Cultura_celta_n'Asturies
El Texu y el Carbayu
Na mitoloxía asturiana destaquen particularmente dos, el texu (texu) y el carbayu (carbayu): thumb|left|250px|El texu (texu), árbol sagráu de los ástures. El texu (texu) ye, por excelencia, l'árbol sagráu de la mitoloxía asturiana, pos representa'l venceyu del pueblu asturianu cola tierra, cola relixón antigua, colos antepasaos. Amás, ye un árbol de gran sentíu relixosu, atopándose-y al llau de munches ermites y campusantos asturianos. Pero ye tamién l'árbol de la escuridá, de la clarixa, de la muerte. Con venenu de texu suicidábense los guerreros ástures antes de ser derrotaos y cayer na esclavitú. Asina, na batalla del Monte Medulio los ástures diéronse muerte cola espada, el fueu, y el venenu de texu. El texu simboliza por tantu'l pasu al Otru Mundu y pollo güei gocia esti árbol de gran importancia nes celebraciones del Día de Difuntos, onde se lleva a los difuntos una caña por que los emponga na so torna al País de les Solombres. El venceyu ente'l texu y el mundu de los muertos ye reconocíu non yá n'Asturies, sinón n'otres tierres céltiques del occidente européu, como Bretaña o Irlanda, onde yera costume llantar texos nos campusantos en llugar de cipreses, y creíase que los raigaños de dichos árboles algamaben la boca de los muertos soterraos nes sos tumbes. Tamién ente los antiguos galos constátase la veneración d'esta especie vexetal y asina nel nordeste de la Galia asitiábase un pueblu, el de los eburones, que'l so nome significa precisamente «los adoradores del texu». Per otra parte, nes lleendes d'Irlanda narra la hestoria de Fer Í, «l'Home del Texu», qu'afatiáu con un harpa de cuerdes plateadas tenía los costume de sentase na caña d'un texu y tocar duces melodíes: Ciertu día cuando los héroes Éogan y Lugaid travesaben el ríu Maigue, en Connaught, oyeron una tienra música que venía de un texu xunto a una cascada. En principiu pensaron que la música yera aniciada pola cascada, pero cuando s'averaron al llugar, cuál sería la so sorpresa qu'afayaron a Fer Í tocando la so harpa dende lo alto del árbol. Nel ciclu de Fionn mac Cumhail, líder de los Fianna, una banda de mercenarios irlandeses, nárrase la estancia de dichu héroe nel Valle de los Texos (Gleann Eo), llugar cargáu de reminiscencies sobrenaturales nel que tuvo un alcuentru con trés xigantes que resultaron ser tres fantasma. thumb|right|250px|Fueyes de carbayu (carbayu). Pero si'l texu ye n'Asturies el símbolu de la espiritualidá, el carbayu (Carbayu) lo ye de la realeza, y asina nes ilesies de Santolaya y la Capiya de la Santa Cruz, onde tuvieron soterraos Pelayo y Favila respeutivamente, atopamos con fueyes de carbayu grabaes en piedra. Esti árbol xunto col texu, yeren verdaderos xueces de paz, guardianes de la xusticia y la veracidá (en llugar de xurar sobre la Biblia facer sol carbayu sagráu). Nun tenemos d'escaecer nos tampoco del famosu carbayón, símbolu de la ciudá d'Uviéu, frente al cual asocedíen sucesos estraños, como'l d'una misteriosa muyer vistida de negru que venía del campu, garrar al árbol y en sopelexándose cayía al suelu y sumía. Coles mesmes, nun pasaxe de la obra de Pliniu'l Vieyu Historia natural (XVI, XCV) dizse que «namás hai más sagráu pa les druíes que l'arfueyu y el l'árbol sobre'l que crez, el carbayu» y darréu describe'l ritual de la recoyida del arfueyu, que les sos cañes yeren cortaes con ayuda de focetes d'oru por sacerdotes afatiaos de vistíos blancos. Pela so parte, Estrabón nel so Xeografía (XII, 5, 1) rellátanos que los xefes de los gálates axuntábense añalmente nun llugar d'Asia Menor denomináu drunemeton, el santuariu de los carbayos, p'aldericar sobre política.