cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sal
Mines y salares
El sal puede apaecer en forma de montes como ye'l casu de los montes de les ciudaes Turda y Slănic (Rumanía), en munchos casos los depósitos de sal pudieron ser antiguos mares desecados nel periodu terciariu (periodu cambrianu). Una de les mines más grandes del mundu atopar en Polonia en Wieliczka. Na edá media'l sal procedente de mines yera dafechu blanca, ente que la procedente de salines yera de color gris y esto yera tomáu popularmente como un signu de distinción, ye por esta razón pola que dellos llibros como -y viandier de Taillevent menten recetes de blanquéu de sal. Ye posible llograr el sal igualmente de glaciares salinos, como los qu'esisten cerca de los montes Zagros (Irán), onde'l sal —por causa de la gravedá terrestre— atropar nes fasteres de los montes, provocando un fenómenu similar a los glaciares de xelu.
Medios industriales
L'antecesor d'esos métodos apaeció n'Estaos Xuníos a principios del sieglu XX, y solo recurría parcialmente a la téunica del vacíu. Ye'l denomináu procesu Alberger, patentáu por Charles L. Weil en 1915, que produz sales con un conteníu de sodiu enforma menor y ye bien riquíu pola industria d'alimentación. Pero la primer empresa n'emplegar los evaporadores foi Morton Co. a mediaos del sieglu XX. Por regla xeneral una factoría de evaporación al vaciu consta d'unu o dellos depósitos cilíndricos verticales, zarraos y de fondu cónicu, denominaos "tachos". Cada unu d'estos depósitos dispón d'una cámara de vapor, la "calandria", somorguiada por completu na salmoria que s'hai de evaporar.
El principiu de los evaporadores al vaciu ye bien simple, báxase la presión atmosférica de la muestra hasta que la temperatura de ebullición baxa a temperatura ambiente, nesi momentu la salmoria poner a ferver y la concentración de sal aumenta por cuenta de la evaporación. Les operaciones de evaporación facer nunos recipientes acondicionaos por que sía posible la producción continua de sal. Los granos de sal llograos por esti métodu son bien regulares y finos, los índices de mugor llograos pueden llegar a 0,05 % (o inclusive menos). La producción de dellos sales por aciu los procesos de evaporación al vaciu dexen cumplir normes DIN-EN ISO 9001 según HACCP.
Producción por países
thumb|Sartenes de evaporación nes salines de [[Læsø (Dinamarca). Les téuniques de evaporación tienen de sofitase nestes llatitúes en fontes esternes de calor.]] thumb|Salinas coloriaes nuna vista satelital de [[San Francisco (California)|San Francisco.]]
N'América
thumb|[[Catedral de Sal de Zipaquirá, en Colombia.]] thumb|El [[Salar de Uyuni, na rexón de Potosí, en Bolivia.]]
N'Asia
N'Asia el mayor productor de sal ye China. China tuvo delles zones que fueron tradicionalmente productores como ye'l casu de Zhongba. La producción de salazones en China ye bien tradicional, un exemplu ye'l xamón jinhua (popular na ciudá de Jinhua). India tien en Panyab, en Guyarat, según nel Rann de Kutch. En Vietnam atópense salines marines en Nha Trang. En Nepal na llanura del Kagbeni (na redoma del ríu Gandaki). Na provincia de Samut Sakhon en Tailandia. En Xapón l'usu del sal ta bien amenorgáu por cuenta de la casi inesistencia de mines de sal y a la imposibilidá por aciu el clima húmedu d'instalar salines nes rexones costeres, esti defectu fai que la so gastronomía nun tener una gran cantidá d'usos salinos, sicasí ye un gran importador de sal y unu de los primeres n'aplicar los métodos artificiales de evaporación al vaciu. Los mongoles empleguen el sal dende tiempos inmemoriales, tienen nel so área inmuerables llagos de gran salín lo que dexa abastecer los sos ganaos y a la so xente con abonda cantidá de sal, ye tradicional per esa zona un té salao ellaboráu con roques salines molíes.
N'África
N'África ye bien necesario'l sal yodao por cuenta de la gran cantidá de población afeutada poles enfermedaes causaes por defectu de yodu. Esiste la paradoxa de que pocu productores iodizan el sal por cuenta de los costos qu'esto supón. Puede dicise que los mayores productores son Senegal y Ghana (Gomoa). En Sudán (onde ye consumíu xunto col tabacu). Otru productores son Etiopía y Katanga. Los desiertos salaos denominaos sebkha (n'árabe سبخة 'llanura de sal') son centros de recoyida y procesamientu de sal nesti continente. La minería de sal ye una de les principales industries de Botsuana y Kenia. Dellos centros históricos de comerciu del sal son N'Guigmi.
Producción mundial
400px|thumb|Productores de sal en 2005.
Les fontes mundiales de sal son práuticamente perenals. El sal conteníu nos océanos ye bien grande. Nel añu 2007 llegar a producir nel mundu cerca d'un total de 250 millones de tonelaes de sal. El mayor productor mundial de sal ye Gastronomía de China China con cerca de 56 millones de tonelaes de producción siguíu por Estaos Xuníos (incluyendo Puertu Ricu) con cerca de 43,8 millones de tonelaes. China ye'l mayor productor dende va una década, antes ser Estaos Xuníos. N'Europa el mayor productor ye Alemaña con 18 millones de tonelaes, España produz 3,9 millones de tonelaes de sal. N'América del Sur el mayor productor ye Brasil con 7 millones de tonelaes, siguíu de Chile con 6 millones. Les estimaciones del Departamentu d'Interior d'Estaos Xuníos amuesen que la producción mundial de sal ta menguando no que va de sieglu XXI y que de la mesma forma nun hai sustitutos del sal a precios razonables.
La producción mundial de sal ente 1986 y 1996 esperimentó una medría d'aproximao 70 millones de tonelaes ye dicir un aumentu del 57,6 %. Estaos Xuníos, China, Canadá y Alemaña concentren el 47 % de la producción mundial. La crecedera ta correlacionado cola crecedera de la población nel mundu. Aproximao la metá de la producción mundial de sal provién de les salines marítimes y el restu de la estraición minera, en dellos países la estraición minera puede suponer casi un 90 % como ye'l casu d'Estaos Xuníos.
Alimentación
thumb|El sal ye un potenciador del sabor y por eso ye frecuente emplegalo como condimento d'otros alimentos. thumb|El sal apaez frecuentemente nes meses de [[xinta contenío en saleros o paquetinos de sal como'l de la ilustración.]] El sal puede emplegase na alimentación con dos oxetivos distintos, per un sitiu la so capacidá de realzar ciertos sabores fai que seya un condimento bien habitual, per otru llau la so capacidá de caltener alimentos fai que seya afayadizo pa la ellaboración de salazones y encurtidos. L'usu del sal na alimentación centrar nestos dos actividaes. Munchos de los alimentos tienen una etimoloxíes que recuerden al sal como unu de los ingredientes base, exemplos d'ello son: les ensaladas, les salchichas (proveniente del llatín salsus: 'en sal') y les salsas, el salmorejo, etc. L'usu de sal nes ellaboraciones de ciertos alimentos foi baxando dende'l sieglu XVIII, esta afirmación puede comprobase nos libro de recetes nos que puede trate un usu 'escesivu' de sal pa los gustos d'anguaño. El cocineru español Ferran Adrià Acosta ellaborara diversos aires salaos con arume a mar na guarnición de dellos platos.
Realizáronse investigaciones avera del consumu de sal nos humanos occidentales, y púdose comprobar que'l 10 % del sal que s'inxer provién de forma natural de los alimentos, el 15 % provién de lo que s'añedir mientres la elaboraición casera de los alimentos y el 75 % provién de lo qu'añeden les industries alimentarias nel procesáu de los alimentos. Estos estudios amuesen qu'un británicu mediu a finales del sieglu XX consumía cerca de 10 g de sal (en más detalle 10,7 gramos de sal nun varón y 8 g pa les muyeres). Estos datos indiquen qu'una dieta baxa en sal tien de regulase principalmente na compra de los productos amás d'amenorgar la so cantidá mientres el cocináu. Ta probao que les dietes baxes en sal son probes en sabores, pudiendo afectar inclusive a los arumes.
El sal al ser consumío induz a provocar un mayor mambís polos alimentos, esti efeutu ye aprovecháu dacuando pola industria d'alimentación ya inclúi dacuando un altu conteníu de sal nos alimentos en ficies de que peracábase más. De toes formes el sal tien ventayes nel procesáu y caltenimientu de los alimentos procesáu d'alimentos: resulta barata, potencia sabores, esanicia sabores acedos, estiende la vida de los alimentos, fai que pesen más yá que retién mugor. Dellos autores investigaron la preferencia animal pol sal dende un fundamentu endocrín Unu de los sistemes hormonales pa la regulación del sodiu nel cuerpu ye angiotensina, demostróse qu'esta hormona ye capaz de regular la sensación de sei, sábese qu'esta hormona puede tener influencia na preferencia psicolóxica pol sal. Esisten casos investigaos nos qu'un tratamientu hormonal (por aciu l'adrenomedulina denominada ADM) puede llegar a amenorgar el mambís pol sal.
El mambís innatu de los animales (incluyíu'l home) pol sal espertó numberoses investigaciones avera del efeutu y preferencies pol sabor saláu, paez ser que los naciellos nun paecen estremar el sabor salao y nun ye hasta pasaos cuatro meses dende la so nacencia cuando empiecen a estremalo. De la mesma manera sábese la dependencia del sal mengua si menguar el so consumu, esti efeutu de dependencia dura solo un par de selmanes y darréu les persones acostumar a una dieta baxa en sales. El mambís pol sal puede tener una dependencia climática, por casu, les persones que viven en climes fríos pueden tener nes sos gastronomíes locales una presencia mayor polos alimentos con fuerte sabor salao.
Usos como condimento
Ye posiblemente l'aditivu más antiguu y más usáu n'alimentación, y unu de les principales pilastres de la cocina en casi cualesquier cultura del mundu. Dende'l puntu de vista culinariu delles cultures occidentales creen que'l sabor del sal suelse rebaxar con alimentos de sabor duce. So esti aspeutu dalgunos alimentos sirvir en combinaciones duce-salaes como pue ser dalgunos snacks a los que se-yos añedió una considerable cantidá de sal. Una de les gastronomíes que meyor entienden estes variaciones y amiestos de saláu-dulce ye la cocina sueca onde esiste una pallabra especial pa denominar esti sabor entemez de dambos: sockersaltad (emplegáu na descripción de delles preparaciones). Inclusive'l mesmu productu poner en salazón de forma diversa, por casu el caviar tien un conteníu de sal mayor si provién de Rusia que si provién d'Irán. Dellos productos qu'en teoría nun tienen de ser puestos en salazón pa ser calteníos, suélense salar en delles zones de la tierra, un exemplu ye la mantega que se suel salar nos países de norte d'Europa, ente que n'otros llugares permanez ellaboráu ensin sal.
Dellos autores culinarios menten que l'arte de la cocina, ye quiciabes, el llograr saber con certidume cuando se debe aplicar el sal a los alimentos, en saber la proporción exacta y el sal más aconseyable en función de les circunstancies. nesti respectu atopen espertos en sal: selmelier. En delles cultures culinaries como la xaponesa suelse poner en sal los alimentos antes de ser cocinaos, non solo pa condimentar, sinón por que puedan caltener la so testura mientres el cocináu. La utilidá del sal como unu de los ingredientes en munches de les mueyos (pallabra derivada de sal) fai qu'inclusive lleve'l so nome como ye'l casu de la Salt & vinegar (mueyu de los populares fish and chips) de la cocina inglesa. Nes cocines asiátiques tiénense ciertos condimentos que faen de sustitutos del sal como pueden ser: el mueyu de soya, el mueyu de pexe (garum de los romanos), el mueyu d'orca.
Otru ingrediente qu'emplega relativamente cantidaes de sal como ingrediente mientres la so ellaboración ye delles variedaes de pan. Emplégase como ingrediente en pastelería por cuenta del so efeutu reforzante de sabor, sobremanera del dulce y ye por esta razón pola que s'atopa en pequeñes dosis nes mases de los pasteles. Ye emplegáu na industria de los refrescos.
Usos como conservante
El descubrimientu del sal como conservante ye bien posible que se realizara al azar al reparar qu'un alimentu abandonáu en salar perduraba más tiempu qu'unu abandonáu al aire. Ye bien posible qu'observaciones d'esti tipu dieren llugar a la ellaboración de salazones d'alimentos tales como la carne en salazón y les sos subproductos (como pue ser los embutíos, los jamón, salami, etc.). Les salazones dexaben llevar alimentos perecederos a llugares alloñaos como ye'l casu del pexe que gracies a la salazón puede consumise en llugares alloñaos a la mariña onde son pescaos. El mercáu de salazones foi mientres la historia de la humanidá un negociu rentable hasta la llegada de los sistemes de refrigeración (vease: Historia del sal). Nel casu de les conserves de verdures empléguense soluciones salines col enfotu de caltener los colores orixinales de la planta.
Munchos alimentos tienen enforma conteníu salino por cuenta de los sos tratamientos en forma de salazones al envís de faer curáu y esti tratamientu da un calter propiu a ciertos alimentos, tal ye asina'l caviar que puede atopase nos países eslavos, el bacaláu en salazón tan típicu de les cultures del atlánticu al igual que'l sardina, les anchoes, sardines. Delles cultures culinaries como la cocina china tienen salazones basaos en güevos como son los güevos en salazón de coríu o'l popular güevu centenariu. En dellos casos lleguen a entemecer el sal con distintes especies por que'l curáu de los alimentos tenga un sabor final arumosu. De la mesma forma dellos alimentos ellaborar con grandes cantidaes de sal p'aumentar el so durabilidá y poder enllargar la so utilidá como alimentu, exemplos son el xamón (típicu de la Península Ibérica, especialmente n'España, y bien popular n'otres ellaboraciones en cultures d'orixe celta) y el quesu.
Les salazones tienen como misión desecar los alimentos hasta que se cesa l'actividá de les bacteries responsables de la descomposición de los alimentos. Los iones de sodiu y cloru faen que les membranes celulares detengan los procesos biolóxicos, incluyíu'l de podrizu. Unu de los alimentos qu'emplega grandes cantidaes de sal son les sopes instantánees o tamién los Cubu de caldu daos de caldu (con conteníos de sal que pueden superar el 3 % en pesu). Otros sales similares emplegaes nel caltenimientu de les carnes dende'l sieglu XIX son el nitratu de potasiu (KNO3) que tien amás la propiedá de dar un calter de color coloráu brillante a les fibres de carne, esti tipu de conservante emplégase enforma nel xamón. Al nitratu de potasiu denominar dacuando tamién como "sal nitro".
Nel mundu enteru ye famosa la necesidá de sal pa la ellaboración del quesu. Trátase d'un lácteo que tien capacidaes de perdurar nel tiempu por cuenta de la so concentración salina ente otres propiedaes. La concentración necesaria pa caltener el quesu ye aproximao d'un 2 % del so propiu pesu (esta cantidá puede variar según les costumes y los llugares). Nel casu de cocción de verdures, el sal fai más brillosu los sos colores.
Usos industriales
Aproximao'l 60 % de la producción mundial dedicar a aplicaciones industriales, principalmente na ellaboración de carbonatu sódicu sintéticu (Na2CO3) y álcalis de cloru emplegáu na industria químico. El consumu humanu representa tan solo'l 25 %.
La demanda mundial de sal pa esti tipu de procesos foi creciendo dende la revolución industrial, en dellos casos l'emplegu del sal pa xenerar cloru escayó por cuenta de les medranes de xeneración de dioxines como subproductos. Emplegar na preparación d'agües salobres de pecera. Esisten cañes de l'agricultura que se dediquen a midir la biosalinidad (sal esistente nos terrenes de cultivu).
En ganadería, el sal utilizar pa suplir a la falta de cloru y sodiu na alimentación de los bóvidos y óvidos, que llamben sal en bloques que se ponen a lo llargo de los praos. Puede suministráse-yos tamién entemecida con otros minerales.
Emplegos cotidianos
miniaturadeimagen|Silu con sal pal iviernu, Múnich, Alemaña. El sal emplegar n'otros campos distintos de l'alimentación. Unu de los más comunes nos llugares de clima fríu ye l'aplicación nes carreteres, cais y pavimentos pa dilir la nieve y evitar la formación de xelu. Esta práutica camuda con frecuencia la salinización del suelu provocando serios trestornos al medioambiente.
Otra de les aplicaciones del sal ye como descalcificador. Sirve para anidiar l'agua y evitar asina les incrustaciones de sales minerales nes tuberíes y depósitos d'agua potable. Emplegar na industria d'ellaboración del papel según del cueru (nos procesos de curtiembre). El sal emplegar na industria d'ellaboración de xabones y deterxentes. Emplégase extensivamente na industria ganadera aplicada na alimentación de ciertes especies como les vaques, los gochos, los caballos, etc. Emplégase dacuando na ellaboración de salmories anticonxelantes. El sal utilizar dende los años 1980 nel sistema ecolóxicu de cloración salina de l'agua por electrólisis, dexando desagafar y caltener la llimpieza de l'agua de les piscines ensin añedir cloru. En decoración d'interiores, esisten lámpara ellaboraes con sal.
Industria químico
El sal ye una fonte de cloru qu'apurre a la industria químico esti elementu en grandes cantidaes, un exemplu ye'l so emplegu na ellaboración del plásticu denomináu: PVC (Policloruro de Vinilu). Emplégase como aditivu na formación de ciertes cerámiques. La industria químico emplega'l sal na ellaboración d'otros sales derivaos como pue ser el hipoclorito cálcicu (Ca(ClO)2), dióxidu de cloru (ClO2), cloratu sódicu (NaClO3), fluorsilicato sódicu (Na2SiF6), hipoclorito sódicu (NaClO), perclorato sódicu (NaClO4•H2O). Resulta evidente que'l sal ye unu de los compuestos más emplegaos nel llogru de cloru gaseosu y sodiu metálico. Na industria farmacéutico emplegar na ellaboración d'infusión, drogues y sueros clínicos. Ye frecuente emplegala na electrólisis nos denominaos ponte de sal. Emplégase dacuando como mordiente na industria testil.
Usos paramedicinales
Suel emplegase nos SPAs y balnearios, eslleida nos baños (sales de bañu). Tamién se suel emplegar pa faer baños de pies caseros. El sal ye utilizada por que se esprendan les sangrixueles xuntaes.
Usos rituales
Los usos rituales qu'arreyen el sal son bien comunes en munches cultures, ye cierto que la mayoría de los casos l'usu del sal ta rellacionáu nestos rituales cola idea de "pureza" o de "desinfeición" o de "barrera contra'l mal". El so protagonismu a lo llargo de la historia confirió-y un calter casi sagráu y cargáu de simbolismu (la muyer de Lot convertir en "estatua de sal"). Por regla xeneral los espíritos malinos de les distintes cultures de la tierra "odien" el sal, en Xapón se rocía con sal l'escenariu del teatru antes d'empezar l'actuación pa evitar les males aiciones de los espíritos. De la mesma forma los xudíos creen que'l sal protéxe-yos del güeyu del diablu. En delles ocasiones púnxose sal na llingua de los naciellos antes del bautismu pa protexe-yos (el llibru d'Ezequíes menta esti aspeutu). El sal participa na misa tridentina (ritual de la misa del ritu romanu de la Ilesia católica). N'Escocia el sal forma parte de dalgunos ritos funerarios. Suelse emplegar nuna caña de la videncia qu'emplega sal y que se denomina halomancia. Esti asentamientu foi enriando'l mercáu de sal de la zona nos años posteriores.
En ciertes cultures asiátiques como la xaponesa suelse emplegar el sal nos rituales de purificación de persones y de llugares, asina puede comprobase na práutica del sintoísmu. Esti detalle de purificación puede vese nos prauticantes del deporte de contautu denomináu sumu, onde los contendentes empleguen el sal como purificación y espulsión de los malos espíritos antes de la llucha. Munches de les aplicaciones rituales pueden provenir de l'alquimia onde tenía un símbolu especial: un círculu con un diámetru que lu percorría.
Salú
thumb|Baños salinos en [[Bad Nauheim (Alemaña), ye bien típicu pasiar en redol a unes cañes salines que pinguen agua salino.]] , dende empiezos del sieglu XX intentóse amenorgar los conteníos de sal que tien de consumir una persona nun día, el problema anicia en que los niveles mínimos consideraos yá se devasen con facilidá ensin vertir sal a la comida. Sábese que casi'l 75 % de los alimentos procesaos yá contién sal nellos, esto fai que sía difícil amenorgar la cantidá diaria de sal ensin la participación y sensibilización de la industria alimentaria lo mesmo que de los consumidores.
Necesidá de sal na vida
thumb|Los animales [[herbívoru|herbívoros tienen una mayor necesidá de consumir sal comparáu colos carnívoros. ]] En 1684 el químicu Robert Boyle foi'l primer científicu en definir el "sabor salao" en dellos fluyíos corporales tales como la sangre, el sudu o inclusive les llárimes. Determinó la concentración de sal evaporando les amueses y comprobando qu'había cristales de sal nes cenices. Casi un sieglu dempués H. M. Rouelle en 1776 aisla unos cristales d'urea na orina. El químicu J. Berzelius amuesa que'l sal concentrar en ciertes partes del cuerpu como los cuévanos abdominales, en redol los pulmones, corazón y celebru. El sodiu ye'l sestu elementu más abondosu na tierra, puede dicise que por cuenta de la so estremada reactividá ye bien raru que pueda atopase n'estáu puru (reacciona bien violentamente cola agua). Esta bayura dexa que sía un elementu vital nel desenvolvimientu de ciertes reaiciones químiques biolóxiques que dan soporte a la vida, ye conocíu l'efeutu favorable de les soluciones salines na disolución de nutrientes. A la disolución de sal nos fluyíos d'un ser vivu denominar salín, ente que a la so tolerancia máxima halotolerancia.
Nel sieglu XX el botánicu Bunge fixo la observación de que los animales carnívoros apenes tienen necesidá de consumir sal, ente que los herbívoros sí teníen esa necesidá. Bunge pudo faer esta observación tres los múltiples viaxes que fizo alredor de tol mundu, comprobando que los herbívoros escreten ente trés a cuatro veces más sal que los carnívoros. De la mesma forma ente los sos estudios sobre'l sal pudo reparar que les aguarones femes consumíen más sal mientres los periodos de reproducción. Estes observaciones dexaron definir a los animales como seres «afamiaos de sal». En dellos casos atopóse que la coprofagia de delles especies ye una necesidá d'inxerir sal, como ye'l casu de los monos qu'inxeren les fieces de los caballos pol so conteníu salín. L'enclín de dellos organismos a inxerir sal denominar halofilia. Delles bacteries amosaron una gran resistencia a vivir n'ambientes d'altu índiz salín y por eso en bioloxía creóse una categoría pa elles: halobacterias.
El cuerpu caltién una homeostasis de concentración de sal en ciertos fluyíos por aciu actividaes d'osmorregulación (gracies a les canales de sodiu de delles célules). D'esta forma cuando la ingesta de sal ye deficitaria, o la concentración de sodiu en fluyíos ye inferior a 140 milimol por llitru de plasma sanguineu el celebru manda señales d'emerxencia a los reñones por que mengüe la escreción por aciu orina. La operación de regulación de la concentración de sal nos fluyíos facer por aciu la hormona antidiurética (ADH) según pola aldosterona (que controla la cantidá de sodiu na sangre). Ye frecuente que cuando se cesa (o se mengua) el consumu de sal, el cuerpu tiende a esaniciar líquidos al envís de restablecer la concentración salina nos fluyíos corporales y esti efeutu puede acabar nuna deshidratación inducida, ye por esta razón pola que les persones que tán espuestes a ambientes calorosos (como pue ser la travesía d'un desiertu) inxeren pequeñes cantidaes de sal pa evitar una sudoración escesiva.
Dosis diaries de sal
Na dieta común actual globalizada los alimentos yá tienen de por sí abondu sal (ej.: nos patés, los chips, pataques frites etc.) polo que ye avezáu abusar d'ella inxiriendo n'ocasiones más de 5 g diarios, cuando lo recomendable ye la cantidá d'algame 2 o 3 g/día, solo en momentos de muncha deshidratación debida a la trespiración y la diuresis como puede asoceder en xornaes bien templaes (igual o más de 30 °C) o tres exercicios intensos nos cualos por trespiración poder perder munchos catabolitos de sodiu puede ser recomendable una ingesta de sal que devase los 6 g; anque en práuticamente tolos casos el consumu de sal ye contraindicado pa la xente con hipertensión o con defectos renales. Los réximes médicos suelen incluyir alimentos probes en sal y les persones vexetarianes suelen tener un escasu consumu d'ella. El problema ye que la sola ingesta de ciertos alimentos yá devasa la cantidá mínima necesaria diaria ensin que sían condimentados con sal arremente. Otra enfermedá rellacionada col consumu de sal ye la cistitis fibrosa.
Los consumidores de carne colorao yá inxeren la cantidá mínima de sal riquida a diariu una y bones la carne suel contener sales ente les fibres. Ye por esta razón pola que los animales carnívoros yá devasen cola so dieta la dosis mínima de sal riquida. La solución salina riquida pa la ellaboración y preservación de ciertos alimentos depende de la so naturaleza por casu'l quesu y la manteca usa cerca d'un 2 % del so pesu en sal, la carne emplega un 6 % y el pexe llega hasta un 20 %. L'usu del sal en salazones tien como misión la de desecar l'alimentu hasta que les bacteries responsables de la podrizu cesen o mengüen la so actividá, lo que se traduz nuna mayor vida del alimentu. El sal emplegar en ciertes comunidaes como la xudía nel desecado de carnes, pa ello esiste una llei denominada kashrut que nun dexa qu'un alimentu cárnico curar cola so propia sangre (la mesma sangre nun ta dexada como alimentu), pa ello emplégase como desecante'l sal kosher.
Beneficios
L'elementu necesariu nel sal ye'l sodiu, bien útil nel caltenimientu de la presión del sangre y de los fluyíos estracelulares. La falta de sal ye un defectu bien raru na actualidá yá que'l sal nos alimentos ye casi omnipresente, por regla xeneral lleva a la presencia d'otros problemes de salú qu'afecten a l'absorción de sodiu nel estómagu. El sal que contién un adultu puede tresformase n'aproximao un cuartu de quilu. Hasta mediaos del sieglu XX yera bien aballador midir de forma casi instantánea la concentración de sodiu nos fluyíos corporales, l'apaición de nueva instrumentación fizo que fuera posible faer un analís en relativamente pocu tiempu (cinco minutos). Unu de los tests más conocíos pa pescudar la concentración de sal nel sangre ye'l test de Fantus.
Consumos perxudiciales
L'ausencia total de sal na dieta ye perxudicial pa la salú; ye necesaria una pequeña dosis de sal pa caltener ciertes actividaes del organismu como la respiración y la dixestión. El defectu de sal xenera nel organismu un defectu de sodiu denominada hiponatremia. El defectu de sodiu fai que'l paciente tenga síntomes d'apatía, debilidá, desvanecimiento, anorexa, baxa presión arterial, colapsu circulatoriu, estáu de choque y, finalmente, la muerte.
Ye sabíu que'l sal en contautu cola piel puede causar irritaciones y calecer a altes temperatures puede causar vapores qu'agafen los güeyos. A bien altes temperatures aferrúñase emitiendo un gas tóxico, dióxidu de sodiu (NAO2). Consumíu en grandes cantidaes causa irritación del estómagu.
El consumu d'altes cantidaes de sodiu non siempres ta rellacionáu col consumu de sal, por casu en dellos países emplégase glutamato monosódico como saborizante y xenera escesos peligrosos de sodiu nel cuerpu (vease: Síndrome de restorán chinu).
Dalgunes de los consumos escesivos fueron estudiaos en campos de concentración como'l de Dachau mientres l'Alemaña nazi. Los esperimentos empezaron n'agostu de 1944 y siguieron dos meses dempués. Los esperimentos consistíen n'estremar cuatro grupos en consumos salinos de distintes concentraciones. L'oxetu del esperimentu yera determinar los efeutos sobre'l metabolismu humanu. Pudo determinase que la muerte producir a los 12 díes, pudiendo demostrar que ye meyor pa la sobrevivencia inxerir pequeñes cantidaes d'agua marino primero que nun consumir agua.
Esiste la creencia de que'l sal engorda, anque nun ye ciertu n'absolutu pos el sal nun apurre caloríes. Sicasí, ye ciertu que con un escesu de sal aumenta la osmolaridad del sangre y provoca sei, polo cual bébese agua pa restablecer l'equilibriu salín del cuerpu. Al atropar agua, el cuerpu aumenta'l so pesu. Delles organizaciones médiques consideren letales la ingestión oral de concentraciones cercanes a los 12 357 mg por kg de pesu corporal (esto fai qu'una persona de 50 kg de pesu pueda ser intoxicada si inxer d'una vegada aproximao 600 g de sal). Un consumu per debaxo de la dosis descrita como mínima produz un amenorgamientu de pesu, amenorga la emisión de zusmios gástricos, afecta a la composición del sudu (mengua'l so salín) y aumenta la concentración de potasiu en ciertos fluyíos corporales como la cuspia.
Nel añu 1994 la COMA (Committee on Medical Aspects of Food and Nutrition Policy, el Comité pa la Vixilancia d'Aspeutos Nutricionales de los Alimentos) encamentó amenorgar la dosis diaria de la población mundial de sal a 6 g. Nel so informe menta los efeutos dañibles ya impautos que tien la ingesta escesiva de sal sobre l'apaición d'enfermedaes cardiovasculares. Esti encamientu encontar na evidencia esistente na actualidá sobre'l consumu de sal y l'apaición de hipertensión. En 2003 el SACN (Scientific Advisory Committee on Nutrition: Comité Conseyeru de Nutrición) nel so informe sobre "sal y salú" revisa los datos COMA y considera inda válidos dende un puntu de vista nutricional los númberos calculaos en 1994.
Dellos estudios clínicos realizaos en ciertos países asiáticos amosaron l'apaición de cánceres nel sistema dixestivu, siendo'l más acusáu'l cáncer d'estómagu. Delles patoloxíes como la enfermedá de Ménière pueden tener la so causa un consumu exacerbado de sal nos alimentos. Ente que el consumu de sal puede ser parte del oxetivu patolóxicu del desorde alimenticiu de la enfermendad de pica.
Impautu ambiental
L'usu de sal nel destemple de carreteres y cais de ciudaes cuando hai nevaes emplégase por cuenta de qu'amenorga el puntu de conxelación hasta –15 °C, lo que fai que s'evite la formación de xelu col consiguiente riesgu d'accidentes. Esta práutica va esaniciándose adulces yá que causa problemes ambientales serios camudando les propiedaes químiques de los suelos de cultivu.
Sal de mesa
El sal de mesa tien un grau de refinamientu menor pudiendo llegar a una concentración de 95 % de pesu en cloruru sódicu. Esti tipu de sal ye emplegáu fundamentalmente n'alimentación y suelse atopar xeneralmente nos saleros qu'hai nes meses de comíes (d'ende la so denominación: sal de mesa), suel acompañase con dispensadores en forma de saleru que lleven pimienta negra. Una de les compañíes qu'empezaron a ufiertar sal de mesa a mediaos del sieglu XX foi Morton n'Estaos Xuníos nun formatu bien habitual anguaño, esta compañía punxo un eslogan nos sos paquetes que perdura anguaño: una neña so un paragües porta un sacu de sal que s'abrir por una banda y dexa cayer como un regueru'l sal, un cartelu reza: “When it rains it pours” (cuando llueve diluvia). Dichu eslogan ufiertaba al públicu la posibilidá d'emplegar per primer vegada un sal cristalino homoxéneo que nun s'arrexuntaba (faer grumos) n'ambientes húmedos.
El sal de mesa dende siempres foi un sal que tuvo antiaglutinantes (al igual que'l sal refinao), por que pueda fluyir meyor nos saleros y poder ser arramao dende los furos del mesmu. Delles ximistríes dexen poner granos d'arroz dientro del saleru por que pueda vertise meyor y absuerba el mugor.
El sal de mesa tien una densidá de partícula de 2,165 g/cm³, y una densidá aparente de 1,154 g/cm³.
Variantes
thumb|[[Sal afumao apurre un arume único en dellos alimentos.]] Esisten distintes denominaciones de sal a lo llargo de tol mundu, y les diferencies de sabores qu'apurren estos sales puede debese a la presencia llocal de ciertos oligoelementos que-y apurren un sabor carauterístico. N'otres ocasiones la forma de recueya dexa modificar la testura de los sales y faeles más curioses al consumidor. Seya como quier, esisten diverses variedaes como son:
Simbolismos y creencies
Unu de los mayores investigadores del simbolismu del sal nes distintes cultures foi'l psicólogu galés Ernest Jones, amigu de Sigmund Freud, qu'en 1912 escribió un ensayu alrodiu de la obsesión humana pol sal. Realizó un estudiu alrodiu de l'asociación esistente ente'l sal y la fertilidá. Espón munches razones poles qu'apaez xunida a les celebraciones relixoses y máxicu. Como exemplu de fertilidá cabo mentar que nel Imperiu romanu a los homes namoraos denominábase-yos salax ("n'estáu saláu"), lo que da orixe a la pallabra inglesa salacious. Nos Pirineos suelse poner sal nos bolsos de los novios pa evitar la disfunción eréctil. En delles partes d'Alemaña los zapatos de la novia se rocían con sal p'activar la función reproductora.
Mientres la Edá Media en Francia, al igual qu'en China, creíase qu'una muyer menstruante detenía los procesos de fermentadura. Ye por esta razón pola qu'en francés a la muyer menstruante denominar en salaison (curada en sal). Teníase la creencia de que la presencia d'una muyer menstruante nun cuartu con alimentos en fermentadura yera abonda como pa poder detener la fermentadura.
Nel hinduismu, Dhanuantari —avatar del dios Vishnú— ta bien rellacionáu col sal, yá que sería quien afayó les sos propiedaes conservantes.
Les ufriendes solíen faese con sal, razón pola cual nel Llevíticu del Antiguu Testamentu dizse: "Echarás-yos sal a toles ufriendes de cereal, y nun dexarás que falte sal de l'alianza del to Dios. Toles tos ufriendes han llevar sal". Nel Nuevu Testamentu, Matéu diz a Jesús: "Vós sois el sal de la tierra". Los apóstoles y escoyíos apaecen conseñaos n'ocasiones como el sal de la tierra (sal terrae) Matéu 5:13.
Nel movimientu rastafari, les normes dietétiques sobre los alimentos denominaos ital eviten l'usu del sal.
Nes cultures eslaves, como la rusa, ufiertábase sal xunto al pan (vease pan y sal), como un xestu de hospitalidá.
Esiste una superstición na que se cree que refundiar sal al suelu atrái mala suerte.
Flêtre
Flêtre ye una comuña francesa del departamentu de Nord, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Christine Johanna Buisman
Dra. Christine Johanna Buisman ( * 1900 - 27 de marzu 1936 ) foi una botánica y micóloga neerlandesa. Trabayó en pudriciones de raigaños, n'enfermedaes micóticas del llamera
Aeropuertu d'Enontekiö
L'Aeropuertu de Enontekiö (Enontekiön lentoasema) ye un aeropuertu civil, asitiáu nel conceyu d'Enontekiö, Finlandia, a 9 quilómetros del centru de Hetta. Esti aeropuertu ye destín d'aerollinies chárter, que la so actividá reporta al aeropuertu'l 95% de los sos pasaxeros. Tamién esisten otros vuelos regulares a Enontekiö mientres la primavera. Flybe Nordic realiza vuelos dende Enontekiö al Aeropuertu de Ḥelsinki-Vantaa ente marzu y mayu emplegando aeronaves ATR72-500.
Pont-de-Veyle
Pont-de-Veyle ye una comuña francesa del departamentu d'Ain, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Golfu de Gdansk
El golfu o badea de Gdansk (en polacu: Zatoka Gdańska; en casubio: Gduńskô Hôwinga; en rusu: Гданьская бухта; n'alemán: Danziger Bucht) ye un golfu asitiáu nel mar Bálticu, frente a les mariñes de Polonia y Rusia. Recibe'l so nome de la ciudá portuaria de Gdansk.
Pont-de-Veyle
Tien una población de y una superficie de  km².
Golfu de Gdansk
Xeografía
El golfu estender dende badea de Puck al oeste hasta'l estrechu de Baltiysk al este. Atópase separáu de la llaguna del Vístula pol gordón del Vístula. Los principales ríos que desagüen na badea son el Pregolya y el Vístula, que lo fai al traviés d'un delta que los sos brazos reciben los nomes de Leniwka, Śmiała Wisła y Martwa Wisła. La mesma llaguna del Vístula tamién realiza apurras d'agua al golfu.
En redol al golfu, qu'apurre proteición natural a los navíos, desenvolviéronse numberosos puertos ente los que destaquen los de les ciudaes polaques de Gdansk, Sopot, Gdynia, Puck y Hel, y la rusa de Baltiysk.
El puertu polacu d'Elblag y los rusos de Kaliningráu y Primorsk tán asitiaos na llaguna del Vístula y tienen accesu al golfu al traviés del estrechu de Baltiysk.
Historia
El florecimientu de los asentamientos entorno al golfu viose amontáu col desenvolvimientu comercial de la Lliga Hanseática, amás de les lluches territoriales ente Polonia, la Orde Teutónica, Rusia y estaos alemanes. Col tiempu Prusia llegó a controlar tol golfu. Tres la Primer Guerra Mundial, les sos veres quedaron estremaes ente tres estados: Polonia, la ciudá llibre de Dánzig y Prusia Oriental (Alemaña). Terminada la Segunda Guerra Mundial, les sos veres pasaron a manes de Polonia y Rusia.
Nel golfu desenvolviéronse dos grandes batalles: la batalla de Oliwa, que tuvo llugar nel marcu de la guerra suecu-polaca, y la batalla del golfu de Gdansk, que tuvo llugar nel intre de la Segunda Guerra Mundial.
Tecoma stans
thumb|Flores thumb|Fueyes thumb|Frutos Tecoma mariella, nome común de la especie botánica del xéneru Tecoma, pa Tecoma stans; otros apellativos: como chacté (Guatemala), cholán, esperanza, vainillo (Costa Rica ), fresnu, guarán mariellu o ipé. Geelklokkies n'afrikáans.
Distribución xeográfica
Ye endémica del continente americanu; estendiéndose dende Arxentina hasta'l suroeste d'EE. XX.. Foi introducíu nel sur d'África y en Ḥawai.
Descripción
Ye un arbustu perenne grande que la so principal carauterística ye que mientres el branu apaecen desnudos d'hoja pero enllenar de numberoses flores marielles, naranxes o acolorataes, apurriendo una gran riqueza cromática al monte tropical. Fueyes pinnaes o simples de cantu serráu. La so polinización realízase principalmente por colibríes. Distribúyense principalmente polos valles secos andinos y polos montes costeros intertropicales. Cultívase en numberoses partes del mundu, pola so bellu floriamientu, p'afatar cais y xardinos, anque tamién ye bien apreciada la so madera d'un color pálidu mariellu, fina, trupa, de fibres planes y de durez media.
Fueyes y raigaños contienen compuestos bioactivos, especialmente monoterpenos, con usos melecinales.
Tien potencial invasor y dacuando conviértese en maleza. Rápido coloniza campos disturbaos, predresos, arenosos, y aclareaos.
Taxonomía
Tecoma stans describióse por (L.) Juss. ex Kunth y espublizóse en Nova Genera et Species Plantarum (quarto ed.) 3: 144. 1818[1819]. Tecoma nome xenéricu que se deriva del náhuatl de la pallabra tecomaxochitl, que s'aplicó polos pueblos indíxenes de Méxicu a les plantes con flores tubulares.
stans: epítetu que significa "erecta".
Toshiki Koike
Toshiki Koike (小池 知己, ) ye un ex-futbolista xaponés.
Aeropuertu d'Ercan
L'Aeropuertu d'Ercan (en turcu: Ercan Uluslararası Havalimanı) ye'l principal aeropuertu de la República Turca del Norte de Xipre. Ta alcontráu cerca d'Ercan (Tymbou en griegu), nel nordeste de Nicosia, y nun ye internacionalmente reconocíu como puertu d'entrada llegal sacante por Turquía, la República Turca del Norte de Xipre y Azerbaixán, anque esti últimu país solo dexa vuelos chárter direutos dende la so capital, Bakú.
Pablo Pérez
Col nome de Pablo Pérez podemos referinos a:
Citrus limon
thumbnail|250px|Llimones La ye un árbol pequeñu y perenne, especie híbrida del xéneru citrus, familia de les Rutácees, que pue algamar los 6 m d'altor; tien corteya lliso y madera duro y mariella, perapreciada pa trabayos de carpintería. El so frutu ye'l llimón.
Forma una copa abierta con abondes rames, les sos fueyes son elíptiques, coriácees de color verde mate (5 a 10 cm), terminaes en punta y con bordes ondulaos o dentaos. Les sos flores arumoses presenten pétalos blancos teñíos de rosa na parte esterna, con numberosos estames (20-40). Surden aisllaes o faciendo pares dende les yemes colloraes.
El llimoneru ye orixinariu d'Asia y foi desconocíu por griegos y romanos. Asina, menciónaselu per primer vegada nel llibru sobro agricultura Nabathae p'hacia'l sieglu III u IV. El so cultivu nun foi desendolcáu n'occidente hasta dempués de la conquista árabe, estendiéndose entós per tol llitoral mediterraneu, aú cultívase abondo por mor de la bondá climático pa consumu internu y esportación.
El so frutu, el llimón, tien un altu conteníu en vitamina C (501,6 miligramos) y ácidu cítricu (49,88 gramos) por llitru. Emplégase pa facer postres o bebíes naturales como la llimonada. Les rodaxes empléguense como adornu pa les bebíes.
Emplegos
Considérase que'l llimoneru tien un bayurosu espectru d'usos, ente los cualos destaquen: Gastronómicu,dixestivu, estomacal, astrinxente,antieméticu, vulneraruo, dermatolóxicu, analxésicu, antiodontálxicu, antigripal.
Hai que destacar amás qu'existe la lleenda urbana ampliamente estendía de que'l llimón tien propiedaes antibacterianes y/o anti-tósiques. Por mor d'esta creyencia, faise un usu enquivocáu como l'emplegu de llimón como mediu pa elliminar les bacteries pal consumu de mariscos crudos.
Escorodita
La escorodita ye un mineral de la clase de los minerales arseniatos, y dientro d'esta pertenez al llamáu “grupu de la variscita”. Foi afayada en 1818 en mines de los montes Metálicos, nel estáu de Saxonia (Alemaña), siendo nomada asina del griegu scorodion que significa "similar al ayu", n'alusión al so golor cuando  calecese. Un sinónimu pocu usáu ye'l de loaisita. 250px|miniaturadeimagen|Escorodita
Carauterístiques químiques
Forma dos series de solución sólida, una d'elles cola mansfieldita (AlAsO4·2H2O), na que la sustitución gradual del magnesiu por aluminiu va dando los distintos minerales de la serie. Una segunda serie ye la que forma cola yanomamita (InAsO4·2H2O), na que se va sustituyendo'l fierro por indiu.
Amás de los elementos de la so fórmula, suel llevar como impureza aluminio.
Caraterísticas físiques
De coloración bien variada poles impureces.
Funde con carbón de madera, produciendo un bien carauterísticu golor a ayu.
Puede presentar un efeutu "alejandrita" si alterna llume con lluz natural y artificial.
Formación y xacimientos
Ye un mineral secundariu relativamente común, que se forma como resultáu de la oxidación de la arsenopirita o otres especies minerales conteniendo arsénicu. Tamién puede formase como mineral primariu en xacimientos hidrotermales. Xeneralmente en cuévanos limoníticas.
Sueli atopase acomuñáu a otros minerales como: farmacosiderita, beudantita, carminita, dussertita, arseniosiderita, adamita, austinita, vivianita o óxidos de fierro.
Flines-lès-Mortagne
Flines-lès-Mortagne ye una comuña francesa del departamentu de Nord, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Pablo Pérez Rodríguez
Pablo Pérez Rodríguez ye un.
Depués de xugar nes categoríes inferiores del club, debutó col primer equipu'l 24 de mayu de 2014 n'un partíu escontra'l FC Barcelona "B". Tuvo na primer plantía del Real Sporting de Xixón ente 2015 y 2022, con una temporada cedíu na Agrupación Deportiva Alcorcón (2016-2017).
N'avientu de 2022, depués de tar 4 meses ensin equipu, anuncióse que fichaba pol Bengaluru FC de la Superlliga de la India.
Saara Back
Saara Back o Bäck ye una naturalista, botánica, bióloga marina, brióloga, taxónoma, curadora, y esploradora finesa. Dende mayu de 2015 ye Ministra de Mediu Ambiente (YM) nel gobiernu federal de Finlandia, Departamentu d'Árees Naturales Ambientales/ Hídriques y Marines.
Carrera
En 1999, llogró'l doctoráu pola Universidá Queen’s de Belfast.
Desenvuelve actividaes académiques y científiques na Universidá de Ḥélsinki, coles llinies d'investigación en Ciencies Biolóxiques (sistemática molecular, biodiversidá, banquisa, algues y en Ciencies de la educación (enseñanza basada na investigación). Ye docente en ciencies acuátiques.
Espirdo
Espirdo ye un conceyu d'España, na provincia de Segovia, comunidá autónoma de Castiella y Lleón. Tien una superficie de 26,01 km². Dende 1086 conocíase-y por “Spiritu” y en 1247 pasó a denominase “Spiritu de Ruviales” pola so proximidá a la villa. Foi yá nel sieglu XVI cuando adquirió'l nome de Espirdo. Pertenez al Conceyu de Espirdo que tien dos pedaníes: La Figal y Tizneros. Trátase d'un territoriu d'industria agrícola y atópase allugada na unidá morfoestructural denomada Conca del Duero.
El términu ta confináu escontra'l norte por La Figal y Brieva, la zona sur por La Lastrilla, la zona este Tizneros y zona oeste El Mata de Quintanar y Bernuy de Porreros. El códigu postal correspuende al 40191.
Accesu
Dende Segovia capital: A 13 minutos pela carretera N-110 y posterior esvió pola carrtera local SG-V-2221 (7,6 quilómetros aproximao) Dende Valladolid capital: A 1 hora y 15 minutos pela carretera CL-601 (118 Km. aproximao), coyendo la circunvalación SG – 20. Dende Madrid capital: A 1 hora y 15 minutos pola A-6 y AP-61, y dempués pola SG – 20 y la SG-V-3321 (122 Km. aproximao) El territoriu de Espirdo tien una superficie de 26 quilómetros cuadraos y se estructura alredor de l'alliniación orográfica de la Sierra de Guadarrama (los Montes Carpetanos) y la so altitú media ye de 1.070 m.s.n.m.
Llugares d'interés
thumb|Ilesia de San Pedro Los Llugares d'Interés Natural inclúin: el Cuetu de Catillejo polos sos relieves residuales y el Mirador del altu de La Ermita de Veladiez. Nos últimos años tuvo una gran puxanza nel turismu rural por cuenta de la so inmensa tranquilidá y les paraxes naturales que s'atopen a la so alredor. La Rede de Corredores verdes ayudó a fomentar les rutes ecu-turístiques, en rellación cola naturaleza, destinaos al deporte y a la contemplación de la riqueza cultural. Prima la tierra de la cebera y les sos llanures son ondulaes. Nes sos riberes apaecen chopos, pinos, álamos, fresnos, encines, sauces, llameres y majuelos. Pero ensin dulda la especie más llamativa ye la Populus nigra, reconocida como Proteición d'Arboláu. Y dientro de la fauna destaquen animales tan conocíos como la llebre, el falpayar, la perdiz o los bilanos.
Amás, cuenta con llugares d'Interés Patrimonial como son La Ermita de La nuesa Señora de Veladiez. Un edificiu románicu que caltién el pórticu con arcu de mediu puntu y una carauterística espadaña de dos campanes. La so pequeña nave románica tien un ventanal abocinado al Oeste y una cornisa de canecillos al Norte. La Ilesia de San Pedro ye otru curiosu yá que ta compuesta por una nave con piedra de sillares. Tien ábsides pentagonales con dos ventanales, cornisa y una torre tamién de pierda, con dos cuerpos, el superior de campanes. El potru y les fontes volumétricas son otru aliciente pa les visites de la zona.
Dientro del so Inventariu Arqueolóxicu damos col Xacimientu de Parrales I pel camín del Matu a unos 150 metros el cual data de la dómina prehistórica. El Xacimientu de Parrales II de la dómina Tardorromana y el de San Roque de la mesma dómina.
Demografía
El conceyu de Espirdo consta de 3 entidaes de población, que'l so censo pa 2010 ye'l siguiente:
Alministración
thumb|Casa consistorial
F Carinae
f Carinae (f Car) ye una estrella na constelación de Carina de magnitú aparente +4,51. La paralax midida pol satélite Hipparcos —5,39 ± 0,14 milisegundos d'arcu— emplaza a f Carinae a 605 años lluz del Sistema Solar, siendo'l error na midida del 2,6%. El so máximu acercamientu a la Tierra tuvo llugar fai 5,7 millones d'años, cuando tuvo a una distancia de 233 años lluz. Nesi momentu'l so rellumu algamó magnitú 2,43.