cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Criollu seychelense
El criollu seychelense o seychellense ye una llingua criolla falada en Seixeles. Ye tamién conocida como Kreol o Seselwá (sechelois) ta basada nel francés. La llingua ye oficial en Seixeles xunto col inglés y el francés.
Monsalupe
Historia
Tamién s'atoparon monedes y restos de cal utilizáu nel Medievu mientres los periodos de plagues pa torgar l'andada. Nun se destacar la esistencia de más restos cerca de la necrópolis. Los cuerpos atopaos, según les monedes, van pasar a formar parte de los fondos arqueolóxicos del Muséu d'Ávila.
Criollu seychelense
Descripción
Dende 1976 el gobiernu (tres la independencia de Seixeles) buscó allugar la llingua como un idioma criollu separáu con ortografía y gramática propia y pa eso creó Lenstiti Kreol (l'Institut créole o "Institutu Criollu"). Úsase l'alfabetu llatín pa escribir la llingua, siendo estos conxuntos importantes ny, dy, ou, qu, ch, wa, ee.
Monsalupe
Turismu Rural
Monsalupe ye un singular llugar qu'ufierta amplies zones pal descansu y l'esfrute de bellos paisaxes a tan sòlo 14 km de la capital provincial y a una hora y cuartu de Madrid. Llinde natural ente les contornes de Sierra y La Moraña, Monsalupe destaca sobre otros pueblos de la zona por disponer d'amplies zones arbolaes(monte y encinares)que faen del conceyu un llugar único y formoso pa folgar, alendar aire puro y pasar un prestosu día de campu. Encamentando pa esti fin "Los Molinucu". (Nome col que se denomina a una zona dientro del términu municipal de Monsalupe, carauterizada por tar enclavada nun pequeñu valle arrodiáu de vexetación: Pinos, encines y chopos y pol que na dómina húmeda ta estremáu por un regueru que bordia lo que güei queda d'un vieyu molín que da nome a esti singular llugar.)
Criollu seychelense
Testu
Esta ye una muestra del testu del padrenuesu nesti idioma:
Monsalupe
Costumes
Anque apenes hai mozos nel pueblu, l'actividá agricola y gandera entá ye importante, destacando'l cuidu d'oveyes y el cultivu de xirasol, trigu y otres ceberes. Tamién ye habitual guardar como los mayores del llugar pasen el so tiempu cultivando hortolices, realizando matances coles que se faen gatafos y salchichones o xugando tranquilamente la partida al mus, tute o brisca. Otru costume típica ye la de pasiar toles tardes que les condiciones meteorologicsa dexar, y asina dialogar tranquilamente con amigos y vecinos de la llocalidá. Mientres les fiestes de branu, realízase un campeonatu municipal de calva con gran númberu de participantes y partíes bien apasionaes. Destacada mención merez citar la recueya de cogordes mientres la seronda y la de zarzamoras pel branu.
Bussières (Côte-d'Or)
Bussières ye una comuña francesa del departamentu de Côte-d'Or, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Air Gear
Air Gear ye un manga d'Oh! Great (Ogure Ito) asoleyáu nel 2003.
El manga y l'anime llicenciáronse nel 2006, tamién sacaron un musical colos personaxes del anime/manga, el tema d'esti anime va de Storm Riders qu'empleguen unos patinos llamados Air Trecks. Los Air Trecks (o AT p'acurtiar) son unos patinos con un motor amestáu de dos ruedes ún en frente del otru. El motor ta basáu nuna distribución de pesu, dependiendo de cómo apoye nel suelu avanza. Los patinadores que lleven los Air Trecks y peleen con otros patinadores son llamaos Storm Riders.
Argumentu
Minami "Ikki" Itsuki ye un estudiante (y delincuente). Faise llamar el "Invencible BabyFace". Ikki ye'l líder de la banda del llau Este. Pero un día cuando va de vuelta a casa, ye atacáu por unos Storm Riders llamaos Skull Saders y Ikki descubre un secretu escondíu de les hermanes Noyamano coles que vive. Les hermanes son d'un grupu de Storm Riders llamaes Sleeping Forest (Viesca Durmiente). Enfadáu coles hermanes Noyamano, Ikki róba-yos unos AT y enfrentase a los Skull Saders, asina ye como d'un momentu pa otru vese endolcáu nel mundu misteriosu de los Air Trecks.
Los qu'empleguen AT son clasificaos por rangos. Hai 6 clases: Clas-F (pa principiantes), Clas-E, Clas-D, Clas-C, Clas-B, y Clas-A. Llueu ta la séptima clas d'Elite, penriba de la Clas-A llamaes Clas-S o Especial-A.
La organización básica de los patinadores son los grupos, pa fundar un grupu AT ha de se gastar munchu dineru nel diseñu de la ropa, les pegatines y l'emblema. Les pegatinas sirven pa marcar el territoriu. Un grupu d'AT necesita tener un territoriu onde puean prauticar los sos movimientos.
Parts War - Estes son les pelees que puen facer los Storm Riders p'algamar pieces d'AT, territorios, o Regalia. Los equipos que s'enfrenten han tener la mesma clas. Hai dellos grupos qu'apuesten los sos emblemes, si eso ocurre y pierden, el grupu disuelvese. Tamién se pue apostar el territoriu. Hai seis niveles:
Los Reis - Los meyores Storm Riders son nomaos Reis, caún pertien la so propia Regalia.
Elementu químicu
Un elementu químicu ye una sustancia que nun pue dixebrase n'otres más cencielles. Cada elementu químicu ta constituyíu por átomos col mesmu númberu de protones nel so nucleu. Esti númberu ye'l númberu atómicu del elementu. Por exemplu, los átomos del elementu carbonu (C) tienen 6 protones, y los del uraniu (U) tienen 92.
Hai 116 elementos químicos conocíos fasta'l momentu, de los que 93 son naturales y el restu son xeneraos artificialmente. Cada elementu represéntase por un símbolu d'una o dos lletres.
La ordenación d'estos elementos acordies coles sos propiedaes físiques y químiques dio llugar a la nomada tabla periódica. Foi ideada por un químicu rusu, Dmitri Mendeleyev, nel añu 1869. Dende aquella primer tabla que namái tenía 63 elementos hasta la d'anguaño que tien 116, espublizáronse más de setecientes. Les más d'elles caltienen el formatu clásicu, pero tamién les hai con representaciones bien curioses, como la de los elementos ordenaos según lo necesarios que seyan pa la vida.
Cecilia Atán
Cecilia Atán ye una guionista y direutora arxentina conocida pola so ópera prima en direición (xunto a Valeria Pivato) La novia del desierto, estrenada nel Festival de Cannes 2017 na seición oficial Una Cierta Mirada.
Saltator maxillosus
Picu gruesu, en portugués, Brasil) ye una especie d'ave paseriforme perteneciente al xéneru Saltator. Tradicionalmente, esti xéneru integró la familia Cardinalidae como nel Congresu Ornitolóxicu Internacional, pero paez más próximu a la familia Thraupidae. Por falta d'alcuerdu ye asitiáu en Incertae sedis, como nel SACC. Ye nativu de Suramérica.
Midna
Midna (ミドナ Midona) ye un personaxe de ficción del videoxuegu The Legend of Zelda: Twilight Princess orixinaria del Reinu de les Solombres (tamién llamáu "el Tapecer").
Saltator maxillosus
Distribución y hábitat
Alcuéntrase nel nordeste d'Arxentina, sureste de Brasil y este de Paraguái.
Midna
Carauterístiques
Esti nuevu personaxe na serie, xunir al protagonista Link pa enfrentase a Zant, l'usurpador del tronu del Rei del Tapecer (yá que este afirma tar teníu por Ganondorf), al que por sigo sola nun podría ganar. De forma fayadiza a la so naturaleza escura, tien un sentíu del humor diabólico, juguetón y un tanto calculador y anque de primeres utiliza a Link por que lu ayudar colos sos propios oxetivos, más palantre nel xuegu empieza a sentir un gran ciñu escontra Link.
Saltator maxillosus
Distribución y hábitat
Los sos hábitats naturales son selva húmedes tropicales y subtropicales montiegues y tamién de baxa altitú, y montes altamente degradaos.
Midna
Carauterístiques
Creíase que Midna sería similar a Navi o Tatl, pos ye un compañeru sobrenatural qu'ayuda a Link de cutio, pero conforme avanzar na aventura, el xugador puede dase cuenta del mayor pesu que tien na hestoria del xuegu. Dientro del Tapecer, monta sobre'l llombu de Link na so forma de llobu ayudar con dellos ataques, saltos y creando un campu d'enerxía. Nel mundu de la lluz, escuéndese dientro de la so solombra, anque entá puede comunicase con él y llevalo a distintes árees de Hyrule. Ye necesaria pa poder pasar los murios d'escuridá que conecten Hyrule col Reinu del Tapecer.
Una vegada que Link consigue la Espada Maestra va tener tamién el poder de tresformase en Llobu en cualquier momentu, siempres que nun haya naide mirando, y Midna nun tendría qu'escondese na solombra de Link montándolo siempres na so forma de llobu.
Midna tien güeyos coloraos brillantes y escuros, el so cuerpu ye pequeñu d'una muyer, el so pelo tien forma de mano, les sos oreyes son llargues y picudes asemeyaes a les d'un muercielago, el so color de piel ye negru y blancu (siendo ésta la so forma abruxada, gracies a la maldición de Zant) y tien un cascu al cual fálten-y les otres trés partes de la Solombra Fundida qu'atopa gracies a l'ayuda de Link.
Historia
Midna ye en realidá la reina-emperatriz del Reinu del Tapecer. La Familia Real del Tapecer (que magar ye mentada nunca apaez mientres el xuegu, pos Zant facer prisioneros) determinara que Zant, sería'l so socesor al tronu al ser el so sirviente más fiel y capaz. Pero, al rectificar y anunciar formalmente que Midna sería la nueva soberana, Zant contraxo una gran llocura y xuró llealtá a Ganondorf (el so nuevu dios), quien-y dio parte de los sos poderes por que Zant pudiera controlar el Reinu del Tapecer y darréu Hyrule por qu'asina Ganandorf pudiera volver al mundu de la Lluz y gobernar Hyrule.
Colos sos nuevos poderes Zant abruxó a Midna y convertir nun pequeñu ser con mínimos poderes. El cascu sobre la so cabeza sería la cuarta parte de la Solombra Fundida, un oxetu místicu d'enorme poder creáu nel pasáu por escuros bruxos pa consiguir el poder de la Trifuerza (y que nun trunfaron yá que el guardian de la trifuerza o "emperador y dios de les solombres" arrampúño-yos el so poder xusto nel momentu precisu). Link tien d'ayudar a recuperar el restu de los fragmentos nos trés primeres cuartones p'asina ganar a Zant y tamién demostrar qu'él nun ye'l gobernador del Reinu del Tapecer. Cuando llogren el postreru de los fragmentos de la Solombra Fundida, Zant apaez y arrampuñar. Amás, convierte a Link permanentemente nun llobu(col cristal d'escuridá) y espulsa a Midna del Reinu del Tapecer tratándola de traidora. Midna queda amorrentando sobre'l llombu de Link(yá que nun puede sobrevivir por sigo sola nel mundu de la Lluz), quien la lleva ante la Princesa Zelda cola esperanza de salvala, cosa que Zelda llogra apurriéndo-y la so fuercia vital a cuenta de el so propiu cuerpu. Ante'l sacrificiu de la princesa, Midna, que nun principiu namái intentaba aprovechase de Link pa salvar el so propiu mundu, toma una mayor determinación pa salvar, non yá al so propiu reinu, sinón al de Link y Zelda.
Zelda aconseya a Link a que vaya a una zona sagrada del monte na rexón de Faron (L'Arbolea Sagrada), onde va atopar la Espada Maestra, una espada que nun puede ser tocada pol mal. Cuando Link averar a la espada, pierde la so forma de bestia recuperando asina'l so cuerpu humanu y un pequeñu cristal creáu por Zant que fai que Link tenga la so forma de bestia. Asina Midna toma posesión del cristal y convierte a Link en llobu cuando él pidir.
Depués Link y Midna dirixir al únicu portal ente'l Reinu del Crepúsclo y Hyrule, conocíu como'l "Espeyu del Crespúculo" nuna antigua cámara allugada al tope del Patíbulu del Desiertu na metá del Desiertu Gerudo, equí afayen que l'espeyu ta rotu, falten 3 fragmentos de cristal y deducen que Zant quebraría esti espeyu pa evitar que Midna y Link vaigan al Reinu de les Solombres. Asina entós Midna y Link decidir a axuntar los fragmentos del Espeyu del Tapecer pa dir vencer a Zant y al empar recuperar les Solombres Fundíes.
Cuando Link y Midna vencen finalmente a Zant, consiguen recuperar los fragmentos de la Solombra Fundida. Estos otorguen un poderosu y peligrosu poder que Midna utiliza pa matar a Zant; destruyir el campu de fuercia que cubre'l Castiellu de Hyrule y pa purificar d'escuridá'l cuerpu de Zelda al ser tenida por Ganondorf. Midna usa esti gran poder per última vegada pa enfrentase a Ganondorf, el Señor de les Tiniebles. L'inmensu poder que s'usó nesi enfrentamientu termina nuna esplosión. Dempués de la esplosión ver a Ganondorf montando'l so caballu y cola Solombra Fundida y da en destruyir la Solombra Fundida (el cascu que llevaba Midna), amosando a Ganondorf como vencedor. Depués de que Link y Zelda acaben con él montaos sobre Epona, Ganondorf saca la espada cola que los Sabios intentaron matalo y Link enfrentar contra él. Dempués de que Link encáxa-y la Espada Maestra a Ganondorf; muerre porque la Trifuerza del Poder sume d'él, la maldición que Zant llanzó sobre Midna ruémpese, y los 4 espíritos de la lluz devuélvenlo al mundu con vida, y a Midna cola so verdadera forma: la d'una muyer, alta, de piel azulao y pelos acolorataos. Finalmente despídese de Link y Zelda, non ensin antes romper l'espeyu del Tapecer con una de les sos llárimes.
Arnedo
miniaturadeimagen Arnedo ye una ciudá de La Rioxa, na comarca de la Rioxa Baxa, con 14.597 habitantes (INE 2015). Ta bañada pol ríu Cidacos (afluente del Ebro). La economía depende fundamentalmente de la industria del calzáu. El so nome vien-y posiblemente del llatín Arenetum, coleutivu d'arena.
Rick Schroder
Vida temprana
Schroder nació en Staten Island, Nueva York.
Arnedo
Allugamientu
izquierda|miniaturadeimagen|550x550px|Panorámica de Arnedo dende les ruines del castiellu. La ciudá de Arnedo ta asitiada nel valle mediu del Cidacos, río afluente del Ebro pola so derecha, na contorna de La Rioxa Baxa. Con 14.597 habitantes (INE 2015) ye la tercer ciudá en población de La Rioxa, de que la so capital, Logroño, falta 48 km.
Rick Schroder
Vida temprana
Ye fíu de Diana (una emplegada de la compañía telefónica) y de Richard Bartlett Schroder (un xerente de distritu d'una compañía de telefonía). Tien una hermana llamada Dawn Schroder.
Arnedo
Allugamientu
El términu municipal de Arnedo tien 86,8 km² que s'estienden a dambes márxenes del ríu Cidacos, anque'l so nucleu urbanu tópase na izquierda. Inclúi dende 1975 l'anterior conceyu de Turruncún, güei despobláu. La so altitú media sobre'l nivel del mar ye de 523 m que marquen l'empiezu de la sierra escontra'l sur.
Rick Schroder
Vida temprana
Tien ascendencia alemana y noruega.
Arnedo
Allugamientu
Arnedo tópase na denominada Hoya de Arnedo, na qu'enfusa'l ríu Cidacos por Arnedillo y sale por Autol, determinando dos márxenes desiguales: la derecha muncho más estensa y serrapatosa ta apoderada pola peña Isasa, de 1.474 m d'altor; y l'izquierda con parés magrices d'un acoloratáu carauterísticu, na qu'a pesar del so pocu espaciu asítiense la mayoría de les poblaciones y de les cueves artificiales furaes pol home.
Rick Schroder
Vida temprana
El 26 de setiembre casóse con Andrea Bernard, la pareya tien cuatro fíos: Holden Richard Schroder (9 de xineru de 1992), Luke William Schroder (14 d'agostu de 1993), Cambrie Schroder (27 de payares de 1996) y Faith Anne Schroder (8 d'agostu del 2001).
Arnedo
Allugamientu
La Hoya ta enmarcada y zarrada por un conxuntu de sierres de conglomeraos y arenisques que pueden ser l'orixe del nome de la ciudá Arenetum:
Rick Schroder
Carrera
Debutó na esitosa película de 1979 Campeón, pola que ganó'l Globu d'Oru a la Meyor Nueva Estrella Masculina del Añu a la edá de nueve años pol so papel de TJ Flynn.
Arnedo
Clima
El clima de Arnedo ye de transición ente mediterraneu y atlánticu. Caracterizase por ser templáu-fríu, llenu de contrastes y varia d'un añu a otru. Polo xeneral ye un clima prestosu, anque pueden rexistrase temperatures cimeres a los 35 graos en xunetu y agostu ya inferiores a los 0 graos en xineru.
Rick Schroder
Carrera
Convertir nuna estrella infantil na serie de televisión Silver Spoons.
Arnedo
Clima
El cerciu (vientu norte) y la chorna (vientu sur) son los vientos propios de la zona. No que se refier a la velocidá, anque predominen les xornaes de vientos débiles y n'aselu, hai díes en que pueden algamar raches importantes.
Rick Schroder
Carrera
Siguió actuando nel western Lonesome Dove
Arnedo
Demografía
A 1 de xineru de 2015 la población del conceyu xubía a 14.597 habitantes, 7.222 homes y 7.375 muyeres. De siguío espónse gráficamente cómo evolucionó'l númberu d'habitantes de la ciudá a lo llargo de la dómina estadística: Nel so términu municipal atópase'l despoblado de Turruncún.
Rick Schroder
Carrera
En 1998 xunir al repartu principal del drama policial de televisión NYPD Blue onde interpretó al detective Danny Sorenson, hasta'l 2001 dempués de que'l so personaxe fuera asesináu mientres s'atopaba nuna operación tapada.
Arnedo
Historia
Paez induldable que Arnedo tuvo pobláu dende tiempos bien antiguos; los restos arqueolóxicos remontase al neolíticu.
Hai historiadores qu'afirmen que'l nome de Arnedo en tiempos prerromanos yera Sadacia o Sidacia, nome que quedaría nel ríu Cidacos, pero la so actual denominación deriva etimológicamente del términu llatín «Arenetum», que vien significar «llugar de sable», y fai referencia a la plataforma arenosa na que s'asitia la ciudá.
Mientres la prehistoria #allugar a la vera del ríu y nos montes, los más antiguos asentamientos que se conocen. Son el de San Pedro Mártir y el Valpineda, con restos de dómina neolítica, quiciabes del Bronce inicial: materiales líticos de xiles y cerámiques feches a mano.
De la dómina prerromana (del 3000 a. C. al sieglu II a. C.) los testimonios arqueolóxicos nos cuetos de San Miguel y El Raposal paecen indicar un hábitat concentráu por pobladores celtíberos, quiciabes berones o pelendones, que sumiríen a la llegada de los romanos nel sieglu II a. C. Del pueblu celtíberu queden importantes testimonios: un pobláu, un fornu y restos de cerámiques apaecíos na llomba de San Miguel.
Na dómina romana (del sieglu II a. C. al sieglu V) nun se cita Arnedo na so historiografía y hai que recurrir a l'arqueoloxía, asina se supón que'l pobláu treslládase al pie del cuetu del Castillo, onde apaecieron restos de terra sigillata, ellí los romanos podríen llevantar una fortificación (base del futuru castiellu medieval) que protexía un importante nuedu de comunicaciones; pos en Arnedo cruciábense les calzaes romanes que xuníen Calahorra con Numancia, y la de Contrebia Leucade (xacimientu de Inestrillas, na cuenca del ríu Alhama) con Dimi, la Vareia romana.
De la dómina visigótica caltiénense restos d'una ilesia rupestre del sieglu VI nes contornes del pueblu, xunto al Monesteriu de La nuesa Señora de Vico, y la Cueva de los Cien Pilastres, sol cuetu de San Miguel, onde hubo un monesteriu. miniaturadeimagen|Castiellu d'Arnedo. Arnedo pasó a ser ocupada polos árabes, amuesa d'ello ye'l Castiellu, que s'alza nun pimpanu cuetu controlando y apoderando la ciudá y les sos llendes. Según el xeógrafu árabe Idrisí, Arnedo foi capital d'una de les 26 provincies árabes d'España nel sieglu VIII y dende onde se desempeñó un importante papel nes lluches de conquista y Reconquista.
A finales del sieglu XIV Arnedo adquier sonadía al celebrase en 1385 conferencies diplomátiques que son l'orixe del títulu de Príncipe d'Asturies, y roblase en 1388 el llamáu Tratáu de Arnedo ente Francia y Castiella pa defensa mutua. Nel sieglu XV fúndanse en Arnedo una de les primeres caxes d'aforru que se conocen nel mundu, según el monesteriu de Vico.
Nos siguientes sieglos varios reis estremaron a la población: Felipe III concéde-y el derechu de fielazgo y garapitería, Felipe IV la exime d'agospiar xente de guerra y concede el Títulu de ciudá, y Carlos III concede una feria de... "nueve díes y mercáu el día llunes de cada selmana".
En 1654 recibió'l títulu de Ciudá concedíu pol entós rei Felipe IV.
Nel sieglu XIX la ciudá cuntaba yá con una industria alpargatero y otres actividaes fabriles: fábriques de xabón y aguardientes, tenerías, alfareríes, una imprenta, etc.
Mientres el pasáu sieglu XX nos aspeutos sociales y políticos (vease Sucesos de Arnedo) la ciudá siguió los acontecimientos del restu d'España; pero caracterizóse particularmente pol entamu nos años venti de la industria del calzáu con un gran desarrollu posterior y d'otres industries auxiliares: prefabricaos, cauchu, cartonajes, etc.; causa de la llegada de población dende otros llugares d'España y nos últimos años dende otros países.
Sucesos de Arnedo
Conocese d'esta manera a los acontecimientos que se producieron ente 1931 y 1932 a partir d'unos despidos nuna fábrica de calzaos y terminaría cola muerte d'once persones por #disparu de la Guardia Civil. Estos fechos causaron una gran polémica, añedíos a otros casos de matances de llabradores y obreros desarmaos per parte d'efectivos de la Guardia Civil como en Castilblanco (anterior) o Casas Viejas (posterior). Arnedo #convertir nun símbolu p'anarquistes y republicanos d'izquierda radical.
Economía
miniaturadeimagen|220x220px|Términu municipal de Arnedo. La ciudá de Arnedo basa la so economía principalmente na industria del calzáu, siendo utilizáu esta sida como eslogan de la ciudá (Arnedo, ciudá del calzáu) y como atraición turística (muséu del calzáu).
Tien un importante y ampliu texíu industrial rellacionáu col calzáu, del qu'esisten diverses variedaes. Ente elles atopen una gran cantidá de marques populares propies de Arnedo: firmes como Pitillos, Flossy, Callaghan, Fluchos, Chiruca (Fal), Gorila, etc. Tamién esta ciudá ye líder nacional na fabricación de Calzáu de Seguridá; tou ello representáu na Asociación d'Industries del Calzáu y Conexes de La Rioxa, AICCOR. Arnedo cunta dende'l 2007 col Centru Teunolóxicu del Calzáu de La Rioxa, qu'ameyora la competitividá y aplica la I+D+i al sector.
Coles mesmes, no qu'a enerxía se refier, nel conceyu de Arnedo atópase unu de los mayores parques solares d'España, construyíu por Isolux-Corsán y propiedá de T-Solar.
Evolución de la delda viva
El conceutu de delda viva contempla namái les deldes con caxes y bancos relatives a creitos financieros, valores de renta fixa y préstamos o creitos tresferíos a terceros, escluyéndose, poro, la delda comercial.
Monumentos y llugares d'interés
miniaturadeimagen|Interior de la ilesia de Santu Tomás. El cuetu del Castiellu qu'apodera l'este de la población, tuvo de fortificase dende dómina romana al pasar pellí diverses calzaes. Al llegar los árabes nel 714 reconstrúin el castiellu sobre esa hipotética fortaleza romana anterior, y tuvo un importante papel mientres la Edá Media nes lluches de conquista y reconquista reparándose nel s. XIX. Con él puédense rellacionar los túneles o mines que traviesen el sosuelu de Arnedo. La ciudá tien tres ilesies asitiaes nel Cascu Antiguu. Caúna d'elles destaca por distintos valores artísticos: La ciudá caltién un gran númberu de cases-palacios na so mayoría barroques que s'asitien nel Cascu Antiguu que merecen la pena conocer. Ente elles destaquen el Palaciu del Arzobispu Argaiz, actual Casa de Cultura (biblioteca municipal, sales d'esposiciones,...) y el Palaciu de la Baronesa, conocíu como La Casa d'Arte na que se desenvuelven actividaes musicales y artístiques. miniaturadeimagen|Monesteriu de Vico, sobre'l ríu Cidacos.
Gastronomía
Tamién destaquen na gastronomía de la población los frutos de les sos güertes. Les families de Arnedo suelen tener pequeñes parceles con hortolices y cultivanlas como afición y pa la so autoabastecimiento. Nes fiestes del conceyu los manxares esfrútense na cai y ye avezada ver a xente realizando unes chuletes asaes al sarmiento, o unos ricos ranchos.
Nes fiestes de marzu, fácilmente puede topase nos caricotes de les chuletadas un buecu pa rustir ayos, cebolles y güevos. Anguaño celébrase cada añu en Arnedo el Festival del ayu asáu, xeneralmente en marzu y abril, el mes depende de cuando caya selmana santa.
Fiestes
En xunetu tamién se celebra "A que te lleo". Una especie de festival de llectures que tien llugar peles nueches nel parque qu'hai xunto al ríu Cidacos.
Fiestes patronales
La razón d'estes fiestes ye que (según la lleenda) los navarros creen ser dueños de los Santos San Cosme y San Damián alegando que los arnedanos robaronselo. Tolos años un grupu de valientes navarros (provenientes de pueblos cercanos como Andosilla, San Adrián) intenten recuperar «los sos» santos. Esti actu realizolo nun percorríu con distintes estaciones nes qu'un orador navarru utiliza'l so labia pa dar razones de que los santos tán meyor en Navarra. Col berru «¡A Navarra con ellos!», los navarros intenten safase colos santos pero un grupu de arnedanos detenganse y nun los dexen escapar. Col ánimu de volver intentalo al próximu añu los navarros rematen la xornada.
Les fiestes de Arnedo #entamar por mediu de les peñes y asociaciones como Lubumbas, La Chispa, Tau y Quincalla. Peles mañanes ufiértense almuerzos gratis y pasacalles coles charangues antes del empiezu del encierre. Tamién hai concursu de xubir pel mayu o cucaña a pol xamón, marionetes pa los neños, deportes tradicionales... y el Zapatu d'Oru.
Alministración y política
Denomináu tradicionalmente como feudu socialista, poles socesives y abuitaes victories de José María León Quiñones dende 1987, nes eleiciones del añu 2003 producióse un empate a conceyales ente'l PSOE y el PP, lo que dexó al Partíu Rioxanu apautar col PP y desbancar al PSOE del Conceyu.
En 2007, el PP consiguiría faese cola mayoría absoluta (9 conceyales), que nun pudo revalidar en 2011, anque si aportó al gobiernu colos sos 8 conceyales de la mano nuevamente del Partíu Rioxanu (PR) con dos.
En 2015, el Partíu Socialista recuperaría de nuevu l'alcaldía con Javier García Ibáñez, que con 32 años ye l'Alcalde más nuevu de la democracia en Arnedo. centro|700x700px
Abio
L'Abio ye un regatu que llueu de cruzar el conceyu de Pezós d'oeste a este xúncese al ríu Augüeira.
Robin Bartlett
Robin Bartlett ye una actriz d'Estaos Xuníos, meyor conocida pol so papel como Debbie Buchman na serie Mad About You, un papel que-y valió una nominación al Premiu del Sindicatu d'Actores.
Carrera
Ella apaeció na serie de curtia duración The Powers That Be y tuvo un papel recurrente como Debbie Buchman (la hermana lesbiana del personaxe de Paul Reiser) na serie Mad About You y como productora de televisión en Sisters. Ella interpretó a una profesora siquier dos veces - como la Sra. Elliott en Lean on Me en 1989, depués de nuevu como la profesora de francés, la Sra. Grober na película de 1991 If Looks Could Kill. Amás, interpretó a la decana d'una escuela privada nun episodiu de la serie de HBO de Larry David, Curb Your Enthusiasm.
En xunu de 2010 anuncióse que Barlett taría apaeciendo como Hannah Pitt na producción del 20.° aniversariu del Signature Theatre Company de Angels in America de Tony Kushner. Ella tamién interpretó a Bridget Kearns en Shutter Island en 2010.
En 2013, interpretó a la Dra. Miranda Crump na segunda temporada de American Horror Story, Asylum, y esi mesmu añu tornó pa la tercer temporada, Coven, interpretando a Cecily Pembroke.
Vida personal
Bartlett casóse col actor Alan Rosenberg en 1976, enantes de divorciase en 1984.
Bussy-la-Pesle (Côte-d'Or)
Bussy-la-Pesle ye una comuña francesa del departamentu de Côte-d'Or, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
C-4
thumb|300px|Preparación d'un esplosivu C-4.El C-4 o diverxente ‘Composition C-4' ye una variedá común d'esplosivu plástico d'usu bélicu. El términu ‘composition' usar n'inglés pa cualesquier esplosivu estable, y la "composition A" y la "composition B" son otres variantes conocíes. El C-4 ye unu de los esplosivos dempués del TNT con más fuercia de los conocíos hasta'l momentu.
Composición
El C-4 componer d'esplosivu, aglomerante plásticu, plastificante y, xeneralmente, marcador o productos químicos adxuntos tales como 2,3-dimetil-2,3-dinitrobutano (DMDNB) p'ayudar a detectar l'esplosivu ya identificar la so fonte. Como con munchos esplosivos plásticos, el material esplosivo en C-4 ye RDX (tamién conocíu como ciclonita o trinitaminaciclotrimetileno), que forma alredor del 91% del pesu del C-4. El plastificante ye di(2-etilhexil) o'l dioctil sebacato (5,3%), y el aglomerante ye'l poliisobutileno (2,1%). Otru plastificante usáu ye'l dioctil adipato (DOA). Una cantidá pequeña d'aceite de motor SAE 10 (1,6%) amiéstase tamién. C-4 españa a cerca de 8.050 m/s.
Fabricación
El C-4 fabrícase combinando l'amiestu de RDX col aglomerante disueltu nun disolvente. El disolvente entós s'evapora, ensúgase y penerar l'amiestu. El material final ye un sólidu abuxáu con una apariencia similar a magre de modelar. Na actualidá, ta trabayándose na meyora del C-4, amestando materiales d'última xeneración.
Oh! Great
Ito Ogure (大暮維人) más conocíu como '''Oh! Great''', ye un mangaka (artista manga).
Entamó dibuxando doujinshis hentai. Una de les sos histories Hentai más conocíes ye September Kiss. Pero foi Tenjho Tenge, producida en 1997, cola que se dio a conocer tanto en Xapón como nel restu del mundu. Tenjho Tenge, foi espublizada por Shûeisha na revista Ultra Jump, amás prodúxose una serie d'anime basada nesti manga.
C-4
Historia
El C-4 ye una meyora de los años 1960 d'un desenvolvimientu británicu de la Segunda Guerra Mundial llamáu Nobel 808, que contenía RDX, aceite mineral, y lecitina. El C-4 ye parte del mesmu grupu d'esplosivos que'l C, C2 y C3, cada unu con distintes proporciones de RDX.
Oh! Great
El so dibuxu rescampla por ser limpiu y mui espresivu, anque lo más carauterísticu son les sos rapaces, y les escenes ecchi qu'abonden nos sos trabayos, influyíu nidiamente polos sos anteriores trabayos nel xéneru hentai, anque les histories fueren empobinaes a un públicu más mozu.
Bangkok
Bangkok ye la capital y la ciudá más poblada de Tailandia. En sentíu estrictu, Bangkok nun ye'l nome de la capital, anque los estranxeros usar universalmente. Bangkok significa «aldega del nisu»: ye'l nome d'una parte del llau Thon Buri del ríu. Con éses Bangkok ye conocida en tailandés como Krung Thep Mahanakhon (en tailandés: กรุงเทพมหานคร, o กรุงเทพ Krung Thep ), que significa «la ciudá de los ánxeles». Foi un pequeñu puestu de comerciu na desaguada del ríu Chao Phraya mientres el Reinu de Ayutthaya. Llegó al primer planu de Siam, cuando recibió'l estatus de ciudá capital en 1768 dempués de la quema d'Ayutthaya. Sicasí, l'actual Reinu Rattanakosin nun empezó hasta 1782 cuando se treslladó la capital al traviés del ríu por Caña I, dempués de la muerte del rei Taksin. La capital de Rattanakosin ye agora formalmente llamada "Phra Nakhon" (en tailandés: พระนคร), perteneciente a les antigües llendes nel nucleu de la metrópolis y el nome de Bangkok incorpora l'acumuladura urbana dende'l sieglu XVIII, cola so propia alministración pública y gobernador.
Oh! Great
El so nomatu remanez d'un xuegu de pallabres: el so nome en xaponés escríbese "Ito Ogure", pero, na fónetica xaponesa sona como "Ogureito" que s'asemeya a la pronunciación de "Oh Great".
C-4
Historia
L'esplosivu plástico militar británicu llámase PE4. Como C-4, ye un sólidu abuxáu y les sos carauterístiques esplosives son cuasi idéntiques. La única diferencia ente C-4 y PE4 ye'l tipu y la proporción de plastificante usaos.
Bangkok
La ciudá tien una población d'alredor de 8,5 millones d'habitantes ente que l'área de gran Bangkok tien 11.971.000 habitantes (a xineru de 2008). Esto, de la mesma, camudó'l país yá que pasó de ser una población tailandesa bastante homoxénea a un amiestu cada vegada más vibrante de la occidental, con grupos procedentes d'India y China, dando a la ciudá un estatus cosmopolita.
C-4
Historia
El C-4 ye 1,34 vegaes más esplosivu que'l trinitrotoluenu (TNT).
Usu
Una ventaya importante del C-4 ye que puede moldiase fácilmente en cualquier forma deseyada. El C-4 puede introducise en rendijas, buecos d'edificios, pontes, equipos o maquinaria. Igualmente puede ser introducíu fácilmente en cartuchos de carga bueca del tipu usáu poles fuercies especiales. El C-4 carauterizar pola so duración, enfotu y seguridá. Nun españa inclusive si ye cutíu por una bala, furáu, cortáu o llanzáu al fueu. L'únicu métodu fiable pa la detonación ye por aciu un detonador o un casquillo propulsor. Sicasí, l'aplicación de presión xunto con calor puede causar de cutiu la detonación.
Bangkok
Toponimia
El nome ceremonial completu de Bangkok ye กรุงเทพมหานคร อมรรัตนโกสินทร์ มหินทรายุธยา มหาดิลกภพ นพรัตนราชธานีบูรีรมย์ อุดมราชนิเวศน์มหาสถาน อมรพิมานอวตารสถิต สักกะทัตติยวิษณุกรรมประสิทธิ์, trescritu Krungthepmahanakhon Amonrattanakosin Mahintharayutthaya Mahadilokphop Noppharatratchathaniburirom Udomratchaniwetmahasathan Amonphimanawatansathit Sakkathattiyawitsanukamprasit, que significa ‘Ciudá d'ánxeles, la gran ciudá, la ciudá de xoya eterna, la ciudá impenetrable del dios Indra, la magnífica capital del mundu dotada con nueve xemes precioses, la ciudá feliz, qu'abonda nun colosal Palaciu Real que s'asemeya a la casa divina onde reinen los dioses reencarnados, una ciudá brindada por Indra y construyida por Vishnukam'. Pa facilitar les conversaciones los habitantes del llugar referir a él como Krung Thep Maha Nakhon. El Llibro Guiness nun la reconoz como la ciudá col nome más llargu del mundu yá que ye un topónimu en desusu. El récor ostentar Taumatawhakatangihangakoauotamateturipukakapikimaungahoro-Nukupokaiwhenua kitanatahu, llomba de Nueva Zelanda, con 85 lletres, pero esto nun ye'l nome d'una ciudá.
Historia
left|thumb|Wat Phra Kaeo.
Bangkok primeramente foi un pequeñu centru comercial y comunidá portuaria, llamada Bang Makok (llugar de cirolares oliváceos), sirviendo a la ciudá d'Ayutthaya, que yera la capital de Siam hasta que cayera en manes de Birmania en 1767. La capital foi establecida en Thon Buri (agora parte de Bangkok) sobre'l llau oeste del ríu; enantes, en 1782, el rei Caña I construyó un palaciu sobre la vera este y fixo de Bangkok la so capital, renombrándola Krung Thep, que significa "ciudá d'ánxeles". El pueblu de Bangkok dexó d'esistir, pero'l so nome sigue siendo usáu polos estranxeros. thumb|150px|Reximientu Primeru d'Infantería de la Guardia Real, Gran Palaciu.
Xeografía
thumb|Canales en Bangkok. thumb|Vista aérea del [[Lumphini Park mayor parque de Bangkok.]] L'área alministrativa especial de Bangkok cubre 8461.568,7 km², convirtiéndose na 68ª provincia más grande de Tailandia. La mayoría del área ocupar la ciudá de Bangkok, faciendo d'ella una de les ciudaes más grandes del mundu. El ríu Chao Phraya, que toma 372 km, ye'l principal accidente xeográficu de Bangkok. La cuenca del ríu Chao Phraya, la contorna de Bangkok y les provincies cercanes inclúin una serie d'llanures y deltes de los ríos que desagüen na badea de Bangkok, a unos 30 km al sur del centru de la ciudá. Esto dio llugar a la denominación de Bangkok como la "Venecia d'Oriente", debíu al númberu de canales y víes qu'estremen l'área en parceles separaes de la tierres. D'antiguo la ciudá utilizaba estes canales, bien abondoses en Bangkok, como divisiones de los distritos de la ciudá. Sicasí, tres la rápida crecedera de la ciudá na segunda metá del sieglu XX, el plan foi abandonáu y adoptóse un sistema distintu de división.
Bangkok atopar a unos dos metros sobre'l nivel del mar, lo que provoca problemes pa la proteición de la ciudá contra llenes mientres la temporada de los monzones. De cutiu, dempués d'un bastiu, l'agua nes canales y el ríu enchir de les riberes, dando llugar a graves anegamientos, como l'acaecida en 2011. L'Alministración Metropolitana de Bangkok (BMA) instaló más diques al llau de delles canales pa evitar que los niveles d'agua lleguen al nivel urbanu. Sicasí, hai delles desventaxes pa les amplies rutes de canal en Bangkok, yá que se rumorea que la ciudá funde un permediu de dos centímetros al añu yá que s'atopa dafechu nun banzáu.
Clima
Bangkok tien un clima tropical húmedu. La temperatura más alto rexistrada na ciudá foi de 40 °C en mayu de 1983, ente que la más baxa rexistrada tuvo llugar en xineru de 1955, cuando se rexistró 9,9 °C. Les temperatures más baxes fueron archivaes nos meses de xineru de 1924, 1955 y 1974, según n'avientu de 1999. L'añu más calorosu en Bangkok foi 1997 (con una media de 30 °C rexistraos nel aeropuertu Don Mueang) y el más fríu foi 1975 (con 26,3 °C). La temperatura diurno más fría foi de 19,9 °C n'avientu de 1992. Les xarazaes son daqué práuticamente desconocíes na ciudá, con un solu rexistru nos últimos cincuenta años.
Alministración
thumb|220px|Edificiu de gobiernu en Bangkok. Alministrativamente, Bangkok ye una de los dos árees d'alministración especial de Tailandia, (la otra ye Pattaya), en que los ciudadanos voten pa escoyer al so gobernador, a diferencia d'en les otres 75 provincies (changwat) de Tailandia. Na última eleición gubernativa, en 2009, foi escoyíu gobernador Mom Rajawongse Sukhumbhand Paripatra.
La dispersión urbana de la Gran Metrópolis de Bangkok estiéndese más allá de les fronteres de la provincia de Bangkok, esparnar nes provincies vecines de Nonthaburi, Samut Prakan y Pathum Thani. La provincia, como ye güei, foi creada en 1972, cuando l'anterior provincia de Bangkok (changwat Phra Nakhon) foi fundida cola provincia Thon Buri.
L'escudu de la ciudá amuesa al dios Indra qu'acaballa nes nubes sobre Erawan (Airavata), una criatura mitolóxica con forma d'elefante (dacuando representáu con tres cabeces). Na so mano Indra sostién un rayu relampagueante, que ye la so arma pa estornar la seca. L'escudu basar nuna pintura fecha por Somdej Chaofa Kromphraya Narisra-nuwattiwong. El símbolu d'árbol de Bangkok ye'l ficus benjamina.
Demografía
La ciudá de Bangkok tien una población de 8 280 925 habitantes según el porcentaxe del censu de 2010. Sicasí hai namái 5 701 394 persones censaes, pertenecientes a 2 400 540 llares. Un gran númberu de la población mientres el día mover de provincies circundantes na rexón metropolitana de Bangkok, la población total ye 14 565 547. Bangkok ye una ciudá cosmopolita, el censu amosó que ye'l llar de 81 570 xaponeses y 55 893 ciudadanos chinos, según 117 071 expatriados procedentes d'otros países asiáticos, 48 341 d'Europa, 23 418 d'América, 5289 y 3022 d'Australia y África. Los inmigrantes de los países vecinos inclúin 303 595 birmanos, 63 438 camboyanos y 18 126 de Laos.
A pesar de que foi'l mayor nucleu de población de Tailandia dende'l so establecimientu como capital en 1782, la ciudá creció namái llixeramente a lo llargo de los sieglos XVIII y XIX. El diplomáticu británicu John Crawfurd, mientres la so visita a la ciudá en 1822, envaloró la so población en non más de 50 000 habitantes. Como resultáu de la medicina occidental trayida polos misioneros, según la creciente inmigración de dambos dientro de Siam y nel estranxeru, la población de Bangkok aumentó gradualmente como la ciudá modernizada nel sieglu XIX. Esta crecedera fíxose entá más pronunciáu na década de 1930, tres el descubrimientu de los antibióticos. Anque la planificación familiar y el control de natalidá introducir na década de 1960, la tasa de natalidá baxa foi más que compensada pol aumentu de la migración de les provincies, que la espansión económica aceleró. Tailandia diba tiempu que aportara a altamente centralizada en redol a la capital. En 1980 Bangkok tenía cincuenta y un vegaes mayor población que la de Hat Yai y Songkhla, el segundu centru urbanu más grande.
La mayoría (91 per cientu) de la población de la ciudá ye budista. Otres relixones inclúin l'islam (4,7 %), el cristianismu (2,0 %), el hinduismu (0,5 %), el sikhismu (0,1 %) y el confucianismu (0,1 %). Amás de Yaowarat, la ciudá tamién tien otros barrios étnicos distintos. La comunidá india centrar en Phahurat, onde ta allugáu'l Gurdwara Siri Guru Singh Sabha, fundáu en 1933. Khrua Ban en Saep Saen Canal ye'l llar de los descendientes del pueblu cham, que s'establecieron a finales del sieglu XVIII.
Anque los portugueses que s'establecieron mientres el periodu de Thonburi dexaron d'esistir como una comunidá distinta, el so pasáu reflexar na ilesia de la Santa Cruz n'orellar oeste del ríu. De la mesma la catedral de l'Asunción en Charoen Krung Road ye unu de munchos edificios d'estilu européu nel antiguu Farang Quarter, onde los diplomáticos europeos y comerciantes vivieron mientres finales del sieglu XIX y a principios del sieglu XX. Mui cerca ta la mezquita Haroon, centru de la comunidá musulmana. Recién comunidaes de expatriados estableciéronse a lo llargo de Sukhumvit Road, incluyida la comunidá xaponesa cerca de Soi Phrom Phong, y el barriu árabe y d'África del Norte a lo llargo de Soi Nana.
Economía
thumb|Vista nocherniega de Bangkok. Bangkok ye'l centru económicu de Tailandia. El ríu Chao Phraya dexa que Bangkok funcione como puertu. La Bolsa de Comerciu de Tailandia ta allugada en Bangkok. El turismu ye una de les fontes principales d'ingresos. La ciudá contién munchos templos budistes (conocíos en tailandés como Wats), ente los más conocíos tán Wat Pho y Wat Arun. La carretera o cai Khaosan, cerca del complexu del Gran Palaciu, ye un destín popular pa mozos mochileros. Les instalaciones educativu y cultural de Bangkok inclúin delles universidaes (como la Universidá de Bangkok, el Asian institute of technology, el Bangkok Thonburi College, el SAE Institute Bangkok, etc., una academia de belles artes, un teatru nacional y un muséu nacional.
L'alimentu procesáu, la madera, y los texíos encabecen les esportaciones. Les plantes industriales inclúin molinos d'arroz, fábriques de cementu, aserraderos, refineríes de petroleu, y estelleros. La ciudá ye un centru de xoyería famosu, mercando y vendiendo plata y pieces de bronce.
Tresporte
thumb|[[Metro Aereu de Bangkok.]] Construyéronse delles carreteres elevaes, y hai una autopista de rodiu del Gran Bangkok parcialmente terminada, pa terminar colos embotellamientos.
En 1999 terminóse'l metro aereu de Bangkok, una llinia ferrial elevada doble oficialmente llamáu BTS. En xunetu de 2004 abrir al públicu la primer llinia del metro soterrañu de Bangkok. Los restos d'un fracasáu proyeutu de ferrocarril eleváu (el proyeutu Hopewell) entá pueden vese dende la estación principal del ferrocarril hasta l'aeropuertu de Don Mueang. Por cuenta de la crisis financiera asiática la construcción detúvose y les pilastres de formigón fueron abandonaos.
En xunetu de 2004, foi inauguráu un nuevu sistema de metro, el MRT, que xune la estación de ferrocarril del norte Bang Sue cola estación de ferrocarril Hua Lamphong, cerca del centru, pasando pela parte este de la ciudá. Coneuta coles estaciones BTS Mo Chit, Asok y Sala Daeng.
Pa viaxes pol tren, la mayor parte de los pasaxeros empiecen los sos viaxes en Hua Lamphong. Ellí, los trenes xunen Bangkok col sur de Malasia, Chiang Mai y más al norte, y Khon Kaen y más al nordeste.
thumb|Torre del [[aeropuertu Internacional Suvarnabhumi.]] N'autobús puede dise práuticamente a toles ciudaes y provincies dende Bangkok. Pa destinos del suroeste y del oeste, los autobuses salen de la Terminal Sur d'Autobuses, al oeste de la ciudá. Pa destinos del sureste, como Pattaya y Ko Samet, los autobuses salen de la Terminal Este d'Autobuses, en Ekkamai. Y pa tolos destinos del norte y nordeste, la Terminal Norte d'Autobuses en Mo Chit, a la que se llega tantu por Skytrain como por metro.
L'aeropuertu Internacional Suvarnabhumi, el más transitáu del Sureste Asiáticu, ta alcontráu al sureste de la ciudá, agora yá arrodiáu per árees urbanes. La construcción del nuevu Aeropuertu Suvarnabhumi (pronúnciase Suwannapum), nel distritu Bang Phli, de la provincia Samut Prakan, al sureste de la ciudá empezó en 2002. Dende la so inauguración en setiembre de 2006 convertir nel aeropuertu internacional oficial de Bangkok. Esti nuevu aeropuertu cunta con una llinia de tren con delles paraes hasta'l centru de Bangkok dende 2010 y otra llinia de tren exprés direuta al centru de Bangkok dende 2011.
Deportes y películes
Bangkok foi la ciudá sede de los Xuegos Asiáticos de 1966, 1970, 1978, y 1998.
Bangkok ye la ciudá na que trescurren, ente otres, les películes The Hangover 2, Ong-Bak y Bangkok Dangerous.
Ciudaes hermanaes
Bangkok tien rellaciones de hermadad o alcuerdos de collaboración con 22 ciudaes en 15 países distintos. Les siguientes ciudaes formen parte d'esa rede:
Bussy-le-Grand
Bussy-le-Grand ye una comuña francesa del departamentu de Côte-d'Or, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
NGC 7252
NGC 7252 ye una galaxa lenticular (SB0) alcontrada na direición de la constelación d'Acuariu. Tien una declinación de -24° 40' 42" y una ascensión recta de 22 hores, 20 minuto y 44,8 segundos.
La galaxa NGC 7252 afayóse en 26 d'ochobre de 1785 por William Herschel. Ta a una distancia de cerca de 220 millones d'años lluz y ye la resultancia de la colisión de dos galaxes.
PDF
PDF (sigla del inglés Portable Document Format, «formatu de documentu portátil») ye un formatu d'almacenamientu pa documentos dixitales independiente de plataformes de software o hardware. Esti formatu ye de tipu compuestu (imaxe vectorial, mapa de bits y testu).
Foi primeramente desenvueltu pola empresa Adobe Systems, oficialmente llanzáu como un estándar abiertu'l 1 de xunetu de 2008 y publicáu pola Organización Internacional d'Estandarización (ISO) como ISO 32000-1.
Reseña histórica
Los archivos PDF, xunto coles aplicaciones que podíen ver y crear esti tipu de documentos, empezaron a desenvolvese a partir de 1991, y la so adopción comercial y xeneral yera bien amenorgada. El software de les aplicaciones distribuyíase como software de llicencia comercial. Nesa dómina'l visor de documentos PDF taba disponible de forma gratuita (freeware), pero non de forma llibre.
El cofundador d'Adobe, John Warnock, introdució'l conceutu de «documentu de formatu portátil» (PDF) en 1992 como parte del so conceutu de oficina ensin papeles. Acrobat, el software pa crear o procesar el formatu d'archivos PDF, foi llanzáu comercialmente el siguiente añu (1993). La mayoría de los archivos PDF pueden vese ya imprimir en práuticamente cualesquier ordenador o dispositivu móvil.
Versiones del formatu PDF
El formatu d'archivos PDF camudó delles vegaes, rellacionaes coles nueves versiones d'Acrobat que foi llanzando Adobe. Hasta'l momentu, publicáronse nueve versiones de la especificación d'archivos PDF:
Usu de los archivos PDF
Les versiones tempranes de los documentos PDF nun teníen hipervínculos esternos; por esti motivu, la so adopción n'Internet yera considerablemente amenorgada y nun tenía muncha popularidá. Nesos tiempos, yeren comunes les conexones lentes a Internet al traviés de módems telefónicos, y el tamañu de los documentos PDF yera muncho más grande qu'otros tipos de documentos, como por casu el testu simple (ensin formatu); poro, la banda ancha foi un factor clave pa la so aceptación n'Internet. Amás, yá esistíen otros tipos de documentos que-y faíen fuerte competencia al tipu de documentos PDF, como por casu, los documentos PostScript, que, nesos tiempos, yeren considerablemente comunes.
Col tiempu, el formatu PDF foi adquiriendo popularidá de delles formes distintes, como publicidá, hasta convertise nun estándar de facto. Esti formatu ye vistu como una páxina dixital” que ta llista pa imprimise esautamente como s'amuesa na pantalla, ensin problemes de marxes a la d'imprimir, a diferencia de lo qu'asocede n'otros formatos dixitales de documentu.
Nos años recién, surdieron delles aplicaciones llectores d'esti tipu d'archivos tales como Evince, Atril y Okular, que son de software llibre, ente otres. La so popularidá abrió la posibilidá de crear documentos PDF con programes de software comercial y llibre tales como Microsoft Office, WordPerfect Office, OpenOffice.org, LibreOffice y Calligra Suite. Otres aplicaciones, son inclusive capaces d'editalos de manera direuta, ensin necesidá d'usar la típica aplicación pa crear y editar documentos PDF d'Adobe.