la Purísima de la Villa en 1954.
Edá Moderna
thumb|left|Los fíos de [[Francisco I de Francia tuvieron encarcelaos nel alcázar de Villalpando ente 1526 y 1528.]] Nel alcázar villalpandino tuvieron reteníos los dos fíos del rei francés Francisco I. Apurrir a Carlos I d'España como rehenes, mientres él volvió a Francia pa cumplir lo prometío nel Tratáu de Madrid en xineru de 1526. Cuando'l francés anunció que nun cumpliría'l tratáu por roblalo so presión, l'emperador ordenó que los príncipes y el so numberosu séquitu fueren zarraos en dalguna de les fortaleces que tenía'l duque de Frías. Primero tuvieron en Villalba de los Alcores y depués en Villalpando. Darréu, los príncipes y un amenorgáu séquitu fueron treslladaos a Berlanga, Castilnovo y Pedraza.
Tres la perda de la condestabilía de los Velasco en 1711, Villalpando dexó de pertenecer al territoriu conocíu como Provincia de les Tierres del Condestable, dexando de depender de Burgos nel votu a Cortes, y pasando a faelo de Llión, en que la so provincia apaez integrando en 1786 nel mapa de Tomás López tituláu «Mapa xeográficu d'una parte de la provincia de Llión».
Edá Contemporánea
Villalpando pasó a formar parte de la provincia de Valladolid tres la reforma de la división territorial d'España en 1833, esto ye, quedó adscrita a Castiella la Vieya, magar tres les reclamaciones del conceyu villalpandino, la villa pasó en 1858 a formar parte de la provincia de Zamora, polo que quedó definitivamente integrada na Rexón Lleonesa. Tres la constitución de 1978, y la diversa normativa que la desenvuelve, Villalpando pasó a formar parte en 1983 de la comunidá autónoma de Castiella y Llión, en tanto conceyu adscritu a la provincia de Zamora.
Arte
thumb|Ábside de Santa María ([[sieglu XII).]]
Condáu de Rutland
Tien una superficie de km² y una población de.
Villalpando
Arte
La gran riqueza histórica del pueblu s'evidencia nel ensame de monumentos qu'escuenden les sos cais. Destaquen ente ellos los restos de les pimpanes muralles y fortificaciones —güei tristemente sumíes na mayoría del so trazáu— de les que sicasí se caltienen dos de les puertes monumentales, «la puerta de San Andrés» —la emblemática «Puerta Villa»— y la puerta de Santiago», según el castiellu de los Velasco».
Condáu de Rutland
La sede del condáu ye la llocalidá de Rutland.
Villalpando
Arte
Igualmente tien de ser destacada la ilesia de Santa María l'Antigua» (últimu cuartu del sieglu XII), en ruines dende 1933 y monumentu históricu-artísticu nacional dende 1935, de la que se caltién el maxestosu conxuntu de la cabecera triabsidial, la potente torre del campanariu (realizada sobre'l llenzu de la muralla), y restos de los sos murios y pilastres, lo mesmo que de los sos pretiles (espaciu singular del pueblu conocíu como "los Petriles"), que remembra la 'Porta Nigra' de Trier (Tréveris) n'Alemaña, y la ilesia de san Tirso en Sahagún (Llión).
Dientro de los grandes monumentos del pueblu tien de ser nomada la gran «Plaza Mayor», de más de 2.000 m², espaciu rectangular porticado qu'inclúi'l Conceyu del conceyu».
De gran interés son el conventu de San Antonio de Padua» (de Clarises), l'hospital del Espíritu Santu» y les ilesies de «San Nicolás de Bari» (últimu cuartu del sieglu XII), arruinada en 1989 y reconstruyida na actualidá, «San Pedro», fundada nel postreru cuartu del sieglu XII, de que la so construcción namái resta'l muriu del altar y los entamos de la espadaña (originariamente una torre-campanariu de la muralla, como la de Santa María), construyida na so mayoría, sicasí, pocu dempués, mientres el primer cuartu del sieglu XIII, el monesteriu de San Llorienzo, probablemente del primer cuartu del sieglu XIII, asitiáu extramuros, arruináu totalmente namái caltién la torre de la so ilesia, quiciabes obra defensiva del postreru cuartu del sieglu XII,y, finalmente, «San Miguel», en ruines anque con restos de la so espadaña y naves.
Fiestes
thumb|220px|upright|Un mozu torea mientres unu de los encierres de les fiestes de San Roque 2014. Los díes 15 y 16 d'agostu celebren les fiestes patronales de San Roque, con unu de los encierres de toros pel campu más antiguos d'España.
Dendropicos goertae
Descripción
thumb|175px|left|Machu en Senegal. El pito gris occidental mide unos 20 cm de llargu. Tien la forma típica de los picatueros. El plumaxe de les sos partes cimeros ye verde ensin marques, ente que les sos partes inferiores cabeza y pescuezu de color gris claru. El so picu ye coritu. Tien el obispillo al igual qu'un pequeñu llurdiu nel banduyu. Los machos presenten el pileu y la nuca coloraos, franxa de la qu'escarecen les femes. Los individuos inmaduros son similares a les femes anque coles partes coloraes más apagaes y con ciertu barrado nos lladrales.
Villalpando
Fiestes
El 8 d'avientu tien llugar la fiesta de la Inmaculada, celebrada con una gran foguera.
Dendropicos goertae
Hábitat
Alcuéntrase llargamente distribuyíu pol África ecuatorial, en montes y zones de carba.
Comportamientu
Como los demás páxaros carpinteros ye insectívoru y captura a les sos preses cola so llarga llingua en sacándolos picando nos tueros.
Villalpando
Mancomunidá del Rasu de Villalpando
Villalpando forma parte de la Mancomunidá Intermunicipal del Rasu de Villalpando xunto con otros dolce conceyos de la Tierra de Campos de la provincia de Zamora. Esti consorciu de conceyos, a pesar de que se autodenomina mancomunidá, nun tien tal naturaleza, consistiendo la so finalidá na esplotación del monte públicu denomináu'l "Rasu de Villalpando", esti postreru declaráu nel añu 2000 d'utilidá pública.
El monte del "Rasu de Villalpando" asítiase nel términu municipal de Villalpando y tien una superficie total de 1.654 hectárees de les cualos 90 pertenecen a enclavaos. Tien calter patrimonial y aprovechamientu comunal, tando consorciado col númberu d'Repartu 3028. Les bases del Consorciu, ente'l Patrimoniu Forestal del Estáu y la Mancomunidá de Rasu de Villalpando fueron aprobaes con fecha 13 de febreru de 1948, anque los sos oríxenes remontar a finales del sieglu X o principios del sieglu XI por donación de los Reyes lleoneses, posiblemente Alfonsu V, a Villalpando, por aquella dómina cabeza de l'Alfoz, y a les aldegues del mesmu.
Dende un puntu de vista botánicu, tratar d'un monte pobláu por especies como'l pinus pinea y pinus pinaster, anque tamién esisten rodales de pinus nigra. Tópase presente'l quercus rotundifolia y de manera bien aisllada crataegus monogyna, cistus ladaniferus y populifolius según chamaespartium tridentatum.
Balcanes
Los Balcanes o península Balcánica ye una rexón del sureste d'Europa.
Ta separada d'Asia pelos estrechos de Dardanelos y Bósforu, ente los mares Negru, Adriáticu, Xónicu y Exéu, Mármara, el Danubiu y el Mediterraneu.
Los países incluíos na rexón, xunto cola parte europea de Turquía (Estambul), son: right|thumb|Mapa políticu a 2011 (los Balcanes, en verde)
Villafalé
Villafalé ye un pueblu de la provincia de Lleón, comunidá autónoma de Castiella y Lleón. Alcuéntrase a 20km al sureste de la Ciudá de Lleón pela N-601 Lleón-Valladolid, Na comarca l'Esla, y pertenez al conceyu de Villasabariegu
Historia y orixe
Paez ser que l'orixe de so data d'una villa romana, significando el so nome "Villa bayurosa na oriella'l ríu Astura" magar qu'hasta agora nun s'atoparon restos arqueolóxicos, si se caltienen documentos eclesiásticos que asina lo amuesen.
Xeografía
Tá asitiáu n'Agueria l'Esla, metanes esti ríu y el monte Xanu, xusto nel llau Ueste del monte, poco enantes del alcuentru l'Esla col so afluente Ríu Porma
Economía
L'economía básase na agricultura y ganadería, como tolos otros pueblos de la fastera.
Agricultura
Repártese en tres estayes xeográfiques: La más cercana al ríu, nomada "El Soto", la mas llandia de les tres, a traviés de la cual llégase a Mansiella de les Mules; la más cercana al Monte Xanu, o "Mataganado", asina nomada porque la so dureza facía sofrir a los animales que la llabraben; Al traviés d'esta llégase a Villasabariegu; y "La Tejera", no cabero de "El Soto", xunto al ríu tamién, de terrenu arcilloso, enantes usao pa conseguir cerámica, d'ehi el so nome.Per La Tejera llégase a Villiguer. Los principales cultivos son de maizayu y falfa, debío a ser la principal dieta del ganáu del pueblu. Los que lo cultiven son ganaeros que empleguen la pación pa alimentar al so porpiu ganáu. Amás hai dos viveros, especializaos n'especies agrícoles ún, y en plantes ornamentales l'otru.
Ganadería
Dedicada sobre too al ganáu vacuno. En Villafalé hai seis esplotaciones de ganáuHolstein,faciendo un total d'unes 1000 cabeces. Tamién ye importante el ganáu ovín, con dos esplotaciones, una d'elles cola importante raza israelita "Awassi". Según los calculos más o menos aproximaos, otres 1000 cabeces d'ovín residen nel pueblu. Tamién hai un bon númberu de caballos, cabres y gochos.
Ya importante ye tamién destacar que concéntrense un bón númberu d'animales esóticos o en peligru, como son estruces o pites de raza Castellana Prieta, respeutivamente.
Gobiernu
L'actual alcalde ye D. Ángel López Benavides, elixíu al presentase namái el so partíu (PP) y el conceyal D. Pedro Cañón Fernández, presidente de la Cámara Agraria de Lleón dende'l 16 d'Avientu de 2007. Dambos son ganaeros.
Padremuñu Artístico y Cultural
La influyencia del Prioratu de Villaverde faise notar nes obres de los antiguos poblaores d'esti enclave, asina como'l monesteriu de San Miguel:
Escultura
Sobre too dientro de la ilesia:
Auxange
Auxange ye una comuña francesa del departamentu de Jura, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Xeografía humana d'Europa
La población europea ye de color blancu, estremándose ente dos grandes grupos étnicos: pueblos indoeuropeos y pueblos non-indoeuropeos.
Ente los pueblos indoeuropeos estrémense los nórdicos cola piel blanco nidio y pelo roxo y los mediterráneos que puen tener la piel blanco nidio hasta la piel moreno prieto, pelo castaño o prieto. El pelo ye ondalao nos dos grupos.
El meyor criteriu pa estremar la etnicidá de los pueblos europeos ye la llingua que falen
Pueblos europeos indoeuropeos
Daneses Alemanes
Ingleses
Frisios
Holandeses
Feroeses
Islandeses
Suecos
Búlgaros/Macedonios
Serbios/Croates/Bosnios
Eslovenos
Checos/Eslovacos
Polacos/Cachubos
Sorbios
Rusos/Bielorrusos/Ucraínos
Letonios
Lituanos
Asturianos/Lleoneses
Gallegos/Portugueses
Españoles/Castellanos
Aragoneses
Catalanes/Provenzales
Franceses
Italianos
Sardos
Rumanos
Arrumanos
Retorromanos
Bretones
Irlandeses
Maneses
Escoceses
Galeses
Griegos
Albanos
Osetos
Pueblos europeos non-indoeuropeos
Finlandeses
Carelios
Húngaros
Komi
Mordvinos
Sami
Udmutos
Vepsos
Votos
Gaugasianos
Tártaros de Crimea
Chuvashianos
Bashkirios
Malteses
Vascos
Santaliestra y San Quílez
Santaliestra y San Quílez ye un conceyu español de la provincia d'Huesca, na comunidá autónoma d'Aragón.
Condáu de Washington (Vermont)
El Condáu de Washington (Washington County) ye un condáu del estáu de Vermont, n'Estaos Xuníos.
Tien una superficie de km² y una población de.
La sede del condáu ye la llocalidá de Montpelier.
Garrulus lidthi
Garrulus lidthi ye una especie d'ave de la familia Corvidae, nativa de Xapón.
Descripción
Mide unos 38 cm de llargu total, ye un pocu más grande que'l so pariente'l glayu euroasiático, con un picu proporcionáu más gruesu y una cola más llarga. Nun se repara tenga cresta, les plumes de la so cabeza son d'un negru aterciopeláu, los sos costazos y llombu son d'un azul fondo y el restu del so cuerpu son d'un color castañu escuru.
Hábitat y distribución
Esti glayu habita una zona bien llindada qu'entiende solo les islles d'Amami Ōshima y Tokunoshima nel sur de Xapón, prefier montes de pinu, zones montiegues y cultivaes especialmente cerca de villes.
Alimentación y reproducción
El so alimentu son principalmente abiyotes del carbayu nativu Quercus cuspidata pero tamién consume pequeños reptiles y invertebraos de munches especies.
Estáu de caltenimientu
D'antiguo la especie atopábase amenazada yá que yera escorrida poles sos plumes, utilizaes p'afatar sombreros femeninos. Na actualidá alcuéntrase amenazáu pola mangosta pequeña asiática, que foi introducida pa controlar a la culiebra venenosa Ovophis okinavensis. La especie tien una proteición total según la llexislación xaponesa y la so población foise amontando gracies al control de la población de mangostes.
Cereal
Los cereales son un conxuntu de plantes yerbácees que los sos granos o semientes empléguense pa l'alimentación humana o del ganáu, xeneralmente mazaos al mou de fariña. La pallabra cereal remanez de Ceres, el nome en llatín de la diosa de l'Agricultura.
Historia de los cereales
Los cereales tan consideraos como la base de les grandes civilizaciones darréu que afitaron una de les primeres actividaes agrícoles humanes, forxando una mena d'alimentación constante alrodiu de la que l'actividá humana podía tresnase y axeitase, de tala mena que les cultures europees criáronse alrodiu del trigu, les civilizaciones del estremu oriente alrodiu del arroz y les d'américa cultivaren maíz.
Los astures facíen pan (panificaben) con seis cereales, tres nel branu y tres nel iviernu. Los tres de branu son: maíz, miyu, y panizu y los tres d'iviernu: escanda, trigu y centén.
Composición de los cereales
Los cereales caltienen almidón que ye'l componente principal de los alimentos humanos. El xermen de la semiente caltién llípidos en proporción cimbrable que permite la estrayedura d'aceite vexetal de dellos vexetales. La semiente ta arrodiada d'una casulla ensamada sobro tou por celulosa, componente importante de la freba dietética. Dalgunos cereales caltienen una proteína, el gluten, indispensable para que se forme el pan. Les proteínes de los cereales son probes n'aminoácidos esenciales como la lisina.
Especies
Les especies que cueyen dientro d'esta categoría agronómica pertenecen na so mayoría a la familia Poaceae (gramínees), que'l so frutu ye insepartable de la semiente; sicasí tamién s'inclúi plantes con semientes semeyaes a granos que son d'otres families, como la quinua, l'alforxón (o Trigu oriáu), el beldu, el huauzontle o'l mirasol. Dalgunos autores denomen a estes caberes especies falsos cereales o pseudocereales.
Les principales especies son:
Villanueva de Azoague
Nel conceyu atópase tamién la llocalidá de Castropepe.
Toponimia
El topónimu deriva del árabe أسواق (aswāq) «mercaos», precedíu del términu Villanueva.
Historia
Mientres la Edá Media Villanueva de Azoague quedó integráu nel Reinu de Llión, que los sos monarques acometeríen la repoblación de la llocalidá tres la decisiva victoria de los exércitos d'Alfonsu III nel añu 878 na batalla de la Polvorosa.
Sicasí, al reestructurase les provincies y crease les actuales en 1833, Villanueva de Azoague pasó a formar parte de la provincia de Zamora, dientro de la Rexón Lleonesa, quedando integráu en 1834 nel partíu xudicial de Benavente.
Finalmente, en redol a 1850, l'antiguu conceyu de Castropepe integrar nel de Villanueva de Azoague.
Demografía
Según datos del INE de 2017, Villanueva de Azoague cunta con una población de 340 habitantes y una densidá de población de 17,83 hab./km².
La población que mora en Villanueva de Azoague, ensin tener en cuenta la llocalidá de Castropepe, ye de 269 habitantes, de los cualos 248 viven nel nucleu y el restu tremáu.
Patrimoniu
Como monumentu sobresal na llocalidá la ilesia de l'Asunción, que destaca pola so artesonado y el coru. Per otru llau, na cortil de la fábrica azucrera atópase'l Muséu del Azucre (antigua Casa del Alministrador), onde s'amuesen los preseos d'ellaboración d'esti productu a lo llargo de la historia.
Fiestes
Dos son les festividaes principales en Villanueva de Azoague: San Gregorio, el 10 de mayu, y El Toru, una celebración que tien llugar el 9 de xunu.
Dendropicos griseocephalus
Dendropicos griseocephalus ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae que vive n'África.
Distribución
Ta ampliampente distribuyíu n'África al sur d'El Sáḥara, atopándose n'Angola, Burundi, República Democrática d'El Congu, Malaui, Mozambique, Ruanda, Sudáfrica, Suazilandia, Tanzania, Uganda, Zambia y Zimbabue.
Subespecies
Describiéronse les siguientes subespecies:
Anthocharis
Anthocharis, ye un xéneru de caparines de la familia Pieridae (subfamilia Pierinae, tribu Anthocharini). Inclúi 20 especies y 22 subespecies, (Boisduval, Rambur, Duméril & Graslin, 1833) Anthocharis que se distribúin per Europa, Asia templada, China, Xapón, norte d'África, oeste d'América del Norte y América Central.
Penns Grove
Penns Grove ye un borough del condáu de Salem, nel estáu de Nueva Jersey. Llenda con.
Demografía
Tien una población de y una superficie de  km².
Corona británica
Los poderes de la monarquía, conocíos como la prerrogativa real, siguen siendo bien amplios. Munchos d'ellos nun los exerz personalmente'l monarca, facer ministros qu'actúen so la so voluntá. Exemplu de lo desusdicho constituyir el poder pa regular el serviciu civil y el poder pa expedir pasaportes. Dellos poderes mayores exercer nominalmente el mesmu monarca, actuando baxu conseyu'l primer ministru y el Gabinete del Reinu Xuníu, y conforme a les convenciones constitucionales. Un exemplu ye'l poder pa eslleir al Parllamentu. Acordies con un informe parllamentariu, "La Corona nun puede crear nuevos poderes prerrogativos".
Establecióse dende hai abondo tiempu, na constitución non codificada del Reinu Xuníu, que'l poder políticu ye exercíu n'última instancia pol Parllamentu, dientro del cual el soberanu nun ye un componente partidariu, xunto cola Cámara de los Lores y la Cámara de los Comunes, según pol Primer Ministru y el Gabinete. D'esta miente, como la monarquía británica moderna ye constitucional, el papel del soberanu na práctica atópase llindáu a funciones non partidaries (como la de ser fonte d'honor). Esti rol foi reconocíu dende'l sieglu XIX; Walter Bagehot identificó a la monarquía como la "parte digna" más que como la "parte eficiente" del gobiernu en The English Constitution (1867). El poder político ye exercíu na actualidá al traviés del Parllamentu, el Primer Ministru y el Gabinete. El soberanu tamién tien el títulu de Gobernante Supremu de la relixón oficial, la Ilesia d'Inglaterra, anque na práctica'l lideralgu espiritual de la Ilesia correspuende al arzobispu de Canterbury.
L'actual soberana ye la reina Sabela II, que reinó dende'l 6 de febreru de 1952. L'herederu llegal ye'l so primoxénitu, el príncipe Carlos, príncipe de Gales y duque de Rothesay (n'Escocia). El príncipe de Gales encargar de delles funciones ceremoniales públiques, como lo fai l'home de la reina, el príncipe Felipe, duque d'Edimburgu. Hai otros miembros de la Familia Real, amás de los yá mentaos, incluyendo los otros fíos, nietos y primos de la reina.
El monarca británicu ye tamién el Mancomunidá Británica de Naciones xefe de la Mancomunidá, y el monarca d'otros quince reinos mancomunitarios, cada unu —incluyendo al Reinu Xuníu— son soberanos ya independientes de los otros.
Monarquía inglesa
Siguiendo a les incursiones viquingues y al establecimientu del sieglu IX, el reinu de Wessex remaneció como'l reinu inglés dominante. Alfredo'l Grande aseguró Wessex y llogró el dominiu sobre Mercia del oeste, magar nun se convirtió en Rei d'Inglaterra; el títulu más cercanu al qu'aportó foi'l de "Rei de los Anglosaxones". Fueron el socesores d'Alfredo nel sieglu X los que constituyeron el reinu que güei se conoz como Inglaterra, anque inclusive nel reináu d'Edgardo el Pacíficu, Inglaterra nun s'atopaba estremada nos sos partes constituyentes. Escontra'l sieglu XI, el país volvióse más estable, magar un númberu de guerres colos daneses que desaguaron nuna monarquía danesa per dellos años. Cuando Guillermo, duque de Normandía, conquistó Inglaterra en 1066 convertir nel monarca d'un reinu que probablemente presentaba la mayor autoridá real n'Europa. La conquista normanda foi crucial pa la historia británica, en términos de cambéu políticu y social. El nuevu rei siguió cola centralización del poder qu'empezara nel periodu anglosaxón, ente que el sistema feudal tamién prosiguió col so desenvolvimientu.
thumb|350px|El [[Tapiz de Bayeux describe la conquista normanda.]]
Guillermu I foi asocedíu por dos de los sos fíos: Guillermu II, y depués Enrique I. Esti postreru tomó una revesosa decisión al proclamar a la so fía Matilde (la única sobreviviente) como la so heredera. Tres la muerte d'Enrique en 1135, unu de los nietos de Guillermu I, Esteban, reclamó'l tronu, y llegó al poder col sofitu de la mayoría de los barones. El so débil gobiernu, sicasí, dexó-y a Matilde desafiar el so reinu; como resultancia, Inglaterra llueu baxó a un periodu de desorde conocíu como l'Anarquía. Esteban caltuvo un control del poder abondo precariu mientres el restu de la so vida; sicasí, llegó a un alcuerdu según el cual sería asocedíu pol fíu de Matilde, Enrique II, quien se convertiría nel primer monarca de la dinastía Angevina o Plantagenet en 1154.
Los reinaos de munchos monarques de los Angevin viéronse avafaos por disturbios y conflictos civiles ente'l monarca y la nobleza. Enrique II tuvo de faer frente a rebeliones lideraes polos sos propios fíos, los futuros monarques Ricardu I y Juan.
Tres la muerte d'Enrique, el so fíu Ricardo asocedió-y nel tronu, quien, sicasí, permaneció ausente d'Inglaterra mientres la mayor parte del so reináu, por cuenta de que taba lluchando les Cruzaes nel Oriente Próximu. Cuando Ricardo finó, el so hermanu Juan asocedió-y, xuniendo a Inglaterra ya Irlanda so una sola monarquía. El so reináu viose marcáu pol conflictu ente los barones, quien en 1215 primiérenlu a redactar la Magna Carta (en llatín, Gran Cartera) col fin de garantizar los derechos y llibertaes de la nobleza. Poco dempués, Juan refugó la cartera, somorguiando a Inglaterra nuna guerra civil conocida como la Guerra de los Primeros Barones. La mesma llegó al so fin abrupto cola muerte de Juan en 1216, dexando la corona en manes del so fíu de nueve años, Enrique III. Los barones, lideraos por Simon de Montfort, VI Conde de Leicester, volvieron remontase más palantre al reinu d'Enrique, dando empiezu a la Segunda Guerra de los Barones. Ésta, sicasí, remató con una victoria real llimpia, y la consecuente execución de munchos rebeldes.
El siguiente monarca, Eduardu I, foi entá más esitosu tocantes a caltener el poder real, y foi'l responsable de la conquista de Gales y del intentu por establecer el dominiu inglés sobre Escocia. Sicasí, los trunfos nesi país dieron un retrocesu mientres el reináu del so socesor, Eduardu II, quien tamién se vio atropáu por un desastrosu conflictu cola nobleza. Ésti viose forzáu en 1311 a tornar munchos de los sos poderes ante'l comité baronil de "ordenadores". Sicasí, les victories militares ayudáronlu a recuperar el control en 1322. Magar esto, Eduardo foi derrocáu y executáu en 1327 pola so esposa Isabel de Francia y el so fíu, quien pasó a gobernar como Eduardu III. El nuevu monarca llueu reclamó la corona francesa, empecipiando la Guerra de los Cien Años qu'enfrentó a Inglaterra y Francia. Les campañes d'Eduardu III fueron bastante esitoses, y remataron cola conquista del territoriu francés. El so reináu foi tamién marcáu pol desenvolvimientu del Parllamentu, que s'estremara en dos Cases per primer vegada. En 1377 muerre Eduardu III, dexando la corona al so nietu de diez años, Ricardu II. Esti postreru, al igual que munchos de los sos predecesores, caltuvo conflictos colos nobles, principalmente pol intentu de retener el poder nes sos propies manes. En 1399, mientres s'atopaba fora n'Irlanda, el so primu Enrique Bolingbroke facer col poder, obligando a Ricardo a abdicar y a ser darréu asesináu.
Enrique IV yera'l nietu d'Eduardu III y el fíu de Juan de Gante, duque de Lancaster; d'ende que la so dinastía fuera conocida como la Casa de Lancaster. Mientres la mayor parte del so reináu, Enrique IV tuvo de faer frente a intrigues y rebeliones, debiendo'l so ésitu a la estratexa militar del so fíu, el futuru Enrique V. El reináu d'esti postreru, qu'empezó en 1413, viose particularmente llibre de disputes internes, dándo-y al rei llibertá p'acometer na Guerra de los Cien Años en Francia. Enrique V resultó victoriosu na so conquista; sicasí, la so muerte repentina en 1422 dexó al so fíu pequeñu Enrique VI a cargu del tronu, dexándo-y a los franceses acabar col dominiu inglés. Per otra parte, la escasez de popularidá de los rexentes d'Enrique VI, y el posterior fracasu del so lideralgu, llevó al debilitamientu de la Casa de Lancaster. Los lancasterianos fueron desafiaos pola Casa de York, llamada asina en referencia al so xefe, un descendiente d'Eduardu III, Ricardo, duque de York. Anque ésti finó nuna batalla en 1460, el so primoxénitu Eduardo llevó a los yorkistas a la victoria en 1461. Les Guerres de les Roses, sicasí, siguió siendo intermitente mientres los reinaos de los yorkistas Eduardu IV, Eduardu V, y Ricardu III. Finalmente, el conflictu terminó con ésitu pa la caña lancasteriana, liderada por Henry Tudor (Enrique VII) en 1485, cuando Ricardu III foi asesináu na batalla de Bosworth Field.
thumb|350px|La semeya de Sabela I data aproximao de [[1588, col fin de conmemorar la derrota de l'Armada española.]]
El final de la Guerra de les Roses constituyó un momentu decisivu na historia de la monarquía. La mayor parte de la nobleza foi o bien abrasada nel campu de batalla o executada pola so participación na guerra, y munchos bienes de l'aristocracia fueron confiscados pola Corona. Amás, el feudalismu decayendo, y les armaes feudales controlaes polos barones volviéronse obsoletas. Asina, los Tudor pudieron restablecer fácilmente la supremacía absoluta nel reinu, y los conflictos cola nobleza qu'invadieren a monarques anteriores llegaron al so fin. El poder de la Corona algamó'l so apoxéu mientres el reináu del segundu rei Tudor, Enrique VIII. Esta foi una dómina de gran cambéu políticu; Inglaterra pasó de ser un reinu débil a convertise n'unu de los más poderosos d'Europa. Tuvo llugar un trestornu relixosu, como resultáu de les disputes col papa, lo que llevó a la monarquía a alloñase de la Ilesia católica y a establecer la Ilesia d'Inglaterra. Otra resultancia importante del reináu d'Enrique VIII foi l'anexón de Gales (que fuera conquistáu sieglos antes, permaneciendo como un dominiu estreme) a Inglaterra so les Lleis nes Actes de Gales de 1535-1542.
El fíu y socesor d'Enrique VIII, el mozu Eduardu VI, prosiguió con más reformes relixoses. La so muerte en 1553, bastió una crisis de socesión. Foi cautelosu al nun dexar a la so media hermana mayor católica, María I, aportar al tronu, y a tal fin alzó un testamentu nel que designaba a Jane Grey como la so heredera, magar nenguna muyer reinara enxamás sobre Inglaterra. El reináu de Jane, sicasí, duró tan solu nueve díes; con un terrible sofitu popular, María destituyir, revocó la so proclamación como reina, y se autodeclaró como la lexítima soberana. María I intentó convertir a Inglaterra al catolicismu, incinerando nel procesu a numberosos protestantes so la presunción d'herexes. El so fallecimientu en 1558, abrió pasu por que la so media hermana Sabela I asoceder, devolviendo a Inglaterra al protestantismu. La era isabelina representó la crecedera del país. Esti momentu ye de cutiu conocíu como la "edá dorada" pa Inglaterra, principalmente por cuenta de los progresos culturales de William Shakespeare y Francis Bacon, ente otros.
Monarquía escocesa
N'Escocia, como n'Inglaterra, les monarquíes surdieron tres la retirada de Roma a empiezos del sieglu V. Los trés grupos que vivíen n'Escocia entós daquella yeren los pictos (qu'habitaben el reinu de Pictavia), los britanos (que s'asitiaben en dellos reinos del sur escocés, incluyendo'l reinu de Strathclyde), y los gaélicus, o escotos (que más palantre daríen el so nome a Escocia), de la provincia irlandesa de Dalriada. Cináed I ye tradicionalmente consideráu'l fundador de la Escocia xunida (o reinu d'Alba). La espansión de los dominios escoceses siguió mientres los dos sieglos siguientes, por cuenta de qu'otros territorios como Strathclyde yeren apoderaos o llograos por aciu matrimoniu dinásticu.
Los primeros monarques escoceses nun heredaben la Corona de forma direuta; nel so llugar, optar por un costume d'alternar les partes, como asocedía n'Irlanda y primeramente ente los pictos. La monarquía se rotaba, pos, ente dos, o dacuando trés, cañes de la Casa de Alpín. Sicasí, como resultancia, los llinaxes dinásticos rivales entraron en conflictu, de cutiu de forma violenta. Los problemes relativos a la socesión vense especialmente reflexaos pol periodu que va dende 942 a 1005, mientres el cual siete monarques consecutivos fueron asesinaos o executaos en batalla. La rotación de la monarquía ente llinaxes distintos llegó al so fin cuando Máel Coluim II asumió'l tronu en 1005 n'asesinando a munchu opositores. D'esta forma, cuando Donnchad I asocedió a Máel Coluim II en 1034, facer como tanista, ensin oposición dalguna.
En 1040, Donnchad foi ganáu en batalla en manes de Macbeth, tema que trataría la famosa obra de William Shakespeare (La traxedia de Macbeth). Depués, en 1057, el fíu de Donnchad Máel Coluim vengó la muerte del so padre al ganar y asesinar a Macbeth. Unos meses más tarde, tres el regicidio del fíu de Macbeth, Lulach, Máel Coluim llegó al tronu como Máel Coluim III, convirtiéndose nel primer monarca de la Casa de Dunkeld.
A partir de 1107, Escocia viose de volao estremada so la voluntá d'Edgardo, quien dixebró los sos dominios el so hermanu mayor sobreviviente Alejandro I (que gobernó'l norte d'Escocia como rei) y el so hermanu menor David (que gobernó'l sur d'Escocia en función de conde). Tres la muerte d'Alejandro en 1124, David heredó los sos dominios, y Escocia volvió unificase una vegada más. David foi asocedíu pol ineficaz Malcolm IV, y depués por Guillermo'l Lleón, que'l so reináu foi'l más llargu previu a la Unión de les Corones. Guillermo participó nuna rebelión contra'l rei Enrique II d'Inglaterra; sicasí, ésta fracasó, y Guillermo foi prindáu polos ingleses. Nun intercambiu pa la so lliberación, Guillermo viose forzáu a reconocer a Enrique como'l so señor feudal. El rei inglés Ricardu I alcordó acabar col pactu en 1189, en cuenta de una gran suma de dineru que precisaba pa les sos Cruzaes. Guillermo finó en 1214, y foi asocedíu pol so fíu Alejandro II. Ésti, según el so socesor Alejandro III, intentaron faese coles islles occidentales, que s'atopaben entá sol poder de Noruega. Mientres el reináu d'Alejandro III, Noruega esplegó una invasión fallida sobre Escocia; el consiguiente Tratáu de Perth (1266) reconoció'l control escocés sobre les islles del oeste y otres zones apostaes.
El fallecimientu d'Alejandro III en 1286 llevó a la so nieta noruega de trés años, Margarita, al tronu. Sicasí, mientres el so viaxe a Escocia en 1290 Margarita morrió nel mar, causando una gran crisis de socesión, mientres la cual hubo trelce demandantes rivales pola Corona d'Escocia. Munchos líderes escoceses allegaron al rei Eduardu I d'Inglaterra p'arreglar la disputa. Convocar a una corte coles "faiciones" de Balliol y Bruce, caúna nomando a "asesores". Contrariu a la opinión popular, Eduardo nun escoyó a John Balliol pa ocupar el llugar de rei. Balliol ganó'l sofitu apolmonante de la mayoría de los asesores, pero aquél dio en tratalo de vasallu, ya intentó exercer una influencia considerable n'asuntos escoceses. En 1295, cuando Balliol arrenunció a la so llealtá escontra Inglaterra, Eduardu I invadió y conquistó Escocia. Mientres los primeros diez años de les subsiguientes Guerres de la independencia escocesa, Escocia nun dispunxo de nengún monarca; sicasí, foi liderada informalmente por William Wallace. Tres la execución de Wallace en 1305, Roberto I d'Escocia asumió'l poder y proclamóse rei. Los sos esfuercios remataron con ésitu, y l'independencia escocesa foi reconocida en 1328. Sicasí, Roberto morrió tan solo un añu más tarde, y los ingleses volvieron invadir cola sida de devolver al herederu lexítimu de John Balliol, Edward Balliol, al tronu. A pesar d'ello, tres más campañes militares, Escocia consiguió nuevamente la so independencia col fíu de Roberto I, David II.
thumb|left|180px|Xacobu IV intentó invadir Inglaterra en 1513, pero foi asesináu nel procesu.
En 1371, David II foi asocedíu por Roberto II, el primer monarca escocés dende la Casa de Stewart (más palantre, Estuardo). Los reinaos de dambos, Roberto II y el so socesor, Roberto III, viéronse avafaos por cierto debilitamientu del poder real. Cuando Roberto III finó en 1406, los rexentes tuvieron de gobernar al país; el monarca, el fíu de Roberto III, Xacobu I, fuera prindáu polos ingleses. En pagando una importante fianza, Jacobo tornó a Escocia en 1424. Col fin de restablecer la so autoridá, recurrió a midíes despiadaes, incluyendo la execución de munchos de los sos enemigos. Xacobu II siguió cola política del so padre avasallando a nobles influyentes. Coles mesmes, sicasí, el Parllamentu escocés volvióse abondo poderosu, de cutiu desafiando abiertamente al propiu rei. El poder parlamentario tuvo la so puxanza mientres el reináu del ineficaz Xacobu III. Como resultancia, Xacobu IV y los sos socesores acostumaron evitar la convocatoria de sesiones parllamentaries, controlando d'esa manera'l poder del Parllamentu.
En 1513, Xacobu IV empecipió una invasión a Inglaterra, intentando tomar ventaya de l'ausencia del rei inglés Enrique VIII. Les sos fuercies aportaron a ganaes na batalla de Flodden Field; el rei, al igual que dellos nobles mayores, y cerca de diez mil soldaos fueron asesinaos. Por cuenta de que el fíu y socesor de Xacobu IV, Xacobu V, yera entá un neñu, el gobiernu foi tomáu polos rexentes. Al llegar a la adultez, Xacobu V gobernó con ésitu hasta otra guerra desastrosa colos ingleses en 1542. La so muerte nel mesmu añu dexó a la Corona en manes de la so fía de seis años, María, polo que s'estableció nuevamente otra rexencia. María, una católica romana, reinó nun periodu de cambéu relixosu n'Escocia. Debíu al esfuerciu de reformadores como John Knox, establecióse una ascendencia protestante. María espertó'l desconciertu en casándose con un católicu, lord Darnley, en 1565. Tres l'homicidiu de Lord Darnley en 1567, María casóse, inclusive abondo más polémicu, con James Hepburn, conde de Bothwell, de quien se presuponía yera responsable del asesinatu de Darnley. La nobleza remontar contra la reina, forzándola a arrenunciar y fuxir a Inglaterra, onde foi encarcelada y darréu executada por Sabela I. La Corona recayó sobre'l so fíu Xacobu VI, que fuera criáu como protestante. Xacobu VI convertiríase más tarde en rei d'Inglaterra tres el fallecimientu de la reina Sabela I.
Unión personal y fase republicana
thumb|200px|Xacobu VI ya I foi'l primer monarca en gobernar Inglaterra, Escocia ya Irlanda de forma conxunta.
La muerte de Sabela I en 1603 traxo consigo'l fin del poder pa la Casa de Tudor; nun tuvo fíos, polo que foi asocedida pol rei escocés Xacobu VI, que la so bisagüela materna yera la hermana mayor d'Enrique VIII. Xacobu VI reinó n'Inglaterra como Xacobu I tres lo que se conoció como la Unión de les Corones. Anque Inglaterra y Escocia taben xuníes personalmente por un solu monarca –Xacobu I convertir nel primer monarca n'ostentar el cargu de "Rei de Gran Bretaña" en 1604 – siguieron siendo reinos separaos. Jacobo pertenecía a la Casa de Estuardo, una casa real que los sos monarques esperimentaben conflictos frecuentes col Parllamentu inglés. Les disputes debíense de cutiu por cuestiones de poderes reales y parllamentarios, especialmente'l poder d'imponer tributos. El conflictu tuvo especial pronunciación mientres el reináu del socesor de Xacobu I Carlos I, quien provocó a la oposición al gobernar ensin Parllamentu dende 1629 a 1640 (la "Tiranía de los Once Años"), imponiendo tributos de forma unillateral, y adoptando polítiques relixoses revesoses (munches de les cualos resultaron ofensives a los presbiterianos escoceses y a los puritanos ingleses). Escontra 1642, l'enfrentamientu ente'l rei y el Parllamentu algamó'l so puntu máximu col empiezu de la Guerra Civil. La guerra acabó cola execución del rei, el fin de la monarquía, y l'establecimientu d'una república conocida como la Mancomunidá d'Inglaterra. En 1653, sicasí, Oliver Cromwell, el líder políticu y militar más prominente del país, llegó al poder y proclamóse Lord Protector (convirtiéndose efeutivamente en dictador militar). Cromwell siguió nel gobiernu hasta la so muerte en 1658, cuando foi asocedíu pol so fíu Richard Cromwell. El nuevu Lord Protector demostró poco interés en gobernar, polo que llueu abdicó, dando llugar al curtiu reestablecimientu de la Mancomunidá. La falta d'un lideralgu claru, sicasí, traxo a un malestar civil y militar, y por un pruyimientu popular de restablecer la monarquía. La Restauración tuvo llugar en 1660, cuando'l fíu de Carlos I, Carlos II foi declaráu rei. L'establecimientu de la Mancomunidá y el Protectoráu envaloróse illegal; Carlos II foi reconocíu como'l rei de iure dende la muerte del so padre en 1649.
El reináu de Carlos II viose envolubráu pol desenvolvimientu de los primeros partíos políticos modernos n'Inglaterra. Carlos escarecía de fíos lexítimos, razón pola cual especulábase que sería asocedíu pol so hermanu católicu, Jacobo, duque de York. A partir d'ende surdió un esfuerciu parllamentariu por escluyir a Jacobo de la llinia de socesión; los "Aborrecedores", que s'opunxeron, formaron el partíu de los Tories, ente que los "Demandantes," que sofitaben la idea, conformaron el partíu Whig. El Proyeutu d'Esclusión, sicasí, fracasó en numberoses ocasiones nes que Carlos II eslleió al Parllamentu por medrana a la so aprobación. Tres la disolución del Parllamentu en 1681, Carlos reinó como monarca absolutu hasta la so muerte en 1685.
La Revolución Gloriosa
Xacobu II, el católicu, asocedió, como s'esperaba, a Carlos (que se convirtiera al catolicismu nel so llechu de muerte). Jacobo buscó tolerancia pa los católicos, provocando la roxura de munchos protestantes. Una gran mayoría oponer a les decisiones de Xacobu II de caltener una armada cambiadizo y estable, d'asigna-yos altos cargos políticos y militares a católicos, y d'encarcelar a clérigos anglicanos que se sublevaren contra la llei. De resultes, un grupu de nobles protestantes y otros ciudadanos destacaos conocíos como los "Siete inmortales" incentivaron a la fía de Xacobu II, María II y al so home Guillermo d'Orange a destituyir al rei. Guillermo cumplió, llegando a Inglaterra'l 5 de payares de 1688, con un gran sofitu públicu. Al atopase cola deserción de munchos d'el so oficiales protestantes, Jacobo dexó'l poder el 23 d'avientu del mesmu añu. El 12 de febreru de 1689, la Convención del Parllamentu declaró que la partida del rei suponía un arrenunciu, y que Guillermu III y María II, y non el fíu católicu del monarca, Jacobo Francisco Estuardo, seríen los soberanos d'Inglaterra ya Irlanda. El Parllamentu escocés (inglés, Scottish Estates) llueu siguió la mesma postura.
La derrota de Jacobo ye comúnmente conocida como la Revolución Gloriosa, y foi unu de los fechos más importantes na evolución del poder parllamentariu. La Carta de Derechos de 1689 afirmó la supremacía del Parllamentu, y declaró que los ingleses retuvieren ciertos derechos, incluyendo la llibertá de nun abonar apurras tributarios impuestos ensin el consentimientu parllamentariu. La Carta de Derechos estableció que los futuros monarques teníen de ser protestantes, y que por detrás de cualquier fíu de los presentes monarques, la hermana de María, Ana heredaría la Corona. María morrió ensin dar a lluz en 1694, dexando a Guillermu III como únicu monarca. Escontra 1700 tuvo llugar una crisis política, por cuenta de que tolos fíos de la princesa Ana finaren, dexándola sola na llinia de socesión. El Parllamentu, tarreciendo que Xacobu II o los sos familiares católicos pretendieren reclamar el tronu, robló una Acta d'Establecimientu en 1701, na que se faía constar que la prima alloñada protestante de Guillermu III, Sofía de Hanover, siguiría na llinia de socesión. El rei muerre pocu dempués de la espedición de l'Acta, dexándo-y la corona a la so cuñada Ana.