cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bromheadia finlaysoniana
Descripción
Ye una orquídea de gran tamañu que prefier el clima templáu, tien vezos terrestres con tarmos que tán enfundaos con fueyes basales, sacante cerca del ápiz y la base con forma de cinta de 2 a 3 cm, apices bilobulaos, con lóbulos dacuando desiguales, estrechando gradualmente embaxo na base. Floria nel branu, la primavera y la seronda nuna inflorescencia terminal, de 15 cm de llargu, raramente ramificada, con hasta cuasi 50 flores, con pocos al empar floriaes llevando flores abiertes.
Distribución y hábitat
Alcuéntrase en Tailandia, Laos, Camboya, Vietnam, Malasia, Java, Sumatra, Borneo, Moluques, Nueva Guinea y Filipines en carbes abiertes y montes montanos n'elevaciones llixeres de 50 a 1.500 metros.
Propiedaes
Un ADNc pa la enzima dihidroflavonol 4-reductasa foi clonáu a partir de B. finlaysoniana
Los raigaños fiérvense y el caldu tomar por vía oral p'ayudar a prevenir el reumatismu y dolores nes articulaciones.
Taxonomía
Bromheadia finlaysoniana describióse por (Lindl.) Miq. y espublizóse en Flora van Nederlandsch Indië 3: 709. 1859.  Bromheadia : nome xenéricu dau n'honor del botánicu amateur inglés Edward French Bromhead entusiasta de les plantes de 1800.
finlaysoniana: epítetu
Champis
Champis ye una comuña francesa del departamentu d'Ardèche, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Monsacru
miniaturadeimagen|250x250px|El macizu dende'l [[L'Angliru|Angliru (Uviéu vese enriba, a la izquierda)]] El Monsacru ye un monte del Principáu d'Asturies asitiáu nel conceyu de Morcín, n'España.
Anque'l so altor sía d'apenes 1054 metros, dende'l so visu tiénense perbones vistes de la zona central del Principáu, pudiendo vese dende ellí, ente otres vistes, pel norte Uviéu y más allá y pel sur la Sierra del Aramo.
Monumentos
miniaturadeimagen|250x250px|Les ermites del Monsacru. La carauterística más notable d'esti monte ye la presencia non lloñe del so visu de dos ermites: la Ermita de Santiagu y la Ermita de la Madalena, d'estilu arquiteutónicu románicu y construyíes mientres el sieglu XII. Hai tamién exemplares de texu, y hai que destacar tamién que s'atoparon nella restos de la dómina neolítica amás de que'l monte ta cruzáu pola llinia d'alta tensión Sotu - La Robla.
Ascensu
miniaturadeimagen|200x200px|Texu creciendo de la roca nel Monsacru. Hai delles rutes pa xubir: por casu, dende'l sur dende l'área recreativa de Viapará (na xubida al Angliru, nel conceyu de Riosa), o dende'l norte -muncho más dura, pero la más usada- dende La Collá, onde principia una pista pindia que lleva a les dos capiyes.
Puede xubise hasta'l mesmu visu per una pista de piedruques sueltes y barru, anque les rimaes qu'algama de vezu son d'hasta'l 35 % con tramos de 100 metros al 28 %, polo que nun puede xubir nengún tresporte con ruedes.
Pepe Rodríguez Rey
Biografía
El toledanu se crio na redolada del restorán familiar El Bohío, fundáu como casa de comíes unos años antes de la Guerra Civil Española pola so güela Valentina. El so padre foi un fotógrafu taurín. Los sos padres pasaron a faese cargu del restorán y, al acabar Pepe l'institutu (una dómina bastante dura pa él), empezó a trabayar como camareru. Cuando la so madre nun pudo faese cargu de la cocina, tantu Pepe como'l so hermanu Diego (actual xefe de sala) empezaron a turnarse ente los fogones. Empezó a trabayar na cocina con 22 años, y a esa mesma edá presidía Amidemar, una asociación d'ayuda al toxicómanu en Illescas: "Salía de la cocina y díbame a echar un cable a chavales que lu taben pasando mal".
En Vitoria foi onde conoció a los principales cocineros españoles y franceses de los años 80, y a les figures actuales. Nes vacaciones cuando nun trabayaba n'El Bohío diba ellí p'aprender de grandes maestros de la cocina. Los sos principales mentores fueron Martín Berasategui y Ferrán Adriá.
Siendo yá'l so propietariu, El Bohío recibió una estrella Michelín en 1999, y caltener dende entós. La guía más importante d'alta cocina n'España, 'Lo meyor de la gastronomía' del críticu Rafael García Santos, dio-y el premiu a Cocineru del añu (2010) y el premiu de repostero del añu (2011). Nel añu 2011 recibe'l premiu Chef Millessime. La Real Academia Española de Gastronomía concedió-y el Premiu Nacional de Gastronomía 2010 al meyor xefe de cocina. Esi mesmu añu fundó, al pie del so hermanu Diego, Iván Cerdeño y Rodrigo Delgado, el restorán La casa de Carmen (Olías del Rey, Toledo), qu'en payares de 2013 tamién consiguió una estrella Michelín. Amás de ser copropietariu de dambos restoranes, Pepe tamién cunta con una empresa d'asesoramientu de restoranes, empreses y coleutividaes al traviés del grupu Bohío. El 26 de payares de 2011 foi nomáu Empresariu del Añu pola Asociación empresarial Toledana.
Trayeutoria televisiva
Dende l'añu 2013 ye parte del xuráu de MasterChef xunto a Jordi Cruz Mas y Samantha Vallina-Nágera.
Enllaces esternos
http://www.lagalerna.com/pepe-rodriguez-la galerna/
Sant'Andréa-d'Orcino
Sant'Andréa-d'Orcino ye una comuña francesa del departamentu de Córcega del Sur, na rexón de Córcega. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Bromelia pinguin
Bromelia pinguin, ye una especie de planta de la familia de les bromeliacees. Ye orixinaria de Méxicu y bien popular n'El Salvador, estendiéndose por tola América tropical.
Descripción
Con penca y fueyes en rosetes, espinoses, y con vaines grandes, cubiertes d'escames color café escuro. Les flores son de color rosáu. Da un frutu comestible llamáu caraguatá o chicuipo. Sirve tamién como planta ornamental y utilízase, poles sos fueyes espinoses, pa formar sebes.
Tien fueyes qu'algamen un tamañu de 1–2 m de llargu; vaines glabrescentes a densamente tomentoso-lepidotas; llámines lliniales a allargáu-triangulares, de 2.8–4 cm d'anchu, el fexe glabra a glabrescente, el viesu menudamente maciu-lepidoto. Escapo bien desenvueltu, hasta 60 cm de llargu, bráctees foliácees de vaines enchíes; inflorescencia 2 (3)-pinnáu compuesta, raquis hasta de 35 cm de llargu, bráctees primaries como les bráctees cimeres del escapo, les vaines envolubrando parcialmente a les cañes llaterales na antesis temprana, cañes de la inflorescencia 4–14 cm de llargu, allargar dempués de la antesis, con 5–9 (–12) flores, ascendentes, bráctees florales linear-subulaes (bien angostamente triangulares), 1.4–2 (–3) cm de llargu, densamente tomentoso-lepidotas pálides, flores con pedicelos 5–12 mm de llargu; sépalos los 1.5–2 (–3) cm de llargu, densamente maciu-pubescentes; pétalos rosaos tornándose blancos basal y marginalmente. Frutu ovoide, 1.5–1.7 cm de llargu.
Propiedaes
En Yucatán encamentar pal tratamientu de la tos ferina; col frutu prepara un cocimientu xunto con menta, poléu y cidrón y tómase delles vegaes al día. A finales del sieglu XVIII Vicente Cervantes señala: "cuando los sos frutos tán sazonaos, estrayer la parte carnosa, de la que se saca'l zusmiu, col cual faise un xarabe y úsase esleíu n'agua común como antiescorbútico, habiéndose aplicáu con favorables efeutos a los diabéticos, asegúrase igualmente que quita la embriaguez".
Gastronomía
En Colombia específicamente n'en norte del Cauca usar en zusmios. En El Salvador usar pa realizar el Atol de Piñuela, unu de los atoles más típicos y cotidianos dende les dómines nahuat-pipil. El so procedimientu ye bien bono de realizar. Córtense les piñitas del gayu, y llávense pa quitar la pelusa pa depués quitar la punta con un cuchiellu. Una vegada llimpies poner a ferver n'agua por aproximao 10 minutos. Retirar del fueu, déxense esfrecer y depués a caúna ye d'estraye-yos el conteníu, del cual tiense que dixebrar les granes.
El Pedrosu
Col nome d'El Pedrosu podemos referinos a:
Bromelia pinguin
Gastronomía
El siguiente pasu va ser volver introducir el conteníu en caúna de les piñitas y nuna olla con dos taces d'agua, poner a dilir l'atáu de dulce xunto cola canela y el clavu de golor. Depués intégrense les piñes y cocínase a poco fueu por que se caltengan bien. Esti procesu va llevar alredor de 30 a 45 minutos.
N'otru depósitu eslleir la farina d'arroz con 10 taces d'agua y cólase con un cobertor, cuando les piñes tean bien calteníes ye d'amestar la preparación colada; se continua cola cocción ya incorpórense la pimienta gorda, curiando de remover por que nun se pegue. Cuando esti se derrita y fierva el atol retirar del fueu.
Taxonomía
Bromelia pinguin describióse por Carlos Linneo y espublizóse en Species Plantarum 1: 285. 1753. Bromelia: nome xenéricu que foi dau n'honor del botánicu suecu Olof Bromelius (1639 – 1705).
pinguin: epítetu llatín que significa "gruesu".
Nome común
El so nome provién del tarasco o purhépecha tumbiriche, de tumbire, recímanu. En Méxicu ye común esti nome. N'otros países, como Costa Rica, Hondures, El Salvador y Nicaragua conózse-y como piñuela.
Eurocomunismu
El eurocomunismu oficializar en marzu de 1977, cuando los secretarios xenerales Enrico Berlinguer del PCI, Santiago Carrillo del PCE y Georges Marchais del PCF axuntar en Madrid y presentaron les llinies fundamentales de la "nueva forma". Pero'l PCI en particular yá desenvolviera una llinia independiente de Moscú dende diba años, que quedó claramente espresada en 1968, cuando'l PCI, PCE y el Partíu Comunista de Finlandia fueron los únicos partíos comunistes del mundu xunto col Partíu Comunista Rumanu en condergar la invasión soviética de Praga. En 1975 el PCI y el PCE fixeron una declaración sobre la "construcción del socialismu" que tenía de ser en "paz y llibertá". En 1976 en Moscú, Berlinguer, delantre de 5000 delegaos comunistes, faló d'un "sistema pluralista" (traducíu pol intérprete como "multiforma") y describió les intenciones del PCI de construyir "un socialismu que creemos necesariu y namái posible n'Italia".
Bases del eurocomunismu
El eurocomunismu, a última hora, considera que ye desaxeradamente difícil realizar una revolución socialista nos países capitalistes. Por esti motivu, el partíu debía d'exercer el papel de lideralgu al traviés d'una vanguardia proletaria y de una organización basada en cuadros, pa convertise nun partíu de mases. Felicidad táctica conduciría nun futuru, según los eurocomunistas, a ampliar la so base social, colo que sería posible llegar al gobiernu n'eleiciones pluripartidistas. Hai que señalar que'l eurocomunismu, como indica Carrillo, nun reniega de la revolución; el so apueste pola reforma ye táctica, ante lo que consideren una enorme dificultá de revolución nos países capitalistes.
Primero que el fin de la Guerra Fría punxera a práuticamente tolos partíos d'esquierda d'Europa a la defensiva y les reformes neolliberales tuvieren a la orde del día, munchos partíos comunistes tuvieron dixebres, cola ala derecha (como los Demócrates d'Izquierda n'Italia) adoptando bonalmente la socialdemocracia, ente que les nales izquierda esforciar en caltener identificables posiciones comunistes, como'l Partíu de la Refundación Comunista o'l Partíu de los Comunistes de Cataluña.
Los eurocomunistas arrenuncien a les idees de "partíu únicu" y "dictadura del proletariáu", plantegáu la idea de construyir un sistema de producción y distribución de les riqueces, distinta al capitalismu y de base socialista, pero nun sistema pluralista y pluripartidista. Esto ye, según esisten partíos comunistes que se presenten a eleiciones dientro del sistema capitalista, pretenderíen construyir un sistema socialista onde los partíos non socialistes tamién pudieren presentase a les eleiciones.
Pa ellos, la democracia ye un requisitu previu pa la construcción del socialismu. El so planteamientu ye "neogramscianu".
Crítiques al eurocomunismu
Realizáronse crítiques al eurocomunismu dende diverses corrientes polítiques. Dellos autores acusen a los eurocomunistas de nun romper definitivamente cola XRSS (el PCI solo tomó esti pasu en 1981 dempués de la represión contra Solidarność en Polonia), inclusive anque esto paeciera la consecuencia natural del desenvolvimientu de la so ideoloxía. Esta cobardura esplicóse col mieu a perder a los vieyos militantes de los partíos, educaos na almiración a la URSS, o por una esixencia de la realpolitik de caltener el sofitu al primer país n'aplicar el socialismu, siquier, nel papel.
Otros críticos apunten a les dificultaes de los partíos eurocomunistas pa desenvolver una estratexa claro y reconocible. Estos críticos reparen que los eurocomunistas siempres reclamaren ser distintos, non yá del comunismu soviéticu, sinón tamién de la socialdemocracia europea, pero nunca desenvolvieron un programa orixinal y creíble.
Dellos críticos lliberales, como l'historiador francés François Furet, ven nel eurocomunismu l'intentu d'absolver al comunismu de los crímenes soviéticos.
Los leninistes acusen a los eurocomunistas de traidores a la causa obrera, y d'aspirar al socialismu al traviés d'una malintencionada interpretación del estáu y l'ignoro del materialismu dialécticu y el materialismu históricu, bases del marxismu. Pa los leninistes y les bases del marxismu nun ye posible aspirar a un gobiernu comunista al traviés de reformes dientro del sistema capitalista, sinón d'una revolución, sobre la base de la reacción de la burguesía en contra d'un gobiernu proletariu triunfante.
Dende la socialdemocracia, Felipe González cuestiona la so adhesión al sistema democráticu; pos, si la rotura eurocomunista tien calter fundacional, como lo tuvo la disolución de la "Segunda Internacional Socialista" que dixebró a los socialdemócrates de los comunistes, porque siguen usando internamente como manera d'organización el "centralismu democráticu", que nun se considera democráticu.
Desarrollu n'España
N'España esistieron distintes organizaciones, grupos y partíos d'ideoloxía marxista-leninista que s'opunxeron primeramente al debalu política ya ideolóxica del Partíu Comunista d'España (PCE) y la so política de "Reconciliación Nacional" y darréu a les tesis eurocomunistas adoptaes per este. Munchos acabaron biforcándose del PCE, ente ellos el Partíu Comunista d'España (marxista-leninista) (PCE (m-l)) en 1964, el Partíu Comunista d'España (VIII-IX Congresos) (PCE (VIII-IX)) en 1968, el Partíu Comunista Obreru Español (PCOE) en 1973 y el Partíu Comunista de los Trabayadores (PCT) en 1977; munchos van acabar confluyendo nel Partíu Comunista d'España Unificáu (PCEU) en 1980 y darréu unificaos xunto a otros grupos nel Partíu Comunista de los Pueblos d'España (PCPE) en 1984.
En 1981, nel V Congresu del Partit Socialista Unificat de Catalunya (PSUC) alderícase l'aprobación del eurocomunismu per parte d'este, finalmente salen vencedores los partidarios del ensin encabezar por Pere Ardiaca, Josep Serradell, Joan Ramos y Quim Boix ente otros, siendo espulsaos darréu pa crear el Partit dels Comunistes de Catalunya (PCC), partíu fiel al marxismu-leninismu.
N'España la más importante crítica ideolóxica del eurocomunismu y como respuesta al llibru de Santiago Carrillo "Eurocomunismu y Estáu" vien de la mano de Carlos To, dirixente del Partíu Comunista de los Trabayadores (PCT) col so llibru "La función histórica del estáu y la democracia" (Ediciones AKAL).
Históricamente los partíos comunistes qu'arrenunciaron al leninismu a raigañu del eurocomunismu y hasta l'actualidá acostumen a denominase marxistes revolucionarios en contraposición a los marxistes-leninistes. Esti és el casu por casu del Partíu Comunista d'España (Marxista-Revolucionariu) (PCE (m-r)) fundáu por Santiago Carrillo a la so salida del PCE.
Taibaishanus
Taibaishanus elegans, ye una especie d'araña araneomorfa de la familia Linyphiidae. Ye l'únicu miembru del xéneru monotípicu Taibaishanus.
Distribución
Alcuéntrase en Shaanxi en China. A una altitú de 1000 a 3050 metros, al sur de Taibai Shan nos montes Qinling.
Chandolas
Tien una población de y una superficie de  km².
Santa-Maria-Figaniella
Tien una población de y una superficie de  km².
Proaza
Proaza ye un conceyu d'Asturies. Asítiase na fastera central d'Asturies, na cuenca'l ríu Trubia, y llenda al norte colos conceyos de Santo Adriano y Grau; al sur colos de Teberga y Quirós; al este col de Quirós; y al oeste colos de Teberga, Tameza y Grau.
Historia
En Proaza atopáronse afayos sueltos que nos treslladen a la dómina paleolítica. Dientro d'estos afayos tenemos los materiales rellacionaos cola construcción de preseos líticos y atopaos en Samartín, Los Teyeros y el Castrillón. Tamién s'atoparon lascas y nucleos en Bustiellu, Caranga d´Enriba y Valdearenas. Cerca de la capital, en La cueva apaecen restos de talles y llámines acomuñaes a restos óseos vos. D'últimes son de destacar los cinco conxuntos tumulares topaos nel conceyu, nel llagu de Barreda, nel puertu de Sograndio, en Ranón, na Cruz y na collada de Canal Ensuga.
De la edificación castrense fueron atopaos dellos asentamientos en L´Arbeal, Serande, El Picu´El Castiellu, El Picu´Castru y Bustiellu. Lo que nun podemos afirmar de toos ellos ye la etapa a la que se correspuenden, pudiendo ser de la dómina prerromana o romana. De clara reminiscencia romana foi l'afayu d'un as de bronce atopao en Banduxu.
Na dómina medieval Proaza taba na ruta principal de comunicación de la zona central asturiana col pandu, polo que los valles del Trubia taben jalonados dende la Edá Media de castiellos y torres defensives que dan fe de la so importancia estratéxica. D'ellos caltiénense na actualidá cuatro nel conceyu de Proaza: la Casa de los Vázquez de Prada, la Torre de los González-Tuñon, la Torre de los Tuñón en Banduxu, la Torre de Tuñon. Los caminos escoyíos para'l trayeutu yeren al traviés del Camín de la Mesa, de la qu'entá se caltienen tramos de l'antigua calzada, y al traviés de Quirós cruciando'l Puertu de Ventana. Amás, inda perduren nel conceyu delles torres medievales que prueben el llugar estratéxicu del territoriu.De dómina medieval ye tamién la ponte que xune los barrios de Villanueva asitiaos a entrambos llaos del ríu.
De la etapa de la Monarquía Asturiana créese que Proaza foi la tierra onde morrió'l Gobernador musulmán Munuza cuando taba realizando la so fuxida escontra'l pandu por La Mesa, sufriendo una emboscada en Olalíes, onde se piensa que perdió la vida.
Les primeres noticies documentaes referíes a terrenes del conceyu apaecen mientres la etapa medieval, onde se producen numberoses donaciones de tierres de la zona como la de 863 nes que se donen les tierres de Uandugio, Pruazia y Charanga.
De mención especial ye'l sucesu acaecíu col llevantamientu del Conde Gonzalo Peláez contra Alfonso VII y qu'aguantó dos años nel castiellu de Proaza, siendo derrotáu en 1135. Perteneció Proaza como munchos otros conceyos asturianos, al obispáu asturianu, anque equí desenvolviéronse movimientos en contra d'esti dominiu eclesiásticu, siendo destacables los acontecimientos acaecíos mientres tiempos d'Enrique II, onde'l pueblu protestó de manera clara. Esta situación duró hasta l'añu 1581 nel que gracies a la desamortización llevada a cabu por Felipe II, Proaza independizar de la Ilesia, constituyéndose en conceyu'l 16 de xunetu de dichu añu, quedando fora de dicha xurisdicción los cotos señoriales de Llendelafaya y Llinares que seríen incorporaos en 1827. Proaza ingresa d'esta miente na Xunta Xeneral del Principáu.
De los sieglos XVII y XVIII son otros exemplos d'arquiteutura civil, como'l Palaciu de los González Tuñón en Proaza, el Palaciu de Proacina y la Casa de los García Argüelles, la Casa del Alemán y el Palaciu en Villamejín. En 1812 crear en Proaza un conceyu independiente, incorporándose definitivamente y conxuntamente cola parroquia de Caranga, que dependíen de Santo Adriano, a Proaza'l 16 de xunu de 1859.
Nel sieglu XX Proaza siguió siendo llugar de camín del ferrocarril que xunía les mines de Quirós cola fábrica de Trubia y del carbón de Teberga. Importante para la vida del conceyu foi tamién la construcción de la central llétrica nos años sesenta que dinamizó la vida económica de la zona.
Política
Nel conceyu de Proaza, dende 1979, el PSOE foi'l partíu que más vegaes consiguió l'alcaldía, gobernando nes llexislatures 2ª, 3ª, 4ª y 8ª; siendo l'actual alcalde Ramón Fernández García (Vease Llista d'Alcaldes de Proaza).
Piraña
Denomínase davezu pirañes a dellos pexes carnívoros o omnívoros d'agua duce que viven nos ríos de Suramérica. La denominación inclúi dalgunes o toles especies de dellos xéneros dientro de la subfamilia Serrasalminae, que tamién inclúi pexes herbívoros. Les pirañes miden, de normal, ente 15 y 25 cm de llargor, anque s'atoparon exemplares que superen los 34 cm. 300px|miniaturadeimagen|tipos de Pirañes..
Proaza
Arte
Otra de les torres medievales caltener na casa de Prada, Asitiada a veres del Trubia, na llende con Santo Adriano, sufrió un grave deterioru a lo llargo de los años. La estructura primitiva que podría fechase escontra'l sieglu XVI taba formada por dos torres de base cuadrangular xuníes por un cuerpu central con galería; un corredor comunicaba'l nucleu principal cola capiya. Güei solo reparar una de les torres, de sillarejo, cubierta a cuatro aguaes con una pequeña cornisa, y na que podemos ver remodelaciones posteriores que falten enforma del so aspeutu inicial.
Piraña
Son popularmente conocíes polos sos afilaos dientes y pol so insaciable y agresivu mambís pola carne. En Venezuela tamién se-yos suel llamar «caribes», por cuenta del so voracidad (n'alusión a un pueblu indíxena de costumes antropofágicas).
Proaza
Arte
Dientro de les edificaciones relixoses tenemos la ilesia parroquial de Santa María de Banduxu de fundación románica anque con múltiples reformes. La ilesia caltién de la so primitiva construcción románica namái parte de la nave única y el presbiteriu, semicircular nel esterior, con canecillos, y cuadráu nel interior, cubiertu con bóveda de cañón.
Piraña
Distribución
Habiten en cuerpos d'agua duce de tolos países de Suramérica, con esceición de Chile. La so presencia ye especialmente destacada en tola Amazonia, Brasil, l'Orinoco, Venezuela, Colombia, les Guayanes y Paraguái. Tamién habiten n'Arxentina, Bolivia, Ecuador, Perú y Uruguái.
Proaza
Arte
Tamién vamos nomar la capiya de San Mamés en Caranga que presenta un únicu cuerpu de planta rectangular con ventana dintelada abocinada de derrame internu nel muriu esquierdo y baldío circular abocinado de derrame internu y esternu nel opuestu. L'interior cubrir con teyáu de madera vista a dos aguaes. Delantre de la puerta, hai un pórticu con teyáu a trés aguaes, sosteníu por cuatro pilastres de madera que se sofiten nun altu basamento, realizáu en mampostería, acutar los sillares les cadenes esquineres, los vanos y l'espadaña d'arcu de mediu puntu y un solu buecu que remata la construcción.
Piraña
Etimoloxía
miniaturadeimagen|250x250px|Pirañes nun acuariu. Según dalgunos, «piraña» ye una pallabra que provién del guaraní, onde pirá significa ‘pez’, y añá ye un xeniu del mal, sincretizado col diañu. Otra interpretación que considera al vocablu d'orixe guaraní fazlo derivar de pirá ‘pez’, y de rai ‘diente’; por cuenta de qu'en guaraní nun se repiten sílabes, el compuestu daría pira'ai, que derivaría en «piraña».
Otros atribúin l'orixe del nome al tupinambá, idioma allegáu al anterior, onde pirá significa tamién ‘pexe’, y anhá fai referencia a los dientes; esto ye, «pexe dientudo».
Ataques
miniaturadeimagen|center|Piraña disecada. La mayoría d'ataques de les pirañes a los humanos rexistráronse na zona del Amazones, cuantimás polos especímenes del xéneru Pygocentrus (pirañes de banduyu coloráu). Les causes poles que puede dase un ataque son la presencia de sangre na agua (yá que tienen un agudu sentíu del olfatu), el chapoteo d'una posible presa o, en dellos casos, la temporada de cría, qu'obliga a les pirañes a protexer la so descendencia. La piraña ye un alimentu ente les poblaciones locales.
Les últimes investigaciones sobre especímenes de Serrasalmus brandtii y Pygocentrus nattereri realizáronse nel llagu Viana, que fórmase mientres la dómina d'agües, cuando'l ríu Pindare (afluente del ríu Mearim, nel estáu de Marañón, Brasil) énchese. Los datos recoyíos demuestren qu'estes especies de pirañes, en dellos momentos de la so vida, comen vexetales, polo que puede dicise que nun son puramente carnívores.
Proaza
Arte
De la construcción palaciega vamos destacar el palaciu de Proacina de clara adautación a la topografía yá que presenta un solu pisu na fachada posterior, mientres na principal consta de trés plantes. Nesti frente abren vanos adintelados, ventanes nos dos pisos inferiores y balcones con balaustrada de fierro sobro repisa rectangular nel superior, asitiaos de forma simétrica. Nuna de les fachaes llaterales, nel pisu cimeru ábrese una galería de madera zarrao y acristalada, mesma de l'arquiteutura popular.
Otru palaciu importante ye'l de Bernardo Terrero en Villamejin, de planta cuadrangular qu'inclúi nel so interior una torre del sieglu XVI tamién de base cuadrada asitiada a pañu cola fachada principal flanqueada por dos cuerpos de menor altor. La edificación ye popular, utilizándose solamente sillares pa vanos y esquines; sufrió numberoses remodelaciones dende la so fundación hasta'l momentu actual.
A lo último, vamos falar d'una edificación moderna que camudo la vida del conceyu como ye la central hidroeléctrica obra de Joaquín Vaquero Palacios, realizada nos años 60. Presenta un solu volume de planta rectangular y cubierta plana; construyida de formigón y de llinies bien xeométriques, supera la monotonía de la fachada principal al adosa-y módulos triangulares colos vértices agudos escontra riba que-y dan esbeltez y résten-y la sensación d'horizontalidá que podría predominar na construcción por cuenta del so escasu altor en rellación col llargor; la fachada llateral, más curtia, ufierta una decoración a base de figures xeométriques n'alto relieve. Ye un edificiu que conxuga la funcionalidad y el gustu estéticu
Troxochrus
Troxochrus ye un xéneru d'arañes araneomorfes de la familia Linyphiidae.
Distribución
Alcuéntrase na zona paleártica y Angola.
Llista d'especies
Según "The World Spider Catalog" 12.0:
Festival Internacional de Cine de Venecia de 2012
El 69ᵘ Festival Internacional de Cine de Venecia, entamáu pola Bienal de Venecia, tuvo llugar na ciudá italiana ente los díes 29 d'agostu y 8 de setiembre de 2012. Abrió'l festival el direutor indiu Mira Nair cola película The Reluctant Fundamentalist. Terrence Malick presentó la película A la Maravía, que foi acoyida con dambes ulles, anque aclamada polos críticos, na première.
El Lleón d'Oru a la Meyor Película foi pal filme Pietà, dirixida pol coreanu Kim Ki-duk. Paul Thomas Anderson, cola so película El Maestru, ganó'l Lleón de Plata al Meyor Direutor. L'actriz israelina Faes Yaron, col so trabayu en Enllenar el Void foi gallardoniada col premiu a la Meyor Actriz nel festival.
En Competición
Les siguientes dieciocho películes fueron escoyíes pa la competición oficial:
Críticos de Película internacional' Selmana
Les películes siguientes tuvieron escoyíes pa los Críticos' Selmana:
Seición Díes de Venecia
Les películes siguientes tuvieron escoyíes pal Venice seición de Díes:
Xuráu
Los xuraos internacionales del 69ᵘ Venice el festival de cine Internacional incluyíu:
Venezia 69
Los premios siguientes tuvieron daos na 69ª edición:
Discutiniu sobre Lleón d'Oru
El xuráu empobináu por filmmaker Michael Mann orixinalmente yera pa otorgar el premiu de Lleón Doráu cimeru a Paul Thomas Anderson ye El Maestru, xunto col Lleón de Plata premiu de Direutor Meyor y el premiu d'Actor Meyor. Aun así, por cuenta de la regla nueva del festival prohibiendo axugamientu el Lleón Doráu con cualesquier otros premios, el xuráu tuvo preguntáu "a re apostáu de sacar" unu de los premios pa El Maestru, y el Lleón Doráu tuvo dau a Kim Ki-duk Pietà sicasí (por ello'l xuráu dio El Maestru tanta reconocencia como posible).
Chanéac
Chanéac ye una comuña francesa del departamentu d'Ardèche, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Wallace McCutcheon Jr.
Wallace McCutcheon Jr foi actor, direutor y baillarín, tantu teatral como cinematográficu, d'Estaos Xuníos, activu na dómina del cine mudu.
Biografía
Nacíu en Nueva York, el so padre yera'l direutor Wallace McCutcheon, que trabayaba na productora American Mutoscope and Biograph Company, y que, en 1908 y por problemes médicos, foi reemplazáu pol so fíu, el mayor d'ocho hermanos. Wallace Jr. yera actor de comedia musical, y pa Biograph rodó delles películes como intérprete, amás de dirixir trés, dos d'elles en collaboración con D. W. Griffith. William Jr. fracasó como direutor de Biograph, y los estudios confiaron la xera a Griffith, que non solo demostró tar al altor de la situación, sinón que aportó a una de les figures fundamentales de la historia del cine.
Wallace McCutcheon Jr. participó na Primer Guerra Mundial, siendo llicenciando col emplegu de mayor, y ente 1918 y 1920 actuó de nuevu en dellos filmes, y más tarde volvió al teatru.
En 1919 casóse cola popular actriz Pearl White, anque la pareya divorcióse en 1921. Tres el divorciu, McCutcheon cayó nuna depresión y nel alcoholismu. Finalmente, en 1928, alos 48 años d'edá, foi atopáu muertu na habitación d'un hotel en Los Angeles, California. El motivu de la muerte foi un suicidiu por arma de fueu.
Jaulín
Jaulín ye un conceyu asitiáu al sur de la contorna de Zaragoza, España, a 28 km de la capital. Tien una área de 46,05 km² con una población de 254 habitantes (INE 2016) y una densidá de 5,52 hab/km². El so términu municipal llenda colos de Mezalocha, Villanueva de Huerva, Fuendetodos y Valmadrid.
Richard Rodgers
Richard Charles Rodgers foi un compositor d'Estaos Xuníos, consideráu importante en Broadway na dómina de los compositores Irving Berlin, George Gershwin, Cole Porter o Jule Styne y compunxo la melodía de cantares incluyíos nel cancioneru americanu como Blue Moon (1934). Compunxo la melodía de toes los cantares de La Novicia Rebelde y Sorrises y Llárimes.
Estudió na Universidá Columbia onde conoció al so próximu compañeru Lorenz Hart y dempués estudió composición nel Institutu d'Arte Musical. El so primer ésitu xunto a Hart foi una revista titulada The Garrick Gaieties de 1925. La so comedia On Your Toes de 1936 col balé de jazz Slaughter on Tenth Avenue, estableció formalmente la danza como un componente fixu de la comedia musical.
Rodgers y Hart trabayaron xuntos n'otres obres como Babes in Arms de 1937, The Boys from Syracuse de 1938 y Pal Joey de 1940. Dempués de la muerte de Hart, Rodgers collaboró col libretista Oscar Hammerstein II, ente otres, na obra The Sound of Music que se llevó a la gran pantalla con Julie Andrews como protagonista. El so musical Oklahoma!, ganador del premiu Pulitzer en 1943, goció d'una puesta d'escena ensin precedentes en Broadway, con 2.248 presentaciones.
Santa-Maria-Siché
Tien una población de y una superficie de  km².
Ramnefjellsfossen
La tabayón o catarata Ramnefjells o Ramnefjellsfossen (tamién conocida como Utigardsfossen o Utigordsfossen) ye un tabayón de Noruega, considerada la tercer catarata más alta del mundu en delles publicaciones non oficiales Amás, na base de datos de referencia «The World Waterfall Database», qu'inclúi tamién tolos saltos d'agua de menor importancia y estacionales, considérase como la oncena más alta. El tabayón atopar nel monte Ramnefjellet, nel conceyu de Stryn, nel condáu de Sogn og Fjordane, a unos 10 quilómetros al sureste de les aldegues de Loen y Olden.
La cayida ye alimentada pol glaciar Ramnefjellbreen, un brazu del gran glaciar Jostedalsbreen. Dempués de la cayida, l'agua flúi escontra'l llagu Lovatnet (10,49 km²). La cayida ye fácilmente accesible en barcu, hidroavión o per carretera, y hai un camping asitiáu a poca distancia dende'l que puede aportase per un senderu a la base del tabayón. La cayida total ye de 818 metros, estremada en tres saltos. Debíu al escasu caudal d'agua ye una de los poques grandes cascaes de Noruega que nun foi escoyida pa xenerar enerxía hidroeléctrica.
El monte, Ramnefjellet, mató a más de 100 persones de resultes de los grandes deslizamientos de tierra asocedíos en 1905 y en 1936. Una fotografía de 2008 de los tabayones tomada dende'l llagu Lovatnet foi incluyida nel folletu "Skywards" d'Emirates Airline
Benia
Benia ye un llugar de la parroquia de Santolaya, capital del conceyu asturianu d'Onís.
Tien una población de y alcuéntrase a 88 km d'Uviéu, la capital d'Asturies.
Charmes-sur-Rhône
Charmes-sur-Rhône ye una comuña francesa del departamentu d'Ardèche, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Avín
Avín ye un llugar de la parroquia de Santolaya, nel conceyu asturianu d'Onís.
Tien una población de y alcuéntrase a 1,5 km de Benia, la capital del conceyu.
Anas acuta
thumb| Anas acuta El ye una especie d'ave anseriforme migratoria de la familia Anatidae que cría nel norte d'Eurasia y América del Norte y que pasa l'iviernu nel sur d'Europa, África del Norte, Centroamérica y bona parte del Asia tropical y subtropical. A pesar de ser una especie tan llargamente distribuyida nun ta estremáu en subespecies (si se considera al cercanu coríu d'Eaton (Anas eatoni) una especie separtada).
Trátase d'un coríu bastante grande, con una cola llarga y apuntada que-y da'l so nome común y científicu. El coríu rabudu tien munchos nomes que faen referencia a les dos llargues plumes negres de la cola de los machos, qu'en vuelu paecen una sola banda. Estes plumes son bien carauterístiques y distintives yá que miden un cuartu del llargor total del coríu cuando'l so plumaxe ta totalmente desenvueltu. Son voladores rabiones y gráciles dotaos con llargues nales, tiesta pequeña y pescuezos llargos que faciliten la so aerodinámica. Dambos sexos tienen el picu de color gris azuláu y pates grises. El machu ye más llamativu, tien la tiesta y parte cimera del pescuezu de color marrón, trevesáu per una fina llinia blanca, que coneuta col blancu de les sos partes inferiores. Arriendes tien un curiosu patrón de colores buxos y negros en llombu y bandes. El plumaxe de la fema ye más discretu y apagáu, con tonos pardos buxos asemeyaos al d'otres femes de coríos de superficie. Les femes emiten un cuac toscu y los machos un xiblíu aflautáu.
El coríu rabudu ye un coríu de güelgues abiertes qu'añera nel suelu, con frecuencia alloñáu de l'agua. Aliméntase de les plantes qu'algama somorguiando la tiesta mientres nala na superficie de l'agua, complementando la so dieta con pequeños invertebraos na estación de cría. Ye bien gregariu cuando nun ta criando y forma grandes bandaes xunto a otres especies de coríos.
La población d'esti coríu vese afeutada polos depredadores, los parásitos y les enfermedaes aviares. Tamién tienen impautu nel tamañu de les sos poblaciones actividaes humanes como l'agricultura, la caza y la pesca. Con too y con eso, la so enorme área de distribución y la so gran población implica que nun tea globalmente amenaciáu.
Taxonomía
Esta especie describióse científicamente por Linneo na so obra Systema naturae en 1758 como Anas acuta. El nome científicu remanez de dos pallabres llatines: anas, que significa «coríu», y acuta, que significa «afiláu», que como'l so nome n'asturianu fai referencia a la cola apuntiada del machu.
Pertenez al xéneru Anas, al que pertenecen otros coríos de superficie. Los parientes más cercanos del coríu rabudu son (A. georgica) y el (Anas eatoni). Estos coríos de cola llarga foron asitiaos por dellos espertos nun xéneru estremáu, Dafila, (descritu por Stephens, 1824), por cuenta de les sos diferencies morfolóxiques, moleculares y de comportamientu. El famosu ornitólogu británicu Peter Scott púnxo-y esti nome a la so fía, l'artista Dafila Scott.
En contra de lo esperable pa una especie de tan ampliu área de distribución el coríu rabudu nun tien subespecies. Nel pasáu'l coríu de Eaton (Anas eatoni) foi consideráu una subespecie de coríu rabudu pero anguaño considérase-y una especie estremada. El dimorfismu sexual d'estes especies de coríos de rabu llargu del hemisferiu norte ye más acusáu que nos del hemisferiu sur, nos que'l plumaxe reproductivu del machu ye más paecíu al de les femes.
Descripción
thumb|Machu na [[Columbia británica, Canadá]] El coríu rabudu ye un coríu bastante grande, que tien un valumbu alar de 23,6–28,2 centímetros. Los machos miden ente 59–76 cm de llargu y pesen 450–1360 gramos, son considerablemente más grandes que les femes que miden ente 51–64 centímetros de llargu y pesen 454–1135 gramos. El machu en plumaxe nupcial tien la tiesta y parte cimera del pescuezu de color marrón chocolate, ente que'l restu del so pescuezu, pechu y banduyu son blancos, con una llinia blanca que s'enllarga escontra la nuca a lo llargo de los llaterales del pescuezu. Les partes cimeres del so cuerpu y les bandes son de color principalmente de color buxu, magar que les plumes del llombu tienen el centru negru y al ser llargues dan-y un aspeutu enguedeyao a la zona. Sicasí la cola ye de color prietu, coles plumes centrales llargues, hasta un llargor de 10 centímetros. El so picu ye azuláu y les pates son buxu azulaes.
El plumaxe d'eclís de los machos ye asemeyáu al de les femes, magar que caltienen el patrón de la parte cimera de les ales y les plumes llargues grises de los costazos. Los xuveniles paécense a les femes, pero coles vetes menos marcaes y tienen l'espéculu d'un color marrón más amatagáu y colos cantos más estrechos.
Los coríos rabudos anden abondo bien sobre tierra y nalen con llixereza. Vuelen bien rápido, estendiendo les sos ales llixeramente escontra tras, al contrariu qu'otros coríos que les asitien perpendiculares al cuerpu. En vuelu los machos amuesen un espéculu negru con cantos blancos na parte trasera y acoloratáu maciu na delantrera, ente que l'espéculu de les femes ye de color pardu escuru col cantu blancu, estrechu na parte frontera pero más anchu na parte posterior, que ye visible a una distancia de 1600 metros.
La llamada del machu ye un xiblíu nidiu prup-prup, asemeyáu al de la zarceta, ente que la fema emite un cuac descendente paecíu al del coríu real , y un gazníu baxu cuando ta alteriáu.
Distribución y hábitat
thumb|Coríos rabudos envernando nel oeste de [[Bengala Occidental. ]]
El coríu rabudu fai migraciones de llarga distancia. Esti coríu cría nes rexones del norte d'Eurasia llegando hasta'l sur a Polonia y Mongolia, en Norteamérica cría en Canadá, Alaska y el Mediu Oeste. Xeneralmente pasa l'iviernu al sur del so área de cría, llegando cuasi hasta l'ecuador en Panamá, el norte del África subsaḥariana y l'Asia meridional tropical. Migren en pequeñes cantidaes a les islles del Pacíficu, principalmente a Ḥawai, onde pasen l'iviernu unos pocos cientos nes islles principales en güelgues pocu fonderes y tierres de cultivu inundables. Tamién faen viaxes tresoceánicos, (un coríu prindáu y anilláu en Llabrador, Canadá, recibió un disparu n'Inglaterra nueve díes dempués, ) y aves aniellaes en Xapón recuperáronse en seis estaos d'EE. XX., hasta Utah y Mississippi nel este. En delles partes del so área de distribución como Reinu Xuníu y el noroeste d'Estaos Xuníos los coríos rabudos tán presentes tol añu.
L'hábitat de cría de coríu rabudu son les güelgues ensin montes, como yerbazales húmedos, márxenes de los llagos o la tundra. Pel iviernu tán presentes nuna variedá d'hábitats abiertos más amplia, como los estuarios abrigaos, marismes salobres y llagunes costeres. Ye bien gregariu fuera de la estación de cría y forma bandaes mistes con otres especies de coríos.
Reproducción
thumb|Pareya reproductora. Dambos sexos algamen el maduror sexual al añu d'edá. La exhibición del machu consiste en nalar cerca de la fema cola tiesta baxa y la tiesta alzada, xiblando de cutiu. Si hai un grupu de machos escuerren a la fema esnalando hasta que quede namái unu. La cópula tien llugar nel agua, la fema prepárase pa ella enclinándose, entós en machu xube y baxa la tiesta delles vegaes y monta a la fema, tomándola col picu de les plumes de la parte postrera de la tiesta. Tres la cópula élli alza la tiesta, enclínase escontra tras y xibla.
La dómina de cría ye ente abril y xunu. Constrúin el nial nel suelu, anubríu ente la vexetación nun llugar secu, davezu a cierta distancia de l'agua. Consiste nun fuexu pocu fondu recubiertu de materia vexetal y plumón. La fema pon acaldía un güevu hasta un total de siete a nueve güevos de color crema. Los güevos miden 55 x 38 milímetros y pesen unos 45 gramos, de los que'l 7% correspuende al pulgu. Si los depredadores destrúin la primera puesta la fema pue poner una segunda, como mui tarde a finales de xunetu.
Alredor de trés cuartes partes de los pollos sobreviven hasta completar el desenrollu, pero namái la metá d'ellos vive abondo p'algamar el maduror sexual. La edá máxima rexistrada ye de 27 años y cinco meses nun coríu nos Países Baxos, pero la llonxevidá media na natura suel ser más curtia, y probablemente ye asemeyada a la d'otros coríos como los ánades reales, que suelen vivir dos años.
Alimentación
Los coríos rabudos aliméntense na superficie y somorguiando la so tiesta mientres la parte inferior del so cuerpu permanez fuera de l'agua tomando les plantes de fondos pocu fonderos, principalmente al atapecer y la nueche, polo que pasa la mayoría del día folgando. El so llargu pescuezu déxa-y algamar comida de fondos d'hasta 30 centímetros de fondura, que ta más allá del algame d'otros coríos de superficie como los coríos reales.
La dieta d'iviernu ta principalmente compuesta por materies vexetales como granes y rizomes de plantes acuátiques, arriendes, el coríu rabudu delles vegaes aliméntase de raigaños, grana y otres granes nos campos, magar que con menos frecuencia qu'otros coríos del xéneru Anas. Mientres la estación de cría estos coríos xinten principalmente invertebraos, como los inseutos acuáticos, moluscos y crustáceos.
Amenaces
thumb|210px|Machu pasando l'iviernu nel ríu [[Ljubljanica.]] Los niales y pollos de coríu rabudu son vulnerables a los mamíferos depredadores, como la raposa, melandros, y otres aves como les gaviluetes, cuervos y pegues. Los adultos puen alzase en vuelu pa escapar de los depredadores terrestres, pero les femes que tán guarando pueden ser sosprendíes por carnívoros como los llobos cervales. Les grandes aves de presa como los azores comunes, puen prindar a estos coríos del suelu, y dellos falcones como'l falcón nortiegu, tienen la velocidá y la fuercia abondo pa cazalos al vuelu. thumb|left|Machu afechándose. Ye susceptible al ataque d'un gran espectru de parásitos como los Cryptosporidium, Giardia, cestodos, parásitos zucadores de sangre y pioyos de les plumes,   y amás pue vese afeutáu por otres enfermedaes aviares. De cutiu ye la especie que sufre la mayor mortalidá nes epidemies de botulismu aviar y cólera aviar, y tamién pue contraer el gripe aviar, la cepa H5N1 que tamién puede afeutar a los humanos.
El coríu rabudu ye un perapreciáu troféu de caza por cuenta de la so velocidá, axilidá y la so calidá como alimentu, polo que cázase en tola so área de distribución. Anque ye una de les especies de coríos más numberoses del mundu, la combinación de la caza y otros factores tán produciendo'l descensu de la so población, y ficiéronse restricciones llocales a la caza p'ayudar a caltener delles poblaciones.
La preferencia d'esta especie polos hábitats con agües pocu fondes faila vulnerable a problemes como la seca o la destrucción de la vexetación acuático, polo que l'hábitat d'esti coríu podría tar amenaciáu pol cambéu climáticu. Les sos poblaciones tamién tán amenaciaes pola conversión de les güelgues y yerbazales en tierres de cultivu, que quita a estos coríos de zones d'alimentación y cría. La llantadera de primavera supón la destrucción de munchos niales d'esti coríu poles actividaes agrícoles que realicen la so puestes tempranes. Un estudiu fechu en Canadá amosó que más de la metá de los niales estudiaos afarábense polos llabores agrícoles como l'usu del aráu y la grada. thumb|Fema.
La caza con perdigones de plomu, amás del usu de plombos na pesca, demostróse como la mayor causa d'envelenamientu per plomu nes aves acuátiques, al depositase los perdigones no fondero de los llagos y zones húmedes au s'alimenten los coríos. Un estudiu fechu n'España amosó que'l coríu rabudu y l'Aythya ferina yeren les especies con mayores niveles de plomu debíos a la xinta de perdigones de plomu, y yeren más altos que n'otros países europeos au los cartuchos con perdigones de plomu yá se prohibieren. N'Estaos Xuníos, Canadá y munchos países d'Europa occidental los cartuchos de caza d'aves que s'usen nes zones húmedes tienen de tar llibres de metales pesaos como'l plomu.
Estáu de caltenimientu
El coríu rabudu ta presente nun gran área de distribución, envaloráu en 28,4 millones de quilómetros cuadraos, y una población envalorada en 5,3 – 5,4 millones d'individuos. Y tampoco se cree que qu'axunte l'otru criteriu de la llista colorada d'especies amenaciaes de la UICN, un descensu de población del 30% en diez años o tres xeneraciones, polo que ta catalogáu como especie d'esmolición menor. thumb|left|Machu alimentándose. Nel Paleárticu les poblaciones reproductores tán amenorgándose na mayor parte del so área de distribución, incluyíu'l so mayor bastión en Rusia, les demás o son estables o sometíes a fluctuaciones.
En Norteamérica los coríos rabudos viéronse afeutaos gravemente poles malures aviares, con descensos de poblaciones reproductores de más de 10 millones en 1957 a 3,5 millones en 1964. Anque la especie repúnxose d'estes tases tan baxes la población reproductora en 1999 yera 30% inferior al la media nos rexistros. En 1997 aproximao 1,5 millones d'aves acuátiques, la mayoría d'elles coríos rabudos, morrieron de botulismu en dos brotes en Canadá y Utah.
Justizia Euskaraz
Justizia Euskaraz (Xusticia n'euskera, traducíu) ye un proyeutu pa impulsar la normalización del usu del euskera nos xulgaos y l'oxetivu principal ye garantizar el derechu de la ciudadanía a dirixise a l'Alministración de Xusticia en cualesquier de los dos idiomes oficiales (euskera y castellán) de la Comunidá Autónoma Vasca y de Navarra.
Proyeutu
En 1996 foi tresferida a les Comunidaes Autónomes la competencia de l'alministración de la Xusticia. Como esta competencia foi tresferida, les Comunidaes Autónomes que tienen dos idiomes oficiales (Cataluña, Comunidá Autónoma Vasca, Navarra, Galicia y Valencia) trabayaron pa poder garantizar los derechos llingüísticos de la ciudadanía nestos territorios.
Nel casu del euskera, son dos les Comunidaes Autónomes implicaes: la Comunidá Autónoma Vasca y la Comunidá Foral de Navarra. miniaturadeimagen|Bingen Zupiria, Conseyeru de Cultura y Política Llingüística del [[Gobiernu vascu|Gobiernu Vascu]]
Marcu xurídicu
L'usu del euskera na alministración de xusticia rexir en por un marcu llexislativu basáu principalmente en: