cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Espíritu Santu
Interpretación arriana
Una vegada ganáu l'arrianismu nel Imperiu, l'alderique centrar na segunda parte de la cuestión, que taba implícita y a la espera de que se resolviera la primera. Esa segunda cuestión consistía en pescudar con cuidu de qué naturaleza yera l'Espíritu Santu y cuál yera la dignidá que se-y debía. La teoloxía xudía tresmitía una interpretación del tipu «fuercia divina», pero la tradición lucana y llitúrxica suxuríen cierta divinidá del Espíritu. Yera obviu pa los Padres de la Ilesia que si l'arrianismu yera ciertu y el Fíu yera la primer criatura, al Espíritu Santu nun-y quedaba más remediu que ser cualidá divina, como afirmaba'l modalismo o, como muncho, segunda criatura o segundu ánxel. Al imponese les tesis encarnacionistas y por tantu resuelta'l discutiniu del Fíu en favor de la so divinidá, quedaron expeditas los cuatro interpretaciones mentaes al empiezu del artículu. La interpretación arriana, referida al Espíritu Santu en cuenta de al Fíu, desamarrar na segunda metá del sieglu IV y los sos partidarios fueron denominaos polos sos adversarios «pneumatómacos», los que «maten al Espíritu».
Interpretación triteísta
El triteísmo ye esautamente un politeísmu de tres dioses. Sobrentiéndese que nun valen tres dioses cualesquier sinón que tienen de ser los de más altu rangu y los responsables, a última hora, de la creación del mundu. Triteísmo y trinidá son dos términos teolóxicos bien precisos que suelen seya comoquier confundise. Brahmā, Shivá y Visnú son los dioses d'un sistema triteísta, pero nun formen una trinidá. La diferencia ye que nel sistema triteísta hai tres naturaleces bien distintes y nel trinitarismo hai trés persones. D'ende que'l triteísmo seya consideráu como una forma de politeísmu, pero'l trinitarismo non. El triteísmo apaeció na Ilesia nel sieglu III, en dellos autores que les sos doctrines la Ilesia refugó.
Interpretación trinitaria
thumb|310px|Santísima Trinidá d'[[Andrei Rubliov (Galería Tretyakov, Moscú).]]
El dogma trinitariu foi fitu mayormente nel sieglu IV por Atanasio y los Padres Capadocios arriendes del discutiniu arriano. Dicha discutiniu foi'l motor d'una profundización sobre la naturaleza de la divinidá, a partir de les fontes teolóxiques cristianes y la tradición de les comunidaes. El dogma trinitariu quería, per una parte, dar respuesta a les dificultaes plantegaes y, por otra y n'igual midida, protexer el cristianismu contra tres tendencies que, d'acordies colos Padres, amenaciaben al cristianismu.
El primer enclín yera'l monoteísmu xudíu. La noción de Dios fechu home, Dios muertu y Dios resucitáu yera de partida incompatible con dichu monoteísmu, de marcáu calter patriarcal. Los intentos por conciliar dambes visiones traducir en diverses variantes teolóxiques que rebaxaben la dignidá de Xesucristu, considerándolo un home bien evolucionáu (ebionismo) o un ánxel escelsu (arrianismu). Esti acabamientu de la dignidá del Fíu y, como amestadura, de la del Espíritu Santu, ye'l primer enclín que quixo evitase.
El tercer enclín foi la escesiva intelectualización del cristianismu de resultes del so contautu cola filosofía griega. Entender o desentrañar el misteriu divín significara subordinar a Dios a la razón, daqué inaceptable pal sentíu teolóxicu de los Padres.
Con esti fin, la formulación del dogma trinitariu foi realizáu utilizando dos términos provenientes de la filosofía griega, a los que se dio un significáu teolóxicu bien precisu. Dichos términos fueron «ousía» (naturaleza o sustancia) y «hipóstasis» (persona). De forma bien senciella podría dicise que «ousía» alude a lo xeneral y «hipóstasis» a lo particular. Si tratárase, por casu, de caballos, la «ousía» del caballu sería más o menos la esencia, la idea o la especie caballu, ente que los sos «hipóstasis» seríen cada unu de los exemplares de caballu qu'esiste. Si tratar d'homes, la «ousía» del home sería lo que güei s'entiende por humanidá», ente que les «hipóstasis» seríen caúna de les persones o individuos.
Ye importante notar qu'estos términos fueron formulaos nuna dómina que tenía otru contestu intelectual. Anguaño, la humanidá o'l xéneru caballu son astraiciones intelectuales carentes de realidá. Lo real, sicasí, ye la persona cola que se fala o'l caballu que se ve. Esti allugamientu vital oldea fuertemente col platonismu pal que les idees yeren la verdadera realidá y los exemplares, la so solombra.
Ente estos dos postures estremes, los Padres de la Ilesia escoyeron un puntu entemediu, atribuyendo plena realidá a la idea y al exemplar, a la ousía y a la hipóstasis. La realidá de la humanidá quedó reflexada nel términu «Ilesia». La Ilesia» yera la comunidá en Cristu» y representaba esi venceyu esencial interior qu'unificaba la diversidá de comunidaes y persones. D'ende que, cola mayor naturalidá, falar d'ella como única y católica (universal). Nesti sentíu, la Ilesia, amás d'una institución, yera una realidá espiritual intanxible pero efectiva. Per otru llau, en rellación col pecáu orixinal, entendíase dichu pecáu como una corrupción de la «ousía» o naturaleza humana, heredada dempués por tolos sos exemplares, les distintes persones. Esta noción modeló la soterioloxía cristiana de la siguiente manera. Nun importa qué virtuosa fora una persona. Felicidad persona nun podía salvase mientres la naturaleza humana nun quedara redimida o lliberada de la so falla, quiebra, pecáu o corrupción, lo cual yera inasequible a les persones y solo posible a Dios. Per mediu de Cristu, Dios restitúi a la naturaleza humana la so dignidá espiritual faciendo posible, agora sí, que cada persona, por un esfuerciu personal, se salve. Nesti trabayu personal ye onde, según los Padres, intervién de manera decisiva l'Espíritu Santu.
Los Padres traspusieron los términos «ousía» y «hipóstasis» a la divinidá afirmando, qu'esiste una única ousía, naturaleza o esencia divina, pero trés persones o hipóstasis: el Padre, el Fíu y l'Espíritu Santu. Diches persones yeren «consustanciales» o «de la mesma naturaleza» (homoousios), de cuenta que, na so esencia, yeren el mesmu y únicu Dios. Otra manera, como persones o hipóstasis yeren distintes y estremables, d'una parte pola so economía» y, d'otra, por trés cualidaes intrínseques: «ser ingénito» (el Padre), «ser niciáu» (el Fíu) y «proceder del Padre» (l'Espíritu Santu).
L'afirmación d'una única «ousía» o esencia divina dexó evitar el politeísmu triteísta. D'ende que'l cristianismu considérese una relixón monoteísta. La esistencia de trés persones divines dexó sortear el monoteísmu xudíu y afirmar la plena divinidá del Fíu y del Espíritu Santu. La idea de trés persones divines nuna sola naturaleza, pola so mesma esencia contradictoria, blindó'l misteriu divín contra la especulación filosófica.
Interpretación unitarista
La teoloxía unitaria clásica basar nel refugu del dogma de la Trinidá. Anque dalgunos de los pioneros del Unitarismu, como Miguel Servet, defendíen una interpretación modalista de la divinidá cristiana, a partir de Fausto Socino va imponiéndose la concepción de que Dios ye una única persona, el Padre, polo que nin el Fíu nin l'Espíritu Santu pueden considerase entidaes divines nin modalidaes de Dios. Asina, l'Espíritu Santu ye interpretáu nel Catecismu Racoviano (1605) como'l poder de Dios (Cap. VI, seición V), procedente de Dios, y nun Dios mesmu. Esta enseñanza caltúvose nes Ilesies unitaries d'Europa Central, ente que l'Asociación Unitaria Universalista d'Estaos Xuníos da llibertá a los sos miembros en cuestiones teolóxiques.
L'Espíritu Santu na teoloxía mística
Una de les cañes tradicionales de la teoloxía cristiana ye la teoloxía mística. Nella, trátense aquellos aspeutos de la teoloxía que tienen que ver col perfeccionamiento y la deificación del home, entendiendo por deificación la so restitución a la dignidá espiritual perdida a raigañu del pecáu orixinal. Na mística cristiana, la deificación ye l'acercamientu ente dos términos, si non contrarios, a lo menos bien alloñaos ente sigo, como son la naturaleza humana y la divina. L'home tien de percorrer la parte del camín que ta na so mano percorrer y que consiste en purificar l'alma («vía purgativa»). Los distintos exercicios espirituales de meditación cristiana y la vida monástica polo xeneral aproven de téuniques y medios pa realizar dicha purgación. Del llau divín apróvense dos ayudes pa completar el camín, que son el Fíu y l'Espíritu Santu. La obra del Fíu, al traviés de la so encarnación, muerte y resurreición restitúi la naturaleza humana a la so dignidá orixinal, dirixendo la so aición (la so economía) a la humanidá en xunto y, non tantu, a cada persona individual. Puede dicise que'l Fíu asume como propiu l'arquetipu de la humanidá y faise modelu d'imitación pa tou home. Sobre la obra del Fíu y, solo porque dicha obra cumplir, puede actuar en plenitú l'Espíritu Santu. La so aición complementa la del Fíu porque se dirixe a cada persona individual y, non tantu, a la humanidá polo xeneral. La obra conxunta del Fíu y del Espíritu ye la que, como actu de gracia, dexa la deificación. Recibir l'Espíritu Santu al traviés del bautismu, nel contestu de la teoloxía mística, ye pasar de la vía purgativa a la vía iluminativa», ascensu que va ser completáu cola ulterior deificación o «vía unitiva». Nel momentu del llume, y per mediu del Espíritu, l'home recibe dones espirituales diversos. El siguiente pasaxe ta estrayíu de la obra de Basilio, unu de los trés Padres Capadocios.
Historia de la pneumatoloxía
La hestoria de la pneumatoloxía nun tien unes fronteres definíes. Puede dicise qu'empieza cola formación de les primeres comunidaes cristianes y la redaición de los evanxelios nel sieglu I. Yá entós quedó plantegada de forma latente la cuestión. El sieglu II zarapicó con ella pero nun lu afondó porque tenía'l problema más acuciosu de defendese de les persecuciones. El sieglu III esploró'l problema y plantegar de forma teórica. El sieglu IV llevó esos planteamientos hasta'l final y produció un grupu d'heterodoxes bien conocíes y persistentes como fueron el arrianismu y la so consecuencia lóxica, el movimientu «pneumatómaco» o macedoniano. La cuestión quedó resuelta nos concilios de Nicea y Constantinopla en favor de la tesis trinitaria.
Nel sieglu XVI y nel occidente centroeuropéu, naz el cristianismu protestante. Dende esi momentu y hasta el sieglu XX formaron ensame de nueves ilesies que revisaron unos o otros aspeutos de la teoloxía cristiana. El cuerpu xeneral de les ilesies protestantes sostuvo la tesis trinitaria anque dalgunes d'elles retomaron les tesis modalistas, les arrianes y les triteístas. Tou ello y los intentos por averar les tesis católicu y ortodoxu caltienen viva esta cuestión.
Esbozu d'una pneumatoloxía naciente (sieglu II)
Los teólogos del sieglu II nun s'esmolecieron demasiáu por esta cuestión. Los autores apostólicos taben más pendientes de la organización de les ilesies y de les persecuciones. Hai qu'esperar a mediaos d'esi sieglu p'atopar les primeres reflexones no que fai a l'apologética cristiana.
Clemente de Roma ye unu de los padres apostólicos. Na primer epístola tien fórmules cristolóxiques y trinitaries.
Ignacio de Antioquía (m~110) escribió siete cartes a les comunidaes cristianes. Afirma explícitamente la divinidá del Fíu que «taba xunto al Padre antes de tolos sieglos». Alrodiu de la divinidá del Espíritu Santu nun esiste allugamientu esplícitu. Tien fórmules trinitaries y cristolóxiques. Tien tamién una confesión personal alrodiu de una revelación del Espíritu Santu.
Policarpo de Esmirna tampoco menta nada sobre l'Espíritu Santu. Estrema ente Dios y Xesús utilizando la fórmula «Dios y Padre del nuesu señor Xesucristu» (Flp XII,2), que tamién apaez en.
Papías de Hierápolis vivió nos años que siguieron a la muerte de los apóstoles de Xesucristu. Yera compañeru de Policarpo, del que se diz que foi discípulu del apóstol Juan. Papías escribió cinco libros pero la so obra sumió. Citar Ireneo de Lyon, del sieglu II y Eusebio de Cesarea, del sieglu IV. El fechu ye qu'entá se lleía la so obra nel sieglu IX. Anguaño solo queden fragmentos de los sos escritos, nos cualos nun diz nada del Espíritu santu.
El Pastor de Hermas paez concebir al Espíritu Santu nel sentíu del antiguu xudaísmu como un Espíritu de Dios. La so cristoloxía nunca utiliza espresiones como «Xesús» o «Cristu» y sí ciertes designaciones angelológicas: «Ángel Santísimu», «Ángel Gloriosu», «Miguel», etc.
Atenágoras d'Atenes evita'l subordinacionismo d'otros apologetas griegos. Tien una definición de la trinidá sorprendente pa la dómina.
Teófilo de Antioquía, sestu obispu de Antioquía ye'l primeru n'usar la espresión «trinidá» (trias).
Desarrollu de la pneumatoloxía (sieglu III)
A la fin del sieglu II y entamos del III les reflexones de los Padres de la Ilesia alrodiu de la fórmula bautismal qu'apaez en Mt 28 19-20 y l'idea de la preesistencia de Cristu que Pablo afirma nos himnos cristolóxicos, llevaron a una creciente especulación avera del Espíritu Santu.
Hipólito de Roma afirma una concepción asemeyada del Espíritu Santu: ye la fonte de la conocencia de Dios y ye Aquel que ta en tou (cf. C. Noet. 12).
Sicasí, a Oríxenes débese una reflexón más amplia y sistemática sobre l'Espíritu Santu. Los problemes que s'aldericaben nesi entós teníen que ver col ser o non xeneráu del Espíritu Santu o si tratábase o non d'una sustancia. Oríxenes concibe la Trinidá como un tríu de círculos concéntricos, onde l'Espíritu Santu ye'l más pequeñu ya interior y que, afirma, tien dominiu sobre les realidaes espirituales (cf. De Princip. I 5 7) y realiza la so santificación (cf. De princ. praef. 3; I 1 3; 3 4; 5; 7; II 7 2; 11 5; IV 3 14). Llapada al Padre, al Fíu y al Espíritu Santu, «hipóstasis intelectuales» subsistentes de por sí (De Princ. I 1 3) siendo l'Espíritu Santu aniciáu per mediu del Fíu (In Joan. 2 10 70 a 12 90) y una realidá inferior tocantes a la so rellación con aquello de lo que procede (De Princ. I 3 5).
Novaciano, na so obra «De Trinitate» afirma que ye l'Espíritu Santu quien da dones a la so Ilesia p'afatala y perfeccionala sobre toles coses y en tou. Y afirma el so calter personal: «Ye Él quien –so forma de palombu– vieno y posóse sobre'l Señor dempués del so bautismu, habitando plena y totalmente solu n'Él, ensin llimitaciones, y depués foi espacháu y unviáu sobreabundantemente, de manera qu'otros pudieren recibir un fluxu de gracies» (De Trin. XXIX). Sicasí, la rellación ente les persones divines ta carauterizada por delles categoríes:
Estos teólogos fornieren n'ocasiones al Padre col Fíu y n'otres paecen afirmar una cierta subordinación del Fíu con al respeutive de Dios Padre. Y nengunu d'ellos afirmó que l'Espíritu Santu fuera igual al Padre o al Fíu. Oríxenes declara que'l Fíu de Dios ye «primoxénitu [...] de tola creación» y que les Escritures «saben d'Él que ye más vieyu que toles criatures».
El concilio de Nicea
Les fórmules utilizaes por Orixe pa describir la Trinidá y el papel del Espíritu Santu xeneraron grandes discutinios, máxime porque los sos discípulos fueron esaxerando la so posición. Les crítiques veníen de quien consideraben que tal creencia de los círculos diba contra'l monoteísmu, pero tamién de quien identificaben al Espíritu Santu col Fíu o cola gracia o con una criatura (cf. Eusebio, De. Eccl. Theol. 3 6). El primer concilio de Nicea, que buscaba esaminar les tesis d'Arrio y por tantu ocupar de la tema de la divinidá de Xesús de Nazaré, pronuncióse finalmente contra este y foi la base d'un estensu desenvolvimientu de la cristoloxía. El concilio nun trató sobre la divinidá del Espíritu Santu pero l'esquema del credo niceno indica yá una cierta igualdá pos el testu afirma: πιστευομεν εις ενα Θεον, πατερα παντοκρατορα [...] εις ενα κυριον Ιησουν Χριστον [...] εις το αγιον πνευμα (Creemos nun Dios, Padre toupoderosu... nun Señor Xesucristu... nel Espíritu Santu). Hubo qu'esperar hasta l'añu 360 –inda en plenes disputes colos arrianos– por que les conclusiones arrianes aplicar a la pneumatoloxía. Quien menta esti fechu, ye Atanasio (cf. Epist. ad Seraph. I 1).
Van Ser Atanasio y los trés mayores padres capadocios (Basilio el Grande, Gregorio de Nacianzo y Gregorio de Nisa) quien van encetar un estudiu fondo y detallao del Espíritu Santu dende'l puntu de vista teolóxicu.
Atanasio ataca a quien interpreten los testos pneumatológicos en sentíu figuráu», afirmando que la realidá del Espíritu Santu hai de ser considerada dientro de la Trinidá, con un sentíu de movimientu circular que llama «perijóresis» (en llatín «circuminsessio intratrinitaria») y consubstancial al Padre y al Fíu.
Arrianos y pneumatómacos
El desenvolvimientu natural del pensamientu arriano desaguó na negación per parte de los siguidores d'Arrio de la divinidá del Espíritu Santu. Anque primeramente la disputa foi solo cristolóxica, hacia l'añu 360 dalgunos empezaron a afirmar que l'Espíritu Santu yera «non solo una criatura, sinón unu de los espíritos que sirven [a Dios], y que nun s'estrema de los ánxeles sinón solo por grau» (esto escribió Atanasio refiriéndose a los que llamó «tropistas» na so carta a Serapión, obispu de Thmuis, Exiptu; vease Ad. Serap. I 1). Al paecer, en Constantinopla, a partir del añu 360, estos arrianos empezaron a ser conocíos col nome de pneumatómacos. Nel añu 367 xunir a los «homousianos» y tomaron por líder a Eustacio de Sebaste.
Mientres el concilio de Calcedonia, los principales pneumatómacos yeren Eleusio de Cízico, Marcianu de Lampsaco y Maratonio de Nicomedia (que dio nome a los maratonianos). Les disputes volviéronse intenses y violentes debíu a la crecedera de los grupos de pneumatómacos yá que teníen grupos de monxos qu'atraíen munchu siguidores pola so austeridá. Dende l'añu 373 hai una cadena cuasi ininterrumpida d'escritos contrarios a esta doctrina: Basilio na so obra sobre l'Espíritu Santu, la carta de Anfiloquio de Iconio, el «Panarion» d'Epifanio de Salamis, los «Anatematismos» del Papa Dámaso. Sicasí, la doctrina pneumatómaca siguía faciendo prosélitos inclusive en Constantinopla polo que Gregorio de Nacianzo usó los sos Discursos teolóxicos» pa intentar una confutación definitiva (vease, por casu, el capítulu V númberu 5).
El Concilio de Constantinopla anatematizó nel so primer canon a los semi-arrianos o pneumatómacos: «Nun hai de ser violada la fe de los 318 padres que s'axuntaron en Nicea de Bitinia; más bien, esta hai de caltenese firme y estable, y haise de anatematizar toa herexía, y especialmente la de los eunomianos, anomianos, arrianos, eudoxianos, macedonianos y de los pneumatómacos, y de los sabelianos, y marcelianos, y fotinianos y apolinarianos» (Dz 85).
A pesar de la condena formal del concilio, los pneumatómacos siguieron creciendo y gociaron de cierta llibertá de cultu (cf. Sócrates, Historia de la Ilesia V 20). Por ello, Dídimo d'Alexandría atacó-yos nel llibru II del so «De Trinitate». Escontra fines del sieglu IV, los pneumatómacos inda tuvieron disputes con Teodoro de Mopsuestia y hacia l'añu 48 Nestorio llogró del emperador midíes represives (yá que teníen una ilesia inclusive en Constantinopla) qu'obligaron a munchos a pasar al credo nicenoconstantinopolitano. Nun hai noticies históriques de los pneumatómacos tres estes lleis.
Los padres capadocios
Basilio el Grande escribió nel añu 376 un tratáu sobre l'Espíritu Santu pa combatir la heterodoxa arrianu-pneumatómaca. Na so obra centrar en primer llugar na distinción de les siguientes fórmules:
Estes formulaciones yeren utilizaes polos pneumatómacos pa establecer la distinción de naturaleces ente les persones divines. El so argumentu yera: «si de cada persona falar de forma distinta, ye que son distintes». Basilio refuta esta tesis, basándose nun estudiu cuidadosu de les espresiones bíbliques y amosando con exemplos que nes escritures: «les espresiones intercambiar d'improviso, al albur de la necesidá».
La segunda exa de la so argumentación basar nos usos llitúrxicos tradicionales. No que fai a la fórmula bautismal de Mateo: «Díi y bautizái a toles naciones nel nome del Padre, del Fíu y del Espíritu Santu», argumenta que si nesa fórmula'l Padre nun refalga la comunión col Fíu y l'Espíritu, dixebralos en naturaleces distintes ye dir contra la voluntá del Padre, fechu del que depués afirma que ye la verdadera «blasfemia contra l'Espíritu Santu». Afirma que l'Espíritu merez el mesmu honor (ομοτιμος) que se tributa al Padre y al Fíu pos tán nel mesmu nivel (συντεταχθαι) y que se numberen xuntos (συναριθμεισθαι).
Gregorio de Nisa nos sos discutinios contra Eunomio y los macedonianos, apurre la definición doctrinal de mayor ésitu nos testos socesivos: a partir de les operaciones (ενεργειαι) de les persones trinitaries –que seríen distintes pero d'una sola sustancia ουσια– afirma que l'Espíritu Santu provién del Padre y foi recibíu pol Fíu (De Spir. Sanc. 2). Por ello, al Padre llámase-y «Omnipotente», el Fíu ye'l poder del Padre y l'Espíritu Santu ye l'espíritu del poder del Fíu. Por tou ello, al Espíritu Santu tamién correspuende la máxima adoración (προσκυνεσις)
El concilio de Constantinopla
Nel concilio de Constantinopla asumiéronse les espresiones de Gregorio de Nisa nos siguientes términos: πιστευομεν [...] εις το πνευμα το αγιον, το κυριον και ζωοποιον, το εκ του πατρος εκπορευομενον, το συν πατρι και υιω συμπροσκυνουμενον και συνδεξαζομενον, το λαλεσαν δια των προφητων (creemos [...] nel Espíritu Santu, señor y dador de vida, que procede del Padre, y col Padre y el Fíu ye adoráu y glorificado, y que faló polos profetes).
Sicasí, el Concilio de Constantinopla nun completó la doctrina del 'dogma' trinitariu.
El Tomu de Dámaso
El Papa Dámaso nel añu 382 d. C. nun concilio celebráu en Roma, presentó una serie d'enseñances, que quedaron afiguraes nel documentu llamáu Tomu de Dámaso, que recueye la doctrina trinitaria. En cuanto al Espíritu Santu, dixo:
Padres posteriores al concilio de Constantinopla
Dempués de la pronunciación del concilio nun hubo un desenvolvimientu importante dende'l puntu de vista doctrinal anque sí haya profundización espiritual y comentarios de dellos autores. Mario Victorino, a partir de l'antropoloxía neoplatónica (tripartición de l'alma humana en ser, vivir y entender) aplicaba la noción del “entender” al Espíritu Santu nel ser de Dios Trino.
Agustín d'Hipona parte de la identidá de sustancia y la distinción de les persones divines p'afirmar que tal distinción deber a les sos respeutives operaciones que, anque son comunes a los trés persones, son adjudicables. Asina l'Espíritu Santu ye'l don común del Padre y del Fíu (cf. De Trinit. V 12 13; 15 16; 16 17). La categoría filosófica que-y dexa superar el triteísmo ye la de rellación y pollo, afirma que l'Espíritu Santu ye “communio consubstantialis et aeterna” (comunión consustancial y eterna) o “carines” recíproca del Padre con respectu al Fíu y viceversa. Asina ye l'Espíritu Santu quien con más propiedá recibe l'apellativu d'amor usáu pela primer carta de Juan (De Trinit. VI 5 7; XV 17 30s).
Nel símbolu Quicumque, o del Pseudo-Atanasio, —que se cree compuestu mientres el sieglu V compéndiase la enseñanza de los teólogos y padres tres les disputes trinitaries: "Alía est enim persona Patris, alía Filii, alía et Spiritus Sancti; sei Patris et Filii et Spiritus Sancti una est divinitas, aequalis gloria, coaeterna maiestas [...] Pater a nullo est factus, nec creatus, nec genitus; Filius a Patre solu est, non factus nec creatus, sei genitus. Spiritus Sanctus a Patre et Filio, non factus nec creatus nec genitus, sei procedens" (Una ye la persona del Padre, otra la del Fíu y otra la del Espíritu Santu; más una ye la divinidá del Padre, del Fíu y del Espíritu Santu, la mesma gloria, coeterna maxestá [...] El Padre nun foi fechu por naide, nin creáu, nin niciáu; el Fíu vien solo del Padre, nun foi fechu nin creáu, sinón niciáu. L'Espíritu Santu vien del Padre y del Fíu, nun foi fechu, nin creáu nin niciáu, sinón que procede).
El discutiniu sobre'l «Filioque»
Nel añu 876 d. C. un sínodu en Constantinopla condergó al Papa por non correxir la herexía de la clausa Filioque». Estes disputes tomaron gran fuercia por cuenta de que nun se consideraba idéntica la preposición «ex» y la de «dia» y los teólogos bizantinos proponíen que la primera fuera usada pal Padre y la segunda pal Fíu. La idea yera afirmar que l'Espíritu Santu procedi (εκπορευεσθαι) del Padre pol Fíu. Sicasí, el testu aprobáu del Concilio yera "ex Patre Filioque procedit" (procede del Padre y del Fíu).
Nel añu 1054 d. C. el representante del Papa escomulgó al Patriarca de Constantinopla, quién, de la mesma, punxo so maldición al Papa. «El discutiniu Filioque» sigue siendo un puntu de disputa ente la Ilesia d'Occidente y la d'Oriente.
En 1101, dempués del Sínodu de Bari, Anselmo de Canterbury compunxo «De processione Spiritus Sancti» col que defende que la fórmula «Filioque» sofitar nes escritures y nun yera n'absolutu una innovación de la teoloxía d'occidente como afirmaben los teólogos d'oriente. N'otros puntos de la so obra tratara tamién cuestiones relatives a la trinidá.
Escolástica
Nel sieglu XIII, Bonaventura fala del Espíritu Santu como d'un amor comunicativo (Coment. a les Sent. I d.10 q.1). L'Espíritu ye la rellación, el nexu ente'l Padre y el Fíu, pero una rellación sustancial. Agora bien, escontra nós, tratar d'un don. Asina: «Espíritu dizse principalmente en rellación cola fuercia que lo produz; Amor principalmente en cuanto a la manera de la so emanación, ye dicir como nexu; Don tocantes a la rellación que sigue d'él […] foi fechu pa xuninos» (Coment. a les Sent. I d.18 a.1 q.a ad 4).
Tomás d'Aquino asumió dafechu nes sos obres la noción d'Espíritu Santu como rellación d'amor ente'l Padre y el Fíu. Retoma imáxenes agustinianas pa esplicar la divinidá del Espíritu Santu: «Dios en cuanto esiste n'el mesmu ser natural, Dios en cuanto esiste nel so entendimientu, Dios en cuanto esiste nel so amor son una sola cosa, anque cada unu de los trés seya una realidá subsistente» (Contra Xentiles IV 26). Tal amor esiste «hipostatizado», esto ye, como persona subsistente.
El catarismo espublizar mientres los sieglos XI a XIV. Les creencies cátaras yera un amiestu de dualismu oriental y de gnosticismu. Ente los cátaros había dos grupos: los Perfectos» y los Creyentes». Entrar na categoría de los Perfectos por aciu un ritu de bautismu espiritual llamáu «consolamentum». Esti efectuar por aciu la imposición de manes dempués d'un añu de prueba. Pensábase qu'esti ritu llibraba al Creyente del dominiu de Satanás, lo purificaba de tolos sos pecaos ya impartía-y l'Espíritu Santu. Na doctrina cátara la salvación nun dependía del sacrificiu redentor de Xesucristu, sinón del consolamentum o bautismu n'Espíritu Santu, pa los que fueren purificados asina, la muerte significaba desafiase de la materia. L'Espíritu Santu nel catarismo yera pos un don o poder.
Reforma y Contrarreforma
Pa entender la concepción que Martín Lutero tenía del Espíritu Santu, esta haise d'encuadrar en tola so teoloxía. La Escritura esplicar por sigo mesma faciendo reconocer a Cristu como Salvador: El principiu de discernimiento d'un testu inspiráu ye que fale de Xesucristu. Agora bien, esti reconocencia fai posible pola aición del Espíritu Santu na alma del creyente.
Xuan Calvino sostién una tesis similar anque matizao: ye'l testimoniu interior del Espíritu Santu lo que dexa estremar la pallabra verdaderamente divina (esto ye, inspirada) y lo que nun lo ye. Asina, por casu, afirmar na Institución de 1541:
“Hemos de tomar l'autoridá de la Escritura como más alta que toles razones o nicios o conxetures humanes. Esto significa que la fundamos sobre'l testimoniu interior del Espíritu Santu […] Por tanto, iluminador pol so poder, non a partir del nuesu xuiciu nin al de los demás, consideramos que la Escritura vien de Dios” (Opera Calvini en Corpus Reformatorum III páx. 368).
L'Espíritu Santu na teoloxía de Miguel Servet
thumb|180px|Exemplar de la Restitución del Cristianismu de [[Miguel Servet.]]
Miguel Servet (1511-1553) apurrir a la xera de restaurar lo qu'entendía como verdaderu Cristianismu, non tracamundiáu poles especulaciones filosófiques, particularmente les relatives a la Trinidá. Por ello dedicóse a estudiar el testu bíblicu y refugó toa doctrina que tuviera en conflictu coles Escritures. Nel so llibru más importante, Restitución del Cristianismu, describe l'Espíritu Santu como esencia de Dios en cuantes que se comunica al mundu, según una manera sustancial divín, qu'en sí mesmu ye pura deidá y plenitú de Dios en Cristu. Sicasí, non [ye] una tercer entidá metafísica. Con éses na teoloxía servetiana, l'Espíritu Santu ye la manera divina nel que Dios intervién nel mundu y particularmente nel ser humanu (según la so famosa descripción de la circulación menor, l'Espíritu enfusa nel cuerpu pola respiración y, al traviés de la so entrada nel fluxu sanguíneo polos pulmones, vivifica el cuerpu y refai l'alma), pero nun ye una entidá específica nin una de les Persones componentes d'una trinidá divina.
El Espíritu Santu nes creencies de los Hermanos Moravos del Pequeñu Partíu
Dellos movimientos relixosos contribuyeron a la formación de la Unión d'Hermanos o Hermanos Moravos a mediaos del sieglu XV. Unu d'ellos foi'l de los Valdenses, que se remontaba del sieglu XII. Otru grupu influyente foi'l movimientu deriváu de los husitas, siguidores de Juan Hus. Los Hermanos Moravos tamién tuvieron influencies de grupos quiliastas lo mesmo que de escrituarios. Petr Chelcický, foi un escrituario y reformador checu que taba familiarizáu con enseñances valdenses y husitas. Refugó a los husitas pol sesgu violentu que tomara'l movimientu y estremóse de los valdenses poles concesiones que fixeren nes sos doctrines. En 1440, Chelcický afiguró les sos enseñances nel llibru tituláu Les redes de la fe. Les enseñances d'esti escrituario tuvieron una gran influencia en Gregorio de Praga, hasta'l puntu de qu'abandonó'l movimientu husita. En 1458, Gregorio persuadió a pequeños grupos por que lo siguieren, establecer na ciudá de Kunvald onde fundaron una comunidá relixosa. Ente 1464 y 1467,aquel incipiente grupu celebró dellos sínodos y aceptáronse diversos resoluciones que definíen el so nuevu grupu. Toes fueron meticulosamente rexistraes nun conxuntu de llibros, conocíos como Acta Unitatis Fratrum. Biforcar en dos grupos: 'unu mayoritariu' y 'un pequeñu partíu'. Esto asocedió en 1494, nuna zona de l'actual República Checa. El grupu mayoritariu yera de tipu prerreformista-ortodoxu. El pequeñu partíu, sicasí, yera prerreformista-heterodoxu. Esti grupu predicaba que teníen de caltenese firmes na so postura contraria a la política y al mundu, apegándose firmemente a les Escritures. Los miembros del pequeñu partíu dientro de les sos creencies teníen el conceutu del Espíritu Santu, nel sentíu de: Deu de Dios y apurrida de Dios, un consuelu, o'l poder de Dios, que'l Padre da a los creyentes sobre la base de los méritos de Cristu. Rexístrense les sos creencies na so obra cume Acta Unitatis Fratrum (Actes de la Unión d'Hermanos).
L'Espíritu Santu na iconografía
250px|thumb|Retablu mayor de la [[Cartuxa de Miraflores (Burgos, España). Nel medallón central, Dios Padre y l'Espíritu Santu (dambos con forma humana) sostienen los estremos del travesal de la cruz.]]
Les principales imáxenes del Espíritu Santu desenvolver al intentar representar la Santísima Trinidá o los episodios del Bautismu de Xesús, de l'Anunciación o Pentecostés.
Dende'l sieglu X yera costume representar a la Trinidá con trés formes humanes masculines. Esta imaxe llogró caltenese —metanes disputes ya interpretaciones de too tipu— hasta'l sieglu XVI. Puede trate, por casu, nel retablu mayor de la Cartuxa de Miraflores de Burgos, talláu por Gil de Siloé a finales del sieglu XV, o na pintura de la Coronación de la Virxe de Hans Holbein el Viejo. Sicasí, el papa Benedicto XIV prohibió toa representación en forma humana del Espíritu Santu nel añu 1745.
La forma de llingües de fueu mentada nos Fechos de los Apóstoles (cf. ) úsase solo en representaciones de soceder en Pentecostés. Aun así, les más antigües pintures de Pentecostés solíen poner un palombu (vease por casu el Evangeliario de Rabula de Florencia).
NGC 329
NGC 329 ye una galaxa espiral (Sb) alcontrada na direición de la constelación de Cetus. Tien una declinación de -05° 04' 14" y una ascensión recta de 0 hores, 58 minutos y 01,4 segúns.
A galaxa NGC 329 afayóse en 27 de setiembre de 1864 por Albert Marth.
Françoise Barré-Sinoussi
Françoise Barré-Sinoussi ye una investigadora Francesa en viroloxía conocida por participar nel descubrimientu en 1983 del VIH, el virus responsable del SIDA, cuando formaba parte del equipu de Luc Montagnier nel Institutu Pasteur.
Françoise Barré-Sinoussi algama'l so doctoráu en 1974 na facultá de ciencies de París. Investigadora nel INSERM dende 1975, ye responsable de los trabayos sobre los temas que tienen que ver col virus del SIDA.
La doctora Françoise Barré-Sinoussi ye responsable de les primeres identificaciones del VIH-1 como causante del sida. Como investigadora, convirtióse en 2006 na primer muyer francesa en formar parte del Salón de la Fama de la organización WITI (Women in Technology International).
En 2006 foi promovida a oficial de la Lexón d'Honor.
Ismaíl de Marruecos
Abdul Násir Mulay Ismaíl as-Samin ben Sharif —Sultán Mulay Ismaíl— foi'l sultán de Marruecos que reinó dende 1672 hasta la so muerte.
Biografía
Mediu hermanu de Mulay Al-Rashid, xubió al tronu tres la muerte del so hermanu nun accidente d'equitación. Heredaba un poder emerxente sobre un territoriu rebalbu, que bien llueu empezó a apoderar.
Treslláu de la capital
thumb|left|250px|[[Bab Mansour|Bab el-Mansur. Mequinez]] En 1675, fixo treslladar la so capital de Fez hasta Mequinez, ciudá onde empezó la construcción d'una inmensa muralla de 40 km de perímetru, y un palaciu onde namái les caballerizas podíen agospiar 12.000 montadures. Les sos muyeres teníen toles procedencies posibles, inclusive una dama irlandesa, Mrs. Shaw. Dalgunos nun tuvieron la paciencia d'esperar a la muerte del so llonxevu padre y dirixeron rebeliones contra él, qu'enxamás tuvieron resultaos positives pa los provecíos príncipes.
Execución d'esclavos
Otra de les sos ocupaciones favorites yera executar esclavos, en munches ocasiones namái por pixín prestar, quiciabes hasta más de 36.000. L'embaxador de Francia llegó a afirmar que nuna ocasión atrever a recibi-y puerco de sangre hasta los coldos y ensin dar nenguna importancia al so aspeutu.
Enfrentamientu colos Otomanos
Pa faer frente a la rivalidá del poder otomanu, fuerte entá n'Arxelia, reclutó un exércitu d'esclavos que pudo superar los 150.000 efectivos, con una guardia negra d'élite de 16.000, y combatió victoriosamente contra los turcos en delles campañes hasta 1696. Nun se contentó con esto, sinón que recuperó Mamura —o La Mamora— de los españoles en 1681 y Tánger de los ingleses en 1684 (que la recibieren de los portugueses en 1661). Naturalmente, foi un escelente aliáu de los franceses, que yeren enemigos de dambes naciones, llegando al "atrevencia" de solicita-y a Lluis XIV una de les sos fíes como esposa, en 1691. Magar nun recibió nenguna princesa de sangre, sí recibió a cambéu inxenieros y militares franceses que lu ayudar a llevar a cabu'l so plan de construcciones y a instruyir al so exércitu. Tamién foi un teólogu de cierta sonadía. Trató de convertir al islamismu al rei Xacobu II d'Inglaterra, y cuando'l so asediu de décades sobre Ceuta foi denunciáu pola corte española como violación de la tregua ente dambes naciones, repunxo qu'un tratáu con infieles nun tenía por que ser respetáu escrupulosamente.
Morrió a una edá bien avanzada, dexando un pebidal de futures lluches civiles ente los sos socesores, 7 de los cualos aportaron al tronu mientres les siguientes décades.
Crispin Glover
Crispin Hellion Glover ye un actor de cine, tamién ye un pintor, cineasta, escritor, músicu, coleicionista d'oxetos y archivista d'esotérica. Glover ye conocíu por interpretar a George McFly en Back to the Future, "Creepy Thin Man" na adautación de Charlie's Angels, Willard Stiles en Willard y a "Stayne - Knave of Hearts" nel filme del 2010 Alicia nel país de les maravíes. A finales de los años 80, Glover creó la so propia empresa editorial, convertida nos años 90 tamién en productora cinematográfica, Volcanic Eruptions (Erupciones volcániques).
Primeres etapes de la so vida
Nacíu na ciudá de Nueva York, a los cinco años Glover dir a Los Angeles colos sos padres; la so madre, Mary Elizabeth Lillian Betty Krachey Bloom, yera una actriz y baillarina, retiróse dempués de la nacencia de Crispin. El so padre, Bruce Glover, ye un actor bastante recordáu por interpretar a Mr. Wint en Diamantes pa la eternidá. Cuando yera pequeñu, Glover asistió a la Escuela Mirman pa neños superdotados. Más tarde asistió al institutu de Beverly Hills, onde se graduó en 1982.
Carrera como actor
El so primer trabayu como actor foi en 1978, na obra teatral The Sound of Music. Darréu, Glover apaeció en dellos anuncios publicitarios. La so primer película foi en 1983, El mio tutor. Tamién participó en delles series como un adolescente, incluyendo Happy Days y Family Ties, esta postrera xunto a Michael J. Fox con quien yá apaeciera nel telefilme, la comedia High School U.S.A., y con quien protagonizaría Back to the Future. Tuvo un papel nes películes Teachers (1984) y Friday the 13th: últimu capítulu (1984). Depués trabayó col direutor Trent Harris nel tercer capítulu de The Beaver Trilogy, tituláu The Orkly Kid. Nesti curtiumetraxe interpretó al home d'una pequeña ciudá qu'entama un espectáculu de talentos locales pa exhibir la so obsesión con Olivia Newton-John, en gran parte a la vergüenza de la comunidá local. Nel clímax de la película, Glover fixo la so versión de la tema "Please Don't Keep Me Waiting". Nun sería la última vegada que Harris y Glover trabayaríen xuntos.
Un bon papel so foi'l de George McFly (el padre de Marty McFly) na película de Robert Zemeckis, Back to the Future (1985). Sicasí, cuando se plantegaron los dos remortines en 1988, Glover nun participó. Según la versión del productor y guionista de la triloxía, Bob Gale, ufiertáron-y el papel, pero Glover quería cobrar más de lo que se-y ufiertaba, proponiendo una cantidá mayor que la que diba cobrar Michael J. Fox, protagonista de la triloxía. Como les demandes nun se cumplíen, Glover refugó'l papel. Sicasí, la versión que l'actor da ye distinta. Él taba interesáu en participar, pero'l sueldu que-y ufiertaron yera menos de la metá del que diben cobrar Lea Thompson y Thomas F. Wilson polo que, neses condiciones, refugar. Sea como fora, el papel finalmente realizar Jeffrey Weissman, al que-y aplicaron maquillaxe y prótesis faciales, p'asemeyar la presencia de Glover en pantalla, apaeciendo namái en planos alloñaos o de llombu, daqué que, inclusive amigos personales de Glover, como l'actor Nicolas Cage, almitieron abondo convincente. Pero aun así, utilizáronse escenes de Glover de la primer película (planos refugaos incluyíos) ensin el so permisu, p'asina faer creer a los espectadores que realmente participaba na película, polo que demandó a los productores (incluyíu Steven Spielberg) y llogró una victoria histórica, la fixación d'un precedente de cómo los actores d'imáxenes pueden ser utilizaos nes películes. Coles mesmes, la demanda marcó daqué de buelga escura na reputación de Glover como actor. Back to the Future foi un ésitu de taquilla internacional en 1985. Sicasí, el mesmu Weissman dixo que se llegó a sentir mal por Glover, por cuenta de que nun-y paecía xusto lo que-y taben faciendo, ya inclusive Michael J. Fox cuando mientres el rodaxe supo lo que los productores teníen pensáu faer, afirmó: "A Crispin nun-y va gustar esto".
El 28 de xunetu de 1987 apaeció en Late Night with David Letterman pa promover la so nueva película Instintu sádicu (River's Edge). Glover apaeció en plató carauterizáu como Rubin Farr (con zapatos de plataforma, peluca y enormes gafes), personaxe de la película Rubin and Ed, na que participara, pero que daquella, nun s'estrenara. Letterman nun sabía que Glover apaecería vistíu asina, y l'actor en cuenta de una entrevista convencional, fixo una apaición a lo Andy Kaufman, onde fixo l'amagu de da-y una patada de karate al propiu Letterman. Glover negóse a dar una esplicación sobre'l so comportamientu naquella ocasión, pero la verdá ye que Letterman volvió convidalu al so programa en delles ocasiones más, la primera d'elles, menos d'un mes dempués del polémicu programa.
En 1988 creó la so propia compañía, Volcanic Eruptions. Con ella, publicó los sos propios llibros Rat Catching (1988), Oak Mot (1991), Concrete Inspection (1992) y What it is, and how it is done (1995), y los sos proyeutos cinematográficos. Un llibru so, qu'escribió en 1982, de títulu Billow and the Rock, sicasí, nun foi publicáu.
En 1989 llanzó un discu, de títulu ''The Big Problem ≠ The Solution. The Solution = Let It Be''.
En 1995 empezó a rodar el que sería los so debú como direutor, What is it?, una surrealista cinta (concebida orixinalmente como curtiumetraxe) protagonizada por actores con síndrome de down y cascoxos, acutar para él un papel onde interpretaba a una especie de Semi-Dios, y otru papel de voz pa Fairuza Balk, y que supondría la primer entrega de la "It Trilogy". Nun foi hasta 2005 qu'empezó a estrenase nos festivales de cine. El direutor David Lynch (que dirixó a Glover na película Wild at Heart y nel primer capítulu de la serie Hotel Room), taba interesáu en producir la película, y anque finalmente nun lo fixo, si encargar de buscar productores.
En 2001 rodó la so segunda película como direutor, It is fine! Everything is Fine., que dirixó xunto a David Brothers, al traviés d'un guión escritu bastantes años tras por Steven C. Stewart, protagonista del filme, y actor de What is it?. Stewart, quien nació con una paralís cerebral, escribió'l guión al traviés de les sos fantasíes sexuales, caracterizando al so personaxe como un asesín de muyeres. Tamién tien un papel protagonista l'actriz alemana Margit Carstensen, habitual nel cine de Rainer Werner Fassbinder, amás de los padres de Glover, qu'apaecen tamién. Esti filme supón la segunda parte de la "It Trilogy". Estrenar en 2007, aquel día Stewart yá finara. Glover afirmó que posiblemente sea la meyor película de tola so carrera.
Dende va dellos años, fai xires per distintes ciudaes y países, col so "Crispin Hellion Glover's Big Slide Show", consistente en dos sesiones, onde primero fai una llectura dramática de 8 de los sos llibros (con diapositives detrás d'él) d'una hora de duración, siguíu de la proyeición de caúna de les sos películes, y rematando con una sesión d'entrugues y respuestes y la firma de llibros.
Glover siguió desempeñando por demás papeles de personaxes excéntricos, por casu, personaxes nes películes Bartleby (2001) y Willard (2003). Recibió considerable atención por interpretar a "Creepy Thin Man" na película Charlie's Angels. El personaxe fuera escritu con diálogos, pero Glover llogró convencer a los productores pa esaniciar el diálogu al personaxe y asina crea-y una imaxe más escura. Glover reconoció que'l motivu pol que participó na película foi pa poder financiar It is fine! Everything is Fine..
Collaboró con Werner Herzog nos comentarios n'audiu de les ediciones estauxunidenses en DVD de dos películes del alemán: Tamién los nanos empezaron pequeños y Fata Morgana.
En 2007, apaeció na película Beowulf, interpretando al malváu Grendel, de nuevu a les órdenes de Robert Zemeckis, 22 años dempués de Back to the Future.
Tamién participó na película Epic Movie, asonsañando a Willy Wonka.
Apocayá, participó de la película Alicia nel país de les maravíes de Tim Burton, nel papel de Ilosovic Stayne, la Sota de Corazones.
Anguaño, piensa na so tercer película como direutor, que nun se trata de It is mine, tercer parte de la triloxía, sinón d'un proyeutu que va protagonizar al pie del so padre, y que pretende rodar nun castiellu que mercó na República Checa en 2004, y que la so construcción data del añu 1600.¨Cita Riquida
Xurde V del Reinu Xuníu
Xurde V del Reinu Xuníu (George Frederick Ernest Albert) foi rei del Reinu Xuníu y los dominios de la Mancomunidá Británica y emperador de la India del 6 de mayu de 1910 hasta la so muerte en 1936.
Como segundu fíu d'Alberto Eduardo, príncipe de Gales, y nietu del monarca reinante británica, la reina Victoria, al momentu de la so nacencia yera terceru na llinia de socesión, detrás del so padre y el so hermanu mayor, el príncipe Alberto Víctor, duque de Clarence y Avondale. Sirvió na Royal Navy de 1877 a 1891, hasta qu'en xineru de 1892, l'inesperáu fallecimientu del so hermanu asitiar direutamente na llinia de socesión al tronu. A la muerte de Victoria en 1901, Alberto Eduardo convertir nel rei Eduardu VII y Xurde foi nomáu príncipe de Gales. Tres la muerte del so padre en 1910, Xurde asoceder como rei emperador del Imperiu británicu. Foi l'únicu emperador de la India n'asistir a la so propia Delhi Durbar.