cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Centaurium erythraea
Usos
Úsense les sumidaes floríes. Fervinchu uso internu: 30 g/l, infundir 10 minutos. Tres taces al día, media hora enantes de les comíes, adulzaes con miel. Pa desaniciar l'efectu irritante sobre la mucosa gástrica, puede acomuñar a drogues demulcentes, como'l raigañu de malvariscu). La so intensa amaritud puede amazcarase en parte si combinar con corteza de naranxa amargosa. Fervinchu uso esternu: 30 a 50 g/l, infundir 10 minutos. Aplicar en forma de colirios o llavadures oculares (isotonizar). Decocción usu esternu: 60 a 100 g/l, ferver 10 minutos. Aplicar en forma de llavadures o compreses, sobre les feríes o úlceras dérmiques, tamién s'usa popularmente en resfregones capilares, pa combatir l'alopecia.
Taxonomía
Centaurium erythraea describióse por Carl Gottlob Rafn y espublizóse en Danmarks og Holsteens Flora 2: 75–77. 1800. Centaurium: nome xenéricu que recibe'l so nome pol centauru mitolóxicu Quirón (que tamién da nome a la tribu a que pertenez, Chironieae), afamáu como herbalista y médicu, yá que son emplegaes dende la dómina clásica como tónicos pa les afecciones estomacales y hepátiques.
erythraea: epítetu llatín que significa "acoloratáu".
Podiceps occipitalis
Podiceps occipitalis, tamién llamáu zampullín blancucu o blancucu, ye una especie d'ave podicipediforme de la familia Podicipedidae habitante de gran parte del Conu Sur suramericanu.
Hábitat
Alcuéntrase en múltiples ambientes acuáticos, tantu dende'l nivel del mar como en llagos y llamargues a más de 4000 msnm.
Llargor
Esta especie tien un llargu total de 28 cm.
Nidificación
Constrúi con tototas un nial flotante, anque lo fondia a otres totoras vives. Ente setiembre y ochobre nes llanures, pero ente avientu y xineru nel altiplanu andín, la fema pon de 4 a 6 güevos blancu azulaos, con midíes permediu de 44 mm. de llongura por 29 mm. Al cumplir un día de nacíos, los pitucos yá naden, anque si cansen se xuben al envés de los sos padres.
Subespecies
La especie alcuéntrase estremada en dos subespecies:
Habita nes llanures de l'Arxentina, nes Islles Malvines, y en Chile hasta la llaguna del Negru Francisco n'Atacama, siendo migratoriu non nidificante en Paraguái, y el sur del Brasil. Posiblemente tamién nel Uruguái. Estrémase del siguiente en que'l gargüelu, el mentón y parte baxa de la nuca son de color gris parduzu. Amás los penachos llaterales (plumes auriculares) son café amarellentáu. El güeyu ye de color coloráu anaranxáu.
Habita nel altiplanu puneño y nos llagos cordilleranos de los Andes de l'Arxentina, en Tarapacá y Antofagasta Chile, Bolivia, Perú, Ecuador, y Colombia. Estrémase del anterior en que'l gargüelu, el mentón y parte baxa de la nuca son de color blancu puru. Amás los penachos llaterales (plumes auriculares) son de color gris. El güeyu ye de color coloráu vinosu.
Caltenimientu
Esta especie tien una distribución bien grande, polo tanto nun s'avera a los estragales de vulnerabilidá sol criteriu del tamañu del área de distribución. A pesar del fechu de que l'enclín de la población paez tar menguando, esta nun ye lo suficientemente rápida p'averase a los estragales de vulnerabilidá sol criteriu d'enclín de la población. El tamañu de la población ye bien grande, y polo tanto nun s'avera a los estragales de vulnerabilidá sol criteriu de tamañu de la población. Por toes estes razones, la especie evalúase como d'Esmolición Menor».
KX Velorum
KX Velorum (KX Vel / f Velorum) ye un sistema estelar asitiáu na constelación de Vela. Tien magnitú aparente +5,09 y alcuéntrase, d'alcuerdu al nuevu amenorgamientu de los datos de paralax de Hipparcos, a una distancia averada de 983 pársecs (3205 años lluz) del Sistema Solar; sicasí, debíu al error na midida del paralax, la so distancia podría ser d'hasta 4400 años lluz.
La componente principal de KX Velorum ye una xigante blancu-azulada de tipu espectral B0III. Tien una elevada temperatura efectivo de 29.000 K y una lluminosidá 120.000 vegaes superior a la del Sol. Distintes fontes envaloren la so masa ente 13,8 y 19,2 mases solares, sía que non percima de la llende a partir del cual les estrelles rematen la so vida españando como supernoves. Ye una binaria espectroscópica —la so naturaleza binaria ye conocida pol desplazamientu Doppler de los sos llinies espectrales— con un periodu orbital de 26,31 díes. L'acompañante clisa la estrella principal produciendo un amenorgamientu de rellumu de 0,08 magnitúes.
Una tercera componente completa'l sistema KX Velorum. Visualmente a 3,2 segundos d'arcu de la binaria espectroscópica puede reparase una estrella de décima magnitú que se piensa que tamién forma parte del sistema. El conxuntu tien una edá averada de 6,1 ± 2,0 millones d'años.
KY Cygni
KY Cygni (KY Cyg / N 339.1929 / RAFGL 2575) ye una estrella de la constelación del Cisne,distante aproximao 5200 años lluz del Sistema Solar. Ye una superxigante colorada de tipu espectral M3, pero d'un tamañu colosal. El so afayu llevar a cabu n'estudiando una muestra de 74 superxigantes coloraes na Vía Lláctea y foi presentáu nel alcuentru de la Sociedá Astronómica Americana en 2005. Ye miembru de l'Asociación estelar Cygns OB1.
Anque KY Cygni nun ye la estrella conocida de mayor tamañu, siendo superada por VY Canis Majoris o VV Cephei, ye muncho más grande qu'otres conocíes superxigantes como Antares y Betelgeuse. Con un diámetru 1420 vegaes mayor que'l diámetru solar, si tuviera asitiada nel llugar del Sol, la so superficie estiéndese hasta 6,6 UA, una distancia entemedia ente les órbites de Xúpiter y de Saturnu. Con una masa de 25 soles, el so futuru ye españar como una supernova, pudiendo dexar como remanente una estrella de neutrones o inclusive un furacu prietu.
Hermanu
thumb|upright|
El hermanu o la hermana d'una persona ye otra persona que tien los mesmos padres, o solamente'l mesmu padre o la mesma madre. Esti términu utilízase xeneralmente pa referise a dos o más persones xenéticamente emparentaes, anque non necesariamente ésti tien que ser el casu, yá que puede haber unu o más hermanos que fueren adoptaos polos sos padres.
Na mayoría de les sociedaes del mundu los hermanos usualmente crecen xuntos y pasen xuntos gran parte de la niñez y mocedá, polo que pueden tener conflictos (frecuentemente acomúñense estos conflictos a una verdadera hermandá, delles frases como: «si nun s'engarren, nun son hermanos» sofiten dicha idea). La cercanía y el tratu que los hermanos tengan ente sigo van tar marcaos pol desenvolvimientu de fuertes asociaciones emocionales tales como amor y enemistá. El llazu ente hermanos ye de cutiu bien complicáu y dacuando ta influyíu por factores tales como'l tratu de los padres, l'orde de nacencia, la xente y les esperiencies vivíes fora de la familia.
El términu úsase tamién pa definir a los miembros d'una comunidá relixosa (por casu, munches de les órdenes católiques) o una confraternidad (por casu, la francmasonería) o una confrería.
Orixe del términu
La pallabra asturiana «hermanu» (como'l catalán germà y el portugués irmão) aniciar na pallabra llatina "germanus". Como «xerme», vien de geno o gigno, que significa ‘carnal' (nel sentíu de pariente consanguíneu); tamién significa ‘verdaderu’ y ‘exactu’.
Frater germanus = ‘hermanu carnal'.
Soror xermana = ‘hermana carnal'.
Hermanos enteros
Los hermanos enteros, hermanos carnales o hermanos plenos, son hermanos que comparten dambos padres (biolóxicos o adoptivos).
Medios hermanos
Son los hermanos que comparten solu unu de los dos proxenitores (yá seya biolóxica o adoptivamente). Falar de medios hermanos o mediu hermanos, cuando nun se desea especificar si'l venceyu ye paternu o maternu. De la mesma, pueden ser:
Hermanascos
Un hermanascu, según el Diccionario de la lengua española ye, en primer acepción, el fíu del padrastru o de la madrasca d'una persona». Nuna segunda acepción, inclúi a los medios hermanos, que comparten unu de los padres. Sicasí, esta segunda acepción ye refugada por dellos xenealoxistes. Basar pa ello en que'l parentescu ente dos persones tien de designase pol términu qu'esprese la rellación más próxima qu'esista ente elles, y por tanto, los términos que denotan parentescu más alloñáu (como ye'l casu de «hermanascu» al respective de «hermanu» y «mediu hermanu») aplíquense restrictivamente. Asina, Jaime de Salazar y Acha previen del error, que tanto s'alvierte anguaño, de denominar como hermanascos a los qu'en realidá son medios hermanos; esto ye, a aquellos hermanos que solo tienen de mancomún a unu de los proxenitores. Los hermanascos son, sicasí, los fíos d'unu de los cónyuges al respective de los fíos del otru, esto ye: que nun tienen nengún parentesco de consanguinidá, sinón d'afinidá. Dichu otra manera, los hermanascos pueden contraer matrimoniu ente sigo».
Hermanos de lleche
Un hermanu de lleche o collazo ye'l fíu d'una nodriza respectu del ayenu qu'ésta crio, y viceversa». Análogamente a lo dicho sobre los hermanascos, solo se fala de parentescu de lleche o nutriciu cuando nun esiste'l de consanguinidá. Nun tien incidencia a efeutos xurídicos, pero tradicionalmente tenía una considerancia social asemeyada a la del parentescu d'afinidá. La llei islámica (xaria) precisa en qué condiciones la lactancia non materna constitúi parentescu nutriciu (rada'a) y asimila ésti a la consanguinidá, prohibiendo'l matrimoniu ente los hermanos de lleche o mahram.
Hermanos espirituales
Los hermanos espirituales o hermanos d'afiyamientu son los fíos del padrín o de la madrina o los afiaos del padre o de la madre. Ye l'equivalente al términu inglés Godbrother. Nun apaez nel diccionariu español y nun tien incidencia a efeutos xurídicos, pero tien una gran considerancia social.
Acústica
thumb|[[Fonte omnidireccional|Fonte de soníu omnidireccional nuna cámara anecoica.]] L'acústica ye una caña de la física interdisciplinaria qu'estudia'l soníu, infrasoníu y ultrasoníu, ye dicir ondes mecániques que s'arrobinen al traviés de la materia (tantu sólida como líquida o gaseosa) (nun pueden arrobinase nel vacíu) per mediu de modelos físicos y matemáticos. A efeutos práuticos, l'acústica estudia la producción, tresmisión, almacenamientu, perceición o reproducción del soníu. La inxeniería acústica ye la caña de la inxeniería que trata de les aplicaciones teunolóxiques de l'acústica.
L'acústica considera'l soníu como una vibración que s'arrobina xeneralmente nel aire a una velocidá de 343 m/s (aproximao 1 km cada 3 segundos), o 1235 km/h en condiciones normales de presión y temperatura (1 atm y 20 °C).
Primeros trabayos
L'acústica tien el so orixe na Antigua Grecia y Roma, ente los sieglos VI e.C. ya I d. C. Empezó cola música, que se venía practicando como arte dende faía miles d'años, pero nun fuera estudiada de forma científica hasta que Pitágores interesar pola naturaleza de los intervalos musicales. Quería saber por qué dellos intervalos sonaben más bellos qu'otros, y llegó a respuestes en forma de proporciones numbériques. Aristóteles (384 a 322 e.C.) comprobó que'l soníu consistía en contraiciones y espansiones del aire «cayendo sobre y cutiendo l'aire próximo», una bona forma d'espresar la naturaleza del movimientu de les ondes. Alredor del añu 20 e.C., l'arquiteutu ya inxenieru romanu Vitruvio escribió un tratáu sobre les propiedaes acústiques de los teatros, incluyendo temes como la interferencia, los ecos y la reverberación; esto supunxo l'empiezu de l'acústica arquitectónica.
thumb|left|[[Sobretonos d'una cuerda vibratoria. Pitágores foi'l primeru en documentar l'estudiu d'esti fenómenu.]] La comprensión de la física de los procesos acústicos avanzó rápido mientres y dempués de la Revolución Científica. Galileo (1564-1642) y Mersenne (1588-1648) afayaron de forma independiente toles lleis de la cuerda vibrante, terminando asina'l trabayu que Pitágores empezara 2000 años antes. Galileo escribió «Les ondes son producíes poles vibraciones d'un cuerpu sonoru, que s'espublicen pel aire, llevando al tímpanu del oyíu un estímulu que la mente interpreta como soníu», sentando asina l'empiezu de l'acústica fisiolóxica y de la psicolóxica.
Ente 1630 y 1680 realizáronse midíes esperimentales de la velocidá del soníu nel aire por una serie d'investigadores, destacando d'ente ellos Mersenne. Mentanto, Newton (1642-1727) llogró la fórmula pa la velocidá d'onda en sólidos, unu de les pilastres de la física acústica (Principia, 1687).
De la Ilustración d'equí p'arriba
El sieglu XVIII vio grandes meyores n'acústica a manes de los grandes matemáticos de la era, qu'aplicaron nueves téuniques de cálculu a la ellaboración de la teoría del espardimientu de les ondes. Nel sieglu XIX, los xigantes de l'acústica yeren Helmholtz n'Alemaña, que consolidó l'acústica fisiolóxica, y Lord Rayleigh n'Inglaterra, que combinó les conocencies previes con abondoses aportaciones propies nel so monumental obra «La teoría del soníu». Tamién mientres esi sieglu, Wheatstone, Ohm y Henry desenvolvieron l'analoxía ente lletricidá y acústica.
Mientres el sieglu XX apaecieron munches aplicaciones teunolóxiques de la conocencia científica previu. La primera foi'l trabayu de Wallace Clement Sabine na acústica arquitectónica, siguíu de munchos otros. L'acústica subacuática foi utilizada pa detectar submarinos na Primer Guerra Mundial. La grabación sonora y el teléfonu fueron importantes pal tresformamientu de la sociedá global. La midida y analís del soníu algamaron nuevos niveles de precisión y sofisticación al traviés del usu de la electrónica y l'informática. L'usu de les frecuencies ultrasóniques dexó nuevos tipos d'aplicaciones na medicina y la industria. Tamién s'inventaron nuevos tipos de transductores (xeneradores y receptores d'enerxía acústica).
Cañes
Delles cañes de la física acústica:
Base Halley
250px|right|thumb|Base Halley mientres l'iviernu de 1999. thumb|right|Un globu del programa [[BARREL de la NASA xunto a la Halley VI.]] 200px|right|thumb|Aurora austral sobre la Halley V nel iviernu de 1998. 200px|right|thumb|Halley VI n'avientu de 2012.
Halley (n'inglés: Halley Research Station) ye una base permanente del British Antarctic Survey del Reinu Xuníu allugada na barrera de xelu Brunt frente a la mariña Caird del mar de Weddell en L'Antártida. Gracies a los sos estudios afayó'l furacu d'ozonu en 1985.
Foi inaugurada'l 15 de xineru de 1956 pola Royal Society pa participar nel Añu Xeofísicu Internacional (1957-1958) y lleva el nome del astrónomu Edmond Halley. Hasta'l 15 d'agostu de 1977 llamar Halley Bay, pero como por cuenta del amenorgamientu del campu de xelu la badea de xelu Halley sumió, se la renombró Halley.
Les construcciones
Construyéronse seis bases Halley dende'l so entamu. Los cuatro primeres fundir pola acumuladura nívea y rompiéronse faciéndose inhabitables. Intentáronse dellos métodos de construcción, dende madera ensin protexer hasta túneles d'aceru. La Halley V realizóse con plataformes d'aceru que se llevantaben añalmente por que permaneciera percima de la superficie nívea.
Halley I
La Timber hut foi construyida en 1956 y abandonada en 1968. L'edificiu de trabayu na superficie foi construyíu en 1964, y la cabaña vivienda principal foi construyida en 1961.
Halley II
En 1967 la Halley II foi construyida como un grupu de cabañes de madera. Los techos fueron reforzaos con soportes d'aceru p'ayudar a soportar el pesu de la nieve, pero la estación tuvo de ser abandonada en 1973, dempués de namái siete años.
Halley III
Construyida en 1973 dientro d'un tubu d'aceru Armco diseñáu pa soportar les cargues de nieve acumuláu sobre ella. En 10 años la base foi soterrada 12-15 metros debaxo de la superficie, y los problemes d'accesu y ventilación llevaron al so abandonu. Años dempués remaneció del cantil de xelu nel mar.
Halley IV
Construyida en 1983, taba diseñada pa faer frente al enterramientu na nieve. Los edificios de dos plantes fueron construyíos dientro de cuatro tubo de madera contrachapao interconectaos con acceso eje a la superficie. Los tubos teníen 9 metros de diámetru y consistíen en paneles reforzaos aisllaos diseñaos p'aguantar les presiones de ser soterrada na nieve y el xelu. Foi abandonada en 1994.
Halley V
Operativa dende 1989, Halley V tuvo los principales edificios construyíos sobre plataformes d'aceru que s'alzaben añalmente pa caltenelos percima de la superficie de la nieve. Pilotar taben clavaos nel xelu, que flúi, polo que finalmente s'averaron demasiáu en cantu de la barrera de xelu. La plataforma principal de la base yera la plataforma Lawes. L'edificiu Drewry, de 2 plantes p'agospiamientu de branu, tien esquíes y puede ser abasnáu a un nuevu allugamientu más alta cada añu. El bloque del Drewry foi treslladáu pa xunise a la Base Halley VI.
L'edificiu Simpson (Ice and Climate Building o ICB) ta sobre pilotes y álzase cada añu pa compensar l'acumuladura de nieve. Alluga'l espectrofotómetro Dobson utilizáu p'afayar el furacu d'ozonu.
Una vegada que Halley VI foi puesta en funcionamientu, Halley V foi baltada a finales de 2012.
Halley VI
Ye una estructura que, como Halley V, ta alzada pa evitar l'acumuladura de nieve sobre ella. A diferencia de Halley V, hai esquíes na parte inferior de pilotar que dexa que l'edificiu seya treslladáu dacuando. Ye una cadena de 8 módulos, caúnu sobre pilotes con esquíes. Empezó a operar el 28 de febreru de 2012.
L'edificiu de branu Drewry y el garaxe de la Halley V fueron arremolcaos hasta la Halley VI y siguen n'usu.
Escurrióse una competición d'arquiteutura pa diseñar la estructura de la Halley VI, que foi llanzada pol Royal Institute of British Architects y la British Antarctic Survey en xunu de 2004. En xunetu de 2005 escoyóse'l diseñu ganador, de los arquiteutos Faber Maunsell y Hugh Broughton.
La Halley VI foi construyida en Ciudá del Cabu, Sudáfrica, por un consorciu sudafricano. Servaccomm suministra los agospiamientos modulares pa la nueva estación al traviés Galliford Trate Internacional.
Les primeres seiciones embarcar escontra L'Antártida n'avientu de 2007, y se ensamblaron cerca de la Halley V.
Halley VI foi oficialmente abierta en L'Antártida'l 5 de febreru de 2013.
Anguaño (avientu 2015), esta base ta en graves problemes por cuenta de la peligrosa cercanía y meyora d'un fondu resquiebru nel xelu, que pon en grave peligru a la base. Esto punxo n'alerta a tola base, que los sos integrantes trabayen contrarreló pa treslladar la base a una posición más segura.
Ambiente
Les temperatures en Halley raramente xuban de 0 °C y les Tº alredor de -10 °C son comunes en díes de branu soleyeros. Les Tº típiques d'iviernu tán per debaxo de -20 °C con baxes estremes de -55 °C.
thumb|250px|Termografía diaria permediu del aire, de 1956 a 2009, NASA.
Departamentu Islles del Atlánticu Sur
El departamento Islles del Atlánticu Sur ye una de los cinco subdivisiones territoriales de la provincia de Tierra del Fueu, L'Antártida ya Islles del Atlánticu Sur na República Arxentina. Ta conformáu poles islles Malvines y los archipiélagos arrexuntaos col nome d'Antilles del Sur subantártiques. Tol territoriu del departamentu —y los sos mares axacentes— ye oxetu de disputa ente Arxentina y el Reinu Xuníu, polo que l'alministración arxentina nun puede ser exercida nél yá que lo fai'l Reinu Xuníu.
Disputa de soberanía
thumb|right|250px|Mural en [[Ushuaia faciendo referencia la so condición de capital provincial y del departamentu de les Islles del Atlánticu Sur. ]]
El departamentu ta conformáu por cuatro archipiélagos reivindicaos pola Arxentina como «parte integral ya indivisible del so territoriu que se topa ocupada illegalmente por una potencia invasora». Los archipiélagos fueron reivindicaos como territoriu arxentín por aciu la llei nacional 26.552, sancionada pol Congresu de la Nación Arxentina en payares de 2009 y promulgada por Cristina Fernández de Kirchner n'avientu del mesmu añu, que detalla les llendes de la provincia de Tierra del Fueu, L'Antártida ya Islles del Atlánticu Sur, al amestar un párrafu adicional nel artículu 1 de la llei 23.775.
Los trés archipiélagos tán so alministración del Reinu Xuníu, qu'arrexunta les islles componentes del departamentu en tres territorios d'ultramar:
Les islles Malvines ye unu de los 17 territorios na llista de les Naciones Xuníes de territorios non autónomos so supervisión del Comité de Descolonización de les Naciones Xuníes, col fin d'esaminar la situación con al respective de l'aplicación de la Declaración sobre la concesión de la independencia a los países y pueblos coloniales, polo que la situación del archipiélagu ye esaminada añalmente pol Comité de Descolonización dende 1965. La Organización de les Naciones Xuníes considerar un territoriu de soberanía entá pindiu de definición.
thumb|250px|Mapa oficial de la [[plataforma continental arxentina aprobada poles Naciones Xuníes, de resultes de la Convención sobre'l Derechu del Mar de 1995.]] Los espacios marítimu y aereu axacentes a les islles xunto col llechu, sosuelu marín y los derechos pesqueros correspondientes, son tamién oxetu de disputa ente Arxentina y el Reinu Xuníu. Zona económica esclusiva: 200 MN dende la llinia de base (asolapar al Oeste cola ZEE continental)
El continuu reclamu arxentín sobre estos archipiélagos del Atlánticu Sur quedó afiguráu na disposición transitoria primer de la Constitución de 1994, que diz:
El 11 de marzu de 2016 la Comisión de Llendes de la Plataforma Continental (CLPC) de les Naciones Xuníes aprobó la presentación de la plataforma continental d'Arxentina ensin realizar encamientos, quedando dende esi momentu reconocíos pola comunidá internacional les llendes del territoriu arxentín no que fai a la so plataforma marítima nes árees non suxetes a disputes. El 28 de marzu de 2016 el Ministeiro de Rellaciones Esteriores y Cultu, realizó una presentación sobre les nueves llendes, mientres la cual espresóse que al aprobase la presentación la ONX reconoció qu'esiste una disputa de soberanía col Reinu Xuníu.
En casos como estos, en qu'haya un discutiniu territorial o marítima, ta establecíu que la Comisión "nun va esaminar nin va calificar la presentación fecha por cualesquier de los Estaos Partes nesi discutiniu". Por ello, y yá en setiembre de 2009, la Comisión determinara qu'acordies con el reglamentu, nun se topaba en condiciones d'esaminar nin de calificar la parte de la presentación que se refería a los espacios marítimos de les islles Malvines, Xeorxa del Sur y Sandwich del Sur, nin a la plataforma continental perteneciente a L'Antártida. Según una asociación quitada la soberanía arxentina non apostada reconocida pola Comisión (CLPC), llegaría al 20% de la superficie total delimitada de 1,7 millones de km², ye dicir aproximao 340.000 quilómetros cuadraos.
Archipiélagos
thumb|275px|Mapes de los distintos archipiélagos qu'integren el departamentu. Les Antilles del Sur subantártiques tán allugaes al norte del paralelu 60° S, entendiendo a les islles Xeorxa del Sur, roques Clerke, Sandwich del Sur y les islles Aurora (Roques Negres ya islote Cormorán). La superficie total del departamentu varia según les fontes consultaes:
D'alcuerdu al Institutu Xeográficu Nacional d'Arxentina ye de 16 027 km², discrimináu asina:
Los mesmos datos figuren nel Atles d'Estadístiques del gobiernu de la provincia de Tierra del Fueu, L'Antártida ya Islles del Atlánticu Sur.
El CIA The World Factbook 2013 atribúi otres superficies a los archipiélagos de les:
Población
Nes islles Malvines topa la única llocalidá del departamentu, denomada Puertu Arxentín n'Arxentina, y Stanley pol Reinu Xuníu. Al igual que nos otros trés departamentos d'esta provincia, nun se-y asignó formalmente una llocalidá cabecera, pero davezu considérase que correspuende a Puertu Arxentín.
Historia
Tres una centenaria ocupación d'España, les islles Malvines pasaron a la efectiva posesión arxentina dende'l 6 de payares de 1820, cuando se realizó la formal toma de posesión, hasta'l 3 de xineru de 1833, cuando fueron ocupaes por fuercies britániques.
El departamentu foi creáu'l 8 d'abril de 1970 cuando'l gobernador de Tierra del Fueu dictó'l decretu N° 149:
220px|thumb|Mapa de les [[islles Malvines cola toponimia arxentina.]]
El decretu nun designó nenguna población cabecera pal departamentu. Años más tarde, la carta orgánica de la ciudá de Ushuaia, sancionada en 2002, reafitó nel artículu 22 la so condición de capital del territoriu, incluyendo tolos archipiélagos. thumb|200px|right|Mapa de les islles Sandwich del Sur y Xeorxa del Sur. La Estación Científica Corbeta Uruguái foi construyida pola Arxentina na islla Morrell del grupu de les islles Tule del Sur, perteneciente a les Sandwich del Sur, el 7 de payares de 1976. Foi caltenida hasta la ocupación británica de la base el 20 de xunu de 1982.
Los puertos de Grytviken y de Leith na islla San Pedro de les Xeorxa del Sur fueron ocupaos por fuercies arxentines el 3 d'abril de 1982 y calteníos hasta la recuperación británica'l 25 d'abril de 1982, nel cursu de la Operación Paraquat.
Mientres la guerra de les Malvines el gobiernu militar arxentín creó por aciu el decretu secretu nᵘ S 681/82, del 3 d'abril de 1982 la gobernación Militar de les Islles Malvines, Xeorxa del Sur y Sandwich del Sur amenorgando'l territoriu del departamentu al archipiélagu de les Orcadas del Sur. Esti decretu foi derogáu pol decretu nᵘ 879/85 del 15 de mayu de 1985, qu'eslleió la gobernación militar y restauró les llendes del departamentu Islles del Atlánticu Sur.
Cola provincialización de Tierra del Fueu, el Congresu Arxentín sancionó la Llei 23.775 el día 26 d'abril de 1990. Al promulgala, el poder executivo al cargu de Carlos Saúl Menem vetó l'artículu primeru, que precisamente afitaba les llendes de la nueva provincia, estableciendo llendes xenerales por aciu el decretu N° 905/1990. La llei amás espresa nel so artículu 2º que «no que se refier a L'Antártida, Malvines, Xeorxa del Sur, Sandwich del Sur y demás islles subantártiques, la nueva provincia queda suxeta a los trataos con potencies estranxeres que celebre'l gobiernu federal, pa que la so ratificación nun va ser necesariu consultar al gobiernu provincial».
Dende 2007, la Cancillería Arxentina impulsó xuntes con diputaos y senadores fueguinos hasta ellaborar el proyeutu de llei presentáu en xunetu de 2009 polos diputaos Nélida Belaous, Leonardo Gorbacz, Rosana Bertone, Rubén Sciutto y Mariel Calchaquí, y que se sancionó en payares d'esi mesmu añu (col númberu 26.552), 19 años más tarde de la provincialización, cuando'l Poder Executivo decidió someter la cuestión de llendes «a la considerancia del Congresu de la Nación, lo más aína, un testu sustitutivu».
En 2015 el gobiernu de Tierra del Fueu unvió a la Llexislatura provincial una propuesta pa modificar les llendes departamentales de la provincia col fin de «contribuyir a la soberanía territorial de la Nación». La iniciativa foi impulsada pol Conseyu Asesor Observatoriu Cuestión Malvines y establez la división política de la provincia en cuatro departamentos. Nesta propuesta les islles Orcadas del Sur pasaríen a formar parte del departamentu L'Antártida Arxentina.
N'agostu de 2017, un grupu de periodistes egresados de la Universidá Nacional de La Plata presentó ante'l Congresu Arxentín un proyeutu de llei que busca crear una nueva provincia arxentina denomada Malvines, que la so capital taría transitoriamente en Puertu Parry, na islla de los Estaos. Amás del departamentu d'Islles del Atlánticu Sur, la hipotética provincia tendría la yá mentada islla de los Estaos, amás de les Orcadas del Sur y axacentes.
El 27 d'ochobre de 2017​ por llei de la Llexislatura de la provincia de Tierra del Fueu foi derogáu'l decretu territorial 149/70 que creó'l departamentu Islles del Atlánticu Sur y asignó-y un nueva llende pasando les islles Orcadas del Sur al departamentu L'Antártida Arxentina.
Podiceps grisegena
El ye una especie d'ave podicipediforme de la familia Podicipedidae mesma d'Eurasia y América del Norte. Ye una ave migratoria que cría en rexones septentrionales del Holárticu, y pasa l'iviernu nes mariñes d'agües seles, anque tamién puede pasar l'iviernu nos llagos grandes. Los somorguyos prefieren como llugares de cría les mases d'agües someres de llagos d'agua duce con vexetación circundante trupa.
El somorguyu cuellirrojo pel hibiernu tien un plumaxe discretu, buxu escuru nes partes cimeres y blancu nes inferiores. Na dómina de cría adquier el so distintivu pescuezu acoloratáu, al que debe'l nome común, el pileu coritu que baxa hasta los güeyos y mexelles grises ablancazaes.
Ye fundamentalmente silenciosu, especialmente en iviernu, anque'l so voz asemeya a gurníos. Tán afechos a la vida acuática y el bucéu, y suelen escapar más somorguiándose que volando. Aliméntase de pexes, crustáceos ya inseutos. Mientres la dómina de cría esplega un ellaboráu cortexu y emite una gran variedá de llamaes d'apareyamientu. Una vegada empareyáu constrúi'l so nial sobre la vexetación flotante de llagos y banzaos.
Descripción
Anque'l somorguyu cuellirrojo ye inconfundible col so plumaxe reproductivu, pel hibiernu puede confundise con otres especies similares. Ye más grande que'l zampullín cuellirrojo, con un picu más llargu, y la so cara ye más gris que blanca. En tamañu ta próximu al somorguyu lavanco, pero esti postreru tien el pescuezu más llargu, y tien un patrón de color de la cabeza más oldeáu, y siempres tien una zona blanca percima del güeyu.
La subespecie P. g. holboelii ye más grande que la subespecie nominal, coles sos 43–56 cm de llargu, el so valumbu alar de 61–88 cm, y el so pesu de 750–1600 g. El so plumaxe ye l'igual que'l de la nominal, pero nel picu de los sos adultos la zona mariella estender pol llateral casi hasta la punta. La diferencia ente sexos ye más acusada nesta subespecie qu'en P. g. grisegena.
Los somorguyos cuellirrojos vuelen col so pescuezu espurríu y les pates colgando de la parte trasera, lo que-y da un aspeutu desgarbado. Bate bien rápido les sos ales relativamente pequeñes, que son grises coles plumes secundaries blanques. La so pequeña superficie alar fai-y incapaz de desapegar dende tierra, y precisa una llarga carrera pola superficie de l'agua pa impulsase enantes de desapegar. Como tolos sos parientes, el somorguyu de cuellirrojo ye un escelente nadador. Usa les sos pates pa impulsase so l'agua y tamién pa camudar de direición, yá que la so cola ye demasiáu curtia pa ello.
Mientres la dómina de cría ye unu de los somorguyos más ruidosos, pero como los demás ye bien silenciosu'l restu del añu. Emite llamaes altes y ululantes de tipu uooooh, realizaos en solitariu o en pareya, pela nueche y mientres el día, de normal realizaos tando a cubiertu. Emiten llargues secuencies d'hasta 60 notes consecutives nes sos disputes territoriales sonores con rivales. Amás emiten una gran variedá de gazníos, chasquíos, siseos y repiqueteos, con gran variación individual.
Taxonomía
Los somorguyos y zambullidores son aves acuátiques de tamañu grande y medianu, con pates con deos lobulaos, más que palmotiaes. Podiceps colos sos nueve especies ye'l más estendíu de los sos diversos xéneros. El pariente más cercanu del somorguyu cuellirrojo ye'l somorguyu lavanco, d'Eurasia. Posiblemente'l somorguyu cuellirrojo evolucionara orixinalmente en Norteamérica y darréu estendiérase a Eurasia, onde un cambéu de la so dieta pa incluyir más inseutos ayudó a amenorgar la competencia col so pariente más piscívoro. Atopáronse fósiles de la especie n'Italia procedentes del Pleistocenu mediu. thumb|Exemplar de P. g. grisegena en Dinamarca. El somorguyu cuellirrojo foi descritu científicamente por Pieter Boddaert en 1783, col nome de «colymbus grisegena». Darréu foi treslladáu al xéneru Podiceps, creáu por John Latham en 1787, anque taba clasificáu, como'l restu de la so familia, xunto los colimbos en Colymbiformes. Hasta'l sieglu XX nun se dixebraron los somorguyos y zampullines nel so propiu orde, Podicipediformes.
Reconócense dos subespecies de somorguyu cuellirrojo:
La etimoloxía tantu del nome del so xéneru como'l de la so especie ye llatina. Podiceps vien de la combinación de les pallabres podicis que significa «cursu» y pes que significa «pie», que fai referencia a que les sos pates xunir al cuerpu nel so estremu posterior. El so nome específicu, grisegena, combina les pallabres griseus «gris» y gena «mexella», n'alusión al patrón facial de los adultos en dómina nupcial.
Distribución y hábitat
Reproducir en llagunes d'agües duces someres, badees de grandes llagos, banzaos y demás mases d'agua interior, frecuentemente de menos de trés hectárees d'estensión y unos dos metros de fondura. El somorguyu cuellirrojo prefier agües de zones forestales o más al norte la tundra arbustiva, con abondosa vexetación emerxente, como los junco y carrizos. El so hábitat óptimo ye una llamarga con abondosa comida que cumpla los requerimientos mentaos. La subespecie americana ta menos amestada a llugares con vexetación acuática trupa, y puede criar en llagos bastante estenos. Son raros nos banzaos y llagos fondos. thumb|left|El so [[hábitat reproductivu preferíu'l léntico con vexetación emerxente.]] Toles sos poblaciones son migratories y pasen l'iviernu principalmente nel mar, xeneralmente n'estuarios y badees abrigaes, pero dacuando tamién s'enfusen mar adientro, onde los pexes atópense cerca de la superficie como nes islles y zones pocu fondes. Los hábitats de camín ya ivernada preferíos son los que tienen agües de menos de 15 m de fondura con fondos de grava o arena, roques tremaes y zones d'algues. Mientres l'iviernu alimentar en solitariu y raramente rexuntar en bandaes, pero mientres la migración arrexuntar en bandaes de más de 2000 individuos nes paraes d'escala preferíos. La migración xeneralmente produzse mientres la nueche, anque tamién pueden movese pel día, especialmente cuando lo faen sobre l'agua. Particularmente llamativu ye cuando na seronda traviesen los Grandes Llagos y pasen hasta 18.000 individuos por Whitefish Point nel Llagu Cimeru. Créese qu'estes bandaes tán compuestes por aves que críen en Canadá y diríxense al océanu Atlánticu pa pasar l'iviernu. Ta rota oriental ye más llarga que la que se dirixe al Pacíficu, pero eviten los montes Rocosos. thumb|Suelen criar nel interior y migrar a la mariña pel hibiernu. El so área de cría asolapa cola del zampullín cuellirrojo, anque esta especie tiende a ser movida de los llugares aptos pa dambos. El somorguyu cuellirrojo prefier los climes templaos d'interior, y tienen menos ésitu reproductivu cerca de la mariña y les zones de subártices y templaes. Polo xeneral son aves de tierres baxes que críen per debaxo de los 100 metros d'altitú, pero pueden añerar hasta los 1800 m en Turquía.
La subespecie nominal cría dende Dinamarca y el sur de Suecia, por toa Europa oriental hasta Siberia occidental, y pasa l'iviernu nel mar del Norte y el Báltoco, y en menor contidad nel Adriáticu y otres zones del Mediterraneu, el mar Negru, y el Caspio o en llagos interiores. La subespecie P. g. holboelii cría en Norteamérica, n'Alaska, Canadá occidental y central, y el norte d'Estaos Xuníos al este de Minnesota. N'Asia anda en Siberia oriental, dende la Kamchatka y el sur d'Hokkaido al oeste de Mongolia. Les poblaciones del este d'Asia pasen l'iviernu de Xapón al mar de China Oriental, ente que les poblaciones americanes pasen l'iviernu nel Pacíficu, principalmente del sur d'Alaska a la Columbia Británica (anque dalgunos lleguen a California), y tamién nel Atlánticu, dende Terranova y Llabrador a Florida. Dellos somorguyos quedar nos Grandes Llagos si nun se conxelen del tou. Como divagantes ivernizos dalgunos lleguen a Afganistán, Paquistán y delles zones del norte y oeste de la India. and parts of northern and western India.
Comportamientu
thumb|Exemplar al pie del so nial.
Alimentación
Nos sos cuarteles de cría los somorguyos cuellirrojos aliméntense principalmente d'invertebraos, ente los que s'inclúin los adultos y les bárabos d'inseutos acuáticos, como coleóperos acuáticos y bárabos de libélula, crustáceos y moluscos. Los crustáceos constitúin hasta'l 20% de la so dieta. Los pexes (como los capellanes) pueden resultar importantes local o estacionalmente, especialmente pa la subespecie norteamericana. Los individuos que críen na mariña con frecuencia vuelen hasta los llagos interiores o zones lloñe de la mariña p'alimentase. Atrapen les sos preses acuátiques buciáu o nadando pola superficie cola cabeza somorguiada, o atrapen los inseutos terrestres picotiando ente la vexetación. Les poblaciones que críen n'Europa que tienen que competir col somorguyu lavanco polos pexes, peracaben mayor proporción d'invertebraos que les de la subespecie americana, anque pel hibiernu dambes aliméntense principalmente de peces. Los individuos de la subespecie nominal que críen na zona más septentrional, Finlandia y Rusia, que tán fora del área de distribución del somorguyu lavanco, tienen picos más llargos y finos (como los sos parientes americanos) y finos que los individuos del sur, porque tamién peracaben mayor proporción de pexes onde'l so principal competidor ta ausente. Si la comida arralez los padres abandonen les niaraes tantu de güevos como de pitucos pequeños.
Como los demás somorguyos, los somorguyos cuellirrojos inxeren gran cantidá de les sos propies plumes, que permanecen nel estómagu de l'ave. Los adultos non solo tráguense les sos plumes, principalmente mientres la so afecháu, sinón que tamién se les dan a los sos pollos, inclusive'l mesmu día de la eclosión. Estes plumes desfacer nuna masa amorfo asemeyada al fieltru. Desconozse la función d'estes plumes nel estómagu d'estes plumes, anque se suxurió que pueden protexer la so tracto intestinal inferior de les raspies y otres materies que nun pueden dixerise.
Reproducción
thumb|Güevu na coleición del [[muséu Wiesbaden.]] Les pareyes de somorguyu cuellirrojo xeneralmente añeren en solitariu, a más de 50 metros de los niales vecinos, anque pueden realizar anidamientos semicoloniales en llugares apropiaos, nos qu'hasta 20 pareyes defenden una franxa de territoriu llinial. La cría semicolonial ye más probable nos llugares óptimos, como les grandes alfombres de vexetación flotante ensin conexón cola vera. Tales llugares a salvo de los depredadores, lo suficientemente grandes p'apurrir proteición contra l'aguaxe y el vientu, tienen los anidamientos de somorguyos más cercanos, de menos de 10 metros ente ellos. Les pareyes qu'añeren nestes colonies realicen les puestes de güevos más numberoses, eclosionen enantes y polo tanto les sos críes crecen más. Defenden el so territoriu con dellos tipos d'exhibiciones d'amenaza, como esplegando les nales, agazupándose, xestos con picu; les pareyes de les colonies son más agresives, dexen con menos frecuencia'l nial ensin vixilancia y tienen más enclín a movese fora de la vista de la colonia cuando nun tán guarando. Suelen añerar n'estrecha asociación con delles gaviluetes y otres aves acuátiques coloniales. thumb|left|Pareya mientres el cortexu. Les pareyes monógames formar ente abril y mayu, mientres la migración o al llegar a la parte de cría, por aciu un cortexu bien ruidosu. La so complexa exhibición de cortexu inclúi movimientos de la cabeza y reverencies col pescuezu, carreres en paralelu en posición arguta y ofrandas mutues d'algues, y termina con una con una danza na que dambos s'alcen y sostiénense mutuamente pechu contra pechu.
Como los demás somorguyos, el somorguyu cuellirrojo añera xunto a l'agua pa poder tener una vía d'escape rápidu, una y bones la posición trasera de les sos pates torga los movimientos axilosos y rabiones en tierra. Suel críar más enfusáu nos llechos de xuncos qu'otros somorguyos. El so nial ye una plataforma flotante de materia vexetal fondiada a la vexetación emerxente o semisumergida, con un cuéncanu central p'acoyer a los güevos, asitiáu a fondures d'ente 0,5 y 0,75 m, cola mayor parte del nial per debaxo de la llinia de flotación. La puesta de güevos produzse principalmente ente mediaos d'abril y mayu n'Europa, y un pocu más tarde, de mediaos de mayu a xunu, en Norteamérica. right|thumb|Los adultos suelen acarretar nel llombu a les sos críes pequeñes. Los somorguyos cuellirrojos suelen poner cuatro o cinco güevos (anque'l so intervalu máximu ye d'unu a nueve), de color blancu o azul claro. El so tamañu mediu ye de 3,4 cm d'anchu y 5,1 cm de llargu, y el so pesu d'unos 30,5 g, de los cualos el 10% correspuende al pulgu. El proxenitores se turnan na incubación de los güevos, que dura 21–33 díes. Suelen dexar el nial pela nueche mientres periodos considerables, posiblemente pa refugar a los depredadores nocherniegos. Nun ta claru si pa autoprotegerse o protexer a los güevos distrayyendo l'atención sobre ellos. La niarada nun paez sufrir por estos abandonos temporales, sía como quier la so razón. Los pitucos eclosionen cubiertos de plumón y son precoces; aína xúbense al llombu de los sos proxenitores, onde pasen la mayor parte del tiempu hasta que cumplen los 10–17 díes. Los pollos son alimentaos polos sos padres hasta 54 díes dempués de qu'hayan emplumáu, y pueden volar a los 50–70 díes. Tres curialos mientres enforma tiempu los adultos empiecen a atacar a los sos fíos xuveniles. Esto afai la sobrevivencia tres el desenvolvimientu de los pollos ya impulsar a independizase. Les niaraes pueden estremase, de forma que cada proxenitor solo alimenta a una parte de los pitucos. Esto parte equitativamente la demanda d'alimentos ente dambos proxenitores.
Tres la reproducción los adultos camuden el plumaxe, quedando temporalmente ensin capacidá de vuelu. La migración empieza en cuanto vuélven-yos a crecer les plumes de vuelu. Los somorguyos cuellirrojos de normal realicen una sola niarada, anque pueden realizar una segunda si pierden la primera, enllargando'l periodu de anidamiento hasta xunetu o agostu.
Los güevos y los pitucos pueden ser atacaos por una gran variedá de depredadores, como los mapaches en Norteamérica o les cornejas n'Europa. Los lucios pueden prindar a los pollos cuando naden. De media per cada adultu sobreviven 0,65 pollos a los cuatro meses. Los somorguyos cuellirrojos suelen refugar a les aves de presa buciando; cuando s'alimenten suelen tar somorguiaos menos de 30 segundos de media, pero cuando tán escapando enllarguen más la so permanencia so l'agua.
Ducáu de Baviera
El Ducáu de Baviera (n'alemán, Herzogtum Bayern) foi l'únicu de los cuatro antiguos ducaos tribales establecíos na actual Alemaña (los otros fueron, de norte a sur, Saxonia, Turinxa y Alamania), y rellacionaos primero cola Francia en dómina merovinxa y más tarde dientro de la Francia Orientalis, que pudo caltener una esistencia autónoma dientro del so territoriu orixinal dende'l so establecimientu como territoriu tribal de los bávaros na alta edá media (sieglu V-VI, dempués de la cayida del Imperiu romanu), hasta la edá moderna ya inclusive l'actualidá, significándose nel estáu federáu (Land) de Baviera.
Del sieglu VI al VIII, foi una rexón fronteriza nel sureste del reinu merovinxu. Asitiáronse equí tribus bávares y foi gobernáu por duques (duces) sol señoríu cimeru de los francos. Creóse un nuevu ducáu na rexón col cayente del Imperiu carolinxu a finales del sieglu IX. Convertir n'unu de los ducaos raigañu qu'evolucionaron como Reinu d'Alemaña y el Sacru Imperiu Romanu Xermánicu.
Xeografía
El ducáu raigañu medieval de Baviera tomaba lo qu'anguaño ye'l sureste d'Alemaña y partes d'Austria a lo llargo del ríu Danubiu, hasta la frontera húngara qu'entós corría a lo llargo del afluente Leitha nel este. Incluyía les rexones de Altbayern del modernu estáu de Baviera, coles tierres de la marca del Nordgau (más tarde Alto Palatináu), pero ensin les sos rexones suaba y francona. La separación del ducáu de Carintia en 976 supunxo la perda de grandes territorios nos Alpes orientales tomando lo qu'anguaño son los estaos austriacos de Carintia y Estiria según les vecines rexones de Carniola no que güei ye Eslovenia. La marca d'Austria oriental -que se correspuende aproximao col presente estáu de Baxa Austria— foi de la mesma alzáu a un ducáu por derechu propiu en 1156.
A lo llargo de los sieglos otros territorios fuéronse dixebrando del antiguu ducáu raigañu, como'l condáu del Tirol o'l arzobispáu de Salzburgu, que ganaron inmediación imperial. Dende 1500, una serie d'estos estaos imperiales yeren miembros del Círculu de Baviera del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu.
Formación
La tribu predominantemente xermánica de los bávaros puede considerase como productu d'un procesu d'etnogénesis forxáu dende la retirada del Imperiu romanu de los sos provincies de Recia y Nórico tres el fundimientu del llimes pola presión de los bárbaros (burgundios, vándalos, alanos, hérulos, gépidos, suevos y alamanes, pero sobremanera, hunos, visigodos, ostrogodos, ávaros y longobardos). Nórico foi una de les últimes dependencies en manes del Imperiu romanu d'Occidente nel sieglu V, inda controlada dende Roma nel momentu de la cayida de Rómulo Augústulo en 476.
Créese que la nación bávara formar nel procesu de colonización de la so sele pobláu territoriu (ocupáu mayoritariamente pola selva hercinia) per parte de cles xermánicos, celtes y marcomanos. Asina lo atestigua la Lex Baiuvariorum, la más antigua escoyeta (sieglu VIII, pero con reminiscencies del sieglu VI) de Derechu Públicu del Ducáu de Baviera, inspiráu, como práuticamente tol derechu xermánicu de la dómina, nel Códigu d'Euricu visigodu. Nel títulu III de la citada "Llei de los bávaros" establezse que los gobernantes de Baviera tienen de ser escoyíos ente los miembros de la dinastía Agilolfinga, tal que fueron entronizados polos merovinxos en Reims, nel añu 555. Nómense espresamente como otres cles nobiliaries gobernantes menores a los huosi, los trozza, los fagana, los hahilinga y los anniona, representando a les grandes families nobiliaries d'ente los bávaros, por ser descendientes de los reis o xefes de cles que s'integraron na nación bávara.
Ente merovinxos y carolinxos
thumb|200px|El ducáu tribal de Baviera nel añu 788. Cola intervención de los reis merovinxos de Austrasia nes Guerres Gótiques d'Italia (535-554) empezó'l protectoráu francu sobre Baviera, gobernada por duques de la dinastía Agilolfinga. Los oríxenes del antiguu ducáu raigañu pueden trazase nos años 551/555. Nel so Getica, el cronista Jordanes escribe: "Esa rexón de los suabos tien a los Bavarii nel este, los francos nel oeste..."