cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Laura Pausini
2009 - 2010: DVD Amiche per l'Abruzzo y otres reconocencies
El 5 de marzu de 2009 Pausini empezó Laura Live Xira Mundial 09 en Turín y percorrió gran parte d'Europa, América del Sur y los Estaos Xuníos. La última etapa de la xira terminó n'Italia en payares del 2009. Un CD de la xira, xunto a un DVD, fueron llanzaos el 27 de payares de 2009. El 8 de setiembre d'esi añu, el direutor de videos musicales Gaetano Morbioli recibió una nominación pa los Premios Grammy Llatinos na categoría de "Meyor videu musical" pola direición del DVD Laura Live Xira Mundial 09.
2011 - 2013: Inéditu, Inéditu World Tour y collaboraciones
thumb|right|170px|thumb|Laura Pausini en [[Milán (Italia) mientres la so xira mundial d'Inéditu World Tour.]] Esti álbum ye quiciabes el más esperáu de la so carrera musical y personal tres dos años sabáticos pero tamién de producción. Con una salida práuticamente simultánea en casi tol mundu, editóse tamién como discu de vinilu, en forma llindada y numberada con solu dolce cantares, esaniciándose «Ognuno a la sua matita» y «Come vivi senza me». El primer senciellu ye tituláu «Bienveníu» y debutó na posición númberu unu del Top Digital Download y certificó discu de platín por más de 30 000 copies vendíes. Como segundu senciellu publicóse «Enxamás abandoné» y asitióse como númberu quince nel Top Digital Download y darréu foi certificáu como discu d'oru n'Italia por más de 15 000 copies vendíes. Dicha cantar recibió una nominación a Premios lo Nueso na categoría "Meyor videu del añu". El tercer senciellu foi «Bastaba» y publicóse el 20 de xineru de 2012. Inéditu cuenta con cantares en dellos idiomes. Los dos versiones del álbum tantu n'español como n'italianu, un cantar en portugués la cuál ye «Non primeiro olhar» y una en francés que ye titulada «Dans le premier regard». Inéditu llogra ser un ésitu n'Italia, país nel cual vendió más de 360 000 copies y ye unu de los álbumes más vendíos ente 2011 y 2012, asitiándose nel top 10, ente qu'en 2013 asitiar nel top 100 de lo más vendíos. En Malta, Méxicu y Suiza l'álbum llogra ser discu d'oru por más de 3 000, 30 000 y 10 000 copies vendíes respeutivamente, ente qu'en Brasil y Venezuela foi certificáu como discu de platín vendiendo más de 40 000 y 10 000 copies respeutivamente. L'álbum mundialmente nos sos primeros dos meses llogra vender más de 1 000 000 copies. En mayu de 2012 ganó'l so primera TRL Award na categoría "Wonder Woman Award".
En febreru de 2013 Laura fixo un dúu col cantante d'Estaos Xuníos Josh Groban, col cantar tituláu «Y ti prometterò» del álbum tituláu All that Echoes. Conmemorando los 20 años de la so carrera musical, llanzó'l cantar «La soledá», coles sos versiones n'inglés, italianu y español, en iTunes esta versión foi'l cantar númberu 72 más descargada a nivel mundial. En mayu de 2013, la banda española El Sueño de Morfeo pública'l so álbum recopilatorio que contién los sos cantares más populares, de les cualos ta: «Lo meyor ta por llegar», que interpretar Laura Pausini, Ximena Sariñana y Deborah. A principios d'abril confirmóse que Laura Pausini fadría un dúu cola cantante cubana-estauxunidense Gloria Estefan, pal so nuevu álbum d'estudiu tituláu The Standards, que va ser editáu en cinco idiomes, y llanzáu en setiembre de 2013. El cantar ye titulada: «Sonri (Smile)» de Charles Chaplin. El cantar foi lliberada'l día trés de setiembre del 2013, na canal oficial Gloria Estefan en YouTube. El 1 de xunu de 2013 Laura participó nel conciertu benéficu p'ayudar a neños, neñes y muyeres del mundu, con estrelles mundiales nel escenariu como: Beyoncé, Madonna, Jennifer Lopez, Rita Ora, ente otros. Foi la única italiana en participar nesti conciertu. El conciertu realizar nel Twickenham Stadium de Londres (Inglaterra), ante un ensame de más de 50 000 persones. Pausini interpretó dos canciones, que fueron: «Io cantar» y «It's Not Goodbye». Los cantares fueron interpretaes en direuto y recibió crítiques positives pol so escelente interpretación en vivu. L'espectáculu foi vistu por más de mil millones de persones a nivel mundial.
2013 - 2014: 20 - Grandes Ésitos, venti años de carreres musical y otros proyeutos
thumb|left|200px|thumb|[[Kylie Minogue emprestó la voz pa cantar el primer senciellu del álbum «Llimpiu» xunto a Laura Pausini. ]]
En mayu de 2013 recibió una nominación a los Premios MTV Italia na categoría "Artista Saga". Pausini anuncia al traviés de la so cuenta de Facebook que n'avientu va publicar un álbum recopilatorio. El 31 de mayu de 2013 anunció nuna entrevista a RTV radio italiana, que'l so álbum tendría una xira mundial titulada The Greatest Hits World Tour qu'inclúi a Italia, España, Suiza, Francia, Bélxica, Canadá, Estaos Xuníos, Brasil, Arxentina, Méxicu y Chile (onde tamién participó nel LV Festival Internacional del Cantar de Viña del Mar). El 24 de febreru de 2014, Pausini confirmó más feches de la xira por cuenta del so ésitu nos países onde se presentó, añedió más feches en: Italia y Estaos Xuníos, y per primer vegada añede feches pa Rusia y Australia. Tolos conciertos realizaos mientres la primer etapa del tour n'Italia, fueron llenu, llogrando axuntar a más de 100 000 persones. Pausini presentar nel Festival de Viña del 2014, siendo la estrella de la nueche yá qué llogra tener una audiencia de 44 puntos y llogra ser la nueche más vista, superando tamién la nueche de Ricky Martin que llogró un permediu de 41 puntos. Pausini llogró coronase cómo la reina del festival llevándose tolos premios, les Antorches y Gaviluetes de Plata y d'Oru. El 24 de xunetu del 2014, Pausini brindó un conciertu que ye parte del The Greatest Hits World Tour pa la reinauguración de la Feria del Llar en Lima, xunto a artistes nacionales ya internacionales.
El 10 de setiembre de 2013, publicóse'l primer senciellu del nuevu álbum recopilatorio de Pausini, 20 - Grandes Ésitos, tituláu «Llimpiu», xunto a la cantante australiana Kylie Minogue. El senciellu debutó como númberu nel Top Digital Download. Darréu «Limpido», llogra certificar discu d'oru n'Italia, por más de 15 000 copies vendíes. «Vívime», xunto a Alejandro Sanz, foi'l segundu senciellu del álbum p'América Hispana, España y Estaos Xuníos. El videoclip de la cantar grabó'l día 17 d'avientu de 2013, xuntos Pausini y Sanz na ciudá de Madrid, España.
N'Italia, l'álbum debutó na primer posición del Classifiche Albums Top 100 —onde vendió 34 121 copies na so primer selmana— y llogra certificar discu d'oru na so selmana de debú per parte de la Federación de la Industria Musical Italiana por superar la cifra de 30 000 copies. Amás, dio-y a la cantante'l so séptimu álbum en debutar nel númberu unu y el quintu de manera consecutiva. En total l'álbum foi certificáu como triple discu de platín por más de 170 000 copies vendíes, y en Suiza foi certificáu como discu d'oru. En ventes totales y xenerales el discu 20 Grandes Ésitos llogró un discu d'oru n'España por superar les 20 000. Lo mesmo asocedió en Méxicu onde superó les 30 000 copies y foi acreditáu como discu d'oru. Asistió a Premios lo Nueso 2015 onde recibió'l "Premiu a la Trayeutoria" pola so carrera de más de 20 años d'ésitos.
Nel branu de 2014, participó como entrenadora na cuarta edición del concursu de talentos La Voz...Méxicu cola cadena mexicana Televisa, xunto a Ricky Martin y la famosa cantante mexicana Yuri, llogrando un gran ésitu y consolidándola n'otra faceta de la so vida: estrella televisiva. Pausini tamién participó na "La Voz", xunto a Alejandro Sanz, como etapa final de la so xira, visitó Méxicu y Estaos Xuníos, darréu en febreru realizó dos conciertos n'Australia y unu en Rusia. Y el so últimu conciertu del The Greatest Hits World Tour realizar n'España.
En payares de 2015, llanzó l'álbum llamáu Similares, con una xira posterior del mesmu nome.
Filantropía y compromisu social
thumb|left|180px|thumb|[[Luciano Pavarotti, el cantante italianu encargáu del Pavarotti & Friends.]] Mientres la carrera musical de Pausini, xunióse a munches iniciatives de solidaridá y caridá.
Dende l'añu 1996 Pausini comprometióse a la proteición de los neños, como defensora de los sos derechos na Unicef, por esto, grabó «El mundu que suañé», esti cantar foi escrita por Pausini, y el dineru del cantar foi donáu a la Unicef. En 1999 participa nel conciertu benéficu Pavarotti & Friends, creada en sofitu a los neños de Guatemala y Kosovu. Nel añu 2001 sofita a les víctimes de los ataques del 11 de setiembre nel World Trade Center en Nueva York, interpretando'l cantar «Tou para ti» escrita por Michael Jackson. Al siguiente añu garrasti nun conciertu benéficu en Los Angeles, pola mesma causa.
En 2003 participa de nuevu en Pavarotti & Friends, destinada a recaldar fondos pa los refuxaos iraquinos que fuxíen de la dictadura de Sadam Husein. Nel mesmu añu dexa los derechos del cantar «El mundu que suañé», pa la Fondazione Francesca Rava - N.P.H.- Italia Onlus, donada pa l'asistencia a los neños en condiciones difíciles en territoriu italianu y nel mundu. El cantar ye utilizada como banda sonora de la fundación, emitíu por Mediaset y ensertar nun CD-ROM que contién semeyes tomaes por Enrico Scaglia a neños de República Dominicana. El conteníu d'esti CD, vender a una ufierta mínima de € 5, donar a la construcción d'una casa d'acoyida NPH pa neños güérfanos y abandonaos nesti país. Tamién en 2003 collaboró con una entrevista en Miami pa la campaña en favor de los neños precisaos d'América Llatina xunto a Gloria Estefan y Shakira; Pausini ye testimonial en Francia pa faer frente a Femmes face au sida, la campaña contra'l Sida entamáu pola Princesa Estefanía de Mónaco; Depués participa nun alderique de la Universidá Católica del Sagráu Corazón, en Milán como un representante positivu de los mozos italianos, recibe una carta d'agradecimientu de Kofi Annan por contribuyir a les causes de beneficencia de les Naciones Xuníes.
En 2004, comprometer cola campaña social pa la prueba de VPH de les muyeres europees. En 2005 Pausini xunir al proyeutu de Amnesty International Control Arm, una campaña sobre la tema de los armamentos en particular, la llamada lluz y la recaldación de fondos entamáu por AMREF, una organización que tien como oxetivu ameyorar la salú n'África al traviés de la participación activa de les comunidaes llocales. En 2006 xunir a otros artistes a Amnesty International, dando autógrafos, chaquetes, y púnxose a puya en EBay un proyeutu solidariu entamáu pola campaña Non más violencia contra les muyeres. Dende payares de 2008, Pausini ye embaxadora de Hear the World, una iniciativa creada por Phonak, que busca sensibilizar la opinión pública mundial sobre la importancia de l'audición y los problemes acomuñaos cola perda auditiva. En 2007, participa nuna puya entamada pola Lliga italiana pa la llucha contra'l Sida, por aciu la donación d'una botella con un mensaxe endolcáu, contién versos del cantar «Vivimi».
Nel añu 2009, sofita a les víctimes del terremotu en Abruzzo participando nel cantar «Domani 21/04.09». Laura Pausini entama los conciertos de Amiche per l'Abruzzo el 21 de xunu, al añu siguiente se pública'l DVD.
Rangu vocal y artista
Laura tien un gran rangu vocal, con una voz clásica y de gran algame, tal como se presenta nes sos temes más populares como «La soledá», «Amores estraños» y «Ente tu y mil mares». Nel cantar «Va tiempu» del discu Inéditu y nel cantar «Se non te» perteneciente al so discu 20 - Grandes Ésitos.
Gracies a esti rexistru vocal foi comparada polos críticos musicales con cantantes femenines como Milva, Céline Dion, Barbra Streisand y Mariah Carey.
La so voz correspuende a la d'una Sopranu llírica llixera. Tres la maternidá aseguró nuna entrevista en portugués que'l so rangu vocal ye media octava más alta. Estremar por tener una voz bastante distinta que puede algamar notes altes.
Vida privada
Laura Pausini dexó la casa de los sos padres en 1995 al camudase a Milán col so noviu, representante y productor Alfredo Cerruti, con quien terminó la so rellación en 2002. Ente 2002 y 2005 sostuvo una rellación col productor Gabriele Parisi. Dende 2005 ye pareya del so guitarrista y direutor musical Paolo Carta, con quien ta comprometida. Laura Pausini descríbese como una muyer católica creyente, anque s'opón a delles posiciones de la Ilesia Católica, como nel casu del sexu prematrimonial, la homosexualidá y los métodos anticonceutivos.
El 15 de setiembre de 2012, anunció na so rede social que taba embarazada d'una neña del so noviu, Paolo Carta.
El 8 de febreru de 2013, informó de la nacencia de la so fía na so páxina web, na que colgó una semeya d'un banduyu sobre'l que ta escritu'l nome de Paola y la fecha de nacencia, enmarcáu por unes manes en forma de corazón, probablemente de los pás. A la semeya acompáñalu un testu nel que puede lleese: «Paolo y yo tamos bien felices d'anunciar la nacencia de la nuesa pequeña. Paola, el so nome, ye una combinación de los nuesos nomes y el símbolu del nuesu amor». La intérprete afirmara en repitíes ocasiones el so deséu de ser madre. Tal que Pausini recuerda na so páxina de Facebook, febreru ye'l so «mes de la suerte, un mes que siempres -y dio tantu». Y ye que n'este mesmu mes, pero en 1993, trunfó nel festival de Sanremo (Italia), lo cual dio un gran impulsu a la so carrera. Tamién en febreru de 2006 ganó un premiu Grammy. Paola foi bautizada na Ilesia Católica'l 15 de xunu de 2013.
Estilu musical
De primeres de la so carrera, foi considerada pola crítica musical como un ídolu adolescente, que cantaba principalmente alrodiu de los amores adolescentes y los sos problemes. A partir de 1998, críticos musicales italianos considerar una cantante más madura y más tarde emponderaron la so cencellez, la so calidá humana nel escenariu y la so voz.
Anque Pausini ye principalmente una cantante de pop melódicu, el so estilu musical desenvolvióse mientres la so carrera con influencies de dellos xéneros, incluyendo música llatina, soul y rock. A partir del so álbum de 1996, Cueslu che vivi / Les coses que vives, tamién hai coescrito la mayoría de los sos cantares y, a partir de 1998 con La mia risposta / La mio respuesta, participó na producción de los sos discos.
Méritos
100px – Comandante de la Orde al Méritu de la República Italiana: foi condecorada col cuartu honor civil más altu n'Italia pol presidente de la república Carlo Azeglio Ciampi, el 6 de febreru de 2006.
Discografía
1993: Laura Pausini
2005: Live in París 05
Candelario
Candelario ye un conceyu y llocalidá española de la provincia de Salamanca, na comunidá autónoma de Castiella y Lleón. Intégrase dientro de la contorna de la Sierra de Béjar. Pertenez al partíu xudicial de Béjar y a la Mancomunidá Ruta de la Plata.
El so términu municipal ta formáu por un solu nucleu de población, ocupa una superficie total de 60,17 km² y según los datos demográficos recoyíos nel padrón municipal ellaboráu pol INE nel añu, cuenta con una población de habitantes.
Xeografía
Pueblu de monte con construcciones bien carauterístiques, con murios anchos de piedra, grandes balcones de madera y les célebres batipuertas. Candelario, que da nome al espaciu natural protexíu de Candelario, ta arrodiáu d'espectaculares montes de carbayos y castañales, con elevaciones cimeres a los 2000 m. d'altor. Esti llugar foi declaráu en 2006 como Reserva de la Biosfera pola Unesco, como parte de la "Reserva de la Biosfera de les sierres de Bejar y Francia".
Allugamientu
El términu municipal ta allugáu nel estremu sureste de la provincia de Salamanca y fai frontera coles provincies de Cáceres y Ávila. Pertenez a la contorna de la Sierra de Béjar y al partíu xudicial de Béjar. Dientro de les llendes del conceyu atopa'l banzáu de Navamuño, que represa el ríu Angostura y abastez d'agua a la Mancomunidá Banzáu de Béjar. El términu municipal ta entendíu dientro del área con indicación xeográfica protexía de la carne vacuno Carne d'Ávila—
Clima
El conceyu de Candelario presenta una precipitación media añal de 897 mm y una temperatura medio añal de 10,10 °C. La media de temperatures mínimes del mes más fríu ye de 0,50 °C, y la de temperatures máximes del mes más templáu de 26,40 °C.
Historia
L'orixe de Candelario atribuyir a una colonia de pastores asturianos y el so orixe ye bien remotu, teniendo yá importancia en tiempu de los romanos. El descubrimientu, nun muriu, d'una piedra tallada cola cabeza del Dios Jano, ye daqué que fai más fiable esi posible pasáu romanu.
A partir de Reconquistar cristiana pasó a formar parte del Conceyu d'Ávila, siendo repobláu por xentes procedentes de l'alfoz abulense y del restu de Castiella. Nel añu 1209, Alfonsu VIII de Castiella crea la Comunidá de Villa y Tierra de Béjar na qu'entra a formar parte Candelario xunto con territorios segregaos d'Ávila.
Como parte de la comunidá bejarana, tres la perda del votu en Cortes de Béjar y el so pasu a depender de Salamanca nesi aspeutu a partir de 1425, fechu favorecíu pol pasu de Béjar y el so territoriu a manes de los Zúñiga en 1391, Candelario pasó a formar parte del Reinu de Lleón, nel que se va caltener nes divisiones territoriales de Floridablanca en 1785 y finalmente na de 1833 en que se crean les actuales provincies, quedando integráu Candelario na mesma na provincia de Salamanca, dientro de la Rexón Lleonesa.
Demografía
En 2016 la población del conceyu asítiase en 934 habitantes, de los que 463 yeren homes y 471 muyeres.
Cultura
thumb|Arquiteutura tradicional. thumb|Exemplu de batipuerta. El traxe típicu de Candelario ta formáu por un xubón de terciopelu brochado de manga llarga bordáu con filos de seda, con abertura nes mangues hasta'l coldu y puede arreyar con unes abotonadures de filigrana d'oru. Sobre'l xubón, y cubriendo los costazos, asítiase'l serenero. El serenero ye un cuadru de pañu verde, si la muyer que la lleva ye casada, o mariellu si ye soltera. Ta bordáu con filos plateados, lentejuelas y tou tipu de pasamanería, formando un diseñu floral y atao con un ricu broche. Los ornamientos de collares son d'oru y con incrustaciones de perlles y alxófar.
Sobre la falda o guardapiés, llisa y ensin adornos, asítiase'l mantéu, una especie de falda abierta por detrás, que la so fechura ta formada por cuatros grandes plegues o candilexes. El cantu d'esta falda ta rematáu col repulgo, banda de terciopelu negru que remata'l cantu de la falda y les abertures. El mantéu arreyar a la cintura con una banda de seda, que se amida en forma de llazada pela parte delantera. La tradición esixe que la falda caya nuna plega per delantre, acampanada a los llaos y llisa por detrás. Esta forma de los vuelos consiguir por aciu unes almadines rectangulares que s'arreyar a los cadriles.
Nel cadril derechu llévase la corexa, iguada con satén brocado, terciopelu de color, bordáu con filos de seda y lentejuelas y rematada con terciopelu negru. Arreyar a la cintura con un gordón de seda y ye una de les prendes más decoraes del traxe. Dientro guardar l'abanicu, el pañuelu y el dineru.
Nos vistíos de gala nun s'utiliza'l mandil. Nel traxe de media gala sí s'utiliza esta prenda, que suel ser de satén, y de percal nel traxe de xera.
El traxe termina con unes medies d'algodón, blanques y feches a mano, y con unos zapatos de terciopelu negru y piqueres de charol afataos con unes grandes presillas, llamaes majuelas.
Pa terminar, dicir que lo más llamativo d'esti conxuntu ye'l penáu de la muyer. Peñar con coques y con un moñu llargu que se denomina picaporte. Del moñu cuelguen cintes anches y luxoses, d'encaxe o de terciopelu brochado. thumb|Selmana Santa El traxe del home, llamáu "de choriceru", ta realizáu en terciopelu negru, faxa, sombreru de nala ancha y capa bejarana pal iviernu.
thumb|Boda típica Nella dan cita numberoses persones afatiaes colos traxes tradicionales, y puede dicise que ye la fecha más fayadiza pa esfrutar de la gran variedá d'estos.
Arquiteutura
miniaturadeimagen|Ermita de Candelario. Anguaño constitúi un bon exemplu de cómo l'arquiteutura afíxose al relieve y a les condiciones climatolóxiques a les que ta sometida. De la so configuración son de destacar les sos empinaes y endolcaes cais percorríes por "regaderas", que son canaletos con agua cristalino recoyida de los neveros de la so sierra.
Les cases, cola so típiques "batipuertas", anchos murios de piedra y de más de dos plantes, pertenecen a l'arquiteutura popular de los llugares montascosos, condicionaes pola mesma tradición chacinera de Candelario: teyáu de grandes bistechos pa protexeles de la nieve y grandes galeríes con balconaes de madera destinaes al secaderu del embutíu. De normal les cases se estructuran en trés partes. Na planta baxa, ta'l patiu, onde se despiezaban los gochos, y el picadoriu, que ye onde se picar, adobaba y fabricaba l'embutíu. La planta central yera la dedicada a la vivienda, onde moraben los dueños de la casa cola so familia, y les persones que veníen trabayar nes xeres de la matanza. A Candelario llegaben de tola contorna, pero sobremanera de La Garganta y Tremedal. La última planta, el desván, taba destinada al ensugáu y sanamientu del embutíu.
Les xeres de matar y "socarrar" (xamuscar), realizar na cai, y pollo creáronse les regaderas, pa facilitar la llimpieza de les cais. Les batipuertas sirvíen de burladeru pa apuntillar a los reses dende dientro, amás de dar la posibilidá de caltener la casa zarrada al pasu a pesar de tener los portones interiores abiertos.
Los edificios más notables son: el conceyu, la ilesia parroquial católica so la advocación de Nuesa Señora de l'Asunción, na archidiócesis de Mérida-Badayoz, diócesis de Plasencia, arciprestalgu de Béjar, y l'Ermita del Santísimu Cristu del Abellugu.
Gastronomía
Lo más típico no que se refier a gastronomía en Candelario ye'l so embutíu. Famosu dende tiempos del rei Carlos IV, quién dempués d'una cacería probó l'embutíu de José Rico, chacinero popular de Candelario y fizo que l'embutíu de la llocalidá distribuyir pola Corte. El traxe típicu del home en Candelario lleva'l nome "choriceru" n'honor al ricu alimentu. Candelario tamién ye famosu pol so tapeo, y cabo destacar les sabroses pataques meneás con tocín, el calamar de güerta, que consiste en rebozar un pimientu, y la popular probadura de chichas, que se tastien tolos 2 de febreru, día de la Candelaria.
Deportes
La redolada dexa realizar ensame d'actividaes al campu y pa toles edaes. Esisten numberoses rutes de senderismo poles qu'esfrutar del paisaxe, y ensame d'espacios onde prauticar running, bici, esguilada (en roca o xelu), boulder... Tres 3 esitoses ediciones 2009, 2010 y 2011, Produzse un cambéu na organización de la competición impuestu pola nefasta xestión del Alcalde y el so Conceyu. La nueva direición deportiva, a pesar de nun tar al altor del eventu consigue celebrar 4 ediciones, situándo esta escelente prueba, en claru y progresivu cayente dende la primer fecha (2012) hasta la so desapaición nel añu 2015. Ye una gran perdida pal turismu y l'economía de la llocalidá, según pal deporte de Castiella y Lleón que cuntaba en Candelario cola prueba automovilística de mayor proyeición y espardimientu de les últimes décades.
Monumentos y llugares d'interés
thumb|Cruz del Herrerito En xunetu de 2008 abrió les sos puertes el muséu etnográficu de Candelario, "Muséu de la Casa Chacinera".
Amás del muséu, pueden vese el artesonado de la ilesia parroquial, d'estilu mudéxar perbién calteníu, los retablos barrocos y churriguerescos, el retablu de los mártires del s. XVI d'influencia italiana, con una talla manierista de San Sebastián, la talla románica del Cristu del Olvidu, o'l rosetón góticu.
La ermita del Humilladero, dedicada al Cristu del Abellugu, con un retablu barrocu, ta a la entrada del pueblu.
Otros oxetos de l'arquiteutura tradicional, amás de la ilesia y l'ermita, son la fachada principal del conceyu y la so escalinata interior en piedra y les varies cases señoriales partíes pol pueblu.
El mirador Cruz del Herrerito atopar a poca distancia nuna llomba al suroeste de Candelario.
Intereses
Esta llocalidá ye l'escenariu de les series de televisión Luna, el misterio de Calenda na qu'apaez sol nome de Calienda, y El internado que s'emitíen en Antena 3. Candelario foi escoyíu pa dellos rodaxes de cine y televisión. Na década de los 50, la película "El pequeño ruiseñor" (1956), col neñu actor y cantante "Joselito", escueye esti pueblu pa ambientar gran parte de les sos escenes. Y en la dómina más actual, acoyó los rodaxes d'un spot publicitariu por cuenta de los mundiales de fútbol de 2010, y una película pa la televisión alemana, Te voi llevar al cabu'l mundu. Amás de numberosos reportaxes sobre les sos fiestes, costumes, tipismo etc...
Notes
<references group=n./>
Udrión
Udrión ye una parroquia y una población del conceyu d'Uviéu, n'Asturies. Forma parte del territoriu que nun sen estensu se conoz como Trubia (parroquies de Trubia, Pintoria y Udrión, y barriu de Sotu (Godos)). Como'l restu d'esti territoriu, perteneció históricamente al conceyu de Grau, del que s'estremó en 1885 al envís d'amestase al d'Uviéu.
Tien una población de ya inxer (ente otres) les siguientes entidaes toponímiques: La Canal, La Moral, El Monte Lloi, La Cuesta Udrión, Las Tres Vías, Molina, Udrión de Baxu, Gubín, La Viesca, La Veiga, etc.
Llingua tresfronteriza
Una llingua tresfronteriza, o llingua fronteriza, o a cencielles llingua de frontera, referir a una determinada llingua falada por un grupo étnicu, una tribu, o una nación, asitiada nun área xeográfica partida ente dos o más países reconocíos internacionalmente, y que tienen una frontera terrestre o marítima que dixebra o corta esa área en dos o más partes. Les llingües fronterices son particularmente comunes n'África por cuenta del so heriedu colonial, anque de toes formes tamién-y les alluga n'otres rexones habitaes por humanos.
Tipos o clases
Les llingües tresfronterices son de cuatro clases, yá que coles mesmes ye posible definir una tipoloxía basada tantu nel tamañu del área xeográfica onde esa llingua en cuestión ye utilizada, como nel tamañu de la población falante.
Según el criteriu xeográficu, les llingües fronterices dícense «internacionales llindaes» o a cencielles «internationales».
Según el criteriu de la población, les llingües fronterices dícense «simétriques» o «asimétriques».
Clara Erskine Clement
Clara Erskine Clement Waters foi una escritora y viaxera d'Estaos Xuníos.
Llingua tresfronteriza
Tipos o clases
thumb|derecha|350px|Tipos (clases) de llingües fronterices 1 - Simétricu y llindáu: la [[idioma gagauzo|llingua gagauza en mariellu 2 - Simétricu ya internacional: l'alemán en verde 3 - Asimétricu y llindáu: el vascu en color malva 4 - Asimétricu ya internacional: l'húngaru n'azul ]] Particularicemos agora nos cuatro clases emerxentes d'esta tipoloxía.
Clara Erskine Clement
Biografía
Clara yera fía de John y Harriet Bethiah Erskine. El so padre yera un home de negocios. Tuvo educada en casa por tutores privaos. En 1852, casóse con James Hazen Clement, un home de negocios como'l so padre. Treslladar a Newton (Massachusetts). Dempués de la muerte del so primer home, en 1882, volvió casase con Edwin Forbes Waters, escritor y propietariu del Boston Daily Advertiser. Moraron en Cambridge (Massachusetts).
Realizó amplies xires por Europa, visitó Palestina y Turquía en 1868 y viaxó alredor del mundu ente 1883 y 1884. Los sos viaxes siguieron mientres tola so vida.
Llingua tresfronteriza
Diferencia de población
No que concierne a les llingües tresfronterices llindaes (asimétriques o simétriques), convien señalar que'l tamañu en población de los países arreyaos por cierto ye importante ya incide nesta cuestión, y tien de ser tomáu en cuenta. Una llingua minoritaria pero enserta nun pequeñu país, seique puede tener más incidencia relativa qu'una llingua falada por un gran contingente de llocutores, pero enserta nun país grande n'estensión territorial y en población.
Les xentes que falen haoussa son en total 25 millones, de los cualos 18 millones atopar en Nixeria, onde la población total ellí ye de 140 millones (en númberos redondos). Obviamente en númberu los nomaos son un grupu llingüísticu numberosu, pero minoritariu en Nixeria, pos ellí solamente representen el 13 % de los nixerianos. Otra manera, los haoussas de Níxer solamente son 5 millones pero sobre una población del país de 11 millones, polo qu'ellí representen una proporción llingüística más importante qu'en Nixeria, con un 45 % (casi la metá de la población). La conclusión por tantu rescampla: el haoussa (o ḥausa) tien más importancia relativa (como llingua) en Niger qu'en Nixeria.
Criterios
La continuidá territorial ye parte integrante de la definición del conceutu tratáu nel presente artículu. Y les llingües internacionales frecuentemente son tamién llingües tresfronterices. Cuando una llingua tresfronteriza ta presente en dellos países, como ye notoriamente'l casu del árabe, que la so influencia estender con sentíu de continuidá xeográfica dende Mauritania a Iraq, notoriamente ye tamién llingua internacional (imposible argumentar otra cosa, imposible categorizar d'otra forma).
Obviamente, les llingües non-tresfronterices pueden ser de dos distintos tipos o clases: o bien son llingües internacionales o bien nun lo son. Sicasí, y si nun se ye cuidadosu y estrictu, cuérrese'l riesgu de pensar que toa llingua internacional ye tamién tresfronteriza. L'inglés por casu, convertir con naturalidá en llingua internacional mundial debíu al aumentu del intercambiu de bienes y servicios nes altes esferes económiques, anque con notoriedá foi de fechu llingua tresfronteriza de resultes de la conquista d'Irlanda per parte d'Inglaterra (lléase: Conquista d'Irlanda por Cromwell, Colonizaciones d'Irlanda), y nuna segunda etapa de resultes de la colonización inglesa d'América del Norte siguida depués de la formación de dos grandes países: Estaos Xuníos y Canadá.
Si una llingua primeramente nun ye tresfronteriza pola so situación xeográfica, y/o por razones históricu-culturales, como son el casu del vietnamita y del xaponés, col aportar de los años tiense menos chance de ser utilizada nos intercambios tresfronterizos, y el so usu queda fundamentalmente acutáu al interior mesmu d'un determináu país, ensin llegar nunca a ser llingua internacional. Por cierto hai bultables esceiciones, y una d'elles ye l'idioma chinu, llingua oficial en tres países, y por tanto llingua internacional anque non llingua tresfronteriza al considerar esos trés países (al nun tener continuidá xeográfica ente ellos): [1] Singapour que cunta con 77 % de chinos na so población, [2] Taïwan, y [3] por cierto tamién República popular de China China.
Les llingües tresfronterices polo xeneral tienen munchu llocutores d'esa llingua materna na zona fronteriza, y les esceiciones son rares, pero cuando se dan, afecten a una llingua internacional tresfronteriza.
Diferenciación ente llingua tresfronteriza y llingua internacional
thumb|250px|El [[Idioma portugués|portugués ye una llingua internacional, anque non una llingua tresfronteriza.]] Una llingua fronteriza ensin dulda siempres ye una llingua internacional (siquier ente dos naciones, y quiciabes más), pero una llingua calificada como de internacional non necesariamente ye una llingua tresfronteriza. Exemplu d'ello ye'l portugués, qu'ensin dulda tien de ser calificáu como internacional, pos ye faláu n'Angola, Brasil, Cabu Verde, Guinea-Bisáu, Mozambique, Timor oriental, Santu Tomé y Príncipe, y Portugal, árees xeográfiques que nun tienen nenguna continuidá xeográfica ente elles. Nengún d'estos países comparten frontera.
La continuidá territorial d'una llingua siempres tien de ser tenida en cuenta, porque d'una o otra forma provoca una diferenciación na fala na rexón fronteriza trasnacional. Una llingua tresfronteriza carauterizar pol so aire xeográfico y la repartición de los sos llocutores, y puede tener numberoses y diverses funciones al traviés de mecanismos sociales, culturales, y/o económicu-comerciales, según funciones de tipu políticu, abellugu, contrabandu y tráficu de sustances illegales, manipulaciones políticu-partidaries, etc. Si una determinada llingua ye falada en dos distintos países que nun tienen continuidá territorial, como ye'l casu del francés de Canadá y de Francia, ye preferible calificar esta particular situación llingüística como la correspondiente a una « llingua internacional» o una « llingua común». El francés ye en sí mesma una llingua tresfronteriza, na frontera común ente Francia con por casu Bélxica, Luxemburgu, Mónacu, y Suiza, y en dalguna midida tamién con Italia na zona de Valle d'Aosta.
Llingües tresfronterices y consecuencies
El control de bienes y de persones nuna frontera ríxida, implementáu por una determinada nación (l'aduana, la policía, los puestos militares, etc), son como símbolos de soberanía nacional, y efectivos medios pa regularizar y controlar y alministrar, anque en munchos casos son percibíos como valles a la circulación de xente y de mercancía, y/o fosos de separación o de alienación, pa les xentes que viven de dambos llaos de la frontera.
Frecuentemente hai una identidá etnollingüística fundamental (o siquier cultural) al traviés de fronteres arbitraries, la que bien frecuentemente tiende a ser inorada per parte de les naciones concerníes y los sos respeutivos funcionarios. Los sentimientos negativos y les rensíes manifestaes por integrantes d'un mesmu pueblu estremáu arbitrariamente por una frontera políticu-alministrativa, manifestar nun reforzamientu de les redes sociales-comerciales-culturales al interior de dichu pueblo o de los grupos nesi tipu de situación, según la voluntá d'eses persones d'ignorar y refugar eses fronteres en tou lo posible.
Arriendes d'ello, ellí onde esisten fronteres ente naciones, dos tipos de nacionalismos manifiéstense: (A) o bien un nacionalismu etnolingüístico fundamental, facilitáu pol quebre o corte d'una llingua (tresfronteriza) común, símbolu y marca d'identidá; (B) o bien los nacionalismos políticos que se correspuenden colos idearios de nación que s'atopen arreyaos cola llinia fronteriza.
Los conflictos obviamente surden cuando los sentimientos tradicionales y/o los intereses comunes son violaos, por unu, o otru, o dambos nacionalismos superpuestos, y por consecuencia, les xentes son impulsaes a reaccionar conxuntamente y solidariamente. Les llingües tresfronterices tienden a tener distintos sistemes de comunicación pa una mesma llingua a distintos llaos de la frontera, non solamente espresiones distintes y tonadillas distintos sinón inclusive distintes normes ortográfiques, etc. Esto tien d'amestase a los costos del LP (Language Planning), lo qu'en bona midida crea problemes un tanto forzaos y artificiales ente los pueblos arreyaos y ente les naciones arreyaes (en materia d'enseñanza, nos medios d'espardimientu, etc).
Estatutu de llocutores
thumb|derecha|200px|Distribución llingüística de la [[Euskera|llingua vasca.]]
Naturalmente esisten distintos niveles de comprensión d'una llingua tresfronteriza, según el llocutor de que se trate y el dominiu llingüísticu alcanzáu. Por casu la llingua vascuense puede ser un casu a estudiar, y daqué similar tamién puede desenvolvese con munches otres llingües tresfronterices típiques, esto ye, aquelles que son o se dicen « internacionales llindaes». La llingua acabante referir, tamién llamada euskara o euskera, ye falada n'España y en Francia, y los sos llocutores pueden estremase en cuatro grupos o categoríes llingüístiques, según detállase darréu.
Rol propagandísticu (estensión d'idees relixoses)
thumb|200px|Distribución xeográfica de les llingües kongo y kituba.
Les distintes llingües xueguen un rol importante na espardimientu de les relixones. Les instituciones relixoses usen en prioridá les llingües tresfronterices como verdaderes ferramientes de propaganda, pa convertir a un determináu grupu de persones nuna cierta fe. Por casu, munches ilesies cristiana ayuden a evanxelizar traduciendo la Biblia a un númberu cada vez creciente d'idiomes; y asociaciones tales como'l Summer Institute of Linguistics collaboren nesta xera, bien especialmente asina ayudando a evanxelizar munchos pueblos n'África (lléase: evanxelización practicada pola Ilesia Kibangui nel área llingüística del kikongo, 18 millones de llocutores partíos ente Angola, Gabón, y la zona oeste de los dos Congo). Fai yá más d'un sieglu, misioneros oblatos que vinieron al Congo, empecipiaron la so estadía aprendiendo esa llingua en Ipamu. Les relixones xugaron y xueguen un rol decisivu nos procesos de socialización y d'integración rexonal, lo que desafortunadamente en munchos casos tamién enancha'l campu de los conflictos, y agrava les situaciones de crisis.
Rol d'asimilación llingüística
El rol de asimilación llingüística de ciertes llingües tresfronterices, con frecuencia asimétriques y consideraes importantes pol restu de la población del o de los países concerníos, en munchos casos prosiguen continuadamente la so estensión en desterciu d'otres llingües menos prestixoses na zona y/o con menor repercusión internacional. Por casu, a principios del sieglu XX en Bélxica, producióse un retrocesu bastante importante del flamencu occidental en beneficiu del francés, de xuru por causa del estatutu internacional d'esti postreru idioma.
Pensando nel futuru
Considerar les llingües tresfronterices siguiendo les lleis y l'allugamientu d'un país o d'una nación reconocíu/a internacionalmente, ye la norma en casi tolos casos. Por casu la llingua lunda pertenez y rellaciónase con una área xeográfica precisa, que forma parte de tres países, Angola, Zambia, y República Democrática d'El Congu, tres países toos ellos reconocíos internacionalmente, asina que esta llingua puede ser analizada dende trés distintos óptiques. Pero percima de too, el lunda pertenez a un territoriu llingüísticu perbién definíu pola realidá del usu cotidianu d'esa llingua. Y xeneralmente y en forma errónea, nun se sigue esta llinia natural d'analís sinón que se fai l'exerciciu inversu, esto ye, considérense les fronteres actuales ente naciones, y a partir d'elles ye que se categorizan les llingües y determinar en particular les llingües tresfronterices.
Llista de llingües n'América
Siguen toles llingües tresfronterices nel continente americanu.
América del Sur
thumb|200px|La llingua [[aymara ente Chile, Bolivia, y Perú.]]
Adrienne Rich
thumb|right|Rich (dcha.), colos escritores [[Audre Lorde (izq.) y Meridel Le Sueur (centru) n'Austin, Texas, 1980]] Adrienne Cecile Rich poeta, intelectual, crítica, feminista y activista lesbiana d'Estaos Xuníos. Finó a la edá de 82 años en San Francisco, California (EEXX).
Foi estudiante del Colexu Radcliffe cuando los sos poemes fueron escoyíos pa publicar nel Premiu Yale de poesía nueva; del cual derivóse Un cambéu de mundu (1951), que reflexó la so téunica formal. La so siguiente obra delinea el tresformamientu d'una poesía bien trabayada pero imitativa hasta un estilu personal enérxicu.
Cola publicación de Instantánees d'una nuera nos años 60 revélase fondamente personal, llevando hasta les últimes consecuencies el eslogan feminista de "lo personal ye políticu", autoría de la feminista radical Carol Hanisch.
La so obra poética xunto a la d'Audre Lorde y Alice Walker, inspiraron la llucha non yá de feministes estauxunidenses sinón tamién d'América Llatina.
Shusuke Tsubouchi
Shusuke Tsubouchi (坪内 秀介, ) ye un ex-futbolista xaponés.
La Isla'l tesoru
La isla'l tesoru ye una novela d'aventures escrita pol escocés Robert Louis Stevenson, publicada en llibru en Londres en 1883 (publicada orixinalmente por entregues na revista infantil 'Young Folks', ente 1881 y 1882 col títulu de 'The Sea Cook, or Treasure Island'). Esta obra foi fonte d'inspiración nel cine, na televisión, na lliteratura, en cómics ya inclusive en videoxuegos. La novela adopta un tonu críticu y una reflexón moral del protagonista escontra'l dineru y l'ambición. La obra convirtióse na primera gran novela clásica de la lliteratura universal que se tradució al asturianu.
Argumentu
Jim Hawkins ye un mozu que xunto de los sos padres trabaya na posada del Almirante Benbow. Un día aparez un marineru cola mexella cortada, Billy Bones, que tien como única posesión una vieya arca. La posada recibe la visita d'un marineru ciegu la mesma nueche que'l padre de Jim muerre. Ésti amenaza a Bones diciéndo-y que más tarde él y los sos esbirros van atacalu pa recuperar l'arca. Bones muerre d'apoplexía, productu de la so adicción al ron. Jim y la so madre fuxen col conteníu de l'arca y ven dende fuera como los pirates estrocen l'Almirante Benbow. Jim lleva un paquete qu'atopó na arca a la residencia del señor Trelawney, onde de casualidá tamién ta'l doctor Livesey. Ésti abre'l paquete y atopa'l mapa del tesoru. El señor Trelawney va al puertu de Bristol, onde fleta una goleta, la Hispaniola. Contrata una tripulación ayudáu por John Silver y empiecen el viaxe. Mentes el viaxe Jim afaya un motín encabezáu por John Silver al tar escondíu dientro d'un barril de mazanes. Jim avisa a los sos amigos y éstos ellaboren un plan. Al llegar a la isla Jim baxa a tierra escondíu nun bote, fuxe de los pirates y piérdese na isla. Buscando'l barcu atopa a Ben Gunn, abandonáu por Silver y la so tripulación hai años. Mentanto los amigos de Jim fuxen del barcu con armes, tratando de ganar un fuerte construyíu por Flint. Lleguen a él, ocúpenlo y dende ellí reciben l'ataque de los pirates, a los qu'esbaraten. Nesi momentu Jim llega. Poco depués, y teniendo yá los sos amigos conocencia de la esistencia de Ben Gunn, Jim sale a les escondidielles del fuerte, atopa un bote fechu por Ben Gunn y llega nél al barcu. Corta la cuerda de l'ancla y xube al barcu. Ellí quedaben dos centineles dexaos ellí por Silver, engarrándose a muerte por mor del ron. Ún d'ellos muerre y l'otru queda mancáu. Jim descubre que lleva un cuchiellu, pero nun lo muestra, y el pirata ayudalu a mover el barcu de sitiu. Poco depués de llegar el pirata trata de matalo, pero nun lu consigue. Depués d'una serie d'intentos, el pirata muerre al disparase les pistoles que Jim llevaba. Al volver Jim al fuerte con una ferida causada pol pirata, descubre que foi ocupáu polos compañeru d'ésti. Éstos faenlu prisioneru. Díes depués van buscar el tesoru, pero nun lu atopen. Cuando de sópitu, son asaltaos por Ben Gunn y compañía. L'arca con tol dineru teníala ésti dende hai yá tiempu. Treslladen el dineru de la casa de Ben Gunn al barcu, con John Silver de nuevu del so llau. Al detenese nun puertu, Silver roba un sacu de dineru y escápase nun bote.
Versión n'asturianu
En 1989, Llibros del pexe publica la traducción que Milio Rodríguez Cueto fixo de la novela de Stevenson, convirtiéndose nel fechu fundacional de la traducción al asturianu. Enantes, namás hubiere tornes de testos relixosos nel sieglu XIX, amás de les traducciones que fixera Xosé Lluis García Arias d'El Principín y Alejandro Rodríguez Alonso de Retornu a Tagen Ata, del escritor gallegu Xosé Luis Méndez Ferrín. Sicasí, La isla'l tesoru yera un clásicu de la lliteratura universal, d'un autor de prestixu en tol mundu, perteneciente a la lliteratura anglosaxona y con más de doscientes páxines, amás de que yera una obra perconocida poles multiples versiones cinematográfiques de la novela. La traducción tamién s'apartó del estándar llingüísticu del asturianu usáu hasta la fecha, dalgo que valió pa iguar l'actual modelu d'asturianu. Depués d'esta traducción, darréu vinieron munchos más testos de la lliteratura universal, como Alicia nel país de les maravíes, de Lewis Carroll.
Opisthoprora euryptera
El colibrí picolezna, llamáu tamién colibrí pico lezna serranu, piquilezna montañeru o colibrí pico de avoceta (Opisthoprora euryptera) ye una especie d'ave de la familia Trochilidae, orde Apodiformes.
Distribución y hábitat
Vive en Colombia, Ecuador y Perú, en montes húmedos subtropicales y en montes de monte.
Descripción
Mide de 9 a 10 cm de llargor y pesa en redol a los 6 gr. El so plumaxe ye verde nos sos partes dorsales, con una corona de color cobrizu. El so banduyu y pechu son de color verde pálidu barrado en gris. El picu ye curtiu y cola punta curvada escontra riba
Brageac
Tien una población de y una superficie de  km².
Leopoldo Fortunato Galtieri
Leopoldo Fortunato Galtieri foi un militar y dictador arxentín qu'algamó la comandancia del Exércitu Arxentín col rangu de Teniente Xeneral. Presidente de la Nación Arxentina, el décimu segundu de facto ente 1981 y 1982, designáu pol autodenominado Procesu de Reorganización Nacional, que tomara'l poder a encomalo, dende 1976.
N'abril de 1982, a pocos meses d'ocupar la Presidencia, ordenó la recuperación militar de les Islles Malvines en poder de Gran Bretaña -consideraes como territoriu nacional usurpáu per parte de l'Arxentina-, que dio orixe a la Guerra de Malvines. Tres meses dempués foi derrocáu por un golpe internu deriváu de la derrota militar na guerra. En 1985 foi absueltu nel Xuiciu a les Xuntes onde foi acusáu de cometer delitos de lesa humanidá y en 1986 foi condergáu a doce años de prisión y degradación, poles sos aiciones na Guerra de Malvines, pero foi indultáu de dichos delitos en 1989 pol presidente Carlos Menem. En 2002 foi deteníu por ser sospechosu de cometer crímenes de lesa humanidá mientres la última dictadura militar, morriendo en prisión al añu siguiente, antes de ser enxuiciáu.
Catalogue of New and Interesting Plants Collected in Upper Louisiana
Catalogue of New and Interesting Plants Collected in Upper Luisiana, (embrivíu Cat. Pl. Upper Luisiana, ye un llibru con ilustraciones y descripciones botániques escritu pol botánicu, pteridólogu, micólogu, y zoólogu inglés Thomas Nuttall y espublizáu en Londres nel añu 1813 col nome de Catalogue of New and Interesting Plants Collected in Upper Luisiana and Principally on the River Missouri, North America, for Sale at Messrs. Fraser's Nursery for Curious American Plants, Sloane, Square, King's Road, Chelsea. Foi tamién conocíu como Fraser's Catalogue.
Anglosaxones
thumb|250px|Los pueblos de Britania nel añu [[600.]]