cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Arrival
Producción
El 14 de mayu de 2014, Paramount Pictures emitió un comunicáu de prensa indicando qu'adquiriera los derechos de distribución n'América del Norte pa l'adautación de la película titulada nesi momentu Story of Your Life— col llanzamientu tentativo pal 2016. Tanto'l direutor Denis Villeneuve y l'actriz Amy Adams fueren confirmaos pal proyeutu, basáu en "un nuevu borrador d'un guión" de Eric Heisserer. Jeremy Renner xunir a la película'l 6 de marzu de 2015 pa interpretar a un profesor de física empareyáu col personaxe de Adams, amás de tar rellacionáu col gobiernu p'ayudar a comunicase colos alienígenas. Forest Whitaker xunir a la película'l 1 d'abril de 2015, y Michael Stuhlbarg xunir a la repartida como axente de la CIA Halpern en xunu de 2015.
Filmación
El rodaxe empezó a mediaos de xunu de 2015, xusto dempués de que Renner terminara'l rodaxe de Captain America: Civil War. La filmación de la película empezó'l 7 de xunu de 2015 en Montreal, Québec, Canadá.
La Gineta
La Gineta ye un conceyu español asitiáu al sureste de la península ibérica, na provincia d'Albacete, dientro de la comunidá autónoma de Castiella-La Mancha. Atopar a 19 km de la capital provincial xunto a l'autovía d'Alicante (A-31). En 2017 cuntaba con 2.457 habitantes según los datos oficiales del INE. El so nome recuérdanos el de la gineta, mamíferu carnívoru col nome científicu de Genetta genetta.
Xeografía
La Gineta allúgase cerca del antiguu calce del ríu Júcar, al sur de la curva de 90° de dichu río formada per un antiguu coldu de captura pol que, en cuenta de siguir escontra l'océanu Atlánticu (al traviés del ríu Guadiana), esviar escontra'l mar Mediterraneu. El valle antiguu del Júcar puede trate dende l'autovía d'Alicante (A-31) yá que, a pesar del so gran anchor, nun presenta nengún calce visible no fondero.
El motivu d'esti fenómenu ta na rimada casi nula de la zona: recordemos que la parte de La Mancha conocida como la Manchuela sufrió un fundimientu fai casi 100 millones d'años, formándose una cuenca llacustre mientres el Terciariu, de la qu'anguaño solo se caltienen delles llagunes salaes de tipu residual. Y el coldu de captura escontra'l Mediterraneu formóse hai unos dos millones d'años, según indica Cosme Morillo nel so escelente obra sobre la naturaleza d'España, onde tamién puede ampliase la información alrodiu de la xeoloxía y ecoloxía de la zona.
Demografía
Si na década de 1950 y posteriores hubo una corriente emigratoria significativa, sobremanera escontra Valencia, Cataluña y Madrid, dende principios del sieglu XXI apréciase una cierta torna de persones que deseyen establecer el so llar nel pueblu del que colaren un día. Tamién hai población nueva atraida por motivos llaborales.
Númberu d'habitantes dende 2000:
Economía
thumb|right|300px|Estación del ferrocarril de La Gineta. Anque eminentemente agrícola, con cultivos de secanu (nel so día yeren famoses les llenteyes de La Gineta) y tamién de regadío estensivu, nesta población desenvolver dende la segunda metá del sieglu XX una actividá industrial basada na fabricación de sielles gracies al empresariu olleriense Juan García Rausell, quien sabe'l so oficiu gracies al so padre que yera tamién fabricante de sielles. N'agradecimientu, en 1972 rindióse-y un homenaxe. En principiu les sielles fabricaes en La Gineta yeren les típiques de tabierna con madera corriente y asientos d'anea. Darréu, otros talleres diversificaron la producción incluyendo muebles más ellaboraos.
La proliferación de fábriques nes siguientes décades apurrió un considerable nivel económicu al dar ocupación a la mano d'obra necesaria. Igualmente, la implantación de cultivos de regadío tuvo reflexu nel nivel de vida de los sos habitantes. Estos cultivos estensivos de regadío formen unos carauterísticos círculos regaos por asperxadura pa la producción de ceberes y otros cultivos.
Na actualidá esisten delles otres actividaes económiques, lo que motivó la creación de polígonos industriales (Torobizco y Garysol), tou ello favorecíu pola privilexada situación del conceyu xunto a víes de comunicación principales, como l'autovía d'Alicante (A-31) y la cercanía a la capital provincial.
Patrimoniu
thumb|right|250px|Ilesia de San Martín de La Gineta.
L'edificiu más significativu de La Gineta ye la so torre ya ilesia de San Martín, d'estilu góticu y de principios del sieglu XVI.
Tamién se caltién dalgunos escudos heráldicos en ciertes fachaes d'antigües casones.
Camín de Santiago de Llevante
Dende finales del sieglu XX fueron adquiriendo gran importancia l'espardimientu de los distintos Caminos de Santiago que traviesen la provincia d'Albacete, ente ellos el denomináu Camino de Santiago de Llevante. Esti camín xune la ciudá de Valencia cola de Zamora, onde se xune cola Ruta Xacobea de la Plata, y percuerre la provincia d'Albacete dende Almansa hasta Minaya, pasando tamién polos términos municipales de Higueruela, Hoya-Gonzalo, Chinchilla de Monte-Aragón, Albacete, La Gineta y La Roda.
Temporada 1966 de Fórmula 1
Resume de la temporada 1966 de la Fórmula 1, na cual Jack Brabham llogró'l so tercer y últimu títulu.
Reglamentu
La distancia máxima de carrera amenorgar de 500 km a 400 km.
Posiciones finales de Campeonatu de pilotos de 1966
Señálense los puntos que cuntaron pal campeonatu y ente paréntesis amiéstense los puntos llograos en carreres fora del calendariu.
Chantrans
Chantrans ye una comuña francesa del departamentu de Doubs, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Lydston Hornsted
Lydston Grandville Hornsted (conocíu col nomatu de Cupido) foi un piloto automovilísticu británicu de los años 1910. En 1914 estableció un récor mundial de velocidá con un Blitzen Benz nel circuitu de Brooklands.
Chantrans
Tien una población de y una superficie de  km².
Lydston Hornsted
Biografía
thumb|left|Un [[Blitzen Benz de 1909, nel salón Rétromobile de París (en 2013)]]
Hornsted nació en 1884 en Moscú, fíu d'un diputáu inglés destináu como cónsul en Rusia, y moró mientres dellos años nel barriu londinense de Hendon.
Batió'l récor mundial de velocidá el 24 de xunu de 1914 nel autódromu de Brooklands, cerca de Londres, a bordu d'un Benz tipu "Blitzen Benz" Nᵘ3 modificáu, de 200 caballos de potencia (150 kW) y 21,5 llitros de cilindrada. Foi'l primeru del so tipu n'establecer un rexistru oficial certificáu nun percorríu d'ida y vuelta con una velocidá media de 199,70 km/h nuna milla. El so coche foi'l terceru d'una serie de seis 200HP fabricaos dempués de 1909. Acordies con el so deséu, foi pintáu de color azul pola fábrica de Mannheim, que tamién modificó a pidimientu so una nueva parrilla del radiador y un deflector de vientu desmontable, ente otros detalles. Dizse que s'utilizó'l tubu de la chimenea d'una cocina pa facilitar l'escape (allugáu na parte trasera del so vehículu) del motor de 21.5 llitros y 4 cilindros...
Tanto'l conductor como'l Pilotos de pruebes patrocinador (Brompton Motor Company Ltd de Rochester, representante de Benz & Cie en Gran Bretaña) caltuvieron el so récor mientres ocho años, a lo que contribuyó l'españíu de la Primer Guerra Mundial. Nun foi hasta 1922 cuando'l pilotu Kenelm Lee Guinness batió'l récor de Hornsted.
Hornsted morrió en 1957.
Otros rexistros
(Nota: Dempués de la Primer Guerra Mundial, los automóviles recuperaos na factoría de Mannheim fueron pintaos del color blancu "tradicional" de los deportivos de competición alemanes. Unu d'estos vehículos participó na inauguración del circuitu de carreres aVUS cerca de Berlín en 1921, y al añu siguiente en Scheveningen, Países Baxos. En xunetu de 1922, volvió a Brooklands, compitiendo con ésitu pilotáu por H.V. Barlow. Vencíu al capitán John Duff, el vehículu quedó dafechu destruyíu'l 30 de setiembre 1922 al salise de la curva del estremu norte del circuitu, por cuenta de un fallu nos sos frenos.)
Edris Rice-Wray
Pionera na investigación médica qu'ayudó a probar el valor de la píldora anticonceutiva oral, y trabayó nes primeres investigaciones sobre la inyeición anticonceutiva. Recibió'l premiu del sesquicentenario de «la conocencia, la sabiduría y el coraxe de serviciu»" de la Universidá de Michigan en 1967. El periódicu estauxunidense The Wall Street Journal-Home Journal nomar una de los 75 muyeres más importantes d'América en 1971.
Nel Vassar College llogró la so llicenciatura en Medicina. Na Universidá de Michigan llogró una especialidá médica en Salú Pública. Na Universidá Northwestern University llogró una especialidá médica en Planificación Familiar. Asistió tamién a la Universidá Cornell, onde foi miembru de la hermandá de muyeres Alpha Phi.
Foi miembru del cuerpu docente de la Escuela de Medicina de Puertu Ricu y direutora médica de l'Asociación de Planificación Familiar del mesmu país. Participó nos primeros ensayos clínicos a gran escala de trabayu de la hestoria por más de 17 años hasta que la ONX (Organización de les Naciones Xuníes) llamar pa trabayar en Méxicu, onde fundó en 1959 la primer Clínica de Planificación Familiar de la Ciudá de Méxicu, el periódicu El Universal citó: «Ye la primer clínica de planificación n'América Llatina».
Ella atendió y consultó a delles muyeres mexicanu y motivo a usar la pastilla anticonceutiva na so Clínica Asociación Pro-salú Maternal fundada en 1963 tamién na ciudá de Méxicu, onde foi direutora. A la fin de prosiguir en demostrar la eficacia y seguridá de la píldora, los ensayos n'humanos tuvieron que ser llevaos a cabu y reportar les meyores que se llograba cola píldora, esi yera unu de los trabayos qu'efeutuaba. Puertu Ricu foi escoyíu como un sitiu de prueba en 1955, en parte porque nun había una rede esistente de clíniques de control de natalidá qu'asistieren a les muyeres de baxos recursos na isla. Los ensayos empezaron ellí en 1956, dalgunes de les muyeres fueron convidaes a probar la píldora (Enovid) y la Dr. Rice-Wray escribiólu a Gregory Goodwin Pincus (biólogu d'Estaos Xuníos ya investigador quien co-inventó la píldora anticonceutiva oral combinada) y ella informó [la pastilla] «da cientu per cientu de proteición contra l'embaranzu pero causa delles reacciones secundaries y eso nun dexa que sían aceptables». cada esperimentu foi supervisáu pola Dr. Edris Rice-Wray ella siempres tenía la ventaya de tar cerca de la xente y atendelos clínicamente, la Dr. Rice-Wray nunca perdió'l so interés en faer que la píldora fora una realidá y en buscar métodos más eficaces pal control de la Natalidá. thumb|Vassar and Nothweastern for Dr. Edris Rice-Wray
thumb|Dr. Rice-Wray whit her support team
thumb|Prosalud Maternal Clinic Association
Hubo más de 50 publicaciones de la Doctora que falaben sobre'l control de la natalidá y d'investigaciones que la Dr. Rice-Wray fixo; na revista Life na década de 1970 foi publicáu como muyer importante de la década. Recibió dellos premios pol so llabor nel espardimientu de la píldora n'América Llatina por demostrar la so eficacia y beneficios, ella foi la consignataria de Planned Parenthood Federation of America (Federación de Planificación Familiar d'Estaos Xuníos). En 1978 recibió l'importante premiu Margaret Sanger Award.
Importábalu enforma la salú pública y el bienestar de la nación mundial ye por eso que fizo un munchos discursos sobre «El valor de la píldora anticonceutiva», «La igualdá del home y muyer», «Los fechos de los métodos anticonceutivos», «El problema pa les madres qu'albuerten», «El crecedera demográfica», «La población nos años posteriores», etc. en 1965 pronunció un discursu col presidente de la Clínica de Planificación Familiar d'EE. XX. Alan Guttmacher sobre la crecedera de la población y la demanda de servicios y productos alimenticios pa les naciones y lo difícil que va ser pa los años 2000.
El 11 de mayu de 1960 salió a la venta per primer vegada la píldora anticonceutiva. Na actualidá considérase que Margaret Sanger, Katharine McCormick y Edris Rice-Wray son les madres» de la píldora anticonceutiva.
En febreru de 1956, la Dra. Rice-Wray aportó a supervisar un gran estudiu sobre la píldora anticonceutiva (BCP) realizáu pol Dr. Gregory Pincus na so unidá de salú pública en Río Piedres (Puertu Ricu) ―un complexu de viviendes de baxos ingresos nun suburbiu de San Xuan (Puertu Ricu)―. Cola ayuda d'una trabayadora social, Iris Rodríguez, la Dra. Rice-Wray empezó a reclutar a muyeres casaes con fertilidá reconocida por que participaren nun ensayu clínicu de la píldora anticonceutiva (BCP).
thumb|Edris Rice-Wray M.D. Consulting Medically people with low income
N'avientu de 1956 por cuenta del so trabayu cola píldora anticonceutiva, la doctora Rice-Wray foi primida a arrenunciar pola ONX y OMS a la Secretaria de Salú de Puertu Ricu pa ser parte de la OMS de Méxicu porque solicitaben el so llabor. Pero antes de dise a aceptar una posición cola Organización Mundial de la Salú (OMS) en Méxicu, Rice-Wray informaba que 221 muyeres taben tomando correutamente la píldora anticonceutiva (BCP), y nun tuvieren nin un solu embaranzu y cuando elles decidan van poder embarazase ensin problemes. Afortunadamente, ella siguió'l so trabayu, cola OMS en Méxicu. Ella tamién ayudó a entamar la píldora anticonceutiva (BCP) faciendo ensayos clínicos n'Haití en 1957. La mayoría de los datos clínicos iniciales sobre píldora anticonceutiva (BCP) pueden venceyase a los esfuercios de la doctora Rice-Wray y los sos collaboradores. Con esta base, la pastilla anticonceutiva podría ser presentada ante l'Alministración d'Alimentos y Melecines (FDA).
Na década de 1970 Rice-Wray treslladar a Puebla, nel conceyu de Cholula, onde trabayó como profesora na UDLA nos campos de la ecoloxía, l'Antropoloxía y Estudios de la Población, onde siguió teniendo consultes médiques ayudando y apurriendo conocencies a la medicina en San Pedro Cholula y en San Andrés Cholula (Puebla) incluyendo propaganda del usu de la píldora anticonceutiva y onde nel añu 1985 foi nomada socia emérita de l'Asociación Médica de Cholula. Mientres los últimos díes de la so vida, vivió en Cholula, Puebla, Méxicu, y morrió na so casa en San Andrés Cholula, acompañada de les sos fíes y nietos.
Ella convirtióse a la fe bajai.
«Portales de la llibertá» con permisos pa publicar en Méxicu pola Doctora Edris Rice-Wray.
Reseña del llibru: The birth of the pill (La nacencia de la pastilla anticonceutiva)
Cuchu de cocodrilu, güesu de papalba, testículos de castor: Estos son namái trés de los ingredientes inverosímiles que los seres humanos utilizaron nun intentu d'evitar l'embaranzu mientres los sieglos pasaos. Pero foi, finalmente, la progesterona coneyu, y un amiestu de plantes melecinales indíxenes mexicanes qu'apurrieron la clave de seguridá, un control de la natalidá efeutiva, y de tal manera hai una apasionante hestoria, una que Jonathan Eig cuenta con suspensu y elegancia en La nacencia de la píldora.
La hestoria empieza en 1950, con una xunta d'una nueche d'iviernu «percima de Park Avenue [...] una vieya a quien-y encantaba'l sexu» y un científicu comparáu una vegada como Frankenstein. La muyer yera Margaret Sanger, que pasara 40 años nuna cruzada pa empecipiar la organización de la planificación familiar. El científicu yera Gregory Pincus, autor de polémicos intentos de criar coneyos nuna placa de Petri. Sanger esplicó a Pincus el so suañu de tola vida, una idea tan escandalosa como pa paecer máxica: un métodu baratu, daqué senciellu pal control de la natalidá que dexara que'l sexu fuera bonal y que nun dexara cometer errores nel calor del momentu. Una muyer tenía de ser capaz d'utilizalo ensin la conocencia de la so pareya sexual. Tenía que ser reversible y seguro, polo que si la muyer quería quedar embarazada, ella pudiera nun futuru faelo ensin repercusiones negatives pal so fíu. Lo meyor sería una píldora. «¿Puedes faer eso?», preguntó-y Sanger a Pincus.
Ye difícil recordar güei lo radical qu'esta proposición foi en 1950. La busca de Sanger yera lliberar a les muyeres a tener rellaciones sexuales ensin el mieu o la posibilidá d'un embaranzu, lo que-yos dexa siguir la so educación, carreres, igualdá de condiciones colos homes, y salú. El control de la natalidá disponible en forma de preservativos como condones y diafragma tenía un altu índiz de fracasu nesos tiempos. Les muyeres taben desesperaes por controlar el tamañu de les sos families, como lo demuestren les 250 000 cartes que recibió Sanger pidiéndo-y ayuda:
Esti llibru contién más detalles qu'ilustra les dures vides de les muyeres antes de la llegada de la píldora, que fai un trabayu maxistral y una esplicación de la imaxinación, l'esfotu y atrevencia que tomó pa solliviar la so difícil situación del mundu. Na década de 1950, na mayor parte de los Estaos Xuníos de Norteamérica, l'espardimientu d'información del control de Natalidá aportó a illegal por cuenta de la «obscenidad» de les lleis y pola so rigurosidad; por motivu de la violación d'estes lleis, Sanger foi arrestada munches vegaes na so llarga carrera. en 1917, un xuez de primera instancia sentenció que les muyeres «nun tienen el derechu a copular cola sensación de seguridá de que nun va haber un embaranzu resultante».
thumb|Crítica del llibru The birth of the pill.
Pincus tamién yera una persona qu'aceptaba riesgos, negó un puestu en Harvard polos sos esperimentos radicales cola fertilización in vitro. Pero con 2000 dólares de Sanger y de l'Asociación de Planificación Familiar, estableció un llaboratoriu en Worcester (Massachusetts) y ―xunto con otros dos científicos, MC Chang y Hudson Hoagland― empezaron a probar con coneyes les inyectándo-yos de la hormona progesterona. Pincus atopó que, a pesar de los vezos d'apareyamientu prolíficos, nun s'embarazaben. La emoción xenerada por esti descubrimientu ye tan emocionante pa lleer; La investigación científica, non codalosa, motiváu por Pincus (negar a patentar la so investigación), pero precisaba más dineru pa siguir el so trabayu. Introducir na Investigación a Katharine McCormick. Ella yera «feroz y encantadora», una de les primeres muyeres en graduase con un títulu nel MIT y l'heredera d'una gran fortuna. Ella habíase fechu amiga de Sanger, ayudando a abrir la primer clínica de planificación familiar en Brooklyn en 1916. Una de les munches anécdotes maraviyoses nesti llibru cunta cómo, en 1923, McCormick se atrevio y ayudó a contrabandear más de 1000 diafragmes d'Europa nos dobladillos cosíos de la ropa d'alta cordura y unviáu a Estaos Xuníos.
En 1952, McCormick empezó a financiar la investigación de Pincus, pero más que dineru, Pincus precisaba suxetos pa prueba humanos. Taba seguru de que les muyeres con impaciencia en probar un nuevu métodu anticonceutivu aceptaríen. Mientres sieglos les muyeres emplegaron medios peligrosos pa poner fin a embaranzos ensin deseyar como inyectase a sigo mesmes aguarrás, utilizaben sondes, inxiriendo mestranzos de mosca española y aceite tanaceto. El problema pa Pincus sería cómo ameyorar «les llendes de la llei y l'ética» pa poner a prueba la progesterona nes muyeres. Precisaba l'ayuda d'un médicu d'enfotu.
John Rock yera'l so home, xefe de la clínica d'esterilidá nel Hospital Gratis pa Muyeres de Boston (Estaos Xuníos). Él tuviera ciertu ésitu nel tratamientu de problemes de fertilidá femenina, dando a los sos pacientes la progesterona y l'estróxenu, siendo un católicu devotu. Rock escuchó cuando los sos pacientes espliquen les complexidaes de la vida de les muyeres: dellos repulgos por albuertos mal practicaos, otros nos problemes de salú por causa de los embaranzos múltiples, munchos tratando de criar a más fíos de los que podríen sofitar. Decenes de los sos pacientes ciscáben-y una histerectomía: foi l'únicu métodu que «Como la compasión de garantizar el fin de los sos díes d'embaranzu. [...] Acorviáu pola so devoción escontra la Ilesia católica, «les opiniones relixoses de Rock camudaron».
Pincus empezó ensayos de progesterona con dalgunos de los pacientes de Rock. L'equipu más tarde reclutó enfermeres y probando con enfermos mentales ensin el so consentimientu. Les pruebes fueron una enorme carga: Los participantes soportaron biopsies endometriales, frotis vaxinales diarios, la temperatura eleváu, y los efeutos secundarios tales como estomagaes. Poques muyeres podíen soportar la rutina de tiempu abondu pa llograr resultaos fiables. Finalmente, l'equipu incluyó a la '''Dra. Edris Rice-Wray''', una médica de Puertu Ricu. Una «rebalba», que quería ayudar a les madres probes de la isla llindaren el númberu de fíos que niciaben (en permediu de 6,8 fíos per cada muyer). A partir de 1956, la progesterona espachar a les muyeres en Puertu Ricu y n'Haití. Estos suxetos del ensayu son heroínes anónimes. Eig escribe que los científicos violaron dos protocolos d'investigación de la medicina moderna. Nun informaron a los pacientes de la finalidá del estudiu nin los alvirtieron de posibles riesgos.
En 1960, la FDA aprobó la píldora pal so usu como control de la natalidá nos Estaos Xuníos. Rock primió'l proyeutu al Papa por que-y diera la bendición, tamién, de que los católicos taríen d'alcuerdu en que la píldora nun yera más qu'un refinamientu del métodu del ritmu» que la ilesia sancionaba, yá que utiliza les hormones naturales del cuerpu pa controlar la fertilidá. Pero en 1968, una encíclica papal llanzó estes esperances. Rock, polos sos esfuerciu, foi llamáu «un violador moral». Sicasí ente los 100 millones de muyeres en tol mundu que tomen la píldora anguaño munches son católiques y yá ye vistu para bien na Ilesia, ensin dulda porque tou cambéu que se llogra para bien de la sociedá pero qu'implica un gran cambéu siempres va haber torgues y crítiques pola llei y la ilesia pero al ver los sos beneficios la sociedá aceptar pal so ameyoramientu y el cambéu de les conciencies sociales respetando les opiniones de los demás.
Esta ye la hestoria de cuatro inadautaos rebeldes valientes», La nacencia de la píldora tresvierte de detalles fascinantes, como'l fechu escaecíu de que Prescott Bush (padre y güelu de los presidentes Bush) sirvió como tesoreru de la primer campaña de recaldación de fondos de Planificación Familiar, en 1947. Nos nuesos tiempos, cuando'l progresu na salú reproductiva de la muyer desfaise y faise rehén de la derecha relixosa, cuando les llexislatures y tribunales amenacien con negar los milagros de la ciencia y el progresu humanu tan deslumbrantementes retratáu equí, tomen en cuenta esta hestoria y leanla completa, el llibru de Jonathan Eig ye una llectura esencial.
NGC 479
NGC 479 ye una galaxa espiral de la constelación de
Foi afayada'l 27 d'ochobre de 1864 pol astrónomu Albert Marth.
Ilex paraguariensis
El ye una especie arbórea neotropical orixinaria de les cuenques del Altu Paraná, Alto Uruguái y dellos afluentes del Río Paraguái onde crez nun estáu montés, sobremanera formando parte del sotobosque o del estratu medianu de los montes.
De les fueyes y cañes, seques y molíes d'esta aquifoliácea prepárase'l mate, una fervinchu común na gastronomía de Paraguái, Arxentina, el sur de Brasil, Bolivia, Uruguái y Chile. El nome mate ye'l nome dau a la calabacilla que tradicionalmente sirve de recipiente a la fervinchu.
Ye llargamente cultivada comercialmente n'Arxentina, Brasil y Paraguái (n'orde de producción total) dende'l sieglu XIX, dando llugar a una importante industria.
Carauterístiques
La especie Ilex paraguariensis ye un árbol perennifoliu, d'hasta 15 m d'altor n'estáu selvaxe. Tien un fuste recto y cilíndrico, d'hasta 3 dm de diámetru, recubiertu d'una fina corteza pardogrisácea acanalada. Les cañes broten del árbol n'ángulu rectu, dando llugar a una copa apicada. El raigañu ye pivotante.
Les fueyes son alternes, obovaes, col marxe dentáu y el ápiz obtusu, d'unos 11 cm de llargu y 5 d'anchu, coriacees; nun presenten nunca pelos nin estomas pol fexe, de color verde escuru, y estomas pequeños nel viesu. Les nervaduras primaries y secundaries son de color amarellentáu y bien marcaes. Perduren unos trés años na planta.
Ente ochobre y payares, la dómina de floriamientu, produz inflorescencies en forma de fexes corimboides de 40 a 50 floros, que se desenvuelven axilarmente. Ye dioicu; los exemplares masculinos presenten dicasios d'ente 3 y 11 flores, ente que nos femeninos apaecen solitaries o en grupos de trés a lo sumo. Les flores son simples, pequeñes, polígames, de color blancuciu; la mota y la corola suelen ser tetrámeros o escepcionalmente pentámeros. Ente los pétalos presenta igual númberu d'estames.
Cultivo
La yerba rique temperatures tropicales y un eleváu mugor nel ambiente, según frecuentes precipitaciones, nel orde de los 2.500 mm añales, especialmente mientres el floriamientu. La temperatura óptima allúgase en redol a los 20°C de media, anque soporta bien les xelaes. Ye bien tolerante a la solombra.
Prefier sitios baxos, con bon drenaxe y posibilidá d'aniciar en fondura. El suelu tien de ser llixeramente acedu, arenosu o magrizu, de testura fina o media. Tien altos requerimientos d'ácidu fosfóricu y potasiu.
Plantíu
Tradicionalmente, la yerba cultivar de manera a cencielles extractiva, aprovechando los exemplares monteses del sotobosque, esta práutica yá nun s'utiliza, na actualidá hai cultivos de manera ordenada. Los intentos iniciales d'adomar el so cultivu atopar con dificultaes na guañada, lo que llevó a los sacerdotes de les amenorgamientos xesuíticos, los primeres qu'entamaron l'intentu, a fomentar el replante en zona selvática y la fradadura como medios d'amontar la producción. En bona parte de Brasil les pequeñes esplotaciones funcionen entá d'esa manera.
Pal cultivu entamáu, les granes collechar ente febreru y abril; tienen de llantase de momentu o almacenase con sumu cuidu, pa evitar que l'endurecimientu de les mesmes facer invidables. A baxes temperatures pueden almacenase hasta un añu, anque la so capacidá de granar amenórgase abruptamente. En munches granes externamente madures l'embrión ye entá rudimentariu, lo que provoca perllargos periodos de guañada en dellos casos. Sicasí, la reproducción sexual sigue siendo la forma más frecuente de cultivu.
Necromys lasiurus
El mure cavador nortizu (Necromys lasiurus) ye una especie de royedor de pequeñu tamañu integrante del xéneru Necromys de la familia Cricetidae. Habita nel nordeste y centru de Suramérica.
Ilex paraguariensis
Plantíu
Los plantíos entamaos empezaron a ponese en práutica en Paraguái escontra 1915, emplegando una disposición en cuadriláteru o tresbolillo. Escontra la mesma fecha desenvolviéronse meyores en téunica de fradadura, ente elles el llamáu corte mesa, una fradadura horizontal afecha a la collecha mecánica, qu'ameyora amás el rendimientu de la planta. En 1953 impúnxose un cambéu a la téunica de plantáu, allugando los renovales en curves de nivel y amontando la densidá por hectárea. L'usu de lleguminoses como cultivu d'acompañamientu ameyora tamién el rendimientu del suelu.
Necromys lasiurus
Taxonomía
Esta especie describióse orixinalmente nel añu 1840 pol zoólogu, paleontólogu, y naturalista danés Peter Wilhelm Lund. Foi incluyida nel xéneru Bolomys, creáu pa royedores vivientes por Oldfield Thomas, sicasí, correspondía anatómicamente a un xéneru creáu por Florentino Ameghino pa una especie fósil, polo cual foi treslladáu a Necromys. Postulóse que Necromys benefactus (Thomas, 1919) y N. temchuki (Massoia, 1980) fueren incluyíes en Necromys lasiurus.
Ilex paraguariensis
Plantíu
La reproducción agámica (por fraes) ye inusual, sobremanera pola dificultá de llograr gayos con raigañu; la tasa de guañadura de cañes altes ye baxa, inda cuando empléguense hormones pa fomentala. Les téuniques de fecundación in vitro son entá esperimentales.
Necromys lasiurus
Carauterístiques y costumes
Ye un royedor pequeñu, de vezos nocherniegos y soterraños, escavando los sos propios túneles. La so dieta ye omnívora, consumiendo inseutos y frutos. Les femes paren delles vegaes al añu, de 3 a 6 críes per vegada, dempués d'un periodu de xestación de 21 a 23 díes.
Ilex paraguariensis
Producción mundial
Anque tres repúbliques son les principales y más reconocíes cultivadores, dos países concentren más del 90% de la producción mundial de la yerba mate.
Necromys lasiurus
Distribución xeográfica y hábitat
Esta especie distribuyir en Bolivia, Paraguái, Brasil, el sureste de Perú, y l'Arxentina, nesta postrera con rexistros nes provincies de: Catamarca, Formosa, Misiones, Santa Fe y Buenos Aires.
Ilex paraguariensis
Producción mundial
En primer llugar tópase Arxentina, mayor productor mundial con alredor de 700 mil tonelaes al añu (ente 56 y 62% del global), siguíu de Brasil con unes 500 mil (alredor de 34 a 36%) y de Paraguái con 50 mil (5% mundial).
Necromys lasiurus
Caltenimientu
Según la organización internacional dedicada a la caltenimientu de los recursos naturales Xunión Internacional pal Caltenimientu de la Natura (IUCN), al nun tener mayores peligros y vivir en munches árees protexíes, clasificar como una especie baxu “esmolición menor” na so obra: Llista Colorada d'Especies Amenaciaes.
Ilex paraguariensis
Consumu
Hai trés formes básiques de consumir la yerba mate, que reciben distintos nomes:
Historia de la yerba mate
thumb|250px|Planta de Yerba Mate nel [[Xardín Botánicu de Buenos Aires.]]
Conocíu como té de los xesuites o té paraguayu. La yerba foi consumida dende tiempu inmemorial polos pueblos guaraníes y guaycurúes, que recoyíen les fueyes de ka'a na selva, onde crecía en forma montesa. Primeramente les mascaban, depués preparar en fervinchu.
Empecipiáu'l periodu de dominación hispanu-portuguesa n'América del Sur, el costume de beber el fervinchu foi estendiéndose. Escontra fines del sieglu XVI y empiezos del XVII, los españoles consideraron al mate como un viciu peligrosu. N'abril de 1595, el teniente gobernador d'Asunción, Juan Caballero Bazán, prohibe'l tránsitu polos yerbatales y el cultivu.
Cola llegada de la Compañía de Xesús al Paraguái a principios del 1600 y hasta 1630, prohíbense'l consumu de mate y l'esportación de la yerba. Pero la prohibición del consumu namái sirvió p'atraer l'interés de los conquistadores.
Finalmente, el cultivu foi autorizáu a los xesuites, que lo monopolizaron hasta que fueron espulsaos en 1767. Los xesuites llograron domesticar la planta, por aciu téuniques d'ensugáu de la grana, lo que dexó estender los plantíos al puntu que la venta de yerba mate convertir na principal fonte d'ingresos de les “amenorgamientos”. Escontra 1720 el consumu xeneralizárase tamién nel actual estáu de Paraná (Brasil). En Chile dende la Colonia y hasta el sieglu XIX tuvo un ampliu espardimientu, dexando'l so preponderancia nes árees urbanes en favor del té.
A fines del sieglu XVIII, depués de la espulsión de los xesuites, los yerbales fuéronse perdiendo como esplotación granible. La so reposición fíxose difícil pos se desconocíen los métodos que dexaren a los xesuites producir la guañada a escala industrial. El paisaxista francu-arxentín Carlos Thays investigó los métodos de guañada de les granes. Esto yá fuera enunciáu pol naturalista Aimé Bonpland, quien viviera nes misiones xesuites, pero los sos estudios habíense perdíu.
En 1895 Thays recibió les primeres granes de yerba mate y llogró faeles granar al someteles a una enllargada inmersión n'agua a elevada temperatura. Debíu al ésitu llográu, la Direición d'Agricultura y Ganadería de la Nación Arxentina confirmó la eficacia del sistema Thays y sopelexar na rexón Noroeste del país.
Anguaño la zafra de la fueya nos yerbatales, sigue amestada a los réximes de mensú sobre les comunidaes guaraníes, que son engañaes poles sos necesidaes estremes, pos munchos son espulsaos de les sos tierres y al trate exiliaos cayen en manes de "agabitadores" que-yos ufierten adelantos de sueldu y son llevaos a yerbatales pa convertise en mensúes -términu que denomina a la forma de trabayu forzosu en Paraguái-, qu'acarreta indíxenes so amenaces pa la collecha de la yerba mate. Esto postreru nun asocede últimamente n'Arxentina, anque fai non muncho tiempu tamién habíen "mensús" nesti país. En Misiones (Arxentina llámase "tarefero" al que collecha artesanalmente la yerba, valiéndose d'una tisoria. Los mensúes y tareferos siéntense identificaos cola xera de la collecha; entá asina, cobren bien pocu pol so trabayu y son semiexplotaos (como lo reflexa'l cantar El mensú, de Ramón Ayala). Como les xeres de collecha (tarefa) nun se lleven a cabu mientres tol añu, en Misiones (Arxentina) esisten subsidios a los tareferos. El gran problema al que s'enfrenten los tareferos n'Arxentina ye'l trabayu en negru que, según el gremiu rural UATRE, arreya na collecha de yerba na zona productora a cerca de 25000 persones. El 49% d'ellos ta fora del mercáu llegal (UATRE: Datos de 2005).
Normativa
thumb|Plantíu de Yerba Mate na provincia de [[Provincia de Misiones|Misiones, Arxentina.]]
Denominaciones
Según el Códigu Alimenticiu Arxentín (CAA) conocer cola denominación de yerba mate o yerba puramente al productu formáu poles fueyes desecaes, llixeramente turraes y espeñicaes, de Ilex paraguariensis, entemecíes o non con fragmentos de cañes seques nueves, peciolos y pedúnculos florales, ensin perxuiciu d'autorizar la inclusión d'otres especies d'igual xéneru asina dispóngase d'estudios que respuendan por el so inocuidad y sían aprobaos pola Autoridá Sanitaria Nacional.
Tamién se consideren otres denominaciones:
Carauterístiques
La yerba mate ellaborada que se tenga en depósitu, exhiba o expenda tendrá de responder a les siguientes carauterístiques:
Composición química y propiedaes
thumb|right|240px|Yerba mate con palu
Mateína
El mate contién xantines, que son alcaloides como son la cafeína, teofilina, y teobromina, estimulantes bien conocíos y topaos en café y en chocolate. El conteníu de cafeína varia ente 0,2% a 1,6% de pesu secu (comparáu col 0,3–9% pa les fueyes de té, 2,5-7,5% en guaraná, y más de 3,2% para café). Amás, el mate nun produz nin adicción, nin nerviosismu, nin velea (mientres nun se beba por demás).
Estereoisómeros
Sicasí, la cafeína nun ye quiral, y nun tien estereoisómeros, y la "mateína" ye un sinónimu oficial de la cafeína nes Bases de Datos de Química.
Los estudios sobre'l mate, anque bien llindaos, amosaron evidencia preliminar que'l cóctel de xantinas del mate ye distintu d'otres especies, asina contién cafeína qu'afecta más significativamente nos texíos musculares, como los opuestos a aquellos nel sistema nerviosu central, que son similares a los d'otros estimulantes naturales. Los trés xantinas presentes nel mate amosaron tener efeutu relaxante nos texíos musculares llisos, y efeutos estimulantes miocárdicos.
Carauterístiques de la yerba mate soluble
La yerba mate soluble tendrá de responder a les siguientes carauterístiques:
Otres normes
El C.A.A. (Capítulu II, Artículu 132) dispón ciertes normes pa la Yerba Mate:
Otros usos
N'avientu de 2006 un estudiu médicu señaló la utilidá del consumu de mate cocíu pa llograr d'una manera incruento bones imáxenes del páncrees y les víes biliares. Al realizase una colangioresonancia o resonancia nuclear abdominal, el líquidu gastroduodenal interfier na visión del páncrees y de les víes biliares. Reparóse que'l manganesu, al tener propiedaes paramagnéticas, inhibe la interferencia magnética del líquidu gastroduodenal. Por cuenta de que el fervinchu de yerba mate ye bien rica en manganesu dáse-y de beber al paciente mate cocío y trescurríos 15 minutos prauticar la resonancia, llográndose asina una imaxe definida del páncrees y les víes biliares.
El Ilex paraguariensis ye amás l'ingrediente activu d'una famosa crema utilizada por fisioterapéutas, quiroprácticos y deportistes de tol mundu, llamada Biofreeze (Estaos Xuníos).
Estudios in vivo y in vitro amuesen que la yerba mate exhibe significativa actividá anticancerosa. Na Universidá d'Illinois en 2005, topóse que la yerba mate ye «rica en constituyentes fenólicos» y que sirve pa «tornar la proliferación de célules de cáncer de boca».
L'abusu de la yerba mate en cualesquier de les sos formes ye causa frecuente de disrupción hormonal (sobremanera en muyeres), alteración cardiovascular (taquicardia, arritmia), alteración nerviosa (velea, escitación ya inclusive deliriu) y dixestiva (gastritis crónica, esofagitis, duodenitis, refluxu gastroesofágico, colitis crónica, etc.).
En Misiones, provincia Arxentina, ellabórase un arume a base de yerba mate. El nome del arume ye Misión Eis y foi creáu por Fabiola Pittana.
Taxonomía
Ilex paraguariensis describióse por Augustin Saint-Hilaire y espublizóse en Mém. Mus. Hist. Nat. 9: 351 1822. ilex: nome xenéricu que yera'l nome designáu en llatín pa una especie de Quercus (Quercus ilex) comúnmente llamada encina, que tien una xamasca similar al xardón européu, y dacuando confundir con él.
paraguariensis: epítetu xeográficu qu'alude a la so llocalización en Paraguái.
Bandera de la Raza
La Bandera de la Raza o Bandera de la Hispanidá ye una bandera creada por Ángel Camblor, capitán del Exércitu Nacional d'Uruguái, que ganó un concursu continental entamáu pola poeta uruguaya Juana de Ibarbourou en 1932 al envís de dotar de bandera a la Raza.
El lema qu'acompaña a la bandera dende la so creación ye Xusticia, Paz, Unión, Fraternidá, valores que Camblor señaló como representativos de los hispanos.
Foi oficialmente adoptada por tolos estaos d'América como bandera representativa nel marcu de la VII Conferencia Panamericana axuntada n'avientu de 1933.
El pañu ye blancu, color de la paz y de la lluz, y yera el color predominante del pañu de les banderes del imperiu español y de los primeros movimientos soberanos d'América, como les banderes de Guayaquil, Hidalgo, Morelos, Belgrano, o San Martín. Los trés crucies cóncaves son cruces mexicanes o mayes que recuerden pola so semeyanza les que traíen nes sos veles los dos carabeles y la nao con que Cristóbal Colón afayó'l Nuevu Mundu (La Niña, La Pinta y La Santa María). El sol incaicu simboliza l'espertar del continente americanu.
La Bandera de la Raza foi izada per primer vegada'l xueves 12 d'ochobre de 1932, día de la Raza, na Plaza de la Independencia de Montevideo. Tuvo escasa trescendencia, a pesar del so intentos d'espardimientu nos primeros años trenta.
Thiruvananthapuram
Thiruvananthapuram ( en malayalam: തിരുവനന്തപുരം Tiruvanantapuraṁ, tamién conocíu como Trivandrum) ye la capital del estáu indiu de Kerala. Ta asitiada na mariña oeste d'India, cerca del estremu sur del continente. Ye la más grande y poblada ciudá de Kerala.
Xeografía
Thiruvananthapuram ta construyida sobre llombes na vera del mar Arábigu na mariña oeste, cerca de la punta sur d'India. La ciudá y los suburbios cubren una área d'unos 250 km², ensertada ente los Ghats occidentales. A una altitú media de 5 msnm.
La zona puede estremase xeográficamente en dos rexones, el centru y les tierres baxes. La rexón entiende Midland, de llombes baxes, y los valles axacentes a los Ghats. Les tierres baxes son un estrechu tramu qu'entiende les mariñes, ríos y deltes, chiscaos de palmeres de cocu. Esisten llagos d'agua duce, sableres y estaciones na llomba.
Clima
La ciudá tien un clima tropical y, por tanto, nun persisten estaciones. La temperatura medio máxima ye de 34 °C y la mínima media de 21 °C. El mugor ye alta y álzase a cerca del 90 % mientres la temporada de monzónes. Thiruvananthapuram ye la mayor ciudá a lo llargo de la ruta del suroeste de monzones y llogra la so primeres agües a principios de xunu. La ciudá recibe fuertes precipitaciones, con alredor de 1700 mm per añu. La ciudá tamién recibe l'agua de torna nordeste de los monzónes qu'azoten la ciudá mientres el mes d'ochobre. La estación seca en conxuntos d'avientu. Avientu, xineru y febreru son los meses más fríos, ente que marzu, abril y mayu son los más calientes. Nel iviernu la temperatura baxa a unos 18 °C y pel branu les temperatures pueden dir dacuando tan alto como 35 °C.
Educación
Thiruvananthapuram ye un importante centru académicu. La Universidá de Kerala atópase equí. La ciudá tamién cunta con dellos colexos profesionales como los d'inxeniería con quince colexos, tres escueles de medicina, trés d'Ayurveda, dos de homeopatía, otros seis doctoraos y dalgunes de derechu.
Economía
La economía de la ciudá de Thiruvananthapuram tuvo basada nel sector terciariu, con casi un 60 % d'empleos nel sector públicu. Na actualidá la economía ta creciendo gracies a les aportaciones de profesionales a los campos de la TI, medicina y bioteunoloxía. La ciudá apurre'l 80 % de les esportaciones de software del estáu. L'apertura de munchos canales privaes de televisión nel estáu, fixo de Thiruvananthapuram la sede de dellos estudios y otres industries amiestes. El primer estudiu d'animación de la India ta equí alcontráu.
Glayíu d'Ipiranga
Denominar Berru de Ypiranga o Berru de Ipiranga (por Ipiranga, São Paulo) a la declaración de la independencia de Brasil realizada pol entós príncipe portugués Pedru I de Brasil el 7 de setiembre de 1822.
Pedru I quedara como rexente de Brasil tres el fin de les Guerres Napoleóniques y la consecuente vuelta del rei Xuan VI a Portugal. Los privilexos que ganara Brasil mientres acoyía a la exiliada casa real sumieron con ello, forxándose una alianza ente Pedru I, el nacionalismu brasilano y los sectores progresistes en Portugal. En recibiendo n'Ipiranga correos de Portugal informándo-y de que les cortes pretendíen caltener les rellaciones coloniales, Pedru I remontóse abiertamente, la hestoria cunta que desenvainó la so espada y esclamó: "¡Independencia o muerte!"
Llibru de Mormón
Los pueblos qu'apaecen nesti llibru son los nefites y lamanites.
Divisiones del Llibru de Mormón
El Llibru de Mormón ta formáu poles vinientes divisiones o llibros, l'autor de caún siendo descendiente de Lehi, o en su defecto, designar pol profeta de la dómina en cuestión:
Gadoliniu
El gadoliniu ye un elementu químicu de la tabla periódica que'l so símbolu ye Gd y que'l so númberu atómicu ye 64. Ye un metal raro de color blancu plateado, ye maleable y dúctil. Ye solu atopáu na naturaleza de forma combinada (sal).
Yá que la temperatura de Curie del gadoliniu ye 292 K (18,85 °C) el so magnetismu va depender de la temperatura ambiente. Percima de dicha temperatura va ser paramagnético, y ferromagnético per debaxo.
El gadoliniu tien un efeutu magnetu-calóricu, ésti ye muncho más intensu na aleación Gd5(Si2Gue2). Por esti motivu ye utilizáu na refrigeración magnética a nivel industrial y científicu; sicasí, el so altu costu y la necesidá d'usar arsénicu nel procesu inhabilitar pa la refrigeración doméstica. Tamién tien usos médicos como contraste na resonancia magnética nuclear.
Conceyu Abiertu
Conceyu Abiertu (CA) ye una plataforma política de calter asturianu, municipalista y d'izquierda presente en dellos conceyos d'Asturies.
Historia
Conceyu Abiertu foi fundáu a lo cabero de 2010 a iniciativa de xente tanto viniente de organizaciones polítiques, sindicales, sociales y de mocedá d'Asturies como Andecha Astur, Darréu, Corriente Sindical d'Izquierda o Fai! Asturies, como independientes. L'oxetivu de la formación d'esta plataforma foi la necesidá d'una xuntura de los estremaos ámbitos de la izquierda asturiana al rodiu de los conceyos y dende la base pol estancamientu que taba sofriendo esi movimientu políticu. Presentose oficialmente ente la sociedá asturiano y la prensa el 19 de Xineru de 2011 nel Salón d'Actos de la Biblioteca Xovellanos de Xixón.
Conceyu Abiertu participó per primer vegada nes eleiciones asturianes del 22 de mayu, tanto con una candidatura nacional, que nun foi quien a sacar representantes, como con candidatures a nivel de conceyu. En Xixón, la candidatura integrose na coalición eleutoral Conceyu d'Unidá Popular de Xixón (CUPX), xunta Izquierda Anticapitalista, Frente de la Izquierda ya independientes.
Algamóse un representante en Noreña, Pablo Perez Fonseca.
Ideoloxía
Conceyu Abiertu podía definise como una organización municipalista, asturiana y d'izquierda. Los sos finxos básicos foron marcaos nel Manifiestu Fundacional presentáu ente la sociedá el 19 de Xineru en Xixón. Resumiéronse los sos finxos en 6 puntos.
Conceyos
Conceyu Abiertu carauterízase como una organización non centralizada y asamblearia, siguiendo'l modelu de les Candidatures d'Unidá Popular (CUP) catalanes, funcionando'l conceyu nacional como un elementu federativu y unificador. Anguaño, tien presencia en diez conceyos asturianos.
Bandera del esperantu
La bandera del esperantu (eo: Esperanta flago) ye la bandera oficial y unu de los tres símbolo representativos del idioma esperantu en tol mundu. La bandera ye verde, color representativu del idioma dende l'entamu, cola parte cimera al estil (cantón) blanca, onde s'inclúi una estrella de 5 puntes, tamién verde.
El pañu verde de la bandera simboliza esperanza, ente que'l recuadru blancu simboliza paz y l'estrella representa los cinco continentes por aciu los sos 5 puntes.
Historia
La bandera foi creada primeramente pol club d'Esperantu de Boulogne-sur-Mer en Francia, sicasí, nel añu 1905 tuvo llugar na localidá'l primera Congresu Universal d'Esperantu (Universala Kongreso d'Esperantu) onde decidió aprobase la bandera como símbolu representativu del idioma.
Construcción de la bandera
500px|center
Chapelle-d'Huin
Chapelle-d'Huin ye una comuña francesa del departamentu de Doubs, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Cynthia Viteri
Cynthia Fernanda Viteri Jiménez ye una abogada, periodista y política ecuatoriana. Foi candidata a la Presidencia de la República pa les eleiciones de 2017 pol Partíu Social Cristianu. Foi Asambleísta Nacional d'Ecuador hasta'l 7 de payares de 2016, siendo hasta aquel día la llexisladora con mayor tiempu en funciones del país.