cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
HD 89744
HD 89744 paez tener una tenue acompañante dixebrada unes 2460 UA, con una masa entendida ente 0,073 y 0,077 mases solares. Dicha masa asítialo na llende percima del cual una estrella ye capaz d'empecipiar la fusión nuclear del hidróxenu; per debaxo del mesmu, l'oxetu ye una nana marrón.
Sistema planetariu
En 2000 dar a conocer la esistencia d'un planeta (HD 89744 b) que la so masa mínimo ye 8 vegaes mayor que la de Xúpiter. Muévese nuna órbita altamente escéntrica que la so distancia a la estrella nel periastru ye de 0,29 UA —daqué mayor que la distancia esistente ente Mercuriu y el Sol— ente que nel apastro ye de 1,49 UA. El periodu orbital ye de 256,6 díes.
Derechu constitucional
El derechu constitucional ye una caña del derechu públicu que'l so campu d'estudiu inclúi l'analís de les lleis fundamentales que definen un Estáu. Amás ésta tien la posibilidá de trate dende'l puntu de vista tantu formal, como material. D'esta manera, ye materia d'estudiu tou lo relativo a la forma d'Estáu, forma de gobiernu, derechos fundamentales y la regulación de los poderes públicos, incluyíes les rellaciones ente los poderes públicos y ciudadanos.
Poder políticu
Clásicamente, el poder conozse como l'habilidá d'influyir nel comportamientu d'otres persones por que cumplan lo que se-yos solicita o ordena. Nesi sentíu, un órganu tien poder cuando tien capacidá de coerción pa faer cumplir los sos mandatos imperativos. El significáu actual nes democracies lliberales va amestáu a la esistencia d'una llexitimidá democrática, y a l'atribución de capacidá dispositiva acorde al criteriu d'oportunidá política. Asina, el conceutu se contrapone al poder que s'atribúi a l'Alministración o a los órganos xudiciales, pos estos tienen una voluntá qu'hai de tar fundada nun testu llegal, esto ye, tienen una capacidá reglada que les sos decisiones enxamás pueden basase en criterios d'oportunidá. Esti poder precisa un fortísimo respaldu popular o topase venceyáu a grupos de presión o factores de poder.
Constitución
La Constitución ye'l testu de calter xurídicu-políticu, frutu del poder constituyente qu'enconta (según el normativismo) tol ordenamientu, asitiándose nél como norma que recueye, define y crea los poderes constituyíos llindándolos al serviciu de les persones. Amás, va tener el calter de norma suprema, de manera que va prevalecer sobre cualesquier otra que fuera posterior y contraria a ella (xerarquía constitucional). Al dicir de Kelsen, ye la norma que da lóxica a tol sistema. El derechu común va surdir d'ella por mecanismos de derivación y aplicación.
Estructura formal
Asina, la estructura formal d'un testu constitucional establecida pola doctrina sería la siguiente:
Estructura material
Per otru llau, la estructura material del testu constitucional ye la siguiente:
Ye importante tomar en cuenta que Nicolas Maquiavelo punxo'l términu Estáu nel so llibru de realismu políticu El Príncipe, y que Montesquieu, nel so Del espíritu de les lleis, plantega al Estáu so la norma positiva y non so la voluntá del líder del Estáu.
División de poderes
En tou rigor tien de dicise 'división del poder' en distintes funciones, o 'división tripartita del poder' siendo trés les clásiques. Dexa un efectivu control internu y esternu. El modelu puru proyeutaba una situación de total independencia ente los trés espresiones del poder (llexislar, executar lo llexislao y decidir los derechos de los particulares)
Estáu de derechu
Ésti créase cuando toa aición social y estatal atopa sustentu na norma; ye asina que'l poder del Estáu queda subordináu al orde xurídicu vixente por cumplir col procedimientu pa la so creación y ye eficaz cuando s'aplica na realidá con base nel poder del estáu al traviés de los sos órganos de gobiernu, creando asina un ambiente de respetu absolutu del ser humanu y del orde públicu.
Sicasí, nun basta con qu'esista una autoridá pública sometida al derechu. Pa tar en presencia d'un verdaderu y auténticu Estáu de derechu, l'ordenamientu xurídicu del respeutivu estáu, tien d'axuntar una serie de carauterístiques que dan orixe a un estáu de derechu real o material. El conceutu d'estáu de Derechu esplicar por dos nociones: L'Estáu de Derechu en sentíu formal y l'Estáu de Derechu en sentíu material.
Soberanía nacional
Ye un conceutu ideolóxicu surdíu de la teoría política lliberal, que puede remontase a Locke y Montesquieu (finales del sieglu XVII n'Inglaterra, sieglu XVIII en Francia). Fai pertenecer la soberanía a la nación, una entidá astracto y único, venceyada de normal a un espaciu físicu (la terra patria o patria), a la que pertenecen tantu los ciudadanos presentes, como asina tamién los pasaos y futuros, y defínese como cimeru a los individuos que lu componen. Tamién consiste na capacidá tantu xurídica como real de decidir de manera definitiva y eficaz en tou conflictu qu'alterie la unidá de la cooperación social; territorial en casu necesariu ya inclusive contra'l derechu positivu y amás d'imponer la decisión de tolos habitantes del territoriu.
Derechos fundamentales
Los derechos o facultaes básiques y inalienables que se reconocen nun ordenamientu a los seres humanos. La teoría del derechu natural supón que tendríen de reconocese a tou home en cualquier ordenamientu.
Estabilidá constitucional
La Constitución hai de sirvir de marcu xurídicu pa la xustificación del poder políticu, y pollo hai de gociar de ciertu grau d'estabilidá nel so testu, soportando'l pasu de socesivos gobiernos ensin necesidá de camudar la so lletra. Por ello, el cambéu de la norma suprema ta sometida a una gran cantidá de restricciones, destacando especialmente'l requisitu de mayoríes especialmente cualificaes pa les votaciones sobre la so alteración.
Rixidez constitucional
La rixidez constitucional ye un conceutu, según el cual, la norma suprema hai de designar un procesu específicu pal so propiu cambéu, distintu al procedimientu utilizáu davezu pa la producción normativa infraconstitucional. Otra manera, fálase de flexibilidá constitucional cuanto más similar ye'l procesu de reforma al de creación llexislativa ordinaria.
del pueblu, que puede ser direuta (al traviés d'un referendu) o indireuta (al traviés d'eleiciones pa una nueva asamblea que tendrá de ratificar o redactar la reforma)
Choque normativu o Conflictos Normativos
En casu de que dos normes xurídiques tuvieren un conteníu incompatible ente sigo, produzse'l llamáu choque normativu. L'exemplu más llargamente utilizáu pa ilustrar un choque normativu, pasa por concebir una situación na qu'una norma ordenara la realización d'un determináu comportamientu, y al empar, otra norma distinta prohibiera la realización de tal comportamientu.
Pa resolver los choques ente normes, acorde de primeres de coherencia del ordenamientu xurídicu, recurrir a una serie de criterios qu'establecen qué norma prevalez, y qué norma se ve derogada.
Estáu nación
Un Estáu-nación ye una forma d'organización política que se caracteriza por tener un territoriu claramente delimitado, una población relativamente constante, y un gobiernu.
L'Estáu-nación naz, históricamente, por aciu el tratáu de Westfalia, a la fin de la guerra de los Trenta Años (1648). Por aciu esti tratáu acabar col antiguu orde feudal y dase pasu a organizaciones territoriales definíes en redol a un gobiernu que reconoz les sos llendes espaciales, y de poder.
Desenvolvimientu del conceutu del Estáu nacional
Sicasí, el procesu faltó de ser una revolución instantánea, pos a pesar de que se producieron dacuando españíos revolucionarios (Revuelta de Flandes, Revolución inglesa, Revolución americana, Revolución francesa, Revolución de 1820, Revolución de 1830, Revolución de 1848), como procesu de llarga duración, lo que tuvo llugar foi una evolución y tresformamientu lentu de les monarquíes feudales. Primero tresformáronse en monarquíes autoritaries y depués en monarquíes absolutes, que mientres l'Antiguu Réxime fueron conformando la personalidá de naciones y Estaos con base n'aliances territoriales y sociales cambiantes de la monarquía; tantu d'unes monarquíes con otres como de cada monarquía nel so interior: no social cola ascendente burguesía y colos estamentos privilexaos, y no espacial col caltenimientu o vulneración de los privilexos territoriales y locales (fueros).
Les distintes escueles de ciencia política definen de diverses maneres el conceutu del Estáu-nación. Sicasí, na mayoría de los casos reconozse que les naciones, grupos humanos identificaos por carauterístiques culturales, tienden a formar Estaos con base neses semeyances. Cabo anotar que so esta mesma óptica la nación ye un agrupamientu humanu, delimitado poles semeyances culturales (llingua, relixón) y físiques (tipoloxía). Un Estáu puede allugar a delles naciones nel so espaciu territorial y una nación puede tar esvalixa al traviés de dellos Estaos.
Magar el Estáu-nación empezar a formar cerca del añu 1648 (Tratáu de Westfalia), les instituciones polítiques d'esta entidá tienen un desenvolvimientu que puede rastrexase hasta una maduración en 1789 (Revolución francesa). Los modelos d'agrupación en redol a una autoridá central siguen dos visiones contrapuestes, pesimista y optimista, avera del home en estáu de naturaleza, marcaes polos trabayos filosóficu-políticos d'Hobbes y Rousseau, ensin escluyir otres tradiciones del pensamientu políticu: el conceutu platónicu de República o la Política d'Aristóteles, y el funcionamientu y les polítiques de la democracia ateniense y la República romana na Edá Antigua; los alderiques de la Edá Media ente los poderes universales y l'intentu fallíu del conciliarismo (concilio de Constanza de 1413, concilio de Florencia o concilio de Basilea de 1431); o na Edá Moderna l'establecimientu del ius gentium, los xustos títulos y el tiranicidio polos españoles de la Escuela de Salamanca -Bartolomé de las Casas, padre Mariana- o l'holandés Grotius, l'humanismu de Nicolás de Cusa, el racionalismu de Leibniz o'l empirismu de Locke; toos ellos refundíos y retomaos pola Ilustración europea (primero Montesquieu y depués los enciclopedistes), según la perceición d'exemplos de delles esperiencies polítiques indíxenes americanes -les comunidaes precolombines nes Antilles, el mitu d'El Dorado, l'imperiu incaico del Tahuantinsuyo o la confederación iroquesa- que vistes dende la perspeutiva eurocéntrica conformaron la idea del bon xavaz y el utopismo. La primera plasmación política testual d'esti procesu intelectual fueron los testos de la Revolución americana: la Declaración d'Independencia de los Estaos Xuníos (4 de xunetu de 1776) y la Constitución de 1787.
Esta idea del Estáu implicaba'l so surdimientu ante la necesidá harmonizar los intereses del individuu y la comunidá de llograr al tiempu seguridá y llibertá; y pa garantizar el derechu de propiedá, como un desenvolvimientu natural de la cooperación ente los individuos nel so egoísta busca de la felicidá al traviés del propiu interés (teoría de la mano invisible d'Adam Smith).
El desenvolvimientu del conceutu xenerara, a partir del sieglu XVII, los primeros mapes europeos de naciones Estáu, onde les fronteres pretendíen establecese firmemente pa garantizar la paz, siquier en principiu, yá que la estabilidá de les fronteres nunca se consiguió. Al par d'esti desenvolvimientu de conceutu búscase xustificar la esistencia d'un Estáu-nación natural, delimitado por fronteres naturales en contraposición cola idea de la nación como productu de les semeyances culturales. Esti tipu de concepción territorial del Estáu va llevar a la conformanza d'Estaos imperiales, más que nacionales, onde s'arrexunten delles comunidaes nacionales so una mesma autoridá estatal centralizada, qu'entren en conflictos por cuenta de les sos fondes diferencies culturales, enraigonaes en tiempos de depresión económica.
Les naciones estremaes o esvalixaes en distintos Estaos tamién xeneraben conflictos de bien mala solución (casu del pueblu xudíu, el curdu o'l xitanu). N'otros casos les comunidaes d'una mesma nación esanicien les fronteres, de manera qu'hai llibre tránsitu al traviés de fronteres, como ye'l casu de los indíxenes del norte de Méxicu y el sur d'EUA.
Por cuenta de factores como fronteres zarraes, grupos nacionales bien pequeños y procesos históricos complexos, resulta pocu práuticu (según la perspeutiva política, económica y social de los Estaos modernos) reintegrar la soberanía o dexar el surdimientu de naciones alternatives de tamañu menor que les que conformen a los Estaos modernos. La identificación del Estáu nacional col mercáu nacional, d'un tamañu abondu pa dexar a la burguesía el desenvolvimientu del mercáu capitalista, potenciar nel periodu de desenvolvimientu de la Revolución industrial (sieglu XIX), simultáneu al periodu conocíu como nacionalismu, nel que s'empecipien los movimientos nacionalistes contemporáneos.
Esti enclín a l'adecuación ente'l tamañu del mercáu y el tamañu del Estáu complementar colos imperios coloniales na denomada dómina del imperialismu (1870-1914), procesu que foi identificáu y analizáu naquel momentu por Hobson y Lenin. La Primer Guerra Mundial, qu'eslleió los grandes imperios (II Imperiu Alemán, Imperiu austrohúngaru, Imperiu otomanu y Imperiu rusu), terminó, per un sitiu col intentu de construcción d'un Estáu socialista (la Xunión Soviética) y, por otru, col intentu d'aplicación al restu d'Europa de los catorce puntos de Wilson, que matizaos poles potencies vencedores nos trataos de paz (Tratáu de Versalles), conducieron a una política de plebiscitos en que les poblaciones tendríen d'escoyer l'Estáu en que queríen vivir (por casu, el Sarre), lo que na Europa Oriental nun garantizó unes fronteres segures nin una estabilidá que pudiera evitar la esplotación d'un estendíu sentimientu de victimismo nacionalista polos fascismos y l'españíu d'una nueva guerra (la Segunda Guerra Mundial), tres la cual optóse por tresllaos forzosos y masivos de les poblaciones y una política de bloques.
El términu Estáu nacional, que suel utilizase indistintamente xunto al términu Estáu, refierse más puramente a un Estáu identificáu con una sola nación. Tres el procesu de descolonización de mediaos del sieglu XX, esta forma d'Estáu aportó a la más común, de cuenta que la inmensa mayoría de los Estaos considérense Estaos nacionales. Sicasí, nunca a lo llargo de la historia hubo una identidá indiscutida ente dambos términos (Estáu y nación) y siempres hubo oxeciones sobre la identificación con una sola nación de cualesquier de los Estaos esistentes, tantu de los que se consideren exemplos d'Estáu nacional dende finales de la Edá Media (Francia, exemplu de centralismu y de nación construyida colos mecanismos unificadores de la sociedá pol Estáu) como de los surdíos de movimientos unificadores románticos (Unificación d'Alemaña y Unificación d'Italia). Esto fai entá más difícil preguntar sobre qué ye una nación. Hai munchos Estaos, como Bélxica y Suiza, con múltiples idiomes, relixones o grupos étnicos dientro d'ellos, ensin que nengún sía claramente dominante. De cutiu (y especialmente nel casu de Suiza y los Estaos Xuníos) una identidá nacional foi construyida desafiando eses diferencies. Un meyor exemplu d'Estáu plurinacional sería'l Reinu Xuníu, constituyíu por cuatro naciones: Inglaterra, Escocia, Irlanda del Norte y Gales, lo que nun implica que predomine la conciencia nacional sobre'l conceutu de lo british (pa dalgunos lo más próximo a una nación británica).
El conceutu d'Estáu de les autonomíes surdíu de la vixente Constitución Española de 1978 (que encontar na indisoluble unidá de la Nación española, patria común ya indivisible de tolos españoles y reconoz y garantiza el derechu a l'autonomía de les nacionalidaes y rexones que la integren y la solidaridá ente toes elles -artículu 2-) ye interpretáu de forma distinta per cada fuercia política española, dende postures centralistes hasta otres qu'entienden a España como una Nación de naciones, dende un denomináu patriotismu constitucional a un nacionalismu español más tradicional, y dende les reivindicaciones independentistes de los más radicales ente los nacionalismos periféricos, a les más moderaes de los que dacuando se denominen rexonalistes y dacuando nacionalistes moderaos.
Estáu-nación y globalización
La descolonización y la creación d'entidaes supranacionales caracterizaron la segunda metá del sieglu XX y significaron un cuestionamiento de la utilidá de la escala nacional o imperial-colonial que marcara al sieglu XIX y la primer metá del XX. Tal cuestionamiento se ejemplificó especialmente nel Mercáu Común Européu (depués redenominado Xunión Europea), tomáu como modelu d'integración por otres organizaciones internacionales d'ámbitu económicu (Pactu Andín, ASEAN, MERCOSUR, NAFTA), y en menor midida poles instituciones militares (OTAN y Pactu de Varsovia) mientres la guerra fría, o pol cumal de les rellaciones internacionales que ye la ONX y les sos axencies.
Un cambéu d'enclín supunxo la cayida del muriu de Berlín y la desapaición del bloque comunista y de la Xunión Soviética (1989-1991), que representó la transición al capitalismu de los países de la so redolada, según la que pola so propia cuenta venía realizando China, que los precediera (polítiques denominaes un país, dos sistemes y Cuatro Modernizaciones). Falar d'una renacionalización de les rellaciones internacionales, nun contestu muncho más violentu de les rellaciones internacionales, lloñe del agoráu Fin de la Historia (Francis Fukuyama) y más cercanu al llamáu choque de civilizaciones (Samuel Phillips Huntington), evidenciado pol islamismu radical. Apaecieron dellos Estaos nuevos n'Europa, el Cáucasu y Asia Central por descomposición de la Xunión Soviética, Yugoslavia y Checoslovaquia; n'África pola independencies d'Eritrea frente a Etiopía y de Sudán del Sur frente a Sudán; y na zona insular ente l'océanu Índicu y el Pacíficu pola de Timor Oriental (ex-colonia portuguesa primeramente anexonada por Indonesia).
La globalización, amás de dexar nueves redes sociales ayenes a los poderes estatales (lo que se denominó'l quintu poder), da mayor poder a les instituciones económiques (Fondu Monetariu Internacional, Bancu Mundial) y a los axentes económicos (especialmente a les grandes multinacionales) qu'a les instituciones polítiques tradicionales, incluyíos los Estaos, sobremanera col enclín d'éstos a un menor tamañu (polos procesos d'independencia) y poder (polos procesos de cesión de soberanía a les instituciones supranacionales y a les entidaes rexonales dientro de les sos propies fronteres, lo que se denominó'l sestu poder.
Folschviller
Folschviller ye una comuña francesa del departamentu de Moselle, na rexón de Gran Este. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Corvus monedula
La ye una especie d'ave paseriforme de la familia de los córvidos (Corvidae). Distribuyida a lo llargo d'Europa, l'occidente d'Asia y África del Norte, y ye polo xeneral una especie residente, anque les poblaciones nel norte y l'oriente suelen migrar escontra'l sur nel iviernu. Esisten cuatro subespecies reconocíes que s'estremen principalmente pola coloración del plumaxe de la cabeza y nuca. Linneo foi'l primeru en describir la especie, asignándola'l nome de Corvus monedula. L'analís d'ADN suxure que'l so pariente más cercanu ye la glayina oriental (Corvus dauuricus), y que constitúi una ramificación temprana del xéneru Corvus, posiblemente lo suficientemente distintu como pa xustificar reclasificación nun xéneru separáu, Coloeus.
La glayina occidental tien un llargor de 34-39 cm, un plumaxe negru con una nuca gris y los irises d'un gris pálidu distintivu. Ye una ave gregaria y vocal, que vive en pequeños grupos con una complexa estructura social. Habita tierres de cultivu, montes abiertos, cantiles costeros y ambientes urbanos, y ye un omnívoru comenenciosu que s'alimenta d'una gran variedá d'invertebraos, materies vexetales, lo mesmo que de les borrafes d'alimentos qu'atopa nes zones urbanes. Ye monógama y constrúi senciellos niales de ramines nos cuévanos d'árboles, cantiles o edificios. La fema pon y guara unos cinco güevos de color azul maciu o azul verdoso con llurdios marrones. Les críes abandonen el nial dientro de cuatro o cinco selmanes.
Etimoloxía
La glayina occidental foi una de les especies orixinalmente descrites por Carl Linnaeus na so obra del sieglu XVIII Systema Naturae. Por cuenta de la so supuesta afición a recoyer les monedes, Linneo dio-y el nome científicu de Corvus monedula, escoyendo'l nome específicu mǒnēdŭla que se deriva de moneta, el raigañu llatín de la pallabra «moneda». El xéneru Coloeus, del griegu antiguu κολοιός (koloios) pa glayina, foi creáu por Peter Pallas en 1766, anque la mayoría de les obres posteriores asitiaron los dos especies de glayina nel xéneru Corvus.
Taxonomía
Un estudiu realizáu en 2000 reveló que la distancia xenética ente les glayinas y los demás miembros de Corvus foi mayor que nel restu del xéneru. Esto llevó Pamela Rasmussen a restablecer el nome de xéneru Coloeus nel so llibru Birds of South Asia (2005), un tratamientu tamién utilizáu nuna llista sistemática de 1982 n'alemán por Hans Edmund Wolters. Un estudiu de la filoxenia de los córvidos lleváu a cabu en 2007 comparó les secuencies d'ADN na rexón de control mitocondrial de dellos córvidos. Constatóse que la glayina occidental y la glayina oriental (C. dauuricus) del este de Rusia y China, dambos estrechamente rellacionaos, fueron basales del clado Corvus. Dende entós el Congresu Ornitolóxicu Internacional adoptó los nomes Coloeus monedula y Coloeus dauuricus na so llista oficial. Esisten reportes d'hibridación de los dos especies nel macizu d'Altái, el sur de Siberia y en Mongolia. L'analís de l'ADN mitocondrial de muestres de los rangos básicos de los dos especies demuestra que son xenéticamente distintes.
Subespecies
thumb |right |C. m. monedula en Suecia. Esta subespecie tien parcialmente un collar ablancazáu.
La glayina occidental tien cuatro subespecies reconocíes. Toles subespecies europees intergradan nes zones onde les sos poblaciones converxen. C. m. monedula intergrada en C. m. soemmerringii nuna zona de transición que s'estiende de Finlandia escontra'l sur al traviés del Bálticu y l'este de Polonia hasta Rumanía y Croacia.
Descripción
left|thumb|C. m. spermologus adulta en Dornoch, Escocia. Les [[Picu (zooloxía)#Goches rictales|goches rictales cubren gran parte del picu.]] left|thumb |C. m. spermologus xuvenil en Newcastle upon Tyne, Inglaterra. thumb |left|individu [[Leucismo|leucísticu con plumes blanques nel campusantu de Naantali, Finlandia.]] Con un llargor de 34-39 cm, la glayina occidental ye'l segundu miembru más pequeñu del xéneru Corvus. La mayor parte del plumaxe ye negru relluciente, con un rellumu púrpura (nes subespecies monedula y spermologus) o azul (nes subespecies cirtensis y soemmerringii) na corona, la frente y les plumes secundaries, y un rellumu verde-azul nel gargüelu, plumes de vuelu primaries, y la cola. Les mexelles, la nuca y el pescuezu son de color plata abuxáu hasta gris claru, y les partes inferiores son de color gris cayuela. Les pates son de color negru, como tamién el curtiu y robezu picu, que la so llargor ye aproximao'l 75% del llargor del restu de la cabeza. Tien goches rictales que cubren alredor del 40% del quexal cimeru y el 25% del quexal inferior. Los irises de los adultos son de color abuxáu o blancu plateado, ente que los de les aves xuveniles son de color azul claro, convirtiéndose en marrón enantes del blanquéu que se produz alredor de la edá d'un añu. Dambos sexos son paecíos, anque'l plumaxe de la cabeza y el pescuezu de los machos esmorezse más cola edá y la gastadura, especialmente xustu enantes de camudar. Les glayinas occidentales pasen por una muda completa ente xunu y setiembre na parte occidental del so área de distribución, y un mes más tarde nel este. El rellumu púrpura del capuchón ye más prominente xusto dempués de la muda.
Esiste bien poca variación xeográfica nel tamañu de la especie. Les principales diferencies inclúin la presencia o ausencia d'un collar ablancazada parcial na base de la nuca, variaciones nel tonu de la nuca y de les partes inferiores. Les poblaciones d'Asia Central tienen les ales un pocu más grandes y les poblaciones occidentales cunten con un picu daqué más robezu. El plumaxe del cuerpu vuélvese más escuru escontra'l norte, nes rexones de monte y de climes húmedos, y más claru n'otros llugares. Sicasí, la variación individual, sobremanera nos mozos, y tamién mientres los meses que precieden a la muda, de cutiu puede ser mayor que les diferencies xeográfiques.
la glayina occidental ye un volante arteru, capaz de maniobrar en vuelu, picar y entamar. Tien un carauterísticu aletéu desigual, anque esto nun rescampla mientres la migración de les aves. Esperimentos nel túnel de vientu amosaron que la velocidá d'entamo preferida ye ente 6 y 11 metros per segundu y que'l valumbu mengua na midida qu'aumenta la velocidá de vuelu de l'ave. Nel suelu la glayina occidental tien una postura arguta y se pavonea enérxicamente, les sos pates curties dándo-y un andar rápido. Alimentar cola cabeza inclinada escontra baxo o nuna posición horizontal.
Dientro del so área de distribución, la glayina occidental ye inconfundible; el so picu curtiu y nuca gris son carauterístiques distintives. Sicasí, dende lloñe puede ser confundíu col graya (Corvus frugilegus), y en vuelu cola palombu o chova. En vuelu estremar d'otros córvidos pol so menor tamañu, aletéu más rápido y fondu, y les puntes de ales proporcionalmente más estreches y con menos remeres visibles. Tamién tien un pescuezu más gruesu y curtiu, un picu muncho más curtiu, y frecuentemente vuela en bandaes más apertaes. Estrémase de les choves pol color gris uniforme de la parte inferior de les ales y el color negru del picu y de les piernes. La morfoloxía, el comportamientu y les llamaes de la glayina occidental y la glayina oriental, que los sos rangos asolapar nel oeste d'Asia, son bien asemeyaos. Los adultos son fáciles d'estremar porque la glayina oriental tien un plumaxe de dellos colores. Sicasí, les aves inmadures de dambes especies aseméyense muncho más: dambos tienen un plumaxe escuru y güeyos escuros, anque la especie oriental tiende a ser más escura, con una nuca menos distintiva que la occidental.
Vocalizaciones
thumb|glayina occidental llamando en vuelu, en Inisheer, Irlanda. La glayina occidental ye una ave que tien capacidaes vocales notables. La llamada principal ye la de contautu o de salutación, frecuentemente dada en vuelu, que se trescribió como un chyak-chyak o kak-kak metálicu y chirriante. Una llamada d'alimentación emitida por adultos pa llamar a les sos críes, o machos cuando ufierten alimentos a les sos pareyes, trescribióse como kiaw o kyow. Les femes faen una versión más ellaborada de la llamada —trescritu como kyaay, tchaayk o giaaaa— cuando pedimien comida de los machos. Bandaes d'aves posaes de cutiu charren, y enantes d'instalase nos dormideros pela nueche, les grandes bandaes suelen producir un ruiu de cacarexada. La glayina occidental tamién produz un avisu d'alarma aspru y elongado, arrrrr o kaaaarr, que s'utiliza p'alvertir la presencia de depredadores o pa hostigarlos. Los pichones empiecen a emitir un nidiu cheep dende la edá d'aproximao una selmana. La so voz vuélvese más fuerte a midida que crecen, hasta convertise nun gritíu caltriante alredor de los 18 díes d'edá. Dempués, la voz afóndase y anídiase. Dende la edá de 25 díes, los pichones pan de llamar y quédense silenciosos si oyen dalgún ruiu estraño. La glayina occidental tien una bona capacidá d'asonsañar la voz humana, anque polo xeneral el so vocabulariu llindar a unes poques pallabres o frases.
Distribución y hábitat
L'área de distribución de la glayina occidental estiéndese dende'l noroeste d'África por toa Europa sacante l'estremu norte, y escontra l'este por Asia Central hasta los Himalayes orientales y el llagu Baikal. Nel oriente distribuyir a lo llargo de Turquía, el Cáucasu, Irán, Iraq, Afganistán, Paquistán, y el noroeste d'India. Ye regionalmente estinguíu en Malta y Tunicia. Tien una amplia distribución con una estensión global envalorada d'ente 1 millón y 10 millones de quilómetros cuadraos, y una llarga población global, que solo n'Europa envalórase ente 15,6 y 45 millones. Los censos de les poblaciones d'aves que se llevaron a cabu nes tierres altes marxinales de Gran Bretaña amosaron una crecedera considerable de la población de glayinas occidentales ente los años 1970 y 2010, anque esti aumentu puede tar rellacionáu cola recuperación de periodos anteriores cuando fueron consideraos plagues. Envalórase que la población del Reinu Xuníu algamó 2,5 millones d'aves en 1998, frente a 780.000 en 1970.
thumb |Una glayina occidental en [[Inisheer, Irlanda.]] La mayoría de les poblaciones son residentes, pero les del norte y del este suelen migrar escontra zones d'ivernada ente setiembre y payares, y tornen ente febreru y principios de mayu. El so rangu espandir escontra'l norte en Rusia hasta Siberia mientres el branu, y se retrae nel iviernu. Son vagamundos nes islles Feroe, sobremanera nel iviernu y la primavera, y de xemes en cuando n'Islandia. N'otros llugares, les glayinas occidentales axuntar mientres l'iviernu nel valle del Ural nel noroeste de Kazakstán, el norte del Caspiu, y la rexón de Tian Shan nel oeste de China. Son invernantes nel valle de Quetta nel oeste de Paquistán, y son vagamundos ivernizos n'El Líbanu, onde fueron rexistraos per primer vegada en 1962. En Siria son vagamundos ivernizos y raramente residentes que se reproducen nesti país. La subespecie soemmerringii distribuyir nel centru-sur de Siberia y l'estremu noroeste de China, ya incidentalmente en Hokkaido, Xapón. Un pequeñu númberu de glayinas occidentales llegó nel nordeste d'América del Norte na década de 1980 y a partir d'entós fueron rexistraos dende les provincies atlántiques de Canadá hasta Pennsylvania. Tamién fueron rexistraos como vagamundos en Xibraltar, Mauritania y Saint Pierre y Miquelon, y unu foi señaláu n'Exiptu.
Comportamientu
thumb|Una glayina occidental en vuelu. Anque xeneralmente desconfian de los seres humanos nel campu y los montes, les glayinas occidentales son muncho menos cauteloses nes zones urbanes. Al igual que les pegues, tienen la fama de recoyer oxetos brillosos, como xoyes, p'atropalos nos sos niales. John Gay, na so obra La ópera del vagamundu, señala que «Un suxetu cobiciosu, como una glayina, roba lo que nunca foi fechu pa esfrutar, pol bien de despintalo». La obra The Expedition of Humphry Clinker de Tobias Smollett inclúi un bilordiu sogón que diz: «Ye ingrato como un gochu, cobiciosu como una utre, y lladrón como una glayina».
left|thumb|Un grupu familiar en [[Bushy Park, Londres.]] Como son altamente gregaries, les glayinas occidentales xeneralmente formen bandaes de distintos tamaños, y les pareyes, que s'establecen pa tola vida, suelen permanecer xuntos nestes bandaes. El tamañu de les bandaes aumenta na seronda y al atapecer cuando les aves axuntar en dormideros comunales, onde pueden axuntase hasta miles d'aves. En Uppsala, Suecia, rexistráronse 40.000 glayinas occidentales nun solu dormidero ivernizu, onde les pareyes suelen quedase xuntos cuando s'instalen pela nueche. Frecuentemente axúntense con chovas cenicientes o grayas, esti últimu particularmente mientres la migración o nos dormideros. Esisten rexistros de que busquen alimentos xunto col estornín pintu (Sturnus vulgaris), el avefría europea (Vanellus vanellus), y la gavilueta cana (Larus canus) nel noroeste d'Inglaterra. Les bandaes son depredados de manera coordinada por pareyes de ferres borní (Falco biarmicus), anque les bandaes más grandes pueden refugar a los depredadores. glayinas occidentales dacuando hostigan y estornen a áves de mayor tamañu qu'elles, como la pega común, el cuervu común, o'l alimoche común (Neophron percnopterus); una de les glayinas emite una llamada d'alarma que sollerta a los sos conxéneres que s'axunten p'atacar en grupu. Dacuando, una glayina occidental enferma o mancada ye atacada hasta que muerre.
Formes de demostración social
La xerarquía social nes bandaes determinar al traviés de la suplantación, la llucha, y el comportamientu agonístico. Na postura pico enriba», la glayina occidental inclina'l picu y la cabeza escontra riba y alisa el so plumaxe. Indicando tantu apandamientu como asertividad, la postura utilizar poles aves que deseyen entrar en bandaes d'alimentación. La postura pico embaxo» ye un comportamientu agonístico común nel cual l'ave baxa'l picu y alza les plumes de la nuca y cabeza, y dacuando llevanta llixeramente les nales. Les glayinas occidentales de cutiu enfréntense con esta postura hasta qu'unu recula o hasta que se produz una engarradiella. Na postura agonística palantre» l'ave caltién el so cuerpu en posición horizontal y llanza les sos cabeza palantre. Nes versiones mas intenses, el páxaru riza les sos plumes y espande o llevanta la cola y les nales. Esti estremu vese cuando s'enfrenten por niales o femes. Na postura defensiva-amenazante» l'ave baxa la cabeza y el picu, espande la cola y alza les plumes. La suplantación» ye onde un áve muévese y mueve a otra d'una de percha. L'otru páxaru xeneralmente retírase ensin recurrir a una engarradiella. Cuando s'engarren, les glayinas occidentales suelen llanzase sobre l'adversariu colos pies primeru, sobre lo cual lluchen colos pies enxareyaos, picotiando l'unu al otru. Los demás axúntense y llamen ruidosamente.
La glayina occidental convida la so pareya a afechala amosando la so nuca y erizando les plumes de la cabeza. Les aves afechen principalmente la cabeza y el pescuezu del otru. L'afecháu mutuu ye un comportamientu que cuasi siempres se practica ente les aves que formen una pareya.
Alimentación
thumb|C. m. soemmerringii, buscando alimentos nes camperes en Rusia. Busca alimentos principalmente nel suelu en zones abiertes y en cierta midida nos árboles. Tamién visita los basureros, cubos de basura, cais y xardinos, más de cutiu ceo na mañana cuando ye mas sele. Utiliza dellos métodos d'alimentación, como saltar, picotiar, voltar y disperasar tarrones, sondiar el suelu, y de xemes en cuando escavar el suelu. Les mosques alredor de los estiercoles de vaca príndense saltando dende'l suelu, o dacuando llanzándose verticalmente dende unos pocos metros sobre la palmadita de la vaca. De normal nun estrayi les lombriz del suelu, sinón recoyer del suelu recién llabráu. Monta sobre los llombos d'oveyes y otros mamíferos, en busca de cachiparros y pa recoyer llana o pelo pal so nial, y suel atrapar formigues voladores en vuelu. En companza con otros córvidos, la glayina occidental pasa más tiempu esplorando y voltando oxetos col so picu; tamién tien un picu más rectu y menos curváu escontra baxo, según una visión binocular aumentada que ye ventaxosa pa la so estratexa d'alimentación.
Suel alimentase de pequeños invertebraos d'hasta 18 mm de llargor, que s'atopen percima del suelu, incluyendo delles especies d'escarabayu (en particular los coleópteros del xéneru Melolontha, y les canesbes y pupes de gorgoyos. ), especies de Diptera, y Lepidoptera, según cascoxos y arañes. Dacuando come pequeños royedores, esperteyos, los güevos y los pitucos d'aves, y carroña, por casu d'animales atropellaos. Tamién consume materia vexetal, incluyendo granos de granxa (cebada, trigu y avena), les granes de yerba, bayes de sabugu, abiyotes, y diverses frutes cultivaes. L'exame de les monizueles de glayinas occidentales cazaos en Xipre mientres la primavera y el branu reveló una dieta compuesta de ceberes (principalmente trigu) ya inseutos (sobremanera billorios y escarabayos). En permediu la dieta compónse de 84% de material vexetal, sacante mientres la cría, cuando los inseutos son la principal fonte d'alimentu. Un estudiu que se llevó a cabu nel sur d'España y qu'esaminó los gránulos de la graya occidental, afayó que contienen cantidaes significatives de fragmentos de siliciu y calciu qu'ayuden na dixestión de los alimentos d'orixe vexetal y pal suministru de calciu.
Ye un áve comenenciosu y altamente adaptable que varia la so dieta notablemente dependiendo de les fontes d'alimentos disponibles. Esisten rexistros de que comió los güevos y pitucos de la calandria común (Alauda arvensis), pardela pichoneta (Puffinus puffinus), alca común (Pitorru torda), arao común (Uria aalge), garza real (Ardea cinerea), palombu bravíu (Columba livia), y tórtola turca (Streptopelia decaocto). Un estudiu de campu llevao a cabu nun gran basureru nes contornes de Lleón nel noroeste d'España, amosó que les glayinas occidentales suelen alimentase ellí ceo na mañana y al atapecer, y que participen en dalgún grau de cleptopasitismo. Esisten informes de que'l ferre sacre (Falco cherrug) robó alimentos de les glayinas occidentales sentaes nes llinies d'alta tensión en Vojvodina en Serbia.
Les glayinas occidentales practiquen la repartida activa d'alimentos —onde la iniciativa pa la tresferencia mora col donante— con un númberu de indivíduos, independientemente del so sexu o parentescu. Tamién suelen compartir más d'un alimentu preferíu que d'un alimentu menos preferíu. Pa la mayoría de les aves, la entrega activa d'alimentos asítiase principalmente nel ámbitu de l'atención parental y del cortexu. Les glayinas occidentales amuesen niveles d'entrega activa muncho más altos que los que fueron documentaos pa otres especies, incluyendo los chimpancés. Anque nun se conoz por completu la función d'esti comportamientu, concluyóse que nun tien rellación cola nutrición, y que paez compatible cola hipótesis del mutualismo, la reciprocidá y el fuximientu de hostigamiento. Suxurióse tamién que la entrega de comida puede ser motiváu pola meyora de prestíu.
Reproducción
right |thumb |Ocupando un furu nuna paré del [[Castiellu de Conwy, Gales.]] thumb |right |Nial con güevos y un pitucu. right |thumb |Pollu de C. m. spermologus nel sur d'Inglaterra. Algama'l maduror sexual nel segundu añu. L'analís xenéticu de pareyes y críes nun amuesa evidencia de cópules extrapareja, y esiste poca evidencia de sepación de pareyes, inclusive dempués de delles instancies de fracasu reproductivu. Anque delles pareyes dixebrar nos primeros meses del axugamientu, cuasi toles pareyes qu'algamen los seis meses siguen xuntos pa tola vida. Les aves viudes o dixebraes de cutiu vense espulsaes de los sos niales o territorios y son incapaces de criar les niaraes soles.
Les glayinas occidentales suelen criar en colonies, y les pareyes collaboren p'atopar un sitiu de anidación fayadizu, que depués protexen contra otres pareyes y depredadores mientres la mayor parte del añu. Añeren nos cuévanos de los árboles, en cantiles, n'edificios ocupaos o en ruines y en chimenees, ye dicir sitios que la so carauterística común ye qu'ufierten proteición pal nial. La disponibilidad de sitios de anidación fayadizos inflúi la so presencia nuna llocalidá. Tamién añeren nos campanarios de les ilesies, un fechu reportáu en versu pol poeta inglés del sieglu XVIII William Cowper:
Xeneralmente una pareya constrúi'l nial asitiando palitos nun resquiebru pa formar una plataforma que sirve de base pa la construcción del nial. Esti comportamientu llevó al bloquéu de chimenees ya inclusive resultó en niales cayendo na chimenea, dacuando coles aves. Les plataformes de los niales pueden algamar un tamañu impresionante. Asina, John Mason Neale menta qu'un sacristán dio permisu a un emplegáu a llevase, pa usu propiu, tou lo que les glayinas punxeren na torre: y una vegada llevóse a casa dos carretaes de bona lleña, amás d'una gran cantidá de basura que tiró». Na so obra The Natural History and Antiquities of Selborne (La Historia Natural y Antigüedaes de Selborne), Gilbert White señala que les glayinas occidentales añeraron nos resquiebros debaxo de los dinteles de Stonehenge, y describe un exemplu nel qu'utiliza una lluriga de coneyu como sitiu de anidación. Nos Países Baxos, mueve al cárabo (Strix aluco) con al respective de sitios de anidación. Tamién puede utilizar los antiguos sitios de anidación del pito negru (Dryocopus martius) y de la palombu zurita (Columba oenas). Les colonies de cría pueden supplantar a les de la chova piquirroja, pero de la mesma pueden ser espulsaos por córvidos más grandes, como la chova negra, el graya o la pega común.
Los niales son revistíos con llana, pelos, yerba muerta y munchos otros materiales. Los güevos son más claros que los d'otros córvidos, y tienen un color azul claru satinado o azul verdoso, con llurdios más escuros que van de marrón escuro a oliva o gris violeta. El tamañu y pesu de los güevos varia llixeramente ente les subespecies; les de la subespecie monedula tienen un permediu de 35.0 x 24.7 mm y 11.1 g, les de la subespecie soemmerringii 34,8 x 25,0 mm y 11,3 g, y les de la subespecie spermologus 35,0 x 25,2 mm y 11,5 g. Polo xeneral les puestes compónse de 4 o 5 güevos, anque un estudiu eslovaca rexistró puestes de 2 a 9 güevos. La fema guara los güevos mientres 17 a 18 díes hasta la eclosión. Les críes nacen como pitucos desnudos altriciales, que dependen dafechu de los adultos pa la so alimentación. Abandonen el nial dempués de 28 a 35 díes, y los padres siguen alimentándolos mientres otros cuatro selmanes.
Los güevos eclosionen de forma asincrónica y l'incubación empieza enantes de la finalización de la puesta. Esto de cutiu conduz a la muerte del últimu pitucu si la disponibilidad d'alimentos ye baxa, como los padres nun suelen gastar muncha enerxía na alimentación d'un pitucu que tien poca probabilidá de sobrevivir. Ye bien raru que se produza una puesta de reemplazu nel escurrimientu d'un fracasu de cría.
El críalo européu (Clamator glandarius) ye un parásitu de puesta, y esisten rexistros que depositó los sos güevos nos niales de la glayina occidental n'España ya Israel. Los niales son depredados pol cuervu común n'España, el cárabo común y la papalba (Mustela nivalis) n'Inglaterra, y l'aguarón pardu (Rattus norvegicus) en Finlandia. En Suecia, la foína (Martes martes) incursioná los niales aisllaos, pero tien menos ésitu cuando son parte d'una colonia.
Parásitos y enfermedaes
Les glayinas occidentales aprendieron a abrir les tapes d'aluminiu de les botelles de lleche que los llecheros dexaron delantre les puertes de les cases n'Inglaterra. Como la bacteria Campylobacter jejuni foi atopada nel picu y la cloaca de l'ave, esiste'l riesgu de que la lleche contamínese cuando la beben. Esta actividá venceyar a casos de gastroenteritis Campylobacter en Gateshead, nel nordeste d'Inglaterra, y llevó el Departamentu de Salú a emitir el conseyu de nun consumir la lleche de botelles abiertes poles aves, y encamentar que se tomara midíes pa torgar que les aves pudieren abrir les botelles. La glayina occidental foi tamién venceyáu al biltu d'una enfermedá gastrointestinal n'España que causó delles muertes ente los seres humanos. Mientres el post mortem d'una ave afeutada, llogróse aisllar un poliomavirus del bazu. Aparentemente la enfermedá foi una coinfección con Salmonella, y el virus recibió provisionalmente el nome poliomavirus del cuervu (CPyV). Aislláronse bacteries filamentosas segmentadas del intestín delgáu d'una glayina occidental, pero desconoz el so papel patogénico.
Folclor y representaciones culturales
thumb|left|Ilustración de [[Harrison Weir (1881) d'una glayina vanidosa que lleva les plumes del pavu real, pa la fábula «La graya vanidosa». ]]
Nel folclor de la Grecia Antigua, creíase que la glayina occidental podía ser prindada con un platu d'aceite por ser una criatura narcisista que cayería al mirar el so propiu reflexu. Nes Fábules de Esopo, la glayina encarna la vanidá en «La graya vanidosa», na que trató de convertise nel rei de los páxaros, afatándose coles plumes d'otres aves, pero se avergüenzó cuando estes cayeron. Otra fábula destaca la so babayada, como la glayina que se muerre de fame al esperar que maurezan los figos na figal. Un antiguu adaxu griegu y romanu diz «Los cisnes van cantar cuando les glayinas cállense», lo que significa que les persones educaes o sabies van falar namái dempués de que los necios vuélvense seles. La mítica princesa Arne Sithonis foi sobornada con oru pol rei Minos de Creta, y castigada pola so cobicia polos dioses que la tresformaron nuna glayina igualmente avariciosa, qu'inda sigue buscando oxetos brillosos.
Na so obra poética Amores, el poeta romanu Ovidiu describe les glayinas como precursores de l'agua. Pliniu menta que los tesalios, ilirios y lemnios apreciaron les glayinas occidentales porque destruyeron los güevos de saltapraos. Esiste tamién una lleenda que menta que los vénetos sobornaron les grajilas pa evitar qu'estropien los sos cultivos.
En delles cultures, créese qu'una glayina nel techu prediz un nuevu apuerto; alternativamente, una glayina qu'añera nel techu, o que cai na chimenea, ye consideráu un presaxu de muerte, y cruciala sería un presaxu de mala suerte. Esiste tamién la creencia qu'una glayina nes aspes d'una torre de catedral ye un presaxu d'agua. L'historiador del sieglu XII Guillermo de Malmesbury grabó la hestoria d'una muyer que, al oyer una glayina charrando «con más fuercia de lo habitual», palideció tarreciendo sufrir una «tarrecible calamidá», y que «el mensaxeru de la so desgracia llegaría entá mientres taba hablándo». Enantes la superstición checa sostuvo que al ver a glayinas engarrándose, diba siguir la guerra, y que les glayinas dexaron de construyir niales en Sázava dempués de ser desterráu por San Procopio.
Nel folclor galés la glayina foi consideráu una ave sagrada por añerar nos campanarios d'ilesies, y creíase que'l diañu refugar precisamente por esta razón. Una creencia del sieglu XIX en The Fens sostuvo que ver a una glayina en camín a una boda yera un bon badagüeyu pa la novia. Les persones nacíes dientro de les muralles de la ciudá de Conwy nel norte de Gales son moteyaos «Jackdaws» («glayinas») poles glayinas que viven nes muralles. Inclusive hubo un Jackdaw Society («Sociedá de glayinas»), formáu en 1976 y disueltu en 2011.
La glayina apaez nel antiguu escudu la ciudá de Hálych n'Ucraína, y presumir que'l nome de la ciudá derivar de la pallabra eslavu oriental pa esti páxaru. L'escritor Milan Kundera señala na so obra El llibru de la risa y l'olvidu (1979) que'l padre de Franz Kafka tenía un lletreru en frente de la so tienda con una glayina pintada al pie del so nome, yá que «kavka» significa «glayina» en checu.