cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Provincia d'Orán
Historia
La provincia formar a partir del antiguu departamentu francés d'Orán, que sobrevivió a la independencia y foi tresformáu nun valiato en 1968. Llogró la so condición actual dempués de la reorganización de 1974, cuando perdió territorios en favor de l'acabante formar Provincia de Sidi Bel Abbès.
División alministrativa
thumb|Mapa alministrativu de la provincia. Dende 1984, la provincia ta estremada en 9 daires (distritos), que de la mesma s'estremen en 26 comuñes (ciudaes):
Irene Rut Wais
Irene Rut Wais de Badgen (nacida Irene Rut Wais; ) ye una científica ya investigadora arxentina, académica de l'Academia Arxentina de Ciencies del Ambiente, considerada como una de los Diez Nuevos Sobresalientes de l'Arxentina en 1988. Profesora nel Departamentu de Xeografía na Universidá de Buenos Aires.
Biografía
Dedicar al estudiu de la ecoloxía. Cursó bachiller nel Colexu Nacional de Buenos Aires, d'onde egresó en 1973. En 1978 egresó como llicenciada en ciencies biolóxiques de la Facultá de Ciencies Exactes y Naturales de la Universidá de Buenos Aires; en 1982 llogró la Especialización Cimera n'Ecoloxía nel Departamentu de Vida Selvaxe de la Universidá del estáu d'Oregón, n'Estaos Xuníos; y llogró un posgráu internacional de la Organización de los Estaos Americanos n'Evaluación d'Impactos Ambientales, dictáu pola Universidá Nacional Autónoma de Méxicu, en 1995.
Dedicó la mayor parte de la so carrera profesional a la llucha contra'l cambéu climáticu y a la divulgación científica centrada en felicidá problemática, escribiendo obres de fácil comprensión destinaes a un públicu por demás variáu, dende neños hasta adultos, col fin d'instalar la idea de la importancia de la preservación de los recursos naturales na sociedá.
Amás de les sos obres completes, escribió numberosos trabayos científicos y artículos de divulgación científica.
El so llabor en divulgación
Amás d'escribir numberosos artículos, Irene Wais llanzó conteníu multimedia de divulgación científica.
Sumáu a notes, reportaxes y otres collaboraciones esporádiques realizaes pa numberosos programes de radio y de canales de TV abierta y por cable de l'Arxentina, Brasil, Uruguái, Paraguay, Chile y los EEXX, realizó les siguientes xeres específiques:
Relé
thumb|float|180px|Figura 1: Relé enchufable para pequeñes potencies. thumb|float|180px|Figura 2: Partes d'un relé. thumb|float|180px|Figura 3: Funcionamientu d'un relé thumb|float|180px|Figura 4: Símbolu llétricu d'un relé de 1 circuitu. thumb|180px|Figura 5: [[Regleta con relés.]] thumb|180px|Figura 6: Distintos tipos de relés. thumb|180px|Figura 7: Relés d'Estáu Sólidu.
El relé (relais, “relevu”) o relevador ye un dispositivu electromagnéticu. Funciona como un interruptor controláu por un circuitu llétricu nel que, per mediu d'una bobina y un electroimán, remanar un xuegu d'unu o dellos contactos que dexen abrir o cerrar otros circuitos llétricos independientes. Foi inventáu por Joseph Henry en 1835.
Yá que el relé ye capaz de controlar un circuitu de salida de mayor potencia que'l d'entrada, puede considerase, nun ampliu sentíu, como un amplificador llétricu. Como tal emplegar en telegrafía, faciendo la función de repetidores que xeneraben una nueva señal con corriente procedente de piles locales a partir de la señal débil recibida pela llinia. Llamábase-yos "relevadores".
Descripción
Na figura 2 represéntase, de forma esquemática, la disposición de los distintos elementos que formen un relé d'un únicu contautu de trabayu o circuitu. Na figura 3 puede vese el so funcionamientu y cómo conmuta al activase y desactivase la so bobina.
Tipos de relés
Esisten ensame de tipos distintos de relés, dependiendo del númberu de contactos, del so intensidá almitible, del tipu de corriente de accionamiento, del tiempu d'activación y desactivación, ente otros. Cuando controlen grandes potencies llámense contactores en llugar de relés.
Relé d'estáu sólidu
Llámase relé d'estáu sólidu a un circuitu híbridu, de normal compuestu por un optoacoplador qu'aislla la entrada, un circuitu de disparu, que detecta'l pasu por cero de la corriente de llinia y un triac o dispositivu similar qu'actúa de interruptor de potencia. El so nome deber a la semeyanza que presenta con un relé electromecánicu; esti dispositivu ye usáu xeneralmente p'aplicaciones onde se presenta un usu continuu de los contactos del relé qu'en comparanza con un relé convencional xeneraría una seria gastadura mecánica, amás de poder conmutar altos amperajes que nel casu del relé electromecánicu destruirian en poco tiempu los contactos. Estos relés dexen una velocidá de conmutación bien cimera a la de los relés electromecánicos.
Relé de corriente alterna
Cuando s'escita la bobina d'un relé con corriente alterna, el fluxu magnético nel circuitu magnéticu, tamién ye alternu, produciendo una fuercia pulsante, con frecuencia doble, sobre los contactos. Esto ye, los contactos d'un relé conectáu a la rede, en dellos llugares, como dellos países d'Europa y América Llatina van bazcuyar a 2 x 50 Hz y n'otros, como n'Estaos Xuníos van facer a 2 x 60 Hz. Esti fechu aprovechar en dalgunos timbres y runfadores, como un activador a distancia. Nun relé de corriente alterna modifícase la resonancia de los contactos por que nun bazcuyen.
Relé de llámines
Esti tipu de relé utilizar pa discriminar distintes frecuencies. Consiste nun electroimán escitáu cola corriente alterna d'entrada qu'atrai delles banielles sintonizadas para resonar a dos tales frecuencies d'interés. La baniella que resona remana'l so contautu, les demás non. Los relés de llámines utilizar en aeromodelismu y otros sistemes de telecontrol.
Relés d'aición tardiega
Son relés que yá sía por particularidá de diseñu o bien pol sistema d'alimentación de la bobina, dexen disponer de retardos na so conexón y/o desconexón.
Jorge Volio Jiménez
. Jorge Volio Jiménez (Cartago, Costa Rica, 26 d'agostu de 1882 - † 20 d'ochobre de 1955) Sacerdote, militar y políticu costarricanu. Fíu de Carlos Volio Llorente y Matilde Jiménez Oreamuno.
Relé
Relés con retención de posición
Nesti casu los relés tienen un diseñu nel cual tienen remaches d'elevada remanencia asitiaos dientro de furos practicaos nel nucleu y l'armadura de los mesmos, y n'esacta coincidencia. Por tar perfectamente rectificaes les cares polares en contautu al cerrar el circuitu magnéticu del relé va quedar nesa posición -por remanencia magnética- anque la bobina desconéctese, retornando a la posición de reposu inicial namái cuando una corriente de sentíu contrariu vuelva abrir
Ventayes del usu de relés
La gran ventaya de los relés electromagnéticos ye la completa separación llétrica ente la corriente de accionamiento, la que circula pola bobina del electroimán, y los circuitos controlaos polos contactos, lo que fai que puedan remanase altos voltaxes o elevaes potencies con pequeñes tensiones de control. Tamién ufierten la posibilidá de control d'un dispositivu a distancia por aciu l'usu de pequeñes señales de control. Nel casu presentáu podemos ver un grupu de relés en bases interfases que son controláu por módulos dixitales programables que dexen crear funciones de temporización y contador como si d'un mini PLD (Dispositivu Lóxicu Programable) tratárase. Con estos modernos sistemes los relés pueden actuar de forma programada ya independiente lo que supón grandes ventayes na so aplicación aumentando'l so usu n'aplicaciones ensin necesidá d'utilizar controles como PLD's o otros medios pa comandarlos (ver fig 7). Puede encender por casu una bombilla o motor y al encender apágase l'otru motor o bombilla.
Jorge Volio Jiménez
A fines de 1917 salió de Costa Rica, pa entamar dende l'exiliu remanes armaes dirixíes a derrocar el réxime de Federico Alberto Tinoco Granados. Mientres el so exiliu escribió la so obra L'añu aciagu y la traición del 27 de xineru de 1917.
Tornó a Costa Rica a la cayida de Tinoco y fundó el Partíu Reformista, encontáu na doctrina social de la Ilesia, que lo postuló como candidatu a la presidencia de Costa Rica en 1923. En 1924 el Congresu escoyer Segundu Designáu a la Presidencia de la República pal periodu 1924-1928.
Foi ganador de dellos premios.
Ver tamién
Vicepresidentes de Costa Rica
Nivea Dias Santos
Nivea Dias do Santos ye una botánica, brióloga,  curadora y profesora brasilana.
En 2005, llogró'l diploma de Ciencies Biolóxiques, pola Universidá del Estáu de Rio de Janeiro; pa llograr la maestría en Bioloxía Vexetal pola Escuela Nacional de Botánica Tropical, defendió la tesis Hepátiques del Matu Atlánticu nel estáu de Rio de Janeiro: diversidá, fitoxeografía y caltenimientu, en 2008; y, el doctoráu pola Universidá Estatal de Campinas, en 2011, defendiendo la tesis: Distribución espacial de briófitas na Foresta Atlántica, sureste de Brasil.
Na actualidá, ye profesora acomuñada del Departamentu de Botánica de la Universidá Federal de Pernambuco (UFPE) y profesora principal y asesora nel Programa de posgráu en Bioloxía vexetal. Dende 2004, trabaya con briófitas, llevando a cabo investigaciones nes árees de la taxonomía, fitoxeografía, ecoloxía de comunidaes y macroecología. La so investigación centrar na comprensión de los patrones de distribución espacial de les briofitas (aspeutos históricos y ecolóxicos) y les sos estratexes adaptatives. Los sos principales estudios centrar nel usu de briófitos como bioindicadores de los tipos de vexetación, gradientes altitudinales y fitoxeográficos. Tien esperiencia nel área de Bioloxía Vexetal, con énfasis en criptógames, principalmente nes temes de: florística, fitoxeografía, filoxeografía, ecoloxía y caltenimientu de briófitas.
Kinemacolor
thumb|With Our King and Queen Through India Kinemacolor foi'l primer dispositivu utilizáu con ésitu pa prindar imáxenes en movimientu a color. Produzse comercialmente dende 1908 hasta 1914. Foi inventáu por unu de los pioneros del cine británicu George Albert Smith, en 1906. Este tuvo influyíu pola obra de William Norman Lascelles Davidson y, más direutamente, pola d'Edward Raymond Turner.
El procesu foi llanzáu en 1908 pola compañía de Charles Urban en Londres. Dende 1909 d'equí p'arriba, el procedimientu conocióse como Kinemacolor.
Funcionamientu
Kinemacolor consiste nun procesu aditivu de dos colores, fotografiando y proyeutando películes en blancu y negru so l'alternanza de filtros coloraos y verdes. Esto dio pasu a la edición de películes, a los primeros planos y al desenvolvimientu de la primer película esitosa proyeutada en color.
Alfonso Bedoya
Participó nel cine del so país y frecuentemente nel d'Estaos Xuníos, recuérdase-y como'l villanu de la famosa cinta The Treasure of the Sierra Madre, protagonizada pol astru Humphrey Bogart.
Biografía
Alfonso Bedoya naz en Vicam, Sonora el 16 d'abril de 1904, pasu la so infancia viviendo ente'l so pueblu natal, la ciudá de Méxicu y darréu en Texas mientres la so adolescencia, torna a la ciudá de Méxicu, onde dempués de desempeñar diversos oficios pa ganase la vida, debuta en cine cola película Tou un home (1935), depués intervendría en Almes rebalbes (1937) debú d'Alejandro Galindo y Víctor Manuel Mendoza como direutor y actor respeutivamente, La madrina del diañu (1937) con Jorge Negrete, Los bandidos de Río Frío (1938), Los de baxo (1940) con Esther Fernández, El gendarme desconocido (1941) con Cantinflas y Gloria Marín, Flor montesa (1943) d'Emilio Fernández, con Dolores del Río y Pedro Armendáriz nos papeles protagónicos, Doña Bárbara (1943), cinta consagratoria de María Félix, He de comer esa tuna (1945), Canaima (1945), Gran Casino (1947), los trés con Jorge Negrete, Si hanme de matar mañana (1947) con Pedro Infante y La perlla (1947).
Consagración
A partir de Treasure of the sierra madre, el"Indiu", como lu llamaben empieza a ser riquíu con mayor constancia en Hollywood, d'ende que solo tuviera 4 participaciones mas nel cine mexicanu: La casa embruxada (1949), Furia roja (1949), Por elles anque mal paguen (1952) y La doncella de piedra (1956). N'Estaos Xuníos trabaya con importantes actores como: Tyrone Power, Orson Welles, Veronica Lake, Joel McCrea, Yvonne De Carlo y los sos paisanos Ricardo Montalbán y Arturo de Córdova. La so última cinta foi The Big Country (1957) de William Wyler, con Gregory Peck y Charlton Heston.
Muerte
Alfonso Bedoya muerre'l 15 d'avientu de 1957 na ciudá de Méxicu, por cuenta del so fráxil salú derivada del so problema col alcohol.
Provincia d'Ouargla
La provincia d'Ouargla (n'árabe: ولاية ورقلة), ye una provincia (valiato) del sur d'Arxelia. Tien una superficie de 211 980 km². La so capital ye la ciudá d'Ouargla.
División alministrativa
La provincia ta estremada en 10 daires (distritos), que de la mesma s'estremen en 21 comuñes (ciudaes). Dalgunes de les comuñes son: Temacine, Touggourt y Hassi Messaoud.
Demografía
La población de la provincia ye de 558 558 persones (cifres del censu del añu 2008). La densidá poblacional ye de 2,63 habitantes per cada quilómetru cuadráu d'esta provincia.
Athemus carolusi
Athemus carolusi ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Gevrey-Chambertin
Gevrey-Chambertin ye una comuña francesa del departamentu de Côte-d'Or, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Zetámetru
El zetámetru ye la unidá de llonxitú qu'equival a 1.000 trillones de metros.
L'abreviatura ye Zm.
Navalosa
Xeografía
ye un pueblu de la provincia d'Ávila, asitiáu na zona de la Sierra de Gredos, nel Valle del Altu Alberche. Ta a 59 quilómetros d'Ávila y 139 quilómetros de Madrid. Pasa pol pueblu la carretera AV-905 (antigua C-500), carretera a la que s'apuerta dende la N-403 al altor d'El Barraco, o bien dende la esviadura na N-502 al altor de la Venta del Obispu, carretera que conduz tamién hasta'l Parador Nacional de Gredos. La llocalidá ta asitiada a una altitú de 1304 msnm.
Demografía
Tien una superficie de 30 km², una altitú de 1306 metros y cuenta con una población de 427 habitantes, de los cualos 224 son varones y 203 muyeres. (dato Instituto Nacional d'Estadística 2004) densidá de 14,43 hab/km².
Serinus pusillus
Serinus pusillus, Serín Frentirrojo, ye una especie fácilmente reconocible pola so carauterística frente colorada y el restu del plumaxe na tiesta prieto. La fema tien un coloráu menos intensu que'l machu. Crían na rexón d'El Cáucasu, ya de les altures de Turquía ya Irán.
thumb|left|Serinus pusillus
Nives Ambruš
Nives Ambruš ye una deportista croata que compitió en taekwondo, ganadora d'una medaya de bronce nel Campeonatu Européu de Taekwondo de 2006, na categoría de –55 kg.
Gevrolles
Gevrolles ye una comuña francesa del departamentu de Côte-d'Or, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Athemus centrochinensis
Athemus centrochinensis ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Distribución xeográfica
Alcuéntrase en Shaanxi, (China).
Albatrellus ovinus
Albatrellus ovinus ye una especie de fungu de la familia Albatrellaceae. Se atopa n'América del Norte occidental y el norte d'Europa. Ta estrechamente rellacionada con A. subrubescens (otru fungu bien común), que ye estremáu microscópicamente poles paré amiloides de les espores. La cogorda ye comestible y viéndese los mercaos fineses.
Especies similares
Albatrellus subrubescens ye similar n'aspeutu, pero distintu en coloración. Microscópicamente, les espores de A. subrubescens son amiloides, ente que les de A. ovinus nun lo son.
Provincia d'Oum el-Bouaghi
Oum el-Bouaghi (n'árabe: ولاية أم البواقي), ye un vilayato d'Arxelia. La capital ye Oum el-Bouaghi. Tuvo'l nome de Can Robert mientres la ocupación francesa, Sidi R'Ghis dellos años más tarde y Oum El Bouaghi antes de la independencia. Ente otros llugares d'esti vilayato atópense les llocalidaes d'Ain Fakroun, Ain Babouche, Ain M'lila, Ain Beïda y Ain Zitoun.
División alministrativa
La provincia ta estremada en 12 daires (distritos), que de la mesma s'estremen en 29 comuñes (ciudaes).
Saint Thomas (Islles Vírxenes)
Saint Thomas ye una islla asitiada nel mar Caribe. Ye la principal islla de les Islles Vírxenes de los Estaos Xuníos, tamién conocíes Islles Vírxenes Americanes y nella asítiase la principal ciudá, Carlota Amalia.
Columbrada en 1493 por Cristobal Colón, la presencia de Dinamarca establecióse'n 1666, controlando tola islla en 1672 por parte de la Compañía Danesa de les Indies Occidentales. La colleta de la caña d'azucre convirtióse na principal actividá económica, utilizando principalmente man d'obra esclavo.
En 1685, el comerciu d'esclavos foi domináu pola Compañía Americana de Brandenburgu, estableciendo ún de los llugares de venda d'esclavos más grande del mundu. En 1961, el principal asitiamientu foi renomáu como Charlotte Amalie n'honor a la esposa del rei Cristián V, y foi llueu declaráu como "puertu llibre" pol rei Federicu V.
Nos entamos del sieglu XIX, el comerciu del azucre entro nun periodu de decadencia per aciu de la competencia de los Estaos Xuníos y el desaniciu provocáu por la bayura de furacanes. En 1848, foi abolida la esclavitú, causando un enantu na demanda de man d'obra agrícola.
L'asitiamientu estratéxicu de la islla llevó a que nos años 1860, los Estaos Xuníos cuidaren comprar la islla, dalgo que namás asocedió en 1917. Tres la Segunda Guerra Mundial y l'embargu impuestu a Cuba, Saint Thomas convirtióse nun llugar de importancia turística, magar del desaniciu provocáu por dellos furacanes en 1989 y 1995.
La islla dispón d'aeropuertu internacional nomáu Cyril E. King.
Yotámetru
El yotámetru ye la unidá de llonxitú qu'equival a 1 cuatrillón de metros.
L'abreviatura ye Ym.
1 Ym = 1x1024 m
Cueva de Mazaculos
La Cueva de Mazaculos ta asitiada en La Franca nel conceyu asturianu de Ribadeva.
Allugamientu
La cueva ta allugada cerca de la Sablera de La Franca, nun abrigu usáu yá en tiempos prehistóricos (dómina asturiense). La cueva presenta restos de pintures en zig-zgag y otru tipu de motivos menos complicaos como trazos.
Gilly-lès-Cîteaux
Gilly-lès-Cîteaux ye una comuña francesa del departamentu de Côte-d'Or, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Joseph Fiévée
Joseph Fiévée foi un periodista, escritor, altu funcionariu y axente secretu francés.
Biografía
Fíu d'un restaurador parisiense y cuñáu de Charles Frédéric Perlet, fíxose impresor mientres la Revolución, publicando principalmente La Crónica de París, importante periódicu de la dómina, onde tuvo los sos empiezos como periodista.
Athemus curtipennis
Athemus curtipennis ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Distribución xeográfica
Alcuéntrase en Xizang, (China).
Joseph Fiévée
Biografía
En consecuencia foi encarceláu mientres el Terror. Miembru de la rede monárquica del ablaya de Montesquiou, tuvo qu'escondese mientres el Directoriu. Redactó na clandestinidá una novela sobre los valores de la dómina y les sos turbulencias, La Dot de Suzette, que tuvo un gran ésitu lliterariu en 1798. Darréu dedicóse a la política y en 1795 llanzar a una oposición peligrosa.
De 1800 a 1803 foi cronista de la Gazette de Françe. Encarceláu na Torre del Temple por orde de Fouché y lliberáu gracies a la intervención de Roederer a instancies de Bonaparte, fíxose l'axente secretu d'esti postreru, informándolo sobre la situación política del país y sobre la d'Inglaterra. De 1804 a 1807, foi redactor xefe del Journal des débats, que darréu se convirtió nel  Journal de l'Empire. Concedióse-y un títulu de nobleza y foi nomáu «maître des requêtes» del Conseyu d'Estáu en 1810, dempués foi nomáu prefeutu de Nièvre de 1813 a 1815. Foi nomái caballeru de la Lexón d'Honor en 1812.
Aliáu con Lluis XVIII mientres la Primer Restauración, foi revocáu mientres los Cien Díes.
Convertir n'unu de los ideólogos del partíu ultra, collaborador de La Quotidienne y del Conservateur, escribiendo nel  Journal des débats, contribuyendo al ésitu del periódicu gracies a los sos testos polémicos.
Evolucionó escontra'l lliberalismu dempués de 1818. Defendiendo la llibertá de prensa, foi condergáu a trés mes de prisión na Conciergerie, onde lu visitó Casimir Perier. Collaboró nel Temps en 1829 darréu nel National en 1831.
Fiévée fíxose moderáu (seique inclusive lliberal) cola publicación del so llibru De l'Espagne et des conséquences de l'intervention de l'armée («Sobre España y les consecuencies de la intervención del exércitu»; 1823). N<span class="need_ref" style="cursor:help;" title="Une source est souhaitée pour ce passage.">umerosos ultres condergar poles sos opiniones contraries a la guerra. <span class="need_ref" style="cursor:help;" title="Une source est souhaitée pour ce passage."> Paez ser que foi'l so encarcelamientu por delitos de prensa lo que lu llevaría a camudar de posición.<sup class="need_ref_tag" style="padding-left:2px;">
Vida personal
Joseph Fiévée vivió nuna rellación homosexual con una llibertá sorprendente pal so tiempu, anque un Cambacérès atopar nuna situación similar.
Casar en 1790, pero la so muyer finó mientres el partu, dexándo-y un neñu. Vivía abiertamente col so amigu Théodore Leclercq, que conociera a finales de la década de 1790 y que lo acompaña en toa ocasión. Cuando Napoleón unviar en misión a Inglaterra, acueye al so amigu y el so fíu na so casa. Cuando foi nomáu prefeutu, instalar en Nevers col so amigu; Jean Tulard afirma que «tresforma al so amigu n'ama de casa que fai los honores de los salones de la prefeutura pal plasmu de los sos alministraos». Dambos homes yeren recibíos xuntos nos salones de la Restauración.
Nel Trésor de la langue française, so la pallabra «ménage» puede lleese:
Cites
Preguntáu por Montalivet sobre los rumores que circulen, respondió-y nuna carta:
Tamién comentó sobre la tema:
Él mesmu, falando de la so llarga vida de mancomún col escritor Théodore Leclerc:
Publicaciones
Lettres sur l'Angleterre (1803) La Maison à vendre (1789)
Islles Vírxenes Americanes
Les Islles Vírxenes Americanes son un piñu d'islles asitiaes nel Caribe, dependientes d'Estaos Xuníos d'América. Estes islles son parte del archipélagu de les Islles Vírxenes; y acueye cuatro islles principales (Saint Thomas, Saint John, Saint Croix y Water Island) amás de delles islles menores. Les Islles Vírxenes de los Estaos Xuníos tán incluyíes na llista de les Naciones Xuníes de territorios non autónomos. Ye l'únicu territoriu norteamericanu onde se conduz pela izquierda.
Historia
Les Islles Vírxenes tuvieren habitaes por delles grées indíxenes, especialmente los ciboney, los caribes y los arawaks. El navegante Cristóbal Colón columbró estes islles en 1493 mientres el so segundu viaxe, y llamóles asina n’honor de Santa Úrsula y les so vírxenes. Nos trescientos años siguientes, l'alministración destes islles recayó en dellos colonizadores europeos: España, o Reinu Xuníu, los Países Baxos, Francia, la Orde de Malta y Dinamarca.
La Compaña Danesa de les Indies Occidentales llegó a la islla de Saint Thomas en 1672 y a Saint John en 1694. En 1733, los daneses compraren la islla de Saint Croix a los franceses. En 1754, les islles convertiérense nuna colonia del Reinu, llamada Jomfruøerne. La colleta da caña d'azucre por esclavos dirixó la economía de les islles nos sieglos XVIII y XIX, hasta l'abolición de la esclavitú decretada pol gobernador Peter von Scholten, el 3 de xunetu de 1848.
Mientres la guerra de submarínos na Primer Guerra Mundial, Estaos Xuníos, temiendo una posible captura de les Islles por cuenta d'Alemaña pa usales como base naval, presionó al Reinu de Dinamarca para que-y vendiere'l territoriu. Temiendo que si Alemaña invadiere Dinamarca, Estaos Xuníos conquistaría les islles, el país nórdicu aceptó la ufierta. El 17 de xineru de 1917, Estaos Xuníos compró el territoriu de les Indies Occidentales Daneses por 25 millones de dólares, garrando posesión el 31 de marzu. En 1927, Estaos Xuníos decretó la ciudadanía a tolos habitantes de les islles.
Gobiernu y política
Les Islles Vírxenes d'Estaos Xuníos son un territoriu organizáu non amestáu a Estaos Xuníos d'América. Magar que son cidadanus estauxunidenses, nun pueden votar nes eleiciones presidenciales d'Estaos Xuníos.
Los principales partidos políticos son el Partíu Demócrata de les Islles Vírxenes, el Movimientu de Ciudadanos Independentes y el Partíu Republicanu de les Islles Vírxenes.
Nel ámbitu nacional, escueyen un Representante al Congresu de los Estaos Xuníos de les Islles Vírxenes d'Estaos Xuníos como delegáu al Congresu d'Estaos Xuníos. Con tou, el delegáu ellixíu nun tien derechu a votu nel Congresu.
Nel ámbitu territorial, quince senadores - siete del distritu de Saint Croix, siete del distritu de Saint Thomas y Saint John, y un senador que ha ser residente de Saint John - son ellixíos por un tiempu de dos años a la Llexislatura unicameral de les Islles Vírxenes. Les islles ellixeren un Gobernador de les Islles Vírxenes d'Estaos Xuníos cada cuatro años dende 1970. Enantes los gobernadores yeren escoyíos pol Presidente de los Estaos Xuníos.
Les islles tienen un Tribunal de Distritu y un Tribunal Superior. Los xueces son escoyíos pol Presidente y el Gobernador respeutivamente. El Congreso d'Estaos Xuníos organizó dellos referendos llocales p'aidar nel autodetermín de les islles. Mesmo que Puerto Rico, los residentes tuvieren la escoyeta de la independencia, statu quo, o la escoyeta de ser Estáu; con tou, estes medíes fallaren, lo que fizo que sigan col status actual.
Organización político-alministrativa
Nun hay una xebra política de primer orde establecía pol gobiernu; pero hay tres islles de segundu orde: Saint Croix, Saint John y Saint Thomas.
Xeografía
Les Islles Vírxenes d'Estaos Xuníos tán allugaes ente’l Mar Caribe y l'Océanu Atlánticu, a 80,5 km al este de Puertu Ricu. El territoriu inclúi cuatro islles principales: Saint Thomas, Saint John, Saint Croix y Water Island, asina como un garapiellu de pequeñes islles.
Son conocíes poles sos playes d'arena blanco (Magens Bay y Truk Bay) y los sos puertos estratéxicos, incluíndo Charlotte Amalie y Christiansted. Munches de les islles son d'orixe volcánicu y montesu. El finxu más altu ye Crown Mountain (474m) en Saint Thomas. Saint Croix, la más grande de les islles, alcuéntrase al sur y tien un terrén planu. El Serviciu Nacional de Parques poseye más de la metada de la islla de Saint John, al redor de tola islla Hassel, y delles árees de roncheles de coral.
Les islles atópense na llende de la Placa Norteamericana y la Placa del Caribe. Ocurren fenómenos naturales como terremotos, furacánes y tsunamis.
Economía
El turismu ye l'actividá económica primaria. Reciben davezu dos millones de visitantes por añu. El sector manufactureru ufre depuración de petroleu, textiles, electrónica, destilación de ron, farmacéutica, y plantes d'ensamblaxe de reloxes. L’agricultura ye probe lo que fai que l'alimentu seya importáu. Los negocios internacionales y servicios financeiros son reducidos pero tán volviéndose nun componente’n crecemientu de la economía. Una de les refineríes de petroleu más grande del mundiu tá allugada’n Saint Croix.
Les islles tán sometíes a tones tropicales y furacanes. Va poco, los furacanes Hugo en 1989 y Marilyn en 1995 produxeren perimportantes daños económicos.
Demografía
La mayoría de la población ye d'orixe africanu (80%). Hai tamién blancos estadunidenses e europeos (15%), asina como una pequeña población portorricana (5%).
A población de cultu cristianu protestante ye la mayoritaria, destacándo les Ilesia Bautista (42%) y la Ilesia Episcopal (17%). Ente les minoríes relixoses la Ilesia Católica ye la más importante (34%).
L’idioma oficial, más estendíu ye l'inglés, qu'algama al 80% de la población. D’otru llau l'idioma español ye falao pol alredor del 15% (inmigrantes de Puerto Rico y la República Dominicana). Hay amás inmigrantes de les islles de Dominica y Saint Lucia que falen llingües criolles derivaes del francés. Muncha población fala tamién una llingua criolla viniente del inglés.
Arredondo
Arredondo ye un conceyu y llocalidá de la comunidá autónoma de Cantabria (España) asitiáu na contorna del Asón-Agüera. Llinda pel norte colos conceyos de Ruesga y Riotuerto, pel este con Ruesga, pel sur con Soba y pel oeste con Ruesga y Miera.
Islles Vírxenes Americanes
Llendes
Fai frontera marítima, al este, coles Islles Vírxenes Britániques y al oeste, con Puertu Ricu. Les principales islles, allende Saint Croix, son Saint John e Saint Thomas.
Arredondo
La cabecera municipal ye la llocalidá de Arredondo, asitiada na confluencia de los ríos Bustablado y Asón. Esta falta cuarenta y cinco quilómetros de la capital autonómica, Santander.
Nucleu de población
Arredondo ye de la mesma la capital municipal, y ta a una altitú de 161 metros sobre'l nivel del mar. Nel añu 2008 la llocalidá cuntaba con una población de 242 habitantes (INE).
Cabo mentar el Centru Ictiolóxicu, un centru de cultivu de salmones qu'estudia los ecosistemes fluviales.
Historia
Arredondo d'antiguo yera denomináu la Capital del mundu pos d'ellí emigraron numberosos indianos escontra América, onde fixeron fortuna y al volver dábense cita nel pueblu con grandes ganancies y riqueces. Esti conceyu tuvo venceyáu estrechamente a Ruesga, yá que hasta l'añu 1822 pertenecía a esi réxime señorial, en concretu a la Casa de los Velasco. Tres la formación de dambos conceyos, el términu municipal de Ruesga quedó estremo en dos zones, quedando Arredondo práuticamente arrodiáu por Ruesga per norte, este y oeste.
Demografía
Al igual que munchos otros conceyos de Cantabria, Arredondo presenta un perfil demográficu bien avieyáu, tres una progresiva perda de población a lo llargo de la segunda metá del sieglu XX. Nel añu, el conceyu cuntaba con una población de persones.
Fonte: INE
Alministración
Leoncio Carrascal Ruiz (PRC) ye l'actual alcalde del conceyu. Nestes tables amuésense los resultaos de les eleiciones municipales celebraes nel añu 2003 y 2007.
Economía
Un 42,9 % de la población activa de Arredondo dedicar al sector primariu, un 10 % a la construcción, un 9 % a la industria y un 38,1 % al sector terciariu.
Esteban I d'Hungría
Sobrevivió a tolos sos fíos. Morrió'l 15 d'agostu de 1038 y foi enterráu nuna basílica construyida en Székesfehérvár y dedicada a la Virxe María. La so muerte causó guerres civiles que duraron décades. En 1083 foi canonizáu pol papa Gregorio VII, xunto col so fíu —Emerico— y l'obispu Gerardo de Csanád. Esteban ye un santu popular n'Hungría y los territorios vecinos y la so fiesta (celebrada'l 20 d'agostu) tamién ye un día festivu que conmemora la fundación del Estáu húngaru.
Primeros años (c. 975-997)
La fecha de nacencia ye incierta porque nun s'atopa rexistrada en documentos contemporáneos. Les cróniques húngares y polaques escrites sieglos más tarde apurren trés años distintos: 967, 969 y 975. El testimoniu unánime de trés haxografíes de finales del sieglu|XI||s}} o principios del sieglu|XII||s}} y otres fontes húngares afirmen qu'Esteban «entá yera adolescente» en 997 y acoten la fiabilidá de la última fecha (975). La Lleenda menor del rei Esteban (Legenda minor S. Stephani regis) indica qu'Esteban nació en Esztergom, lo qu'implica que la nacencia asocedió dempués de 972 porque'l so padre Géza, gran príncipe de los húngaros, escoyera esa llocalidá como residencia real en dichu añu. Géza obligó a los sos súbditos a convertise al cristianismu, pero nunca dexó d'adorar dioses paganos. Tantu la Lleenda mayor del rei Esteban (Legenda maior) como la crónica cuasi contemporánea de Tietmaro de Merseburgo describieron a Géza como un monarca cruel y despótico que consolidó despiadadamente la so autoridá sobre los líderes rebalbos húngaros.
Les cróniques húngares coinciden en que la so madre yera Sarolta, fía de Gyula II, un caudiellu húngaru con xurisdicción sobre Transilvania o una rexón amplia na confluencia de los ríos Tisza y Maros (Mureș). Munchu historiadores —como Pál Engel y Gyula Kristó— proponen que la vida de Gyula II ye idéntica a un tal «Gylas», quien foi bautizáu en Constantinopla alredor de 952 y «permaneció fiel al cristianismu», según el cronista bizantín Juan Escilitzes. Sicasí, esta identificación nun ye aceptada pol restu d'investigadores; por casu, György Györffy afirmó que Gylas nun yera'l padre de Sarolta, sinón el so hermanu menor. A diferencia de les fontes húngares, la Crónica húngaru-polaca (Chronicon Hungarico-Polonicum) y otros manuscritos polacos posteriores indiquen que la madre de Taben yera Adelaida (Adelajda o Adelhaid), una hermana pocu conocida del duque Miecislao I de Polonia, pero la fiabilidá d'esti documentu nun ye aceptada por historiadores modernos.
thumb|La nacencia d'Esteban según una miniatura de la [[Chronicon Pictum|Crónica allumada.]]El nome de nacencia yera Vajk, que provién de la voz túrquica baj que significa «héroe», «maestru», «príncipe» o «ricu». L'arqueólogu Gyula László especuló qu'esta ye una prueba de qu'Esteban tenía ascendencia turca (en llugar de maxar, orixinariu de les tribus ugrofineses) y que probablemente falaba la so llingua. La Lleenda mayor del rei Esteban narra que foi bautizáu pol obispu Adalberto de Praga, quien permaneció na corte de Géza delles vegaes ente 983 y 994. Sicasí, la Lleenda de san Adalberto —cuasi contemporánea y escrita por Bruno de Querfurt— nun menta'l bautizu. Igualmente, la fecha del bautismu ye desconocida: Györffy sostién qu'Esteban foi bautizáu pocu dempués de la nacencia, ente que Kristó asegura de que recibió'l bautismu xustu antes de la muerte del so padre en 997.
L'haxografía oficial d'Esteban —escrita pol obispu Arduino (Hartvik) y aprobada pol papa Inocencio III— narra que na so infancia «foi instruyíu satisfactoriamente na conocencia del arte gramatical». Esto implica qu'estudió llatín, pero esiste ciertu escepticismu per parte de Kristó porque pocos reis d'esta dómina fueron capaces d'escribir. Les otres dos haxografíes del sieglu|XI||s}} nun falen sobre dalgún estudiu de la gramática y solo indiquen que «foi criáu con una educación apropiada pa un pequeñu príncipe». Kristó menta qu'eso postreru solo refierse al entrenamientu físicu, como la participación en caceríes y aiciones militares. Según la Crónica allumada (Chronicon Pictum), unu de los sos tutores foi'l conde Deodatus», proveniente d'Italia y qu'años más tarde fundó un monesteriu en Tata.
Acordies coles lleendes escrites sobre Esteban, el gran príncipe Géza convocó a una asamblea de los xefes y guerreros maxares cuando'l mozu «avanzó a la primer etapa de l'adolescencia» o la edá de 14 o 15. Géza nomó a Esteban como'l so socesor y los presentes xuraron llealtá al herederu. Györffy tamién afirma, ensin identificar fontes, que Géza designó al so fíu pa gobernar el «ducáu de Nyitra» nesa mesma dómina. Los historiadores eslovacos —ente ellos Ján Steinhübel y Ján Lukačka— coinciden cola opinión de Györffy y especulen qu'Esteban alministró Nyitra (agora Nitra) dende l'añu 995, aproximao.
Géza iguó'l matrimoniu del so fíu con Gisela —fía d'Enrique II, duque de Baviera— n'o dempués de 995. Esta alianza estableció'l primer venceyu familiar ente un gobernante húngaru y una casa gobernante d'Europa Occidental, yá que Gisela taba rellacionada estrechamente cola dinastía imperial otoniana. Según la tradición oral caltenida na abadía de Scheyern en Baviera, la ceremonia tuvo llugar nel castiellu de Scheyern y foi oficiada pol obispu Adalberto. Gisela foi acompañada al so nuevu llar por caballeros bávaros. Munchos d'ellos recibieron concesiones de tierres del so home, establecer n'Hungría y ayudaron a fortalecer la posición militar d'Esteban. Györffy indica que'l príncipe y la so esposa «presumiblemente» establecer en Nyitra dempués del so matrimoniu.
Reináu (997-1038)
thumb|Territorios sol control de les tribus húngares a principios del sieglu|X||a}}.
Gran príncipe (997-1000)
Géza morrió en 997 y Esteban convocó una asamblea en Esztergom onde'l so participantes declarar gran príncipe. Primeramente, solo controlaba les rexones noroccidentales de la cuenca cárpata; el restu del territoriu inda siguía sol control d'otros líderes tribales. L'ascensu d'Esteban al tronu foi d'acordies col principiu de primogenitura, qu'ordena qu'un home solo podía ser asocedíu pol so fíu, contradiciendo una antigua tradición según la cual Géza tuvo que ser asocedíu pol miembru más antiguu de la dinastía Árpad, que yera Cupan (nome llatín de Koppány) nesi momentu. Cupan, quien ostentaba'l títulu de duque de Somogy, alministrara mientres munchos años les rexones de Transdanubia al sur del llagu Balatón.
Cupan reclamó a la vilba de Géza, Sarolta, pa cumplir con el costume pagana del matrimoniu levirato y anunció la so pretensión al tronu. Anque nun ye imposible que Cupan tamién se bautizara, en 972 la mayoría de los sos partidarios yeren paganos y opositores del cristianismu practicáu por Esteban y el so séquitu predominantemente alemán. Una carta de 1002 dirixida a l'abadía de Pannonhalma menta una guerra ente «los alemanes y los húngaros» al referise a los conflictos armaos ente Esteban y Cupan. Aun así, Györffy menta que Oszlar («alanos»), Besenyő («pechenegos»), Kér y otros nomes de llugares —qu'en realidá se refieren a grupos étnicos o tribus húngares en Transdanubia alredor de supuestes fronteres del ducáu de Cupan y que s'asitiaren ellí col beneplácito el gran príncipe Géza— integraron unidaes auxiliares significatives y grupos de guerreros húngaros que llucharon nel exércitu d'Esteban.
thumb|left|Execución de Cupan depués de la so derrota ante Esteban (Crónica allumada).Kristó afirmó que tol conflictu ente Esteban y Cupan foi solo una disputa ente dos miembros de la dinastía Árpad, ensin consecuencies sobre otros líderes tribales húngaros. Cupan y les sos tropes invadieron les rexones septentrionales de Transdanubia, tomaron delles fortaleces d'Esteban y escalaron les sos tierres. Según la Crónica allumada, Esteban «se ciñó per primer vegada cola so espada», unviando a los hermanos Hont y Pázmány al mandu del so guardia personal (como líderes militares o duces) yá Vencelino —caballeru alemán que llegara a Hungría nel reináu de Géza— al frente del exércitu real. Los Fechos de los hunos y los húngaros (Xesta Hunnorum et Hungarorum) de Simón de Kéza y la Crónica allumada rellaten que Hont y Pázmány yeren «caballeros d'orixe suabu» que s'establecieron n'Hungría na dómina de Géza o nos primeros años del reináu d'Esteban. Per otra parte, Lukačka y otru historiadores eslovacos aseguren que Hont y Pázmány fueron nobles «eslovacos» que se xunieren a Esteban cuando gobernaba en Nyitra.
Cupan asediaba Veszprém cuando lu informaron de la llegada del exércitu d'Esteban. Na batalla subsiguiente, Esteban llogró una victoria decisiva sobre los sos enemigos. Cupan foi asesináu nel campu de batalla (posiblemente por Vencelino). }} y el so cuerpu foi estazáu y les sos estremidaes fueron exhibíes nes puertes de los fuertes de Esztergom, Győr, Gyulafehérvár (Alba Iulia) y Veszprém p'apavoriar a los que conspiraben contra'l monarca.
Esteban invadió'l ducáu de Cupan y concedió grandes propiedaes a los sos propios siguidores. Tamién ordenó que los antiguos súbditos de Cupan teníen de pagar diezmos a l'abadía de Pannonhalma, un sucesu documentáu na acta de fundación d'esi monesteriu, anque contién interpolaciones. Esi mesmu documentu declara que nesi momentu «nun había otros obispaos y monesterios n'Hungría»; pero'l cuasi contemporaneu obispu Tietmaro de Merseburgo escribió qu'Esteban «estableció obispaos nel so reinu» antes de ser coronáu rei. Si esti últimu informe ye válidu, les diócesis de Veszprém y Győr son les candidates más probables, según l'historiador Gábor Thoroczkay.
Coronación (1000-1001)
thumb|Esteban recibiendo al unviáu papal col so [[corona de san Esteban|corona nuna representación artística moderna (Pieter-Jozef Verhaghen, 1770).]]Al ordenar la exhibición d'una parte del cadabre de Cupan en Gyulafehérvár —la sede del so tíu maternu, Gyula III «el Mozu»—, Esteban impunxo la so pretensión de reinar les tierres apoderaes polos líderes húngaros y tamién decidió fortalecer el so estatus internacional al adoptar el títulu de rei. Sicasí, les circunstancies exactes de la so coronación y les sos consecuencies polítiques son puntu de discutiniu de los académicos.
Según Tietmaro de Merseburgo, Esteban recibió la corona «col favor y l'insistencia/encamientu» del emperador Otón III (r. 996-1002), lo qu'implica qu'Esteban aceptó la suzeranía imperial antes de la so coronación. Sicasí, les lleendes d'Esteban destaquen que'l papa Silvestre II (r. 999-1003) regaló-y el so corona. Kristó y otru historiadores señalen que'l papa y l'emperador yeren aliaos cercanos y que les lleendes son fiables: Esteban «recibió la corona y la consagración» del romanu pontífiz, pero non ensin el consentimientu del emperador. Aproximao 75 años dempués de la coronación, el papa Gregorio VII (r. 1075-1085) —nos sos planes pa reclamar la suzeranía d'Hungría— declaró qu'Esteban ufiertara y apurriera « con devoción» esi país «a san Pedro» (esto ye, a la Santa Sede). Nun testimoniu contrastante, la Lleenda mayor del rei Esteban afirma que'l monarca en realidá agasayó Hungría «a la Virxe María». Los historiadores modernos —Pál Engel, Miklós Molnár, ente otros— sostienen qu'Esteban siempres repitió la so soberanía y nunca aceptó la suzeranía papal o imperial. Como prueba, les feches de les sos cartes nun coinciden colos años de reináu d'emperadores contemporáneos, lo qu'en casu contrariu demostraría que sería vasallu d'ellos. Amás, Esteban declaró nel preámbulu del so Primer llibru de lleis que gobernó'l so reinu «pola voluntá de Dios».
thumb|upright=.75|Semeya d'Esteban nel mantu de coronación de los reis húngaros (1031).La fecha exacta de la coronación ye desconocida. Según la tradición húngara posterior, Esteban foi coronáu'l primer día del segundu mileniu, que puede referise al 25 d'avientu de 1000 o al 1 de xineru de 1001. Los detalles de la coronación d'Esteban —documentaos na so Lleenda mayor— suxuren que la ceremonia, que posiblemente tuvo llugar en Esztergom o Székesfehérvár, siguió'l ritu de de los reis alemanes; esto ye, Esteban foi unxíu con aceite consagráu mientres la ceremonia. La semeya del rei calteníu na so capa real de 1031— amuesa que la so corona cuntaba con un aru afatáu de piedres precioses, similar a la diadema del emperador teutón.
Al igual que la so corona, Esteban consideraba l'estil con estandarte como símbolu importante de la so soberanía. Por casu, les primeres monedes llevaben la inscripción LANCEA REGIS («l'estil del rei») y representen un brazu sosteniendo un estil col estandarte. Según el cronista contemporaneu Adémar de Chabannes, l'emperador Otón III apurrió un estil a Géza como amuesa del so derechu a «esfrutar la posesión del so país cola máxima llibertá». Esteban usó dellos títulos nes sos cartes: Ungarorum rex («rei de los húngaros»), Pannoniorum rex («rei de los panonianos») o Hungarie rex («rei d'Hungría»).
Afitamientu (1001-c. 1009)
Anque l'autoridá d'Esteban nun provenía de la coronación, la ceremonia concedió-y llexitimidá a nivel internacional porque se autodenominaba como un monarca cristianu que gobernaba'l so reinu «pola Gracia de Dios». Les lleendes menten que'l rei estableció una sede arzobispal en Esztergom pocu dempués de la so coronación. Esti actu dexó que la Ilesia católica húngara independizar de los prelaos del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu. La primer referencia a un arzobispu de Esztergom, llamáu Domingo (Domokos), caltener na acta de fundación de l'abadía de Pannonhalma de 1002. Según l'historiador Gábor Thoroczkay, Esteban tamién creó la diócesis de Kalocsa en 1001. Nos primeros años del so reináu, el monarca convidó a sacerdotes estranxeros a evanxelizar los sos dominios y llegaron misioneros simpatizantes del difuntu Adalberto de Praga, Radla y Anastasio. La presencia d'un arzobispu de los húngaros ensin identificar nel sínodu de Frankfurt de 1007 y la consagración d'un altar en Bamberg en 1012 pol arzobispu Anastasio demuestren que los prelaos del rei calteníen una bona rellación col cleru del Sacru Imperiu.
thumb|Les tropes del rei prinden a Gyula III «el Mozu» (Crónica allumada).Munchos líderes húngaros nun reconocieron la suzeranía d'Esteban inclusive dempués de la coronación. El nuevu rei empezó atacando los dominios del so tíu, Gyula III «el Mozu», que'l so reinu «yera más ampliu y ricu», según la Crónica allumada. Asina, invadió Transilvania y prindó a Gyula y la so familia ente 1002 y 1003. Los Añales de Hildesheim (escritos na mesma dómina) añeden que, dempués de la conquista, Esteban convirtió'l país del so tíu «a la fe cristiana pola fuercia». Arriendes d'ello, los historiadores daten la creación de la diócesis de Transilvania nesti periodu. Kristó, Györffy y otru historiadores húngaros plantegen que la vida de Gyula ye similar a un home llamáu Prokui —quien tamién yera tíu d'Esteban, según Tietmaro de Merseburgo— y, por tanto, posiblemente Gyula escapó dempués del cautiverio y buscó abellugu nos dominios del duque de Polonia, Boleslao I «el Bravo» (r. 992-1025).
Alredor de cien años más tarde, el cronista «Galu Anónimu» tamién mentó los conflictos armaos ente Esteban y Boleslao y documentó qu'esi postreru «ganó a los húngaros na batalla y apoderó de toles sos tierres hasta'l Danubiu». Györffy indica que l'informe del cronista referir a la ocupación polaca del valle del ríu Morava —un afluente del Danubiu— nos años 1010. Per otra parte, la Crónica húngaru-polaca afirma que Boleslao ocupó grandes territorios al norte del Danubiu y al este del Morava hasta Esztergom a principios del sieglu|XI||s}}. Según Steinhübel, esta última fonte demuestra qu'una parte significativa de les zones qu'agora formen Eslovaquia taben baxu dominiu polacu ente 1002 y 1030. N'oposición a la hipótesis del historiador eslovacu, Györffy menta qu'esa crónica tardida «na qu'un fechu absurdu asocede a otru» contradiz cualquier acontecimientu documentáu n'otres fontes del sieglu|XI||s}}.