cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Digimon Adventure 02
Epílogu
Yolei y Ken: Ken faise policía y cásase con Yolei, ama de casa, cola que tien trés fíos.
Secretaría Xeneral de la Francofonía
Funciones
La persona qu'ocupa la secretaría xeneral propón la repartida del Fondu multillateral únicu y ordena el so afectación.
Digimon Adventure 02
Episodios
Tien un total de 50 capítulos.
Digimon Adventure 02: Digimon Hurricane Touchdown!! & Supreme Evolution!! The Golden Digimentals
Nun campu de flores, Wallace (un neñu escoyíu d'EE.XX.), pasia colos sos 2 Digimon acompañantes: Gummymon (más conocíu como Terriermon) y Chocomon (que lo traducieron como Cocomon, evitando asina l'orixe del nome de los 2 ximielgos: Gummy-Chicle y Choc-Chocolate). Un vientu repentín apaez y llévase a Chocomon, ensin saber ellos que foi un virus el causante de too ello. A partir d'entós, Cocomon dirá tresformándose y, con una llibertá llindada, va tratar d'atopar a Wallace. Los neños escoyíos ayuden a Wallace a lluchar contra'l digimon, mientres este secuestra a los neños escoyíos iniciales n'otra dimensión onde rejuvencen de forma que Chocomon pudiera atopar a Wallace nel tiempu onde'l vírus nun lo había conrotu; Chocomon al lluchar contra los otros neños escoyíos evoluciona constantemente hasta llegar a la so forma final (Cherubimon Virus). Mientres tolos compañeros digimon son derrotaos, Takeru y Hikari deducen que la única manera de detenelo ye evolucionando a la so forma ultimate, los digimon llogren algamar la so forma mega (Seraphimon y Holydramon) pero son cuasi instantáneamente derrotaos por Cherubimon, non ensin antes crear los digimentals pa la evolución de V-mon y Terriermon, Wallace y Daisuke usen el Digimental de los milagros y destín pa evolucionar a Magnamon y Rapidmon cola esperanza de ganar a Cherubimon, ensin enbargo él tragar, provocando que Wendimon pída-yos de manera silenciosa que lo destruyan. A la fin Cherubimon pierde'l control del so cuerpu y amuesa la so verdadera forma purificada, sonriéndo-y a Wallace; Los neños despídense pero Wallace atopa nun ríu'l digitama de Chokomon. Nel CD drama "Natsu y non Tobira" revélase que'l güevu de Chokomon enxamás s'abrir.
Digimon Adventure 02: Diablomon Strikes Back
Narra cómo Diaboromon (Diablomon nel orixinal xaponés) antagonista de la segunda película de Adventure 01 remanez pa vengase de los que lo destruyeron nel pasáu (al paecer sobrevivió con una de les sos copies), multiplicándose pa executar el so plan secretu. Puesto que Omegamon nun ye contendiente pa esta nueva evolución, el poder sagrao de la Omega In-force treslladar a la Omega Sword y reviste a Imperialdramon Fighter Mode, brindándo-y un nuevu poder, convertir en Paladin Mode y acaba con Diablomon, estremándose en cientos de miles de Kuramon. Por que los Kuramon nun vuelvan evolucionar, tolos neños escoyíos y los neños en Xapón utilicen los sos móviles pa esaniciar los datos residuales d'esti enemigu. Siendo asina, vense unes curties escenes de tolos neños escoyíos xunto a la tranvía antiguu qu'apaeció na serie de Adventure.
Álbumes de Banda sonora
Discográfica :BGM
Vertaizon
Vertaizon ye una comuña francesa del departamentu de Puy-de-Dôme, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Marcos Alberto Skavinski
Marcos Alberto Skavinski ye un ex-futbolista brasilanu.
Martha Washington
Martha Dandridge Custis Washington, (13 de xunu de 1731 – 22 de mayu de 1802). Foi la esposa de George Washington y pionera tocantes a ser primer dama de los Estaos Xuníos, al selo ente los años 1789 y 1797.
== Primeros años de vida Nacida'l 13 de xunu de 1731 a les 10:29 hores, foi la fía mayor d'un plantador de Virginia, John Dandridge (1700-1756) y de la so muyer Frances Jones (1710-1785).
Matrimonios y fíos
Cuando tenía 18 años, Martha casóse con Daniel Parke Custis, un ricu solterón. Instaláronse xuntos na mariña sur del ríu Pamunkey, a pocos quilómetros ríu arriba d'un monte de castañales. Tuvieron cuatro fíos, anque dos d'ellos morrieron na infancia, Daniel (1751-1754) y Francés (1753-1757), ente que John (Jacky) Parke Custis (1754-1781) y Martha ("Patsy") Parke Custis (1756-1773) llegaron a la edá adulta. La muerte de Custis en 1757 dexó a Martha viuda y rica, con un control independiente sobre l'heriedu pa la so vida y alministradora de la de los sos fíos menores d'edá.
El 6 de xineru de 1759, Martha Washington casóse col coronel George Washington. Na actualidá esiste la especulación de que Washington taba realmente namoráu de la esposa d'unu de los sos amigos (Sally Fairfax) nel momentu que él y Martha comprometiéronse. Sicasí, independientemente de los sos sentimientos antes del matrimoniu, foi una unión mutuamente beneficiosa.
Al poco de casase George Washington dexó'l brazu colonial de los militares británicos, por cuenta de la política británica de negar oportunidaes d'ascensu nel exércitu regular británicu a los militares de zones coloniales. Vivieron una próspera y feliz vida a pesar de nun tener fíos xuntos.
A George Washington gustába-y tener una vida privada en Mount Vernon y na finca Custis, sicasí, Martha Washington siguió a Washington nel campu de batalla cuando se desempeñó como comandante en xefe del Exércitu americanu. Pasó'l infame iviernu en Valley Forge con él, y foi fundamental nel caltenimientu d'un ciertu nivel na moral de los oficiales y soldaos enrolados.
Primer dama d'Estaos Xuníos
Ella opúnxose a la so eleición como Presidente de l'acabante formar Estaos Xuníos d'América, y negóse a asistir a la invistidura (30 d'abril de 1789), pero con gracia cumplió les sos funciones como la anfitriona oficial del estáu mientres los sos dos términos.
Martha Washington morrió'l 22 de mayu de 1802, dos años dempués que'l so home, dambos morrieron nel so llar de Mount Vernon. En 1831, los sos restos fueron treslladaos del so llugar orixinal d'enterramientu a una tumba que tien vistes al ríu Potomac.
Base Naval de les Indies Orientales
La base de les Indies Orientales (East Indies Station) foi una formación de l'Armada Real británica n'activu dende l'añu 1865 hasta l'añu 1941.
Dende l'añu 1831 hasta l'añu 1865 les Indies Orientales y la Base China (China Station) formaben un solu comandu conocíu como Base de les Indies Orientales y de China (East Indies and China Station). La Base de les Indies Orientales, fundada nel añu 1865, cubrirá l'Océanu Índicu (con esclusión de les agües alredor de les Indies Orientales Neerlandeses, Sudáfrica y Australia) ya incluyía el Golfu Pérsicu y el Mar Roxu. Estes responsabilidaes nun implicaben reivindicaciones territoriales, pero la marina de guerra protexía viviegamente los intereses comerciales de Gran Bretaña.
La Base de les Indies Orientales tenía asentamientos en Colombu, Trincomalee, Bombay, Basora y Adén. En respuesta a la medría de les amenaces per parte del Xapón, la Base separada de les Indies Orientales fundir cola Base China n'avientu del añu 1941 pa formar la Flota Oriental.
Comandantes en Xefe
Los Comandantes en Xefe inclúin:
Comandante en Xefe, Indies orientales:
Commander-in-Chief, East Indies and China Station
Commander-in-Chief, East Indies & Cape of Good Hope Station
Commander-in-Chief, East Indies Station
Jun
thumb|250px|[[Términu municipal de Jun al respective de la provincia de Granada.]] thumb|250px|Situación de Jun (en moráu) al respective de la [[Vega de Granada; La ciudá de Granada en moráu claru.]] Jun ye una llocalidá y conceyu español asitiáu na parte centro-norte de la contorna de la Vega de Granada, na provincia de Granada, comunidá autónoma d'Andalucía. Llenda colos conceyos de Granada, Pulianas, Alfacar y Víznar.
Sogny-aux-Moulins
Sogny-aux-Moulins ye una comuña francesa del departamentu de Marne, na rexón de Gran Este. Llenda con.
Jun
El conceyu iundenense ye una de los cincuenta y dos entidaes que componen el Área Metropolitana de Granada, y entiende los nucleos de población de Jun, Baltodano y dos cais del nucleu de Pulianas: la c/ Alhambra y la c/ Generalife. Ta allugáu nes estribaciones de la sierra de la Alfaguara, a veres del ríu Juncaril, xunto al pasu natural ente Granada, Almería y el restu del Llevante.
Sogny-aux-Moulins
Tien una población de y una superficie de  km².
Jun
Demografía
Según l'Institutu Nacional d'Estadística d'España, nel añu Jun cuntaba con  habitantes censaos.
Política
Les resultancies en Jun de les postreres eleiciones municipales, celebraes en mayu de 2015, son:
Carreteres
Por esti conceyu metropolitanu pasa'l Distribuidor Norte de Granada (VAU-02, tamién llamada Ronda Norte), carretera de gran capacidá que comunica l'autovía A-44 (Bailén-Motril) cola A-92 (Murcia/Almería-Sevilla) pel norte de la ciudá de Granada.
Esiste tamién una carretera local, la GR-3103, que coneuta Jun con Granada capital —concretamente colos barrios de Cartuxa y Parque Nueva Granada— y Alfacar.
Cultura
thumb|left|250px|Vista de Jun, pel hibiernu de [[2013.]] Na actualidá esiste una vasta industria cerámico de construcción, pero destaca sobremanera la cerámica artística que provién de la dómina musulmana.
Teunoloxía
El conceyu de Jun ye conocíu pola so influencia nel mundu de la sociedá de la Información. Precisamente na llocalidá, el 28 de xunu de 2001, celebróse'l primera plenu interactivo municipal a nivel mundial, declarando'l Presidente de la Comisión Europea, Romano Prodi, llugar natal de la Teledemocracia Activa. El 27 d'avientu de 1999, la llocalidá dio un importante pasu al declarar el accesu a internet derechu universal de tolos ciudadanos, datu que dio la vuelta al mundu dende'l New York Times hasta'l Sydney Morning Herald.
Na actualidá trabayar cola M-Alministración móvil, nun importante proyeutu en redol a la tercer modernización y el software llibre. El conceyu promociona l'usu de redes sociales dixitales y votación electrónica como ferramientes pa dinamizar la participación ciudadana y facilitar la comunicación ente'l gobiernu municipal y los ciudadanos.
17 de febreru
Abreviatures
° : fecha de nacencia
† : fecha de la muerte
Federación de Partíos Socialistes
La Federación de Partíos Socialistes foi una agrupación de partíos políticos socialistes españoles mientres la Transición. Tratar d'una organización federal de diversos partíos socialistes d'ámbitu rexonal, creada en 1976.
Los sos antecedentes fueron la Coordinadora Socialista Federal Ibérica, creada en 1964, y, de forma más direuta, la Conferencia Socialista Ibérica (CSI), que la so primer convocatoria tuvo llugar en París el 28 de xunu de 1974. L'oxetivu d'esta conferencia yera consiguir la unidá de tolos partíos socialistes españoles, pero la negativa del PSOE a eslleise na CSI y aceptar un sistema de votación nel que se-y oldeaba con cualesquier otru partíu socialista d'ámbitu rexonal llevólu a abandonala'l 27 d'abril de 1975.
Dalgunos de los componentes de la Federación allegaron a les eleiciones de 1977 en coalición col Partíu Socialista Popular so la denominación d'Unidá Socialista. Les males resultaos (6 escaños, de los que cinco yeren del PSP y namái unu, el d'Emilio Gastón, del Partíu Socialista d'Aragón, pertenecía a dalgún partíu de la Federación), comparaos colos relativamente bonos del PSOE (118) llevaron a que los partíos más significativos de la Federación (PSC-C, PSPV, CSM) integrar nel PSOE (o nel PSC, nel casu del PSC-C), lo que llevó a la Federación a sumir esi añu.
Ente los personaxes más representativos de la Federación atopaben los catalanes Ernest Lluch y Joan Reventós, los madrilanos Enrique Barón y Joaquín Leguina, el andaluces Alejandro Rojas Marcos, Luis Uruñuela y Miguel Angel Arredonda, l'aragonés Emilio Gastón, el gallegu Xosé Manuel Beiras y los valencianos Joan Garcés y Vicent Garcés.
Flora of the Presidency of Madras
Flora of the Presidency of Madras, (embrivíu Fl. Madras), ye un llibru con ilustraciones y descripciones botániques escritu pol botánicu inglés, especializáu na flora del subcontinente indiu James Sykes Gamble y espublizáu en Londres en 3 volúmenes nel añu 1915-1936.
Aponogetonaceae
Les aponogetonacees (nome científicu Aponogetonaceae J. Agardh) son una familia de plantes monocotiledónees, acuátiques, herbales, perennes. La familia ta aceptada por sistemes de clasificación modernos como'l sistema de clasificación APG III (2009 ) y el APWeb (2001 d'equí p'arriba ). Nesos sistemes de clasificación, pertenecen al orde Alismatales y tán circunscriptas por un únicu xéneru: Aponogeton L.f.
Descripción
Les aponogetonacees reconocer por ser plantes acuátiques con fueyes peciolaes, con una vena media, venes paraleles, y venes tresversales prominentes, les venes más fines reticulaes. Dacuando les fueyes son fenestraes. La inflorescencia ye munches vegaes una espiga trupa, con una llongura escapo. Les flores son más bien pequeñes pero los sos tépalos son más bien conspicuos. Tola inflorescencia ye coloriada.
Les especies de apogonetonacees alcuéntrase en rexones tropicales y subtropicales del Vieyu Mundu. Son utilizaes como plantes ornamentales n'acuarios y xardinos acuáticos.
La familia foi reconocida pol APG III (2009 ), el Linear APG III (2009 ) asignó-y el númberu de familia 36. La familia yá fuera reconocida pol APG II (2003 ).
Taxonomía
El xéneru foi descritu por Carlos Linneo el Mozu y espublizóse en Supplementum Plantarum 32, 214. 1781[1782]. La especie tipu ye: Aponogeton monostachyon L. f. Aponogeton: nome xenéricu que remanez del nome llatín de los manantiales curatibles en Aquae Aponi, Italia, y geiton = "vecín", orixinalmente aplicada a una planta acuática atopada ellí, el nome que se da debíu al hábitat d'esta planta.
Vertolaye
Vertolaye ye una comuña francesa del departamentu de Puy-de-Dôme, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Magnum Rafael Farias Tavares
Magnum Rafael Farias Tavares ye un ex-futbolista brasilanu.
Tommy Davidson
Tommy Davidson ye un comediante y actor de televisión y cine d'Estaos Xuníos.
Nacíu en Washington, D.C., Davidson foi adoptáu cuando tenía dos años d'edá. Ye productu d'una adopción interracial, colos sos padres siendo de raza blanca y él siendo afro-estauxunidense. Asistió a la secundaria Bethesda-Chevy Chase High School, en Bethesda, Maryland. Dempués de graduase, matricular na Universidá del Distritu de Columbia, pero abandonar pocu dempués.
Carrera
Davidson empezó la so carrera como comediante en vivu a metá de 1980, actuando en dellos clubes de comedia al traviés de la rexón Metropolitana de Washington, Baltimore y Filadelfia. La so mayor esposición per primer vegada foi nel programa In Living Color, onde interpretó a dellos personaxes, incluyendo los sos imitiaciones de Sammy Davis, Jr., y Sugar Ray Leonard, y siendo la víctima de Homey D. Clown.
Davidson emprestó la voz pa "Oscar Proud", el padre na serie animada de Disney The Proud Family. Tamién foi un personaxe recurrente en Real M*****F***ing Talk. Nun episodiu de Live at Gotham, Davidson fixo de anfitrión nel programa nun episodiu del programa animáu Space Ghost Coast to Coast.
Apocayá, Tommy Davidson interpretó'l papel de Cream Corn en Black Dynamite.
Sogny-en-l'Angle
Tien una población de y una superficie de  km².
Campanula poscharskyana
Campanula poscharskyana, ye una especie de plantes con flores perteneciente a la familia de les campanulacees. Ye orixinaria de los Alpes Dináricos na antigua Yugoslavia. thumb|240px|Detalle de les flores thumb|240px|Vista de la planta
Soizy-aux-Bois
Soizy-aux-Bois ye una comuña francesa del departamentu de Marne, na rexón de Gran Este. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Flora of the Rocky Mountains
Flora of the Rocky Mountains (embrivíu Fl. Rocky Mts.) ye un llibru con ilustraciones y descripciones botániques escritu pol botánicu suecu-estauxunidense, Per Axel Rydberg y espublizáu nel añu 1817 col nome de Flora of the Rocky Mountains and Adjacent Plains.
Campanula poscharskyana
Descripción
Les fueyes son de 2,5-4 cm de llargu. Algama un tamañu d'unos 20-25 cm de llargu, que depués se vuelven escontra riba, asitiando les flores d'unos 10 cm del suelu. Les flores son de color azul lavanda y florien dende mediaos de primavera hasta principios de seronda.
Cultivu y usos
Desenvuélvese al campu mientres los branos con nueches más curties, con más lluz traer más flores. Inclusive mientres l'iviernu sobrevive meyor con muncha lluz solar. Alimentar con abonu cada dos selmanes mientres el branu.
Rique muncha agua, pero nun acepta l'agua enllancada, yá que afuega los raigaños. La lluz direuto del sol al mediudía puede face-y transpirar demasiáu y lleva-y a la estinción, porque se pon demasiáu caliente. Según los vientos fuertes, qu'ensuga la planta..
La planta cultivar nel norte d'Europa, yá seya en macizos de flores nos xardinos o en tiestos nes ventanes, anque prefier les grava y arena, pa ventilar los raigaños. Mientres l'iviernu, sobrevive a los alredor de 5 a 10 ° C, pero pueden tolerar temperatures más fríes hasta los dos. Anque se considera resistente al iviernu, munchos productores poner n'interiores, y caltener nun terrén llixeramente húmedu nuna ventana o nel suétanu debaxo d'una llámpara.
Ye común que se corte la planta mientres la seronda, por que se caltenga la enerxía mientres l'iviernu, y depués llantar cuando llegue la primavera. Mientres l'iviernu, nun precisa fertilizante, una y bones la planta nun crecer.
Les plantes pueden ser cultivaes a partir de fraes de tarmu o de la división de los raigaños.
Les fueyes son comestibles mientres tol añu, y puede ponese n'ensalaes.
Plagues
Los tisanópteros y pulgones alimentar de les fueyes.
Taxonomía
Campanula poscharskyana describióse por Árpád von Degen y espublizóse en Magyar Botanikai Lapok 7: 103–104. 1908. Campanula: nome xenéricu diminutivu del términu llatín campana, que significa "pequeña campana", aludiendo a la forma de les flores.
poscharskyana: epítetu dau n'honor de Gustav Adolf Poscharsky.
Veyre-Monton
Veyre-Monton ye una comuña francesa del departamentu de Puy-de-Dôme, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Claudia Zaczkiewicz
Carrera deportiva
Nos XX. OO. de Seúl 1988 ganó la medaya de bronce nos 100 metros valles, con un tiempu de 12.75 segundos, tres la búlgara Yordanka Donkova y Gloria Siebert d'Alemaña del Este.
Citropsis articulata
Citropsis articulata, ye una especie d'arbustu perteneciente a la familia de les rutácees. Produz una pequeña fruta cítricu del tamañu d'una mandarina. La planta ye endémica d'África central y occidental y utilízase principalmente pa l'alimentación y nos países africanos como medicina yerbácea tradicional.
Descripción
Ye un arbustu o pequeñu árbol qu'algama un tamañu de 2,5-7 m d'altor, ramificáu dende la base, ye espinosu, glabro; con unos 23 cm de diámetru, les ramines son delgaes, cilíndriques; con escayos de 5-25 mm de llargu, y fueyes de 7-35 cm de llargu, coriacees, glanduloses, con (3 -) 5 (-7) foliolos d'hasta 20 cm de llargu, ==
Distribución y hábitat
Alcuéntrase na selva tropical, seca o semi de fueya caduca y montes secundarios, nos cantos de los montes, y a lo llargo de los ríos, a una altitú de 480-1550 m. Paez tar en peligru d'estinción n'Uganda, pol raigañu que se considera un afrodisiacu. La corteza utilizar na medicina yerbácea.
Propiedaes
Tamién la corteza y la madera del árbol usóse pa combatir el paludismu (malaria) y el cáncer de próstata.
Taxonomía
Citropsis articulata describióse por (Willd. ex Spreng.) Swingle & Kellerm. y espublizóse en Journal of Agricultural Research 1: 433, nel añu 1914.
Jeremy Davies
Jeremy Davies ye un actor d'Estaos Xuníos, nacíu'l 8 d'ochobre de 1969 en Traverse City, Michigan.
Biografía
Ye fíu del escritor Mel Boring. Tres el divorciu de los sos padres, camudar a Kansas cola so madre, pero cuando ésta morrió de lupus a mediaos de los setenta, Davies foi vivise col so padre a Santa Bárbara, California.
Ye conocíu por interpretar al cabu Upham en Saving Private Ryan y al físicu Daniel Faraday na famosa serie de l'ABC Lost.
Idioma ewé
El ewé (Èʋy o Èʋegbe ) ye una llingua africana de la familia gbe falada en Ghana, Togu y Benín por aproximao tres millones de persones. Nun esiste alcuerdu sobre si'l ewé y el restu de llingües gbe si forma parte del subrupo kwa o forma parte del subgrupu Volta-Níxer.
El ewe y les otres llingües gbe, que s'estienden pol suereste de Ghana, Togu y partes de Benín. Otres llingües gbe son el fon, el xen, les llingües phla phera, y el folia. Al igual que les otres llingües gbe, el ewé ye una llingua tonal.
Historia
Les hestories tradicionales ewé refieren una migración de los ewé dende una área asitiada anguaño en Benín, una ciudá llamada Ketu, hasta una rexón despoblada del sureste de Ghana. Ketu taría poblada por otres etnies, y los ewé emigraríen pa llibrase de la infuencia de los yorubes. Créese que los ewé asítiase en Togu y más tarde se desplaaron al sureste de Ghana.
Descripción llingüística
L'africanista alemán Diedrich Westermann publicó enforma diccionarios y gramátiques del ewé y d'otres llingües gbe. Otros llingüistes qu'estudiaron el ewé y les llingües emparentaes fueron Gilbert Ansre (tonu, sintaxis), Herbert Stahlke (morphología, tonu), Nick Clements (tonu, sintaxis), Roberto Pazzi (antropoloxía, lexicografía), Felix K. Ameka (semántica, llingüística cognitiva), Alan Stewart Duthie (semántica, fonética), Hounkpati B. Capo (fonoloxía, fonética), Enoch Aboh (sintaxis) y Chris Collins (sintaxis).
Fonoloxía
L'inventariu consonánticu vien dau por:
Per otra parte l'inventariu de vocales vien dau por:
La tilde (~) indica'l calter nasal d'una vocal, anque'l dialeutu Peki escarez de. Munches variedaes de ewé escarecen d'una o otra vocal anterior media, y delles variedaes de Ghana tienen amás vocales centrales adicionales y.
El ewe nun tien un constraste fonolóxicu ente vocales nasales y orales, puramente dichu sinón más bien una nasalidá silábica que ye marcada pola presencia de y depende de la vonsonante siguiente que lleva'l tonu. Dellos autores traten esta como una vocal, y entós vense obligaos a concluyir que'l ewé tien más vocales nasales qu'orales. Si esi soníu analízase como consonante nasal, llógrase un resultáu resutlado estrañu. Por esa razón considérase que tres les consonantes nasales subyacen fonemes que se pronuncia como nasales si la sílaba ye [+ nasal].
Tonos
El ewé ye una llingua tonal, qu'usa diferencies nel tonu pa estremar unos morfemes d'otros. Por casu, en ewé les siguientes trés pallabres difieren namái nel so tonos: Fonéticamente, esisten tres tonos de nivel, alto, mediu y baxu, tres tonos de contorna ascedentnes y otros trés tonos descendentes. Sicasí, na mayoría de variedaes de ewé namái dos niveles son distintivos, el "alto" y el "mediu". Estos tonos son "ablayaos" tres obstruyentes sonores: el tonu alto conviértese en mediu (o ascendente) y el mediu convertir en baxu. El tonu mediu tamién puede realizase como baxu a la fin de la frase (como asocede col exemplu anterior tò 'búfalu').
Pragmática
Ewe tien frases de cortesía abierta, como meɖekuku (que significa "por favor") y akpe (que significa "gracies").
Escritura
Nel idioma ewe emplégase'l llamáu Alfabetu africanu de referencia, que ye un deriváu del alfabetu llatín con delles lletres añedíes, procedentes na so mayor parte del Alfabetu Fonéticu Internacional.
Somme-Bionne
Somme-Bionne ye una comuña francesa del departamentu de Marne, na rexón de Gran Este. Llenda con.
Catalán medieval
280px|right|thumb|División dialeutal moderna del antiguu dominiu del catalán medieval. El catalán antiguu o catalán medieval (autónimo: catalanesc, romanz, catalán modernu: català antic) foi la llingua romance falada mientres la Edá Media precursora de les variedaes llingüístiques autóctonoas modernes conocíes como catalán, valencianu, catalán de Baleares balear, rosellonés y alguerés.
Anque yá s'atopen a lo llargo del sieglu XI dellos documentos de calter feudal nos que s'utiliza la llingua romance catalana, na so totalidá o entemecida con un llatín deficiente, como los Greuges de Guitard Isarn, senyor de Caboet, el primer testigu d'usu lliterariu de la llingua son les Homilíes de Organyà de finales del sieglu XI o principios del XII, que consisten en fragmentos d'un sermonario destináu a la predicación del Evanxeliu.
La lliteratura en catalán vio les sos primeres grandes obres antes en prosa qu'en versu. Esto debió a que los poetes cultos, hasta'l sieglu XV, preferíen utilizar el provenzal lliterariu en cuenta de la variedá autóctona, como nel casu d'Alfonsu II, llamáu "el Trovador", Cerverí de Girona o Guillem de Berguedan y otros d'obra menos conocida, como Guillem de Cabestany, Guerau de Cabrera, Thomás Périz de Fozes, Ponç de la Guàrdia, Gilabert de Próixita, Guillem de Masdovelles o Raimon Vidal de Bezaudun. Toos estos, y munchos más, apaecen curioso compilados, traducíos, estudiaos y anotaos nos trés volumes antolóxicos que-yos dedicó'l gran eruditu y medievalista Martín de Riquer (El trovadores, Barcelona: Planeta, 1975; reimpresos darréu delles vegaes en Barcelona: Editorial Ariel).
Hai de solliñar, sicasí, qu'esistíen poques diferencies ente la llingua catalana y les diverses variedaes occitanes (provenzal, lenguadociano, lemosín, gascón...), munches menos na Edá Media, yá que mientres esa dómina y en sieglos posteriores considerábense la mesma llingua. Sicasí, nel casu de los poetes catalanes, la variedá de provenzal o occitanu utilizáu yera una koiné lliteraria, o llingua común procedente de la unificación o amiestu de diverses variedaes dialeutales, de tipu áulico, cultivada tamién nes antigües cortes y feudos-tao d'Occitania y parte del norte d'Italia.
Lucy Delap
Lucy Delap ye una autora británica, especializada en estudios de xéneru.
Catalán medieval
Les primeres manifestaciones en poesía culta n'Europa nuna llingua moderna fueron escrites polos trovadores, quien siguíen unes normes estrictes y codificadas pa ellaborar la so poesía, utilizando los códigos de la lliteratura trovadoresca como l'amor cortés. El trovadores y poetes catalanes participaron d'esta cultura trovadoresca. La gran proximidá política, llingüística y cultural ente los condaos catalanes y los antiguos feudos de Occitania (Aquitania, Tolosa, Provenza...) fixo posible compartir una variedá lliteraria común trovadoresca, de tipu cortesanu, que se caltuvo na Corona d'Aragón hasta'l sieglu XV pa escribir poesía hasta l'apaición del valencianu Ausiàs March, el primer poeta qu'abandona la influencia de la koiné lliteraria occitana i los principales elementos d'esti tipu de poesía. Por esti motivu, na historia de la lliteratura catalana medieval inclúyese tola nómina de trovadores conocíos, yá sían puramente catalanes o occitanos. La poesía na variedá catalana puramente territorial yera utilizada polos xuglares nos sos espectáculos ante públicu populares, ensin que se caltenga, a l'actualidá, nengún exemplu. Nel sieglu XII apaecen tamién les primeres traducciones de testos xurídicos, como la de Liber iudiciorum (Llibre dels Judicis o Llibre Jutge).
Lucy Delap
Publicó obres como The Feminist Avant-Garde: Transatlantic Encounters of the Early Twentieth Century (Cambridge University Press, 2007); ''Knowing Their Place. Domestic Service in Twentieth-Century Britain (Oxford University Press, 2011), y Feminist Media History: suffrage, periodicals and the public sphere'' (Palgrave Macmillan, 2011), xunto a Maria Dicenzo y Leila Ryan; ente otres.
Catalán medieval
Fonoloxía
El catalán medieval presentó a lo llargo de la so historia documentada cambeos fonéticos, anque esti artículu trata básicamente la fonoloxía de los sieglos XIII y XIV cuando s'escribieron los cuatro grandes cróniques, qu'usaben una forma estandarizada de catalán medieval. El sistema d'escritura nesi tiempu yera más fonéticu que anguaño. Amás práuticamente toles consonantes finales atestiguaes na escritura pronunciábense, contrariamente a lo qu'asocede nel modernu catalán noroccidental estándar como'l de Barcelona onde munches d'estes consonantes agora nun se pronuncien en sufriendo un procesu de debilitamientu y enmudecimiento.
Llaterales
Créese que'l catalán medieval tendría dos fonemes llaterales palatales distintos. El primeru, /ʎ/, escribíase a cencielles como <ll> y permaneció ensin cambeos na mayor parte de dialeutos hasta anguaño. El segundu, reconstruyíu como /*jl/, provién de los grupos llatinos C'L, G'L, -Y, LI, y foi escritu como <yl> o como <il>. Esti últimu soníu nunca apaecía en posición inicial ya históricamente converxó cola resultancia de /ʎ/ na mayor parte de dialeutos, o como /j/ nos dialeutos con iodización.
Labiodentales
Los soníos /b/ y /v/ empezaron a confundise en dellos dialeutos escontra'l sieglu XIV, nun procesu llamáu betacismu. Anguaño, la distinción /b/-/v/ caltiénse namái en Valencia, les islles Baleares y el sur de Tarragona.
Vocales
El sistema vocálicu del catalán medieval difier del modernu catalán de Cataluña, anque se caltién en delles variedaes de Baleares. El sistema tónicu ta formáu poles siguiente unidaes: !| ! Anterior ! Central ! Posterior ! Zarrada !Semicerrada !Semiabierta !Abierta
Esti sistema ye similar al del proto-romance, sacante pol fechu de que la /*y/ del proto-romance centralizóse dau /ǝ/, y darréu la /*ɛ/ del proto-romancé cerrar en /y/. En catalán central modernu, la tónica adelantróse en /ɛ/, y asina s'invirtió la distribución orixinal del proto-romance: /*y/ > /ǝ/ > /ɛ/ y /*ɛ/ > /y/ > /y/ (sicasí, xunto a vibrante múltiple o aproximante llateral, /*ɛ/ caltiénse como /ɛ/). Esta ye la razón pola cual les ys abiertes y zarraes del catalán siguen la distribución opuesta a l'atopar en portugués o italianu. Nes variedaes baleáricas inda caltienen les tóniques, nes mesmes posiciones que les tenía'l catalán medieval.
Asumir comúnmente que mientres el periodu preliterario toles variedaes de catalán carauterizar por una realización neutralizada de les vocales pretóniques (d'una manera similar al que s'atopa inda n'occitanu modernu). Escontra'l sieglu XIII, la /a/ y la /y/ pretónica empezaron a ser confundíes na escritura nos dialeutos orientales. Nestos dialeutos, el tracamundiu xeneralizar a tolos casos de /a/ y /y/ átones, procesu que se considera completar escontra'l sieglu XV.
Llírica medieval: el trovadores
right|300px|thumb|El trovador [[Guillem de Berguedan con dos dames]] Anque yá s'atopen a lo llargo del sieglu XI dellos documentos de calter feudal nos que s'utiliza la llingua romance catalana, na so totalidá o entemecida con un llatín deficiente, como los Greuges de Guitard Isarn, senyor de Caboet, el primer testigu d'usu lliterariu de la llingua son les Homilíes de Organyà de finales del sieglu XI o principios del XII, que consisten en fragmentos d'un sermonario destináu a la predicación del Evanxeliu.
La lliteratura en catalán vio les sos primeres grandes obres antes en prosa qu'en versu. Esto debió a que los poetes cultos, hasta'l sieglu XV, preferíen utilizar el provenzal lliterariu en cuenta de la variedá autóctona, como nel casu d'Alfonsu II, llamáu "el Trovador", Cerverí de Girona o Guillem de Berguedan y otros d'obra menos conocida, como Guillem de Cabestany, Guerau de Cabrera, Thomás Périz de Fozes, Ponç de la Guàrdia, Gilabert de Próixita, Guillem de Masdovelles o Raimon Vidal de Bezaudun. Toos estos, y munchos más, apaecen curioso compilados, traducíos, estudiaos y anotaos nos trés volumes antolóxicos que-yos dedicó'l gran eruditu y medievalista Martín de Riquer (El trovadores, Barcelona: Planeta, 1975; reimpresos darréu delles vegaes en Barcelona: Editorial Ariel).
Hai de solliñar, sicasí, qu'esistíen poques diferencies ente la llingua catalana y les diverses variedaes occitanes (provenzal, lenguadociano, lemosín, gascón...), munches menos na Edá Media, yá que mientres esa dómina y en sieglos posteriores considerábense la mesma llingua. Sicasí, nel casu de los poetes catalanes, la variedá de provenzal o occitanu utilizáu yera una koiné lliteraria, o llingua común procedente de la unificación o amiestu de diverses variedaes dialeutales, de tipu áulico, cultivada tamién nes antigües cortes y feudos-tao d'Occitania y parte del norte d'Italia.
Les primeres manifestaciones en poesía culta n'Europa nuna llingua moderna fueron escrites polos trovadores, quien siguíen unes normes estrictes y codificadas pa ellaborar la so poesía, utilizando los códigos de la lliteratura trovadoresca como l'amor cortés. El trovadores y poetes catalanes participaron d'esta cultura trovadoresca. La gran proximidá política, llingüística y cultural ente los condaos catalanes y los antiguos feudos de Occitania (Aquitania, Tolosa, Provenza...) fixo posible compartir una variedá lliteraria común trovadoresca, de tipu cortesanu, que se caltuvo na Corona d'Aragón hasta'l sieglu XV pa escribir poesía hasta l'apaición del valencianu Ausiàs March, el primer poeta qu'abandona la influencia de la koiné lliteraria occitana i los principales elementos d'esti tipu de poesía. Por esti motivu, na historia de la lliteratura catalana medieval inclúyese tola nómina de trovadores conocíos, yá sían puramente catalanes o occitanos. La poesía na variedá catalana puramente territorial yera utilizada polos xuglares nos sos espectáculos ante públicu populares, ensin que se caltenga, a l'actualidá, nengún exemplu. Nel sieglu XII apaecen tamién les primeres traducciones de testos xurídicos, como la de Liber iudiciorum (Llibre dels Judicis o Llibre Jutge).
Cróniques históriques
Esiste consensu filolóxicu en que la primer versión del Llibre dels feits de Xaime I foi escrita en catalán y na so mayor parte poco primero de la muerte del rei, esto ye, nuna fecha anterior a 1276. El Llibre del rei en Pere d'Aragó y dels seus antecessors passats, más conocíu como Crónica de Bernat Desclot, escritu alredor de 1290, narra diversos fechos notables de los reinaos de Xaime I, Pedro'l Grande, Alfonso'l Lliberal y Xaime II. La Crónica de Ramon Muntaner foi escrita por esti autor ente 1325 y 1332 y destaca pol so vívida descripción de les espediciones de los almogávares. Finalmente, la Crónica de Pedro'l Ceremoniosu foi escrita por orde d'esti rei para glorificar les sos aiciones y les del so padre Alfonso'l Benignu.
Rellumanza medieval
thumb|Sepulcru de [[Ramon Llull nel conventu de San Francisco (Palma de Mallorca).]] thumb|Balta d'[[Ausiàs March na Catedral de Santa María de Valencia.]] thumb|180px|Portada de [[Tirant lo Blanc de 1511.]]
El mallorquín Ramon Llull (sieglu XIII), figura capital de la lliteratura catalana, ye consideráu'l padre de la prosa en llingua catalana, tamién escribió poesía de tipu cortesanu en koiné occitana, anque la so obra foi destruyida por el mesmu autor al considerala banal y superficial. Ente les sos obres cabo destacar la so novela Blanquerna, un llibru místicu: Llibre d'amic y amat, el Llibru del xentil y los trés sabios, el Llibru del Orde de Caballería, poesíes como'l Cant de Ramon ("Cantar de Raimundo") o Lo desconhort ("El desconsuelu") o la so autobiografía, Vida coetània, Les cents noms de Déu ('Los cien nomes de Dios', 1289), el Llibru de los mil proverbios y Félix o Llibru de les maravíes (qu'inclúi'l Llibru de les besties), ente munches obres de calter primero de too científicu, filosóficu o teolóxicu.
Destaquen autores influyíos yá en ciertu mou pol humanismu, como Pere March, Jaume Gassull, Bernat Fenollar, Bernat Hug de Rocabertí o'l poeta misóxinu Pere Torroella (dalgunos d'ellos pertenecientes a la xeneración del Sieglu d'oru de la lliteratura valenciana) ente munchos otros. Paralelamente destacaron autores relixosos como Francesc Eiximenis, ensin dulda unu de los autores en catalán más lleíos na so dómina; san Vicente Ferrer y el pícaru flaire franciscanu conversu al Islam Anselm Turmeda, qu'escribió igualmente n'árabe.
Históricamente aceptóse que tres una dómina de rellumanza que remata con Tirant lo Blanc, el catalán como llingua lliteraria entra nuna llarga fase de decadencia dende'l sieglu XVI a 1833. Pero anguaño, estudios recién tán revalorizando les obres de los autores renacentistes (Cristòfor Despuig, Joan Timoneda, Pere Serafí), barrocos (Francesc Vicenç García, Francesc Fontanella, Josep Romaguera) y neoclásicos (Joan Ramis, Francesc Mulet), de cuenta que se va escontra una revisión del conceutu Decadència.
Como afitaos d'esti periodu pa la llingua valenciana, pueden cuntase la primer impresión d'una traducción de la Biblia en llingua non llatina, la Biblia Valenciana, impresa por encargu de Bonifacio Ferrer en 1478, o la redaición d'una Teoloxía en 1440 pol valencianu Francesc Pertusa, que ye la única obra escrita sobre esta ciencia nuna llingua distinta del llatín de la Edá Media.
Historia
Na llingüística romance ye frecuente falar de la influencia de dos variedaes llingüístiques en contautu, clasificando'l tipu d'influencia en tres categoríes: Usualmente esti tipu d'influencies deber a la esistencia de ciertu grau de billingüismu o l'adopción de pallabres por prestíu llingüísticu de llingües alóctonas.
=== L'orixe del catalán  ===
La realidá llingüística prerromana de Cataluña, la Comunidá Valenciana y les Islles Baleares
Del 1000 al 218 e.C. establecer nel territoriu qu'anguaño ocupen Cataluña, la Comunidá Valenciana y les Islles Baleares diversos pueblos, que falaben llingües distintes ente ellos tán los sorotaptos, los celtes, los fenicios, los griegos o los íberos. Les llingües d'estos pueblos conformen el sustratu catalán. Nel añu 218 e.C. los romanos desembarcaron en Ampurias. La so llingua, el llatín, va ser d'onde va nacer la llingua catalana.
La romanización y la sustitución llingüística pol llatín
Gradualmente diose una sustitución llingüística nestos territorios, y dempués d'una etapa de billingüismu ente'l llatín y les llingües indíxenes, el llatín acabó imponiéndose. A pesar d'eso, reparar que'l llatín faláu en cada territoriu tenía particularidad fruto del sustratu de les llingües indíxenes que se falaben. D'esta forma, dende un primer momentu hai diferencies ente'l llatín faláu na Península Ibérica y el d'Italia. Y entá, dientro del llatín de la Península tamién había diferencies según zones. Los falantes, sicasí, nun teníen conciencia d'estes diferencies.
El llatín y la formación de la llingua catalana
L'Imperiu Romanu, a lo llargo del sieglu V, empezó a descomponese, y tamién la unidá que representaba'l llatín, dando pasu a la nacencia de les llingües romániques qu'apaecen como variedaes claramente estremaes del llatín escritu escontra'l sieglu VIII. El conxuntu de llingües romances, o'l llugar onde se falen, ye'l que se conoz como Romania. La Romania estrémase usalmente en dos bloques:
El catalán presenta ciertes carauterístiques similares a les sos llingües vecines (l'aragonés y l'occitanu). Nesta seición presentaránse les carauterístiques que faen únicu al catalán na so evolución a partir del llatín vulgar según les carauterístiques comunes con otres llingües romániques. El catalán tien una mayor rellación col occitanu, xunto col que forma'l grupu occitanorromance. Sicasí, cuando les rellaciones culturales acabar nel primer mileniu, el catalán foise amestando cada vez más a les llingües iberorromániques (les cualos son más conservadores que'l grupu galorromance al que pertenez el francés).
L'idioma italianu dobló consonantes de too tipu, pero na so mayor parte representen preservaciones direutes del llatín en llugar de desarrollos secundarios. Les geminadas en llatín vulgar /ll/, /rr/, /nn/ y dacuando /mm/ desenvolver de manera distinta nes distintes llingües romances occidentales de les consonantes individuales correspondientes, pero de maneres diverxentes, lo qu'indica que les formes geminadas tienen de caltenese nes formes medievales tempranes d'esos idiomes, inclusive dempués de que les geminadas obstruyentes perdiérense. Dellos dialeutos del aragonés (una llingua hermana del catalán) inda caltienen /ll/ como'l reflexu de la /ll/ llatina. Les resonantes gmeinadas catalanes modernes nun baxen d'estes geminadas medievales (/ll/, /mm/, /nn/ geminadas → ), sinón que'l desenvolvimientu de les geminadas resonantes secundaries puede ser influyíu polos dialeutos cercanos onde entá se caltienen les geminadas orixinales o por otres geminadas secundaries que se deben esistir nun momentu dau (por casu, duodecim → protorromance occidental /doddze/, onde la resultancia de /ddz/ estremar de la simple /dz/ en catalán, occitanu y francés, y onde la resultancia douze francés, ensin diptongación, indica claramente una consonante geminada).
El catalán preliterario
Mientres esti periodu, qu'empieza cola llegada de los xermanos a la Península Ibérica, el catalán foise desenvolviendo como llingua oral, estremándose de la estructura del llatín y va dir tomando préstamos léxicos tantu de les llingües xermániques como del árabe. El catalán preliterario (dacuando llamáu proto-catalán) yera una llingua bien cercana al occitanu, xunto con que les sos variedaes forma les llingües occitanorrománicas.
Les invasiones xermániques
thumb|Reconquistar peninsular Aprovecháu la decadencia del Imperiu Romanu, los visigodos empezaron a ocupar territorios apoderaos hasta entós polos romanos. Esto duraría dende'l sieglu V al VII. El legáu llingüísticu d'estes invasiones va formar parte del superestratu de la llingua catalana.
La conciencia de diferenciación llingüística llatín/catalán
La resultancia d'esti intentu foi que la inmensa mayoría de la xente nun entendía lo que se-y dicía, y empezó a tomar conciencia de qu'aquel llatín que pensaben que falaben evolucionara hasta'l puntu de convertise nuna llingua dafechu distinta. Desgraciadamente, y anque se piensa que la llingua catalana siguió una evolución paralela a la del restu de les llingües romániques, la documentación que sobrevivió nun ye direuta, y non explicita la conciencia de diferenciación ente'l llatín y el primitivu romance catalán.
Por dellos nicios, podemos afirmar que'l catalán yá yera faláu nesti rincón de la Península escontra'l sieglu VIII d. C. Esto ye, el llatín faláu dende los primeros sieglos de nuesa yera evolucionara abondo como pa estremase de la llingua vulgar de Roma y ser notablemente distinta. Sicasí, los documentos de la dómina son escritos en llatín (abondo degradáu y en dellos aspeutos cercanu al catalán).
Los primeros testimonios de catalán escritu
Nel sieglu IX, anque s'atopen escases amueses de carauterístiques típiques del catalán metanes testos en llatín, por casu el nome de Palombera en llatín Palumbaria, atopáu na acta de consagración de la Catedral de Urgell redactada nel postreru terciu del sieglu IX. N'otru testu, esti yá de principios del sieglu XI, apaez metanes un testu llatín, de 1034, el nome de siete árboles frutales en catalán:
A finales del sieglu XI atópense documentos feudales escritos íntegramente en catalán, ente que a principios namái apaecíen pallabres y espresiones. El manuscritu Greuges de Caboet ye'l testu más antiguu que se caltién totalmente en catalán, de temática feudal y foi escritu ente 1080 y 1095. Del 1098 data'l Xuramentu de Pau y Tregua del conde Pere Ramon de Pallars Jussà al obispu de Urgell.
Nel sieglu XII atopamos otros documentu feudales como los Agravios de los homes de Sant Pere de Graudescales y los Agravios de los Homes de Hostafrancs de Sión, que como los Agravios de Caboet, proceden del área antigua del Obispáu de Urgell. Nel mesmu sieglu surden les primeres traducciones o adautaciones d'orixe xurídicu, como'l Liber iudiciorum (Llibru de los Xuicios o Llibru Xulgue) o Forum iudicum data paleográficamente de finales del sieglu XII calteníu na Biblioteca de l'Abadía de Montserrat y créese que ye una copia d'una traducción de mediaos del sieglu XII ente qu'otra versión catalana del mesmu Liber iudiciorum que se caltién nel Archivu Capitular de Urgell, en La Seu d'Urgell, fecha de la primer metá del sieglu XII, paleográficamente y lingüísticamente.
Nel sieglu XIII surden les Homilíes de Organyà (comentariu en catalán d'unos pasaxes del Evanxeliu, escritos en llatín), consideraes el primer testu lliterariu escritu originariamente en catalán, yá que los enantes citaos nun son consideraos lliterarios. Trátase d'una coleición de sermones caltenida nesta población, que, xunto col Forum, habíense consideráu tradicionalmente los primeros testos en catalán.
Hai que destacar tamién la Cantar de Santa Fe, unu de los testos lliterarios más antiguos escritos en catalán o occitanu. Foi escrita ente 1054 y 1076.
Trátase d'una haxografía de Santa Fe de Agen contada en 593 versos octosílabos estremada nun númberu variable de coples consonantes según les versiones (de 41 a 55).
Una llingua pal derechu y el comerciu
thumbnail|right|Compilación de los [[Usatges de Barcelona, y de les Constituciones catalanes, Capítulos, Actes de cortes y otres Lleis de Cataluña de les Cortes de Barcelona (1413) (edición impresa).]] Nel sieglu XIII yá apaecen testos en catalán. Trátase de testos xurídicos y comerciales. Cataluña, so la hexemonía del casal de los condes de Barcelona, diba adquiriendo fisionomía propia ya independiente y coles mesmes díbase vertebrando: les ciudaes crecíen y la vida comercial socedía unu de les exes de la vida económica. Nesti contestu, los pactos feudales o les lleis franques socedíen desaparentes y yera necesariu afaeles a la nueva situación. Ente los testos xurídicos qu'hai que destacar los Usatges de Barcelona (originariamente escrites en llatín, pero tenemos una traducción catalana de la segunda metá del XIII). En Valencia, y respondiendo a la necesidá d'entamar jurídicamente el territoriu acabáu de conquistar, apaeció un testu de gran importancia xurídica y llingüística: los Fueros de Valencia (en llatín el 1261 y traducíos al catalán de siguío). Trátase d'un tratáu xurídicu qu'establez les costumes y lleis pa la regulación cotidiana. Igualmente ye de la segunda metá del sieglu XIII el llibru Costumes de Tortosa, códigu de derechu.
L'apaición de la prosa lliteraria. Ramon Llull
190px|right Ramon Llull (Mallorca 1232-1315) ye'l creador de la prosa lliteraria en llingua catalana. Ye'l primer escritor européu qu'utiliza una llingua románica popular pa tratar sobre tarrezas qu'hasta entós taben acutaos al llatín: filosofía, ciencia, etc. Esto facer pa nun amenorgar la so obra al campu de la xente que conocía llatín.