cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ricardo Lagos
Política interior
Dende 2002, el so gobiernu tuvo d'enfrentar los barruntos de corrupción política, debíu al procesamientu d'unu de los sos ministros, Carlos Cruz, y d'otros funcionarios del Ministeriu d'Obres Públiques, pol casu denomináu MOP-Gate. La xueza que lleva la causa, Gloria Ana Chevesich detectó qu'en dichu Ministeriu encargaron asesoríes a empreses esternes, que funcionaron como fachada pal pagu de asignaciones suplementaries a funcionarios del Ministeriu. N'otra aresta d'esi casu, y de resultes d'una entrevista a Carlos Cruz, ésti reconoció que ministros, subsecretarios y otros representantes d'esclusivu enfotu del presidente, recibíen pagos adicionales al so remuneración, figura que se denominó como "sobresueldos". La irregularidá foi reconocida pol Presidente Ricardo Lagos, especificándose que la práutica desenvolvióse tamién mientres los gobiernos d'Eduardo Frei Ruiz-Tagle y Patricio Aylwin, anque s'abarrunta qu'ella ye de llarga data en Chile como forma de complementar les rentes de los funcionarios de mayor responsabilidá. La postura oficial del gobiernu consistió en nun reconocer carauterístiques de delitu nes práutiques y n'establecer una reforma llegal qu'aumentara los sueldos de ministros y subsecretarios de gobiernu, materia que foi aprobada nel so trámite llexislativu.
thumb|left|200px|[[Logotipu del Gobiernu de Chile|Logotipu institucional del Gobiernu de Chile mientres les presidencies de Ricardo Lagos y la so socesora Michelle Bachelet nel so primer gobiernu.]] Mientres el so gobiernu fructificó la modalidá de les concesiones, en que l'Estáu, ensin perder la propiedá de les obres que licita, les entrega pa la so execución y operación a consorcios privaos. Amás, mientres el so mandatu xestóse'l Transantiago, proyeutu qu'anovó un sistema de tresporte públicu anacrónicu ("micros marielles"); el nuevu sistema tuvo serios problemes nel so diseñu y implementación, los que fueron pasu ente pasu correxíos.
Dientro de la so política social creóse un seguru de desemplegu, pagáu pol Estáu, los emplegadores y los trabayadores; la llei pa reformar el sistema de salú por aciu garantíes esplícites a l'atención (Programa PUXANZA); el programa de erradicación de campamentos (Chile Barriu); un programa de proteición social pa families en situación d'estrema probeza (Chile Solidariu); la implementación de la Xornada Escolar Completa, que sería duramente cuestionada pola movilización estudiantil de 2006 en Chile; la escolaridá obligatoria mientres 12 años; la creación d'una institucionalidad cultural central (Conseyu Nacional de la Cultura y les Artes); y el yá mentáu plan de tresporte públicu en Santiago llamáu Transantiago.
Amás mientres el so mandatu aprobóse la primer llei de matrimoniu civil que dexó'l divorcio venceyar na historia de Chile; empecipióse l'aplicación de la reforma procesal penal; creáronse los Tribunales de Familia, aplicando'l procedimientu oral a estes materies pa faer más expedita el so resolución; aprobóse la Llei de Financiamiento Estudiantil con Aval del Estáu, con fuertes crítiques del movimientu estudiantil; y aprobáronse una de les más amplios cambeos a la Constitución de 1980, desque entró en vixencia.
Derechos humanos
Tolos gobiernos de la Concertación xeneraron meyores en materia d'esclariar los crímenes cometíos mientres la dictadura militar. Mientres el gobiernu d'Aylwin emitióse l'Informe Rettig que dio cuenta de los executáu políticos y deteníos sumíos. Con Frei, creáronse les meses de diálogu en que les Fuercies Armaes tuvieron d'apurrir la información que calteníen sobre'l paradoriu de los deteníos sumíos. Ricardo Lagos formó una comisión pa establecer la magnitú de la tortura en Chile. El 28 de payares de 2004, el día anterior al llanzamientu del Informe Valech, el presidente Lagos anunció que'l gobiernu aproviría compensación a aproximao 30 000 víctimes de violaciones de los derechos humanos so la dictadura militar. De les 35 868 persones que testificaron ante la Comisión Nacional sobre Prisión Política y Tortura, aproximao 30 000 casos fueron consideraos lexítimos. El 15 de xunu de 2005, Lagos ingresó al Congresu Nacional el proyeutu de llei N° 20.405 que crea'l Institutu Nacional de Derechos Humanos de Chile, que constituyiríase en 2010.
Rellaciones internacionales
thumb|right|250px|Ricardo Lagos cola Secretaria d'Estáu de los [[Estaos Xuníos d'América|Estaos Xuníos, Condoleezza Rice nel 2005.]] Mientres 2004 tuvo d'enfrentar una serie de tensiones na so rellación colos países suramericanos, provocaes pola antigua aspiración boliviana de salida al mar. La situación engarzó cola crisis enerxética sufierta por Arxentina, quien aprove de gas natural a Chile. En xuntes billaterales ente Carlos Mesa, presidente bolivianu y Néstor Kirchner presidente arxentín, el primeru condicionó la venta de gas boliviano a Arxentina a que "nin siquier una molécula de gas fuera vendida a Chile". De la mesma, el presidente venezolanu, Hugo Chávez, sofitó en diverses instancies l'ambición marítima boliviana, produciéndose un impasse diplomáticu ente dambes naciones. La tensión ente gobiernos escayó mientres xunetu de 2004. Enantes yá hubiera tensión cuando'l gobiernu de Chile, al traviés de la so embaxada en Caracas, foi l'únicu país del continente en reconocer el gobiernu que s'instaló per delles hores por aciu un golpe militar contra'l presidente Hugo Chávez en 2002, que sería rápido atayáu.
El so mandatu destaca pola firma de trataos de llibre comerciu, cola Xunión Europea, Estaos Xuníos, China y Corea.
Finalmente, ye importante mentar la firme posición de Chile nel senu de les Naciones Xuníes pa evitar la invasión d'Iraq. Chile llogró superar les múltiples presiones d'EE. XX. y Reinu Xuníu, y xugó un papel clave nel votu condenatorio de les Naciones Xuníes a esta aición bélica.
Crítiques al so gobiernu
thumb|300px|Niveles d'aprobación (azul) y desaprobación (colloráu) de Ricardo Lagos, según la encuesta CEP.
Rellación colos grupos económicos de poder
L'añu 2001, Ricardo Lagos unvió la "Llei Curtia de Pesca" con una vixencia de 10 años na cual asegurábense-y casi un 80% de les cuotes totales al holding empresarial del Grupu Angelini. La llei foi tramitada nel congresu gracies a la participación del entós daquella presidente del senáu, Andrés Zaldívar, al pie del so hermanu Adolfo Zaldívar (daquella, presidente del Partíu Demócrata Cristianu). La llei dexó que les aiciones de Itata aumentaren en más d'un 200% en menos de dos años. Posterior a ello, l'añu 2002, estendióse la LMCA a les rexones I ya II, llugar onde la principal empresa pesquera correspuende a Eperva, tamién perteneciente al grupu Angelini. Nuevamente gracies al sofitu d'Andrés Zaldívar xunto a Julio Lagos y Sergio Bitar, la llei foi promulgada en menos de 18 meses. La intervención per parte de los hermanos Zaldívar foi duramente criticada por cuenta de la gran inversión que teníen en dicha empresa, ensin cuntar que'l presidente del direutoriu de Eperva yera'l Felipe Zaldívar Larraín, tercer miembru de la familia Zaldívar.
Mientres el gobiernu de Ricardo Lagos, el daquella presidente del Bancu Estáu Jaime Estévez, foi increpado por participar nel préstamu de 120 millones de dólares al grupu Luksic nel procesu de compra del Bancu de Chile.
Andrónico Luksic Craig, líder del consorciu empresarial Grupu Luksic (consorciu que tien la mayor fortuna económica de Chile) foi citáu por Ricardo Lagos mientres una entrevista al diariu La Tercera:
Corrupción
Los actos de corrupción socedíos mientres la so xestión son unu de los aspeutos más críticos del so gobiernu. La connotación d'ello nun foi menor, yá que el Índiz de Perceición de Corrupción en Chile polo xeneral ye baxu, especialmente en rellación colos sos vecinos suramericanos.
Los casos MOP-Gate, MOP-Ciade, CORFO-Inverlink, EFE, fueron los casos de corrupción que solmenaron el so gobiernu. Estes males práutiques espandir nos altos niveles de l'alministración pública y nellos participaron collaboradores bien cercanos al ex mandatariu. En xineru de 2003 ordenar la detención del Ministru d'Obres Públiques, Tresportes y Telecomunicaciones, Carlos Cruz. La investigación llevada alantre pola xueza Gloria Ana Chevesich contabilizó innumberables arestes como MOP-Prograf, MOP-Idecon, MOP-Cycsa, MOP-Délano y MOP-Gesys, ente otres, que trataron sobre irregularidaes que van dende la falsificación de preseos públicos y llicitaciones preacordadas hasta'l fraude al fiscu, pasando pol pagu de sobresueldos y l'esviadura de fondos públicos, arreyando a decenes de persones. Finalmente, en xunetu de 2010 dictóse sentencia a 14 persones, ente elles Cruz, que foi condergáu a trés años de pena unviada y una multa de más de 799 millones de pesos. Otru de los inculpaos, l'ex xefe de finances del MOP, Sergio Cortés, va deber purgar cinco años de presidiu unviáu, pero con llibertá xixilada.
Transantiago
Mientres el gobiernu de la Presidenta Michelle Bachelet, responsabilizóse-y (per parte de la oposición y del mesmu gobiernu) polos inconvenientes que xeneró'l sistema de tresporte públicu denomináu Transantiago, el qu'hai drenado recursos estatales, lo que causó molesties na oposición y na mayoría de la ciudadanía.
Derechos Humanos
Tres la Ocupación de la Araucanía, una zona qu'abarca los terrenes allugaos al sur del Ríu Biobío, l'Estáu empezó a apurrir les tierres de les comunidaes mapuches a terceros (1883-1930), nel procesu conocíu como "amenorgamientu". Dende esa dómina, les distintes xeneraciones de mapuches intentaron per distintes víes, la recuperación de tales territorios consideraos ancestrales. A partir de 1997 empezaron una serie d'ocupaciones, tomes y atentaos incendiarios nos predivos pertenecientes a empreses forestales (principalmente les dependientes de COPEC y CMPC) y consideraes por munches comunidaes como territoriu ancestral. La respuesta estatal a esta situación executar na so mayor parte mientres el gobiernu de Ricardo Lagos.
Sindicar a la Coordinadora de Comunidaes en Conflictu Arauco-Malleco, como una organización de calter terrorista y foi escorrida como tal, encarcelándose a los sos dirixentes en procesos que la so llegalidá foi cuestionada por grupos mapuche, organizaciones de derechos humanos chilenes ya internacionales y el Relator Especial pa Pueblos Indíxenes de les Naciones Xuníes. Exemplos paradigmáticos d'esta situación constituyir el llamáu "Casu loncos" -onde los lonkos Pascual Pichun y Aniceto Norin fueron condergaos a 5 años y 1 día de prisión por "amenaza de quema terrorista" y el "Casu Puluco-Pidenco" -onde cuatro comuñeros fueron condergaos a 10 años y un día de prisión por "quema terrorista". Estos casos fueron descritos pol Relator Especial pa Pueblos Indíxenes de les Naciones Xuníes Rodolfo Stavenhagen, como xuicios que presenten una llegalidá cuestionable. Los fechos fueron denunciaos a la Comisión Interamericana de Derechos Humanos, por infraición al debíu procesu, reconocíu na Convención Americana de Derechos Humanos, ente otros fundamentos, que decretó'l so admisibilidad. Per otra parte, el Comité de Derechos Humanos, que xixila'l cumplimientu del Pactu Internacional de Derechos Civiles y Políticos, nes sos observaciones al informe de Chile, tamién impugnó les práutiques contra'l movimientu mapuche. Nesti sentíu, encamentó al Estáu chilenu a modificar la Llei N° 18.314, sobre conductes terroristes (conocida como llei antiterrorista).
Mediu ambiente
Mientres el so gobiernu produció'l desastre del ríu Cruces, provocáu pola empresa productora de celulosa CELCO propiedá de Celulosa Arauco, en que s'afectó seriamente'l Santuariu de la Naturaleza Carlos Anwandter probablemente pol escesu de dioxines, faciéndose emblemáticu'l casu pola masiva muerte y migración de los cisnes de pescuezu negru. Ante esta situación l'autoridá ambiental ordenó que la empresa rebaxara nun 20% la so producción y que presentara nel plazu de 2 años una alternativa de descarga de los RILES. La opción que propunxo la empresa foi llanzalos al mar al traviés d'un emisariu submarín frente a les mariñes de Mehuín lo que foi señaláu per Lagos como "la única alternativa posible". Sicasí la oposición de pescadores y comunidaes mapuche lafkenche del sector torgó que se lleven a cabu los estudios pertinentes, entá dempués de termináu'l gobiernu de Lagos.
Nos últimos díes del so periodu, mientres el mes de febreru, la Comisión Nacional del Mediu Ambiente dio la so aprobación al cuestionáu proyeutu mineru binacional Pascua Llamba, presentáu pola trasnacional canadiense Barrik Gold, ello una vegada concluyíos los procedimientos llegales que norman la participación ciudadana na "Evaluación d'Impautu Ambiental" a los que son sometíos esti tipu de proyeutos. La mina allúgase debaxo de los trés glaciares qu'alimenten el valle del Ríu Huasco, últimu ríu vivu nel Desiertu d'Atacama.
Prensa
Per otru llau, Ricardo Lagos foi criticáu por dalgunos y aplaudíu por otros por denunciar lo qu'él consideraba una gran concentración y falta de pluralidá de los medios de comunicación impresos, en manes de dos grandes consorcios históricamente venceyaos a los poderes económicos y a la oposición. En setiembre del 2005, Lagos unvió una carta a Agustín Edwards Eastman, direutor del periódicu chilenu El Mercurio, na que señala que
Sicasí, mientres el gobiernu de Ricardo Lagos, nunca s'aldericó nin se punxo como tema de discutiniu'l dineru brindáu pol Estáu a los principales medios de prensa escritu del país. L'Estáu chilenu subsidió direutamente a El Mercurio y a Copesa (consorciu de prensa escrita al cual pertenez el diariu La Tercera), asignándo-y 80 % de los recursos publicitarios destinaos a la prensa escrita mientres 2005.
Distinciones y condecoraciones
thumb|Escudo de Ricardo Lagos como caballeru de la [[Orde de Sabela la Católica (España).]]
Actividá pública tres la presidencia
250px|miniaturadeimagen|Lagos (segundu d'esquierda a derecha) nes celebraciones del [[Bicentenariu de Chile en 2010.]] Dempués de qu'abandonó'l poder, Lagos va ser responsable d'un seminariu especial na Universidá de California, Berkeley d'un mes nel Centru pa Estudios llatinoamericanos, llamaos "Democracia y Desenvolvimientu en Llatinoamérica".
El 24 de marzu de 2006, Lagos anuncia'l llanzamientu d'una fundación mesma llamada "Democracia y Desenvolvimientu" en Santiago, dende onde se va entamar hasta'l día de güei una intensa axenda internacional. Trés díes depués viaxa a Estocolmu, onde asumi como Presidente del Club de Madrid por dos años más, una organización esclusiva d'antiguos presidentes creada pa promover más y meyor democracia al traviés del mundu, de la cual entá forma parte. Tamién asume la Mesa Direutiva de co-presidencia del Diálogu Inter-Americanu.
En mayu de 2007, la Universidá de Brown anuncia que Lagos tendría un cargu docente nel Institutu de Watson pa Estudios Internacionales por un periodu de cinco años, que foi allargáu por dos años, empezando'l 1 de xunetu de 2007. El 1 de mayu de 2007 foi designáu pol Secretariu Xeneral de la ONX, Ban Ki-moon, unviáu especial pal cambéu climáticu de la ONX, xunto cola exprimera ministra noruega Gro Harlem y el ex canciller surcoreanu, Hang Seung-soo. Esti nomamientu foi criticáu nuna carta abierta roblada por venti ONG ecolóxiques destinada a Ban Ki-moon. Na carta les organizaciones critiquen el probe desempeñu del gobiernu de Lagos n'asuntos medioambientales como la tema del proyeutu Pascua Llamba y la muerte de Cisnes de Pescuezu Negru, ente munchos otros problemes. Lagos refugó tales crítiques aludiendo a que dichos espertos medioambientales "nun saben nada" ya indicando con ambigüedá que dende'l so puntu de vista la tema rellaciónase a cencielles con que "la situación ambiental de Chile tien d'entendese nel contestu del so rápidu ritmu de desenvolvimientu".
N'avientu de 2007, el ex-presidente pidió esculpes públicamente a los millones de santiaguinos afeutaos pola planificación de la reforma al tresporte metropolitanu, denomináu Transantiago.
En 2008 la Fundación Konex de l'Arxentina dio-y el Premiu Konex Mercosur como una de les personalidaes más relevantes de la década na rexón.
Pa les Eleiciones del 2009, pidióse-y delles vegaes que fuera como candidatu, yá que según los sondeos él yera'l posible candidatu que s'averaba más al aventayáu Sebastián Piñera, dende entamos del 2008, Lagos dio dellos sí y dellos non, pero siempres dicía que se negaría a competir en primaries col so colega José Miguel Insulza, y menos dientro de la Concertación col ex-presidente Eduardo Frei Ruiz-Tagle o la senadora Soledad Alvear, decidió caltenese neutral ante esta situación. El 4 d'avientu de 2008 confirmó que nun sería candidatu pal 2009 y dende entós caltúvose neutral dafechu frente a la tema.
Siguió con una intensa axenda internacional, participando n'alcuentros como'l Cume de Delhi sobre Desenvolvimientu Sostenible, en febreru de 2011 (Delhi Sustainable Development Summit) y nel 10º aniversariu y Conferencia Añal del Club de Madrid, payares de 2011. Amás forma parte de la organización internacional Crisis Group y participa del Foru Iberoamericanu.
En payares del 2012, Ricardo Lagos foi convidáu a una conferencia maxistral na Cátedra Llatinoamericana Julio Cortázar: América Llatina Güei. Desafíos dempués de la crisis; Universidá de Guadalaxara. Nos mesmos díes, na Feria del Llibru de Méxicu, participó na reconocencia a Carlos Fuentes, escritor mexicanu fináu unos meses antes.
En 2013, foi convidáu pola Universidá de São Paulo, a dar entamu a la Cátedra José Bonifacio, Brasil.
Eleición presidencial de 1999-2000
Resultáu de les eleiciones de 1999 pa la Presidencia de la República
49 Pales
49 Pales ye l'asteroide númberu 49 de la serie, descubiertu por Hermann Mayer Salomon Goldschmidt (1802-1866) el 19 de setiembre de 1857 dende París.
Peroño
Peroño ye un barriu de la parroquia de Lluanco nel conceyu asturianu de Gozón.
Alcuéntrase a 0,60 km de Lluanco, la capital del conceyu, a un altor mediu de 40 msnm y tien una población de.
50 Virginia
50 Virginia ye l'asteroide númberu 50 de la serie, descubiertu dende Washington por J. Ferguson el 4 d'ochobre de 1857.
Ladell Parks
Jeremy Ladell Murph, tamién conocíu como Ladell Parks, ye un actor, raperu y autor estauxunidense. Ye meyor conocíu por interpretar pequeños papeles en 10 Things I Hate About You, 17 Again, Nunca S'Esmorecen, y película The Amazing Spider-Man 2.
Primeros años
Murph nació y alzar en Nueva Orleans, Luisiana hasta que cumplió 7 , de siguío, pasar a Minnesota onde creció y empezó a escribir noveles y la música. Más tarde movióse a Los Angeles pa dedicase a l'actuación.
Vida privada
Murph menudu viose la promoción de xuegos de consola del sistema Xbox One de Microsoft nel so Instagram y YouTube. Tamién dicen que ye un gran fan de la serie de xuegos de NBA 2K.
Referencies
[http://thyblackman.com/2014/03/05/who-is-ladell-parks/ Thyblackman, Ladell Parques, recibida'l 05 de marzu, 2014
https://www.imdb.com/name/nm6139438/?mode=desktop&ref_=m_ft_dsk IMDB, Ladell Parks, recibida'l 19 d'agostu, 2015
https://itunes.apple.com/us/album/khaos-kontrol/id974721700 ITunes, Ladell Parks, recibida'l 24 d'agostu, 2015
El Molín da Cova
El Molín da Cova ye un molín de la parroquia de Trabada nel conceyu asturianu de Grandas de Salime.
Alcuéntrase a 18 km de Grandas de Salime, la capital del conceyu, a un altor mediu de 383 msnm y tien una población de.
Obesidá
thumb|230px|rignt|Típica imaxe d'obesidá thumb|230px|right|Típica imaxe d'obesidá. La obesidá ye la enfermedá crónica d'orixe multifactorial que se caracteriza por acumuladura escesiva de grasa o hipertrofia xeneral del texíu adiposo nel cuerpu; ye dicir cuando la reserva natural d'enerxía de los humanos y otros mamíferos, almacenada en forma de grasa corporal amontar hasta un puntu onde ta acomuñada con numberosos entueyos como ciertes condiciones de salú o enfermedaes y una medría de la mortalidá.
La OMS (Organización Mundial de la Salú) defini como obesidá cuando'l IMC o índiz de masa corporal (cálculu ente la estatura y el pesu del individuu) ye igual o superior a 30 kg/m². Tamién se considera signu d'obesidá un perímetru abdominal aumentáu n'homes mayor o igual a 102 cm y en muyeres mayor o igual a 88 cm.(Ver: diagnostico de la obesidá).
La obesidá forma parte del síndrome metabólicu siendo un factor de riesgu conocíu, ye dicir predispone, pa delles enfermedaes, particularmente enfermedaes cardiovasculares, diabetes mellitus tipu 2, apnea del suañu, ictus, osteoartritis, según a delles formes de cáncer, carecimientos dermatolóxicos y gastrointestinales. (Ver: Efeutu sobre la salú).
Anque la obesidá ye una condición clínica individual convirtióse nun seriu problema de salú pública que va n'aumentu y la OMS considera que "La obesidá algamó proporciones epidémiques a nivel mundial, y cada añu muerren, a lo menos, 2,6 millones de persones por causa de la obesidá o sobrepesu. Anque enantes considerábase un problema confináu a los países d'altos ingresos, na actualidá la obesidá tamién ye prevalente nos países d'ingresos baxos y medianos". (Ver:Polítiques y midíes de salú pública'').
Definición
En forma práutica, la obesidá puede ser diagnosticada típicamente en términos de salú midiendo'l índiz de masa corporal (IMC), pero tamién en términos de la so distribución de la grasa al traviés de la circunferencia de la cintura o la midida del índiz cintura cadril. Amás, la presencia d'obesidá precisa ser considerada nel contestu d'otros factores de riesgu y comorbilidades acomuñaes (otres condiciones médiques que podríen influyir nel riesgu d'entueyos).
IMC
L'índiz de masa corporal ye un métodu simple y llargamente usáu pa envalorar la proporción de grasa corporal. El IMC foi desenvueltu pol estadísticu y antropometrista belga Adolphe Quetelet. Esti calcúlase dividiendo'l pesu del suxetu (en kilogramos) pol cuadráu del so altor (en metros), polo tanto esprésase'n kg / m².
La OMS (Organización Mundial de la Salú) establez una definición comúnmente n'usu colos siguientes valores, alcordaos en 1997, publicaos en 2000 y afechos nel 2010: IMC menos de 18,5 ye per debaxo del pesu normal.
250px|right|Gráficu col índiz de masa corporal
Circunferencia de cintura
El IMC nun tien en cuenta les diferencies ente los texíu adiposo y texíu magro; tampoco estrema ente les distintes formes de adiposidad, dalgunes de les cualos pueden tar acomuñaes de forma más estrecha col riesgu cardiovascular.
La meyor conocencia de la bioloxía del texíu adiposo amosó que la obesidá central (obesidad tipo masculina o tipo manzana) tien una vinculación cola enfermedá cardiovascular, que namái col IMC.
La circunferencia de cintura absoluta (>102 cm n'homes y >88 cm en muyeres) o'l índice cintura-cadril (>0,9 pa homes y >0,85 pa muyeres) son usaos como midíes d'obesidá central.
Nuna cohorte de casi 15.000 suxetos del estudiu National Health and Nutrition Examination Survey (NHANES) III, la circunferencies cintura esplicó significativamente meyor que'l IMC los factores de riesgu pa la salú rellacionaos cola obesidá cuando'l síndrome metabólicu foi tomáu como midida.
Grasa corporal
Una vía alternativa pa determinar la obesidá ye midir el porcentaxe de grasa corporal. Médicos y científicos xeneralmente tán d'alcuerdu en qu'un home con más del 25% de grasa corporal y una muyer con más de 30% de grasa corporal son gruesos.
Sicasí, ye difícil midir la grasa corporal de forma precisa. El métodu más aceptáu foi'l de pesar a les persones so l'agua, pero la pesada so l'agua ye un procedimientu llindáu a llaboratorios con equipu especial. Los métodos más simples pa midir la grasa corporal son el métodu de les plegues cutanees, nel cual un plizcu de piel ye midíu esautamente pa determinar la grosez de la capa de grasa subcutáneo; o'l analís de impedancia bioeléctrica, usualmente lleváu a cabu por especialistes clínicos. El so usu rutinariu ye desaconseyáu. Otres midíes de grasa corporal inclúin la tomografía computarizada, la resonancia magnética y la absorciometría de rayos X d'enerxía dual.
Factores de riesgu y morbilidades acomuñaes
La presencia de factores de riesgu y enfermedá acomuñaos cola obesidá tamién son usaos pa establecer un diagnósticu clínicu. La coronariopatía, la diabetes tipu 2 y l'apnea del suañu son factores de riesgu que constitúin un peligru pa la vida que podría indicar un tratamientu clínicu pa la obesidá. Vezu tabáquico, hipertensión, edá y hestoria familiar son otros factores de riesgu que podríen indicar tratamientu.
Clasificación
Según l'orixe de la obesidá, ésta clasifícase nos siguientes tipos:
Efeutu sobre la salú
La OMS señala que "El sobrepesu y l'obesidá son el quintu factor principal de riesgu de fallecimientu nel mundu. Cada añu finen a lo menos 2,8 millones de persones adultes de resultes del sobrepesu o la obesidá. Amás, el 44% de la carga de diabetes, el 23% de la carga de cardiopatíes isquémiques y ente'l 7% y el 41% de la carga de dellos cánceres son atribuyibles al sobrepesu y l'obesidá."
Un gran númberu de condiciones médiques fueron acomuñaes cola obesidá. Les consecuencies sobre la salú tán categorizadas como la resultancia d'una medría de la masa graso (artrosis, apnea del suañu, estigma social) o una medría nel númberu de célules grases (diabetes, cáncer, enfermedaes cardiovasculares, fégadu grasu non alcohólicu). La mortalidá ta amontada na obesidá, con un IMC mayor de 32 tán acomuñáu con un doble riesgu de muerte. Esisten alteraciones na respuesta del organismu la insulina (resistencia a la insulina), un tao pro inflamatorio y un enclín amontáu a la trombosis (tao pro trombótico).
L'asociación d'otres enfermedaes puede ser dependiente o independiente de la distribución del texíu adiposo. La obesidá central (o obesidá carauterizada per un radiu cintura cadril alto), ye un factor de riesgu importante pal síndrome metabólicu, el cúmulu d'un númberu d'enfermedaes y factores de riesgu que predisponen fuertemente pa la enfermedá cardiovascular. Éstos son diabetes mellitus tipo dos, hipertensión arterial, niveles altos de colesterol y de triglicéridos nel sangre (hiperlipidemia combinada).
Amás del síndrome metabólicu, la obesidá ye tamién correlacionada con una variedá d'otros entueyos. Pa delles d'estes dolencies, foinos establecíu claramente hasta qué puntu son causaes direutamente pola obesidá como tal o si tienen otra causa (tal como sedentarismu) que tamién causa obesidá.
Ente que ser severamente gruesu tien munchos entueyos de salú, aquellos quien tienen sobrepesu enfrenten una pequeña medría na mortalidá o morbilidad. Per otra parte dellos estudios atoparon que la osteoporosis asocede menos en persones llixeramente grueses suxuriendo que l'acumuladura de grasa sobremanera visceral, que se mide cola circunferencia abdominal, ye un factor proteutor pa la mineralización ósea.
Causa y mecanismos
thumb|Distribución de los factores que favorecen la obesidá según Les causes de la obesidá son múltiples, ya inclúin factores tales como l'heriedu xenéticu; el comportamientu del sistema nerviosu, endocrín y metabólicu; y el tipu o estilu de vida que se lleve. Pa ente los factores que pueden causar obesidá puede ser atribuyíu un 30% a los factores xenéticos, 40% a los factores non heredables y 30% a los factores puramente sociales, esto ye, la rellación ente factores xenéticos y ambientales son del 30% y 70% respeutivamente. Los mecanismos por que estos factores causen escesu de grasa corporal son:
Si inxerse mayor cantidá d'enerxía de la necesaria ésta atrópase en forma de grasa. Si consúmese más enerxía de la disponible utilízase la grasa como enerxía. Polo que la obesidá producir por escesu d'enerxía, como resultáu de les alteraciones nel equilibriu d'entrada salida d'enerxía. De resultes pueden producise diversos entueyos, como son la hipertensión arterial, la diabetes mellitus y les enfermedaes coronaries.
L'heriedu tien un papel importante, tantu que de padres gruesos el riesgu de sufrir obesidá pa un neñu ye 10 vegaes cimera a lo normal. En parte ye por cuenta d'enclinos metabólicos d'acumuladura de grasa, pero en parte deber a que los vezos culturales alimenticios y sedentarios contribúin a repitir el patrones d'obesidá de padres a fíos.
Otra parte de los gruesos ser por enfermedaes hormonales o endocrines, y pueden ser solucionaos per aciu un correutu diagnósticu y tratamientu especializáu.
Estilu de vida
La mayoría de los investigadores concluyeron que la combinación d'un consumu escesivu de nutrientes y l'estilu de vida sedentaria son la principal causa de la rápida aceleración de la obesidá na sociedá occidental nel postreru cuartu del sieglu XX.
Sicasí, el consumu d'alimentu por sigo mesmu ye insuficiente pa esplicar la medría fenomenal nos niveles d'obesidá nel mundu industrializáu mientres los años recién. Una medría nel estilu de vida sedentaria tamién tien un rol significativu nos niveles actuales alzaos d'esta enfermedá.
Cuestiones sobre l'estilu de vida, menos bien establecíu, que pueden influyir sobre la obesidá inclúin el estrés mental y el suañu insuficiente.
Heriedu y xenética
Como con munches condiciones médiques, el desbalance calóricu que resulta n'obesidá frecuentemente desenvuélvese a partir de la combinación de factores xenéticos y ambientales. El polimorfismu en dellos xenes que controlen el mambís, el metabolismu y l'integración d'adipoquina, predisponen a la obesidá, pero la condición rique la disponibilidad d'abondes caloríes y posiblemente otros factores pa desenvolvese dafechu. Delles condiciones xenétiques que tienen como riesgo la obesidá, fueron identificaes (tales como'l síndrome de Prader-Willi, el síndrome de Bardet-Biedl, síndrome MOMO, mutaciones nel receptores de leptina y melanocortina), pero mutaciones sencielles en locus namái fueron atopaes nel 5% de los individuos gruesos. Magar se piensa qu'una llarga proporción los xenes causantes tán inda ensin identificar, pa la mayoría que la obesidá ye probablemente la resultancia d'interaiciones ente múltiples xenes onde factores non xenéticos tamién son probablemente importantes.
Un estudiu de 2007 identificó bastantes mutaciones comunes nel xen FTO; los heterocigotos tuvieron un riesgu d'obesidá 30% mayor, ente que los homocigotos tuvieron una medría nel riesgu d'un 70%.
A nivel poblacional, la hipótesis del xen aforrador, que postula que ciertos grupos étnicos pueden ser más propensos a la obesidá qu'otros y l'habilidá de tomar ventaya de raros periodos de bayura y y usar esta bayura p'almacenar enerxía eficientemente, pueden ser una ventaya evolutiva, en tiempos cuando la comida yera escasa. Individuos con reserves adiposes mayores, teníen más posibilidaes de sobrevivir la fame. Esti enclín a almacenar grases ye probablemente una inadaptación nuna sociedá con un suministru estable d'alimentos.
Enfermedaes médiques
Aproximao d'un 2% a un 3% de les causes d'obesidá son por cuenta d'enfermedaes endocrines como'l hipotiroidismu, síndrome de Cushing, hipogonadismo, mancadures hipotalámicas o defectu de la hormona de crecedera.
Tamién ciertes enfermedaes mentales o sustances pueden predisponer a la obesidá. Ente les enfermedaes mentales que pueden amontar el riesgu d'obesidá son trestornos alimenticios tales como bulimia nerviosa y consumu compulsivu de comida o adicción a los alimentos. Dexar de fumar ye una causa conocida de ganancia de pesu moderada, pos la nicotina suprime'l mambís. Ciertos tratamientos médicos con (esteroides, antipsicóticos atípicos y delles drogues pa la fertilidá) pueden causar ganancia de pesu.
Aparte del fechu de que corrijiendo estes situaciones puede ameyorase la obesidá, la presencia d'una medría nel pesu corporal puede complicar el manexu d'otros.
Mecanismos neurobiolóxicos
Flier resume los munchos posibles mecanismos fisiopatológicos arreyaos nel desenvolvimientu y caltenimientu de la obesidá.
Esti campu d'investigación foi casi inalcanzable hasta que les leptinas fueron afayaes en 1994.
Dende esti descubrimientu, munchos otros mecanismos hormonales que participen na regulación del mambís y el consumu d'alimentos, en patrones d'almacenamientu nel texíu adiposo y nel desenvolvimientu de resistencia a la insulina]], fueron resueltos.
Les leptinas y ghrelinas son consideraes complementaries na so influencia sobre'l mambís, les ghrelinas producíes pol estómagu, modulan el control del mambís al curtiu plazu (pa comer cuando l'estómagu ta vacíu y pa parar col estómagu ta llenu). La leptina ye producida pol texíu adiposu pa señalizar les reserves de grasa almacenaes nel organismu y mediar el control del mambís al llargu plazu (pa comer más cuando les reserves de grasa tán baxes y menos al de les reserves de grasa son altes). Anque l'alministración de leptinas puede ser efeutiva nun pequeñu grupu de suxetos gruesos quien son deficientes de leptina, munchos más individuos gruesos paecen ser resistentes a la leptina. Esta resistencia esplica en parte porqué l'alministración de leptinas nun amosó ser eficiente en suprimir el mambís na mayoría de los suxetos gruesos.
Ente que la leptina y la ghrelina son producíes periféricamente, estes controlen el mambís al traviés de les sos aiciones sobre sistema nerviosu central. En particular, estes y otres hormones rellacionaes col mambís actúen sobre'l hipotálamu, una rexón del celebru, central na regulación del consumu d'alimentos y el gastu d'enerxía. Hai dellos círculos dientro del hipotálamu, que contribúin con esti rol d'integración del mambís, siendo la vía de la melanocortina la meyor entendida. El circuitu empieza nel nucleu arcuato del hipotálamu, que tien salíes al hipotálamu llateral (HL) y ventromedial (HVM), los centros de l'alimentación y l'enfastiu nel celebru respeutivamente.
Consecuentemente, les neurones NPY/ AgRP aguiyen l'alimentación y inhiben l'enfastiu, ente que les neuronasPOMC/CART, aguiya l'enfastiu y inhiben l'alimentación. Dambos grupos de neurones del nucleu arcuato son regulaes en parte pola leptina. La leptina inhibe el grupu NPY/ AgRP, ente qu'aguiya el grupu POMC/CART. Polo tanto un defectu na señalización por leptina, vía defectu de leptina o resistencia a la leptina, conduz a una sobrealimentación y puede dar cuenta por delles formes d'obesidá xenética y adquirida
Aspeutos microbiolóxicos
El rol de les bacteries que colonicen el tracto dixestivu nel desenvolvimientu de la obesidá empezó a ser apocayá oxetu d'investigación. Les bacteries participen na dixestión (especialmente d'ácidos grasos y polisacáridos) y alteraciones na proporción 10 cintes particulares na y díes puede esplicar por qué ciertes persones son más propenses a ganar pesu qu'otres.
Nel tracto dixestivu humanu, les bacteries xeneralmente son miembros del filu de los bacteroides o de los firmicutes. Na xente grueso, esiste una bayura relativa de firmicutes (los cualos causen una absorción d'enerxía relativamente alta), lo cual ye restauráu pola perda de pesu. A partir d'estes resultancies nun puede concluyise entá si esti desbalance ye la causa de la obesidá o ye un efeutu.
Determinantes sociales
Cuando diferenciales nel ingresu fueron comparaos, la inequidad persistió, los suxetos delgaos fueron por heriedu más ricos que los gruesos. Una tasa mayor d'un baxu nivel d'educación y enclinos a depender de comíes rápides barates ye vistu como una razón pola cual estes resultancies son tan distintes. Otru estudiu atopó que muyeres quien se casaben dientro d'un estatus más altu son de forma predecible más delgaes que les muyeres quien se casen dientro d'un estatus más baxu.
Un estudiu de 2007, de 32.500 neños de la cohorte orixinal del estudiu Framingham, siguíos por 32 años indicaron que'l IMC camuda n'amigos, hermanos o maríos ensin importar la distancia xeográfica. L'asociación foi más fuerte ente amigos mutuos y menor ente hermanos y maríos (anque estes diferencies nun fueron estadísticamente significatives). Los autores concluyeron a partir d'estes resultancies que l'aceptación de la masa corporal xuega un papel importante nos cambeos de la talla corporal.
Obesidá y menopausia
La menopausia produz cambeos na distribución de la grasa corporal y na oxidación del texíu adiposo. L'aumentu de masa graso abdominal y visceral de la postmenopausia acompañar con aumentu de la capacidá antioxidante pola mor del cambéu hormonal ente que la edá nun tien influencia. Sicasí, la capacidá antioxidante tien una correlación llinial cola edá, pero non cola masa graso troncular.
L'escesu de pesu corporal (sobrepesu y obesidá produz mayor alteración nel Índiz de Kupperman, metabolismu, suañu y calidá de vida.   Les muyeres menopáusiques grueses tienen,amás, mayor prevalencia de problemes na so sexualidá, rellacionaos consigo mesmes y con factores rellacionaos coles sos pareyes.
Prevención
La obesidá puede prevenise y tratar buscando l'equilibriu na ingesta de caloríes con una dieta banciada teniendo en cuenta apurrir calóricos de los alimentos. Sábese que cada 250 gramos de grasa equivalen a 2.250 caloríes, y cada gramu de grasa equival a 9 kcal. Si esiste un escesu de grasa corporal, tien de calculase la enerxía (midida en caloríes) que representen y menguala na ingesta alimentaria mientres un periodu fayadizu.
Un métodu basar n'envalorar l'apurra d'enerxía de la dieta (enerxía de metabolización) a partir del so conteníu en macronutrientes (y de etanol, nel casu d'incluyir bébores alcohóliques). Esta enerxía de metabolización calcular a partir de los factores de Atwater, que namái son válidos pa la dieta y non p'alimentos particulares. Estos factores recoyer na tabla siguiente:
Asina, una dieta diaria qu'apurra un total de 100,6 g de proteínes, 93,0 g de grasa y 215,5 g de carbohidratos, va apurrir una enerxía de, aproximao, 2.101 kcal.
Tocantes a alimentos, na tabla siguiente recuéyense dellos factores de Atwater que dexen envalorar la enerxía qu'apurriríen tres la so metabolización:
Tamién puede conocese la enerxía qu'apurriríen los alimentos al traviés d'un dispositivu denomináu "bomba calorimétrica". Con esti sistema calculen los valores d'enerxía que davezu se recueyen na mayoría de les tables de composición d'alimentos. Na tabla siguiente refléxense dellos exemplos:
Tratamientu
Ye necesariu tratar afechiscamente les enfermedaes subxacentes, si esisten. A partir d'equí depende de buscar l'equilibriu, per aciu axustes na dieta. La dieta tien de ser afecha a l'actividá necesaria, por ello una dieta bien intensiva en persones bien actives ye contraproducente. Debe de tendese a realizar dietes más nidies y calteníes. Una vegada algamáu'l pesu ideal, lo ideal ye caltenelo con un fayadizu programa d'exercicios y alimentación que sobremanera dexen nun volver recuperar la grasa y el pesu perdíu.
Muncho más difícil qu'amenorgar la grasa corporal ye tratar de caltenela fuera socedida 80 a 90% d'aquellos que tienen 10% o más que la so masa corporal al traviés de la dieta vuelven ganar tol pesu ente dos y cinco años. L'organismu tien sistemes que caltienen el so homeostasis a ciertu nivel, incluyendo'l pesu corporal. Poro, caltener el pesu perdíu xeneralmente rique que faer exerciciu y comer afechiscamente sía una parte permanente del estilu de vida de les persones. Ciertos nutrientes, tales como la fenilalanina, son supresores naturales del mambís lo cual dexa resetear el nivel establecíu del pesu corporal.
Protocolos clínicos
Nuna guía de práutica clínica pol colexu americanu de médicos, son feches les siguientes cinco encamientos:
Una guía pa la práutica clínica pola US Preventive Services Task Force (USPSTF), concluyó que la evidencia ye insuficiente pa faer una encamentar a favor o en contra del conseyu rutinariu sobre conducta pa promover una dieta saludable en pacientes ensin escoyer n'establecimientos d'atención primaria, sicasí esti conseyu intensivu alrodiu de la conducta dietaria ta encamentáu naquellos pacientes con hiperlipidemia y otros factores de riesgu conocíos para enfermedaes cardiovasculares y enfermedaes cróniques rellacionaes. El conseyu puede ser lleváu a cabu por clínicos d'atención primaria o por referencia a otros especialistes tales como nutricionistas o dietistas.
Exerciciu
Un metaanálisis d'ensayos aleatorios controlaos realizáu pola International Cochrane Collaboration, atopó que "l'exerciciu combináu con dieta resulta nun mayor amenorgamientu de pesu que la dieta sola".
Dieta
Polo xeneral, el tratamientu dietéticu de la obesidá basar n'amenorgar la ingesta d'alimentos. Dellos abordaxes dietéticos propunxéronse, dalgunos de los cualos comparáronse per aciu ensayos aleatorios controlaos:
Un estudiu nel que se compararon mientres 6 meses les dietes Atkins, de la Zona, Weight Watchers y Ornish atopó les siguientes resultancies:
Una meta-analís estudios al azar controlaos concluyó que "comparando col tratamientu avezáu, l'asesoramientu dietéticu produz una modesta perda de pesu que mengua col tiempu".
So carbohidratu vs baxa grasa
Munchos estudios enfocáronse en dietes qu'amenorguen les caloríes vía dietes baxes en carbohidratos (la dieta Atkins, la dieta de la Zona) vs. dieta baxa en grases (la dieta LEARN, la dieta Ornish). El Nurses' Health Study, un estudiu observacional por cohortes, atopó que les dietes baxa en carbohidratos basaes en fontes vexetales de grácil proteína ta acomuñaes con menos coronariopatía.
Una meta-analís d'estudios aleatorios controlaos pol International Cochrane Collaboration realizáu nel 2002 concluyó que les dietes nes que s'acuten les grases nun son meyores que les dietes nes que s'acuten les caloríes, n'algamar una perda de pesu al llargu plazu en persones con sobrepesu o obesidá.
Un metaanálisis más recién qu'incluyó estudios controlaos publicaos dempués de la revisión de Cochrane,  atopó que "les dietes baxes en carbohidratos, nes que nun s'acuta la enerxía paecen ser siquier tan efeutiva como nes dietes baxes en grasa con restricción de la enerxía n'indios y una perda de pesu hasta per un añu. Sicasí, cambeos potencialmente favorables nos niveles de triglicéridos y HDL colesterol tienen de ser pesaos contra cambeos potencialmente desfavorables nel nivel de LDL colesterol, cuando s'usen dietes baxes en carbohidratu pa inducir una perda de pesu".
El Women's Health Initiative Randomized Controlled Dietary Modification Trial atopó qu'una dieta con un total de 20% de la enerxía proveniente de la enerxía y una medría nel consumu de vexetales y frutes hasta de siquier 5 raciones diaries y granos d'hasta siquier 6 raciones diaries resultó en: nun hubo amenorgamientu na enfermedá cardiovascular, hubo un amenorgamientu non significativu del cáncer de mama invasivo y nun hubo amenorgamientu n'en el cáncer colorectal.
Recién estudios aleatorios controlaos adicionales atoparon que: una comparanza de les dietes Atkins, de la Zona, Ornish y LEARN en muyeres premenopausicas, atopó los mayores beneficios a partir de la dieta Atkins.
La eleición de la dieta pa una persona específica pue ser influyíu midiendo la secreción individual d'insulina: N'adultos nuevos "Amenorgando la carga glicémica (carbohidratos), puede nser especialmente importante p'algamar la perda de pesu ente individuos con una alta secreción d'insulina". Esto ye consistente con estudios previos de pacientes diabéticos nos cualos dietes baxes en carbohidratos fueron más beneficioses.
Índiz glicémico so
"El factor Índiz glicémico ye una clasificación de los alimentos ricos en carbohidratos basada nel so efeutu total sobre los niveles plasmáticos de glucos. Alimentos con un índiz glucémico baxu, tales como les llenteyes aproven una fonte de glucosa más constante y lenta a la riega sanguínea, polo tanto aguiyando la lliberación de menos insulina que los alimentos con índiz glicémico alto, tales como'l pan blanco".
La carga glucémica ye "el productu matemáticodel índiz glicémico y de la cantidá de carbohidratos".
Nes dietes 2 y 3 perdieron la mayor cantidá de pesu y masa graso; sicasí, les lipoproteínes de baxa densidá cayeron na dieta dos y aumentaron na dieta trés. Polo tanto'l autores concluyeron que les dietes altes en carbohidratos de baxu índiz glicémico fueron les más favorables.
Una meta-analís realizáu por Cochrane Collaboration concluyó que les dietes de baxu índiz glicémico o baxes cargues ya indícase conducen a más perda de pesu y meyor perfil lipídico. Sicasí, les dietes d'índiz glicémico baxu y carga y cínica baxa fueron arrexuntaes xuntes y nun se trató de dixebrar l'efeutu de la carga versus l'índiz.
Melecines
El tratamientu farmacolóxicu de la obesidá tien un papel coadyuvante y de normal xustifícase en pacientes con un IMC igual o mayor a 30 Kg/m² o en pacientes con factores de riesgu (diabetes o dislipidemies) con un IMC igual o mayor a 27 Kg/m². Xeneralmente estrémense en trés grandes grupos: los fármacos anorexígenos noradrenérgicos, serotoninérgicos o d'aición mista (sibutramina, fluoxetina), los fármacos o sustances que inhiben l'absorción de nutrientes o de les grases (orlistat, chitosan) y un tercer grupu heteroxéneu compuestu polos moduladores del metabolismu de los carbohidratos (picolinato de cromu, ginseng), estimuladores del gastu calóricu (cafeína, alcaloides de efedra), reductores de la síntesis de grasa per aumentu de la oxidación (L-carnitina, acedu hidroxicítricu)    y los estimuladores del enfastiu (plántago, glucomanan).
La medicación más comúnmente prescrita pa la obesidá resistente al exerciciu/dieta ye'l orlistat (Xenical, que amenorga la sesión intestinal de grases tornando la lipasa pancreática) y sibutramina (reductil, Meridia, un anorexígeno (supresor del mambís). La perda de pesu con estes drogues ye modesta y al llargu plazu la perda permediu de pesu col orlistat ye de 2,9 kg, cola sibutramina 4,2 kg y col rimonabant 4,7 kg. El orlistat y el rimonabant lleven a un amenorgamientu na incidencia de diabetes, y toles drogues tienen dalgún efeutu sobre les lipoproteínas (distintes formes de colesterol).
Sicasí, esiste poca información sobre los entueyos al llargu plazu de la obesidá, tales como los infarto. Toles drogues tienen efeutos secundarios y contraindicaciones potenciales. Comúnmente les drogues pa perda de pesu usar por un periodu determináu y se descontinuan o se camuden por otra xente si'l beneficiu nun foi llográu, tal como una perda de pesu menor de 5% del total del pesu corporal nun periodu de 12 selmanes nel casu del orlistat.