cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cicer arietinum
Sema
No que toca a la sema, na rexón mediterranea aveza a facese na primavera, n'África a principios d'avientu, n'Asia mientres el mes d'ochobre. La densidá que tien de respetase ye la d'aproximao 30 plantes/m². La recueya tien de facese cuando les fueyes pónense marielles. Si ésta ye manual, tienen de cortase les plantes percima del nivel del suelu #atropar dempués pa ensugales, mientres unos 7 díes, enantes de triyales.
Variedaes
Por hibridación llográronse numberoses variantes, sobremanera nos países au tienen un gran consumu de garbanzos. Asina, namái na Península ibérica, esisten les variantes: Fardón, Puchero, Alcazaba, Bujeo, Pedrosillano, Lechoso, Blanco andaluz, o'l de Fuentesaúco, mentáu na obra de Cervantes.
Nutrición
La siguiente tabla ilustra la composición nutritiva del garbanzu por 100 gramos:
Giro d'Italia 1952
La 35ª edición del Giro d'Italia apostar ente'l 17 de mayu y el 8 de xunu de 1952, con un percorríu de 20 etapes y 3964 km, que'l vencedor completó a una velocidá media de 34,560 km/h. La carrera empezó y terminó en Milán.
Tomaron la salida 112 participantes, de los cualos 91 terminaron la carrera.
El Giro d'Italia empezó a cobrar una mayor relevancia nel ámbitu internacional. Prueba d'ello, foi qu'hasta nueve naciones tuvieron representantes na carrera, incluyida España, que cuntó cola representación de seis ciclistes, integrantes del equipu Torpado. Sicasí, nun tuvieron una actuación demasiáu destacada. Namái Bernardo Ruiz llogró terminar la carrera, rematando 35ᵘ na clasificación xeneral, a casi una hora del vencedor. El so meyor resultáu parcial foi un 4ᵘ puestu na 18ª etapa.
Pela so parte, Fausto Coppi imponer con autoridá per cuarta vegada na clasificación xeneral, apostrando al vencedor del añu pasáu, Magni, a la segunda plaza. De terceres, repitiendo la resultancia del añu pasáu, remató'l suizu Kubler.
Juan Ramón Zapico García
Juan Ramón Zapico García ye un políticu asturianu del PSOE.
Giro d'Italia 1952
Na 4ª etapa fina'l primera ciclista de la ronda, Orfeo Ponsin, nel descensu de la Merluzza.
Juan Ramón Zapico García
Biografía
Ye llicenciáu en Filosofía y Lletres (Filoloxía Románica) pola Universidá d'Uviéu y foi profesor d'Enseñanza Secundaria nos institutos de L'Entregu, Sotrondio y La Pola Llaviana. Nel mundu de la política foi conceyal de Llaviana, diputáu provincial tres les eleiciones del 3 d'abril de 1979, Conseyeru d'Alministración Territorial dende'l 28 d'abril de 1982 al 30 de mayu de 1983, d'Obres Públiques, Tresportes y Comunicaciones dende'l 28 de xunetu de 1987 al 8 de mayu de 1991, d'Interior y Alministración Territorial dende'l 8 de mayu de 1991 al 29 de xunetu de 1991 y d'Infraestructures y Vivienda dende'l 10 de xunetu de 1991 al 18 de xunu de 1993 y Presidente de la Xunta Xeneral dende'l 31 de mayu de 1983 al 8 de xunetu de 1987.
Metzerlen-Mariastein
Metzerlen-Mariastein (oficialmente hasta 2003 Metzerlen) ye una comuña suiza del cantón de Solothurn, asitiada nel distritu de Dorneck. Llenda al norte coles comuñes de Rodersdorf y Leymen (FR-68), al este con Hofstetten-Flüh, al sureste con Blauen (BL) y Dittingen (BL), al sur con Röschenz (BL) y Burg im Leimental (BL), y al oeste con Biederthal (FR-68).
Manuel de Regla Mota
Manuel de Regla Mota y Álvarez foi un políticu y militar dominicanu.
Vida política
Al proclamase la República ye nomáu coronel de les llamaes Milicies Nacionales. Los mandos encárguen-y la defensa de la frontera con Haití nel área de San Cristóbal y Baní. Al españar les hostilidaes ocupa coles sos tropes el puestu de "Les Hicoteas". Ellí sufre un seriu revés del que saco bones lleiciones. Dende entós Regla Mota actuó con una mayor prudencia en toles sos aiciones.
Na provincia d'Azua exerz un mandatu rigorosu. Pon n'orde a la rexón y toma les midíes necesaries por qu'acaben les falcatrúes del movimientu independentista y devuélvanse propiedaes y ganáu a los sos dueños.
Presidente constitucional
Tres l'arrenunciu del presidente Santana, na so calidá de vicepresidente, en mayu de 1856 asume la presidencia de la República. De Regla Mota recibió un país arruináu pola guerra con Haití y emisiones monetaries ensin respaldu, polo que sacó del exércitu a una parte de los militares porque'l gobiernu nun tenía fondos pa pagar los salarios. Esta situación foi aprovechada pol cónsul español Antonio María Segovia, quien espresó'l so sofitu al exiliáu Bonaventura Báez, por que retornara al poder.
Báez tornó al país y productu d'un alcuerdu políticu col presidente de Regla Mota y los sos aliaos, foi nomáu nuevu vicepresidente, pa depués dar en l'arrenunciu del xefe del Estáu, y Báez asumir el poder. Manuel de Regla Mota, como parte del alcuerdu, declaró una llei d'amnistía, arrenunció a la presidencia de la República n'ochobre de 1856 y apurrió el poder al vicepresidente Bonaventura Báez, en conformidá a la Constitución de 1854.
Finalmente Antonio María Segovia llogró que non yá Santana sinón tamién el so sustitutu, Regla Mota, sumieren de la escena política pa xugar la carta de Báez. Esta campaña d'hostilidá, teledirigida pol cónsul español contra Santana foi tan intensa que'l vieyu caudiellu tuvo qu'abandonar el país. Regla Mota, un lleal amigu del so xefe natural, Santana, tamién abandonó'l territoriu dominicanu. Muerre en 1864.
Penarronda
Penarronda ye un llugar de la parroquia de Barres nel conceyu asturianu de Castropol.
Alcuéntrase a 6,00 km de Castropol, la capital del conceyu, a un altor mediu de 0 msnm y tien una población de.
Astrodinámica
miniaturadeimagen|261x261px|Un satélite n'órbita alredor de la Tierra tien una [[velocidá tanxencial y una aceleración escontra dientro.]] La astrodinámica o mecánica orbital ye l'aplicación de la balística y la mecánica celeste a los problemes práuticos relativos al movimientu de cohetes y otres naves espaciales. El movimientu d'estos oxetos calcúlase xeneralmente a partir de les lleis de Newton del movimientu y de la gravitación universal. Ye una disciplina central dientro del diseñu y control de misiones espaciales.
La mecánica celestial trata más llargamente la dinámica orbital de los sistemes so la influyencia de la gravedá, incluyendo tantu les naves espaciales como los cuerpos astronómicos naturales tales como sistemes estelares, planetes, llunes y cometes. La mecánica orbital centrar nes trayectories de les naves espaciales, incluyíes les maniobres orbitales, los cambeos nel planu de la órbita y les tresferencies interplanetaries, y ye utilizada polos planificadores de misiones pa predicir les resultaos de les maniobres propulsivas. La relatividá xeneral ye una teoría más exacta que les lleis de Newton pa calcular órbites, y dacuando ye necesaria pa una mayor precisión o en situaciones d'alta gravedá (como órbites cercanes al Sol). Ye la parte de l'astronomía qu'estudia les órbites, especialmente de los satélites artificiales y sondes espaciales.
El movimientu de los planetes y otros cuerpos naturales ye dominiu de la mecánica celeste, disciplina que consiste na aplicación de les lleis de Newton del movimientu y de la llei de la gravitación universal.
Lleis de astrodinámica
Les lleis fundamentales de la astrodinámica son la llei de Newton de la gravitación universal y les lleis de Newton del movimientu, ente que la ferramienta matemático fundamental ye la so cálculu diferencial.
Cada órbita y trayeutoria fuera de les atmósferes ye en principiu reversible, esto ye, na función espaciu-tiempu, el tiempu inviértese. Les velocidaes inviértense y les aceleraciones son les mesmes, incluyíes les debíes a esplosiones de cohetes. Poro, si una rabasera de cohetes ta na direición de la velocidá, nel casu invertíu ye opuesta a la velocidá. De xacíu, nel casu d'esplosiones de cohetes nun hai inversión total d'eventos, en dambos sentíos utiliza'l mesmu delta-v y aplícase la mesma proporción de masa.
Les asunciones estándar en astrodinámica inclúin la non interferencia de cuerpos esternos, la masa insignificante pa unu de los cuerpos, y otres fuercies insignificantes (tales como del vientu solar, arrastre atmosféricu, etc.). Pueden faese cálculos más precisos ensin estos camientos simplificadores, pero son más complicaos. La mayor exactitú de cutiu nun fai abonda diferencia nel cálculu pa valir la pena.
Les lleis de Kepler del movimientu planetariu pueden derivase de les lleis de Newton, cuando se supón que'l cuerpu n'órbita ta suxetu solamente a encomalo gravitacional del atractor central. Cuando un emburrie del motor o la fuercia propulsor ta presente, les lleis de Newton inda s'apliquen, pero les lleis de Kepler son invalidaes. Cuando l'emburrie detiense, la órbita resultante va ser distinta, pero una vegada más va ser descrita poles lleis de Kepler. Los trés lleis son:
Maniobra orbital
Nel vuelu espacial, una maniobra orbital ye l'usu de sistemes de propulsión pa camudar la órbita d'una nave espacial. Pa les naves espaciales lloñe de la Tierra -por casu les que tán n'órbites alredor del Sol- una maniobra orbital denominar maniobra nel espaciu fondu (DSM).
Tresferencia orbital
Les órbites de tresferencia suelen ser órbites elíptiques que dexen que les naves espaciales mover d'una órbita (xeneralmente circular) a otra. Polo xeneral, riquen una quemadura de primeres, una quemadura a la fin, yá vegaes una o más quemadures nel mediu. Pal casu de la tresferencia orbital ente órbites non coplanares, l'emburrie de cambéu de planu tien de faese nel puntu onde los planos orbitales se intersectan (el "nodo").
Asistencia gravitatoria y efeutu Oberth
Nuna asistencia por gravedá, una nave espacial bazcuya por un planeta y sale nuna direición distinta, a una velocidá distinta. Esto ye útil p'acelerar o ralentizar una nave espacial en llugar de tresportar más combustible.
Esta maniobra puede ser averada por una choque elásticu a grandes distancies, anque'l sobrevuelu nun implica nengún contautu físicu. Por cuenta de la tercer llei de Newton (reacción igual y opuesta), cualquier impulsu ganáu por una nave espacial ten de ser perdíu pol planeta, o viceversa. Sicasí, por cuenta de que'l planeta ye enforma, muncho más masivu que la nave espacial, l'efeutu na órbita del planeta ye insignificante.
El efeutu Oberth puede emplegase, particularmente mientres una operación d'asistencia por gravedá. Esti efeutu ye que l'usu d'un sistema de propulsión funciona meyor a altes velocidaes y, poro, los cambeos d'aldu fáense meyor cuando tán cerca d'un cuerpu gravitatoriu; Esto puede multiplicar el delta-v eficaz.
Rede de Tresporte Interplanetariu y órbites difuses
Agora ye posible usar ordenadores pa buscar rutes usando les non linealidades na gravedá de los planetes y llunes del Sistema Solar. Por casu, ye posible trazar una órbita dende la órbita terrestre alta hasta Marte, pasando cerca d'unu de los puntos troyanos de la Tierra. Colectivamente denomada Rede Interplanetaria de Tresporte, estes trayectories orbitales altamente perturbadoras, inclusive caótiques, en Nun precisen más combustible que'l necesariu p'algamar el puntu de Lagrange (na práutica, caltener la trayeutoria rique delles correiciones d'aldu). El mayor problema con ellos ye que pueden ser bien lentu, teniendo munchos años. Amás, les ventanes de llanzamientu pueden tar bien separaes.
Sicasí, emplegar en proyeutos como Xénesis. Esta nave espacial visitó'l puntu Tierra-Sol L1 y volvió usando bien pocu propulsor.
52 Cygni
52 Cygni (52 Cyg) ye una estrella na constelación del Cisne. De magnitú aparente +4,22, alcuéntrase a 203 años lluz del Sistema Solar.
Carauterístiques
52 Cygni ye una xigante mariellu-anaranxada de tipu espectral G9.5III que la so temperatura efectivo ye de 4774 ± 25 K. Ye 106 vegaes más lluminosa que'l Sol y, a partir de modelos teóricos, puede calculase el so diámetru, unes 15,1 vegaes más grande que'l diámetru solar. La midida direuta del so diámetru angular por interferometría, da como resultáu un valor pal so diámetru bien asemeyáu, 15,3 vegaes más grande que'l del Sol. Xira sobre sigo mesma con una velocidá de rotación proyeutada de 2 km/s, lo que trai que'l so periodu de rotación puede durar hasta un añu.
52 Cygni tien una masa envalorada ente 2,5 y 3 mases solares. Presenta un conteníu metálico claramente inferior a la solar, siendo'l so índiz de metalicidá [Fe/H] = -0,24. Ye una estrella del discu finu con una edá de 1600 ± 680 millones d'años.
Sistema binariu
52 Cygni forma un sistema binariu con una estrella de magnitú +8,7 que visualmente tópase dixebrada d'ella 6 segundos d'arcu. Ye una estrella asemeyada al Sol —con una lluminosidá quiciabes un 20% mayor que la d'ésti— dixebrada siquier 370 UA de la xigante. El so periodu orbital supera los 3500 años.
Teoloxía menfita
thumb|200px|Cercu votiva dedicada al [[dios creador Ptah. XX Dinastía, ca. 1150 e. C.]] La Teoloxía menfita ye una doctrina relixosa del Antiguu Exiptu, creada ya impulsada polos sacerdotes del Templu de Ptah de la ciudá de Menfis que xira en redol al dios Ptah.
D'esta doctrina, dellos eruditos envaloren que foi una cosmogonía, porque se caltién un cercu na que s'escribió'l procesu de creación d'esti dios, que sería un Ser Supremu y como dempués punxo orde, siendo'l que creó'l Mundu. La orixinalidá del mitu mora na forma na que se llevó a cabu la creación de too. Dizse que la idea de les coses vieno al pensamientu del dios Ptah y él tresformó en realidá estos pensamientos. Esto podría influyir nes doctrines bíbliques.
Châtenois-les-Forges
Châtenois-les-Forges ye una comuña francesa del departamentu de Territoriu de Belfort, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Teoloxía menfita
Esisten otres doctrines en redol a otros dioses, como son les pertenecientes a Anubis, Apis (el toru sagráu, con piel negro y unos llurdios blancos) que darréu s'acomuñar a Ptah. Otra doctrina ye la de Harajtes, que ye una variación de la de Horus, y la de Hathor, como diosa del cielu.
Teoloxía
thumb|left|200px|Estatues de Ramsés II y Ptah Ta-tenen. thumb|Piedra de Shabako que contién la cosmoloxía menfita, [[circa 710 e. C.]] Según esta doctrina Ptah ye'l Dios supremu, y recibe el nome de Ta-tenen, Señor de la Eternidá. Él foi quien creó, per mediu de la sabiduría y la pallabra, a tolos demás dioses, unviando a cada unu a una ciudá pa protexela y recibir cultu. Como Ptah creó'l mundu recurriendo a la intelixencia y la pallabra, estos dos facultaes personificar en dos talos xenios o fuercies: Sia (la intelixencia del pensamientu, la intelectualidá que mora nel corazón) y Hu (el poder de la pallabra, qu'encarnaba la llingua de Ptah).
De primeres yera l'infinitu mar de les agues inertes del caos onde nun esistía nin la escuridá nin la lluz. Ptah, na so condición de dios supremu y creador, por aciu una idea del so pensamientu al traviés del so corazón, y por aciu la so pallabra, emplegada pa describir el so deséu, espresada al traviés de la so llingua, tresformar nuna realidá. Y asina, nel corazón de Ptah concibióse la imaxe del dios Atum, por aciu la so llingua pronunció'l nome del dios por crear y Atum fíxose realidá. Y creó les primeres agües Nun y Nunet, d'onde va surdir la vida, y a tolos dioses y a los sos kau's o esencies enerxétiques.
La Teoloxía menfita ta recoyida na Piedra de Shabako, una llosa de granitu negru que mide 137 por 66 cm, estropiada por haber se utilizáu darréu como rueda de molín; el testu foi copiáu en dicha piedra per mandatu de Shabaka (rei dende ca. 716 hasta 702 e. C.), perteneciente a la dinastía XXV, posiblemente, porque l'orixinal taría deterioráu por haber tao escritu en papiru de datación anterior. Nuna de les sos estrofes diz asina:
Rodersdorf
Rodersdorf ye una comuña suiza del cantón de Solothurn, asitiada nel distritu de Dorneck. Llenda al noreste cola comuna de Leymen (FR-68), al sureste con Metzerlen-Mariastein, al suroeste con Biederthal (FR-68), y al oeste con Liebenswiller (FR-68) y Oltingue (FR-68).
Ana Temprano
Ana Temprano Fernández ye una xugadora profesional de balonmano asturiana. Actúa como portera y anguaño xuega nel Club Balonmano Zuazo de Barakaldo de la División d'Honor de balonmano femenín (Lliga ABF).
Ye internacional cola seleición española, cola que llogró la medaya de plata nel Campeonatu Européu d'Hungría y Croacia de 2014.
Biografía
Uvieína de nacencia, anguaño compaxina'l mundu del balonmano colos estudio de fisioterapia. Los sos amigos y compañeres d'equipu soler llamar como Tempri. Trátase d'una portera axilosa y con munchos reflexos, magar la so gran talla. Mide 1,73 metros y pesa 81 kilos.
Equipos
Empezó a xugar al Balonmano nel Colexu San Juan d'Uviéu y de ende pasó al CDB Uviéu Balonmano Femenín, onde xugó dende Cadetes hasta'l so últimu añu de Xuveniles.La so formación dende la Base foi específica pal so puestu y dende la edá Xuvenil xugó na Categoría de Plata ( la llamada 1ᵉʳ División Femenina). Fichó pol Balonmano Xixón siendo yá Senior. Con esti equipu debutó na División d'Honor de balonmano femenín en 2005 y ellí permaneció un total de cuatro campañes, nes que l'equipu siempres se salvó, en parte a les sos bones actuaciones na portería.
En 2009 fichó pol BM Castro-Urdiales. Nesti equipu permaneció dos campañes, la 2009/10, terminando nel novenu puestu y la 2010/11 acabando nun meritoriu octavu puestu. Los grandes puestu del equipu castreño esta temporada vinieron acompañaos de grandes actuaciones de Temprano en portería.
Tres dos años en Castro-Urdiales, nel branu de 2011, robló por una campaña col BM UCAM Murcia. Col club murcianu acabó la lliga regular nel 11º puestu, pero sicasí por cuenta de los problemes económicos foi baxáu a la División d'Honor. La temporada siguiente robló col BM Zuazo Barakaldo. Col Zuazo tuvo una destacada actuación, quedando l'equipu nel octavu puestu final.
En mayu de 2013 da'l saltu definitivu de la so carrera fichando por unu de los clubes piqueros d'España, el Bera Bera. Con esti equipu llogra na so primer temporada l'históricu triplete (Lliga, Copa de la Reina y Supercopa d'España) siendo una pilastra clave de los ésitos. Amás foi escoyida la MVP de la Copa, por cuenta de los sos 19 paraes na victoria final por 21-26 sobre'l BM Ro'Casa Gran Canaria, equipu de la portera Silvia Navarro. Nel so segundu añu en Bera Bera, vuelve conquistar la Lliga y la Supercopa, anque esta vegada pierde la final de la Copa de la Reina por un gol ante la Ro'Casa.
Seleición nacional
Gracies a les sos destacaes actuaciones col Bera Bera, en xunu de 2014 foi llamada per primer vegada por Jorge Dueñes pa xugar cola Seleición femenina de balonmano d'España de cara a los partíos clasificatorios pal Campeonatu Européu de Balonmano Femenín de 2014 ante Italia y Turquía (debutando nésti).
Foi xunto con Silvia Navarro la portera escoyida (en desterciu de Cristina González) pa representar a España nel Campeonatu Européu de Balonmano Femenín de 2014 apostáu n'Hungría y Croacia. Por cuenta de la mancadura de Navarro nel partíu de la Maind Round ante Rumanía, Ceo tuvo que xugar cuasi tol partíu, con una destacada actuación, deteniendo 15 de los 32 llanzamientos que-y llanzaron (46 % d'efectividá) y siendo escoyida meyor xugadora del combináu nacional al acabar l'alcuentru. La so gran actuación nun se vio compensada con una victoria, una y bones les guerreres cayeron 20-22. Finalmente nel decisivu y últimu partíu del maind round, llograron una impresionante victoria ante Dinamarca por 29-22 pa pasar per segunda vegada na so historia a unes semifinales d'un Européu. Nes semifinales vengar de la so derrota ante Montenegro nos XXOO ganando por un vibrante 19-18, pasando a la so segunda final d'un Européu. Na final volvieron cruciase contra Noruega perdiendo por 28-25 y acabando finalmente con una gran medaya de plata. Nel planu individual Ana, venció de nuevu'l so puestu na portería a la valenciana Silvia Navarro, anque foi una destacada cuando tuvo na portería y consiguió la so primer medaya cola seleición na so primer gran cita.
Foi internacional en 13 ocasiones hasta la fecha.
Criollu chabacanu
El chabacano ye una llingua criolla de Filipines y parte de Malasia ya Indonesia, lexificada pol español.
Fálase pricipalmente na ciudá de Zamboanga, tamién nes provincies de Zamboanga, Zamboanga del Norte, Zamboanga Sibugay, Zamboanga del Sur, Basilán, Cavite, Cotabato, Davao y Tawi-Tawi en Filipines; y estendióse pola inmigración de filipinos hasta Semporna en Sabah, Malasia. Tamién se faló en Ternate y Tidore n'Indonesia.
Variantes
Solo la variante falada en Zamboanga tien vitalidá.
Historia de la llingua
L'idioma chabacano tien una llarga tradición en Filipines, pos forma parte del so heriedu hispánicu, frutu de los contactos ente la población zamboangueña y los hispanofalantes, tantu peninsulares como novohispanos (llatinoamericanos) treslladaos a les islles del archipiélagu. La pallabra provién del axetivu "chabacano", que'l so significáu ye "vulgar" o "ensin arte", yá que los españoles consideraben esta llingua criolla como un español "vulgar". La variedá llamada "ermitañu" ta sumida dende'l bombardéu que fixeron les tropes estauxunidenses y la llimpieza de sangre xaponés na Segunda Guerra Mundial.
Polo xeneral nel chabacano la gran mayoría de les pallabres son d'orixe español, pero'l filipín y los idiomes llocales tienen un papel importante na composición de les frases y la gramática. D'antiguo llamábase-y "llinguaxe de tienda" o "español del paria", de manera despreciatible.
Empecipióse basándose, sobremanera, nel llinguaxe español de los pocos habitantes de fala española pura que llegaron hasta l'alloñada Mindanao y la necesidá d'estos de comunicase colos indíxenes que falaben un númberu bien grande de llingües, imposibles d'aprender toes al empar.
Hai una pequeña comunidá de fala chabacana al norte de Sabah, en Malasia.
Tamién los idiomes principales de Filipines como'l tagalu, y entá ye más el bisayo, el ilocano y les sos variantes tienen una bien marcada influencia española (nel filipín de 8.000 pallabres raigaños, 5.000 son d'orixe español) ya inclusive hai influencia nes llingües de les Islles Carolines que tamién, quiera que non, tuvieron influencia española.
Anguaño hai más de 1.2 millones de falantes d'esta llingua en Filipines, la enorme mayoría en Zamboanga y en Basilan. Nestes ciudaes hai radio y televisión en chabacano y una intensa actividá pola so puesta en valor.
En 1999, celebrar en Zamboanga un congresu tituláu "Cultiva'l llinguaxe Chavacano ayeri, agora y hasta pa cuando", entamáu pol Atenéu de Zamboanga nel marcu del programa de cooperación ente España y Filipines "Towards a Common Future", financiáu pola Direición Xeneral de Cooperación y Comunicación Cultural del Ministeriu d'Educación, Cultura y Deporte español.
Los díes 19 y 20 d'ochobre del añu 2000 celebrar en Manila el Simposio "Shedding Light on the Chavacano Language: Learning from Xeneral Linguistics and Similar Cases", entamáu pol Institutu Cervantes d'esa ciudá, cola collaboración del Departamentu d'Historia del Atenéu de Manila. Esti institutu, calteníu pol Ministeriu d'Asuntos Esteriores d'España, intenta llevar a cabo curso de chabacano juntamente colos d'español.
Medios de comunicación
Anguaño la llingua chabacana utilizar en distintos medios de comunicación llocales, ente los cualos destaca'l noticieru televisivu diariu TV Patrol Chavacano.
Léxicu
El sesenta per cientu del léxicu procede del español y el cuarenta per cientu de llingües filipines llocales.
Morfoloxía
Tocantes a la morfoloxía, ye bien paecida a la d'otres llingües criollas: nun esiste xéneru pa les formes del singular y del plural y tolos sustantivos van precedíes pol artículu «el». Per otra parte, los tiempos verbales construyir con partícules: yá-kome yo ('yá comí, yá comí'), ta-canta yo ('toi cantando') ai-canta yo (voi cantar).
Nos datos de Forman (1972) y Grant (2002) pal chabacano de Zamboanga, el orde sintácticu normal ye Verbu suxetu oxetu (VSO), non SVO como n'español: una película [de cine]'
perros'
Nótese na oración (2) la presencia del pluralizador nominal manga que ye fonológicamente idénticu al de la llingües filipines llocales. Otra carauterística ye que les pallabres nominales suelen ser invariantes y frecuentemente nun estremen xéneru, asina el bisikleta 'la bicicleta', el dalaga 'la rapaza'. Sicasí tien delles categoríes gramaticales inesistentes n'español como la voz inversa que dexa alteriar l'orde de constituyentes:
el dalaga amo maestra
Chabacano zamboangueño
Exemplu de dialeutu sería:
Rebelión Taiping
La Rebelión Taiping foi una guerra civil con grandes connotaciones relixoses y sociales, qu'asocedió en China ente los años de 1851 y 1864, na que s'enfrentaron les fuercies imperiales de la dinastía Qing y el Reinu Celestial de la Gran Paz (en chinu tradicional: Tàipíng Tiānguó, 太平天國, Wade-Giles: T'ai-p'ing t'ien-kuo), qu'ocupó mientres el conflictu zones importantes del sur de China.
Criollu chabacanu
El "Padre El nuesu"
El Padre Nuesu en Zamboangueño
(Común) Diamon Tata quien t'alli na cielu, benditu'l diustéd nome. Mandá vene col diustéd reinu; Hacé el diustéd voluntá equí na tierra, igual como ellí na cielu. Dale kanamon el pan p'acaldía. Perdoná el diamon magá culpa, como ta perdoná kamé con aquellos quien tien culpa kanamon. Non dejá qu'hai caé kamé na tentación y librá kanamon na mal.
Rebelión Taiping
El Reinu Celestial de la Gran Paz foi un estáu revolucionariu teocráticu gobernáu por un místicu cristianu de la etnia hakka llamáu Hong Xiuquan, un cristianu conversu que se proclamó rei de la nación y como'l nuevu Mesíes, inclusive declarándose hermanu menor de Xesucristo y unviáu de Dios para erradicar el cultu al demoniu.
Criollu chabacanu
Chabacano de Cavite y Ternate
Exemplos de chabacano de Cavite y Ternate:
Rebelión Taiping
Les fontes más fiables envaloren el total de muertes en 20 millones de persones, anque delles fontes reclamen que la cantidá de muertos llegó a 50 millones; llegando a considerase esti conflictu como la guerra más sangrienta previa a la Segunda Guerra Mundial.
Antecedentes
Mientres el sieglu XIX, la milenaria China Imperial taba sufriendo una serie de desastres naturales, problemes económicos y sociales que taben menguando a la población del país, xunto cola intervención de les potencies occidentales que taba poniendo a prueba la capacidá del Emperador de China cola so política de tianxia ("debaxo del cielu"), y qu'implicaba el so poder de gobernar tol mundu terrenal.
La Primer Guerra del Opiu ente 1839 y 1842 na que China tuvo que vencer Ḥong Kong a los británicos, y l'apertura de China a los países europeos, ente otres facilidaes por aciu el Tratáu de Nankín, demostró que'l poder militar nel país taba obsoleto comparáu a otros países. La dinastía Qing, quien gobernaba China dende 1644 y que pertenecía a la minoría étnica manchú, yera vista pola mayoría étnica han como un gobiernu ineficiente y corrupto.
Esti sentimientu en contra de los manchúes fíxose más evidente nel sur, específicamente sobre la clase probe y rural que se sentía disgustada y recayó les sos esperances sobre un visionariu carismáticu de la minoría hakka que'l so nome yera Hong Xiuquan.
L'entamu
thumb|200px|Hong Xiuquan Hong Xiuquan (洪秀全, Wade-Giles: Hung Hsiu-ch'üan; nacíu como Hong Renkun 洪仁坤, nome de cortesanu: Huoxiu 火秀) nació'l 1 de xineru de 1814 na provincia de Guangdong, al sur de China, y pertenecía a una probe familia de granxeros de la etnia hakka. Foi un estudiante exemplar, pero cuando se diba a preparar pal exame imperial en 1836, que yera la única forma d'almisión na alministración y l'exércitu imperiales, nun pudo pasar les pruebes, fallándoles una y otra vez de manera socesiva; nesi periodu conoció a un misioneru cristianu que dictaba charres alrodiu de dellos trataos relixosos. Aparte'l nestorianismu medieval, el cristianismu, católicu, yá taba presente de manera cobarde en China dende diba dellos sieglos cola Misión xesuita en China, sicasí mientres el sieglu XIX amontar cola llegada de misioneros protestantes que buscaben llograr adeptos ente'l pueblu chinu.
En 1837, al fallar nuevamente la prueba d'almisión Xiuquan sufre d'una crisis nerviosa; dende entós tuvo visiones nes qu'un home vieyu dicía-y que la xente yá nun rindía cultu a él y que taben ufiertando cultu a los demonios; n'otru trance en 1843, el mesmu home nomó a Xiuquan como cazador de demonios. Xiuquan creyó que l'home de les visiones yera Dios Padre y que un home nuevu que lu acompañaba nes visiones yera Xesucristo, el so Hermanu Mayor. Consideró que yera'l segundu fíu de Dios, l'Hermanu Menor y que fuera unviáu por Dios a la Tierra pa erradicar a los demonios y el cultu al demoniu.
A partir d'esi momentu empieza a destruyir les sos estatues y llibros confucianistes y budistes. Esto foi consideráu un sacrilexu al confucianismu y foi atacáu polos confucianistes; per ende retiróse a Guangxi, onde conoció a Issachar Jacox Roberts, un ministru baptista estauxunidense. Feng Yunshan y otros parientes, fundaron una nueva secta iconoclasta llamada Los Adoradores de Dios (拜上帝會), y que tenía como misión destruyir tolos iconos na rexón de Guangdong.
Esti movimientu empezó a llograr mayor reconocencia por cuenta de la fame y la desidia que taba sufriendo China na década de 1840, y que taba aniciando la formación de movimientos contrarios al imperiu chinu, quien s'encargaben de dar voz y defender a los más precisaos. Ye asina que'l grupu de Los Adoradores de Dios, al momentu de destruyir tolos símbolos non cristianos, acomuñaron al gobierno manchú como'l principal propagador del cultu al demoniu en China. Xiuquan tomaría la idea de fundar un reinu celestial na Tierra y derrocar al réxime manchú pa completar el so llabor.
Sicasí, tomó en cuenta que pa empecipiar la rebelión tenía d'atraer l'atención del gobiernu imperial chinu contra'l llabor de Los Adoradores de Dios. Predicó la so pallabra ante los mineros qu'estrayíen carbón nel Monte Zijin, convirtiéndolos a la so secta yá que Xiuquan yera un miembru de la etnia hakka como ellos. Predicaba una combinación d'utopía comunal y un cuasi-cristianismu sincréticu.
L'empiezu de la rebelión
thumb|200px|Mapa de la provincia de Guangxi (en colloráu), llugar onde s'empecipió la Rebelión Taiping
Agora que'l gobiernu imperial Qing reparaba que Los Adoradores de Dios yá nun yeren un grupu de manifestantes, sinón qu'algamara un nivel de guerrilla na década de 1850, Hong Xiuquan empecipió'l so primera revuelta'l 11 de xineru de 1851, en Jintian (actual ciudá de Guiping), al este de la provincia de Guangxi. Esta aición conocida como'l Llevantamientu de Jintian (金田起義) movilizó a una fuercia de diez mil homes al mandu de Xiuquan que llograron someter a les fuercies imperiales en dicha ciudá. Esti movimientu desencadenó l'entamu formal de la Rebelión Taiping (Taiping en chinu significa "gran paz").
Poco dempués n'agostu de 1851, proclámase'l Reinu Celestial de la Gran Paz, y Xiuquan sería'l líder absolutu col títulu de Rei Celestial (天王). El principal oxetivu d'esta nación yera ufiertar la paz y la prosperidá en China cola adoración d'un únicu dios; por aciu un cambéu non yá relixosu, sinón alministrativu, económicu y militar.
Política y gobiernu
thumb|Sello del Rei Celestial
La mayor autoridá del reinu yera'l Rei Celestial, cargu qu'ostentó Hong Xiuquan dende 1851, sicasí'l territoriu foi partíu ente dellos gobernantes que recibieron los títulos de reies o príncipes, toos ellos miembros cercanos o familiares del Rei Celestial. Los primeros miembros fueron cinco rey asignaos de la siguiente manera:
Nos territorios controlaos, el Reinu Celestial estableció un réxime teocráticu y altamente militarizado. Fixéronse cambeos radicales na forma de vivir de les persones de la rexón:
Llei agraria
Promulgaron una llei agraria bien radical que dicía:
N'aplicación de la llei, «les colleches teníen de ser almacenaes en tenaes comuñales ("tenaes celestes")» y, per otru llau, «la producción artesanal taba asegurada por batallones "celestes" d'artesanos del Estáu».
Relixón
A pesar que'l Reinu Celestial de la Gran Paz considerar a sigo mesmu como cristianu, yera consideráu heréticu poles principales cañes del cristianismu, porque'l movimientu taba fundáu nuna secta que'l so líder, Hong Xiuquan, proclamaba recibir una visión divina que-y desvelara'l so orixe divín y la misión de convertir China al cristianismu.
Sicasí Xiuquan desenvolvió una interpretación lliteraria de la Biblia y moldiar a la so forma. Refugaba la doctrina de la Trinidá y designaba que'l Padre yera'l Dios verdaderu. Xesucristo yera'l primer Fíu del Padre, ente que'l mesmu Xiuquan yera'l segundu Fíu del Padre. El Espíritu Santu para Xiuquan, nun yera más qu'un "Santu Vientu" (créese qu'esto se debió a la probe traducción al chinu de los misioneros cristianos); ello ye que Yang Xiuqing asumió'l títulu de "Santu Vientu Consolador".
Sobre la base de les sos llectures y revelaciones personales, Xiuquan añedió un tercer grupu de llibros (en adición al Antiguu Testamentu y Nuevu Testamentu) na Biblia del réxime Taiping.
L'Exércitu del Amor
La principal fortaleza de la rebelión yera l'exércitu, que se caracterizaba por un altu nivel de disciplina y fanatismu. Los miembros del exércitu vistíen un uniforme de chaqueta colorada y pantalón azul y teníen un pelo llargo — nel idioma chinu yeren conocíos como Chángmáo (長毛, lliteralmente "pelo llargo"). Esti exércitu estremábase amás pola gran cantidá de muyeres sirviendo al exércitu, daqué que nun yera nada común nos exércitos del sieglu XIX.
El combate que realizaben yera desaxeradamente brutal y sangrientu, con poca artillería pero con grandes fuercies forníes con armes pequeñes. En 1856, los miembros del exércitu llegaben al millón. La estratexa de conquista basar en tomar de les grandes ciudaes, afitamientu del control de les ciudaes y depués colaben pela rodiada pa combatir coles fuercies imperiales. Nun esisten cifres oficiales alrodiu de la cantidá exacta de les fuercies na so clímax, pero supónse que bazcuyaba ente 2,5 y 3 millones de soldaos en 1860.
Esistía una organización descrita de la siguiente manera:
Estos miembros fueron puestos n'exércitos de dellos tamaños. En adición coles fuercies principales organizadores mentaes enantes, esistíen decenes de miles (posiblemente cientos de miles) de grupo pro-rebalbos que combatíen dientro del exércitu o como irregulares.
Juan Fernando Echeverría
Juan Fernando Echeverría foi un políticu costarricense.
Bautizóse-y col nome de Juan de Dios Fernando'l 31 de mayu de 1812. Foi fíu de Pedro José de Alvarado y Baeza, Presidente de la Xunta Gubernativa provisional de 1821-1822, y de Hilaria Chavarría.
Biografía
Casó en San José, Costa Rica, el 25 de mayu de 1850 con María Gertrudis de la Concepción Alvarado y Barroeta (1836-1912), que yera fía de Manuel de Alvarado y Alvarado y Rosalía Barroeta y Baca, fía de Rafael Barroeta y Castiella, presidente de la Xunta d'Eleutores y de la Xunta Cimera Gubernativa de 1822.
Vilba de don Juan, doña María casó en segundes nupcies en San José'l 18 de xunu de 1873 con Gaspar Ortuño y Ors, del que divorcióse dempués. Del matrimoniu Echeverría-Alvarado nacieron dos fíos, Amelia Juana Concepción Purificación, bautizada'l 4 de xineru de 1851, que casó con Ricardo Montealegre Mora, fíu de don José María Montealegre Fernández, presidente de la República de 1859 a 1863, y doña Elena Josefa Leonidas de Jesús Echeverría Alvarado, nacida escontra 1855 y finada soltera en 1876. Enantes del so matrimoniu, don Juan Fernando tuvo dos fíes a les que reconoció: con doña Pilar Castillo tuvo a Adelina Castillo Echeverría, nacida escontra 1841, que casó con don José María Ugalde, abogáu, y con Cristina Corrales tuvo a Jacoba Corrales Echeverría, nacida escontra 1842, que casó con don José de Jesús Brenes.
Dedicóse principalmente a l'agricultura y al comerciu. En 1861, mientres el gobiernu constitucional de don José María Montealegre, foi escoyíu como senador, y el 13 de mayu d'esi añu, el Congresu escoyólu como Segundu Designáu a la Presidencia de la República pal periodu 1861-1862, pero arrenunció a esi cargu'l 18 de xunu de 1861 y tamién a la eleición como senador. P'asocedelu como segundu designáu foi escoyíu Juan González Reyes.
Morrió en San José, Costa Rica, el 7 de xineru de 1871.
Reboledo
Reboledo ye una casería de la parroquia de Barres nel conceyu asturianu de Castropol.
Alcuéntrase a 3,80 km de Castropol, la capital del conceyu, a un altor mediu de 42 msnm y tien una población de.
Chavanatte
Chavanatte ye una comuña francesa del departamentu de Territoriu de Belfort, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Arturo Gutiérrez de Terán Menéndez Castañedo
Biografía
Arquiteutu Superior pola E.T.S. de Madrid (1968), y Téunicu Urbanista pol Institutu d'Estudios de la Alministración Llocal (1980).
Trabayó pal Gobiernu d'Arxelia de 1969 a 1971 como cooperante téunico y pal Ministeriu de la Vivienda español de 1971 a 1973. Del añu 1971 al 1982 y del 1987 al 2014 dedicóse al exerciciu llibre de la profesión, asesorando tamién a los conceyos de Cangas del Narcea y Corvera ente 1977 y 1987 en temes venceyaos col urbanismu.
Conseyeru d'Ordenación del Territoriu y Vivienda dende'l 28 d'abril de 1982 al 21 de xunu de 1983 y d'Ordenación del Territoriu, Vivienda y Mediu Ambiente dende'l 18 de xunu de 1983 al 29 de xunetu de 1987.
Ipheion
Ye consideráu un sinónimu del xéneru ''Tristagma.
June Cochran
Xunu Cochran foi una modelu y reina de la guapura estauxunidense.
Circus cyaneus
El ye una especie d'ave accipitriforme de la familia Accipitridae, llargamente espublizada en Eurasia y América.
June Cochran
Cochran ganó'l concursu de guapura Miss Indiana USA en 1960, pero nun foi asitiada na competición nacional. Más tarde, foi Playmate del Mes pa la revista Playboy nel so númberu d'avientu de 1962, y Playmate del Añu pa 1963. Foi fotografiada por Don Bronstein. Foi tamién Conejita Playboy nel club de Chicago.
Circus cyaneus
Carauterístiques
Les femes algamen los 50 cm de llargor, ente que los machos apenes superen los 40, llegando a algamar los 700 y 400 g de pesu respeutivamente; el valumbu de les sos ales ye d'unos 125 cm.
Historia natural
Caza buscando nel suelu con un vuelu d'entamo rápidu y baxu. Suel caltener les ales en forma de V obtusa, colo que puede sosprender a aves pequeñes o incapacitadas, pequeños royedores ya inclusive inseutos grandes. Habita en paraxes abiertes como pandoriales, banzaos, praderíes esteparias o dunes de sable.
Pon hasta 9 güevos, de color blancu-azuláu, nun nial realizáu nel suelu; puede vése-yos folgando en grupos d'hasta 10 exemplares.
Subespecies
Reconócense dos subespecies de Circus cyaneus, una en Eurasia y otra n'América:
Otros nomes comunes
Tamién se-y conoz como buzacu, bruzacu, bucecu, burdiyu, gazapu, calcamontones, bilanu, milatu, vilán y pardón.
Biederthal
Biederthal ye una comuña francesa, asitiada na Coleutividá Europea d'Alsacia, na rexón d'Alsacia. Hasta el 1 de xineru de 2021 pertenecía al departamentu d'Altu Rin. Tien una población de.
53 Aquarii
53 Aquarii (53 Aqr / HD 212698 / HIP 110778) ye una estrella binaria na constelación d'Acuariu asitiada a 66 años lluz del Sistema Solar. Visualmente alcuéntrase al este de Deneb Algedi (δ Capricorni) y al oeste de Skat (δ Aquarii).
Carauterístiques
Los dos componentes del sistema son «análogos solares», nanes marielles asemeyaes al Sol que les sos respeutives magnitúes aparentes son +6,3 y +6,6. La estrella más brillosa, denomada 53 Aquarii A, tien tipu espectral G1V y una temperatura superficial de 5830 K. Relluma con una lluminosidá un 7% mayor que la lluminosidá solar y el so radiu ye apenes un 2% más grande que'l del Sol. La otra componente, 53 Aquarii B, tien tipu espectral G2V y una temperatura de 5790 K, namái 10 K más alta que la del Sol. Col 98% de la lluminosidá del Sol, el so radiu ye 1% más pequeñu que'l radiu solar.
La masa de caúna de les estrelles ye cuasi igual a la masa solar y la edá del sistema envalórase en 5500 millones d'años, daqué más alzada que la del Sol, que la so edá averada ye de 4600 millones d'años. Sicasí, la so metalicidá ye daqué inferior a la solar ([Fe/H] = -0,13). Una notable diferencia cola nuesa estrella ye la velocidá de rotación de dambes estrelles; a diferencia del Sol, que completa un xiru sobre sigo mesmu cada 25 díes, les componentes de 53 Aquarii facer en namái 4 díes, lo qu'implica una velocidá de rotación muncho más alta.
Parámetros orbitales
El planu orbital del sistema tópase inclináu 44º respectu al observador terrestre. El periodu orbital del sistema ye de 3500 años y, anque la separación media ente los dos componentes ye de 300 UA, la notable escentricidá de la órbita fai que la separación varie ente 575 y 30 UA. En 2023 los dos componentes van atopar nel periastru (separación mínima ente elles).
Castiellu de Bjni
250px|thumb| Castiellu de Bjni (2009) Castiellu Bjni tamién denomáu fortaleza de Bjni (n'armeniu: Բջնի Բերդ), ye una estructura medieval asitiada cercana al pueblu de Bjni na provincia de Kotayk' d'Armenia. Asítiase nes parés del escobiu del ríu Hrazdan, les muries de la fortaleza namái pueden ser vistos pel llau occidental de l'aldega. Les ruines del edificiu atópense a 1.504 metros sobre'l nivel del mar.
Historia
La fortaleza construyóse ente los sieglos IX y X pola familia real Pahlavuni perteneciente a la dinastía Bagratuni. El comandante de Bjni, Vasak Holum Pahlavuni reconstruyó la fortaleza en 1020. Mateo d'Edesa, historiador armeniu del sieglu XII escribió na parte primera de la so "Crónica" que cubre la última parte del sieglu X y principios del sieglu XI, les invasiones de soldaos mercedarios turcos de Daylamis en Bjni l'añu 1021 cuando fueron a asaltar y saquiar pueblos y ciudaes. Nesti periodu, el gobernante de Delumk (Daylamis) axunta les tropes ya inesperadamente, algamó'l barriu armeniu de Nig, cerca de la fortaleza de Bjni. Vasak, el comandante en xefe de los armenios, col so amáu fíu Gregory y con otros nobles pernomaos, taba feliz nel so castiellu. Vasak miraba'l camín cascayosu, y vio, un home que s'averaba a toa priesa pel camín a cuerpu. Al velu, dixo Vasak: "Esti home ye portador de males noticies." L'home llegó a les puertes de la fortaleza de Bjni y dixo: "Tol distritu de Nig foi esclavizáu!".
Vasak y los sos homes noxáronse y escorrieron a les fuerces enemigues na batalla que se llibró cerca del ríu Kasagh matando a 300 d'ellos y provocando que'l restu fuxera. Dempués, derrangáu pol combate, Vasak allonxóse p'atopar un llugar pa folgar nun monte denomáu Serkevelo. Ún de los aldeanos que fuxera de la escena, vio al comandante dormíu, cutió-y fuerte y arrebexólu dende una de les altes roques matándolu.
Mientres los años 1387 y 1388, el conquistador Tamerlán destruyó'l pueblu de Bjni y posiblemente tamién el castiellu. Nos manuscritos de Tomás de Metsoph de finales del sieglu XIV y principiu de silu XV, dexó un rellatu de les invasiones de Tamerlán onde s'indica que:
«''Tamerlán llegó al país d'Araratean y Karbi y al país de Kotayk. Sitió la fortaleza de Bjni, tomóla y mató al obispu de la tierra, señor Vanakan, que yera un home sabiu, misericordiosu y bondosu con tolos probes, Amás, arredó y apavorió a tol ensame creyentes cola fame, la espada, la esclavización y con tortures insoportables, foi'l comportamientu más bestial que se fizo nel distritu más pobláu d'Armenia, quedando despobláu. Martirizóse a munches persones, y yeren dignes de la corona; [Que] namái conozse a Aquel que los recibe, Cristu'l nuesu Dios. Pue coronase a ellos, nel día que'l rebañu de los xustos seyan compensaos. Amén''.»
Descripción
Delles partes de les muries de la fortificación esterior en Bjni sobrevivieron y siguen los llaos del cantil. Nel pandu, hai seiciones d'almenes que permanecen en condición relativamente probe. Puen reparase rastros de los cimientos d'estructures, que s'indiquen per aciu depresiones nel suelu en delles árees. Tamién esiste la base de piedra d'una ilesia del sieglu V, una estructura medieval que se caltién parcialmente de pies -anguaño reconstruyida a partir de 2009-, dos cisternes: una colos restos de la bóveda intauta, y un pasaxe cubiertu que conducía al ríu nel casu d'asediu.
Teneré
El desiertu del Teneré ye una rexón de desiertu alcontrada na parte centromeridional d'El Sáḥara, nel departamentu d'Arlit, rexón d'Agadez, en Níxer. Les enormes dunes salines de Temet y el máxicu escenariu fixeron del Teneré unu de los desiertos más bellos. La pallabra tuareg teneré significa ermu, y traducida al árabe, sahara. La ciudá más importante del Teneré ye Agadez, a la solombra de los montes d'Air.
El desiertu tamién ye conocíu pol árbol de Ténéré, una acacia que foi considerada l'árbol más solitariu del mundu. Sosprendentemente, en 1973, un camión libiu valtóla y foi reemplazada por una escultura metálica, depositándose l'orixinal nel Muséu Nacional de Níxer.
Demarcación
Esta vasta llanura de sable de 400.000 km² estiéndese dende'l nordeste de Níxer hasta l'oeste de Chad. Les sos llendes tán nos montes d'Air al oeste, los montes Ahaggar nel norte, la meseta de Djado nel nordeste, los montes de Tibesti nel este y la cuenca del llagu Chad nel sur.
La mayor parte del desiertu atópase sobre'l llechu del llagu Chad, cuando esti yera como un pequeñu mar interior, formando una enorme llanura meridional, sicasí, nel norte, el Teneré forma una amplia llámina de sable qu'algama les llombes del Tassili Ahaggar, a lo llargo de la frontera con Arxelia.
Pol sureste, el desiertu ta llindáu polos cantiles de Kaouar, un escarpe de casi 150 km nel nordeste de Níxer a que los sos pies allúguense una serie d'oasis, ente los que destaca'l de Bilma y el so impresionante erg de dunes xigantesques.
Una parte de la rexón foi declarada Patrimoniu de la Humanidá pola Unesco nel añu 1991, conxuntamente colos montes d'Air, col nome de Reserves naturales del Air y el Teneré. Toma una estensión de 7.736.000 ha. En 1992 foi incluyida na [[Llista del Patrimoniu de la Humanidá en peligru d'estinción.