cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Enver Hoxha
Mocedá y entamos na política
Tres la ocupación italiana del país n'abril de 1939 Hoxha foi despidíu del so emplegu y l'organización comunista de Korça unviar a la capital, Tirana, qu'al poco tiempu se convirtió nun centru importante del movimientu comunista y de la resistencia antifascista. En 1941 foi unu de los fundadores del Partíu del Trabayu d'Albania y unu de los dirixentes de la resistencia a la ocupación d'Albania per parte de la Italia fascista y l'Alemaña nazi.
Líder políticu d'Albania
thumb|Segunda tumba de Enver Hoxha. En 1943, mientres la Segunda Guerra Mundial, Hoxha foi escoyíu líder del PKSH. Pal 29 de payares de 1944 toa Albania taba lliberada de los invasores ya instalóse un nuevu gobiernu apoderáu pol Partíu del Trabayu teniendo a Hoxha como xefe supremu en calidá de secretariu xeneral del partíu. El poder de los partisanus comunistes albaneses yera aplastante; en simultáneu'l so opositores locales taben desunidos en cles y orientaciones relixoses diverses, lo cual torgó-yos formar una oposición seria contra Hoxha, quien amás cuntaba col sofitu de la estremera Yugoslavia.
Tres curtiu llucha los comunistes albaneses terminaron per apoderar el nuevu gobiernu y n'avientu de 1944 fueron nacionalizaes les mines, los bancos y les empreses estranxeres y establecióse un control estatal y obrero sobre la producción, al empar que se multiplicaron les cooperatives de consumu. N'agostu de 1945 empezó la reforma agraria, partiendo ente llabradores probes y xornaleros cuasi toles tierres de cultivu que fueren propiedá de los terratenientes.
Tres la victoria na Segunda Guerra Mundial, Enver Hoxha consolidó un gobiernu provisional y foi nomáu Primer Ministru, consiguiendo instaurar un gobiernu puramente leninista. El 11 de xineru de 1946 foi proclamada por una Asamblea Constituyente la República Popular d'Albania, aboliendo definitivamente la monarquía ya instalando un sistema comunista basáu nel exemplu de la vecina Yugoslavia.
Mientres los primeros años de réxime comunista n'Albania, la influencia yugoslava foi bien poderosa, en tantu la mesma Yugoslavia yera'l principal mercáu d'esportación de les materies primes albaneses, y porque la entá bien fráxil industria pesada albanesa dependía tantu del sofitu de téunicos yugoslavos como de les inversiones de capital apurríu pol réxime de Belgráu. A la cooperación económica sumóse la collaboración militar en vista de la Guerra Civil Griega ente les milicies del Partíu Comunista de Grecia (KKE) y les tropes monárquiques.
En xunu de 1948 la Cominform (socesora de l'antigua Comintern) condergó oficialmente les esviaciones ideolóxiques de Josip Broz Tito y el 1 de xunetu del mesmu añu, Albania finalmente rompió rellaciones diplomátiques con Yugoslavia. Mientres los meses siguientes Hoxha liquidó toles corrientes titoístas nel gobiernu albanés, mientres Koçi Xoxe yera estremáu del poder en xineru de 1949, xulgáu por traición titoísta y fusiláu en xunu de 1949, colo cual Hoxha esaniciaba'l so más cercanu competidor pol poder.
Dempués de que la XRSS llograra espulsar a Yugoslavia de la Cominform, Hoxha decidió copiar el modelu de Stalin y collechó estreches rellaciones con Moscú, estableciendo un modelu de planificación quinquenal como los soviéticos. Coles mesmes, la represión política contra los opositores al réxime de Hoxha amóntase siguiendo los moldes soviéticos de la KGB, implementando la Sigurimi como policía política al mandu del so nuevu llugarteniente, Mehmet Shehu.
Ante esta desfavorable situación, Hoxha alió a Albania cola República Popular China, declarando que'l réxime de Mao Zedong yera l'últimu bastión del verdaderu marxismu, calteniendo con esti país la mesma escala d'intensa collaboración económica que caltuvo cola XRSS, al puntu que la economía albanesa empezó a depender de capitales chinos pa espandise. Esta escesiva dependencia agravar pola insistencia de Hoxha en caltener l'autarquía y n'evitar tou contautu económicu col restu d'Europa. L'alianza colos chinos duró hasta 1978, cuando'l gobiernu chinu restableció rellaciones con Estaos Xuníos y suspendió la masiva ayuda financiera y comercial a Albania, mientres reconocía a Tito.
Últimos años
En rompiendo rellaciones con Yugoslavia primero, cola XRSS dempués, y d'últimes con China, Hoxha caltuvo al país so un aislacionismo ensin precedentes, ensin aliaos nel esterior, buscando una autarquía económica cuasi completa. Tales traces acentuar col cultu a la personalidá que Hoxha empezó a crear en redol a sigo mesmu, asonsañando a Stalin y a Mao, y proclamándose "l'últimu sostenedor del auténticu marxismo-leninismu" pa xustificar l'aislamientu y el refugo, primero, a la XRSS y, años más tarde, a la República Popular China, confirmando asina l'aislamientu internacional de la peculiar visión albanesa del socialismu.
Mentanto, l'estancamientu económicu y el emprobecimientu de la población viéronse aceleraos pol aislamientu decretáu pol réxime, pos al contrariu que'l restu de países socialistes d'Europa Oriental, Albania práuticamente nun sostenía comerciu nin caltenía rellaciones económiques siquier col so vecinos, anque dempués de 1981 Hoxha realizara cobardes (y fallíos) intentos d'empecipiar dalgún sorprendente acercamientu diplomáticu con Grecia ya Italia pa evitar l'aislamientu total.
En 1980 Hoxha determinó que'l so socesor sería'l mozu líder comunista Ramiz Alia, dexando de llau al so antiguu compañeru veteranu (y xefe de la Sigurimi) Mehmet Shehu. Shehu oponer nun entamu a dexar el so inmensu poder políticu en manes de Hoxha, y menos entá pa ser sustituyíu, pero en 1981 Shehu foi topáu muertu, aparentemente, por suicidiu.
Hoxha sufriera yá un ataque cardiacu en 1973 y dende entós la so salú deterioróse. En 1980 diagnosticóse-y diabetes y en 1983 práuticamente retiróse de les actividaes públiques por cuenta del so delicáu estáu de salú, pasando la mayor parte del tiempu nuna siella de ruedes.
Maritza Arribas Robaina
Maritza Arribas Robaina ye una Gran Maestru Femenín d'axedrez cubana.
Resultaos destacaes en competición
Ganó'l V campeonatu individual Panamericanu, en Mérida en 2000.
Participó representando a Cuba nes Olimpiaes d'axedrez n'once causes, nos años 1988, 1990, 1994, 1996, 1998, 2000, 2002, 2004, 2006, 2008 y 2010.
Bandera de Malaui
L'actual bandera de Malaui foi adoptada'l 28 de mayu de 2012, y ye la que tuvo'l país dende la so independencia en 1964. El 19 de xunetu de 2010 desapaeció de la bandera'l sol naciente, que foi sustituyíu por un sol completu de color blancu que ta en mediu la bandera como símbolu del progresu económicu del país. Amás, la banda prieta y la colorada camudaron de posición, de forma que'l sol quedaba, como na anterior y actual bandera, enriba la franxa prieta.
La bandera ta formada por trés bandes horizontales, d'igual anchor, de color negru, coloráu y verde. Superpuesta a la banda prieta, nel centru, hai un sol naciente coloráu. La banda prieta simbolizaba la xente africano, la colorada'l sangre de los mártires que morrieron pa qu'África algamara la llibertá, y la verde'l paisaxe del país; el sol naciente representaba l'alborecer d'un tiempu de llibertá y esperanza pal continente.
Premios Óscar de 1958
La 31ª entrega de los premiu Óscar celebróse'l 6 d'abril de 1959 nel RKO Pantages Theatre de Hollywood, siendo presentada por Bob Hope, Jerry Lewis, David Niven, Laurence Olivier, Tony Randall y Mort Sahl.
Óscar a la meyor película
Presentáu por Ingrid Bergman.
Óscar a la meyor direición
Presentáu por Gary Cooper & Millie Perkins.
Óscar a la meyor actriz
Presentáu por James Cagney & Kim Novak.
Óscar a la meyor actriz de repartu
Presentáu por Rede Buttons & Shelley Winters.
Óscar al meyor actor de repartu
Presentáu por Bette Davis & Anthony Quinn.
Kosovu
300px|right|thumb|Mapa de Kosovu.
Kosovu; en serbiu Косово и Метохија, n'albanu Kosovë o Kosova) ye una rexón asitiada nos Balcanes. La república de Kosovu declaróse independiente en 1990, pero l'únicu país del mundu que la reconoció foi Albania. Anguaño ye oficialmente una provincia autónoma de Serbia, anque ta alministrada poles Naciones Xuníes dende la Guerra de Kosovu.
Tien una superficie d'alredor de 10.000 km² y unos 2 millones d'habitantes. La población compónse mayoritariamente d'albanos (88%) y serbios (7%). Otres minoríes son los musulmanes eslavos, arrumanos y turcos, que representen caúna alredor del 1% de la población total.
Anque son anguaño minoritarios en Kosovu, esta rexón tien una importancia simbólica especial pa bona parte de los serbios, que la consideren el berciu del so pueblu. En 1389 foi l'escenariu de la batalla del campu los nerbatos (Kosovo polié), na que los serbios, aliaos a otros pueblos balcánicos, llucharon escontra l'imperiu otomanu. Tres l'agresión internacional empobinada polos Estaos Xuníos en 1999 millares de serbios foron obligaos a dexar Kosovu.
Kosovu ye una rexón serbia alministrada pola ONX dende 1999. El 17 de febreru de 2008 declaró la so independencia de forma unillateral, siendo reconocida por Estaos Xuníos y la Xunión Europea menos Xipre, Eslovaquia, Rumanía y España que se sumaron asina a Serbia y Rusia.
Asamblea de la República Turca de Xipre del Norte
L'Asamblea de la República (Cumhuriyet Meclisi) ye'l parllamentu de la República Turca del Norte de Xipre. Tien 50 miembros, escoyíos pa un mandatu de cinco años por representación proporcional. Un partíu tien de cruciar la eleición del estragal —5% de la votación total— pa ser gallardoniáu colos asientos. El parllamentu componer de 50 diputaos, escoyíos a partir de los cinco distritos eleutorales, que son sinónimu de los distritos del Norte de Xipre: Lefkoşa, Gazimağusa, Kyrenia, Güzelyurt y Iskele.
Nes eleiciones parllamentaries de Xipre del Norte, el eleutores voten por candidatos individuales. Hai dos formes de votación.
Eleiciones de 2013
Les eleiciones parllamentaries celebráronse'l 28 de xunetu de 2013. Fueron ganaes pol Partíu Republicanu Turcu (CTP), y asina deponer al Partíu Nacional d'Unidá (UBP) nel poder.
Allugamientu
L'edificiu del parllamentu atópase en Osmanpaşa Caddesi, frente a la embaxada turca en Nicosia del Norte. L'edificiu ye de dos plantes y d'estructura colonial.
Conseyu de representación d'asamblea de la Europa
En 2004, la comunidá xipriota turca foi dada estáu observador na Asamblea Parllamentaria del Conseyu d'Europa (APCE). De magar, los dos representantes turcoxipriotes en PASU tán escoyíos pola Asamblea de Xipre del Norte.
Escudu de Malaui
L'escudu de Malaui ta basáu na heraldica d'armes de Nyasaland. Consta d'un lleón y un lleopardu, y un onde se llee "Unity and Freedom" (Unidá y Llibertá).
Chrysler Sebring
El Chrysler Sebring ye un coche de tamañu mediu, que foi vendíu por Chrysler, dende 1995 hasta 2010.
El Sebring producir en tres generación. La primera, de 1995 a 1999, tuvo disponible primero solo como coupé y dende 1996 tamién como convertible. Los dos diseños de cuerpu nun comparten munchos componentes nin chapa. La segunda xeneración, de 2000 a 2006, tamién utiliza'l nome de Sebring, en tres coches distintos, añediendo un modelu sedán de cuatro puertes, el coupé, que s'atayó dempués de 2005. La tercer xeneración introducir en 2007. Disponible como sedán, cola versión convertible añedida en 2008.
Los modelos de Chrysler Sebring esportar a los mercaos europeos. Tamién se fabriquen en China y Rusia.
El Chrysler 200 reemplazó al Sebring empezando col modelu 2011.
Segunda xeneración (2000-2007)
thumb|250 px|right|Chrysler Sebring de 2001 La carrocería tien unes dimensiones grandes, pocu avezaos nos mercaos europeos a pesar de que, na marca, declaren siguir los enclinos d'Europa a la de realizar el diseñu. Mide 4,846 metros y tien una distancia ente exes de 2,7 metros.
Mientres dellos meses el Sebring coesistió col Stratus, que remató la so etapa comercial n'España a finales de 2001. El nuevu modelu ameyoró frente al Stratus en cualidaes dinámiques, porque la so carrocería tien mayor rixidez torsional (un 13 % más ríxida nel sedán y 44 % nel Cabrio), suspensiones, frenos y direición revisaos. Tien un antibloqueo con una xestión electrónica que detecta'l frenáu en curva y con un repartidor electrónicu de frenada (EBD) qu'actúa de forma independientemente sobre los cuatro ruedes.
Nel mes de marzu de 2001, llegó la berlina con un motor 2.0 16V de 142 CV y cambéu automáticu (Autostick), pa la variante manual d'esti motor hubo qu'esperar hasta'l mes de payares.
Nel mes de marzu de 2001, apaeció'l Sebring Cabrio. Tien una carrocería inda más llarga que la berlina: 4,921 metros. El so enorme tamañu paez apurri-y una habitabilidad pocu frecuente ente los modelos descapotables, percima de los sos rivales: Saab 9-3 (4,63 m), BMW Serie 3 (4,49 m), Volvo C70 (4,72 m) o Mercedes CLK (4,57 m). El Cabrio taba disponible colos motores 2.0 16V o 2.7 V6, y con caxes de cambéu manual o automática.
De la berlina había dos niveles d'equipamientu, Le y LX, ente que'l modelu Cabrio se estructuró con acabaos LX y Limited. Aire acondicionáu, doble airbag frontal y llateral, control de velocidá de cruceru, tapicería de cueru, asientos con reglaje llétricu, radio con cargador de CD, plantes d'aleación y ABS Plus son elementos de serie nes versiones modelos más forníes. Echar en falta un sistema de control d'estabilidá, elementu que nun taba disponible nin n'opción
Tercer xeneración (2007-2010)
thumb|250 px|right|Chrysler Sebring de tercer xeneración thumb|250 px|right|Chrysler Sebring de tercer xeneración, traseru El Chrysler Sebring 200C ta a la venta n'España dende 2007; ye dafechu nuevu, non una actualización del anterior Sebring. Nel momentu del llanzamientu va haber una carrocería (de cuatro puertes). En xunetu, aproximao, tamién va haber dos versiones descapotables de dos puertes: una con techu ríxidu plegable y otra con techu de lona. Primeramente, la gama del Sebring 200C (que ye la denominación d'esti modelu n'España, non n'otros países) ta compuesta por una versión con motor diésel de 140 CV y una de gasolina de 156 CV. El primeru ta disponible con dos niveles d'equipamientu, unu básicu y otru más ricu llamáu Limited; el de gasolina namái talo col normal.
Ye una berlina de tracción delantera y un llargor de 4,842 mm. Esto ye, ye llixeramente mayor qu'un Hyundai Sonata o un Chevrolet Epica (dambos de 4,8 m). El so llargor ye práuticamente la mesma que la d'un BMW Serie 5 o un Volvo S80, pero'l so equipamientu y gama de motores correspuende a la de coches más pequeños y baratos, como un Ford Mondeo o un Opel Vectra.
El Sebring 200C Sedan 2.0 de 156 CV cuesta 24.260 €. La versión diésel 2.0 CRD tien un preciu de 25.100 € (27.800 € la Limited), entemediu ente lo que cuesten modelos como'l Hyundai Sonata o'l Ford Mondeo y otros como'l Alfa Romeo 159 o'l Honda Accord.
Con respectu al anterior Sebring, nin el llargor total de la carrocería (4,846 mm frente a 4,842 mm el nuevu), nin l'anchor (1,791 mm frente a 1,808 mm del nuevu) camuden apreciablemente. Lo que sí camuda ye que'l nuevu tien una carrocería claramente más alta; ye 104 mm más altu que l'anterior (1.498 mm en total), lo que ye un datu normal nes berlines d'esti tamañu.
La batalla tamién crez de 2,743 a 2,765 mm. Con tou, carauterizar por ser más bien corta pal llargor del vehículu (teniendo en cuenta lo qu'anguaño ye normal). El coeficiente de penetración Cx de la carrocería ye 0,331, que nun ye un datu baxu.
El Sebring 200C Sedan destaca pol anchor disponible, principalmente nes places traseres (anque ta pensáu por que solu dos persones ocupen estes places). El maleteru ye ampliu, fondu, non bien alto y de formes irregulares.
L'equipamientu de serie inclúi'l control d'estabilidá, seis airbags, monitorización de la presión de los neumáticos, avisu del usu del cinturón de seguridá y suxeción pa sillitas de neños. Tamién tien climatizador, programador de velocidá, ordenador, retrovisor interior d'escurecimientu automáticu, radio-cd compatible con mp3 (con conexón auxiliar) y plantes de 17".
Ernesto de la Guardia
Ernesto de la Guardia Navarro foi un economista y políticu panamiegu. Foi Presidente de Panamá dende'l 1 d'ochobre de 1956 hasta'l 1 d'ochobre de 1960.
Estudió na Universidá de Dartmouth n'Estaos Xuníos y llogró una maestría en Francia. Tuvo dellos cargos diplomáticos y foi Ministru d'Estáu y vicepresidente.
Como presidente tuvo que trepar con movimientos nacionalistes que reclamaben la soberanía panamiega na Zona de la Canal de Panamá, alministráu so los estauxunidenses. Tamién, el 26 d'abril de 1959 enfrentar a un intentu de golpe d'estáu lideráu por Roberto Arias, sobrín del presidente Arnulfo Arias Madrid, y que tenía sofitu de Fidel Castro, sicasí nun se cristalizó.
Dempués de ser presidente, foi miembru de l'Academia Panamiega de la Llingua y foi direutor en 1973, y foi direutor del selmanariu Mundu Gráficu.
Sistemes d'escritura de Mesoamérica
Los sistemes d'escritura mesoamericanos son creaciones orixinales de los pueblos qu'habitaron Mesoamérica mientres la dómina prehispánica que s'emplegaron pa rexistrar sucesos importantes nel desenvolvimientu d'esos pueblos. Al igual qu'en Mesopotamia, China y Exiptu, Mesoamérica ye unu de los llugares onde'l desenvolvimientu de la escritura tuvo llugar de manera independiente. La escritura de los pueblos mesoamericanos —o a lo menos los sistemes que pudieron ser descifraos parcialmente hasta los nuesos díes— combinen logogrames con elementos silábicos, a los que nun se-yos puede calificar d'escritura xeroglífico. Les investigaciones arqueolóxiques han documentáu la esistencia de menos d'una decena de distintos sistemes precolombinos d'escritura en Mesoamérica, anque les faltes de los métodos pa fechalos faen bien difícil saber cuál ye'l más antiguu y, por ello mesmu, determinar cuál sirvió de base pal desenvolvimientu de los demás.
El meyor conocíu d'estos sistemes indíxenes d'escritura ye la escritura maya del periodu Clásicu. Dellos fragmentos de la lliteratura precolombina mesoamericana fueron calteníos gracies al emplegu del alfabetu llatín del idioma español na trescripción de les tradiciones orales de los pueblos que vivieron nel tiempu de la Conquista. Estes trescripciones realizar en ciertos casos —como'l Popol Vuh de los quichés en Guatemala o los testos de los informantes de Sahagún nel Centru de Méxicu— nes llingües de los mesmos indíxenes, lo que dexó dar dalguna lluz de cómo yeren eses llingües nel tiempu de la Conquista. Nesi tiempu tamién se destruyeron numberosos códices mesoamericanos —como nel casu del Autu de Maní, onde Diego de Landa quemó alredor de ventisiete códices yucatecos; o'l casu de Juan de Zumárraga qu'ordenó la destrucción de dellos escritos indíxenes en Texcoco—, de cuenta que son bien pocos los documentos indíxenes que llegaron a los nuesos díes.
Escritura olmeca
right|200px|thumb|Los 62 glifos del [[Bloque de Cascajal.]]
Delles de les más tempranes pieces d'alfarería olmeca amuesen representaciones iconográficas que podríen ser códices, lo que suxure que l'emplegu del papel amate y de una escritura bien desenvuelta esistía dende la dómina en que los olmeques vivieron el so florecimientu. Tamién ye bien espublizada la idea de que los glifos representaos na escultura monumental conocida como Monumentu del Embaxador —Monumentu 13 de La Venta— representen una temprana forma d'escritura olmeca. Esti camientu foi reforzada en 2002 por aciu l'anunciu del descubrimientu de símbolos similares nel xacimientu de San Andrés (poniente de Tabasco), que fueron fechaos por radiocarbono alredor del añu 650 e. C. (Pohl, 2002: 8).
En setiembre del 2006, un reporte publicáu pola revista Science anunciaba'l descubrimientu del Bloque de Cascajal, una pieza de dimensiones modestes (36 por 21 cm, con una grosez de 13 cm) tallada en serpentina con 62 calteres grabaos que nun yeren similares a otros atopaos nos xacimientos arqueolóxicos mesoamericanos. La piedra foi afayada polos pobladores actuales de la llamada área nuclear olmeca y foi fechada polos arqueólogos aproximao nel añu 900 e. C. (Rodríguez Martínez et al., 2006; Terrae Antiquae, 2006). Si l'autenticidá y el cálculu sobre la dómina na que foi producida la pieza fueren acotaos, el Bloque de Cascajal convertir nel testimoniu d'escritura mesoamericana más antiguu que se conoza.
Per otra parte, propúnxose que'l sistema d'escritura llamáu epi-olmeca pueda ser el testimoniu de la escritura avezao de la sociedá olmeca antes de la so mengua definitiva.
Escritura zapoteca
Otru candidatu pa ocupar el llugar del primer sistema d'escritura desenvueltu en Mesoamérica ye'l desenvueltu polos zapotecos. El desenvolvimientu d'esti pueblu tien los sos oríxenes nuna dómina contemporánea colos olmeques, anque'l so primer florecimientu correspuende al tiempu nel qu'estos postreros empezaben el procesu de decadencia, a la fin del Preclásicu Tardíu mesoamericanu. Nesi tiempu, los zapotecos apoderaron un Estáu imperialista que tenía como centro l'antigua ciudá de Monte Albán. Dellos monumentos d'esti sitiu caltienen amplios rexistros escritos. Exemplu d'ello son los cercos del Edificiu J, que conmemoren les conquistes de la ciudá; o bien, los Danzantes, que son representaciones de los señores sometíos pola élite d'esta ciudá, que'l so nome orixinal desconozse. Dalgunos d'estos signos son reconocíos como portadores d'información calendárica, pero la mayor parte del sistema d'escritura de los zapotecos sigue ensin descifrase (Urcid Serrano, 1997: 42-53). La execución de los glifos nos cercos ye más basta que los signos emplegaos nes escultures mayes del Clásicu, polo que dalgunos epigrafistas creyeron que la escritura zapoteca ye menos fonética que'l silabariu maya.
Los más antiguos nicios de la escritura zapoteca ye'l Danzante de San José Mogote, al que se conoz oficialmente col nome de Monumentu 3. Esti cercu tien un relieve nel qu'apaez un cautivu que va ser apurríu al sacrificiu y foi tullíu. Ente'l so piernes atopen dos signos que correspuenden al so nome calendárico. El cercu foi fechada de primera mano ente los sieglos V y VI e. C., polo que se-y consideró la inscripción más antigua que s'haber atopáu en Mesoamérica. Sicasí, dellos arqueólogos espresaron duldes sobre la certidume d'esta datación (Romero Frizzi, 2003).
Escritura epi-olmeca o istmiana
miniaturadeimagen|266x266px|Detalle qu'amuesa tres columnes de signos de la [[Cercu 1 de La Mojarra. Anguaño atópase nel Muséu d'Antropoloxía de Xalapa (Veracruz). Los columnes de la derecha correspuenden a signos de la escritura epi-olmeca, y la columne izquierda ye una fecha nel calendariu de cuenta llarga mesoamericanu, correspondiente a 8.5.16.9.9 (162 d. C.).]]
La escritura epi-olmeca ye abondo similar al sistema clásicu de los mayes. Acordies con Justeson (1986: 447), el sistema d'escritura conocíu como epi-olmeca o istmiano ye una derivación del antiguu sistema emplegáu polos olmeques, emparentáu con otros sistemes d'escritura emplegaos nel sureste de Mesoamérica, incluyíos la escritura clásico maya y les escritures izapanas. La rellación ente estos sistemes d'escritura ta sofitada pola gran semeyanza de los signos escritos, l'emplegu d'afixos nos testos y les inscripciones correspondientes al calendariu de cuenta llarga. Ello ye que ye'l testu del Cercu de Chiapa de Corzo la que contién la inscripción más antigua conocida nel sistema de cuenta llarga, que usualmente acomuñar colos mayes del clásicu (Pérez de Lara y Justeson, 2007). Esta inscripción correspuende al añu 36 e. C., nel Preclásicu Tardíu Mesoamericanu.
Dellos autores suxurieron que la escritura istmiana podría ser antecesora del sistema clásicu de les Tierres Altes del área maya, anque'l grupu humanu qu'emplegó'l sistema istmiano non necesariamente tien de tar emparentáu lingüísticamente colos pueblos mayenses. En 1993 Justeson y Kaufman publicaron un testu que contenía una propuesta d'interpretación del sistema d'escritura epi-olmeca o istmiano. Ente otres coses, dambos autores propunxeron rellaciones llingüístiques ente la escritura epi-olmeca y el proto mixe-zoqueano —antecedente de los actuales idiomes mixe y zoque—. El silabariu epi-olmeca de Justeson y Kaufman (2001) foi criticáu por autores como Stephen Houston y Michael D. Coe, quien, basándose na propuesta de Justeson y Kauffman nun pudieron descifrar un testu epi-olmeca desconocíu por estos dos últimos autores.
Escritura de la cultura de Izapa
La rexón del Pacíficu guatemalianu foi l'escenariu onde se desenvolvió la cultura Izapa, qu'acordies con Michael D. Coe, ye unu de los venceyos que xunen a los olmeques colos mayes del Clásicu. Esta cultura toma'l so nome del xacimientu arqueolóxicu d'Izapa (sur de Chiapas), onde fueron rescataes dellos cercos que dan testimoniu d'un sistema d'escritura particular que forma parte del grupu sudoriental de les escritures mesoamericanes descendientes de la olmeca (Justeson, 1986: 447). Xunto colos varios cercos de Izapa, otros testimonios escritos que se conozan de la cultura de Izapa son los correspondientes a los importantes xacimientos de Takalik Abaj y Kaminaljuyú, dambos en Guatemala.
La filiación de la escritura y la llingua de los habitantes de Kaminaljuyú, unu de los sitios más conocíos del Preclásicu Tardíu de la mariña sur de Guatemala, ye oxetu de discutiniu ente los especialistes na tema. Dalgunos atopen qu'esti sistema d'escritura ye bien cercanu al epi-olmeca o istmiano; otros suponen que ye un antecedente direutu de la escritura maya del Clásicu; pa otros ye un sistema mistu qu'incorpora elementos de les escritures mixe-zoqueana y maya, y otros creen que nun esiste evidencia abonda pa dar una descripción definitivo y apropiao. Cuál ye la llingua representada nel sistema d'escritura de Kaminaljuyú —y otros asociaos a ésti— tamién ye oxetu de discutiniu. Pa dalgunos, ye probable que se trate d'una llingua mixe-zoqueana, o bien, que se trate d'un sistema billingüe. Nesi sentíu, especular cola posibilidá de que la escritura izapana sía una representación compartida por una llingua mayense y una mixe-zoqueana; o bien, que se trate d'un sistema de representación de dos llingües mayenses —probablemente cholano-tzeltalana o poqom (Mora-Marin, 2005: 63-64).
Escritura maya
Anque se suel considerar que la escritura maya foi desenvuelta dempués de la escritura epi-olmeca —que tuvo'l so orixe nel Ismu de Tehuantepec—, hai nueves investigaciones que vinieron poner n'entredichu esta aseveración. Acordies coles escavaciones arqueolóxiques realizaes en San Bartolo (Saturno, Stuart y Beltrán, 2006) esiste evidencia del emplegu de los glifos mayes en tiempos tan antiguos como'l sieglu III e. C., lo que supondría que l'apaición d'esti sistema d'escritura foi anterior a lo que se creía antes. Les muertes más antigües que testifiquen l'emplegu de la escritura maya inclúin les inscripciones rupestres de Naj Tunich y La Cobanerita (Petén). Sicasí, son más conocíos los testos provenientes de les grandes urbes mayes del Clásicu, como Palenque (Chiapas), Copán (Hondures) y Tikal (Guatemala).
La escritura maya ye una de les meyor conocíes del área mesoamericana y considerar como una de les más complexes d'esta rexón. Los testos mayes inclúin non yá información calendárica, sinón testos completos que traten sobre la visión del mundu d'esos pueblos y la so hestoria. Conócense alredor de 700 glifos mayes, anque namái unes trés cuartes partes d'ellos fueron descifraos. El códigu ta basáu nun amiestu de logogrames y elementos silábicos qu'en dellos contestos representen fonemes como nes escritures alfabétiques.
Escritura ñuiñe
Bien pocu ye lo que se pudo avanzar na conocencia del sistema d'escritura ñuiñe, que s'emplegó na Mixteca Baxa mientres el periodu Clásicu. Les semeyances ente esti sistema y la escritura zapoteca enzanquen la yá complicáu llabor de descifrar el códigu, pos añede la complexidá de delimitar cuál ye l'ámbitu de distribución de dambos sistemes d'escritura (Urcid Serrano, 1997: 43). Acordies con Rodríguez Cano (2003), les producciones gráfiques Ñuiñe atópense distribuyíes nun territoriu que toma los distritos oaxaqueños de Silacayoapan, Huajuapan de Llión, y Juxtlahuaca, según la rexón d'Acatlán nel estáu de Puebla.
Al igual que'l sistema zapoteco, la escritura ñuiñe emplega'l sistema de puntos y rayes pa la representación de numberales —onde un puntu representa la unidá y una barra representa'l númberu cinco, signos que con iguales valores fueron emplegaos na numberación maya— y comparte col primeru dellos glifos correspondientes a los venti díes del calendariu precolombín que s'emplegó nesa rexón. La información contenida nos mensaxes pictográficos ñuiñe básicamente correspuende a información calendárica, y da cuenta del emplegu de los dos calendarios comunes a los pueblos precolombinos de Mesoamérica —una cortil, de 360 díes, y otru ritual, de 260— (Rodríguez Cano, 2003). Estos mensaxes fueron recoyíos de cercos y pintures rupestres na Mixteca Baxa. Ente ellos habría que señalar les pintures de Ponte Colosal, nel valle de Coixtlahuaca (Urcid, 2004).
Escritura mixteca
right|thumb|200px|Llámina 37 del [[Codex Vindobonensis Mexicanus I|Códiz Yuta Tnoho. Nella narra'l nacencia de los primeros seres terrestres, los ñuhu, a partir de la Madre Pochote nel Valle del Tabacu Amburando.]]
Muncho más tarde que los sistemes enantes señalaos, la escritura mixteca empezó a emplegase nel sieglu XIII. Trátase d'un sistema semasiográfico. Foi emplegáu polos mixtecos prehispánicos, y munches de les sos carauterístiques pasaron dempués a sistemes d'escritura como'l de los mexicas y el llamáu Mixteca-Puebla, que la so pertenencia étnica ye oxetu de bancia ente los especialistes. El sistema mixteco d'escritura componer d'un conxuntu de signos y representaciones figuratives que sirvíen como una especie de pistes nos rellatos que yeren reconstruyíos oralmente polos empecipiaos nel códigu —usualmente sacerdotes y otros miembros de la clase alta mixteca.
La escritura mixteca caltener en dellos oxetos arqueolóxicos que sobrevivieron al pasu del tiempu y a la Conquista española. Ente ellos atópense cuatro códices prehispánicos trabayaos sobre piel de venado curtida y recubierta con estuco. Estos códices lleer en sentíu de bustrófedon, esto ye, en zigzag, siguiendo unes llinies coloraes qu'indiquen el camín de la llectura (Jansen, 1982). La mayor parte de la conocencia actual sobre la escritura de los mixtecos ye productu de la obra d'Alfonso Caso, qu'entamó la xera de descifrar el códigu basáu nun conxuntu de documentos precolombinos y coloniales de la cultura mixteca.
Como otros sistemes mesoamericanos d'escritura, los mixtecos disponíen d'un complexu de símbolos que-yos dexaben rexistrar feches históriques. Sicasí, desconocíen la cuenta llarga, carauterística de les escritures del sureste de Mesoamérica. Sicasí, los códices que se caltienen rexistren sucesos históricos d'esti pueblu precolombín, especialmente los rellacionaos col expansionismo na era d'Ocho Venado, señor de Tilantongo.
Escritura mexica
Al igual qu'otros pueblos del Posclásico mesoamericanu, los mexiques emplegaben el papel amate o la piel de venado como soporte pa la ellaboración de les sos amoxtli. El sistema d'escritura de los mexicas ta fuertemente emparentáu al de los mixtecos, tantu nel estilu de representación como nos recursos de que disponíen. Acordies con delles fontes, la escritura mexica yera heredera de la tradición de Teotihuacan (Ancient Scripts, s/f; Lambarén, 2006), que la so escritura nun foi investigada llargamente, en ciertu mou porque se piensa que los teotihuacanos escarecíen d'escritura (Duverger, 2000); a pesar de lo anterior, Taube (2000) y Lambarén (2006) trataron d'estudiar el sistema d'escritura de la Ciudá de los Dioses de manera más estructurada. Nengún amoxtli mexica sobrevivió a la Conquista, dalgunos de los códices del centru de Méxicu producíos na dómina colonial son copies d'antiguos códices mexicas que los sos orixinales perdiéronse. Piénsase que los códices del grupu Borgia fueron ellaboraos na rexón Mixteca-Puebla por encargu de los mexicas, anque se realizaron siguiendo esautamente l'estilu d'esa zona.
Roberto F. Chiari
Estudió nel Colexu La Salle y llogró'l títulu de bachiller y peritu mercantil. Trabayó na producción d'azucre, pero foi l'únicu de los sos hermanos que s'interesó na política. En 1940 foi escoyíu diputáu de l'Asamblea Nacional y mientres el gobiernu de Ricardo Adolfo de la Guardia foi Ministru de Salobridá y Obres Públiques. El 20 de payares de 1949, asumió'l cargu de presidente dempués del arrenunciu de Daniel Chanis Pinzón, sicasí ocupó'l cargu por cuatro díes. Se candidatizó a la presidencia de la república en 1952 contra'l so primu'l Coronel José Antonio Remón Cantera, pero perdió. Nesi momentu foi presidente de la Cámara de Comerciu y presidente del Partíu Lliberal por ocho años.
Participó nuevamente nes eleiciones presidenciales de 1960 contra Ricardo Arias y Víctor Goytía, y pudo vencer nelles. El 1º d'ochobre de 1960 asumió la Presidencia Constitucional de la República pa un periodu de cuatro años. La so alministración tuvo enfocáu na educación y la salú. Sicasí'l fechu más destacable nel so gobiernu ye romper les rellaciones ente Panamá y los Estaos Xuníos, dempués de los sucesos del Día de los Mártires del 9 de xineru de 1964, onde estudiantes panameños entraron a la Zona de la Canal para izar una bandera panamiega nel Colexu de Balboa, pero fueron reprimíos polos estauxunidenses, qu'habíen vejado la bandera y causáu 22 panameños muertos y cientos de mancaos.
Al terminar el so cargu como presidente retirar de la vida pública y trabayó nes sos compañíes privaes. Foi presidente del Sindicatu d'Industries dende 1967 hasta 1969.
Alonso Aceves
Daniel Alonso Aceves Patiño, más conocíu como Alonso Aceves ye un. Ye un xugador habitual nes categoríes inferiores de la.
Equipos
20px Actualizáu al postreru partíu xugáu el .
Fonte: Soccerway
Sook-Yin Lee
Sook-Yin Lee ye una música, direutora de cine y actriz canadiana d'orixe chinu. Famosa ente los medios de comunicación de Canadá, compón cantares, escribe guiones, ye cuentacuentos, pinta y collabora na radio del so país.
Norrent-Fontes
Norrent-Fontes ye una comuña francesa del departamentu de Pas-de-Calais, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Afzelia xylocarpa
Afzelia xylocarpa ye una especie d'árbol perteneciente a la familia de les fabacees. Ye orixinaria del Sureste d'Asia. Alcuéntrase en Tailandia, Vietnam, Camboya, Laos y Myanmar en montes caducifolios. Esta especie foi catalogada na Llista Colorada d'Especies Amenaciaes de la UICN como En peligru d'estinción por cuenta de la gran esplotación a la que ye sometíu pola so madera, bien apreciada en carpintería, y a la perda d'hábitat.
Descripción
Puede algamar los 30 metros d'altor con un tueru que supera los 2 m de diámetru nun espécime maduru.
Usos
Les granes recoyense con fines melecinales. La magaya de les granes puede ser utilizada pa faer pitos, y la corteza y les granes utilizar pa la medicina yerbácea. La so madera ye de color caoba acoloratada, resistente albentestate y bono de trabayar polo que s'utiliza pa la fabricación de moblame domésticu, oxetos ornamentales, torniamientu de madera, plumes, mangos de cuchiellos, talles y preseos musicales.
Taxonomía
Esta planta describióse per primer vegada en 1877 por Wilhelm Sulpiz Kurz como Pahudia xylocarpa en Forest Flora of British Burma 1:413 y darréu tresferida de xéneru como Afzelia xylocarpa por William Grant Craib en Bulletin of Miscellaneous Information Kew 1912(6):267 en 1912.
Marco Aurelio Robles
Marco Aurelio Roble Méndez foi un políticu de Panamá. Tenía 58 años al asumir la presidencia. Foi un políticu panamiegu. Exerció como Ministru de Xusticia dende 1960 hasta 1964. Darréu foi escoyíu Presidente de Panamá dende'l 1 d'ochobre de 1964 hasta'l 1 d'ochobre de 1968.
So'l so alministración fundóse la Universidá Santa María L'Antigua, universidá privada so la inspiración y el respaldu de la Ilesia Católica; inauguróse la Carretera Interamericana el 15 de xunetu de 1967 y la Represa de la Yeguada, en Veraguas, y creóse el Institutu pa la Formación y Aprovechamientu de los Recursos Humanos (IFARHU), col fin de dar beques y préstamos pa estudios. L'impautu de los programes de l'Alianza pal Progresu d'Estaos Xuníos redundó en beneficiu de la economía panamiega, que creció mientres esi periodu. Executóse'l Plan Carbayos empobináu a ameyorar el ramu educativu y la situación de los llabradores. Creóse tamién el seguru educativu, según tamién s'efectuaron les negociaciones y la firma de los proyeutos de Trataos Trés n'Unu o Carbayos-Johnson. Sicasí, causaron munches crítiques, que finalmente nun fueron presentaos a l'Asamblea Nacional. El so gobiernu foi carauterizáu por actos de corrupción y represión escontra'l trabayadores. En materia de seguridá, ordenó a la guardia nacional a curiar les cais armándolos con fusiles, a tirar a matar a tou hampón, delincuente y asaltador sosprendíu in fraganti, fechu que-y dio'l famosu llamatu de "Marco Rifle". N'abril de 1967 l'Asamblea Nacional destituyir y dio posesión al vicepresidente Max del Valle. Gracies al sofitu de la Guardia Nacional él tornó y caltúvose nel poder hasta les eleiciones que dieron el trunfu a Arnulfo Arias Madrid en mayu de 1968.
Ricardo Arias Espinosa
Foi miembru d'una prominente familia política. Estudió n'universidaes n'Estaos Xuníos, Colombia y Chile. Dende 1952 foi vicepresidente de Panamá y sustituyó a José Ramón Guizado, como Presidente Constitucional de Panamá hasta concluyir el mandatu pal que fuera escoyíu'l coronel Remón Cantera. Concluyíu'l so mandatu presidencial foi direutor de diverses compañíes privaes.
Joe Biden
Miembru del Partíu Demócrata, ente 1973 y 2009 Biden desempeñó les funciones de senador pol Estáu de Delaware. Como senador, exerció la presidencia del Comité Xudicial del Senáu de los Estaos Xuníos ente 1987 y 1985 y del Comité de Rellaciones Esteriores del Senáu mientres dos causes (2001 - 2003, 2007 - 2009). Consideráu como un senador lliberal, Biden oponer a les nominaciones a la Corte Suprema de los xueces conservadores Clarence Thomas y Samuel Alito y del presidente de la Corte Suprema, John Roberts. Amás tuvo un papel principal na promulgación de la Violent Crime Control and Law Enforcement Act, tamién conocida como Biden Crime Law (Llei Biden contra'l Crime), aprobada en 1994, que estableció 60 nuevos crímenes que podríen ser castigaos cola pena de muerte, ente ellos el tráficu de drogues, el terrorismu y l'usu d'armes de destrucción masiva.
Biden buscó infructuosamente la nominación presidencial demócrata en 1988 y en 2008, en dambes ocasiones abandonó la carrera por falta d'oportunidaes. En 2008, en rematando'l procesu de primaria, Barack Obama escoyer como compañeru de fórmula con vista a les eleiciones presidenciales, resultando escoyíu vicepresidente de los Estaos Xuníos. Nes eleiciones presidenciales de 2012, la fórmula Obama-Biden resultó reelixida.
Como vicepresidente, Biden caracterizóse pol sofitu nes polítiques d'Obama en materia de rellaciones internacionales y asuntos sociales, sobremanera nel diseñu de la estratexa de retirada de les tropes d'Iraq y la Guerra n'Afganistán. La so esperiencia negociadora foi útil mientres les negociaciones col Partíu Republicanu en Congresu en materia de política tributaria, economía y presupuestos, siendo vital na aprobación de la llei de control del Presupuestu del añu 2011 y na d'Aliviu Tributariu de 2012. Amás exerció un papel de lideralgu nos esfuercios de l'Administración Obama de llindar la venta d'armes, lluchar contra los abusos sexuales nos campus universitarios según na busca d'un tratamientu efectivu contra'l cáncer.
El 21 d'ochobre de 2015, meses dempués de la muerte del so fíu Beau Biden, anunció la decisión de nun presentase a les primaries demócrates con vista a les eleiciones presidenciales de 2016.
Infancia, mocedá y estudios
Joe Biden nació en Scranton, Pennsylvania, el 20 de payares de 1942. Fíu de Joseph R. Biden, un vendedor d'autos, y de Catherine Eugenia Finnegan, foi criáu na relixón católica, que profesaba la so madre quien yera d'orixe irlandés. A los diez años, camudar xunto a la so familia a la llocalidá de Claymont, nel condáu de New Castle.
Graduáu de l'Academia Archmere en Claymont, Delaware, en 1961, y n'Historia y Ciencies Polítiques pola Universidá de Delaware en 1965. Darréu ingresó na Facultá de Derechu de la Universidá de Siracusa, graduándose en 1968 y siendo almitíu nel Colexu d'Abogaos de Delaware en 1969.
Senador por Delaware
left|272x272px|Biden xunto al entós presidente [[Jimmy Carter|miniaturadeimagen]] En 1969 empezó a trabayar como abogáu en Wilmington, Delaware. Foi escoyíu miembru del conseyu del condáu de New Castle, onde sirvió ente 1970 y 1972.
En 1972 decidió presentase al Senáu pol Partíu Demócrata compitiendo contra l'entós senador J. Caleb Boggs, un veteranu políticu con 12 años nel puestu, quien se presentaba a reelección magar pensar en nun presentase. Contra tou pronósticu, Biden venció a un Boggs qu'había subestimado al so adversariu, llogrando una de les sorpreses más grandes pal bandu demócrata nun ciclu eleutoral nel que'l Presidente Richard Nixon afaró nes presidenciales en 49 de los 50 estaos, incluyíu Delaware. Esta resultancia dio valor a la so figura, convirtiéndose n'unu de los senadores más nuevos de la historia d'Estaos Xuníos. Reelecto Senador mientres cinco causes consecutives (1978, 1984, 1990, 1996 y 2002), ye hasta agora la persona que más tiempu sirvió como Senador pol Estáu de Delaware.
250px|El senador Biden, falando ante la firma de la Violent Crime Control and Law Enforcement Act (Llei de represión de los delitos violentos y orde públicu) de 1994.|miniaturadeimagen Ente 1987 y 1995 presidió'l Comité d'Asuntos Xudiciales del Senáu, forxándose una sólida fama como espertu en temes como'l crime entamáu, el tráficu de drogues y la defensa de los derechos civiles. Amás tuvo un papel principal na promulgación de la Violent Crime Control and Law Enforcement Act, tamién conocida como Biden Crime Law (Llei Biden contra'l Crime), aprobada en 1994, por aciu la cual añediéronse 60 nuevos crímenes que podríen ser castigaos cola pena de muerte, ente ellos el tráficu de drogues, el terrorismu y l'usu d'armes de destrucción masiva. Como presidente del Comité d'Asuntos Xudiciales, correspondió-y presidir dos de los más polémicos procesos de confirmación de candidatos al Tribunal Supremu de EE. XX., el de Robert Bork en 1987 y el de Clarence Thomas en 1991.
Política internacional
250px|Biden, mientres la so etapa como senador, nun viaxe escontra [[Bosnia y Herzegovina|Bosnia en 1997 xunto al entós presidente Bill Clinton, la secretaria d'Estáu Madeleine Albright y los senadores Bob Dole y Ted Stevens.|miniaturadeimagen]] Activu en temes de política internacional, tuvo un papel activu como senador mientres el conflictu de los Balcanes, siendo unu de los más fuertes partidarios del usu de la fuercia como forma de protexer a los musulmanes bosnios. Tres dellos viaxes a la rexón, el so conseyu foi decisivu a la de convencer al presidente Bill Clinton d'utilizar la fuercia militar contra Slobodan Milošević.
Presidente del Comité de Rellaciones Esteriores del Senáu, tres los atentaos del 11 de setiembre de 2001, sofitó les polítiques del presidente George W. Bush, reclamando tropes terrestres adicionales para Afganistán. Anque s'opunxo primeramente a una aición unillateral, non ensin antes escosar toles víes diplomátiques, n'ochobre de 2002 votó a favor del resolución qu'autorizaba al Gobiernu a utilizar la fuercia contra Iraq. El so sofitu foi crucial dende la so condición de presidente del Comité de Rellaciones Esteriores.
En payares de 2006, Biden, de conxuntu con Leslie H. Gelb, presidente eméritu del Council on Foreign Relations, propunxo un plan pa poner fin a la violencia sectaria n'Iraq basáu nes esperiencia de Bosnia. Nel so plan, Biden proponía estremar Iraq n'árees federales a lo llargo de llinies étniques. Según el plan, a los suníes, chiitas y curdos d'Iraq, tendría de dexáse-yos remanar los sos propios asuntos en cuantes que la defensa de les fronteres, los asuntos esteriores y les ganancies del petroleu, tendríen de tar a cargu del gobiernu central en Bagdag.
Candidatura presidencial en 1988
El 9 de xunu de 1987, Joe Biden anunció la so candidatura a la Presidencia d'EE. XX. en Wilmington, Delaware. Postulóse dempués d'atropar muncha fama ente los grupos progresistes tres la so etapa como presidente del Comité Xudicial del Senáu y el so refugu a la candidatura del ultraconservador Robert Bork pa la Corte Suprema.
Pero la so campaña fixo agües rápido en siendo acusáu de plaxu nun discursu eleutoral. N'agostu de 1987, mientres un alderique eleutoral realizáu en Iowa, utilizó parte d'un discursu del entós líder llaborista del Reinu Uníu, Neil Kinnock. En febreru de 1988, antes de les primaries de New Hampshire, foi hospitalizáu por dos aneurismas cerebrales, lo que provocó'l so inasistencia al Senáu por siete meses y tamién lu sirvió como escusa pa nun participar na carrera presidencial.
Candidatura presidencial en 2008
derecha|miniaturadeimagen|Logo de la campaña presidencial de Biden en 2008 Tres el so intentu fallíu en 1988, Biden siempres tuvo incluyíu nes llistes de potenciales candidatos demócrates a les eleiciones presidenciales. En xunu de 2005, mientres una entrevista, anunció qu'intentaría buscar la nominación demócrata con vista a les eleiciones presidenciales de 2008.
El 3 de xineru de 2008, tres el Caucus de Iowa, la primer cita eleutoral de les primaries demócrates, Biden quedó quintu, col 4 % de los votos y ensin nengún delegáu, retirándose de delidiar ante les sos escases posibilidaes d'algamar la candidatura.
Una vegada fora de la guerra, el 22 de xunu de 2008 sofitó públicamente la candidatura de Barack Obama como candidatu demócrata.