cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Español nicaragüense
En Nicaragua emplégase'l voseo pronominal y verbal, una y bones el tutéu ye minoritariu. El voseo asocede de forma común nel tratu familiar y públicamente ente persones de la mesma edá o ente amigos. Como cortesía o respetu a persones d'importancia pública (executivos, emplegadores, profesionales), a adultos o persones de mayor edá emplégase usté.
En Nicaragua l'usu del “tu” ta práuticamente estinguíu, pos tola población utiliza'l “vos” pal informal y “usté” pal formal. Si dalgunu utiliza'l tu considérase una persona estranxera, o quien asonsaña otra cultura, una y bones l'usu del “tu” o la so conxugación en delles frases o oraciones ye arriendes de munches telenoveles hispanoamericanes onde'l tutéu ye avezáu.
En Nicaragua, l'usu del pronome “vos” ye la norma culta y de toles capes sociales. Nos últimos años, el “vos” tamién s'empieza a utilizar nos medios de comunicación escritos: en periódicos, revistes, y en tou tipu de publicaciones.
Nacerdes fujiana
Nacerdes fujiana ye una especie de coleópteru de la familia Oedemeridae.
Español nicaragüense
L'español de Nicaragua cuenta con centenares de pallabres provenientes del náhuatl, esistiendo tamién arcaismos, amás de munchos neoloxismos y anglicismos debíos a la fuerte influencia estauxunidense na historia del país.
Les carauterístiques más representivas a nivel fonéticu del idioma español faláu en Nicaragua son les siguientes: Amenorgamientu d'hiatos, variación del timbre de les vocales, usu de consonantes más relaxaes como nel Español d'España, cambeos nes pallabres (vocalización en zones rurales, alteración y omisión de lletres) y seséu.
Nacerdes fujiana
Distribución xeográfica
Alcuéntrase en Fujian (China).
Español nicaragüense
L'usu del español esistente en Nicaragua tamién presenta traces que la estremen de les demás variedaes dialeutales de la llingua de Cervantes, ente les cualos podemos mentar: Traces d'enclín conservador (espresiones que cayeron en desusu n'España, usu del prefixu re- o rete- con valor enfáticu o superlativu como remalo, rejodido o retebien, y voces o significaos escaecíos n'España); traces de índole vulgar o rural (diptonación, compartivos perifásicos como más pequeñu, más bonu o más grande, axetivación del alverbiu mediu como en "ellos son mediu llocos", pluralización de la forma impersonal del verbu haber como en "había munchos mancaos", tracamundiu de númberu del oxetu direutu y l'indirectu en construcciones con se como en "yá los dixi a ustedes"); y traces innovadores (emplegu d'hasta con significación d'empiezu, en llugar de fin d'una aición como en "abre la oficina hasta los ocho de la mañana", usu de la preposición dende pa referise al momentu inicial d'una aición durativa como en "la mio esposa ta na casa dende'l domingu" y emplegu del verbu andar en construcciones perifrástiques nes que pierde la so idea de movimientu como en "onde quiera que tea, anda dormiéndose").
Tocantes a la denominación del idioma oficial del país, la mayoría de los nicaragüenses prefieren l'usu del términu "español" frente a "castellanu". Un grupu d'encuestes feches en Managua a persones de dambos sexos de 20 a 55 años d'edá revelaron que'l 90.3 % de los entrevistaos llámalu español, el 7.2% decantar por castellán y el 2.5% restante escueye otra forma de llamalo.
La variedá propia del español faláu en Nicaragua ta siendo estudiada por llingüistes, como ye'l casu de la investigadora María Auxiliadora Rosales, quien publicó un Atles Llingüísticu de Nicaragua, que trata sobre les formes y variantes de pronunciar les pallabres en tolos rincones del país, incluyendo tamién nesi estudiu a les rexones caribeñes.
La variedá del español de Nicaragua ye bien asemeyáu a la d'Hondures y El Salvador. La so forma de falar ye percibida polos sos oyentes como "nidiu" y "melodiosa", anque hai qu'estremar dos grandes rexones llingüístiques del país: la Zona Central y del Pacíficu, conquistada polos españoles y que ye hispanofalante, y la Zona del Atlánticu, onde l'usu del inglés ye habitual por cuenta de la presencia británica nel pasáu d'esa rexón y a la sobrevivencia de los grupos étnicos d'orixe africanu, según tamién a la esistencia de grupos indíxenes, magar estos postreros prefieren falar les sos llingües autóctones.
Natal
Natal ye una ciudá de Brasil. Tien una población de
Domart-sur-la-Luce
Domart-sur-la-Luce ye una comuña francesa del departamentu de Somme, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Jesús Iglesias Fernández
Jesús Enrique Iglesias Fernández ye un políticu asturianu, senador dende l'añu 2012.
Biografía
Llicenciáu en derechu pola Universidá d'Uviéu. En 1975 ingresa na Unión de Mocedaes Comunistes d'España, incorporándose, en 1982, al Partíu Comunista d'España.
Ye coordinador d'Izquierda Xunida d'Asturies dende 2000, voceru del Grupu Parllamentariu d'IX-BA-LV nel parllamentu asturianu. Ye responsable del Grupu Parllamentariu nes Comisiones d'Economía y Asuntos Europeos; ya Industria y Emplegu.
Participó nos movimientos sociales que finalmente dieron llugar a la creación d'Izquierda Xunida, siendo yá cabeza de llista nes eleiciones municipales de 1991 per Xixón, siendo dende entós poztavoz del grupu nel Conceyu hasta'l 2000 y desempeñando un puestu nel Conseyu d'Alministración de Caja Asturies en representación del Conceyu de Xixón.
Dende 1998 desenvuelve'l so llabor como responsable de Política Municipal d'Izquierda Xunida n'Asturies. Nel 2000 ye nomáu Coordinador Xeneral d'Izquierda Xunida d'Asturies, llogrando roblar un pactu de gobiernu col PSOE y Bloque por Asturies pol cual IX pasa a formar parte del Gobiernu del Principáu d'Asturies.
Nel añu 2012, arrenunció a presentase a la reelección como coordinador. Asina mesmu, foi designáu como senador pola Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies, colos votos del so grupu y del socialista. Esti sofitu foi frutu del alcuerdu de invistidura pa escoyer a Javier Fernández Fernández como presidente del Principáu.
Arrenunció al escañu de diputáu na Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies el 5 de xunetu de 2012.
En terminando la llexislatura como senador per Asturies, retornó al so oficiu como abogáu.
Nora Heroum
Nora Heroum ye una futbolista finlandesa. Xuega como mediocampista y el so equipu actual ye'l Fortuna Hjørring de la Elitedivisionen de Dinamarca.
Celina Kombani
Celina Ompeshi Kombani foi una política tanzaniana.
Biografía
Estudió na Universidá Mzumbe. Perteneció al Partíu de la Revolución. Foi miembru del parllamentu pal distritu eleutoral Ulanga Esti dende 2005 hasta 2015. Tamién se desempeñó como Ministru d'Estáu na Oficina del Presidente pa la Xestión de Serviciu Públicu.
Finó'l 24 de setiembre de 2015 a los 56 años.
Entorrhizomycota
Entorrhizomycota ye un pequeñu grupu d'fungos antes clasificaos como basidiomicetos que puen formar agalles nos raigaños de ciertes plantes. Filoxenéticamente constitúi'l cladu basal de los fungos dicariotes.
URSS na Olimpiada Matemática Internacional
miniaturadeimagen|Flag of URSS URSS empezó a participar na Olimpiada Matemática Internacional en 1959 hasta 1991.
El postreru líder del equipu ye Valeri V. Vavilov. Xunión Soviética llogró 77 medayes d'oru, 67 medayes de plata y 45 medayes de bronce.
URSS foi la organizadora de las Olimpiada Matemática Internacional de 1964, 1968 y 1973, en Moscú.
Retrosexual
El home retrosexual ye lo qu'en dellos ámbitos conoceríase como oposición a la figura del metrosexual: los retrosexuales carauterizar por caltener les sos traces masculines naturales calteniendo l'ideal d'home clásicu, fuerte y varonil como símbolu de guapura; en contraposición al estereotipu femenín, realzando los calteres sexuales secundarios propios al xéneru masculín. Los defensores d'esti enclín sostienen qu'esistió una progresiva feminización de la imaxe masculina mientres l'últimu tiempu, tantu na apariencia física como nel comportamientu, polo que se propón un reestablecimientu de les carauterístiques del home a los conceutos d'hasta va unes décades tras.
Esti neoloxismu foi emplegáu per primer vegada en 2003 por Mark Simpson na revista d'internet salon.com nun artículu sol títulu Beckham, the virus.
Carauterístiques
El retrosexual podría asociase cola popular frase «l'home, como l'osu, cuanto más vellu, más formosu», yá que considera'l desdexamientu pola apariencia y la estética como signos de virilidad, considerando'l vellu corporal masculín como una carauterística natural y mesma del home, lluciendo la so vellosidá con arguyu, dándo-y una forma gayaspera y refugando categóricamente la depilación. Esto nun tien de confundir se col argumentu de dellos detractores d'esti enclín, que la acomuñar falazmente cola falta de hixene o los personaxes axataos y descorteses qu'apaecen nes antigües películes del Oeste.
Domesmont
Domesmont ye una comuña francesa del departamentu de Somme, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Grecia na Olimpiada Matemática Internacional
miniaturadeimagen|Flag of Greece Grecia empezó a participar na Olimpiada Matemática Internacional en 1975.
El líder del equipu ye Anargyros Fellouris. Grecia tien 3 medayes d'oru, 28 medayes de plata y 75 medayes de bronce, y 61 menciones d'honor.
Florence Pugh
Florence Pugh ye una actriz británica. Fixo'l so debú actoral en The Falling (2014) y desapegó col so papel protagónicu en Lady Macbeth (2016). La so actuación nesa película como una muyer casada infeliz favoreció-y un British Independent Filme Award a Meyor Actriz. Pugh interpretó a Isabel de Burgh na película histórica de Netflix Outlaw King (2018). Diose a conocer principalmente pola so participación na película Little Women, de Greta Gerwig. En 2021, protagonizó la película de superhéroes de Marvel Cinematic Universe Black Widow como Yelena Belova / Black Widow.
Carrera
Pugh fixo'l so debú nel cine na película de 2014 The Falling, na que fai d'una adolescente precoz, actuando al pie de Maisie Williams. Pol so rol nesi filme, Pugh foi nomada a Meyor Debutante Británica nel BFI London Film Festival de 2015 y a Meyor Actuación Británica/Irlandesa nos premios del London Filme Critics' Circle.
En 2015, Pugh fixo'l papel principal na cinta Studio City, al pie d'Eric McCormack. Al siguiente añu, protagonizó Lady Macbeth y tuvo un papel recurrente na primer temporada de la serie de detectives Marcella. Pola so actuación nesta serie ganó un British Independent Filme Award, ente otros galardones.
En 2018, Pugh actuó na película d'acción The Commuter y fixo de Cordelia na película King Lear. Ese mesmu añu fixo d'Isabel de Burgh na película histórica Outlaw King (2018), protagonizada por Chris Pine como Robertu I d'Escocia.
Vida personal
Dende 2020 caltién una relación col actor Zach Braff. Salió na so defensa cuando recibió una fola de crítiques en redes sociales arriendes de la so diferencia d'edá.
Clas obrera
Clas obrera o proletariáu designa al conxuntu de trabayadores que, dende la revolucion industrial, aporten básicamente'l factor trabayu na producción y a cambiu reciben un salariu o contraprestación económica, ensin ser propietarios individuales de los medios de producción. El términu contraponse a clas capitalista o sector social qu'atropa'l capital.
Nun sen sociolóxicu más vagu y al empar más acutáu tamién s'entiende por clas obrera, el grupu de trabayadores industriales, asalariaos. Diferenciase-y d'otros grupos de trabayadores como los llabradores, los esclavos, los trabayadores autónomos o los emplegaos de servicios. Esti significáu del términu ye equivalente al términu inglés de «blue collar workers» (trabayadores de pescuezu azul).
El términu clas obrera empezó a utilizase n'asturianu mientres la segunda metada del sieglu XIX como traducción de la espresión inglesa "working class" (clas trabayadora) qu'alquirió importancia nos primeres escritos sociu-económicos de Karl Marx y Federico Engels. Sociólogos posteriores redefinieron el términu usándolu con sentíos llixeramente distintos que permaneció n'usu hasta los nuesos díes, magar qu'evolucionando nos sos matices y xeneralidá del usu.
Esparta
Esparta (en griegu Σπάρτη), o Lacedemonia (en griegu Λακεδαιμων) yera una Ciudá-Estáu de la antigua Grecia allugada na península del Peloponesu a orielles del ríu Eurotas. Foi la capital de Laconia y una de les polis griegues más importantes xunto con Atenes y Tebes.
Sphecotheres viridis
Sphecotheres viridis ye una especie d'ave paseriforme perteneciente a la familia Oriolidae. Ye endémica de los montes, manglares y carbes de la Wallacea, nes islles de Timor y Roti. Ye moderadamente común, y polo tanto considera d'Esmolición Menor por BirdLife International y la UICN. Paecer a la más amplia Sphecotheres vieilloti, pero ye más pequeña y, a esceición del coberteras infracaudales más pálides, el machu ye dafechu mariellu- oliva per debaxo (incluyendo'l gargüelu).
Termópiles
right|thumb|Pasu de les Termópiles. right|thumb|300px|Vista del pasu de les Termópiles. Hai 2000 años la llinia del mar allugábase onde anguaño ta la carretera, o entá más cerca del monte. Les Termópiles (en griegu antiguu y clásicu Θερμοπύλαι, demóticu Θερμοπύλες) ye'l nome d'una canga en Grecia. El so nome pue tornase como «puertes calecíes», darréu que tien dellos priales y mananciales naturales d'agües termales.
El pasu estiéndese dende Lócrida, en Tesalia, ente'l monte Oeta y la mar (nel golfu Maliacu). Ye un pasu obligáu nel trayeutu ente'l norte y el sur de Grecia, y poles sos carauterístiques xeográfiques, foi elixíu como escenariu de varies batalles na historia de Grecia. La de mayor renome foi la batalla de les Termópiles, añu 480 e.C.., nel que la salvaguardia griega caltuvo l'avance del exércitu persa, qu'avanciaba baxo'l mandu de Xerxes I, rei de Persia.
Otres dos batalles importantes tuvieron llugar en Termópiles. Nel 279 e.C.. los galos, comandaos por Breno, foron conteníos demientres dellos meses por un exércitu griegu al mandu del ateniense Calipu y nel añu 191 e.C.. Antíocu III el Grande, de Siria, intentó frenar el pasu de los romanos dirixíos por Maniu Aciliu Glabriu.
Menos renomáu ye'l xoque asocedíu ente los años 353 y 352 e.C.. metantu la tercer guerra sagrada, cuandu 5.000 hoplites atenienses y 400 xinetes torgaron el pasu a les fuercies de Filipu II de Macedonia.
Na dómina de Leónides I nel 480 e.C.., el pasu yera una sienda estrencha (una foz, dablemente d'alrodiu 12 m. d'anchor) allugada na faza inferior de la canga. En dómines modernes, los sedimentos del ríu Esperquéu enancháronla de 1,5 a 5 km. Los priales d'agües termales, entá esisten metanes xunto al pie de la pruída.
Nacerdes guizhouensis
Distribución xeográfica
Alcuéntrase en Guizhou (China).
Dominois
Dominois ye una comuña francesa del departamentu de Somme, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Guatemala na Olimpiada Matemática Internacional
miniaturadeimagen|Flag of Guatemala Guatemala empezó a participar na Olimpiada Matemática Internacional en 1997.
El líder del equipu ye José Carlos Bonilla. Guatemala tien 1 medayes de bronce y 6 menciones d'honor.
Celina Leffler
Celina Leffler ye una atleta alemana especializada na prueba de heptatlón, na que consiguió ser campeona mundial xuvenil en 2013.
Carrera deportiva
Nel Campeonatu Mundial Xuvenil d'Atletismu de 2013 ganó la medaya d'oru na competición de heptatlón, consiguiendo un total de 5747 puntos que foi récor mundial xuvenil, per delantre de la sueca Emma Stenlöf y la so paisana alemana Louisa Grauvogel.
Nacerdes kantneri
Nacerdes kantneri ye una especie de coleópteru de la familia Oedemeridae.
Distribución xeográfica
Alcuéntrase en Taiwán (China).
Steven Jan van Geuns
Steven Jan van Geuns foi un médicu, profesor, xeólogu y botánicu holandés.
Foi profesor de Botánica, Medicina, Química, y Fisioloxía na "Universidá d'Utrecht". Realizó estenses espediciones botániques y xeolóxiques per Alemaña
Domléger-Longvillers
Domléger-Longvillers ye una comuña francesa del departamentu de Somme, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Microsporidia
Los microsporidios (Microsporidia) son un conxuntu de microorganismos parásitos intracelulares d'animales. Hai descrites unes 800 especies.
Fueron clasificaos como protozoos, como protistes y tamién como fungos. En realidá son un grupu basal d'fungos parásitos obligaos que baxen d'organismos unicelulares que nel procesu evolutivu de la so adautación a la vida parasitaria, perdieron les mitocondries.
Historia natural
Los microsporidios parasitan les célules intestinales de pexes y aves, anque tamién s'atoparon n'invertebraos (Nosema produz la pebrina, una enfermedá de los viermes de seda Bombyx mori, como describió Louis Pasteur).
Nosema apis ye un microsporidiu que causa una enfermedá denominada nosemosis, qu'ataca a l'abeya melífera, causándo-y inflamación intestinal y foria. L'antibióticu utilizáu nel tratamientu d'esta enfermedá ye la fumagilina.
Sphecotheres vieilloti
thumb|right|Subespecie S. v. salvadorii, semeya de [[John Gerrard Keulemans|Keulemans, 1877]]
Sphecotheres vieilloti ye una especie d'ave paseriforme perteneciente a la familia Oriolidae. Ye una especie de medianu tamañu orixinaria d'un ampliu hábitat, dende'l norte y este d'Australia, sur de Papua Nueva Guinea, y les Islles Kai n'Indonesia. Taba considerada una subespecie de Sphecotheres viridis.
Descripción
Sphecotheres vieilloti tien un llargor total de 27-29,5 cm, y un aspeutu comparable a la d'otros orioles. Tien dimorfismu sexual, y les diferencies raciales llindar casi puramente a los machos. Los machos de toles subespecies tienen una cola negra con puntes blanques anches a los esteriores timoneres, les coberteres infracaudales blanques, corites les primaries, una cabeza de color negru brillante, distinta piel facial colorada, una bona factura del negru con una base colorao y patu rosadas.
Les femes son de color gris, siendo de color marrón opacu percima y blancu per debaxo, con rayes escures fuerte. Ellos tienen la piel abuxao facial. Los mozos paecer a les femes, pero per debaxo les rayes nun suel ser tan fuertes.
Comportamientu
Sphecotheres vieilloti son en gran parte frugívoros, pero tamién comen pequeños inseutos, néctar y granes pequeñes. Magar en gran parte una especie ye residente (anque la población del sur pueden ser migratories), pue ser nómada, en respuesta a la disponibilidad d'alimentos.
A diferencia de la mayoría de los Orioles, son gregarios, de cutiu formando bandaes de 20 a 40 aves mientres la dómina non reproductiva, ya inclusive tienen la cría en pequeñes colonies. El nial sonce en forma de platillo ta fechu de plantes y xeneralmente asítiase relativamente alto nun árbol. La puesta de 2-4 güevos guarar por dambos sexos, y polo xeneral dempués de 16-17 díes apaecen. Rexistróse añerando cerca de l'agresiva Dicrurus bracteatus y con Philemon buceroides, posiblemente pa llograr una ventaya, yá que caltienen los posibles depredadores de niales a distancia. Los niales de Sphecotheres vieilloti dacuando son víctimes de parasitismu por Eudynamys orientalis.
Subespecies
thumb|300px|left|Machu en Rush Creek, sureste de [[Queensland, Australia]] <br style="clear:both" />
Lana da Silva Sylvestre
Lana da Silva Sylvestre ( 1962) ye una botánica, y pteridóloga brasilana. Desenvuelve actividaes académiques y científiques na Seición Botánica del Institutu de Bioloxía, de la Universidá Federal de Rio de Janeiro.
Trabayó viviegamente na llista oficial de la flora amenazada de Brasil., especialmente na familia Aspleniaceae.
Honores
A xunetu de 2013, tiénense diez rexistros de les sos identificaciones y nomamientos de nueves especies, dalgunes en coautoría con P.G.Windisch y con F.B.Matos
Nora Hirano
Chiaki Hirano (平野 千秋), meyor conocida sol so nome artísticu de Nora Hirano (平野 ノラ), ye una actriz y comediante xaponesa, afiliada a Watanabe Entertainment. Hirano ye conocida pol so personaxe risible d'una muyer de los años 90.
Otros
DVD
ECOSAM
ECOSAM (Empresarios y Comerciantes de Samartín del Rei Aurelio) ye una asociación del sector del comerciu a la que se foron incorporando establecimientos del sector servicios y hostelería del conceyu.
Implantación
Intégrense n'ECOSAM establecimientos del comerciu, profesionales que presten servicios y llocales d'hostelería de los distritos de Sotrondio, Blimea y L'Entregu.
La sede de l'asociación ta asitiada nel Edificiu de Servicios Municipales dientro del Parque de La Laguna, na población de L'Entregu.
Funciones
Amás de defender los intereses de los asociaos, ECOSAM pretende ser un axente dinamizador social y económicu. Pa ello ta implantando'l Plan Estratéxicu de Comerciu de Samartín del Rei Aurelio dende l'añu 2008, col que busca algamar la dinamización, meyora y modernización del comerciu, ociu y servicios del conceyu.
Pa llevar a cabu esti trabayu ECOSAM profesionalizó la xestión de l'asociación y de forma continua lleva a cabu aiciones y campañes pa dinamizar les ventes en varios momentos del añu, fai que los socios se promocionen de forma conxunta, mantiénlos informaos sobre ayudes y normativa y ufiérta-yos asesoramientu en redes sociales. Amás, tien firmaos alcuerdos con empreses suministradores de servicios fixos col envís d'abaratar costes a los socios.
Oxetivos
Col cambiu esperimentáu pola clientela del pequeñu comerciu nos últimos años ECOSAM tien como oxetivos la meyora y modernización del pequeñu comerciu, aplicando los nuevos sistemes comerciales y de xestión más eficientes, les nueves canales de promoción y ventes, el marketing, etc.
Emplegu de la llingua asturiana
ECOSAM ta convirtiéndose nuna de les poques organizaciones empresariales qu'emplega la llingua asturiana en dalgunes de les sos actividaes, principalmente venceyaes al sector hosteleru. Samartín del Pinchu y Samartín de les Tortielles son dalgunos d'esos exemplos de normalización llingüística y qu'amás son productos d'ésitu de ventes y aceutación por parte de la ciudadanía.
Fusible
En lletricidá, denominar fusible a un dispositivu constituyíu por un soporte fayadizu y un filamentu o llámina d'un metal o aleación de baxu puntu de fusión que s'entrepola nun puntu determináu d'una instalación llétrica por que se funda (por efeutu Joule) cuando la intensidá de corriente supere (por un cortucircuitu o un escesu de carga) un determináu valor que pudiera faer apeligrar la integridá de los conductores de la instalación col consiguiente riesgu de quema o destrucción d'otros elementos.
Datos xenerales
El fusible llétricu, denomináu primeramente aparatu d'enerxía y de proteición contra sobrecarga de corriente llétrica por fusión, ye'l dispositivu más antiguu de proteición contra posibles fallos en circuitos llétricos, apaeciendo les primeres cites bibliográfiques nel añu 1774, momentu nel que se-y emplegaba pa protexer a condensadores de daños frente a corrientes de descarga de valor escesivu. Mientres la década de 1880 ye cuando se reconoz el so potencial como dispositivu proteutor de los sistemes llétricos, que taben recién empezando a espublizase. Dende esi momentu, hasta l'actualidá, los numberosos desarrollos y l'apaición de nuevos diseños de fusibles avanzaron al pasu de la teunoloxía, y ye que, a pesar de la so aparente simplicidá, esti dispositivu tien na actualidá un bien eleváu nivel teunolóxicu, tantu no que se refier a los materiales usaos como a les metodoloxíes de fabricación. El fusible coesiste con otros dispositivos proteutores, dientro d'un marcu de cambeos teunolóxicos bien aceleraos que lo faen apaecer como pasáu de moda o obsoleto, lo que nun ye asina.
Esti conceutu entender con mayor facilidá cuando se describe'l campu d'aplicación actual, que los sos parámetros nominales tienen rangos bien amplios. Les tensiones de trabayu van dende unos pocos voltios hasta 132 kV; les corrientes nominales, dende unos pocos mA hasta 6 ka y les capacidaes de rotura algamen en dellos casos los 200 ka.
La producción añal de fusibles supera los 30 millones d'unidaes, ente que n'Arxentina utilícense aproximao 300.000 unidaes añales. Una industria de tamañu mediu puede tener instalaos dellos centenares de fusibles y nun automóvil modernu pueden atopase n'usu ente 40 y 60 fusibles. La mayoría de los equipos electrónicos tienen siquier un fusible. Los sos tamaños pueden ser tan pequeños como la cabeza d'un fósforu de madera, y nel otru estremu, esto ye p'aplicaciones d'alta tensión y con alta potencia de curtiu circuitu, atópense fusibles que'l so pesu ronda los 20 quilogramos.
Les estadístiques de producción a nivel mundial indiquen la crecedera constante del mercáu. Pa dellos tipos de fusibles la crecedera ye bien eleváu, como ye'l casu de los dispositivos pa circuitos electrónicos de baxa potencia y los elementos pa usu n'automóviles. Sicasí, pa los fusibles tradicionales (baxa y media tensión, y alta capacidá de rotura) envalórase una crecedera con menor velocidá, del orde de la crecedera de los sistemes llétricos, que ronda'l 3% añal.
El principiu de funcionamientu del fusible ye bien simple: basar n'entrepolar un elementu más débil nel circuitu, de manera tal que cuando la corriente algame niveles que podríen estropiar a los componentes del mesmu, el fusible fúndase y ataye la circulación de la corriente. Que'l elementu fusible o eslabón débil del circuitu algame la fusión nun implica necesariamente que s'ataye la corriente, siendo esta diferencia la clave pa entender la teunoloxía arreyada nel aparentemente simple fusible.
A lo llargo de los años fueron apaeciendo fusibles p'aplicaciones específiques, tales como protexer llinies, motores, tresformadores de potencia, tresformadores de tensión, condensadores, semiconductores de potencia, conductores aisllaos (cables), componentes electrónicos, circuitos impresos, circuitos integraos, etc. Estos tipos tan diversos de fusibles tienen carauterístiques de seleición bien distintes, lo que fai complexa la so correuta seleición.
Esti rangu tan ampliu rique que l'usuariu de fusibles tenga un importante nivel de conocencies, que nun ye bono d'adquirir pola falta de material informativo de bon accesu.
Hai que considerar otru factor importante, que ye la esistencia de fusibles respondiendo a normalizaciones de diversos países. Cuando se fala de los sistemes de distribución d'enerxía llétrica, emplegar nel nuesu mediu fusibles d'alta potencia respondiendo fundamentalmente a normes europees, pero pa la distribución de media tensión y baxa potencia, empléguense elementos allegaos a la normalización norteamericana.
L'abanicu de posibilidaes de fusibles pa equipos de baxa tensión ye práuticamente ilimitáu, pudiendo afirmase que cada país del mundu ta representáu con dalgún fusible. Frente a esta situación, la reposición del fusible ye bien malo de llograr, polo que tien de recurrise al reemplazu pol dispositivu de carauterístiques tan paecíes como seya posible, lo que nuevamente rique d'un bon nivel de conocencies per parte del usuariu.
Primer Etapa
El fusible foi l'últimu dispositivu de proteición usáu nos sistemes llétricos dende hai más de 240 años, que'l so desenvolvimientu puede estremase pal so estudiu en siete etapes. La hestoria de los fusibles y la primer etapa del so desenvolvimientu empieza nel añu 1774, momentu nel cual publicar les resultaos de la estensa investigación llevada a cabu por Narne. Estos esperimentos consistíen nel estudiu del efeutu de la lletricidá sobre les plantes, animales y voluntarios humanos, pa lo cual producíense corrientes elevaes por aciu descargues de condensadores (botelles de vidriu recubiertes internamente y externamente con plaques metáliques), protexendo a los elementos con un conductor de baxa seición. Darréu, fueron apaeciendo artículos describiendo munchos esperimentos y esplicando delles aplicaciones desaxeradamente simples, como por casu: la proteición de sistemes telegráficos, llegaron a la década de 1880.
Tien De recordase que nesos momentos trabayábase solamente en corriente continua, polo qu'amás de la fusión tenía de producise la rápida separación de los electrodos con cuenta d'apagar el arcu llétricu. Los primeros diseños de fusibles yeren de tipu abiertu, polo que l'elementu conductor, cuando fundía yera espulsáu en forma de gotes, con mayor o menos violencia según la enerxía de corriente que la fundía. El riesgu de quema y de dañu personal yera bien eleváu, colo que s'empezó a introducir al elementu fusible en tubos de vidrios con dambos estremos abiertos, menguando los riesgos citaos, ensin anulalos totalmente. Esti tipu de fusible, non podíen tapase los estremos del tubu, una y bones la resultancia cuando operaba en corrientes altes, yera la so esplosión.
Nel añu 1880, más precisamente'l 4 de mayu, Edison presenta la primer patente sobre fusibles, col númberu 227226, que tien llugar n'Estaos Xuníos, na cual indícase que'l fusible ye'l elementu débil del circuitu, una y bones la presencia de sobrecorrientes peligroses pal circuitu facer fundise y cortar la circulación de corriente. Nesi momentu, la principal aplicación yera na proteición de les costoses llámpares llétriques, que s'estropiaba pola sobrecorriente y les sobretensiones que se xeneraben na probeza de los reguladores de tensión usaos nesa dómina. El primer fusible zarráu foi patentáu por W. M. Mordey n'Inglaterra nel añu 1890.
Siguiendo a les primeres patentes, pueden atopase infinidá de diseños introduciendo idees por demás atélites, munches d'elles na direición de dexar que'l fusible fuera reusable, esto ye, nun tuviera de refugar se dempués d'operar.
Yá nesi momentu entendióse qu'unes de les claves d'usu del fusible aniciaba na so elevada confiabilidad, elementu que se ve seriamente perxudicáu colos agregaos necesarios pa dexar que'l fusible fuera re-usable. De tiempu en tiempu, entá na actualidá, surden idees nueves p'algamar esi oxetivu, pero'l so aplicabilidad ye baxa o nula, polo cual, l'elementu fusible sigue siendo descartable o d'una sola operación.
Segunda etapa
Puede considerase que la segunda etapa empieza nel añu 1906, cola publicación del llibru del investigador alemán Meyer, na cual preséntase un analís del procesu de fusión, muncho más científicu que nos artículos previos. Mientres esta etapa, los investigadores dedicaron los sos esfuercios principalmente a la predicción de la rellación ente'l material y dimensiones d'elementu fusible col tiempu tardáu pol mesmu n'algamar la fusión. Empezar a entender el comportamientu térmicu del fusible, la conducción axial y radial, l'efeutu de los terminales, etc. Nesi momentu definió'l principal parámetru de trabayu del fusible pa esa dómina, la corriente mínima de fusión. Nesa publicación preséntase la denomada constante de Meyer, valor que dexa determinar el tiempu de fusión d'un fusible pola densidá de corriente que la traviesa y en función del material emplegáu, so condiciones adiabáticas (ensin intercambiu de calor). En forma analítica, la constante de Meyer ye'l valor de la integral de la densidá de corriente elevada al cuadráu, que almacena nel elementu una cantidá de calor abondo pa provocar la fusión, integral que recibió'l nome d'enerxía específica.
Nesta etapa del desenvolvimientu, los sistemes llétricos empezaron a migrar de corriente continua a corriente alterna, polo que se constrúin llinies de distribución de llargor importante y empiézase a alzar la tensión de trabayu, yá teniéndose sistemes con delles decenes de kV. Nesi altor de desenvolvimientu disponíase fusibles abiertos, capaces de funcionar dende unos pocos voltios hasta los 70 kV, recibiendo'l nome de fusible d'espulsión, teniendo bien poca capacidá d'interrupción de corriente.
Los dispositivos d'alta tensión instalar en llugares solitarios y en puntos elevaos del poste, p'amenorgar el riesgu de dañu polos elementos espulsaos. Esto significaba que solo podía emplegase fusibles neses tensiones pa corrientes bien baxes quedando apostraos a los sistemes de distribución de baxa potencia y rurales.
Pa la proteición y operación d'estos sistemes de mayor tensión, esistíen interruptores basaos na estinción n'aceite, naciendo la idea d'emplegar una combinación de interruptor n'aceite y fusible, denomináu fusible líquidu o d'aceite. L'elementu fusible, tensionado por un resorte, atópase dientro que'l fusible debilitar pola temperatura alcanzao, el resorte cortar y mueve, allargando l'arcu llétricu que s'apaga n'aceite. Esti dispositivu, n'usu mientres dellos años, dexaba potencies d'interrupción enforma mayores que les d'espulsión.
La gran variedá de diseños disponibles comercialmente y les diferencies nos criterios de diseñu y aplicación, conducieron a la necesidá de normalizar, momentu nel cual empiézase a trabayar nes normal específiques con cuenta de poder garantizar uniformidá y intercambiabilidad ente fabricantes. Apruébense normes sobre fusibles en Norteamérica, Alemaña ya Inglaterra, que yeren los países que lideraben el desenvolvimientu.
Esploróse la idea d'asitiar l'elementu fusible somorguiáu en material de rellenu, probándose coles siguientes sustances: tiza, mármol, lladriyu molíu, arena, mica, carborudurm y amiantu, ensin algamar resultaos concluyentes.
Tercer etapa
La tercer etapa considérase que s'empecipia cola nacencia del dispositivu denomináu Fusible de potencia o fusible con material esterior con rellenu, que foi introducíu por investigadores alemanes mientres la década de 1940. Mientres esa etapa, efeutuáronse estensos estudios sobre'l fenómenu d'estinción del arcu llétricu y la influyencia del rellenu, determinando que'l meyor elementu estintor yera ya inda lo ye güei, el sable de cuarzu. La idea del emplegu del sable de cuarzu naz del so yá espublizáu usu pal apagáu de quemes.
Cuarta etapa
De siguío presentóse la cuarta etapa denomada la yera escura del fusible, que foi'l periodu nel cual desencadenóse la Segunda Guerra Mundial. Nesta etapa, producióse una rápida medría de les enerxíes de falla de los yá importantes sistemes llétricos, que superó en bien curtiu tiempu a los desarrollos pendientes a suministrar al fusible la capacidá de rotura para remanares. Amás, contemporáneamente introducióse'l interruptor automáticu magnetu térmicu, que como competidor amenació seriamente, al nesi momentu atrasáu fusible. Esta situación caltener hasta aproximao l'añu 1945, esto ye, hasta finales de la segunda guerra mundial, momentu nel qu'empezaron a apaecer nuevos y atélites diseños de fusibles, con una importante variedá en distintos tipos y aplicaciones.
Quinta etapa
Esti periodu coincidió cola gran espansión mundial que lu siguió a la fin de la guerra, creciendo'l tamañu y la demanda de los sistemes llétricos, dando llugar a la nacencia de grandes empreses fabricantes de fusibles, fundamentalmente n'Europa y Norteamérica.
Sesta etapa
El fusible resulta bien cimeru a los restantes dispositivos proteutores pa esta xera, función qu'inda güei sigue liderando. L'adaptación del fusible tradicional, pa cumplir con esta nueva función nun foi rápido llograda, yá que primeramente los fabricantes pre-esistentes de fusibles nun fueron capaces de desenvolver el fusible fayadizu. Ante esta dificultá, les fábriques de semiconductores de potencia crearon les sos propies divisiones de desenvolvimientu de fusibles específicos pa los sos semiconductores. Sicasí, nun curtiu espaciu de tiempu los fabricantes de fusibles pudieron entender los requerimientos del semiconductor, harmonizando parámetros y carauterístiques, faciéndose cargu de la fabricación de los mesmos. Les fábriques de fusibles pertenecientes a los fabricantes de semiconductores fueron amodo sumiendo, al haber tomando nuevamente los espertos el negociu nes sos manes.
Dende esi momentu, hasta aproximao la década del 1990, la velocidá del desenvolvimientu de fusibles amenorgar en gran midida, fundamentalmente por cuenta de la fuerte posición d'estos dispositivos nos sistemes llétricos. Nesi periodu, nun se produció nenguna innovación escepcional nel desenvolvimientu de los fusibles, salvo l'habilidá de realizar estudios analíticos munchos más precisos emplegando'l poder de los ordenadores y téuniques d'analises tales como les d'Elementos finitos, Diferencies finitas, Transmission Line Network, etcétera. Tales estudios analíticos, dexaron entender meyor el funcionamientu y facilitaron la optimización de les dimensiones y materiales emplegaos nos dispositivos. Amás nun tien d'escaecer se la política comercial por demás agresiva y munches vegaes con poco fundamentu téunicu de los fabricantes de interruptores termu-magnéticos de baxa tensión, que son presentaos como la panacea de los dispositivos de proteición.
Séptima etapa
Na década del 1990 empecípiase la séptima etapa de desenvolvimientu de fusibles, que puede considerase como xenerada pol denomináu Fusible Delgado. Unu de los campos d'aplicación más difícil del fusibles ye pa corrientes nominales baxes, del orde dende les fracciones de amperes hasta non más de 10 A. Pa operar afechiscamente con estes corrientes nominales, l'elementu fusible tien de tener dimensiones tan pequeñes, que lo vuelven inmanejable nel armáu, dende'l puntu de vista mecánicu. Apaez asina'l denomináu Fusible en Sustratu, que consiste nel material conductor depositáu sobre una placa d'aislante, similar a los circuitos impresos llargamente desenvueltos pal armáu de los dispositivos electrónicos. Empléguense delles téuniques de deposición del material conductor, como ye la fotográfica y ataque por ácidu emplegada nos circuitos impresos, deposición en vacíu usada nes plateados de materiales non conductores, mázcara permeable aplicada nel etiquetáu, etc. Como sustratu utilízase alúmina, ailicio, mica, etc. Na actualidá atópase en desarrollos fusibles de dimensiones entá menores, denominaos fusibles litográficos, yá que se llogren pol conocíu métodu d'offset, emplegando sustratu bien delgáu y flexible. La necesidá de fusibles de baxu tamañu ye cada vez mayor, pola miniaturización de la electrónica, pudiendo afirmar que cada equipu electrónicu modernu tien na actualidá unu o más fusibles, como por casu los teléfonos móviles, les cámares fotográfiques dixitales, filmadoras, etc. Otru campu de bien altu desenvolvimientu actual fusible pa automotores, debíu al agregáu cada vez mayor d'electrónica y lletricidá nel automóvil. Ésti, totalmente llétricu o a cencielles híbridu, contién bien de circuitos llétricos y collos un gran númberu de fusibles. El próximu desenvolvimientu que s'espera de fusibles, que daría llugar a la próxima etapa, ye l'agregáu de capacidá o habilidá de toma de decisiones o d'adaptación, que fadría que la so operación seya modificada por condiciones de trabayu independientemente de la magnitú de la corriente. Dando asina llugar al denomináu fusible intelixente, del que yá se tán produciendo delles meyores inda incipientes y bien protexíos poles sos posibilidaes de ser patentaos.
Clasificación
Los fusibles pueden clasificase emplegando diverses carauterístiques constructives o operatives, esistiendo numberosos antecedentes con distintos criterios. Por casu si estremen sobre la base de la so propiedá de ser reutilizables, pueden clasificase en:
Tipos de fusibles
thumb|250px|Fusibles de pólvora de [[baxa tensión llétrico|baxa tensión nun poste en plena cai.]] thumb|250px|Trés [[Fusible de rosca|fusibles de rosca pa protexer la instalación llétrica d'una residencia.]] Pueden clasificase según el so tamañu y en función de la so clase de serviciu.
Según el so tamañu tenemos:
Otra denominación de los fusibles de cuchielles o NH: (00), 35 a 160 A *Tamañu 1, 80 a 250 A *Tamañu 2, 125 a 400 A *Tamañu 3, 315 a 630 A *Tamañu 4, 500 a 1000 A *Tamañu 4a, 500 a 1250 A
Clase de serviciu
Tocantes a la clase de serviciu, los fusibles vienen designaos por aciu dos lletres; la primera indícanos la función que va desempeñar, la segunda l'oxetu a protexer:
Primer lletra. Función.
Segunda lletra. Oxetu a protexer.
La combinación de dambes lletres danos múltiples tipos de fusibles, pero tan solo voi poner los más habituales o utilizaos:
Polo xeneral cuando se funde un fusible pola causa que sía'l restu de los fusibles que nun fundieron bien posiblemente perdieren les carauterístiques de fábrica al ser travesaos por corrientes y tensiones que nun son les nominales, ye por eso que nun sistema trifásicu cuando funde un fusible lo correcto ye camudar los trés según nun sistema monofásicu lo correcto ye camudar dambos fusibles cuando unu d'ellos fundió.
Fusible NH col so maneta d'estracción.
Fusible utilizáu n'instalaciones ferroviaries, el puntu coloráu que se ve enriba ye'l percutor qu'en casu de fundir sobresaldría, enriba d'esti percutor agospiaríase'l contautu que remana la señal de fusible fundíu. Semeya viatger.
L'indicador de fusión ye una especie de círculu que salta cuando'l fusible fundió, el color indica'l amperaje según la siguiente tabla:
= 4 A *Verde = 6 A *Colloráu = 10 A *Negru = 13 A *Gris = 16 A *Azul = 20 A *Mariellu = 25 A *Negru = 32, 35 ó 40 A *Blanco = 50 A *Cobre = 63 A *Plata = 80 A *Colloráu = 100 A
Esisten munchos tipos de fusibles, vamos repasar los más importantes:
Biota
El términu biota designa'l conxuntu d'especies de plantes, animales y otros organismos qu'ocupen un área. Dizse, por casu, biota europea para referise a la llista d'especies qu'habiten nesti territoriu. La biota puede xebrase en flora y en fauna, según les llendes establecíes en botánica y en zooloxía.
Jesús Sánchez Antuña
Jesús Manuel Sánchez Antuña ye un políticu español, actual alcalde del conceyu asturianu de Llangréu por Izquierda Xunida.
Biota
Biota nun ye lo mesmo que biocenosis. La descripción de biota contién un repertoriu. La correspondiente biocenosis tien d'entender otros conceutos de la diversidá, relativos a organización y en riqueza específica. Pola mesma razón, nun tienen de considerase equivalentes les espresiones biosfera y biota terrestre.
Hondures na Olimpiada Matemática Internacional
miniaturadeimagen|Flag of Honduras Hondures empezó a participar na Olimpiada Matemática Internacional en 2008.
Jesús Sánchez Antuña
Biografía
A los 16 años empieza a trabayar na actual Iberdrola, na so planta de Llangréu. Ingresa nel PCE en 1982. En 1987 empieza la so andadura como conceyal nel Conceyu de Llangréu, siendo conceyal de Facienda y teniente alcalde ente 1995 y 1999. Tres dellos cargos nel so partíu, preséntase como cabeza de llista nes Eleiciones de 2015. Gracies a una coalición con Somos Llangréu, algamó l'alcaldía en desterciu de la candidata del PSOE y entós alcaldesa María Fernández, que fuera la llista más votada.
Hondures na Olimpiada Matemática Internacional
El líder del equipu ye Luis Armando Ramos. Honduras tien 1 medayes de bronce y 8 menciones d'honor.
Jesús Sánchez Antuña
Biografía
Ta casáu y tien un fíu.
Discutinios
Mientres los sos primeros meses como alcalde, el conceyu aprobó un boicó económicu al Estáu d'Israel que se vio reflexáu na prensa nacional y que finalmente foi anuláu pol Tribunal de Xusticia por atacar los Derechos Humanos y el Derechu Internacional. Tamién llevó a cabu una propuesta de llaicidá que desaguó nun gran discutiniu al retirar la imaxe de la Virxe del Carbayu (patrona de Llangréu) del edificiu consistorial, lo que causó enfrentamientu direutu del equipu municipal con dellos vecinos que recoyeron más de 5.000 firmes contra la midida. . El 14 d'abril de 2016 asitió la bandera de la Segunda República española nel balcón del conceyu, y consistió qu'un conceyal d'IX caltuviera dende esa fecha otra bandera similar nuna de les ventanes del edificiu.
Celina Kofman
Celina Zeigner de Kofman, tamién llamada Queca, foi una defensora de los derechos humanos y una de les pioneres integrantes de les Madres de Plaza de Mayu (Santa Fe).
Biografía
D'oficiu docente, Celina Kofman foi una de les importantes integrantes de la organización que se punxo en marcha na década del '70 en plenu Procesu de Reorganización Nacional, depués de que'l so fíu fuera secuestráu. Foi miembru dende 1978 hasta'l 2000, onde tuvo la responsabilidá sobre les ex filiales de Concordia y Santa Fe.
Unu de los sos fíos yera Jorge Oscar Kofman, un estudiante y obreru de 23 años, padre d'un neñu y otru en camín, quien foi secuestráu y desapaecíu por xenocides militares en Tucumán. El yá había estáu deteníu mientres la autodenominada Revolución Arxentina y foi lliberáu cuando asumió Héctor Cámpora, el 25 de mayu de 1973. Presumir que foi interceptáu por una patrulla militar cuando viaxaba nun coleutivu de llinia dende Tucumán hasta Córdoba pela ruta 301. Un abogáu que collaboró cola so familia pudo pescudar que tuvo mancáu nuna rodía, que s'abelugó en casa d'una familia de llabradores y una vegada restablecíu collaboró en xeres de recueya de caña. Depués treslladar nun sulky hasta la ruta y entamó el viaxe hasta la provincia de Córdoba. Yera principios de xunu de 1975. Tres el secuestru, Jorge sería lleváu a la Escuelita de Famaillá, el primer centru clandestín de detención del país, agospiáu con otros deteníos illegales y entrugáu so tortura. Ente agostu y setiembre sería treslladáu a la cárcel de Villa Urquiza y confináu nun pabellón que naquel momentu destinar a los presos políticos.
Nuna repasada pola xera llevada a cabu dende 1977 d'equí p'arriba, y nes que obviamente participó Kofman xunto a les demás madres esta la derogación de les lleis d'Obediencia Debida y Puntu Final. Primero, el xuiciu a les Xuntes mientres el gobiernu de Raúl Alfonsín.
Nel 2001 retirar de la organización de les Madres por dellos desalcuerdos con delles integrantes de la institución, ente elles Hebe de Bonafini. Al respeutu supo dicir:
Nel 2008 dio la so fuerte opinión acera de la situación fame y los neños n'Arxentina:
Nel 2010 pidió una convocatoria a un xuiciu públicu pa dellos periodistes que collaboraron cola pasada dictadura militar.
Nel 2013 foi noticia cuando la so casa allugada na provincia de Santa Fe, Arxentina, fora afrellada con pintaes ofensives nel día que les Madres celebraben los 36 años de la so primer rueda. Echo que foi refugáu pol Conseyu Directivu Provincial Asociación Trabayadores del Estáu (ATSA). Nesi mesmu años Les Madres de la Plaza de Mayu fueron homenaxaes por SADOP en La Cortil de les Artes, pel Día Internacional de la Muyer.
El so otru fíu, Hugo Alberto Kofman, presentó un llibru tituláu Mirar la tierra hasta atopate, que rellata les vicisitúes de la investigación que dexó nel añu 2010 atopar los restos d'ocho militantes populares nuna fuesa común nel Campu Militar San Pedro na provincia de Santa Fe.
Durón
Durón ye un conceyu español de la provincia de Guadalaxara, na comunidá autónoma de Castiella-La Mancha.