cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zuñiga
Topónimu
La etimoloxía exacta del topónimu entá ye incierta. Suélse-y rellacionar cola pallabra vasca estune, que significa 'estrechamientu, llugar estrechu', lo cual ye plausible si tener en cuenta que la canal o valle del ríu Ega, al so pasu por Zúñiga, sufre un bultable estrechamientu. Sicasí, esta esplicación etimolóxica nun dexa d'amosar problemes; por casu nun ye válida l'aparentemente obvia etimoloxía estune-Ega 'estrechamientu del Ega', una y bones esta forma nun ye correuta en vascu, onde la espresión tendría de construyise al aviesu (Ega-estune). Sía que non, insignes filólogos como Julio Caro Baroja o Ricardo Ciérbide defendieron una etimoloxía basada en estune o un términu dialeutal paecíu. Caro Baroja suponía como orixe la espresión iztun-aga, que significaría en llingua vasca 'llugar del estrechamientu'. Pero esta propuesta nun ye capaz d'esplicar delles carauterístiques de les variantes antigües del nome, como la i qu'apaez siempres enclavada ente'l supuestu raigañu del nome y el supuestu sufixu y la b qu'apaez en delles variantes al empiezu, y amás obliga a suponer la esistencia de uztun como variante dialeutal de iztun, a pesar de nun tar documentada. Finalmente, Mikel Belasko esboza tentativamente otra hipótesis, según la cual el topónimu podría tar formáu por un nome propiu siguíu del sufixu -(i)ka.
Según la Real Academia de la Llingua Vasca el topónimu en llingua vasca de la llocalidá ye Zuñiga. Primeramente adscrita a la zona non vascófona pola Llei Foral 18/1986, en xunu de 2017 el Parllamentu navarru aprobó'l pasu de Zúñiga a la Zona mista de Navarra por aciu la Llei foral 9/2017.
El xentiliciu de los habitantes de Zúñiga ye zuñigués. Tamién reciben el llamatu de cachuelos, que ye'l nome d'un pexe que se cría nes agües del ríu Ega.
Xeografía
Villa del valle de la Solana, na Merindad de Estella. Asítiase nel estremu occidental de la contorna estellesa, formando parte de la depresión de Tierra Estella. El conceyu queda llindáu al norte pela fastera de Santiago de Lóquiz y al sur pel ríu Ega y la Sierra de Codés.
Historia
Colos distintos nomes de Estúnega, Buztúnica, Estúniga, Stúnica, Estúñiga, Stúñiga, formó parte hasta 1200 de la tierra de Campezo. Sancho Íñiguez, Señor del Estáu y Valle de Estunega (n'euskera significa estune, estrechu, y Ega ye'l nome del ríu que pasa pol llugar), Arminguero del rei de Navarra y Aragón Sancho V Ramírez, y 6º nietu del rei de Navarra Fortún Garcés "el Monxu", empezó pol 1080 a llamase Sancho Íñiguez de Stunica.
Dempués de robláu'l tratáu d'amistá y ayuda ente los reis de Castiella Enrique III "el Doliente" y de Navarra Carlos III "el Bonu", que se realizó'l 21.06.1394, el rei Carlos III restituyó a Diego López de Zúñiga, Xusticia Mayor de Castiella y del Conseyu del Rei, el 31.07.1394 el señoríu de Estúñiga (la so cortil) y el señoríu de Mendavia en pagu. Dende 1430 hasta 1450 tener Carlos y Luis de Beaumont, llogrando la condición de bona villa con asientu nes Cortes del reinu en 1482.
Álvaro de Stunica y Guzmán, duque I de Béxar y Plasencia, pariente mayor de la Casa de Stúnica / Estúñiga, acastellanó l'apellíu en Zúñiga, dempués del pactu de reconciliación cola reina Sabela I "la Católica", robláu en 1476. Dende entós usóse'l nome de Zúñiga por persones y ciudaes nos Reinos d'España.
Referencies:
Demografía
miniaturadeimagen|Frontón municipal (Plaza del Conceyu) El conceyu, que tien una superficie de 15,47 km², cuenta según el padrón municipal pa del INE con  habitantes y una densidá de  hab./km².
Alministración
Ta integráu na Mancomunidá de Montejurra y na Agrupación de Conceyos de Llana, Piedramillera, Zúñiga, Mués y Sorlada. Pertenez al partíu xudicial de Estella.
Evolución de la delda viva
El conceutu de delda viva contempla solo les deldes con caxes y bancos relatives a creitos financieros, valores de renta fixa y préstamos o creitos tresferíos a terceros, escluyéndose, poro, la delda comercial.
Monumentos relixosos
Ilesia de Santa María, edificiu tardogótico en sillarejo del sieglu XVI. Ermita de La nuesa Señora de Arquijas, edificiu góticu de la primer metá del sieglu XIII. Ermita de la Beata Sis, con imaxe renacentista de la titular.
Monumentos civiles
Nel conxuntu arquiteutónicu civil caltiénense restos d'una muralla medieval (dos torrexones, en mala traza, y la puerta norte), amás caltiénense trazar del nucleu históricu orixinal, quedando de manifiestu la posición qu'ocupaba la muralla.
Deportes
Dispón de frontón.
Fiestes
Les fiestes patronales celébrense la última selmana de xunu y la primera de xunetu.
Enllaces esternos
http://idena.navarra.es/ - Infraestructura de Datos Especiales de Navarra
Daniel Ripa
Daniel Marí Ripa ye un políticu español, diputáu na Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies por Podemos.
Biografía
En febreru de 2015 foi escoyíu secretariu xeneral de Podemos n'Asturies, consiguiendo un escañu como diputáu nes eleiciones autonómiques de mayu.
N'avientu de 2017 foi reelixíu secretariu xeneral de Podemos n'Asturies.
Comité Paralímpicu Européu
El Comité Paralímpicu Européu (n'inglés: European Paralympic Committee, EPC) ye una organización ensin ánimu d'arriquecimientu, formada polos distintos Comités Paralímpicos Nacionales y otres entidaes europees, xunto con delegaciones europees d'instituciones internacionales de deporte pa discapacitaos. Ye tamién responsable de coordinar y supervisar les competiciones a nivel européu de deporte paralímpicu, amás de la so potestá disciplinaria y sancionadora.
El Comité foi creáu en 1991, adoptando la so denominación actual en 1999.
L'EPC ta formáu por 47 Comités Paralímpicos Nacionales europeos, 4 cañes europees d'organizaciones internacionales de deporte pa discapacitaos y una federación independiente de deporte paralímpicu.
L'Asamblea añal ye'l preséu de discutiniu de tolos temes rellacionaos col so ámbitu d'actuación, destacando'l congresu celebráu en 2002 sobre "Harmonización de Procedimientos y Policía Antidopaxe nos deportes europeos p'atletes con discapacidá", con notable ésitu collecháu.
L'EPC centra les sos actividaes na fechura de competiciones a nivel européu nos siguientes deportes: esquí alpín, tiru con arcu, atletismu, ciclismu, ḥoquei sobre xelu en siella de ruedes, natación, esquí nórdicu, bolos, baille en siella de ruedes, powerlifting y otros.
Dende l'añu 2005 y anguaño'l so presidente ye l'ex-atleta español Enrique Sánchez-Guijo.
Miembros
Na tabla siguiente llístense los Comités Paralímpicos nacionales, col añu de la so creación. Tamién s'amuesa l'añu nel que fueron reconocíos pol Comité Paralímpicu Internacional en casu de que seya distintu.
Hiperión (satélite)
150px|right|thumb|Hiperión Hiperión ye una lluna o satélite del planeta Saturnu, el sétimu n'orde de distancia dende'l planeta. Ta n'órbita a una distancia media de 1.481.000 km, realiza una vuelta nun poco más de 21 díes y 6 hores. Ye llixeramente irregular, con un diámetru de cerca de 300 km. Tien una masa mil vegaes inferior a la de la Lluna. Probablemente tea formáu na so mayoría por xelu d'agua.
Punto Radio
Punto Radio foi una cadena xeneralista de radio española perteneciente al grupu Vocento. Nel so accionariado amás participaba'l periodista Luis del Olmo y Televisión Castilla y León. Foi fundada en 2004​ coles mires de faese un buecu al pie de les grandes cadenes del país (Cadena SER, COPE, Onda Cero y RNE) y dempués de daqué más d'un añu de vida l'Estudiu xeneral de medios cifró la so audiencia percima de los 500.000 oyentes.
Hiperión (satélite)
Descubriólu l'astrónomu William C. Bond en 1848.
Sid Vicious
Sid Vicious foi un músicu punk del Reinu Xuníu.
La so fama caltiénse, penriba tou, por tener tocao nos Sex Pistols, grupu decisoriu na historia del punk, y pol so xeitu de vida, estremu y destructivu.
Coeligena inca
El inca de Gould (Coeligena inca) ye una especie d'ave de la familia Trochilidae, orde Apodiformes.
Distribución y hábitat
Vive nos montes húmedos de la cordal de los Andes, nel sureste de Perú y Bolivia.
Descripción
Ye bien similar al inca encollaráu, Coeligena torquata), motivu pol que diversos autores considérenlu una subespecie d'aquel, pero les diferencies morfolóxiques ente dambos (el so parche pectoral ye acoloratáu y non blancu, como'l del inca encollaráu), fixeron que na actualidá catalogárase como una especie estremada.
Mide unos 14 cm de llargor y pesa alredor de 7 gr.
Nordahl Grieg
Johan Nordahl Brun Grieg, conocíu como Nordahl Grieg, foi un poeta, novelista, dramaturgu, periodista y activista políticu noruegu. Foi un poeta popular y una revesosa figura pública. Desempeñóse como presidente de la organización política los Amigos de la Xunión Soviética en Noruega (1935-1940). Sirvió na Segunda Guerra Mundial como corresponsal de guerra. Foi asesináu mientres una misión de bombardéu en Berlín.
Vida temprana
Estudió na Universidá de King Frederick (anguaño Universidá d'Oslu). Viaxó frecuentemente al estranxeru, dacuando como turista y dacuando como marineru.
Al recibir la Beca de Noruega de 1924, Grieg pasó un añu na Universidá de Wadham, n'Oxford, Inglaterra, estudiando hestoria y lliteratura. Siquier unu de los poemes de Grieg, "Kapellet i Wadham College" ("La Capiya de la Universidá Wadham"), foi inspirada na so estancia ehí, u foi contemporaneu de Cecil Día-Lewis, y u fixo amistá con G.K. Laycock.
Poeta y periodista
Grieg pasó 1927 como un corresponsal de periódicu en China, u foi testigu de primera mano de la guerra civil ente'l Kuomintang y los Comunistes. El mesmu añu la obra de Grieg En ung manns Kjaerlighet (L'amor d'un home nuevu) y Barabbas foron producíos. Esta postrera foi una moderna interpretación revolucionaria del personaxe d'el Nuevu Testamentu Barrabás. la coleición de poesía de 1929 Norge me våre hjerter (Noruega nel nuesu corazón) espresó'l so fondu amor pel so país y la so xente metanes la probeza, la miseria y atráxolo aponderamientos de la crítica.
Comunismu
La compasión polos probes y esplotaos llevaron a Grieg a xunise al Partíu Comunista de Noruega. De 1933 a 1935, vivió na Xunión Soviética, u foi convidáu oficialmente a estudiar les téuniques d'escenografía y cine soviéticu. A el so regresu a Noruega, #convertir nun fervosu partidariu de les polítiques de Josif Stalin, y convirtióse nel presidente de los Amigos de la Xunión Soviética nel mesmu añu. En 1937, escribió una famosa defensa de los Xuicios de Moscú, atacando a los autores noruegos críticos con aquel procesu. La so novela Ung må verden ennu være (Mozu tien de siguir siendo'l mundu) foi tamién una defensa de Stalin y de los Xuicios de Moscú. En munchos artículos, criticó a los partidarios de León Trotsky, que vivieron en Noruega mientres los años 1937-39.
La so obra de 1935 Vår ære og vår makt (El nuesu honor y la nuesa gloria) representa la vida de los marineros noruegos mientres la I Guerra Mundial (Noruega caltúvose neutral y axustó con dambos llaos). La obra foi un ataque a la industria del tresporte marítimu pola esplotación de los marineros. Dende 1936 a 1937, Grieg publicó la revista Veien Frem, que primeramente tuvo ésitu atrayendo a los escritores más prominentes, pero como la revista adoptó cada vez más posición estalinista en rellación a los Xuicios de Moscú, la mayoría de los escritores cortaron los llazos con él y dexó d'espublizar finalmente. miniaturadeimagen|Grieg como corresponsal de guerra n'España en 1937, con Gerda Greep y Ludwig Renn La so obra dramática de 1937 Nederlaget (La derrota) foi sobre la Comuña de París. La Guerra Civil española foi la tema de Spansk sommer (Branu español, 1937), y en parte tamién de Ung må verden ennu være, que la so trama muévese ente España y la Xunión Soviética. Les guerres tamién inspiraron el poema de 1936 Til ungdommen (Pa la mocedá), unu de los sos trabayos más conocíos, musicalizólo en 1952 el compositor danés Otto Mortensen, interpretandose numberoses vegaes.
Segunda Guerra mundial
L'españíu de la Segunda Guerra Mundial, y especialmente la invasión alemana y la ocupación de Noruega, llevó a Grieg a oponese a les polítiques de Stalin. En 1939, la Xunión Soviética robló'l Pactu Molotov–Ribbentrop cola Alemaña Nazi y, hasta la invasión Nazi de 1941, instruyó a los comunistes de tol mundiu a considerar la guerra como "Imperialista" y na que nun teníen de tomar parte. Grieg foi un acérrimo anti-Nazi en noruega, según un patriota, comprometiéndose en 1940 na llucha escontra la ocupación Nazi. Nel iviernu de 1939-40, Grieg sirvió nel Exércitu noruegu en Finnmark na guardia neutral mientres la Guerra d'Iviernu rusu-finesa. En 1940, dempués de sirvir mientres la Campaña de noruega escontra de los Alemanes, escapó al Reinu Xuníu a bordu de la mesma nave que llevó a la familia Real noruega y los Nacionales de les reserves d'Oru.
Misión Final
miniaturadeimagen|Sitiu del accidente d'el LM316 en Kleinmachnow al sur de Berlín. Na nuechi del 2 al 3 d'avientu de 1943, Grieg foi unu de los varios observadores asignaos pa un ataque aereu aliáu sobre Berlín. Taba asignáu al Escuadrón 460 de la Real Fuercia Aérea Australiana (RAAF), con base na RAF Binbrook. Grieg xunióse a la tripulación d'un Lancaster Mk.III (númberu de serie LM316, códigu d'escuadrón "AR-H2") encabezáu pol oficial de vuelu A. R. Mitchell, RAAF. Berlín yera la capital d'Alemaña y taba perbién defendida. asitiada na zona oriental del país, riquíen d'equipos de prueba pa determinar les llendes del so suministru de combustible y de la so propia resistencia.
El llargu viaxe llevólos dientro de los rangos d'algame de  munchos caces nocherniegos. L'escuadrón 460 perdió cinco caces esa nuechi. Ún d'ellos foi'l LM316. 37 aviadores tuvieron a bordu d'estos aviones, pero namái ocho sobrevivieron. Pasaron el restu de la guerra nun campu de prisioneros. Nengún de los ocho sobrevivientes yeren tripulantes d'el LM316. Amás de Grieg, los siete miembros de la tripulación (cuatro australianos y trés británicos) morrieron nel accidente. Grieg nun foi l'únicu corresponsal baltáu esa nueche, nin l'únicu noruegu.
Legáu
Grieg convirtióse nun héroe en Noruega por cuenta de la so resistencia a la Ocupación Nazi. Grieg ye inda popular en Noruega, especialmente pola so poesía antifascista. Los discutinios anteriores a la guerra nos que tuvo envueltu fueron clisaes poles sos aiciones de guerra.
En 1945, una coleición de los sos poemes de guerra, Friheten (La llibertá) foi espublizáu y sigue siendo un superventes de poesía noruega. En 1957, una estatua de Grieg realizada por Roar Bjorg foi presentada en Dean Nationale Scene en Bergen. En 1990, el musical Nordahl Grieg me våre hjerter (Nordahl Grieg nos nuesos corazones), escritu por Erling Gjelsvik cola música de Knut Skodvin debutó en Bergen. miniaturadeimagen|Placa conmemorativa a Nordahl Grieg en Kleinmachnow, Brandenburgo, Alemaña, construyida al llau del sitiu onde'l so avión españó mientres una misión de bombardéu al sur de Berlín. En payares de 2003, un monumentu de piedra foi presentáu nel sitiu (52.3975°N, 13.21611°W ﻿) u Nordahl Grieg morrió en Kleinmachnow. En 2010, foi inaugurada una escuela secundaria col so nome, Nordahl Grieg videregående skole (Nordahl Grieg de la Escuela secundaria) nel barriu de Rådal en Bergen.
Grieg yera un amigu del novelista inglés Graham Greene, quien escribió alrodiu de diversos aspeutos de la vida de Grieg y del serviciu en tiempu de guerra na so obra autobiográfica de 1980 Ways to Escape. Los dos conociéronse cuando Grieg apaeció ensin previu avisu na casa de Greene en Chipping Campden, en 1931.
La tumba de Grieg nun foi rexistrada dempués de la cayida. Na década del 2000, creíase que la tumba taba allugada debaxo d'una carretera ente Potsdam y Berlín. Una nueva teoría surdió en 2013, cuando'l periodista Asbjørn Svarstad declaró qu'él creía que Grieg fuera soterráu en Berlín en 1944 y depués los sos restos seríen desaterraos y soterraos de nuevu nel Campusantu de Guerra de Berlín de la Comisión de Tumbes de la Commonwealth en Heerstraßy en 1949. En respuesta a la nueva información, el líder del Partíu de Socialista d'Izquierda, Audun Lysbakken, declaró que Grieg ten de ser desaterráu y soterráu de nuevu en Bergen, Noruega.
Llectures encamentaes
ISBN 1 978-82-91188-01-0 ISBN 1 82-05-29946-3 ISBN 1 978-82-560-0655-7
Condaos de Nueva Brunswick
thumb|right|250px|Condaos de Nueva Brunswick marcaos con llinies puntiaes colos sos respeutivos nomes en MAYÚSCULES. La provincia canadiense de Nueva Brunswick, que forma parte de les provincies atlántiques de Canadá, ta compuesta por 15 condaos (n'inglés: Counties, en francés: Comtés). Los condaos fueron municipalidaes ente 1850 y 1966. De siguío, numbérense los condaos ordenaos alfabéticamente:
Vétrigne
Vétrigne ye una comuña francesa del departamentu de Territoriu de Belfort, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
68 Herculis
68 Herculis (68 Her / o Herculis) ye una estrella múltiple na constelación d'Hércules. Alcuéntrase a 666 ± 57 años lluz del Sistema Solar.
La componente principal del sistema ye una binaria cercana de magnitú aparente +4,80. 68 Herculis Aa, la primaria d'esta binaria, ye una estrella blancu-azulada de la secuencia principal de tipu espectral B1.5V. Tien una temperatura superficial de 19.000 K y ye 1300 vegaes más lluminosa que'l Sol. Con una masa de 6,8 mases solares, xira sobre sigo mesma con una velocidá de rotación proyeutada de 145 km/s. Pela so parte, 68 Herculis Ab, la secundaria, tien tipu B5. Con una temperatura efectivo de 11.000 K, la so lluminosidá ye 160 vegaes superior a la lluminosidá solar. Tien una masa de 2,8 mases solares y la so velocidá de rotación proyeutada ye de 105 km/s.
El periodu orbital d'esta binaria ye de namái 2,05 díes y dambes estrelles tán dixebraes ente sigo por namái 0,07 UA o 14 radios solares. Ello ye que produzse tresferencia de masa dende la estrella secundaria escontra la primaria. La secundaria, aparentemente más evolucionada, debería de ser más masiva, pero la perda de masa siguida invirtió la rellación de mases. Amás, esti subsistema constitúi una binaria eclipsante nel cual, mientres l'eclís principal —cuando la componente menos brillosa pasa per delantre de la más brillosa—, el rellumu mengua 0,7 magnitúes.
El sistema completar con una tercer estrella de magnitú +10,2 que la so separación visual cola binaria ye de 4,4 segundos d'arcu. Tien una masa envalorada de 2,5 mases solares y completa una órbita en redol a 68 Herculis Aa-Ab cada 10.900 años.
El Preiral
El Preiral ye una casería de la parroquia de Presno nel conceyu asturianu de Castropol.
Alcuéntrase a 14,50 km de Castropol, la capital del conceyu, a un altor mediu de 370 msnm y tien una población de.
Radio Nacional de España
Radio Nacional de España (RNE) ye la empresa pública que s'encarga de la xestión direuta del serviciu públicu de radiodifusión n'España, forma parte de RTVE. Contién seis emisores de radio que tomen tol territoriu nacional sacante una que ye sintonizable namái en Cataluña (Ràdio 4) y otra qu'amás de tar disponible n'España, tamién lo ta nel restu del mundu, al traviés de diversos satélites (Radio Exterior de España). Ye la cuarta emisora de radio xeneralista más escuchada del país con 1.351.000 oyentes, según el EGM de payares de 2017. Puédese sintonizar al traviés de la radio FM, TDT, internet y aplicación para dispositivos móviles.
Cadenas
Na actualidá, Radio Nacional de España ta integrada por seis cadenes de radio:
El Valín
Col nome d'El Valín podemos referinos a:
Xusticia
thumb|260px|right|La xusticia represéntase [[alegoría|alegóricamente por una muyer colos güeyos vendados, con una balanza nuna mano y una espada na otra.]]
Etimoloxía
A parte de la que se dio na entrada del artículu, al nun tar d'alcuerdu ciertu autores con esti raigañu etimolóxicu poner de manifiestu les distintes opiniones al respeutu: Per un sitiu, el raigañu venceyar con otros nomes de significáu y orixe relixosu como son: iurare, iovis o júpiter, o iuramentum, razón pola cual los romanos creyeren que'l derechu y la xusticia yeren un regalu de la divinidá. Sicasí, los romanos estremaben perfectamente ente l'ámbitu xurídicu — ius — y el relixosu o moral — fas —. Otru autores decantar por derivar del raigañu sánscrita yoh, como procedente d'una deidá o de daqué sagráu; otros envaloren que deriva, tamién del raigañu sáncrita yu que se rellaciona con un venceyu obligatoriu».
Esti conxuntu de criterios o regles tien un fundamentu cultural, y na mayoría de sociedaes modernes un fundamentu formal, qu'intervienen dientro del mesmu conceutu y que son esplicaos de la siguiente manera:
= Conceutu de xusticia =
El conceutu de xusticia puede explicitarse dende diversos puntos de vista: l'éticu, moral, como virtú, filosóficu, relixosu, del derechu y dellos más. Dalgunos d'ellos esponen de siguío.
Dende'l puntu de vista filosóficu
Correspuende a la Filosofía moral y a la Ética l'estudiu de la xusticia dende'l puntu de vista filosóficu. Nelles defínese como xusticia la virtú cardinal que mora na voluntá por aciu la cual, la persona ta inclinada a dar a cada unu lo suyo, yá sía de manera individual, como sociedá o como grupos de persones, miembros de la sociedá. Pa entender meyor esta definición ye necesariu faer delles aclaraciones:
Sentíu propiu y metafóricu de la xusticia
El sentíu propiu de la xusticia esixe qu'haya una débeda esixente, qu'esistan persones distintes yá que puede sese xustu o inxustu al respective de otru, que tien de ser una persona distinta ya independiente al que practica la xusticia, o la inxusticia y, finalmente, qu'haya igualdá ente dambes persones. Poro, les rellaciones de xusticia ente unos y otros son siempres billaterales.
Conceutu de xusticia nel derechu romanu
El términu xusticia vien de iustitia, y el xurista Ulpiano definir asina:
La pallabra xusticia designó, orixinalmente, la conformidá d'un actu col derechu positivu, non con un ideal supremo y astracto de lo cabal. A dichu conceutu oxetivu correspuende, nos individuos, una especial actividá inspirada nel deséu d'obrar siempres conforme a derechu; dende esti puntu de vista, Ulpiano definió la xusticia, según el testu trescritu. Créese que'l xurista inspirar na filosofía griega de pitagóricos y estoicos. Resulta, asina que la iustitia ye una voluntá qu'implica la reconocencia de lo que s'envalora xustu y bonu (aequum et bonum).
Al reparar l'afaese a la llei nes aiciones humanes, los principios xurídicos concentrar de manera constante y perpetua. De tal manera, la xusticia pierde'l so conteníu astracto, de valor ideal y estáticu, tresformándose nuna práutica concreta, dinámica y firme que permanentemente hai de dirixir les conductes.
Conceutu dende'l puntu de vista cristianu
La pallabra «xusticia» apaez más de doscientes vegaes en cualquier traducción de la Biblia. Sicasí, la pallabra xusticia tien unos significaos y una gama de matices de lo que pueda tener n'español o otres llingües modernes. Nella supera l'ámbitu moral o del derechu yá que afonda l'ámbitu más fondu de lo relixoso: la rellación ente Dios y l'home y ente los homes ente si precisamente pola so dimensión relixosa. El conceutu de xusticia tien cada vez mayor amplitú y trescendencia. Este ye'l valor fondu de la xusticia nel momentu de l'Alianza de Dios colos homes. Esti primer significáu de «la xusticia» ta na redolada de la fidelidá, de la sinceridá, de la conformidá del cumplimientu de l'Alianza de Dios colos homes.
Etimoloxía bíblica
Les llingües semítiques usen el raigañu «Sdq» pa espresar la pallabra xusticia magar los estudiosos tienen diverses opiniones del significáu d'esti raigañu. El primeru ye «fiel, xusto»; según la segunda opinión puede significar «durez, solidez, conformidá cola norma»; según la tercera ye «vencer». No que sí tán d'alcuerdu los etimoloxistes ye que nenguna d'elles puede considerase más o menos válida que les otres dos.
La xusticia nel Antiguu Testamentu
En tol Antiguu testamentu, sobremanera nel testu hebréu orixinal, hai unes referencies constantes a esti términu que ye «l'aición de Dios que quier salvar al home» al que se-y va revelar adulces los designios salvíficos de que Dios estableciera col pueblu escoyíu, col pueblu d'Israel, especialmente ratificaos nel momentu de l'Alianza nel Monte Sinaí onde quedaron concretaos los llazos venceyantes: les promeses de Dios y los compromisos del pueblu. Dios ufierta'l compromisu de la salvación al pueblu y este asume la fidelidá al pactu. La xusticia de Dios ye salvación y benevolencia y nel home, la so fidelidá personal. La xusticia veterotestamentaria trai unes esixencies, bien conocíes, ente los homes y na sociedá que tán recoyíes y especificaes nos Diez Mandamientos. La xusticia que trai l'Alianza nun ye una mera rellación xurídica sinón la que emana de la rellación del don gratuitu de Dios para colos homes que ye'l don de la salvación.
La xusticia nel Nuevu Testamentu
El conceutu fundamental de la xusticia nel Antiguu Testamentu, dempués tresmitida al Nuevu Testamentu, nun sufrió cambéu dalgunu nin polos escritos extracanónicos del xudaísmu nin pola influencia helenística. A partir de la revelación en tola so plenitú fecha por Xesucristo, tamién adquier el conceutu relixosu de la xusticia una dimensión muncho más fonda que nel Antiguu Testamentu.
Conceutos posteriores de la xusticia
thumb|250px|right|El Palaciu de Xusticia de [[Paraguái, en Asunción.]] La xusticia ocúpase en sí del apropiáu ordenamientu de les coses y persones dientro d'una sociedá. Como conceutu foi oxetu de reflexón filosófica, llegal, y teolóxica y d'alderique al traviés de nuesa historia. Un númberu de cuestiones importantes alrodiu de la xusticia fueron fiero aldericaes al traviés de la historia occidental: ¿Qué ye xusticia? ¿Qué demanda de los individuos y sociedaes? ¿Cuál ye la distribución apropiada de riqueza y recursos na sociedá?: ¿igualdá, meritocracia, d'alcuerdu al estatus, o dalguna otra posibilidá? Hai munches respuestes posibles a estes entrugues de diverses perspectives nel espectru político y filosófico.
D'alcuerdu a munches teoríes de xusticia, ye de suma importancia: John Rawlssobremanera, clama que «La xusticia ye la primer virtú de les instituciones sociales, según la verdá ye a los sistemes del pensamientu». La xusticia puede ser pensada como distinta de y más fundamental que la benevolencia, la caridá, misericordia, arrogancia o la compasión. La xusticia foi tradicionalmente acomuñada con conceutos de fe, reencarnación o divina providencia, esto ye, con una vida d'alcuerdu al plan cósmicu. L'asociación de xusticia cola equidad foi histórica y culturalmente rara y seique ye una innovación moderna.
Un estudiu na UCLA nel 2008 indicó que les reacciones a la igualdá tán «cableadas» nel celebru y que, «la igualdá ta activando la mesma parte del celebru que respuende a la comida nos aguarones... Esto ye congruente cola noción de que'l ser trataos de manera igualitaria satisfai una necesidá básica». Una investigación conducida mientres el 2003 en Emory University, Georgia, qu'arreya a monos capuchinos demostró qu'otros animales cooperativos tamién tienen tal sentíu y que «l'iñerizu a la inequidad seique nun sía namái humana». indicando que les idees sobre igualdá y xusticia puedan ser instintives en naturaleza y na sociedá.
Nel llinguaxe común, el términu xusticia abasna consigo la intuición de que «les persones tienen de recibir el tratu que se merecen» y, nesti sentíu, conserva entá tou la so puxanza la definición de Ulpiano: «Dar a cada unu lo suyo». Dende'l puntu de vista individual, según Aranguren, la virtú de la xusticia ye'l vezu consistente na voluntá de dar a cada unu lo suyo.
Xusticia como virtú
Igualmente la xusticia foi entendida como virtú humana, pue ser definida como l'arte de faer lo cabal, y de «dar a cada unu lo suyo» (llatín: «suum quique tribuere» conteníu nel Ars Iuris), básicamente esto diznos que la xusticia ye la virtú de cumplir y respetar el derechu, ye l'esixir los sos derechos, ye otorgar los derechos a un individuu. Pa diversos autores la xusticia nun consiste en dar o partir coses a la humanidá, sinón el saber decidir a quien-y pertenez esa cosa por derechu. La xusticia ye ética, equidad y honradez. Ye la voluntá constante de dar a caúnu lo que ye so. Ye aquel sentimientu de derechura que gobierna la conducta y fai acatar debidamente tolos derechos de los demás.
Toles virtúes tán entendíes na xusticia. A última hora, la verdadera xusticia ye l'arte de dar lo cabal o faer dar lo cabal a un individuu, basándose nos principios del arte del derechu, ensin tener nengún tipu de discriminación o preferencia escontra nenguna persona; de lo contrario taríase dando una xusticia falsa, y ello nun sería «dar a cada unu lo suyo», sinón «dar a él lo que lu toque», dependiendo de la so clase social o raza, etc.
Teorización sobre la xusticia
Otru nivel d'analís constituyir el fechu d'entender la xusticia como valor y fin del derechu (más que como virtú suxetiva) al que podemos conceptuar juntamente con Norberto Bobbio como «aquel conxuntu de valores, bienes o intereses pa que la so proteición o medría los homes recurren a esa téunica de convivencia a la que llamamos derechu». Agora bien en cuanto al bien xurídicu tuteláu pol derechu, esto ye, el conxuntu de condiciones protexíes poles normes xurídiques, puede considerase dende una perspeutiva absoluta iusnaturalista dientro de la cual tou derechu ye xustu y si nun ye xusto nun ye derechu. Pero dende una óptica iuspositivista el derechu ye condición (sine qua non) de la xusticia y al empar, esta ye una midida de valoración del derechu, polo que podemos dicir qu'un derechu positivu determináu pue ser «xustu o inxustu» acordies con un ideal suxetivu de xusticia.
Toles virtúes tán entendíes na xusticia. A última hora, la verdadera xusticia ye l'arte de dar a cada unu lo suyo, o bien, faer a un individuu dar lo suyo a otru, ello con base nos principios de la ciencia del derechu, lo cual tien de faese ensin discriminar nin amosar preferencia dalguna por naide, una y bones toles persones tienen de ser trataes por igual para, poder tar en condiciones d'aplicar la xusticia a plenitú.
John Rawls
Al referise a Kant, Rawls afirma qu'ésti sostuvo qu'una persona actúa autónomamente cuando los principios de la so aición son escoyíos por ella como la espresión más fayadiza posible de la so naturaleza de ser racional llibre ya igual. Los principios básicos colos cualos actúa nun son adoptaos por causa de la so posición social o de les sos dotes naturales, o en función del particular tipu de sociedá na cual vive, o d'aquello qu'él quier tener. Actuar sobre la base d'estos principios significaría actuar de manera heterónoma. El velu d'ignorancia quita a la persona, na posición orixinaria, de los conocencies que la pondríen en condiciones d'escoyer principios heterónomos. Les partes lleguen xuntes a la so eleición, en cuanto persones racionales llibres ya iguales, conociendo solamente aquelles circunstancies que faen surdir la necesidá de principios de xusticia.
Teoríes y definiciones alrodiu de la xusticia
Ente otres munches teoríes sobre la xusticia, destacamos la de los filósofos: Contemporáneamente surdieron teoríes de la xusticia de nivel meta, nel sentíu de qu'intenten l'harmonización o convivencia de distintes teoríes de la xusticia. Exemplu d'esti tipu d'enfoques ye'l de Gabriel Stilman en «Xusticia de xusticies», onde se sostién que «un sistema xustu va ser el que realice y sintetice democráticamente les concepciones particulares de la xusticia d'aquellos a quien afecta».
Representación de la xusticia
La xusticia representar con una muyer que lleva los güeyos vendados, una balanza nuna mano y una espada na otra. Los güeyos vendados pretenden destacar que la xusticia nun mira a los homes, sinón los fechos, esto ye, que la xusticia ye igual pa tolos homes. La balanza representa'l xuiciu que va determinar asitiando a cada llau de la balanza los argumentos y pruebes. La espada espresa que la xusticia va castigar con mano dura a los culpables.
Réticu (preindoeuropéu)
Esta llingua dexó numberoses inscripciones. Seméyase un pocu al etruscu pero casi tolos investigadores creyen que ye una llingua aisllada. Tres la incorporación de la rexón al Imperiu Romanu como la provincia de Retia, el procesu de llatinización foi pergrande.
Vézelois
Vézelois ye una comuña francesa del departamentu de Territoriu de Belfort, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Alfonsu X de Castiella
Alfonsu X de Castiella, llamáu «el Sabiu», foi rei de Castiella, Llión y Galicia ente 1252 y 1284, tres el Tratáu de Tordehumos.
A la muerte del so padre, Fernandu III «el Santu», volvió a entamar la ofensiva escontra los musulmanes, y ocupó Xerez (1253), afaró'l puertu de Rabat, Salé (1260) y conquistó Cádiz (c. 1262). En 1264, tuvo que faer frente a una importante revuelta de los mudéxares de Murcia y el valle del Guadalquivir. Como fíu de Beatriz de Suabia, aspiró al tronu del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu, proyeutu al que dedicó más de la metá del so reináu ensin llograr ésitu dalgunu. Los últimos años del so reináu fueron especialmente aveseos, darréu del conflictu socesoriu provocáu pola muerte prematura del so primoxénitu, Fernando de la Cerda, y la minoridá de los sos fíos, lo qu'acabó na rebelión abierta del infante Sancho y gran parte de la nobleza y les ciudaes del reinu. Alfonsu morrió en Sevilla mientres esta revuelta, non ensin enantes desheredar al so fíu Sanchu.
Llevó una activa y beneficiosa política económica, reformando la moneda y la facienda, concediendo numberoses feries y reconociendo al Honráu Conseyu de la Mesta.
Tamién ye reconocíu pola obra lliteraria, científica, histórica y xurídica fecha pol so escritoriu real. Alfonsu X patrocinó, supervisó y, davezu, participó cola so propia escritura y en collaboración con un conxuntu d'inteleutuales llatinos, hebreos ya islámicos conocíu como Escuela de Traductores de Toledo, na composición d'una inxente obra lliteraria qu'empecipia en bona midida la prosa en castellán.
En 1935, reconózse-y como astrónomu nomando nel so honor al cráter llunar «Alphonsus».
Central nuclear Santa María de Garoña
La central nuclear Santa María de Garoña ye una central nuclear de xeneración llétrica del tipu BWR que tien una potencia instalada de 460 MW. Ye la central nuclear n'activu más antigua d'España. Asitiada en Santa María de Garoña (Burgos, España) foi inaugurada en 1970. La vida útil primeramente prevista pa la central (40 años nes centrales españoles), remata l'añu 2011. La última autorización de funcionamientu tenía'l so algame hasta xunetu de 2009, fecha na cual el gobiernu autorizó una prórroga fasta'l 2013.2 Esi añu Nuclenor, la empresa propietaria, presentó la documentación necesaria pa solicitar la estensión de la so vida útil 10 años más (2019). El 5 de xunu de 2009 l'organismu regulador español (el CSN) envaloró afecha l'autorización de dicha estensión de la vida útil basándose en cuestiones téuniques de seguridá. Esta estensión, sicasí, ten de ser emitida pol Ministeriu d'Industria d'España, siendo imprescindible (pero non venceyante) l'informe favorable del CSN.
Ente otres cuestiones que tienen de ser encetaes lo más llueu pol Gobiernu alcuéntrase la situación de la so piscina de combustible, la cual va algamar la so máxima capacidá, col diseñu actual, hacia l'añu 2015. Esta situación ye hermana n'otres centrales nucleares españoles, ensin que'l Gobiernu estableciera plazos nin escoyíu ente l'abanicu de soluciones téuniques al problema.
Construcción
Nel 1966 entamaron les obres, que remataron n'ochobre de 1970 cola autorización de puesta en marcha baxu la direición de Don Joaquín Cervera Cervera, doctor inxenieru industrial. El 2 de marzu de 1971 acóplase la central a la rede llétrica española.
El so diseñu correspuende al de centrales de primer xeneración, anteriores al accidente nuclear de Three Mile Island. El reactor, del tipu BWR-3 (BWR correspuende a Boiling Water Reactor -reactor d'agua en ebullición-) utiliza uraniu arriquecíu pa la xeneración de calor. Esti calor alza la temperatura de l'agua, que fierve, se vaporiza y mueve les trés turbinas xeneradores d'electricidá. Esti reactor foi diseñáu y suministráu pola empresa estauxunidense General Electric.
Producción enerxética
Nel 2003, la central de Garoña produció 3.739 millones de kWh, con un factor de carga del 91,59%, lo que supón el meyor resultáu históricu de la central nun añu con posa de recarga. Esta cifra equival al 50% del consumu llétricu de la comunidá de Castiella y Lleón.
Mientres 2005, la central xeneró 3.680,38 millones de kWh, con un factor de carga superior al 90%. Fasta abril de 2006 tuvo una producción de 108.291.071 MWh.
Xestión
Anguaño, de resultes de los movimientos accionariales que se producieron nel sector llétricu español nes últimes décades, la empresa Nuclenor ye propiedá d'Iberdrola y Endesa al 50%.
Zarru y desmatelamientu
En xunetu de 2009 y por orde ministerial, el gobiernu aplazó cuatro años (hasta'l 5 de xunetu de 2013) el zarru y esmantelamientu de la central. Esto provocó'l descontentu d'organizaciones antinucleares y ecoloxistes y de la empresa propietaria. Anunciáronse recursos a esta decisión per parte de representantes de dambos sectores.
Propuesta d'anovación de llicencia
El Conseyu de Seguridá Nuclear informó al Ministeriu d'Industria'l día 5 de xunu de 2009 (el cabu so vida útil prevista primeramente afitárase pal añu 2011 y l'anovación de la so llicencia en 2009) que la central cumple los requisitos de seguridá establecíos pola normativa internacional, tando esti organismu acordies cola so continuidá, indicando una serie de condiciones, mientres 10 años más a partir del día de l'anovación de l'autorización d'esplotación.
El Comité d'empresa de la Central según los pueblos de la contorna de Garoña abogen pola anovación de la llicencia una y bones de lo contrario van perdese, según la empresa, unos 1000 puestos de trabayu -315 direutos y unos 700 indireutos-. La mayoría de los trabayadores son de Miranda de Ebro y la contorna de les Merindades d'onde procede'l 90% del so personal y onde la crisis económica afectó fondamente.
Propuestes de zarru definitivu
Asociaciones antinucleares y ecoloxistes criticaron reiteradamente la so supuesta inseguranza, pidiendo'l so zarru inmediatu, por cuenta d'estremaes razones: la central alcuéntrase próxima a importantes ciudaes como Bilbao, Burgos, Vitoria o Logroño, la so inversión ta amortizada y la so aportación enerxética ye prescindible y ta más que compensada pola aportación de les energias anovables.1
Estos sectores tamién consideren que la decisión d'aplazamientu del zarru per cuatro años incumple el compromisu eleutoral recoyíu nel programa del PSOE de 2008 onde s'afirma: '''Vamos caltener el compromisu de sustitución gradual de la enerxía nuclear por enerxíes segures, llimpies y menos costoses, cerrando les centrales nucleares de forma ordenada nel tiempu a la fin de la so vida útil, dando prioridá a la garantía de seguridá y col máximu consensu social, potenciando l'aforru y l'eficiencia enerxética y les enerxíes anovables, la xeneración distribuyida y les redes de tresporte y distribución local. '''
El Parllamentu Vascu, en sesión de 12 de xunu de 2009 aprueba una iniciativa, propuesta por Eusko Alkartasuna (EA), y sofitada pol Partíu Socialista d'Euskadi (PSE), Ezker Batua-Berdeak (EB) y Partíu Nacionalista Vascu (PNV) y el votu en contra del Partíu Popular (PP) y Unión Progreso y Democracia (UPyD), pola qu'encamienta al Gobiernu al so zarru definitivu y la so oposición a la prórroga de la llicencia d'esplotación de la central que expira el 5 de xunetu de 2009.
Villars-le-Sec
Villars-le-Sec ye una comuña francesa del departamentu de Territoriu de Belfort, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Réticu
El réticu puede ser:
Coeligena iris
El inca arcoiris o colibrí de ales castañes (Coeligena iris), ye una especie d'ave de la familia Trochilidae, orde Apodiformes.
Distribución y hábitat
Puede atopáse-y n'Ecuador y Perú, en montes húmedos tropicales y subtropicales, según en montes arbustivos a gran altitú y en montes primitivos bien degradaos, xeneralmente n'altitúes ente 1 500 y 3 000 m.
Descripción
Mide unos 13.14 cm de llargor y pesa alredor de 8 gr. El so picu ye rectu y llargu (3 cm) y tantu el machu como la fema tienen un plumaxe bien similar, estremándose polos tonos más apagaos na fema. El banduyu, ales, cola y lladrales son d'un color pardu acoloratáu bien carauterísticu.
Borja Bastón
Borja González Tomás, más conocíu como Borja Bastón, ye un.
John Ventimiglia
Nació en Ridgewood (Queens, Nueva York) pero creció en Teaneck, Nueva Jersey. Anguaño vive en Brooklyn colos sos dos fíes.
Saint-Jean-d'Aulps
Saint-Jean-d'Aulps ye una comuña francesa del departamentu d'Alta Saboya, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Moncton
Moncton ye una ciudá canadiense allugada nel condáu d'Westmorland, al sureste de la provincia de Nueva Brunswick.
D'alcuerdu a los datos del penúltimu censu, l'área metropolitana de Moncton ye la rexón urbana con mayor crecedera al este de Toronto y una de les 10 ciudaes canadienses con mayor crecedera, con un aumentu de la población de 6,5 % ente 2001 y el 2006. La so rexón metropolitana, denomada Gran Moncton, inclúi a les ciudaes de Dieppe y de Riverview y porciones de los condaos d'Westmorland y d'Albert.
Idiomes
El francés ye la llingua materna del 33,0 % de los habitantes y l'inglés lo ye del 63,1 %. Tienen dos llingües maternes el 1,1 % y son alófonos el 2,8 %. Les dos llingües oficiales (francés ya inglés) entender por un 48,1% de la población, ente que el 48,4% ye monollingüe inglés, el 3,4% ye monollingües francés, y el 0,1% nun conoz nin l'inglés nin el francés.
Lleonés (llingüística)
[[Archivu:LengZamLe.PNG|thumb|350px|Mapa lingüísticu del lleonés en Zamora y Lleón, añu 2001
Estayes por colores
]] thumb|250px|Mapa dialeutal del dominiu llingüísticu del asturlleonés
El lleonés o llionés Denomáu en llionés como:
El términu lleonés tamién se viniera emplegando históricamente por ciertos autores pa referise a la totalidá del dominiu llingüísticu, que s'espurre dende Cantabria hasta Estremadura y que se conoz principalmente como dominiu llingüísticu asturlleonés.
Lleonés/asturianu/mirandés
Nun esiste nengún atroxu definíu alrodiu de si dientro del dominiu llingüísticu asturlleonés, los denomaos lleonés, asturianu o mirandés pueden considerase estrictamente como llingües diferentes dientro del conceutu d'Ausbausprache, si l'abstandschprache que les separta desixe que se xenere una esbilla d'Abstandsprache, o bien si se puede equiparar dominiu llingüísticu con idioma en forma de Dachsprache.
El casu del lleonés, por tanto, podría allugase dientro de lo que se conoz filolóxicamente como continuum dialeutal dientro de dominiu llingüísticu asturlleonés (dientro d'esti grupu, la evolución dende los tarabazos isoglóticos especialmente nel vocalismu y evolución de grupos cultos adícase una evolución dende'l mirandés, más averao al portugués haza'l lleonés, que caltién trazos compartíos col portugués y el castellanu, haza l'asturianu, onde la evolución presenta mayores asemeyances col castellanu) y del qu'alcontramos exemplos nes llingües xermániques nórdiques (noruegu, suecu y danés).
En Miranda de l Douro, yá dende la Convención Ortográfica de la Llingua Mirandesa de 1999, si bien falen de 'zones lleoneses en Portugal', identifiquen al mirandés como un idioma que pesie pertenecer al mesmu dominiu llingüísticu asturlleonés la so grafía nun s'afaya a la ortografía del asturianu.
Estes razones lleven a que los aspeutos sociollingüísticos seyan los que finalmente primen a la hora de catalogar dientro de los continuum les llingües individuales; tanto'l so grau de reconocencia política como'l so grau d'estandarización.
Organismos internacionales
El Llibru Bermeyu de la UNESCO sobro Idiomes en Perligru noma per separtao a lleonés y asturianu, indicando que'l mirandés ye una variedá de lleonés.
Asociaciones llingüístiques internacionales
El SIL da un códigu ISO 639 ("ast") al asturlleonés, tamién denomáu asturianu, lleonés o bable. Nel so encartiche del asturianu, l'asociación Ethnologue identifica al lleonés como un dialeutu de dicha llingua. Per otru llau, el mirandés tiene códigu propiu, "mwl".
Perceición de los falantes
Dellos estudios sociollingüísticos afirmen qu'un 82,6% de los asturianos cuiden que nun esiste asturianu más alló de les llendes de la comunidá autónoma asturiana y un 72% de los lleoneses de la provincia de Lleón afirmen que lleonés y asturianu nun son la mesma llingua (namái un 8,1% dicíen que sí). Ello ye debío principalmente a qu'un 30% de la población lleonesa nun tien interiorizada la idea de que se trate d'un idioma nin que seya estremáu del castellanu. Per otra parte una cuarta parte de los lleoneses diz calletrar la fala tradicional y el 67,2% de los lleoneses amuésase favoratible a collaborar con Asturies en política llingüística. Cuasi'l 50% amuésase a favor de que la fala tradicional (seya yá denomada lleonés, arturlleonés, fala o bable) alquiera dafechu una reconocencia xurídica nel Estatutu d'Autonomía, énte un 42% que nun taría nada o poco d'alcuerdu.
Xeneral
La llingua caltiénse inda nel norte, sur y oeste de Lleón y nel oeste de Zamora. Nes arribes del Dueru y la Sierra de Gata (Salamanca) solo se caltién na toponimia y nel vocabulariu. Hai que notar que'l mirandés ye una llingua dialeutal propia pero que s'engloba munches vegaes nel lleonés, si bien anguaño ye la única modalidá oficial de tol dominiu.
El lleonés preséntase como ún de los resultaos a los que llevó la evolución peculiar del llatín faláu na nuesa fastera. La so personalidá llinguística defínese por xuntar un refileru trazos peculiares que lu individualicen frente a les llingües vecines, el gallego-portugués y el castellanu. Asina que como la presencia de resultaos idénticos colos del mirandés y l'asturianu dexa bien nidiu que ye parte d'un conxuntu llinguísticu definíu.
Cuasi tolos falantes de lleonés son diglósicos. Pue calculase que'l númberu de falantes ye de 55.000 persones: 42.000 na provincia de Lleón (Sayambre, Ḷḷaciana, El Bierzu, Cabreira, Maragatería, Argüeyos, La Valdería, Ribera l'Órbigu, Páramo Lleonés, Oumaña, Ḷḷuna, Altu Sil o La Cepeda; 8.000 en Senabria y Aliste, y 3.000 en Sayagu y en Les Arribes, 500 na Sierra de Gata.