cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Noruega
El país combina la economía de mercáu col nomáu modelu nórdicu d'Estáu del bienestar, con sanidá gratuita universal y un ampliu sistema de seguridá social. El país tien grandes reserves de petroleu, gas y minerales, y esporta tamién agua fresca, enerxía elléctrica, pescáu y madera. Una cuarta parte del so productu internu brutu vién-y del petroleu y el gas. Ye'l mayor productor d'estos hidrocarburos fuera d'Oriente Mediu, y esto permíte-y que la de so seya la cuarta mayor renta per cápita del mundu nos llistaos ellaboraos pol Bancu Mundial y el Fondu Monetariu Internacional. Tien ocupao, de 2001 a 2006 y de 2009 a 2014, el primer puestu nel ránking de los países en función del so Índiz de Desarrollu Humanu.
Prehistoria
Los primeros habitantes de Noruega pertenecíen a la cultura d'Ahrensburg (11.000-10.000 e.C.), una cultura del Paleolíticu superior desarrollada demientres el Dryas reciente, que foi'l caberu periodu d'enfriamientu del final de la glaciación Weichsel. Esa cultura recibe'l so nome del pueblu homónimu, asitiáu a 25 km al noreste de la ciudá alemana d'Hamburgu, aú s'alcontraron puntes de flecha y cachabes. Les güelgues más antigües en territoriu noruegu atopáronse na fastera del país más averada a la costa, na que'l xelu entamó a fundise ente'l 11.000 y el 8.000 e.C.. Los afayos más vieyos que se conserven son ferramientes de piedra, dataes ente'l 9.500 y el 6.000 e.C., alcontraes al norte del país, en Finnmark, y al suroeste, en Rogaland. A partir d'eso ellaboróse una teoría según la cual dambos xacimientos correspondíen a dos cultures diferentes: la Komsa, na zona al norte del círculu polar árticu, y la Fosna dende Trøndelag al fiordu d'Oslu, más al sur. Sicasí, les evidencies alcontraes dende la década de 1970 dexáronla desfasada. right|thumb|250px|Petroglifos de la Edá de Piedra atopaos n'[[Alta (Noruega)]] Los afayos más recientes de restos d'aquella dómina a lo llargo de toa la costa amuesen a los historiadores que les diferencies ente les zones pueden entendese simplemente como un desarrollu de distintos tipos de ferramientes, pero toes dientro la mesma cultura. La fauna costera permitió la sobrevivencia de grupos de pescadores y cazadores, que pudieron entrar na costa meridional del país alredor del 10.000 e.C.. Col pasar de los sieglos diríen avanzando hacia'l norte pela costa, aportando a la rexón ártica bien de tiempu dempués. Dellos sostienen que quiciás dalgunos pudieren aportar tamién al traviés de la costa de la península de Kola, desxelada tamién, pero hai perpoca evidencia d'ello.
Na fastera meridional del país hai restos d'estructures d'habitación dende'l 5.000 e.C., que permiten a los arqueólogos facese una idea meyor de cómo yera la vida d'estos cazadores y pescadores. Les sos ferramientes son feches de piedra, y muncho más ellaboraes según va pasando el tiempu. Atopáronse tamién petroglifos (diseños simbólicos grabaos en piedra), especialmente a la vera de zones de caza y pesca; nellos represéntense animales de la dómina (renos, páxaros, focas, salmón, abadexu, ballena...). Los grabaos d'Alta, en Finnmark, son los mayores d'Escandinavia, y foron fechos de forma continuada ente l'añu 4.200 y el 500 e.C.. Facíanse al nivel del mar, lo que mos permite ver cómo foi la progresión de la llinia de costa de la que diba emerxendo del mar tres de la cabera era glacial.
Edá del Bronce
Ente'l 3.000 y el 2.500 e.C. aportaron al este de Noruega nuevos pobladores de la nomada cultura de la cerámica cordada. Estos colonos yeren agricultores protoindoeuropeos que plantaben granu y curiaben de vaques y oveyes. La población de cazadores-pescadores de la costa occidental foi poco a poco siendo sustituyida por estos granxeros, que nostante caltuvieron la caza y la pesca como formes de complementar los sos medios de vida. right|thumb|350px|Estensión aproximao de la cultura de la cerámica cordada. Dende'l 1.500 e.C. foi introduciéndose el bronce, magar qu'entá siguieron usándose instrumentos de piedra. La mayoría los xacimientos amuesen pieces de bronce, como broches y armes, que namái los xefes de los grupos podíen permitise tener. Son típicos d'esti periodu los grandes túmulos funerarios que se construyíen a la vera del mar na zona más septentrional del país y ellí y tamién nel interior nes tierres del sur. Continuaron faciendo petroglifos, magar que los motivos representaos cambiaron; desapaecen los animales que-yos sirvíen d'alimentu a los noruegos de la Edá de Piedra y apaecen el Sol, animales, árboles, oveyes o armes, amás de persones, toos ellos con figures perestilizaes.
Edá del Fierro
Hai perpocos restos en Noruega de la primer Edá del Fierro (los caberos 500 años e.C.). Sabemos que los muertos yeren sometíos a cremación, y que'l so axuar funerariu nun yera bayurosu. Nos primeros cuatro sieglos de la nuestra era los noruegos tuvieron contactos comerciales cola Galia romana. Atopáronse alredor de 70 calderes de bronce, que avezaben usase como urnes funeraries. Estos contactos con xentes del sur traxeron el conocimientu de la escritura, fecha coles lletres nomaes runes; les inscripciones rúniques más antigües del país remóntense al sieglu III. Nesti tiempu la población tenía aumentao, lo que puede conocese combinando estudios topográficos, arqueolóxicos y etimolóxicos. Les raíces de pallabres más vieyes, como nes, vik, y bø (cabu, bahía y granxa, respeutivamente), rellaciónense colos asentamientos más antiguos, quiciás de la Edá del Bronce, mentantu que los asentamientos con nomes qu'inclúin sufixos como vin (prau) o heim (asentamientu) remóntense namái al sieglu I, y piénsase que surdieron p'agospiar a la creciente población de la dómina. right|thumb|50px|Espada de Sæbø, (ca. 800).
La época de les migraciones
Conozse con esti nome al periodu de grandes migraciones qu'hebo n'Europa ente los sieglos IV-VIII na transición ente l'Antigüedá tardía y l'Alta Edá Media. No que concierne a Noruega, hay bayura de restos de la dómina del fundimientu del Imperiu romanu occidental (sieglu V). Atopáronse delles tumbes de xefes de grupu con un importante axuar d'armes y oxetos d'oru, y tamién fortaleces defensives construyíes a la vera los cantiles. Hai restos de grandes edificios, d'ente 18 y 27 m de llargu y col teyáu sosteníu por postes de madera, nos que convivíen varies xeneraciones de persones de la mesma familia col ganao, toos embaxu'l mesmu techu. Dende esti sieglu pueden encontrase nicios de la esistencia de protoestaos: les obres de calter defensivu necesiten cooperación y lideralgu, polo que podemos sospechar la esistencia d'estructures preestatales con dalgún tipu d'organización alministrativa y defensiva.
Esos estaos taríen basaos n'estructures de clan o tribu (p.ex. los Horder de Hordaland, nel occidente del país). Pal sieglu IX caún d'estos pequeños estaos teníen things (asamblees) nes que negociaben y resolvíen les disputes. Los llugares de reunión d'esos thing, nos que solía haber un santuariu al aire llibre (hörgr) o un templu (hov), avezaben a tar nes granxes más grandes o más antigües, que pertenecíen a los xefes o a los granxeros más ricos. Los thing rexonales aconceyaben n'unidaes entá mayores, formando asamblees de propietarios rurales de varies rexones; yeren los nomaos lagting, nos que se desarrollaben les normes que rexíen la vida de les comunidaes. El llugar d'aconceyamientu del Gulating taba en Sognefjord, y puede tener sío el centru d'una confederación aristocrática, nomada Gulatingslag, qu'axuntaba a los clanes de los fiordos ya islles de la fastera occidental de Noruega. Los cabezaleros de la rexón de Trondheim (Trondheimsfjord) aconceyaben nel Frostating, que vio aumentada la so zona d'influyencia al comprender la rexón costera que va del Romsdalsfjord a les islles Lofoten. Na fastera oriental del país, na rexón del llagu Mjøsa, organizose'l Eidsivating, qu'aconceyaba n'Eidsvoll. La rexón averada a Oslo, finalmente, rellacionose en delles dómines con Dinamarca, pero notres desarrolló'l so propiu lagting, nomáu Borgarting, qu'aconceyaba en Sarpsborg.
La dómina de los viquingos
left|thumb|200px|El barcu de Gokstad (Muséu de los Barcos Viquingos, Oslo). La era viquinga caracterízase pola espansión ya emigración de los marineros viquingos. Acordies cola tradición Harald I (Harald Hårfagre) unificó a estos pueblos embaxu'l so mandu nel añu 872, tres de la batalla de Hafrsfjord, en Stavanger, convirtiéndose asina nel primer rei de la Noruega xunida. Magar que la data del 872 seique seya arbitraria, parez afitáu que la xuntura foi primeru del añu 900. El reinu de Harald espardíase principalmente peles fasteres costeres del sur del país. Foi un gobernante duru, y ya en tiempu d'elli, acordies coles sagues, munchos noruegos colaron del país pa vivir n'Islandia, les islles Feroe, Groenlandia y partes de Gran Bretaña ya Irlanda. Asina, les actuales ciudaes irlandeses de Dublín, Limerick y Waterford foron fundaes por colonos noruegos. La mitoloxía y les tradiciones autóctones de Noruega foron siendo sustituyíes poles cristianes demientres los sieglos X y XI, nún procesu atribuyíu a los nomaos reis misioneros, Olaf I y Olaf II (Santu Olaf). El primer rei cristianu del país, sicasí, foi Haakon I, nomáu Haakon el buenu, a mediaos del sieglu X, magar que los sos intentos por esparder el cristianismu ente la población foron refugaos por esta. Más sero Olaf I, nacíu ente'l 963-969, axuntó una flota de 390 barcos p'atacar Inglaterra. A la so vuelta a Noruega, en 995, aportó a Moster, aú construyó una ilesia cristiana, la primera del país. D'ellí coló al norte, a Trondheim, onde foi aclamáu rei pol Eyrathing nesi mesmu añu de 995.
El feudalismu nun llegó a desarrollase en Noruega y Suecia na forma na que se desendolcó nel restu d'Europa. La corona, amás, viose obligada a facer cada vegada mayores concesiones a la Lliga Hanseática no que cincaba a la economía del país y el so comerciu esterior, una y bones los préstamos que-y facía a la corona y la gran deuda d'esta pa cola lliga forciaron a los socesivos reis a dexar el monopoliu de l'actividá económica en manes de la Hansa. Esto alterió la estructura social del país: el campesináu viose perafectáu por esta situación, que torgó amás la formación de la nueva clase burguesa, que nun llegó a esistir realmente nel país nesta dómina.
La xunión de Kalmar
Tres de la muerte d'Haakon V, en 1319, Magnus Erikson, un neñu de trés años, heriedó'l tronu, convirtiéndose nel rei Magnus VII de Noruega. Al tiempu, les maniobres pa convirtilu nel rei de Suecia, nuna dómina na que'l cargu de rei de Suecia y Dinamarca yera electivu, tuvieron ésitu, y Magnus convirtióse d'esta forma en rei de Suecia y Noruega. thumb|right|Territoriu de la Xunión de Kalmar (1500) En 1349 la Peste Negra afectó enforma al país, matando al 50-60% de la so población y llevándolu a la decayencia social y económica. El país quedó na probeza, y magar que la tasa de mortalidá de la peste foi asemeyada a la que tuvo nel restu d'Europa, la recuperación llevó-y muncho más tiempu a un país de población tan escasa y espardida. Primero de la peste vivíen nel país mediu millón de persones, y tres del pasu d'esta munches granxes quedaron improductives. Por embargu, la escasez de manu d'obra fizo que les condiciones del arrendamientu de tierres ameyoraran muncho pa los pocos campesinos que sobrevivieron a la enfermedá.
Magnus VII gobernó Noruega hasta 1350, cuando foi sustituyíu pol so fíu Haakon VI. Esti casó en 1363 con Margarita, fía del rei Valdemar IV de Dinamarca, y tres de la so muerte, en 1379, el so fíu Olaf, que daquella tenía dos años, convirtióse en rei col nome d'Olaf IV. Esti fora elixíu yá rei de Dinamarca el 3 de mayu de 1376, y asina los dos reinos xuntáronse nuna xunión personal que foi dirixida, demientres Olaf foi guaje, por so madre, la reina Margarita. Esta trabayó enforma pa consiguir que'l so fíu fora tamién elixíu polos nobles suecos como rei, y tuvo a piques de consiguilo. Nun pudo porque Olaf morrió de sópitu. Dinamarca nomó a la reina gobernanta temporal, y el 2 de febreru de 1388 Noruega coronola tamién como reina.
Margarita persabía que'l so poder taría más afitáu si consiguía alcontrar un rei que gobernara nel so nome, y escoyó pal cargu a un nietu de la so hermana, Eric de Pomerania. Nún conceyu de tolos pueblos escandinavos celebráu en Kalmar Erik foi coronáu rei de los trés países; asina nació la Xunión de Kalmar.
La xunión con Dinamarca
Suecia separtose de la Xunión de Kalmar en 1521, y Noruega quixo facer lo mesmo. Sicasí, la rebelión que tentó de consiguilo foi derrotada, y Noruega siguió axuntada con Dinamarca hasta 1814, 436 años en total. Demientres la época del romanticismu nacionalista del sieglu XIX dio en llamase a esti periodu la nueche los 400 años, porque tol poder real, l'alministración y la vida cultural ya intelectual del reinu taben concentraos en Copenḥague. Nostante, estos sieglos foron de gran prosperidá y progresu pa Noruega, especialmente no que cinca al comerciu esterior, y nellos recuperose tamién de la catástrofe demográfica que provocara la Peste Negra. En términos económicos la economía de Dinamarca y la de Noruega complementábense, aportando la primera el cereal y otros alimentos a Noruega y esta pescáu, madera y metales a Dinamarca.
Cola llegada del protestantismu al país, en 1536, disolviose l'arzobispáu de Trondheim, y la ilesia noruega perdió la so independencia, convirtiéndose en tributaria de la de Dinamarca. La corte danesa quedose colos sos ingresos y les sos posesiones, y desaniciose tamién el vezu de peregrinar a visitar el templu de Nidaros, aú se guardaben les reliquies de Santu Olaf. Con ello perdióse muncho del contautu de Noruega cola vida cultural y económica del restu d'Europa.
En 1661 Noruega recuperó la so categoría de reinu independiente, magar que siguía xuníu a Dinamarca. Sicasí, nesti sieglu XVII, tres de varies guerres perdíes con Suecia, el so territoriu menguó cola perda de les provincies de Båhuslen, Jemtland y Herjedalen, que viose compensada parcialmente pola adquisición, a costa de la propia Suecia y de Rusia, de les provincies de Troms y Finnmark nel norte del país. P'acabar el sieglu una gran fame, en 1695-96 mató al 10% de la población. Y nun foi la única nin la cabera: ente 1740 y 1800 la collecha perdióse nueve vegaes, provocando otra vuelta escasez y muerte
La xunión con Suecia
Dempués que'l reinu de Dinamarca-Noruega fora atacáu pol Reinu Xuníu na batalla de Copenhague (1807) aliose col emperador francés Napoleón Bonaparte, lo que llevó al país a un estáu de miseria y fame nel añu 1812. Esi aliniamientu del reinu danés col bandu que había perder la guerra fizo que, n'acabando esta, perdiera'l territoriu continental de Noruega, que pasó, al traviés del tratáu de Kiel, a manes del rei de Suecia, que determinó tamién que les antigües provincies noruegues d'Islandia, Groenlandia y les islles Feroe quedaran formando parte del reinu danés. right|thumb|250px|El parllamentu noruegu reuníu pa proclamar la constitución de 1814 (cuadru de Henrik Wergeland). Noruega aprovechó la oportunidá pa declarar la so independencia. Adoptó una constitución basada na norteamericana y na francesa, y elixó al príncipe danés Christian VIII como'l so rei el 17 de mayu de 1814. Esta fecha conmemórase añalmente cola celebración del día de la constitución noruega nel nomáu Syttende Mai (17 de mayu). La dixebra, sicasí, duró perpoco. Esti refugu noruegu a la decisión de les grandes potencies de xuncila a Suecia provocó la guerra sueco-noruega de 1814. L'exércitu suecu nun yera fuerte abondo pa valtar la resistencia noruega, pero Noruega nun tenía fondos pa caltener una guerra llarga, y les grandes potencies intervinieron. Barcos rusos y británicos bloquiaron la costa noruega y los dos bandos foron obligaos a negociar la convención de Moss. Acordies colos términos d'ella Christian abdicó de la corona noruega y autorizó al parllamentu d'esi país a facer los cambeos constitucionales necesarios pa permitir la unión personal que Noruega foi forciada a aceptar. El 4 de payares de 1814 Carlos XIII de Suecia foi proclamáu pol parllamentu como rei de Noruega, entamando así la dómina de la unión personal de dambos países. Por esti alcuerdu Noruega caltenía la so constitución lliberal y toles sos instituciones independientes, sacando les d'asuntos esteriores.
La recuperación de los estrozos causaos poles guerres napoleóniques llevó tiempu, y el crecimientu económicu foi pequeñu hasta 1830. Entonces entamó la medría, y tamién el periodu del nacionalismu románticu noruegu, nel qu'esti pueblu buscó definir y espresar el so carácter nacional distintivu. El movimientu cubrió toles estayes culturales: lliteratura, con figures como Henrik Wergeland, Bjørnstjerne Bjørnson, Peter Christen Asbjørnsen o Jørgen Moe; pintura, con nomes como los de Hans Gude y Adolph Tidemand; o música, con Edvard Grieg como figura más destacada. Y tamién en política llingüística: los intentos pa definir un estándar pal llinguaxe escrito dieron llugar a les dos formes oficiales actuales d'escribir el idioma noruegu: el Bokmål y el Nynorsk. right|thumb|250px|Retratu a caballu del rei Carlos XIV Xuan pintáu por Fredric Westin. El segundu rei suecu-noruegu foi Carlos XIV Xuan de Suecia (nomáu Carlos III Xuan en Noruega), que xubió al tronu en 1818. Reinó hasta 1844, y foi un home de personalidá complexo. Protexó la constitución y les llibertaes de los sos reinos nuna dómina de recuperación del puxu del absolutismu n'Europa, lo que-y valió fama de ser un rei lliberal. Sicasí, yera implacable na so llucha pa desmontar los movimientos políticos reformistes, y especialmente col movimientu independentista noruegu, y nun dudaba n'usar a la policía secreta o restrinxir la llibertá de prensa cuando yera necesario p'algamar el so oxetivu.
El periodu románticu que siguió al reináu de Carlos III Xuan foi una dómina de cambeos sociales y políticos importantes. En 1854 reconocióse-yos a les muyeres el derechu d'heriedar propiedaes igual que los homes, y en 1863 finó'l tiempu nel qu'una muyer soltera tenía una condición asemeyada a la de los menores y reconocióse-yos a les femes el derechu de poder optar a delles ocupaciones, siendo l'exemplu más principal d'esto la posibilidá de convertise en maestres d'escuela. Pesie a estos cambeos, a mediaos del sieglu XIX Noruega taba perlloñe de ser una auténtica democracia. Namái los funcionarios, los propietarios y los burgueses de les ciudaes teníen derechu al votu, y esto provocaba dél descontentu social.
La sociedá noruega siguía siendo, sicasí, conservadora. La vida, especialmente la económica, taba dominada por la aristocracia de los profesionales qu'ocupaben la mayoría de los puestos más importantes del gobiernu. Nun había una burguesía fuerte que desixera cambeos nesti control aristocráticu, y eso fizo que la marea revolucionaria que percorrió Europa en 1848 nun afectara muncho a Noruega. L'únicu movimientu asemeyáu a los que protagonizaron les revueltes nel continente foi'l dirixíu por Marcus Thrane. Esti yera un socialista utópicu qu'apelló a les clases trabayadores a que provocaran un cambéu d'abaxu arriba na estructura social. Pa esi fin organizó en 1848 una sociedá de trabayadores en Drammen. Nunos meses tenía más de 500 miembros y yá publicaba'l so propiu periódicu, y en dos años organizáranse 300 sociedaes, con más de 20.000 miembros en total, en tol país. La mayoría d'ellos yeren xente de les clases baxes del campu y de la ciudá, que sintieron per primer vegada la necesidá de facer causa común. La revuelta que provocaron foi dominada con facilidá, y Thrane foi apresáu y condenáu a trés años de cárcel por crímenes escontra la seguridá del estáu. De la que salió d'ella coló pa los Estaos Xuníos.
En 1898 entró en vigor nel país el sufraxu universal masculín; el femenín habría esperar hasta 1913.
Independencia
La xunión con Suecia permitiera caltener a los noruegos el so propiu parllamentu, sistema xudicial y gobiernu. Los dos pueblos teníen rellaciones amistoses, y los reis tentaron d'actuar en provechu de los sos dos reinos. Sicasí, los asuntos esteriores taben en manes del ministru suecu, y col pasu del tiempu foi viéndose que los intereses de les dos naciones diben siendo diferentes. La política noruega taba cada vegada más dominada por políticos lliberales qu'estendíen la democracia parllamentaria, mentantu que la sueca, más conservadora, siguía permitiéndo-y al rei gran discrecionalidá pa exercer el poder. Nel ámbetu económicu la economía noruega, más dependiente del comerciu que la sueca, más industrializada, víase perxudicada poles midíes proteicionistes del so vecín, y dambos países miraben pa comerciar a diferentes países (pal Reinu Xuníu los noruegos y p'Alemaña los suecos). La restricción del llibre comerciu ente los dos países en 1895 fizo que l'interés económicu de la xunión amenorgárase, y entamó un conflictu qu'había llevar a la dixebra: el conflictu de los cónsules. Los sucesivos gobiernos noruegos insistíen en que'l país había tener les sos propies oficines consulares nel estranxeru, en cuenta del consuláu únicu designáu pol gobiernu suecu. Esto refugábenlu de contino el gobiernu suecu y el rei, que víen nello una restricción del derechu real a determinar la política esterior. Les posiciones foron faciéndose más distantes, y los dos países aumentaron el so gastu militar, construyendo amás Noruega delles fortificaciones na frontera con Suecia.
A primeros de 1905 el navieru y políticu Christian Michelsen formó un gobiernu de coalición ente conservadores y lliberales, col oxetivu espresu d'establecer un cuerpu consular noruegu distintu del suecu. La llei foi aprobada pol parllamentu pero, como s'esperaba, foi refugada pol rei Óscar II. El gobiernu dimitió y, como'l rei nun quixo formar un gabinete nuevu, españó una crisis constitucional el 7 de xunu de 1905, cuando'l parllamentu noruegu votó por unanimidá disolver la xunión con Suecia col pretestu de que'l rei abandonara les sos funciones como rei de Noruega al refugar formar un nuevu gobiernu. Esti día ye'l que Noruega considera como'l día que ganó la so independencia, magar que yá yera llegalmente independiente de facto dende 1814. right|thumb|250px|Xuramentu de Haakon VII como rei nel Storting. El gobiernu suecu, embaxu la influyencia de los social-demócrates, aceptó negociar la dixebra si se celebraba un referendu, daqué que'l gobiernu noruegu yá tenía previsto. Esti celebrose'l 13 d'agostu, con un resultáu de 368.208 votos (99.95%) en favor de la independencia, y namái 184 a la escontra. La participación fora del 85% del censu, y magar que les muyeres entá nun podíen votar, les feministes recoyeran al tiempu 279.878 firmes a favor de la disolución de la xunión.
El 31 d'agostu entamaron les negociaciones, y la bona voluntá de les dos partes permitió que, magar que se foran disponiendo los exércitos de los dos países en posición en previsión d'una posible guerra, finaran el 23 de setiembre. El 9 d'ochobre l'alcuerdu foi aceptáu pol parllamentu noruegu, y el 13 d'ochobre pol suecu. El 26 d'ochobre Óscar II renunció, nel so nome y nel de los sos descendientes, al tronu noruegu. El parllamentu convocó un segundu referendu, pal 12 y 13 de payares, nel que'l 79% de los votantes apoyó la opción monárquica frente a la republicana. El gobiernu ofreció-y el tronu al príncipe Carl de Dinamarca, que lu aceptó el 18 de payares y convirtióse en rei, col nome d'Haakon VII, el 27 de payares.
Noruega na dómina de les dos guerres mundiales
right|thumb|200px|Imáxenes de la Operación Weserübung, nome clave de la ocupación de Dinamarca y Noruega pol exércitu nazi na II Guerra Mundial. Demientres la Primer Guerra Mundial Noruega remaneció neutral. Pesie a ello, ye cierto que Noruega foi presionada enforma pol Reinu Xuníu pa que-y emprestara, a bon preciu, una parte cada vegada mayor de la gran flota mercante noruega, y tamién pa que se xuniera al bloquéu comercial escontra Alemaña. Asina, barcos mercantes noruegos coles tripulaciones de so viéronse forciaes a navegar con bandera británica, corriendo'l riesgu de ser fundíos polos submarinos alemanes. De resultes dellos marinos noruegos perdieron la vida na contienda, y el dañu a la flota foi talu que pasó de ser la cuarta a la sesta del mundu por volumen al final de la Gran Guerra.
Na Segunda Guerra Mundial el país tamién proclamó la so neutralidá, pero eso nun impidió qu'Alemaña la invadiera'l 9 d'abril de 1940, y pesie a que'l país nun se preparara militarmente pa esa circunstancia la resistencia prollongose per dos meses. L'exércitu noruegu replegose pal norte y llanzó una ofensiva sofitada por soldaos británicos, la conocida como batalla de Narvik, pero foi forciáu a rendise'l 10 de xunu dempués de que Gran Bretaña retirara l'axuda que-y prestaba pa desviala a Francia, qu'entamaba d'aquella a ser invadida por Alemaña.
El rei Haakon y el gobiernu colaron pa Rotherhithe, cerca Londres, y sofitaron la llucha al traviés de discursos na radio y del apoyu que dieron a les aiciones militares clandestines nel país. D'otra banda, el mesmu día de la ocupación el cabezaleru del pequeñu partíu nacionalsocialista noruegu, Vidkun Quisling, tentó de facese col poder, pero foi obligáu a retirase polos invasores. El poder quedó en manes del comandante militar alemán, el Reichskommissar (comisariu del Reich) Josef Terboven, magar que Quisling incorporóse dempués, como ministru presidente, a un gobiernu colaboracionista controláu por Alemaña. Amás, hasta 15.000 noruegos colaron voluntariamente a lluchar al exércitu alemán y a les Waffen SS. La parte de la población del país que sofitaba a Alemaña yera menor que la que lo facía en Suecia, pero ensin dubia yera mayor de lo qu'anguaño se considera. Ente ellos había personalidaes importantes como Knut Hamsun, favoratible, pola so ideoloxía nacionalista y patriótica, a la idea d'una Unión Xermánica compuesta por diversos estaos. right|thumb|150px|Soldáu faciendo guardia nel campu d'entrenamientu de la Royal Norwegian Air Force en [[Toronto (Canadá).]] Pero tamién hebo munchos noruegos, y descendientes de noruegos, lluchando nos exércitos aliaos y nel Exércitu Noruegu Llibre. En xunu de 1940 un grupo de 13 barcos de guerra, 5 aviones y 500 soldaos de la marina noruega colaron pal Reinu Xuníu siguiendo al so rei. Ellos foron el guañu del exércitu nel exiliu, que contaba, pal final de la guerra con 58 barcos y 7.500 marineros na so rama naval, cinco escuadrones de cazas na rama aérea y fuercies de tierra. Dientro del país, demientres los cinco años d'ocupación, hebo tamién un movimientu de resistencia que s'enfrentó a los ocupantes cola desobediencia civil y con aiciones terroristes como la destrucción de la planta d'agua pesada de Norsk Hydro y l'almacén de Vemork, lo qu'alterió'l desarrollu del programa nuclear alemán. Tamién foi importante la contribución de la marina mercante noruega a la victoria. Pal tiempu de la invasión yera la cuarta mayor del mundu, y participó en toles operaciones de guerra d'esti bandu, dende la evacuación de Dunkerque hasta'l desembarcu de Normandía. N'alcordanza de toos estos socesos cada mes d'avientu Noruega regala un árbol de Navidá a Gran Bretaña n'agradecimientu pola so axuda y por agospiar al so rei y gobiernu demientres la guerra. L'árbol plántase en Trafalgar Square, en Londres.
Historia reciente
En 1981 xubió al poder un gobiernu conservador dirixíu por Kåre Willoch, que camudó la política económica ya implantó un programa de recortes d'impuestos, lliberalización económica, desregulación de mercaos y midíes anti-inflacionistes. La so socesora al frente del gobiernu, la llaborista Gro Harlem Brundtland, caltuvo delles de les polítiques del so antecesor, magar qu'enfotándose tamién en cuestiones como la seguridá social, l'aumentu de los impuestos, la ecoloxía y el feminismu. Pa finales de la década de 1990 el país tenía pagao toa la so delda esterna, y entamó a acumular el so superávit presupuestariu nún fondu soberanu qu'en 2015 ye'l mayor del mundu. Cuántu d'esi beneficiu tien de gastase pol gobiernu y cuántu tien de guardase nel fondu soberanu ye una de les cuestiones polítiques más discutíes nel país.
En 2011 el país quedó ablucáu polos atentaos realizaos por Anders Behring Breivik, que punxo un coche bomba nel distritu gubernamental d'Oslo y dempués foi a la islla d'Utoya, aú había una reunión de les xuventúes del Partíu Llaborista, y entamó a disparar indiscriminadamente. El resultáu final de la xornada foi 77 muertos y 319 firíos. Finalmente, les eleiciones parllamentaries de 2013 llevaron a los conservadores del Partíu Conservador y del Partíu del Progresu al poder.
Xeografía
Noruega compriende la parte occidental de la península escandinava, nel norte d'Europa. La so llinia costera, peraccidentada y rota por grandes fiordos y miles d'islles, enmarca pel noroeste la estrencha faza de terrenu que forma'l territoriu continental del país, separtáu de Suecia pelos montes Kjolen. El país comparte 1.619 km de frontera con Suecia, 727 con Finlandia y 196 con Rusia al este. Pel norte, el oeste y el sur el país ta arrodiáu por dellos mares: el mar de Barents, el mar Noruegu, el mar del Norte y l'estrechu de Skagerrak. right|thumb|200px|[[Reine, nel archipiélagu Lofoten.]] Nos sos 323.802 km² de territoriu continental domina'l terrén montañosu, con bayura de formaciones naturales diferentes que son resultáu de l'aición de los glaciares prehistóricos. Los más nomaos d'ente ellos son los fiordos, canales profundas na tierra que foron inundaes pol mar al final de la edá del xelu. El mayor ye'l Sognefjord, que colos sos 204 km ye'l más llargu del mundu, y tamién el más profundu. Tamién ta en Noruega el llagu con más fondura del continente, el Hornindalsvatnet. El permafrost, capa de suelo a la temperatura de conxelación de l'agua, cubre les rexones montañoses más altes, y tamién na meseta del interior del condáu de Finnmark; y pueden atopase munchos glaciares. right|thumb|200px|Vista del Sognefjord.
Per aciu del so gran rangu latitudinal y su variada topografía y clima el país agospia un númberu mayor d'hábitats distintos que cualesquier otru país europeu. Hai hasta 60.000 especies animales diferentes (sacante bacteries y virus) nel país y les sos agües axacentes.
Clima
Les fasteres meridional y occidental del país, completamente espuestes a los frentes atlánticos, tienen más precipitaciones ya inviernos más templaos que les rexones orientales y más septentrionales. La parte del país asitiada al este de les cadenes montañoses costeres tienen menos precipitación, d'agua o nieve, añal que les occidentales. Les tierres baxes na rodiada d'Oslo tienen los veranos más templaos y soleyeros del país, pero tamién inviernos fríos con nieve abondante.
Por aciu de la so llatitú, hai grandes variaciones nes hores de lluz solar al día nes diferentes estaciones. De finales de mayu a finales de xunetu el Sol nun llega a desapaecer completamente nel horizonte al norte del círculu polar árticu, y nel restu del país hai hasta 20 hores de lluz solar al día. Y de finales de payares a finales de xineru, pol contraiu, el sol nun llega a asomar perriba la llinia del horizonte nel norte, y hai perpoques hores de lluz solar nel restu del país.
Biodiversidá
thumb|350px|right|Geirangerfjord, declaráu pola [[UNESCO Patrimoniu de la Humanidá]] El total d'especies que viven en Noruega inclúi 16.000 especies d'inseutos (más de 4.000 d'elles entá sin describir), 20.000 especies d'algues, 1.800 especies de líquenes, 1.050 especies de mofu, 2.800 especies de plantes vasculares, cuasi 7.000 de fungi, 450 especies de páxaros (de les que 250 añeren nel país), 90 de mamíferos, 45 de pexes d'agua dulce, 150 de pexes d'agua salao, 1.000 especies d'invertebraos d'agua dulce y 3.000 d'invertebraos d'agua salao[Llistáu d'especies de fauna y flora noruega (en noruegu).
Hai 4.599 d'ente toes elles qu'apaecen nel Llibru Colloráu de fauna amenazao del 2010. Diecisiete apaecen pola so escasez global, pesie a que la so población en Noruega ye abondante: el castor euroasiáticu ye un exemplu d'ello. Arriendes d'elles la llista inclúi 418 especies de fungi, asociaes na so mayoría a los bosques vírxenes de tamañu cada vegada más menguáu, 36 de páxaros y 16 de mamíferos. Hai 276 del total d'especies amenazaes que tán en riesgu críticu, como'l llobu gris, el zorru árticu y la rana verde centrueuropea.
El mayor depredador de les agües noruegues ye'l cachalote, y el pez más grande el tiburón pelegrín. L'osu polar ye'l mayor depredador de les islles ártiques noruegues, mentantu que l'osu pardu ye'l mayor d'ente los del so territoriu continental. L'animal más grande ye l'alce.
Demografía
Noruega tenía, n'ochobre de 2013, una población de 5.096.300 habitantes. Magar que la mayoría d'ellos son noruegos (una etnia xermánica) de nacencia, dende finales del sieglu XX el país atrái munchos inmigrantes d'otres partes del mundu, xentes de diferentes cultures y relixones que falen les llingües de so, munches vegaes perestremaes de la noruega. En 2012 un estudiu oficial amosó que'l 86% de la población tenía polo menos ún de los sos pás nacíu en Noruega. El restu la población, 710.000 persones, yeren d'orixe foriatu o descendientes de foriatos; esti númberu incluyía 117.000 fíos d'estos inmigrantes yá nacíos en Noruega. D'ellos el 39% (323.000) viníen d'otros países occidentales (Europa, América del Norte o Australia), y el 61% restante (505.000) d'otros continentes Hai inmigrantes en toles fasteres de Noruega, magar que la mayor concentración d'ellos dase n'Oslo, onde son el 31% de la población, en Drammen (20%) y en Stavanger (16%).
Los Sami son los habitantes tradicionales de la fastera más septentrional del país, estendiéndose per Noruega central y septentrional amás de por Suecia y Finlandia septentrional y pola península de Kola (Rusia). Otra de les minoríes nacionales qu'esiste'n Noruega son los Kven, descendientes de xente de llingua finesa qu'emigraron al norte del país ente los sieglos XVIII y XX. Dende'l sieglu XIX hasta 1970 Noruega tentó d'asimilar a estes dos minoríes, presionándoles pa qu'adoptaran la relixón, la cultura y la llingua mayoritaries. De resultes d'esti procesu de "norueguización", munches families d'antepasaos Sami o Kven identifíquense a sigo mesmes como d'etnia noruega.
Migraciones
La emigración dende Noruega foi especialmente numberosa nel sieglu XIX. Nesa dómina, na qu'había condiciones económiques perdifíciles nel país, decenes de miles de persones colaron p'América del Norte. Los más d'ellos asentáronse nel Mediu Oeste d'Estaos Xuníos y na fastera septentrional de la costa pacífica del subcontinente. Acordies col U.S. Census Bureau(oficina del censu de los Estaos Xuníos), cuasi 4,7 millones de ciudadanos d'Estaos Xuníos identifíquense como noruego-americanos, un númberu mayor que'l de los noruegos que viven en Noruega. Nel censu canadiense de 2011, pela so banda, 452.705 canadienses identificáronse como xente con antepasaos noruegos.
No que cinca a la inmigración, el númberu d'inmigrantes o de fíos de dos inmigrantes que vivíen en Noruega a 1 de xineru de 2013 yera de 710.465, un 14,1% de la población total. El total d'inmigrantes qu'entren añalmente nel país vien aumentando dende l'entamu del sieglu XXI, una y bones pasoes de los 13.613 de media nel periodu 2001-2005 a los 37.541 de media nel quinqueniu 2006-2010. Esti aumentu débese en bona parte al incrementu de la inmigración de residentes de la Xunión Europea, y especialmente de Polonia. Los inmigrantes son responsables del 72% del incrementu de la población noruega, si sumamos los que lleguen al país y al 17% de tolos nacimientos del país, que son fíos de dos inmigrantes. Rescamplen ente ellos los fíos de pas pakistaninos, somalinos y vietnamites.
Los noruegos d'orixe pakistanín son la minoría non europea más importante, con más de 32.700 miembros que viven na so mayoría en y alredor d'Oslo; tamién son importantes los grupos d'orixe iraquí y somalín. Dempués de la incorporación de nuevos países a la Xunión Europea en 2004 tien aumentao'l númberu d'inmigrantes d'Europa central y septentrional, de forma que los grupos con mayor crecimientu en númberos absolutos en 2011 son los de les persones qu'aporten a Noruega dende Polonia, Lituania y Suecia.
Les polítiques d'inmigración ya integración son perdebatíes en Noruega, que busca la manera meyor d'acoyer a xente de munches llingües y cultures distintes ensin perder los valores propios de so.
Economía
Noruega esfruta de la segunda mayor renta per capita del mundu, tres de Luxemburgu, y la cuarta axustada al poder adquisitivu. Ye'l país coles mayores reserves de capital per capita, y ye, dende 2009 a 2014, el país qu'ocupa'l primer llugar na llista del Índiz de Desarrollu Humanu ellaboráu por Naciones Xuníes. . Gracies a les sos esportaciones de gas y petroleu, al bon estáu de la so economía y a la riqueza nacional acumulada ye previsible que'l país siga ente los más ricos del mundu nos próximos años.
La economía noruega ye un exemplu d'economía mixta, un estáu del bienestar capitalista y prósperu qu'amiesta una economía de llibre mercáu cola propiedá estatal de les empreses de los sectores claves de la economía. Amás, un 30% de la fuercia de trabayu ta emplegada pol gobiernu (el porcentaxe más altu de la OCDE) La tasa de desemplegu ye perbaxa, y los salarios por hora tán ente los más altos del mundu. Amás, y de resultes de los valores igualitarios de la so sociedá les diferencies ente los sueldos de los trabayadores peor pagaos y los altos direutivos de les empreses son muncho menores que nos demás países de la Europa occidental, lo que s'espeya tamién nel so coeficiente Gini, perbaxu. right|thumb|250px|Gráfica que recueye, según el so valor, los productos qu'esporta Noruega. L'estáu noruegu controla los principales sectores industriales, como'l petrolíferu (Statoil y Aker Solutions), el de producción d'enerxía hidroeléctrica (Statkraft), el de la producción d'aluminiu (Norsk Hydro), el bancariu y el de telecomunicaciones. Al traviés d'estes grandes empreses l'estáu controla'l 30% del valor de la bolsa d'Oslo. Amás d'eso, el país tien la sesta mayor flota mercante del mundu, con 1.412 barcos que naveguen cola so bandera.
El país ye ricu en recursos naturales: hidrocarburos, enerxía hidroeléctrica, pesca, madera, minerales... Amás de los beneficios obteníos del petroleu ya'l gas, qu'analizamos darréu, el país ye, dempués de China, el segundu mayor esportador de pescáu del mundu por valor, el sestu mayor esportador d'armes y ye cuasi autosuficiente n'enerxía ellétrica: les sos plantes hidroeléctriques producen el 98-99% de la lletricidá que necesita'l país, un porcentaxe mayor que dengún otru país del mundu.
Hidrocarburos
right|thumb|250px|Plataforma petrolífera. Los beneficios de la esportación d'hidrocarburos (petroleu y gas natural) conformen el 50% del total del valor de les esportaciones del país, y representen más del 20% del Productu Nacional Brutu del país. Noruega ye'l quintu mayor esportador del mundu de petroleu y el terceru de gas. El gobiernu controla la esplotación de los sos recursos petrolíferos con una combinación de propiedá estatal de los principales operadores en los campos petrolíferos (tien el 100% de la propiedá de Petoro y SDFI, y el 62% de la de Statoil) y el control de la esploración y producción de los diferentes campos petrolíferos. P'aprovechar los beneficios d'esa riqueza el gobiernu estableció, en 1995, un fondu soberanu nel qu'invertir los beneficios del petroleu: ingresos, impuestos, dividendos de les empreses de propiedá estatal... Los oxetivos pretendíos al fundalu yeren evitar el recalentamientu d'una economía con escesu de liquidez, minimizar los efeutos de la volatilidá de los precios de los hidrocarburos y obtener fondos pa compensar l'aumentu de gastos que ha provocar el progresivu avieyamientu de la so población.
El fondu nómase Statens pensjonsfond Utland (Fondu Gubernamental de Pensiones), magar que ye conocíu coloquialmente como Oljefondet (el Fondu del Petroleu), y ye'l mayor del mundu. N'agostu de 2014 controlaba unos activos valoraos en 870.000 millones de dólares, esto ye, un 174% del PNB del país. Ye'l mayor fondu soberanu del mundu, y controla el 1,3% de toles aiciones de los mercaos bursátiles europeos y más del 1% de les aiciones del mundu. El Bancu Central noruegu opera al traviés d'oficines d'inversión en Londres, Nueva York y Shanghai, ya invierte siguiendo unes direutrices establecíes pol gobiernu. Asina, les caberes, de 2007, permiten al fondu invertir hasta'l 60% del so capital n'aiciones (un 40% hasta esi añu), mentantu que'l restu ha d'invertise en bonos (deuda pública) ya inversiones inmobiliaries. El fondu invierte con criterios éticos, de forma que tien prohibío invertir, por exemplu, en compañíes que producen componentes de les armes nucleares. L'esquema d'inversión del fondo noruegu, pertresparente, ye oxetu d'allabancia xeneral pola comunidá internacional. La cayida de los precios de les aiciones de les bolses en setiembre de 2008 permitió al fondu comprar más aiciones a precios menores, de resultes de lo cual pa payares de 2009 yá tenía recuperaes toles pérdides causaes pola tormenta bursátil. La integridá del fondu ta protexida tamién por una norma presupuestaria, la Handlingsregelen, que nun permite al gobiernu retirar más del 4% del dineru del fondo añalmente (considérase qu'esi ye l'interés normal qu'obtien coles sos inversiones).
El tamañu que ha alcanzar el fondu nel futuru ta perrellacionáu col precio del petroleu y cola evolución de los mercaos financieros internacionales. Sicasí, la gran cantidá de dinero invertíu fai que'l país tea'l músculu financieru necesariu pa evitar los peores efeutos de les crisis financieres internacionales, como pudo comprobase na qu'asoló la mayoría de los países na seronda de 2008. La so riqueza, poderíu económicu y estabilidá financiera permitieron-y ser, en 2009, l'únicu país européu que'l so gobiernu tenía superávit (un 9%) nes sos cuentes.
Delles naciones con bayura de recursos naturales y una economía basada nellos, como Rusia, imitaron l'exemplu noruegu y crearon fondos asemeyaos.
Política y gobiernu
Acordies cola so Constitución, aprobada el 17 de mayu de 1814 ya inspirada pola Declaración d'Independencia de los Estaos Xuníos de 1776 y la Revolución francesa de 1789, Noruega organízase como un estáu unitariu con una monarquía constitucional y un sistema parllamentariu de gobiernu. El rei ye'l xefe del estáu, y el primer ministru ye'l cabezaleru del gobiernu. El poder ta separtáu ente les rames llexislativa, executiva y xudicial del gobiernu.
El rei caltién, teóricamente, poder executivu. Por embargu, y de resultes de la introducción d'un sistema parllamentariu, el rei desarrolla namái funciones representatives y ceremoniales, como'l nomamientu formal del primer ministru y los sos ministros y la aceptación, si se da'l casu, de la so dimisión. Ye, tamién, comandante en xefe de les Fuercies Armaes y ye'l representante diplomáticu máximu del país nel esterior y símbolu de la unidá del mesmu. L'actual rei, Harald V, foi coronáu en 1991, y ye'l primer rei nacíu nel país dende'l sieglu XIV. El so fíu Haakon ye'l so heriede al tronu. right|thumb|250px|Sé del Stortinget (parllamentu noruegu).
El primer ministru ye un miembru del parllamentu qu'obtién el sofitu de la mayoría de los representantes d'esti, y aveza a ser el cabezaleru del partíu políticu más votáu. Xeneralmente dengún partíu obtién la mayoría absoluta, polo que suelen formase gobiernos de coalición. El primer ministru noma al so conseyu de ministros, formáu xeneralmente por persones del partíu o partíos que sofitaron el so nomamientu, y exerce'l so poder acordies colo que recueye la Constitución. De resultes del so pasáu monárquicu la Ilesia Luterana de Noruega ye la ilesia nacional, y ye obligao que más de la metá de los ministros del gabinete seyan miembros d'esa Ilesia. Esta práutica, y en xeneral la cuestión de la separación de la Ilesia y l'Estáu, ye cada vegada más controvertida nel país, una y bones hai munchos que creyen que ye tiempu de cambiar esti vezu pa que'l gobiernu pueda espeyar la creciente diversidá de la población. right|thumb|200px|Erna Solberg, primer ministra del país dende 2013. Al traviés del Conseyu d'Estáu, un conseyu priváu presidíu pol monarca, los ministros reúnense col rei nel Palaciu Real y consúlten-y formalmente la so opinión sobro les cuestiones de gobiernu. Toles lleis necesiten l'aprobación formal del rei primero y dempués de ser llevaes al parllamentu. Esi conseyu, amás, revisa y aprueba toles aiciones del rei na so condición de xefe del estáu. Asina, magar que toles cuestiones tán decidíes primero d'aportar al conseyu, esti ye un exemplu del poder simbólicu que caltién el rei.
Los principales partíos políticos tienen sío, tradicionalmente, el Partíu Conservador y el Partíu Llaborista. Nos entamos del sieglu XXI dominó'l segundu, que gobernó dende 2005 a 2013 nuna coalición d'izquierdes qu'incluyía al Partíu de la Izquierda Socialista y el Partíu de Centru. En 2009 el Partíu Conservador y el Partíu del Progresu recortaron terrenu, pero nun algamaron alcuerdos coles otres formaciones con representación parllamentaria (Partíu Lliberal y Partíu Demócrata-Cristianu) y el cabezaleru llaborista Jens Stoltenberg siguió siendo primer ministru. En setiembre de 2013 finó'l so mandatu. Nes eleiciones d'esi añu los dos partíos de dereches, con un programa nel que prometíen recortes d'impuestos, más gastu n'infraestructuras ya educación, meyores servicios y regles más estrictes pa la inmigración, algamaron la mayoría necesaria pa gobernar. Erna Solberg convirtióse asina na segunda muyer qu'ocupaba'l cargu de primer ministra del país.
El poder xudicial ye l'encargáu de facer cumplir les lleis creaes y enmendaes nel parllamentu. El so muérganu cimeru ye'l Tribunal Supremu, formáu por 19 xueces y presidíu pol Høyesterettsjustitiarius (xefe de xusticia), y compónenlu tamién cortes d'apelación, xulgaos de ciudá y de distritu y xulgaos de conciliación. La nominación de un xuez pa que forme parte del Tribunal Supremu correspuénde-y al primer ministru, pero tien de ser aprobada pol parllamentu y confirmada formalmente pol rei nel conseyu d'estáu. El poder xudicial, que ye independiente de los otros dos, tien como misión regular el sistema xudicial del país, interpretar la Constitución y facer cumplir les lleis aprobaes pol parllamentu, amás de comprobar que los poderes executivu y llexislativu cumplen colo previsto na llexislación vixente en cada momentu.
Noruega abolió la pena de muerte en tiempu de paz en 1902, y pa crímenes de guerra y traición en tiempu de guerra en 1979.
Rellaciones esteriores
Noruega tien embaxadores en 86 países, y hai 60 países que tienen embaxada en Oslo. Noruega ye miembru fundador de les Naciones Xuníes, la OTAN, el Conseyu d'Europa y l'Asociación Europea de Llibre Comerciu. Amás, solicitó l'ingresu na Xunión Europea y les instituciones que la precedieron en 1962, 1967 y 1992. Sicasí, los noruegos, consultaos en referendu, refugaron l'ingresu en 1972 y 1994. Dempués d'esti caberu referendu el país caltúvose como miembru del Área Económica Europea, un alcuerdu que garantizó l'accesu del país al mercáu únicu de la Xunión cola condición de qu'incluyera na so llexislación les lleis consideraes importantes por esta. Dende esi añu, amás, los socesivos gobiernos noruegos solicitaron participar en dellos muérganos comunitarios non incluyíos nel alcuerdu del Área Económica Europea. Asina, forma parte, ensin votu, de la Política Común de Defensa y Seguridá, del alcuerdu Schengen y de l'Axencia Europea de Defensa. right|thumb|220px|Fragata Fridtjof Nansen, de l'Armada noruega, construyida nos astilleros españoles de Bazán.