cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Masjid al-Haram
Historia
El califa abbasí Abu Yá'afar al-Mansur dio orde de que se xuniera una vasta superficie a la Mezquita d'A el-Haram y ordenó construyir un pasiellu circular. Darréu, el Califa Al-Mahdî, mercó, por cuenta de la so pelegrinación en 776 les cases asitiaes ente la Mezquita d'A el-Haram y la Masa'a, cases que se destruyeron pa xunir el so terrén al de la Mezquita. Esto amplió la so superficie hasta los 120 000 coldos cuadraos. En tiempos del Califa abasí Al-Mu'tádid bi-Ḷḷah y el so socesor el Califa Al-Muqtádir bi-Ḷḷah, la superficie de la mezquita algama'l so apoxéu en 306 de la Hégira (918) pa permanecer ensin cambeos hasta la dómina saudina. Nun se realizó nenguna ampliación mientres los reinaos de los Fatimíeas, Ayubíes, Mamelucos y Otomanos na Mezquita d'A el-Haram y los trabayos llindar a la restauración y arreglu.
El rei Saúd ben Abdel Aziz Al-Saúd propunxo en 1955, un perimportante programa d'ampliación y reconstrucción de la Mezquita d'A el-Haram, según la restauración de la Santa Kaaba. A principios de los años 1960, la superficie total de la Mezquita algamaba asina casi los 200 000 m² (enantes namái tenía 30 000 m²) y podía acoyer de manera simultánea a 400 000 fieles. El Rei Fahd ben Abdel Aziz Al-Saúd prosiguió con nuevos trabayos d'ampliación que llevaron la superficie total de la Mezquita sagrada a más de 320 000 m², lo que-y da una capacidá d'acoyida de más d'un millón de fieles.
La Kaaba
El corazón del santuariu en sí mesmu ye un monumentu bien senciellu, de forma casi cúbica, de 10 x 12 x 15 metros.
Mar de Barents
El mar de Barents ye un sector del océanu Árticu que llinda al norte col Círculu polar árticu, al nordeste con Tierra de Francisco José, dende ende forma una llinia recta hasta l'estremu oriental de Nueva Zembla, que lo dixebren del mar de Kara, al sur con Rusia, al suroeste con Noruega y al oeste forma una llinia recta dende'l cabu Norte (Noruega) hasta Svalbard, que lo dixebra del mar de Noruega. Lleva'l nome del navegante neerlandés Willem Barents.
Masjid al-Haram
La Kaaba
La piedra negra yá se veneraba antes del islam, y taba nel orixe de pelegrinaciones per parte de poblaciones animistas de la rexón. Según la tradición musulmana, el so cultu remontar a Abraham ya Ismael. Antes del islam, la Kaaba sirvía como llugar nel que se depositaben los símbolos tribales de toa Arabia, y construyérase un techu planu sosteníu por seis pilastres a la so alredor pa protexela escontra'l principiu del Sieglu VII ensin dulda obra de los coptos d'Exiptu. Decoraron l'edificiu con pintures.
Mar de Barents
Xeografía
El mar de Barents tien una plataforma continental bastante fonda, con 230 m de fondura media, anque hai estenses árees con fondures ente 10 y 100 m. El fondu marín amuesa namái al norte una bien pequeñu enclín escontra'l centru del océanu Árticu, y ente que escontra l'este un enclín col mar de Groenlandia-Noruega. La cartografía de los fondos marinos terminar en 1933 col primer mapa completu realizáu pola xeóloga marina rusa Mariya Kliónova. Les agües so soberanía rusa bañen la República de Carelia y les Óblast d'Arjángelsk y Múrmansk. Les noruegues bañen el condáu de Finnmark.
Masjid al-Haram
La Kaaba
La Kaaba ye la direición (Qibla) escontra la que se dirixen los musulmanes pa realizar la so oración. La mezquita desempeña un importante papel nel Hajj y el Umra.
Mar de Barents
Xeografía
Los puertos de Múrmansk (en Rusia) y de Vardø en Noruega tán na metá meridional del mar de Barents. Permanecen llibres de los xelos tol añu por cuenta de les corrientes del Atlánticu norte. En setiembre práuticamente tol mar de Barents ta llibre de xelu. El territoriu de Finlandia estender hasta la mariña del mar hasta la Guerra d'Iviernu, Pétsamo yera entós l'únicu puertu finlandés llibre de xelu mientres l'iviernu.
Llendes marítimes
Según la Organización Hidrográfica Internacional, el mar de Barents tien les siguientes llendes:
Historia
thumb|250px|right|Mapa de la parte oriental del mar de Barents, del Tabula Russiae, de Joan Blaeu, Ámsterdam, 1614.
El mar de Barents foi enantes conocíu como Múrmanskoye Morye, o mar de Múrmansk y apaez yá con esti nome en mapes del sieglu XVI, como nel mapa del Árticu de Gerard Mercator, publicáu en 1595 nel so atles. Nesi momentu, el so parte oriental, la rexón del estuariu del ríu Pechora yera conocida yá como mar de Pechora (Pechórskoye Morye).
Lleva'l so nome actual n'honor de Willem Barents, un navegante y esplorador holandés que realizó tres expedición pioneres al alloñáu norte a finales del sieglu XVI. Na postrera, morrió na IslLa de Nueva Zembla.
Sieglu XX
Mientres la II Guerra Mundial, el mar de Barents foi l'escenariu de numberoses operaciones navales. Ente los diversos enfrentamientos que tuvieron llugar nes sos agües destaca la batalla del Mar de Barents, a finales del añu 1942, llevada a cabu pola Royal Navy y la Kriegsmarine.
Mientres la Guerra Fría, la flota Séverny ("Flota del Norte") de l'Armada Soviética utilizó'l sur del mar como un bastión pa los sos submarinos armaos con misiles nucleares, una estratexa que'l gobiernu rusu sigui emplegando. El 30 d'ochobre de 1961 españar a 4 km d'altor sobre la islla de Nueva Zembla la bomba del Zar, una bomba d'hidróxenu desenvuelta pola Xunión Soviética, que foi la mayor esplosión provocada por seres humanos. La contaminación del mar de Barents por causa de les borrafes procedentes de los reactores nucleares de l'armada ye un problema ambiental de gran esmolición.
El problema de la contaminación nuclear agravóse poles dificultaes económiques del Estáu rusu dende la cayida de la URSS que faen insuficiente'l caltenimientu de los buques y submarinos, como paecen indicar los accidentes y naufraxos de los años 2000:
La busca de petroleu nel mar empezó na década de 1970. Realizáronse descubrimientos tantu polos rusos como polos noruegos. El primeru n'entrar en producción foi'l campu de Snøhvit, en territoriu de Noruega. El más grande hasta la fecha ye'l campu de Shtokman, que pertenez a los rusos. Hai un discutiniu fronterizu ente Noruega y Rusia, una y bones los noruegos acepten la llinia media y los rusos reclamen un sector basáu nos meridianos.
Corrientes marines
El mar de Barents ye una de les puertes oceanográfiques ente'l norte del océanu Atlánticu y el centru del océanu Árticu. Los desaguadorios de les corrientes del Golfu tresporten mases d'agües templaes del Atlánticu y bien riques en sal, dende'l mar de Barents escontra'l centru del Árticu. En direición opuesta son tresportaes les agües duces en forma de xelu marino del océanu Árticu al mar de Barents. Les agües templaes del Atlánticu provenientes de les corrientes del sur provoquen el destemple de les masa de xelu, y de esta manera apurren qu'estenses partes del mar de Barents tean llibre de xelu mientres tol añu.
Hai tres tipos principales de mases d'agua nel mar de Barents: agua caliente y salino del océanu Atlánticu (temperatura >3 °C, salín >35); de derivar norte del Atlánticu, agües fríes del Árticu (temp. <0 °C, salín <35), y agua caliente de la mariña, non bien salina (temp. >3 °C, salín <34,7). Hai un frente onde converxen les agües del Atlánticu y les agües ártiques, el frente polar. Nel oeste del mar (cerca de la islla de los Osos), esti frente ta determinada pola topografía del fondu y, por tanto, permanez relativamente estable d'un añu a otru, ente que nel este, cerca de Nueva Zembla, pue ser bastante difusu y camudar de posición cada añu.
Bioloxía
El mar tien una bioloxía bien activa en comparanza con mares d'una llatitú similar, por cuenta de derivar norte del Atlánticu. La esplosión de fitoplancton en primavera puede empezar con abonda antelación de primeres del destemple, porque l'agua del xelu dilida crea una capa estable d'agua duce sobre'l mar d'agua salao. El fitoplancton ye alimentu del zooplancton (Calanus finmarchicus, Calanus glacialis, Calanus hyperboreus, Oithona), y pol krill.
El zooplancton, de la mesma, ye consumíu pol bacaláu del Atlánticu, el bacaláu del Árticu, capelán, ballenes y mergulo atlánticu. El capelánsobremanera, ye bien importante al ser la presa del bacaláu, les foques de Groenlandia y aves marines como'l arao común o'l arao de Brünnich. La pesca nel mar de Barents, especialmente del bacaláu, ye bien importante pa Noruega y Rusia.
Clima
El clima del mar de Barents ta determináu particularmente polos espaciosos sucesu meteorolóxicos de Groenlandia-Noruega. Equí prodúcense con regularidá estenses zones de baxa presión, per mediu del choque ente mases d'agua templáu del Atlánticu y les agües fríes provenientes del Polu Norte, que muévense a lo llargo d'aproximao 70° de latitud norte en direición este. Mientres l'iviernu, estes zones de baxa presión tamién apurren al mar de Barents un clima bastante más moderáu que por casu el clima asitiáu más al este, que se ve fuertemente influyíu pola plataforma continental.
Enllaces esternos
Toos n'inglés:
Saint-Baldoph
Saint-Baldoph ye una comuña francesa del departamentu de Saboya, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Missillac
Missillac ye una ciudá francesa. Ta asitiada na rexón de Países del Loira, departamentu de Loira Atlánticu. Tien 5 199 habitantes.
Rariorum plantarum historia
Rariorum plantarum historia (1601) ye la primer edición de les obres completes del prestixosu botánicu francés Carolus Clusius (1526-1609). Clusius foi unu de los botánicos más afamaos del so tiempu, l'Emperador Maximiliano II confió-y la direición de la so xardín botánicu y en 1593 concedióse-y la Cátedra de Botánica de la Universidá de Leiden. Amás de ser un escelente botánicu, foi un eximio horticultor: introdució la papa n'Italia y el tulipán en Holanda.
Na primer parte de Rariorum plantarum historia Clusius sintetiza'l material presentáu nes sos obres Rariorum aliquot Stirpium per Pannoniam et Austriam Observatarum Historia (1583) y Rariorum aliquot stirpium per Hispanias (1576), nes que describe les flores d'Austria y España, conxuntamente coles descripciones de nueves plantes. Esta primer parte se continua con Fungorum historia, el primer tratáu espublizáu alrodiu de los fungos, que foi escritu por Clusius mientres la so estancia n'Hungría. La obra tópase profusamente ilustrada con casi 1200 grabaos en madera, que inclúin 233 especies d'España y 356 d'Austria y Hungría. Los grabaos en madera fueron cortaos por Gerard van Kampen sobre los dibuxos realizaos por el mesmu Clusius y por Pieter van der Borcht.
Upplands Väsby
Upplands Väsby ye un suburbiu o llocalidá bimunicipal (el términu correspuende a una área urbana en Suecia o tätort). y l'asientu del conceyu d'Upplands Väsby, asitiáu na provincia d'Estocolmu, Suecia.
Cuando'l ferrocarril Estocolmu - Upsala foi abiertu nos 1860´s, la so estación foi construyida cerca de la casona "Väsby”. Delles industries foron atrayíes al puntu y desenvolviéronse dalgunos establecimientos.
El nome de la llocalidá convirtióse col pasu del tiempu en Upplands Väsby (lliteralmente en suecu Tierres de riba de Väsby); esi nome foi tomáu de la oficina de correos que se denomó d'esa forma en 1919 pa estremalo d'otros topónimos “Väsby” alredor del país.
El ferrocarril, sicasí, foi llamáu "Väsby" xusto hasta 1939. Dempués de qu'asocedió la reforma municipal de 1952 convirtióse nel asientu d'un conceyu que lleva'l so nome.
El barriu diose a conocer internacionalmente nos años 1980 gracies a que la entós popular banda de hard rock Europe indicara que proveníen d'Upplands Väsby y tamién la banda de metal melódico Therion.
Canis lupus
El ye un mamíferu de la familia Canidae que dellos biólogos consideren la mesma especie que'l perru.
Los llobos notres dómines algamaron a ser cosmopolites, pero la llucha escontra l'home polos mesmos recursos fizo que fuere estermináu y anguaño sólo s'atopa en fasteres mui reducíes d'América del Norte, Eurasia, y l'Oriente mediu. Prefier la viesca, la tundra, la taiga, la meseta y el monte. N'España alcuéntrase al norte del ríu Duero, siendo frecuente n'Asturies, u nos caberos años amuesa un espardimientu. El mayor númberu d'exemplares ta na rexón de Lleón y nos montes del norte de Zamora.
Cadarma social
Son depredadores qu'actúen en manada, con una xerarquía mui ríxida, dirixíos polos nomaos machu y fema alfa. La manada pue variar ente 2 y 12 individuos, magar qu'hai rexistraos hasta 30 individuos. Tres los alfa, tán los beta hasta llegar a los omega según los estudios de los biólogos. Cuando un alfa ta vieyu, un beta más xoven suel ocupar el so llugar. Si la pareya alfa muerre lo normal ye la división de la manada. Les manaes nueves fórmense cuando un llobu dexa la suya y reclama un nuevu territoriu, magar que ye frecuente qu'esi territoriu ya te ocupáu y el conflictu seya inevitable. Esta conciencia de territorialidá quiciás desplique la predación de perros, al ser consideraos intrusos.
Comunicación
Usen una bayura de soníos dende gruñíos, lladríos y glayíos. Estos caberos úsense pa llocalizar la manada, anunciar la so presencia a otres o encontar les venceyes dientro'l grupu.
Reproducción
Sólo la pareya alfa pue reproducise. L'apareamientu asocede de febreru a mayu. La xestación ye de 63 díes. El llobu ye maduru sexualmente a los dos años.
Mortalidá
El llobu más vieyu que se conoz vivió 16 años. En cautividá algamen los 20. La mortalidá de la camada ye mui alta. Les muertes en pelees, atropellos, y sobre too por caza del home ye bastante frecuente.
La resistencia a les presiones medioambientales de la manada ye mui alta, siempre que la pareya alfa nun muerra.
Rellación col perru
Magar que dellos biólogos consideren al perru descendiente del Chacal doráu, les últimes investigaciones clasifiquen al perru como una subespecie del llobu, nomándolu Canis lupus familiaris.
Subespecies del llobu
Sólo hai una especie de llobu que s'estrema en distintes castres.
Blénod-lès-Toul
Blénod-lès-Toul ye una comuña francesa del departamentu de Meurthe-et-Moselle, na rexón de Gran Este. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Luis Bárcenas
Luis Francisco Bárcenas Gutiérrez ye un políticu español perteneciente del Partíu Popular, onde desempeñó'l cargu de tesoreru per designación direuta del so presidente, Mariano Rajoy.
En 2009 foi imputáu pola so implicación nel casu Gürtel, la trama de corrupción venceyada al Partíu Popular que foi instruyida primeramente pol xuez Baltasar Garzón. La causa contra Bárcenas foi archivada pol xuez Antonio Pedreira, que dictó'l sobreseimientu provisional de les actuaciones nun autu del 29 de xunetu de 2011, pero foi reabierta pola Audiencia Nacional en marzu de 2012.
Biografía
Foi escoyíu senador por Cantabria nes eleiciones xenerales d'España de 2004 y 2008. Nel Senáu foi vocal suplente de la delegación española na Unión Interparllamentaria Mundial y vocal na Comisión d'Asuntos Esteriores, na Comisión d'Asuntos Iberoamericanos y na Comisión de Suplicatorios.
Ye miembru de la Executiva Nacional del PP, y tres les eleiciones xenerales de 2008 foi tesoreru de dichu partíu, cargu de que dimitió provisionalmente el 28 de xunetu de 2009 en siendo imputáu pol Tribunal Supremu pola so presunta rellación col casu Gürtel.
Casu Gürtel
En febreru de 2009, Luis Bárcenas foi imputáu nel casu Gürtel, procedimientu instruyíu pol xuez de l'Audiencia Nacional Baltasar Garzón. Nel sumariu correspondiente apaez de forma confusa nunes anotaciones col seudónimu Luis el Cabrón. Bárcenas negó ser dicha persona nes sos declaraciones ante'l xuez del Tribunal Supremu Francisco Monterde.
El 8 d'abril de 2010 Bárcenas pidió la so baxa como militante del Partíu Popular tres el llevantamientu del secretu de sumariu de la trama Gürtel na Comunidá de Madrid, en qu'hai nicios de financiamientu irregular per parte de so y d'otros altos cargos del Partíu Popular. Esta dimisión producióse dempués de dos díes de silenciu del entós presidente del PP, Mariano Rajoy, y de xustificaciones y sofitos direutos ya indireutos de miembros de la direutiva del partíu como Javier Arenas, Soraya Sáenz de Santamaría o María Dolores de Cospedal, ensin arrenunciar a la so acta de senador y mientres siguía perteneciendo al Grupu Parllamentariu del partíu nel Senáu. Darréu, el 19 d'abril de 2010 arrenunció al so escañu como Senador, al empar que lo faía Jesús Merín Delgado, el diputáu tamién implicáu na trama Gürtel.
En payares de 2011 el Tribunal Cimeru de Xusticia de Castiella y Llión llamó a declarar a Luis Bárcenas, en calidá d'imputáu, pola so implicación na operación de l'axudicación de les obres de la variante d'Olleros d'Alba (Llión) a la empresa Teconsa y el posterior cobru de comisiones illegales.
En marzu de 2012 l'Audiencia Nacional reabrió'l casu Gürtel contra Bárcenas, el diputáu del PP Jesús Merín Delgado y el ex conceyal d'Estepona Ricardo Galeote, los trés imputaos por supuestos delitos fiscales y fuximientu de capitales. El tribunal anuló l'autu del Tribunal Cimeru de Xusticia de Madrid (TSJM) de 1 de setiembre, qu'alcordaba'l sobreseimientu provisional y archivu de la causa respeuto de los citaos. L'autu de la Seición Cuarta establez que cuando'l xuez Pedreira decretó l'archivu escarecía de competencia oxetiva» pa ello, yá que el TSJM yá decidiera tornase de la causa, que recayó finalmente nel Xulgáu Central d'Instrucción número 5. D'acordies con l'Audiencia Nacional, la decisión de Pedreira «devasó» les previsiones que-y obligaben a entamar namái «actuaciones de práutica imprescindible» y «nun yera nin urxente nin inaplazable».
Casu Bárcenas
thumb|Protesta en contra del Partíu Popular ante la so sede na cai Xénova de Madrid (1 de febreru de 2013) El 18 de xineru de 2013, el periódicu El Mundo publicó que Bárcenas supuestamente había pagu sobresueldos en dineru negro por importes que diríen de los 5000 a los 15 000 euros mensuales a altos cargos del so partíu.
El 31 de xineru de 2013, el periódicu El País publicó una supuesta contabilidá en B que'l extesorero taría llevando dende 1990 hasta 2009, nos cualos implicábase a numberosos políticos y empresarios, incluyendo al actual Presidente del Gobiernu Presidente del Gobiernu d'España y presidente del Partíu Popular, Mariano Rajoy. El PP niega la veracidá de dicha contabilidá.
Poco dempués de que se penerar dichos papeles, el xuez Ruz impunxo a Bárcenas la retirada del pasaporte y l'obligación de presentase cada 15 díes nel Xulgáu, obligación que foi recurrida'l 4 de marzu.
Bárcenas presentóse voluntariamente a una prueba caligráfica, pa descalificar los papeles peneraos por El País. Sicasí, el fiscal que lleva'l casu Gürtel pidió la repetición de la prueba, aludiendo que'l extesorero forzó la so lletra.
El 26 de febreru de 2013, Bárcenas interpunxo una denuncia por despidu improcedente contra'l Partíu Popular. Dichu partíu sostién que despidieron al extesorero en 2010, ente que Bárcenas diz que tuvo contratáu pol PP hasta'l 31 de xineru de 2013.
El 18 de febreru de 2013, según el mesmu Bárcenas, emplegaos del PP entraron pola fuercia al despachu de Bárcenas na sede del PP y balerar, sustrayéndo-y nel procesu dos ordenadores personales, razón pola cual interpunxo otra denuncia, contra Alberto Durán, abogáu del Partíu Popular. Dicha denuncia foi archivada, yá que los fechos nun revistíen nenguna tipicidad penal y nun se produxera la entrada pola fuercia nin sustracción.
Axentes de policía allegaron a Xénova pa inspeicionar el despachu arriendes de la denuncia, pero'l Partíu Popular aseguró que nun esistía tal despachu, polo que nun s'abrir dilixencies.
Izquierda Xunida demandó a 15 persones polos papeles de Barcenas, ente ellos a Rodrigo Rato, Ángel Acebes y Federico Trillo.
L'instructor del casu Bárcenas siguió practicando dilixencies en 2017 al conocese, per mediu de les grabaciones xudiciales de les conversaciones ente Ignacio González y Eduardo Zaplana, qu'esistía una cinta en qu'unu de los investigaos nel casu, Rafael Palencia, parolaba con Ildefonso de Miguel avera del funcionamientu del presuntu financiamientu del Partíu Popular. Les pesquises del Xulgáu Central númberu 5 consistieron en pescudar estos fechos riquiendo la cinta, entrugando a Rafael Palencia como investigáu y citando como testigos a los mesmos González y Zaplana, según al empresariu Javier López Madrid.
Des Moines (Iowa)
Des Moines ye la capital del estáu norteamericanu d'Iowa. Ye la más grande d'elli, y centru alministrativu del condáu de Polk. Algamó la condición de ciudá, col nome de Fort Des Moines, el 22 de setiembre de 1851. El nome, que foi acortáu, hasta dexalu nel que tien anguaño, en 1857, vien-y del ríu homónimu, que'l so nome significa "ríu dos monxos". La so población yera, nel 2000, de 198.682 habitantes (U.S. Census Bureau), mentantu que nel so área metropolitana viven, según la estimación del 2015, 622.899 persones, que faen d'ella la noventena primera más grande de los Estaos Xuníos.
Des Moines ye un importante centru financieru y de la industria los seguros. Delles compañíes, como Principal Financial Group, Meredith Corporation, Rouen Transportation, EMC Insurance Companies o Wellmark Blue Cross Blue Shield, ente más otres, tienen la so sé nel so área metropolitana. Amás, la ciudá ye un centru d'operaciones importantes d'otres compañíes como Wells Fargo, ING Group, Nationwide Mutual Insurance Company, Marsh, Monsanto o Pioneer Hi-Bred. Nesti sen, hai que destacar que la revista Forbes consideró la ciudá como la meyor pa facer negocios n'Estaos Xuníos nel ránking que fizo nel 2010.
Des Moines, na so condición de capital d'Iowa, ye un llugar perimportante na carrera pola presidencia de los Estaos Xuníos, una y bones ye'l llugar ú se celebra'l caucus d'Iowa, que ye dende 1972 la primera de les cites estatales nes que los simpatizantes de dambos partidos escueyen al que va ser el so candidatu a la presidencia del país.
Prehistoria
thumb|right|250px|Restos indios de les dómines prehistórica y histórica atopaos nel downtown de Des Moines La xuntura de los ríos Des Moines y Raccoon ye un llugar que lleva habitáu a lo menos trés mil años. Ello confírmase coles escavaciones arqueolóxiques feches nel downtown de la ciudá, que documentaron la esistencia de polo menos trés asentamientos del 1300-1700 e.C.., amás de 15-18 túmulos prehistóricos que s'atribúin a los indíxenes americanos y de los que yá nun queden restos.
Sieglu XIX
L'orixe de l'actual ciudá remóntase a mayu de 1843, cuando'l capitán James Allen dirixó la construcción d'un fuerte na zona de la xuntura los ríos Des Moines y Raccoon. Magar qu'él quería llamar al fuerte Fort Raccoon, el ministeriu de la guerra ordenó-y que lu llamara Fort Des Moines. L'orixe del nome del ríu nun ta claro. Pa unos sería una deformación de ríu de Moingonas, nomáu ansina pola tribu india que vivía na rodiada; pa otros fai referencia a dellos monxos trapenses que vivíen en cueves a la vera'l ríu; y otros más piensen que'l nome ta rellacionáu cola espresión De Moyen ("nel mediu" en francés), que fadría referencia a la so llocalización ente los ríos Mississippi y Missouri. De cualesquier forma, el fuerte foi construyíu pa controlar les tribus indies de los sauk y los meskwaki, que foran desplazaos a esti llugar dende les sos tierres tradicionales, asitiaes al este de lo que güei ye Iowa. Sicasí, en 1846 eses tribus, que nun s'adaptaron al llugar, foron reasentaes notru llugar y el fuerte zarrose.
Sicasí, la zona nun quedó despoblada, porque dellos colonos ocuparon el fuerte abandonáu y les tierres de la rodiada; el 25 de mayu de 1846 lo que fora fuerte convirtióse na sé del condáu de Polk. Cinco años dempués, en mayu de 1851, una riada estragó l'asentamientu, polo que tuvo qu'entamar a reconstruyir lo que, el 22 de setiembre de 1851, convirtióse nuna ciudá. En 1857 acortóse-y el nome a la ciudá, que tomó l'actual y convirtióse na capital del estáu, que primero taba n'Iowa City. La ciudá foi creciendo amodo nos primeros años, y nun diba ser hasta 1866, cuando llegó'l ferrocarril a ella, cuando entamara a medrar enforma.
Magar que yá los soldaos del fuerte teníen recoyío, nos primeros años de vida del asentamientu, carbón de les orielles del ríu pa que'l ferreru tuviera combustible pa la fragua, nun ha ser hasta 1864 cuando entame l'actividá minera organizada. La primer mina de la ciudá, asitiada al norte de la ciudá na oriella izquierda del ríu, escosose deseguida (1873), pero pronto entamó la esplotación d'otros xacimientos. Ansina, en 1893 había 23 mines na zona, lo qu'axudó a que la población de la ciudá medrara hasta tener, en 1900, 62.139 habitantes. Por embargu, pa 1908 les vetes taben agotaes y l'actividá minera paró.
Sieglu XX
thumb|right|250px|Capitoliu estatal d'Iowa, únicu nos Estaos Xuníos con cinco cúpules Alredor de 1900 entamaron a desarrollas, dientro del movimientu conocíu como City Beautiful, una serie de proyeutos pa enguapecer la ciudá. A resultes d'ello, hasta la década del 1930 construyéronse, a la vera'l ríu Des Moines y nel estilu nomáu Beaux Arts, un garapiellu d'edificios públicos, fontes y pontes. Entá se conserven, d'aquella dómina, l'edificiu vieyu de la biblioteca pública y la casa conceyu, amás d'una barandiella decorada qu'entá puede usase p'asomase a ver el ríu. Na ribera d'esti hebo tamién delles fontes, pero foron valtaes nos años 50. Una década na que la ciudá entamó una decadencia industrial que duró hasta los años 80. Nesos años la ciudá espolletó otra vuelta, pero yá non como una ciudá industrial sinon centrada nel sector de los servicios. Simultáneamente, y neto que na mayoría de les árees urbanes d'Estaos Xuníos, dende los años 60 el centru urbanu tradicional foi perdiendo población, que marchó pa los suburbios.
En 1993 hebo una gran inundación. Llovió enforma en xunu y a primeros de xunetu, y los ríos que s'axunten na ciudá medraron y pasaron perriba de los diques de contención. Al amanecerín del 11 de xunetu l'agua entró nos circuitos del sistema d'abastecimientu d'agua de la ciudá, dexando a un cuartu de millón de persones ensin agua corriente durante 12 hores y ensin agua potable demientres venti díes. La cabera inundación endagora foi la de xunu de 2008.
center|thumb|800px|Vista panorámica de la ciudá en 1906
Manuel Ponga Santamarta
Manuel Ponga Santamarta foi'l Primer Alcalde Democráticu d'Avilés tres la transición.
Biografía
Nació en Xixón nuna data cargada d'historia: el 19 de xunetu de 1936. Les sos inquietúes llevaronlu a integrase en movimientos de mena, primeramente cristiana, pa pasar depués a l'aición sindical, y terminar afiliándose al Partíu Socialista nel añu 1976.
Ye entós cuando los sos compañeros de partíu proponen-y como cabezaleru pa l'alcaldía d'Avilés nes primeres eleiciones democrátiques. La llista más votada foi la d'UCD con Ricardo Fernández (alcalde fasta'l momentu), como cabezaleru. Tres un pautu postelleutoral col PCA Manuel Ponga ye nomáu alcalde, cargu que desempeñaría demientres nueve años (1979-1988).
De 1988 a 1996, foi Delegáu del Gobiernu Español n'Asturies. Dende 1999 a 2007 presidió l'Autoridá Portuario d'Avilés, cargó nel que presentó la so dimisión el 5 de setiembre de 2007.
Rastitelnost Turkestanica
Rastitelnost Turkestanica (embrivíu Rastitel'n. Turkestana) ye un llibru con ilustraciones y descripciones botániques escritu pol biólogu, glaciólogu, botánicu, briólogu, pteridólogu y profesor rusu Borís Fédchenko y espublizáu en San Petersburgu nel añu 1915.
Partido Popular
right|thumb|250px|Sede del Partido Popular en [[Madrid.]]
Alianza Popular (AP) yera una federación de pequeños partíos conservadores fundada'l 9 d'ochobre de 1976, lideraos na mayor parte por ex-ministros franquistes: Reforma Democrática (Manuel Fraga Iribarne), Aición Regional (Laureano Lopez Rodó), Aición Democrática Española (Federico Silva Muñoz), Democracia Social (Licinio de la Fuente y de la Fuente), Unión del Pueblo Español (Cruz Martínez Esteruelas), Unión Social Popular (Enrique Thomas de Carranza), Unión Nacional Española (Gonzalo Fernández de la Mora) y otros.
Nes primeres eleiciones de la Transición democrática, en 1977, AP algamó unos resultaos eleutorales discretos col 8,2% de los votos y 16 escaños.
El so primer secretariu xeneral y llueu presidente en 1979 foi Manuel Fraga, ex-ministru d'Información y Turismu del gobiernu de Franco. Jorge Verstrynge Rojas fue secretariu xeneral dende avientu d'esi añu hasta 1986, que lo sería Alberto Ruiz Gallardón.
El 14 de xunetu de 2019 Teodoro García Egea rexistró la marca España Suma pa dir en coalición con Ciudadanos
Políticos actuales del Partido Popular (2010)
Tamién tan nel PP Eduardo Zaplana, Esperanza Aguirre (ex-presidenta de la Comunidá de Madrid), Francesc Camps (presidente de la Comunidá Valenciana), Jaume Matas, Alberto Ruiz Gallardón (ex-alcalde de Madrid y ex-ministru d'Xusticia), Javier Arenas Bocanegra y otros políticos como Rodrigo Rato y Jaime Mayor Oreja.
Café
La pallabra café vien del árabe, quahwah, que noma la grana, frutu y la planta que los produz, asina como la bebida que se fai pola infusión de los granos tostaos. Esta bebida tien un estimulante nomáu cafeína.
El árbol ye del xéneru Coffea de la familia les Rubiácies.
Con orixe nel Oriente mediu, anguaño tien abonda importancia económica n'África y Sudamérica. Brasil y Colombia son los principales productores mundiales de café.
Los Estaos Xuníos son el mayor mercáu del mundu, siendo Alemaña el segundu.
Limnocharis swainsonii
L'Aguilucho Langostero, Limnothlypis swainsonii, ye una pequeña especie d'ave del Nuevu Mundu. Ye monotípica, l'únicu miembru del xéneru
Descripción
Una especie pequeña y más bien non descrita del nuevu mundu, el Aguilucho Langostero, crez alredor de 5 a 6 pulgaes y media (unos 13-16 cm) de llargu y 15 gramos de pesu.Estos tienen plumaxe de color café oliva claro na plumes cimeres y color mariellu o blancu maciu nes plumes inferiores.Tienen una ceya con una raya ablancazada que pasa percima del so güeyu, y la parte cimera de la so cabeza ye de color marrón ferruñosu. A diferencia de la mayoría de los otros páxaros cantores del Nuevu Mundu que sufren na so mayoría de dimorfismu, ye dicir que nun hai diferencia d'aspeutu ente una fema o machu d'esta especie.
Distribución y hábitat
Los Aguiluchos Langosteros son pocu comunes, na so mayoría alcuéntrase en banzaos anubiertos y cañaverales del sureste de Los Estaos Xuníos, tamién s'atopen en carbes de rododendros (Planta arbustiva de la familia de les ericácees,d'aproximao 1 m d'altor,con fueyes llanceolaes coriacees y flores tubulares o acampanaes) de los montes Apalaches.Trátase d'una especie migratoria nel iviernu, con una parte de la población migrante escontra'l sureste, hasta les Antilles Mayores y la otra al suroeste de la rexón de la Península de Yucatán.
Roch Marc Christian Kaboré
Roch Marc Christian Kaboré ye un políticu burkinés, Presidente de Burkina Fasu dende'l 29 d'avientu de 2015. De 1994 a 1996 foi Primer ministru y de 2000 a 2012 Presidente de l'Asamblea Nacional de Burkina Fasu. Militó nel Congresu pa Democracia y Progresu (CDP) fundáu pol entós presidente Blaise Compaoré. En xineru de 2014 abandonó'l partíu pa fundar el Movimientu pol Pueblu y el Progresu (MPP).
En ganando les eleiciones presidenciales el 29 de payares de 2015 convertir nel primer mandatariu civil escoyíu democráticamente desque'l gobiernu civil de Maurice Yaméogo fuera derrocáu y el país tuviera empobináu por gobiernos militares mientres casi 40 años.
Biografía
Kaboré nació en Uagadugú, capital de Burkina Fasu. Dempués d'estudiar nel Collège Saint Jean-Baptiste de la Salle, una escuela selectiva en Uagadugú, de 1968 a 1975, estudió Economía na Universidá de Dijon, especializándose n'alministración empresarial. Llicenciándose en 1979, llogró'l so máster en 1980.
Saint-Joachim
Saint-Joachim ye una ciudá francesa. Ta asitiada na rexón de Países del Loira, departamentu de Loira Atlánticu. Tien 3 934 habitantes.
Roch Marc Christian Kaboré
Trayeutoria profesional
Kaboré trabayó como banqueru pal Bancu Internacional de Burkina (BIB). En 1984, a los 27 años, foi nomáu Direutor Xeneral del BIB, y dirixó'l bancu de 1984 a setiembre de 1989 antes de dedicase a la política.
Trayeutoria política
Foi ministru nel gobiernu de Burkina Fasu, asesor especial del Presidente y diputáu na Asamblea Nacional. Foi nomáu Primer Ministru en 1994 y cuando l'entós presidente Blaise Compaoré creó en febreru de 1996 el partíu Congresu pa la Democracia y el Progresu Kaboré dimitió pa convertise nel primer vicepresidente del partíu nel poder y asesor especial de la presidencia.
Limnocharis swainsonii
Taxonomía
Nun se conocen sub-especies pero Paez haber cierta diverxencia ente les poblaciones d'Arkansas y otros de les planicies costeres. Esto afaise a un patrón que se supón seya xenéticu, pero paez que nun hai barreres xeográfiques o ecolóxiques que llinden el fluxu de xenes.Inclusive mientres la última edá de xelu, cuando les temperatures medies, precipitaciones y del nivel del mar fueron menores, nun paez ser un ampliu hábitat allegante. Evidentemente, un factor qu'acuta'l fluxu de xenes ye'l trabayu, pero na actualidá nun se sabe que lo causa. Ye posible que les subpoblaciones afacer a les distintes zones d'envernía. En delles aves migratories ye conocíu que la direición inicial de la migración ye establecida a cencielles por mecanismos hereditarios.Les críes d'aves qu'entienden pares de distintos sub-poblaciones d'esta especies, intenten migrar escontra una direición entemedia. Tal cursu podría llevar a un Aguilucho Langostero bien adientro nel Caribe onde nun hai iviernu, o inclusive puntos de descansu, y el páxaru morrería casi con toa seguridá. Más investigaciones d'analises de les aves playeres son necesaries pa determinar si esti mecanismu aplicar nel Aguilucho Langostero.
Referencies
1.BirdLife International (2004). Limnothlypis swainsonii. 2006. IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2006. www.iucnredlist.org. Retrieved on 12 May 2006. Database entry includes justification for why this species is of least concern 2.Winker, K; Graves, Gary R. & Braun, MJ. (2000): Genetic differentiation among populations of a migratory songbird: Limnothlypis swainsonii. J. Avian Biol. 31(3): 319-328. doi:10.1034/j.1600-048X.2000.310307.x PDF fulltext
Roch Marc Christian Kaboré
Trayeutoria política
El 6 de xunu de 2002, foi escoyíu Presidente de l'Asamblea Nacional de Burkina Fasu asocediendo a Mélégué Maurice Traoré.
Nes eleiciones parllamentaries celebraes en 2007, Kaboré foi reelixíu na Asamblea Nacional como primer candidatu na llista nacional del CDP. Dempués de la eleición, l'Asamblea Nacional escoyó de nuevu a Kaboré como'l so Presidente. Llogró 90 votos, frente a la 13 de Norbert Tiendrébéogo; había siete votos nulos.
Dimisión del CDP y creación d'un nuevu partíu
Kaboré, xunto con un númberu d'otres figures prominentes nel CDP, anunció la so dimisión del partíu'l 6 de xineru de 2014. Quien dimitieron que'l partíu taba siendo empobináu de manera antidemocrática y perxudicial, y espresaron la so oposición a los planes de cambéu la Constitución pa esaniciar les llendes del mandatu, lo que dexaría'l presidente Compaoré presentase a la reeleición en 2015. El 25 de xineru de 2014, Kaboré funda un nuevu partíu políticu d'oposición, el Movimientu de les Persones pa Progresu (Mouvement du Peuple arrama Le Progrès, MPP).
Nuna convención MPP celebrada nes Uagadugú Palaciu de los Deportes el 4-5 de xunetu de 2015, Kaboré foi confirmáu oficialmente como candidatu presidencial del Movimientu pol Pueblu y el Progresu MPP.
El 29 de payares de 2015, Kaboré ganó les eleiciones na primer ronda de votación col 53,5 % de los sufraxos frente al 29,7 % llográu por competidor Zephirin Diabré.
Saint-Béron
Saint-Béron ye una comuña francesa del departamentu de Saboya, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Marcgraviaceae
Marcgraviaceae ye'l nome botánicu d'una familia neotropical incluyida nel orde Ericales. Ta distribuyida en 8 xéneros con 130 especies. La so distribución va dende los 0 a los 2500 msnm, en dellos casos reportóse la so presencia hasta los 3000 msnm. Ye d'habito arbustivo epífito y hemiepífito creciendo en forma de lianas. presenta grandes y vistoses inflorescencies con unos bultables nectarios reproductivos extraflorales.
Colombia ye anguaño'l país con mayor riqueza en margraciaceaes, con un total de 60 especies, siguíu per Brasil con 38 y Venezuela con 25, sicasí la so presencia nun s'acuta a estos trés países yá que se reporten en Costa Rica, Panamá, Nicaragua y Méxicu.
Descripción
Esta familia presenta estructures singulares llamaes Nectarios reproductivos extraflorales (Brácteas nectariferas) en toles sos especies que dependiendo'l xéneru puede variar el so llocalización, forma, coloración y tamaños, la so apariencia ye similar a jarras y diéronse al traviés d'un estensu procesu de coevolución colos sos polinizadores.
Xéneros
Esta familia anguaño ta estremada en 8 xéneros, distribuyíos en dos subfamilies Noranteoideae y Marcgravioideae, la primera inclúi tolos xéneros menos Marcgravia, polo cual para Marcgravioideae solo tiense unu.
Marcgravioideae
Noranteoideae
Riegu
El riegu consiste n'apurrir agua al suelu por que los vexetales tengan el suministru d'agua que precisen favoreciendo asina la so crecedera. Utilizar na agricultura y en xardinería. thumb|578px|Métodos de riego habituales.
Vaxholm
Vaxholm primeramente cubría namái Vaxon. Rindo foi añedíu en 1913 y con Tynningö, y Skarpo añediéronse delles islles en 1950. Mientres la década de 1970 realizáronse les principales reformes municipales, lo que tamién significa que'l conceutu urbanu retirar en 1971, en 1974 el términu municipal entós entendía Vaxholm xunto a Österåker. Perteneciendo al área de Åkersberga na parte anterior de Österåker l'antigua ciudá de Vaxholm negar a arrenunciar a la so independencia como conceyu. Esti sistema nun duró enforma tiempu, porque munchos residentes y la mayoría de Vaxholm movilizar pa l'autonomía. En 1983 foi reconocíu como'l conceyu de Vaxholm.
Anguaño queda la posibilidá de que se camude la so estatus de conceyu a ciudá, yá que se convirtió nuna importante zona demográfica na provincia de estocolmo con una población de 2.127.006 (2012) nel so área metropolitana.
Riegu
Métodos
thumb|300px|Imaxe dende satélite de plantíos de [[cebera en Kansas, Estaos Xuníos. La forma circular de les mesmes debe al procesu de regación emplegáu. Los círculos tienen 800 y 1600 m. de diámetru.]] Los sistemes de riego pueden incluyir los siguientes equipos ya infraestructura:
A partir d'eses infraestructures, los métodos más comunes de riego son:
El métodu principal d'entrega d'agua al campu (para cerca del 95 % de los proyeutos en tol mundu) ye'l riego por hinchente o de riegu. Otros sistemes empleguen asperxadores y riego de pinga. Anque seyan téuniques relativamente nueves, que riquen una inversión inicial más grande y manexu más intensivu que'l riego de superficie, el riego por asperxadura y el de pinga suponen una meyora importante na eficiencia del usu de l'agua, y amenorguen los problemes rellacionaos col riego.
Tradicional
thumb|Sistema de riego abandonáu, con acequias y compuertes pa la distribución. L'agua venía por tubería dende un motor que bombiaba l'agua dende un pozu asitiáu a un km de distancia. Sustituyíu a fines del sieglu XX pol bombéu a un banzáu que distribúi l'agua col sistema de riego por pinga, en [[Catadau y Carlet, Valencia.]] Constrúyense canales polos que se lleva l'agua y canaletos que lu distribúin peles zones agrícoles. Nos sos puntos terminales, los canaletos lleguen a les arquetes, que tienen un portiellu, que al tar abiertu dexa la salida de l'agua.
Esta antigua manera de regar, por aciu canales polos que se lleva l'agua y canaletos que lu distribúin peles zones agrícoles, va cayendo en desusu nel mundu desarrolláu, fomentándose poles alministraciones públiques el cambéu a otros sistemes.
Nuevos sistemes
thumb|300px|Esquiñona de naranxales nueves que combina'l sistema tradicional de riego col sistema por pinga, col fin d'optimizar los beneficios en cuanto a la crecedera del plantíu, y otros. thumb|300px|Riego nun cultivu d'[[Gossypium|algodón.]] Anguaño, utilízase'l riego por asperxadura o'l gota a gota, trataos con sistemes informatizados que regulen la cuantía, mugor ambiente y fertilización del suelu. El sistema gota a gota ye bien apoderáu pa los llugares onde hai escasez d'agua.
Pa enllantar un sistema eficiente de riego tienen de ser consideraes curioso les rellaciones Agua-planta y agua-suelu.
Tamién esiste'l riego testil exudante, creáu na década de los 80 pol enólogu francés René Petit, quien concluyó que los actuales sistemes de riego presentaben series llimitaciones ya inconvenientes por cuenta del so diseñu y que yeren acutaos pol material usáu na so fabricación. Creó entós, un tubu testil y porosu onde l'agua aplicar al suelu al traviés de los poros de la paré del tubu testil, formando una llinia continua y uniforme de mugor en toa'l llargor del tubu porosu.
Riego alcontráu
Una manera moderna de regar, ye l'usu de los métodos de riego por pinga y microaspersión (riego alcontráu), que consiste na aplicación de l'agua al suelu en forma alcontrada, esto ye, namái se mueya una zona acutada del volume radicular. Estos métodos son apoderaos pa zones onde l'agua ye escasa, yá que la so aplicación facer en pequeñes dosis y de manera frecuente, consiguiendo con esto un meyor control de l'aplicación de l'agua y dellos otros beneficios agronómicos. Pela contra, ye'l sistema que rique mayor inversión inicial.
El riegu alcontráu empezar a ensayar n'Alemaña en 1860 y n'Estaos Xuníos en 1918, por aciu tuberíes poroses o furaes soterraes. El sistema resultó caru pol tipu de tuberíes que s'emplegaben y presentaba problemes de obstrucción, porque los raigaños de les plantes acababen taponando les salíes.
Puede afirmase que'l riego alcontráu tal como se conoz na actualidá, empezó n'Inglaterra, dempués de la Segunda Guerra Mundial, n'ivernaderos, pebidales y xardinería, utilizándose microtubos como emisores.
Sicasí, ye na década de los sesenta, n'Israel, cuando s'empecipia la so espansión, tres el perfeccionamiento de les téuniques d'estrusión ya inyeición de los plásticos, Medina (1979).
Asina, Israel foi unu de los países pioneros de la investigación y desenvolvimientu d'esti tipu de riegos pa los sos zones grebes, semiáridas y desértiques. Simultáneamente investigar n'Italia, Inglaterra, Francia y Estaos Xuníos, llegándose a bones resultancies, saltando de la etapa esperimental a la fase d'espansión agrícola, Rodríguez (1982).
El riego alcontráu supón una meyora teunolóxica importante, que va contribuyir por tanto, a una mayor productividá. Implica un cambéu fondu dientro de los sistemes d'aplicación d'agua al suelu que va incidir tamién nes práutiques culturales a realizar, hasta'l puntu que puede considerase como una nueva téunica de producción agrícola.
Carauterístiques
Principalmente les sos carauterístiques son:
Ventayes de los sistemes de riego presurizaos
270px|thumb|derecha|Pou Nou en [[Catarroja. Esti pozu utilizó un motor de vapor —d'ende la chimenea— y foi darréu electrificáu —reparar los cables de suministru—.]]
Fuentes de l'agua
L'agua de riego llograr de: ríos, llagos o corrientes continues d'agua natural, de pozos (que llogren l'agua de acuiferos soterraños), d'estaciones depuradores d'agües residuales, y por procesos de desalinización de l'agua del mar y, en menor midida, de llagos salaos, que tienen el riesgu de salinizar les tierres. Distribuyir por acequies o por tuberíes a presión.
Tamién puede ser llograda de banzaos o balses qu'atropen les corrientes discontinues d'agua procedente de l'agua (especialmente de les ramblas) y de tresvases d'agua procedente d'otres cuenques.
Téuniques d'elevación
Nos sistemes más tradicionales, dende les corrientes l'agua alzar hasta l'altor de los campos por aciu una noria, rueda con unos recipientes colgaos, denominaos cangilón, qu'arrama l'agua nuna acequia más elevada. Tamién se fai asina nos pozos, y la noria mover por tracción de sangre (pollín, mula, camellu,...).
Anguaño pa los mecanismos d'elevación de l'agua nes zones desenvueltes utilícense otros sistemes de bombéu que consisten, de primeres, en furar la tierra con sondeos de pequeñu diámetru, 60, 70 y hasta 80 cm, abiertos con medios mecánicos. Los pozos tradicionales escavaos a mano tienen diámetros mayores, dende 1,20 m hasta 5 o 6 m, o, en casos escepcionales, entá mayores. Algamada'l agua soterraño, introducir pol sondéu una tubería de diámetru daqué menor en que'l so estremu inferior va una bomba que queda somorguiada na agua.
La bomba puede utilizar enerxía eólica o enerxía solar fotovoltaica. Estes enerxíes anovables son bien útiles ellí onde nun ye posible aportar a la rede xeneral d'electricidá o bien supón un preciu prohibitivu. El so costu ye xeneralmente más económicu por cuenta de los sos menores costos d'operación y caltenimientu, y presenten un menor impautu ambiental que los sistemes de bombéu alimentaos por aciu motores de combustión interna.
Debíu al descensu de costos de la enerxía solar, ta estendiéndose coles mesmes l'usu de sistemes híbridos, nos que l'aforru de combustible (diésel, principalmente) ye importante.
Coles bombes llétriques pueden algamar acuíferos más fondos que colos pozos tradicionales, nos que ye difícil y peligrosu pasar de los 20 m. Furóse hasta más de 1000 m p'agricultura.
Impautos ambientales de los sistemes de riego
thumb|300px|Diferencies ente cultivos de secanu y regadío en plenu [[branu nel clima mediterraneu.]] Los sistemes de riego y drenaxe remanen les fontes d'agua con cuenta de promover la producción agrícola. Los impautos dependen del tipu de riego, de la fonte de l'agua (superficial o soterraña), de la so forma d'almacenamientu, de los sistemes de tresporte y distribución, y de los métodos d'entrega o aplicación nel campu.
Dende hai enforma tiempu, utilizóse l'agua superficial (principalmente los ríos) para riego, y, en dellos países, dende hai miles d'años; inda constitúi una de les principales inversiones del sector públicu. Los proyeutos de riego en gran escala, qu'utilicen el agua soterraño, son un fenómenu recién, a partir de los últimos trenta años. Atópense principalmente nes grandes cuenques aluviales de Paquistán, India y China, onde s'utilicen pozos entubados p'aprovechar l'agua freático, conxuntamente, colos sistemes de riego qu'empleguen l'agua superficial.