cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Antroxu de Barranquilla
Dances populares
El disfraz estrémase grandemente si ye masculín o femenín. L'home lleva la cara pintada de blancu coles mocaes de colloráu, lleva puestu un sombreru blancu afatáu con cintes y flores, un pantalón hasta les rodíes de color negru, medies altes de color blancu, una camisa mariella con un mandil azul y una capa colorada decorada con distintes formes, y el cayáu. Les muyeres lleven una falda grande colos colores negru (esti color cubre cuasi tola falda), colloráu, mariellu y verde, una blusa colos mesmos colores y un arreglu de flores nel pelo. Esta danza tien tamién otru personaxe que ye la muerte que tien un disfraz de pies a cabeza negru con güesos pintaos, y maquillaxe blancu na cara. Dalgunes de les comparses más importantes son "El garabato del Country" y "El garabato de la Universidá Llibre. La música qu'acompaña esta danza ye'l chandé. thumb|250px|Mural de les marimondas na Casa del Antroxu de Barranquilla. Tien un disfraz creáu nel que se busca burllase de la clase alta y los funcionarios corruptos de la Barranquilla d'antaño. Dizse que nació cuando un barranquillero, al nun tener dineru p'amarutase, asocedióse-y vistise con un sacu, una corbata y un pantalón vieyos, puestos al aviesu y, como careta, un costal de farina al que-y abrió trés furacos, pa burllase del restu de los sos conciudadanos. El disfraz, anguaño consiste nun pantalón, camisa manga llarga, corbata, sacu o chalecu, y un mazcaritu fechu con una especie de bolsa de tela con trés buecos, bordiaos con tubos rellenos de tela, una ñariz bien llarga, asemeyada a un miembru viril, y unes oreyes asemeyaes a les de los elefantes, con figures de colores.
Esti disfraz tien de dir siempres acompañáu d'un pito de cauchu, conocíu como “pea pea”, que'l so soníu destemplado sirve pa espresar l'esbardie y l'allegría de quien s'amaruta de marimonda. Bien conocíu ye'l dichu barranquillero: «Nun ye nada'l disfraz de marimonda sinón los brincos qu'hai que dar». Dalgún de los pasos más famosos son el de Michael Jackson, el de conejito y del remu. Una de les comparses más famoses ye la de "Les Marimondas del barriu Embaxo". El ritmu qu'acompaña esta danza ye'l fandangu. Esta danza tien oríxenes nel antroxu dende l'añu 1965. La pallabra "monocuco" vien, según l'historiador Alfredo de la Espriella, de los monos (l'animal), quien na Barranquilla d'antaño, mordíen y llanzaben la comida que robaben de les persones. D'ellí vien la famosa frase "Monocuco guayabero, saca preses del calderu, embusteru y tramuyero". El disfraz de monocuco tien una mázcara y un capiellu, el traxe, con botones grandes, ye coloríu y abondo anchu por que seya fácil el desplazamieno. Esti disfraz, d'orixe européu, ayuda a acutar la identidá del que lo usa, y dase la llibertá de revelar verdaes a les persones que se-y traviesen y que conoz na vida cotidiana falando con una voz asonsañada, y si esta persona intenta quitar la mázcara pa saber quién ye la persona qu'usa'l disfraz, el monocuco péga-y con una vara de totumo. Una de les comparses más famoses d'esta danza ye "Los Auténticos Monocucos de les Nieves", que'l so direutor actual ye Roberto Guzmán Núñez. El ritmu qu'acompaña esta danza ye'l porru paliteao.
Orixinalmente les Negrines Puloy nun-yos víen el cara porque usaben una mázcara que-y cubría tola cabeza. Yera de tela y tenía pintaos los llabios de color coloráu y unos grandes güeyos. El traxe de blusa y falda yera coloráu con puntos blancu pequeños y poníase sobre unes licras negres pa les piernes y pa los brazos. Anguaño vístense con una trusa manga llarga en licra negra qu'asemeya la piel, un vistíu curtiu y coqueto en tela de bolines blanques y fondu coloráu, medies velaes negres, zapatos de tacones, collares y candongues de colores negru, blancu y colloráu. Lleven un llazu ellaboráu cola mesma tela del vistíu y una peluca tipu afro de color negra. El traxe antiguu, sicasí nun sumió del tou, yá que munchos miembros de la comunidá trans siguen utilizando la mázcara pa despintar la identidá. El ritmu que dancien les Negrines Puloy ye'l merecumbé.
thumb|left|250px|Danza del Caimán Cienaguero. Esta danza aniciar en Barraquera (Madalena). Basar na hestoria que trescurre un 20 de xineru, día de San Sebastián, cuando Guillermo Jato celébra-y el cumpleaños a la so fía Tomasita. La lleenda cunta que la ma desdexada dexó a la so fía sola baillando y que un caimán comer. Danzar en círculos y/o por pareyes, y unu de los miembros del grupu pasiar con una estructura en forma de caimán. Dalgunos de los pasos del baille son la rutina, la baxada, xiru a la izquierda y xiru a la derecha.
L'empresariu contrató a dellos artesanos pa faer les cabeces xigantes y fixo un con concursu pa escoyer dientro de los sos emplegaos a los que saldríen dsfrazados de cabezonos. Por enforma tiempu foi tradición qu'esta danza fuera la primera n'apaecer mientres el gran desfile de la Batalla de Flores, esto en parte pol echo de que Villaba fuera parte de la Xunta Organizadora del Antroxu. Antes los cabezonos solíen tener un sombreru que teníen un buecu; los danzantes metíense dientro de la cabeza y pol buecu ye que podíen ver al esterior. Anguaño los cabezonos tán fechos de distintes formes cola téunica del papel maché. Los baillarinos garren les grandes cabeces coles sos manes mientres baillen y tienen más llibertá p'afaese la gran cabeza. El ritmu qu'acompaña esta danza ye la gaita. thumb|left|250px|Danza del mapalé. El mapalé ye un baille afrocolombiano que surdió na Mariña Caribe gracies a la influyencia cultural de los esclavos africanos traficados mientres la conquista d'América. El mapalé foi descritu tamién como "ritmu del frenesí" y falóse con non menos bayura d'argumentos, d'una especie de "bruxería" que llogra que los baillarinos vaigan sintiéndose atraíos por daqué inesplicable que paez salir de los golpes del tambor o l'agudu soníu d'una caña, hasta faelos cayer lliteralmente falando, nuna esquiciadura de pasión, de deséu carnal. Esa ye una coreografía bien representada.
Usualmente nestes dances, les muyeres lleven faldes curties, y la so blusa ye manga curtia xeneralmente de color negru, pelo suelto na cabeza turbantes senciellos, van descalces. Los homes Usaben pantalones pescadores, en dellos casos usen camisa blanca arremangada, na vistimienta d'este faen un papel clave'l colores brillosos y vivos. dempués d'una creación que se fixo pa proyeutar el mapalé la xente güei día piensa que ye una falda curties, con flequillos o volantes pequeños qu'afaten el movimientu aceleráu de los sos cadriles. Asina mesmu como Edith González nos sos bailles y demás persones que fixeron hestoria a lo llargo de les sos vides Baille. El ritmu qu'acompaña esta danza ye'l mapalé. thumb||250px|Esquisa: disfraz de nanu. Esta danza tien oríxenes nel conceyu de Cicuco, nel departamentu de Bolívar, d'onde parte grupos escontra Barranquilla pa esfrutar del so Antroxu. El disfraz tien un armazón d'alambre, un capucho que despinta la verdadera estatura del amarutáu. Esti gran armazón anubrir de tela na que se dibuxen grandes cares gracioses de personaxes imaxinarios y de éstes salen pequeños brazos. Los nanos visten camises manga llarga con diseños tropicales y pantalones d'un solu color.
Esti disfraz caracterízase tamién por tener grandes nalgues feches n'esponxa que per mediu d'un sistema rudimentariu de cuerdes faen que se muevan desafranaes y de esta manera moflar del públicu mientres baillen. Una de les grandes fomentadoras d'esta danza ye Agripina Paula Turizo, quien tamién ye cantaora. Los ritmos que baillen los nanos de Cicuco son el bullerengue y la puya atlanticense. Barranquilla.]] La cumbia tien un llugar bien importante nel antroxu siendo una de les sos dances más importantes. Recibe influyencies de tres vertientes culturales distintes: indíxena, negra, blanca (española), siendo frutu de la llongura ya intensu mestizaje ente estes cultures mientres la Conquista y la Colonia. Na instrumentación tán los tambores d'orixe africanu; les maraques, el guache y los pitos (flauta de millo y gaites) d'orixe indíxena; ente que los cantares y coples son apurra de la poética española, anque afeches depués. Hai una fuerte presencia de movimientos sensuales, marcadamente galantiadores, engañadores, carauterísticos de los bailles d'orixe africanu. Les vestidures tienen clares traces españoles: llargues polleres, encaxes, lentejuelas, candongues, y los mesmos tocaos de flores y el maquillaxe intensu nes muyeres; camisa y pantalón blancos, pañolón coloráu anoyáu al pescuezu y sombreru nos homes. El ritmu qu'acompaña esta danza ye la cumbia. Ye una danza na cual los baillarinos usen como parte de la so coreografía un pilón o morteru pa mayar el maíz o l'arroz. Tamién se-y llama danza de les Piloneras. Nos pueblos que interactúan col ríu Magdalena los danzantes salen de nueche a percorrer les cais danzando y actúen frente a les cases de los sos amigos que los reciben con llicor. Les piloneras ye danzar símbolu del Festival de la Lleenda Vallenata qu'empecipia'l desfile col cual inaugúrase tal festival.
El vistíu, llamáu chambra, ta compuestu por dos pieces, la blusa de mangues tres cuartes, estampada con flores, de talle llargu que termina nuna arandela, de flores de distintos tamaños, y la falda o pollera, que tien trés boleros terminaos n'encaxes o letines. Les baletas ye'l calzáu ellaboráu con lona y suela plana de cueru. Como adornu de la cabeza, la muyer suel llevar una pañoleta de flores como'l lliriu, la del cañaguate, trinitaria, coral o cayena. El vistíu masculín ta compuestu per pantalón y camisa blancos, pañoleta colorada anoyada nel pescuezu de la camisa. Amás, lluz el casquete, tocáu de la cabeza afatáu con flores de distintos colores ellaboraes en papel cometa. De calzáu usa les baletas, ellaboraes con lona y suela plana de cueru. El ritmu qu'acompaña esta danza ye'l porru tapao.
Dances patrimoniales
En 2013 clasifíquense 10 dances "patrimoniales" nel marcu de los 200 años de la ciudá y n'homenaxe al Antroxu de Barranquilla nos sos 10 años de ser declarada Patrimoniu Oral ya Inmaterial de la Humanidá. Esta declaración ye un esfuerciu pa caltener estes 10 dances en peligru de sumir. Para munchos, ye danzar símbolu del Antroxu de Barranquilla. Ye orixinal d'África y créese que ye la danza más antigua que tien l'antroxu de Barranquilla. Dizse que se practicaba nes fiestes de la Candelaria en Cartagena y migró al antroxu de Barranquilla. Cuando baillen, de lloñe son una fila d'homes vistíos de colores con teles brilloses y gafes escures. Les sos cares tán pintaos de blancos con dos círculos coloraos y un ellaboráu turbante que lleven sobre les sos cabeces afatáu con flores y cintes, con una penca llarga que llega hasta los todíos. Na so mano suelen tener un machete fechu con madera y cola otra tienen garrada la vexiga inflada d'un gochu. Pela so parte les muyeres lleven un disfraz más senciellu con una pollera y una blusa brilloses y un arreglu floral na melota.
Hasta los años 40 les dances de congos llevaben a cabu encarnizados combates en sitios de la ciudá, qu'ellos denominaben “conquistes”, onde cada grupu tenía de demostrar la so superioridá bélica. Al ser prohibíos estos combates, la competencia anguaño manifestar nel vestuariu, nes mázcares, nel númberu d'integrantes que cada danza pueda reclutar y na disciplina y maña nel baille. Nun pasáu, yeren homes los que se vistíen de muyeres y representaben esti xéneru nesta danza. Esta danza tien tamién una cuadriella d'animales (pollinos, chivos, perros, tigres, siendo "El Torito", el más representativu de toos) que van acompañaos polos cantadores, el tamboreru, el guacharaquero y el del güiro. Nel baille de cai la danza avanza en files de dos en dos desenvolviendos círculos, culebreos y encruz de files. Les cuadrielles de muyeres y animales mover con mayor llibertá anunciando la presencia de la danza. Dalgunos de los pasos d'esta danza son el del perrín, el del guerreru y el del baille de casa. El ritmu que les acompaña ye'l golpe del congo. left|thumb|300px|Mural de goleros asediando a un caimán, restorán La Cueva. Tamién ye llamada la danza del Gallinazo. Considérase una danza de teatru o de rellación y ye orixinal del conceyu de Sabanalarga. Naz nel añu de 1919 fundada pol señor Pablo Palmera. Tuvo un receso dende 1950 hasta 1979 cuando'l señor Apolinar Polo decide rescatala. Los personaxes principales d'esta danza son el Rei Golero, la laura (fema del Rei Golero), l'aguacil, el perru, el cazador, los goleros (tamién llamaos gallinazos) negros, el pollín perezosu abandonáu pol so dueñu y los pichones. Los goleros baillen en dos files, asemeyando volar y calcen medies altes negres y zapatielles planes d'igual color, acompañaos pol Rei Golero que lleva puesta una mázcara blanca con un picu y cresta de colores. Al movese, los goleros marquen el pasu alternando un pie delantre y l'otru detrás, colos brazos estendíos horizontalmente.
La hestoria fai referencia a cuando'l pollín fuelga porque ta mal mancáu, y los goleros, aves carroñeras, comandados pol altivu y maxestosu Rei Golero miren si'l pollín ta muertu. El primeru n'averase al pollín ye'l Rei Gallinazo. Nesi momentu, el pollín asoráu recibe una nueva visita per parte del cazador quien va revisar si'l pollín sigue con vida y p'axorizar a los goleros, dispara escontra'l cielu o nel so defectu mata a los goleros. N'otres versiones, el pollín al ser atopáu polos goleros, yá ta muertu. Nel desarrollu de la danza cada unu de los animales, el cazador y el perru o pollín dicen versos. El ritmu qu'acompaña esta danza ye la puya atlanticense anque tien una introducción en marcha. Esta danza ye procedente del conceyu de Talaigua, Departamentu de Bolívar, zona onde moraron los indios Chimilas y Farotos. La temática d'esta danza centrar na representación de la vengación indíxena frente a la inxusticia y la bestialidá cometida en contra de la so tribu. Según la tradición, la danza de les Farotas representa la táctica qu'utilizaron los indíxenes de la tribu de los farotos pa reprender y vengase de los españoles, qu'abusaren y violaren sistemáticamente a les sos muyeres.
La danza de les Farotas fai referencia a los tiempos de la colonia cuando'l españoles asediaban sexualmente a les muyeres natives abusando d'elles. Los indíxenes varones, pa protexeles, decidieron amarutase de nueche colos vistíos de les sos muyeres y esperaron que los intrusos agresores averárense-yos p'aína, coralos por sorpresa. Por tal razón esta danza ye masculina y llama l'atención la so travestismu (recuérdase que'l travestismu ye l'actu performativo de vistise con paxellos del xéneru opuestu). Ta compuesta por 13 homes, 6 a un llau y 6 al otru, y la mama que lleva un perreru o un juete pa operar la danza al igual qu'un paragües o sombriella. Baillen col cuerpu en diagonal palantre ensin doblar y llevantando el cazu. Les sos postures son masculines, en contradicción col vestuariu y el maquillaxe femeninos. Esta danza tien xuegu coreográficu influyíu fuertemente pol elementu indíxena, siendo dalgunos de los pasos principales el "faroteo" que representa'l vaivén de les agües y el volar de les aves, el "perilleo" que fai referencia a coqueteo a los españoles y el "sombrilleo", asonsañando les sombrielles como llances. El ritmu qu'acompaña esta danza ye'l Son de Farotas. left|thumb|250px|Mural con coyongos na Casa del Antroxu. Considérase una danza costumista, tradicionalmente masculina y representa a les aves zancudes de les zones riberanes de la mariña Caribe nel momentu que tán cazando pexes. Asina mesmu, ye una alegoría na que los cazadores son los españoles, los coyongos son los indíxenes y el pexe ye la tierra. La danza data del añu 1812, depués de la independencia de Colombia. Amarutar de Coyongos tán fechos sobre una estructura piramidal forrada en tela de colores con pequeñes ales en dambes bandes. Na parte cimera va la cabeza y un picu de madera, que per mediu d'un mecanismu internu marca'l ritmu del baille col ruiu que fai al cerrase. Esta danza arrexunta tolos páxaros (coyongo rei, patu cúcharo, garza gris, garza blanca, garza morica, pisingo, ente otros) que se apostan nes veres de la barraquera de Mallorquín a alimentase de peces.
La Danza de los Coyongos tien un calter imitativo y se encasilla so la denominación xenérica de Dances de Rellación porque se narra por aciu versos que son vocinglaos alternativamente polos danzantes. Los pasos básicos de la danza son un pasu escontra alantre y otru escontra tras. La danza ye un xuegu coreográficu onde los danzantes reproducen el vuelu de les aves. Los coyongos dancien representando que comen el pexe, que ta nel centru. La coreografía tamién lleva otros movimientos como'l texíu, trenza, filo, la rueda y el círculu que representa'l zarrar el pexe. Unu de los sos grupos representantes ye la Danza Los Coyongos nel barriu Las Flores. El ritmu qu'acompaña esta danza ye la puya atlanticense. thumb|180px|El arlequín, de la "[[Comedia del arte", foi adoptáu pel antroxu de Barranquilla y convertíu nun disfraz que combina esti personaxe, carauterizáu pola so personalidá irreverente, con un diañu. Maurice Sand, en Masques et bouffons (1860).]] La danza practicábase xeneralmente nes fiestes relixosu y popular, cuantimás la del Corpus Christi, nos pueblos de Bolívar, Madalena y César, onde los diaños baillaben con espueles y sonajeros, acompañando les procesiones relixoses pero nun-yos yera dexáu entrar nes ilesies. Darréu llegaron a “prender el fueu” nel Antroxu de Barranquilla. Esta danza tien influyencia de la España Medieval y empecipia una marcha d'ides y veníes sonando los cascabeles y les espueles; los danzantes brincan cruciando les piernes ya invirtiendo los brazos escontra tras, faen malabares sobre botelles ensin baltales y llancen fogarales de fueu a llarga distancia. Lleven sombreru ampliu, la cara pintada, castañueles o sonajeros, espueles o cuchiellos nos zapatos, medies altes y zapatos planos del mesmu color tipu babuchas.
Al llanzar fogarales acelera la música p'aguiyar a los danzantes a saltar y llanzar grandes rabaseres de fueu pela boca. Los movimientos del cuerpu son frenéticos y el xestu griespu de cuspir el fogaral escontra'l cielu retando a la figura simbólica de Dios. El baillarín va aprofiase más en cuanto mayor alloña algame'l so bocanada de candela. Dempués d'esto, ye común que liquiden el ritu con un versu amenazador y un risáu estridente, desgualdrada y burllona. El ritmu qu'acompaña esta danza ye la puya tradicional. Ye una danza de rellación que representa l'enfrentamientu ente naciones. Cada danzante personifica un país llevando una bandera y apregonando versos alusivos a la ciudá o a la nación qu'interpreta. Esta danza llamar d'esta manera, porque los baillarinos lleven el compás al traviés d'unos palos curtios, que al pegase unos con otros de forma uniforme van creando'l ritmu del baille; a midida que van cutiendo los palos, van formando figures y desenvolviendo una coreografía. Nun principiu, el Paloteo yera una danza netamente masculina y entamábase nun númberu máximu de seis pareyes” d'homes. Presentar de casa en casa pa recibir dineru o llicor en cuenta de la so actuación, pero la espansión urbana y otros factores dieron práuticamente por cancelada esta costume. Anguaño, un Paloteo puede tar integráu por más d'ocho pareyes de danzarinos ente homes y muyeres y les figures de la coreografía suelen ser más complexes.
Tamién llamada Danza de los Páxaros. Ye una danza de rellación con una puesta n'escena que narra'l momentu en qu'un puñáu d'aves d distintes especies lleguen a un xardín a comese les mazanes y les flores, les xardineres traten que se vaigan, pero nun lu consiguen y apaez un cazador col so perru, quien los dispara. Esta danza tomar con base a unu d'esos pasaxes qu'ellos víen a diariu nel mercáu, cuando munches aves ser averaben a comer y estes yeren axorizaes a piedres. Los páxaros carguen una mázcara de madera pintada del mesmu color del traxe que lleven puestu y la forma ye tamién distinta reflexando la diversidá d'aves. Cada páxaru tien un color distintu que xeneralmente son coloraos, azules, mariellos y verdes.
Los sos creadores fueron Pedro Barreto y Pedro Berdugo, vendedores de plátanu, quien recordaben vistosos páxaros en vieren na so niñez nel campu. En 1930 los Peyos, como se-yos conocía a los amigos, dedicar a crear la coreografía inspirada nel vuelu de les aves tando ellos viviendo nel populosu barriu Rebolo de la ciudá de Barranquilla. En 1954 Pedro Barreto apurrió-y la direición a Berdugo quien-y camudó'l nome y llamar L'Imperiu de les Aves. El ritmu qu'acompaña esta danza ye la chalupa. Ye una danza con marcada influyencia africana que recueye'l sentir de los pueblos apostaos nes veres de la Canal del Dique, ente los departamentos d'Atlántico y Bolívar, llugar nel que tien un enorme enraigono. Ye una de les espresiones ancestrales que llegó va munchos años al Antroxu de Barranquilla, gracies a los grupos de pueblos como Santa Lucía, Arenales, Malagana, Soplaviento, ente otros, que decidieron amosar más allá de les places y cais de los sos conceyos la riqueza de la so folclor.
La coreografía d'esta danza ye una burlla de los esclavos negros escontra los amos. Los homes lleven el torso descubiertu y la cara marcada con pintura negra. Amás la boca y la llingua son realzaes con colorante coloráu. Xeneralmente tienen sombreros afataos con flores o papeles de distintos colores, collares y un cayáu. Cuando baillen suelen faer visaxes risonderos y esaxeraos cola so cara. Tradicionalmente yera interpretada por homes y unu d'ellos escontra les vegaes de muyer, quien yera llamada Guillermina. Al momentu de la danza, el movimientu carauterizar por ser fuerte y rápido, propiu del heriedu africanu, el de los homes asemeyar a convulsiones con espresiones de ríxides mientres les muyeres mueven los cadriles. El ritmu qu'acompaña esta danza ye'l son de negru. thumb|left|200px|Danza de los indios farotos na modalidá de trenza. Esta danza tien dos modalidaes: la primera faise llamar "de Trenza" y la segunda "de los Indios Farotos". Dambes provienen de los indíxenes de les poblaciones a veres del ríu Magdalena, y ye baillada popularmente nel conceyu de Usiacurí. Les rapaces lleven adornos de palombu na cabeza al igual que los homes. El vistíu consiste nuna camisa de color con un escote grande y ensin mangues. Lleven collares con granes de frutes. Los homes pueden llevar arcos y fleches.
Dambes consisten nun desplazamientu de pareyes nel que colen pausadamente y progresivamente faise más rápidu'l movimientu. Na danza de los Indios de Trenza eventualmente se trenzan cintes y vuélvense a destrenzarse; nel de los Indios Farotos en cuenta de usar cintes utilicen cuerdes. Dambes modalidaes dancien de forma dedicada y harmónica, llevando la marcación del pasu en coordinación col entrelazamiento de les cintes o cuerdes al son de la música, siendo esta l'acción fundamental. Esta tradición tuvo en riesgu de sumir escontra la segunda metá del sieglu XX, hasta que, cola ayuda de los sos hermanos, Baltasar Sosa, proponer a rescatales y traer en 1978 al Antroxu de Barranquilla, dende la so natal población de Palomino, Bolívar. El ritmu qu'acompaña esta danza ye'l Son Faroto. Fai referencia a la unión y el trabayu n'equipu y tien por consecuencia un calter lúdico y recreativo. D'antiguo cuando había fiestes ceremoniales nes places de los pueblos del Madalena, la xente xunir nuna fila garrándose de los cadriles y enxareyábase y a esti ritual llamábase-y "el ciempiés". Cuando llegó a Barranquilla el so nome camudó a danza de los Viermes. Báillase en ringlera y amarutar tienen flequillos llargos asonsañando les pates del vierme. La danza fai desplazamientos en semicírculu, asonsañando'l cuerpu del vierme y otres vegaes permanez quieta. Los movimientos de tolos baillarinos tienen de ser coordinaos.
Anguaño los integrantes visten un bombachu de color verde afatáu con flequillos verdes y/o mariellos, una camisa manga llarga, de les qu'escolguen flequillos. Lleven cubierta la cabeza con un gorru xuníu al enterizu. La persona qu'esta a la cabeza del vierme ye la persona de mayor estatura y progresivamente les persones que tán detrás de la cabeza fáense más pequeños n'estatura. Tanto la cabeza como la cola del vierme estremar nos sos paxellos, pa faer evidente la so función de líder de comparsa y de la so terminación. La cabeza principal lleva una mázcara con antenes que lu identifica como la guía de la danza. Dalgunos de los pasu son el llateral, el de cazu y l'avión. El ritmu qu'acompaña esta danza ye la tambora.
Amarutes individuales
Ye cuasi interminable la llista d'amarutes productu de la imaxinación del barranquillero mientres l'Antroxu. Amarutar individuales nun tienen nenguna danza específica que los acomuñar. Dalgunos d'estos amarutes más típicos y representativos del antroxu barranquillero son: thumb|200px|Imaxe de María Moñinos na Casa del Antroxu. Disfraz creáu pol lletricista y albañil guajiro Emil Castellanos, fináu'l 1 de setiembre de 2000 y quien moraba nel barriu les Nieves. Convirtióse rápido n'unu d'amarutar individuales más representativos del antroxu. El so disfraz ye la carauterización d'una muyer sexy y esaxerao. Usa un vistíu con colores llamativos, tacones altos y na so cabeza lleva una peluca fecha de moños de tolos colores con tires de papel metalizado. Píntase los llabios y mientres los desfiles, llanza besos y afalagos a los asistentes. La peluca que tanto caracteriza a esti personaxe resultó como respuesta a los repitíos robos de peluques convencionales a los que se vía afeutáu mientres los primeros años nos qu'apaecía vistíu de muyer. Esta performance, diz la fía de Emil, representa la "mamadera de gallu" y el "restole" del so pá y polo xeneral de tolos barranquilleros. Emil Castellanos morrió en 2000 a los 50 años, sicasí'l so personaxe coqueto yá ye parte esencial del antroxu barranquillero. Antroxu de Barranquilla pol señor Benjamín García Galindo, natural del barriu L'Hipódromu de Soledad inspiráu na famosa lleenda urbana de Drácula. Benjamín quedó impactáu con esti personaxe depués de ver nel teatru La Bamba al pie del so padre la famosa película "Drácula", protagonizada por Christopher Lee. La so almiración pol personaxe fizo que por 33 años ininterrumpíos amarutar mientres l'antroxu con capa negra, vistíu de pañu y dientes afilaos. Col tiempu Benjamín empezó a presentar problemes de personalidá y a confundir el so personaxe col so verdaderu yo. La so fía, Regina Visbal, describió que Benjamín empezó a tener comportamientos estraños como colgar un esperteyu de cauchu nel so cuartu o querer dormir nun ataúd. Ye por esto que'l so siquiatra ordenólu a Benjamín nun volver amarutar se de Drácula. Esti personaxe fíxose famosu na ciudá y en tol país gracies a la película "L'últimu antroxu" del famosu direutor y periodista cronista barranquillero Ernesto McCausland, basada na vida de Benjamín García.
Personaxes representativos
thumb|200px|La diseñadora de modes barranquillera Silvia Tcherassi, reina del Antroxu de Barranquilla del añu 1986. La designación ye realizada añalmente pola Xunta Direutiva de la Fundación Antroxu de Barranquilla, entidá oficial qu'entama l'Antroxu, y ye promulgada nel segundu semestre del añu, con frecuencia nos meses d'agostu o setiembre.Por aciu la Llectura del Bandu, a mediaos del mes de xineru, la Reina del Antroxu promulga la única "llei" que tienen de cumplir los barranquilleros mientres les fiestes d'antroxu: baillar y gociar hasta que'l cuerpu aguante. El sábadu d'antroxu, la reina preside col so xarré'l desfile de la Batalla de Flores, siguida de numberosos grupos folclóricos, cumbiambas y comparses. Amás, mientres los precarnavales, asiste a bailles y verbenes populares, encabeza comparses como la Danza d'El Garabato y el desfile de la Guacherna, y en los mesmos antroxos tamién tien de presidir, amás de la Gran Parada y el Festival d'Orquestes, numberosos actos públicos populares y l'entierru simbólicu de Joselito Antroxu. Ente les reines del Antroxu de Barranquilla que se convirtieron en referentes de la cultura barranquillera atópense la diseñadora de modes Silvia Tcherassi y l'escritora feminista Marvel Moreno.
Ye unu de los personaxes centrales que presiden l'antroxu, siendo la contraparte masculina de la reina, a quien acompaña nes distintes actividaes y desfiles. Tien el so orixe nel dios griegu del mesmu nome, que presidía la burlla y el sarcasmu, fíu del Suañu y de la Nueche. Como Rei Momo del antroxu de Barranquilla escuéyese añalmente a un home, xeneralmente mayor, que tuvo estrechamente amestáu a la festividá. Al pie de la reina recibe les llaves de la ciudá mientres la Llectura del Bandu. Son les soberanes de cada unu de los barrios populares de la ciudá. La reina ye llamada Reina de Reines. Hai de solliñar qu'esti reináu popular foi patrocináu pola sumida cadena de grandes superficies "Almacenes Viveru", pero dende 2010 ye patrocináu por Almacenes Ésitu.
Estos personaxes convoquen a gran cantidá de persones sobremanera nel Antroxu Gay, que ye unu de los desfiles del precarnaval más allegaos. Polo xeneral, el Rei Momo ye un home homosexual y la reina ye una muyer transexual. Hasta'l momentu, nun se destacaron muyeres lesbianes como Reina LGBT (o a cencielles Reina Gay). Los reis infantiles -Rei Momo infantil y Reina infantil- cumplen la función de convocar a los neños mientres les actividaes del Antroxu de Barranquilla. Tienen un papel bien importante mientres l'Antroxu de los Neños, allugáu mientres el Precarnaval. fiestes, quien "resucitáu" el Sábadu d'Antroxu, "muerre" l'últimu día cansáu y "enguayabado" (embriagado), pa "resucitar" l'añu siguiente nel próximu Antroxu.
Lletaníes
thumb|300px|Grupu de [[Lletanía (Antroxu de Barranquilla)|lletaníes.]]
Les lletaníes del Antroxu de Barranquilla son verso senciellos de carauterística entonación de rezu católicu colos cualos satirícense, ventilan, critiquen y faise burlla de temes y personaxes de l'actualidá local, nacional ya internacional mientres la celebración. Les lletaníes del Antroxu de Barranquilla son una parodia o contraposición a les oraciones católiques con que s'invoquen a Xesucristu, a la Virxe o a los Santos como mediadores.
Les lletaníes consten de dos partes. La primera ye'l rezu que consta de cuatro versos, y ye entonáu por solu unu de los integrantes del grupu de lletaníes. Cuando esti termina, vien el coru y llanza una sentencia de 2 versos.
El siguiente ye un exemplu de lletanía:
Otres influyencies
Dende los sos entamos, l'Antroxu de Barranquilla caracterizóse por ser una festividá qu'arreya corrientes de diverses procedencies. Estes influyencies fueron consecuencia de la inmigración que recibió Barranquilla a lo llargo del tiempu. Colonies como la árabe, la xudía y la china amosaron propuestes que la so finalidá ye trate representaos dientro d'esti antroxu incluyente. Estes otres influyencies, collaboraron de dalguna o otra manera nel afitamientu del antroxu y na creación de nueves propuestes folclóriques productu del amiestu coles tradiciones yá esistentes.
Colonia árabe
La contribución de la comunidá árabe (principalmente libaneses, sirios y palestinos) al Antroxu foi constante dende'l mesmu momentu nel que les migraciones traer a les tierres barranquilleras. Prueba d'esto ye la participación del xarré de la reina del Club Alhambra, Evelyn Deccarett, mientres los desfiles del Antroxu de Barranquilla de 1953. Esto ye, el Club Alhambra foi unu de los espacios más importantes pa esta colonia:
Colonia china
thumb|350px|Lleón y dragón chinos nel antroxu de Barranquilla. Pal añu 2016, la colonia china, sofitada pola embaxada d'esti país y el so consuláu en Barranquilla, propúnxose traer dances y amarutes típicos del país oriental por que participaren nel antroxu. D'esta manera, emigrantes chinos y la so descendencia que viven en Barranquilla -que se calcula son aproximao unes 1.000 persones- participaron nesti festexu con dances que rindíen cultu a dragones y lleones asiáticos, aprovechando qu'anguaño coincidíen les fiestes d'antroxu col Nuevu Añu Chinu. Nesta ocasión, la firma china de teunoloxía Huawei dispunxo d'un xarré.
Sicasí, esta nun foi la primer apaición de la colonia china nun Antroxu. Foi de fechu la cuarta vegada qu'esti país tuvo presencia na Batalla de Flores, porque'l primer xarré chinu que desfiló nel Antroxu facer nel añu 1975, la segunda foi nel añu 2007 y la tercera nel añu 2012. Roberto Stand Tang, un miembru d'esta comunidá comenta:
Institucionalización
300px|thumb|left|Casa del Antroxu de Barranquilla. Según les investigaciones realizaes por María M. Escobar Ramírez, l'Antroxu de Barranquilla institucionalizar nel añu 1959 al traviés d'estes organizaciones: {1. María M. Escobar. Reglamentos ya Impuestos pal Antroxu de Barranquilla, 1930-1970. En: Primer Alcuentru d'Investigadores del antroxu de Barranquilla, ediciones uniatlantico-Editorial Meyores. Barranquilla, 1999.}
Industria del antroxu
Según Fundesarrollo, nel periodu 2002-2008, los grupos (comparses, cumbiambas, dances, etc) pasaron de 350 a 539, con una tasa de crecedera xeométrica permediu añal del 11.8% y los sos participantes de 17.231 a 29.870 con una tasa de crecedera xeométrica añal del 9.6%. En rellación col añu 2003, añu en que la Unesco proclamó al Antroxu de Barranquilla como obra maestra del patrimoniu añal ya inmoral de la humanidá, en 2008 llogróse una crecedera de 56.9%. Del 2008, los facedores del Antroxu (músicos, confeccionistas de traxes y amarutes, auxiliares, etc.) pasaron de 11.633 en 2002 a 22.715 en 2008, con una tasa de crecedera xeométrica permediu añal del 11.8%. En rellación col 2003, la crecedera en 2008 foi de 62.6%. Esto amuesa un nivel importante d'ocupación de gran númberu de persones, xeneralmente probes, la mayoría desemplegaos. A valores reales del 2008, nel periodu analizáu 2002-2008, la inversión social foi de $23.130.000.000, con una tasa de crecedera xeométrica añal del 18.2%; si compara'l crecedera de la mesma con rellación al 2003, esta foi de 68.6%. Esto sofita la idea de que gran parte del desarrollu que tuvo la industria del Antroxu diose gracies a la proclamación del Antroxu de Barranquilla per parte de la Unesco como obra maestra del patrimoniu oral ya inmaterial de la humanidá nel añu 2003.
L'Antroxu de Barranquilla xenera ganancies brutes calculaes en $13.473 millones de pesos (2001-2007), al traviés del aumentu de l'actividá comercial, como venta de comíes, bébores alcohóliques y refrescantes, teles, pasamanería, papelería, sombreros y tocaos, tresporte y preseos, y la publicidá que comercialicen el operadores, ensin cuntar colos servicios de hotelería que sirven a los múltiples turistes.
Antroxu de Barranquilla na lliteratura
thumb|300px|Mural con marimondas y Negrines Puloy. Les siguientes son obres lliteraries (noveles, cuentos, cróniques, etc.) onde s'enceta o se recrea na so narrativa al Antroxu de Barranquilla:
Transición isomérica
La transición isomérica ye un procesu de desintegración radioactiva qu'asocede nun átomu nel que'l nucleu ta nun estáu meta escitáu (por exemplu depués de la emisión d'una partícula alfa o beta). La enerxía extra del nucleu ye lliberada pola emisión de radiación gamma, devolviendo al nucleu a un estáu estacionariu. Esti procesu ye asemeyáu a la emisión gamma pero difier en que se produz n'estaos meta.
Emisión de positrones
La emisión de positrones ye una mena d'emisión beta, que tamién recibe'l nome de "beta plus" (β+). Nella, un protón conviértese, per aciu d'una interacción nuclear feble, nun neutrón, un positrón y un neutrín. Los isótopos qu'emiten positrones son, por exemplu: Carbonu-11, Nitróxenu-13, Oxíxenu-15 y Flúor-18:
Transición isomérica
La radiación gamma pue tresferir la so enerxía direutamente a ún de los electrones más fuertemente xuníos, espulsándolu del átomu, procesu que recibe'l nome de conversión interna.
Emisión de positrones
Estos isótopos úsense na tomografía d'emisión de positrones, una teúnica usada en medicina nel diagnósticu per imaxe.
La captura electrónica ye'l procesu inversu y ta favorecíu enerxéticamente.
Primer ministru d'Haití
thumb|250px|Blasón d'Haití. El primer ministru yé'l xefe de gobiernu d'Haití. El presidente indica y el parlamentu aproba el primer ministru. El cargu foi creáu 'l 1988.
Esta ye la llista de los primeros ministros d'Haití.
Oissy
Oissy (Oéssy) ye una comuña francesa del departamentu de Somme, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Neutrín
El neutrín ye una partícula subatómica de tipu fermiónicu, de carga neutra y espín 1/2. Los últimos estudios confirmaron que los neutrinos tienen masa anque esta nun se conoz con exautitú. El so valor, en tou casu, sería perpequeñu teniéndose obtenío namái cotes superiores con valores aproximadamente doscientes mil vegaes más pequeños que la masa del electrón. Amás, la so interaición coles demás partícules ye mínima, polo que pasen al traviés de la materia ordinario ensin malpenes perturbalo.
La masa del neutrín tien importantes consecuencies nel modelu estándar de física de partícules yá qu'implicaría la posibilidá de tresformaciones ente los trés tipos de neutrinos esistentes nun fenómenu conocíu como oscilación de neutrinos.
Montes Tresantárticos
Los montes Tresantárticos son una cadena montascosa antártica que s'estiende (con dalguna interrupción) ente'l cabu Adare y la Tierra de Coats. Estos montes estremen L'Antártida oriental de la occidental. Inclúi los grupos de monte continuos pero con dellos nomes que van del oeste del mar de Ross y los llaos occidentales y sur de la barrera de xelu de Ross; tamién los montes Horlick, los montes Thiel, los montes Pensacola, la cordal Shackleton y los montes Theron.
Esti nome foi suxuríu pola ACAN (Comisión Asesora sobre nomes en L'Antártida) norteamericana en 1962 y dende entós ye aceptáu internacionalmente.
Inercia
La inercia ye la tendencia de los cuerpos a caltener l'estáu de movimientu o reposu nel que s'alcuentren, estáu que nun se modifica a menos qu'actúen fuercies esternes sobro la so masa. Tamién pue considerase la inercia como la tendencia de los cuerpos a caltener el so estáu, seya de reposu o de movimientu, hasta qu'una fuercia esterna modifique esi estáu.
Lisa Bonet
Lisa Michelle Bonet, nacida en ye una actriz d'Estaos Xuníos.
Conocida como Lisa Bonet, esta actriz mulata d'ascendencia hebrea fíxose conocida a partir del so papel la serie "Bill Cosby" (The Cosby Show, n'inglés), anque yá trabayara como actriz dende los 11 años.
En 1987 aceptó'l papel de Epiphany Proudfoot en El corazón del ánxel d'Alan Parker, na que tuvieron qu'esaniciar delles escenes de sexu esplícito por que'l filme nun fuera clasificáu como X. Más tarde posó desnuda pa Rolling Stone Magacín y protagonizó la serie A Different World. Nel so ventenu cumpleaños casóse col cantante Lenny Kravitz, tamién mulatu y hebréu, con quien tuvo una fía, Zoë Isabella Kravitz Bonet en 1989.
Nesta dómina la so profesionalidá empezó a rellumar pola so ausencia, llegaba tarde a los rodaxes, o nun apaecía, y despidir de Un mundu distintu. Volvió a The Cosby Show onde siguió coles mesmes dexadeces hasta que la despidieron. En 1993 divorcióse de Kravitz y empezó a aceptar trabayos en películes que salíen direutamente a videu.
Kalzium
Kalzium (Calcium n'alemán) ye una aplicación qu'ufre una tabla periódica de los elementos pal entornu d'escritoriu KDE.
Lisa Bonet
Más tarde camudó llegalmente el so nome real, anque caltuvo l'antiguu nome artísticu y empezó a salir col profesor de yoga Brian Kest. Apaeció en Enemy of the State con Will Smith y en 2000 en High Fidelity, el so últimu trabayu d'ésitu.
Kalzium
Contién información sobro 111 elementos químicos, incluyendo masa, carga, imaxe, información sobro'l descubrimientu, datos químicos y enerxéticos (como electronegatividá y radiu atómicu), y un modelu del átomu. La tabla mesma puede configurase p'amosar numberación, estaos de materia, y codificación de color de varias formes. Arriendes, hai disponible un índiz de data, permitiendo que s'amuesen namái los elementos descubiertos hasta un añu definíu.
Lisa Bonet
Na actualidá ye novia de Jason Momoa col que tien dos fíos. El 23 de xunetu de 2007 dio a lluz a la so fía, llamada Lola Iolani Momoa. El 15 d'avientu de 2008 Momoa y Bonet tuvieron al so segundu fíu, Nakoa Wolf Manakauapo Namakaeha Momoa.
Llunes
El llunes ye'l primer día de la selmana llaboral (segundu na Selmana Tradicional, ver Entamu de la selmana o calendariu gregorianu).
Kalzium
Kalzium ye un programa que se distribúi xunto cola suite de programes de la distribución d'Edubuntu. Ta disponible en llingua asturiana.
Etimoloxía
El so nome remana de la pallabra Calcium usada n'alemán pa denomar al calciu. Esto débese a que'l desendolcador, Carsten Niehaus, ye alemán.
Llunes
Etimoloxía
El nome de llunes, vien del llatín Dies Lunae o "Día de la Lluna".
Sábadu
El Sábadu ye'l sestu día de la selmana llaboral (séptimu na Selmana Tradicional, ver Entamu de la selmana ). El nome de sábadu provién del llatín sábbatum, y al empar, del hebréu shabbat, que significa descansu. Magar que tamién n'otros idiomes como l'inglés, dízse Saturday, o día de Saturnu. Nes cultures modernes, ye'l primer día del fin de selmana.
Xuliu Obsecuente
Xuliu Obsecuente (Iulius Obsequens) foi un escritor de l'antigua Roma, autor d'una obra llamada Llibru de les Maravíes (Liber Prodigiorum). Nada se conoz alrodiu de la so vida, pero créese que vivió nel sieglu IV.
El Llibru de les Maravíes ye una escoyeta de testos provenientes de la obra de Titu Liviu que faen referencia a maravíes (sucesos estraordinarios y sobrenaturales) asocedíos na historia de Roma ente los años 249 e.C. y 12 e.C. Foi impresu per vegada primera pol humanista venecianu Aldo Manuzio en 1508, según un manuscritu güei perdíu, que perteneció a Jodocus de Verona. Ediciones posteriores fueron impreses por F. Oudendorp (Leyde, 1720) y O. Jahn (1853).
La obra ye bien citada polos comenenciudos na ufoloxía, qu'interpreten dalgunos de les maravíes mentaes nella como exemplos de les apaiciones qu'intenten rastrexar.
Platycerus rugosus
Platycerus rugosus ye una especie de coleópteru de la familia Lucanidae.
Distribución xeográfica
Alcuéntrase en Sichuan (China).
Historia de Singapur
240px|miniaturadeimagen|derecha|Escudu actual de Singapur La Historia de Singapur empieza cuando la islla de Temasek foi renombrada como Singapura ("ciudá de los lleones") nel sieglu XIV. Nesi mesmu sieglu, y sol mandatu del príncipe Paramésuara, Singapur aumenta n'importancia cola creación d'un puertu marítimu, que foi destruyíu en 1613 por pirates portugueses.
La hestoria de la Singapur moderna empieza en 1819, cuando'l inglés Thomas Stamford Raffles constrúi un puertu británicu que va dexar que la islla convertir nun importante centru comercial con India y China, y seya un prestixosu puestu comercial del Sureste Asiáticu, convirtiéndose asina nuna eminente ciudá portuaria.
Mientres la Segunda Guerra Mundial, l'Imperiu Xaponés conquista Singapur, y ocupar dende 1942 hasta 1945. Al rematar la guerra, Singapur vuelve formar parte de la colonia británica, pero esta vegada concédense-y altos niveles d'autogobiernu. Singapur xunir a la Federación de Malasia, formando Malasia en 1963. Sicasí, llueu se evidenciaron les diferencies, polo que Singapur ye espulsada de Malasia y conviértese nuna república independiente el 9 d'agostu de 1965.
Pa poder faer frente al desemplegu y a una grave crisis inmobiliaria, Singapur empecipia un programa de modernización, que se centró sobremanera na creación de manufactures, el desenvolvimientu de grandes urbanizaciones, y altes inversiones n'educación pública. Desque ye independiente, la economía de Singapur creció de media un 9% añal. Na década de 1990, l'estáu convertir nuna de les naciones más prósperes del mundu, con una fuerte economía de mercáu llibre, una gran esportación internacional, y unu de los PIB per cápita más elevaos d'Asia.
Singapur antigua
thumb|200px|right|Impresión artística de [[Paraméshwara (sultán)|Paramésuara, quien gobernó Singapur na década de 1390.]] El primer escritu sobre Singapur del que se tien constancia ye una narración china del sieglu III na que se describe la islla de Pu Luo Chung (en chinu: 蒲罗中) na península de Malaca. Esti nome ye una treslliteración del malayu "Pulau Ujong", que significa "la islla del final". L'escritu Sejarah Melayu (Añales Malayos), consideráu casi una narración mitolóxica, zarra ente los sos llombos la hestoria del príncipe Sri Tri Buana, tamién conocíu como Sang Nila Utama, quien llegó a la islla nel sieglu XIII. Según la narración, el príncipe columbró una criatura estraña, creyendo equivocadamente que se trataba d'un lleón, polo qu'identificó a esti animal como signu d'identidá d'aquelles tierres, y fundó el pobláu "Singapura", que significa "ciudá de los lleones" en sánscritu.
En 1320, l'Imperiu mongol unvió una misión comercial a un llugar llamáu Long Yá Men, que se cree que se trata de Keppel Harbour, asitiáu nel sureste de la isla. El viaxeru chinu Wang Dayuan visitó la islla sobre l'añu 1330, y describió un pobláu llamáu Dan Ma Xi (en chinu: 淡马锡, del malayu Tamasik), nel qu'habitaben tanto chinos como malayos. El Nagarakretagama, un poema épicu en javanés escritu en 1365, tamién se refier al pobláu de la islla col nome de Temasek ("la ciudá del mar"). Escavaciones recién en Fort Canning Park atoparon evidencies de que, nel sieglu XIV, Singapur foi un importante y allegáu enclave comercial.
Na década de 1390, el príncipe Paramésuara, dempués de ser derrocáu pol Imperiu Majapahit, fuxó escontra Temasek. Parameswara gobernó la islla mientres dellos años, hasta que foi obligáu a colase a Malaca, onde fundó'l sultanatu de Malaca. Singapur convertir nun importante puertu comercial col sultanatu de Malaca, y más tarde, col sultanatu de Johore. En 1613, los pirates portugueses amburaron el pobláu, y la islla fundir nel olvidu.
Fundación de la Singapur moderna (1819)
thumb|left|200px|Thomas Stamford Raffles. Ente los sieglos XVI y XIX, l'archipiélagu d'Insulindia foi sometiéndose adulces a les colonies europees, empezando en 1509 cola llegada de los portugueses a Malaca. Mientres el sieglu XVII, l'Imperiu Holandés tomó'l control de la mayoría de los puertos de la rexón, apostrando a los portugueses a un segundu planu. El holandeses facer col monopoliu comercial del archipiélagu, sobremanera nel comerciu d'especies, el productu más importante de la rexón entós daquella. Otres colonies europees, como la británica, tuvieron muncha menor presencia naquel momentu.