cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Condáu de Ribagorza
Sancho III el Mayor de Pamplona
Arriendes de un enfrentamientu contra los homes del Valle d'Arán, contrarios al so dominiu, en 1017 morrió'l conde Guillermo de Ribagorza, ensin descendencia y ensin haber dexáu socesor. Esti fechu provocó una situación de crisis que los árabes aprovecharon p'atacar el centru y el sur del condáu, colo que s'apoderaron de les contornes de Roda y de Santaliestra.
En 1018, yá fora por iniciativa propia o bien llamáu por dellos nobles del condáu, el rei Sancho III de Pamplona, casáu con Muniadona de Castiella (una biznieta del conde Ramón II de Ribagorza), ocupó'l territoriu correspondiente a Guillermo de Ribagorza, esto ye, la parte central de la Ribagorza, asitiada al norte del castiellu de Laguarres, nes cuenques medies del Ésera y del Isábena y hostigó a los sarracenos. D'esta miente, la parte septentrional del condáu (el Valle de Sos, les cuenques altes del Ésera y del Isábena, al norte de la sierra de Ballabriga y del Turbón) juntamente con tola cuenca del Noguera Ribagorzana quedaron en poder del conde Ramón III de Pallars Jussà, casáu con Mayor García, fía de García Fernández, conde de Castiella y de Ava de Ribagorza, y nieta de Ramón II de Ribagorza.
Nel añu 1020 Ramón III de Pallars Jussà refugó a la so muyer, que abellugóse na rexón septentrional del condáu de Ribagorza, d'onde'l condáu de Pallars Jussá intentó espulsala pa quitar el condáu. Finalmente, dempués d'una revuelta socedida en 1025, Mayor foi privada del condáu, que pasó a manes de Sancho III de Pamplona. Entós, Mayor retirar a Castiella, onde acabaría siendo abadesa del monesteriu de San Miguel de Pedroso; del so antiguu dominiu en Ribagorza, Ramón III de Pallars Jussá namái caltuvo la cuenca del Noguera Ribagorzana, ente que'l restu del condáu tener Sancho III el Mayor.
El reinu d'Aragón
A la so muerte en 1035, Sancho III de Navarra estremó l'heriedu ente los sos fíos: Fernandu I de Castiella, García III de Navarra, Gonzalo I de Ribagorza y Ramiro I d'Aragón; cada unu d'estos herederos nos sos dominios un estáu hereditariu.
Gonzalo I morrió en 1043 y los sos dominios (Sobrarbe y Ribagorza) fueron anexonaos al reinu de Ramiro I, qu'entendía namái l'antiguu condáu d'Aragón, esto ye, la rexón pirenaica de Jaca.
Tres l'anexón de Navarra a Aragón pol rei Sancho Ramírez (1076) y de la crisis provocada nel mundu musulmán pola muerte del rei Al-Muqtadir de Zaragoza en 1081, empezó la espansión aragonesa. Pedro, fíu del rei Sancho Ramírez, en vida del so padre, tomó Estada (1087) y Monzón (1089). Darréu aportó rei (1096–1104) y apoderóse de Huesca (1096) y Barbastro (1100). Alfonso'l Batallador (1104–1134), hermanu y socesor de Pedro, siguió la espansión con tomar de Zaragoza (1118) y, pocu dempués, de Tudela y Tarazona. De siguío, intentó apoderase de Lleida y Tortosa, que nun consiguió tomar por causa de la alianza del emir de Lleida con Ramón Berenguer III. Alfonso'l Batallador morrió en 1134 nel sitiu de Fraga, mientres el reináu del cual restableciérense les sedes episcopales d'Huesca, Tarazona y Zaragoza.
Dempués de la muerte ensin descendencia d'Alfonso'l Batallador, acabó siendo proclamáu rei'l so hermanu Ramiro II el Monxu (1134–1147). En 1137, Ramiro II alcordó'l matrimoniu de la so fía Petronila col conde de Barcelona Ramón Berenguer IV, lo que dio orixe a la Corona d'Aragón.
La nueva dinastía de Ribagorza
thumbnail|right|Capítulu de les [[Usatges de Barcelona|Constituciones de Cataluña, dedicáu a la Paz y Tregua.]] La unión d'Aragón con Cataluña plantegó'l problema de la delimitación d'estos territorios, que nun taba consolidada del tou en tiempos de Ramón Berenguer IV, magar nos sieglos XI y XII les places del condáu de Ribagorza rixéronse siempres pol sistema alministrativu de la tenencia aragonesa y non de la veguería catalana. Ente les tenencies aragoneses qu'apaecen persistentemente na documentación ente 1000 y 1200 cúntense Benabarre, Benasque, Cajigar, Calvera, Cornudella, Estada, Estadilla, Falces, Fantova, Fraga, Laguarres, Lascuarre, Luzás, Mequinenza, Monclús, Monesma, Monzón, Perarrúa, Ponte de Montañana, San Esteban de Litera, San Esteban de Mall, Tamarite de Litera, Troncedo y Viacamp.
En xineru de 1244, Xaime I afitó la frontera ente Aragón y Cataluña nel ríu Cinca, dende'l valle de Bielsa hasta'l Ebro, incluyendo parte del condáu de Sobrarbe en Cataluña a pesar de les protestes de los aragoneses. Agora bien, en 1300 les Cortes d'Aragón axuntaes en Zaragoza por Xaime II el Xustu votaron un capítulu, que'l rei ratificó, incluyendo'l condáu de Ribagorza, Sobrarbe y la contorna de la Litera (incluyendo Almacellas) dientro del reinu d'Aragón. En protesta, les Cortes de Cataluña axuntaes en Barcelona en 1305 aprobaron un capítulu contrariu al resolución de Zaragoza, declarando que Cataluña s'estendía dende Salses hasta'l Cinca, pero Xaime II nun aprobó esti capítulu polo que quedó definitivamente definíu como aragonés.
En 1322, quiciabes queriendo desaniciar les resultaos de la decisión de 1305, Xaime II decidió conceder el condáu de Ribagorza, escluyendo la baronía de Castro, la baronía de Monclús, La Fueva, el valle de Gistaín y el de Bielsa y la ciudá de Monzón, al so fíu, l'infante Pedro. El conde de Ribagorza sería vasallu del rei, teniendo qu'asistir a les Cortes d'Aragón.
Alfonso IV y Alfonso V fueron tamién duques de Gandía. Cuidao qu'Alfonso V morrió ensin herederos, el condáu pasó al rei Alfonso'l Magnánimo, quien lo concedió al so hermanu Juan, que al aportar a rei (1458–1479) conceder al so fíu Fernando'l Católicu, hasta qu'en 1469, otorgar al so fíu legitimado Alfonso d'Aragón y Escobar, duque de Villahermosa, como Alfonso VI de Ribagorza (1469–1485).
El gobiernu del condáu
Los ribagorzanos nun yeren vasallos del conde, sinón feudatarios. En cuestiones patrimoniales rexir por costumes locales, bien paecíes a les del condáu de Pallars, o pol Fueru d'Aragón; qu'usaben como llingua vulgar el aragonés ribagorzanu inclusive en zones onde güei día se fala castellanu, ya invocaben siempres el derechu aragonés nes escritures públiques.
El condáu gobernar pol Conseyu Xeneral de Ribagorza, formáu por procuradores de tolos llugares y ciudaes, que s'axuntaba'l día de San Vicente mártir (22 de xineru) en Benabarre.
Hasta 1149 el condáu de Ribagorza dependía de tres territorios eclesiásticos: la sede episcopal de Roda y les xurisdicciones exentes de los reales monesterios d'Alaón y San Victorián. Hasta mediaos del sieglu XII, Roda protexía ya incorporaba la xurisdicción de Lleida. En 1096, ente que la sede siguía en Roda, treslladóse l'obispáu a Barbastro. En 1149 suprimióse la sede de Roda, devolviendo la xurisdicción al obispáu de Lleida y partiéndose los territorios rotenses ente les xurisdicciones de Barbastro y Lleida. Agora bien, en 1571, llugares ribagorzanos que tuvieren so xurisdicción lleidatana (el valle del Ésera, una bona parte del valle del Isábena y les tierres del Cinca al norte de Monzón) pasaron a integrase nel obispáu de Barbastro.
Mientres el sieglu XVI el condáu de Ribagorza entendía'l territoriu que va dende Benasque a Monzón nel ríu Cinca y los escampleros de Ráfales al sur d'Altorricón y Binéfar, según consta nun documentu impresu en Zaragoza a finales del sieglu XVI, nel que se fai inventariu y descripción de cada unu de los pueblos que componen el condáu de Ribagorza y nél fai constar que'l conde tenía xurisdicción propia, ateniéndose a pleitos col Xusticia d'Aragón.
Coles mesmes, los poderes de cada xurisdicción civil n'ocasiones topetaben col obispu de Lleida, que tenía más de cien parroquies en territoriu aragonés, coincidiendo la llende cola marxe derecha del ríu Noguera Ribagorzana y les poblaciones d'Albelda, Altorricón y otres sumíes que formaben parte de dichu condáu según consta nel llibru de visites que s'empecipia dempués del Concilio de Trento y detállense los tributos de cada parroquia aragonesa dependiente del obispu ilerdense.
Les revueltes y l'intervención de Felipe II
Mientres el gobiernu del conde Martín de Gurrea y Aragón (1550–1578) produciéronse de cutio revueltes nel condáu porque munchos ribagorzanos queríen pasar a dominiu real. En 1554, los lletraos de la corte de Felipe II declararon la estinción del feudu, pero'l tribunal de la Xusticia Mayor d'Aragón defendió los derechos del conde. Arriendes de la revuelta de Benabarre (1578), ayudada secretamente pola corte real, Martín de Gurrea y Aragón arrenunció a favor del so fíu Fernandu II de Ribagorza, que ganó una nueva revuelta en Benabarre en 1587, pero los ribagorzanos siguieron la revuelta cola ayuda de bandoleros catalanes y col soporte del conde de Chinchón, tesoreru xeneral del Conseyu d'Aragón y enemigu de los Villahermosa.
Estes revueltes, que dieron llugar a una guerra civil nel condáu ente partidarios del conde y partidarios del rei, coincidieron coles alteraciones d'Aragón. Entós, en 1591 Felipe II, pa restablecer l'orde, obligó al conde Fernando a arrenunciar en cuenta de una compensación económica, y el condáu revirtió a la Corona.
El fin del condáu
En 1633 Felipe IV concedió a Graus un segundu xusticia de Ribagorza, con xurisdicción separada de Benabarre.
Mientres les revueltes aragoneses contra Felipe IV, tola Ribagorza xunir a la revuelta aragonesa hasta que l'exércitu aragonés foi definitivamente ganáu en Fraga poles tropes de Felipe IV, que ocuparon dempués la Ribagorza, la Litera y Lleida.
Al españar la Guerra de Socesión, en 1705 el condáu de Ribagorza, como otres partes d'Aragón, pronuncióse a favor del archiduque Carlos, ente que'l restu d'Aragón inda taba en poder de Felipe V. Colos Decretos de Nueva Planta Ribagorza ye correximientu d'Aragón, que más tarde se convertiría nel partíu xudicial de Benabarre en 1834 al establecese la nueva provincia d'Huesca.
Patrón del condáu
Como santu patrón del condáu de Ribagorza, nun grabáu del sieglu XVI impresu en Zaragoza figura San Medardo Obispu, nel que se reconoz el so valor como intercesor en tiempu de seca pa implorar les agües. San Medardo inda ye patrón de Benabarre y delantre del santu cántense y baillen les pastoraes de Benabarre que sopelexó mientres los años cuarenta y cincuenta del sieglu XX l'investigador granadín Ricardo del Arco, en que los sos llibros poder lleer les versiones recoyíes por esti investigador.
Xeografía d'Estonia
Estonia (nome llocal, Eesti Vabariik) ye un estáu del norte d'Europa, na mariña oriental del mar Bálticu. Ocupa un territoriu continental nel estremu norte de la llanura costera báltica, y un territoriu insular alredor de la mariña. Llenda al norte col golfu de Finlandia y al oeste col mar Bálticu. Al este, el llagu Peipus y el ríu Narva formen la mayor parte de la frontera con Rusia, al sur parte con Letonia que la so frontera non basar en nengún accidente xeográficu destacable.
Xeografía física
Estonia asitiar ente les llatitúes 57°30' N y 59°50' N y los llargores 21°50' Y y 28°10' Y. Ye mayor que munchos países europeos como Dinamarca o Suiza, la so superficie ye de 45.226 km² similar, por casu, a la de los Países Baxos, a la de la comunidá autónoma d'Estremadura n'España o al del estáu de Quintana Roo en Méxicu.
Finxos xeográficos
La mayor distancia continental llega a 400 km. La islla de Ruhnu ye'l puntu más alloñáu del centru d'Estonia, atopar a 65 km al suroeste de la mariña occidental.
Relieve
Dientro de la Estonia continental esisten tamién dos unidad estremaes, una zona compuesta por baxes llanures, asitiaes na metá occidental de la Estonia continental y na franxa costera del golfu de Finlandia, y otra daqué más elevada asitiada na metá oriental. Xeolóxicamente predominen les cayueles bituminoses y la caliar nel norte, ente qu'en partir sur del país ye l'arenisca.
Nel norte, atopamos la llanura costera del norte d'Estonia que s'estiende pola mariña del golfu de Finlandia, dende la península de Pakri nel oeste hasta la frontera rusa nel este. Al sur la llanura termina na llinia que formen los cantiles (non marinos) del norte d'Estonia llamaos klint o glint. L'anchor de la franxa bazcuya ente los 20 metros y los 20 quilómetros. Al este atopen les mayores estensiones de baxes llanures qu'ocupen aproximao un 20% de la superficie estonia y nun suelen superar los 20 msnm. De norte a sur atopen la llanura d'Estonia occidental y la llanura de Pärnu. Otres zones d'llanures baxes atopar alredor de los llagos Peipus y Võrtsjärv. Nel norte del Peipus alcuéntrase la bajillanura de Alutaguse, que s'estiende escontra'l norte siguiendo la ribera occidental del ríu Narva y al oeste la llanura de la mariña del Peipsi. La llanura del Vortsjarv estender dende'l norte del llagu hasta Tartu al este, siguiendo la rivera del ríu Ema. Les tierres altes, n'estoniu kõrgustik, allugar na metá esti de la Estonia continental ganando altor conforme avánzase faía'l sur. De fechu les zones de mayor altor tán asitiaes nel estremu sureste d'Estonia nun área delimitada pel llagu Võrtsjärv y los ríos Haanja y Ema. Les zones elevaes del norte d'Estonia allúguense paraleles al sur de los cantiles (glint) del norte d'Estonia. Tán formaes polos altores de Pandivere nel centru, alredor del cual allúguense los pandos de Harju escontra l'oeste y Viru escontra l'este, al sur d'esti conxuntu estiende la llanura d'Estonia central. Al este d'esta llanura y hasta el llagu Peipus atópase'l drumlin de Vooremaa. Al sur partiendo con Letonia y ente les bajillanuras de Pärnu al oeste y el llagu Võrtsjärv al este atopa les altores de Pandivere que la so mayor altor ye Emumägi (166 msnm). Al sur de Pandivere ta Sakala, cola so máxima altitú nel monte Rutu (146 msnm). Nel estremu sureste atópense les mayores elevaciones d'Estonia. Equí allúguense tres zones de tierres altes, los altores de Haanja al sur, que ye la qu'algama la máxima altitú col monte Suur Munamägi (317 msnm). Y la altiplanicie d'Otepää al norte, que remata nel monte Kuutse (217 msnm), son les de mayor entidá. Les tierres altes de Karula al oeste de los altores de Haanja, tamién caltién elevaciones d'importancia, siendo la mayor d'elles Rebasejärve Tornimägi (137 msnm). Los valles o depresiones son tamién accidentes xeográficos carauterísticos d'esta zona montascosa, asina atopamos la depresión de Voru dixebrando los altores de Haanja y Karula de les de Otepää. La depresión del Haargla que dixebra los altores de Karula y Haanja. Y el valle del ríu Väike Emajõgi que dixebra los altores de Otepää de les de Sakala.
Río
El clima de tipu atlánticu continental favorez que los ríos caltengan un réxime d'alimentación pluvionival con un máximu de volume en primavera y otru daqué menor en seronda. Los altores de Pandivere constitúin un autentico surtidor fluvial dende onde flúin los principales ríos estonios. Por cuenta de que les elevaciones estonies tán asitiaes na metá oriental del país y percorrer de norte a sur, los ríos estremar ente los que tomen direición este oeste (cuenca hidrográfica d'Estonia occidental), y los que tomen direición oeste esti (cuenca hidrográfica d'Estonia oriental). Nel estremu sureste la cuenca del Koiva, que cubre una pequeña superficie, nun sigue nenguna de los dos anteriores sinón que los sos ríos flúin faía'l sur. Los principales ríos d'Estonia son el Pärnu, el Keila y el Kasari na cuenca occidental, y el Narva na cuenca oriental, faciendo frontera con Rusia. De sur a norte, pueden señalase como principales cuenques hidrográfiques:
Vergezac
Vergezac ye una comuña francesa del departamentu d'Altu Loira, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Xeografía d'Estonia
Llagos
Una carauterística definitoria de la hidrografía estonia ye la bayura de llagos, la mayoría asitiaos al sureste del país. El númberu de llagos ye cimeru a 1.400 si contabilícense los naturales y los banzaos, y suponen un 4,6% del territoriu d'Estonia. La mayoría son pequeños y tienen una superficie inferior a los 100 km². Los principales son el Peipus, al este, con 3.555 km², compartíu con Rusia; el Võrtsjärv o Võrtsjärv nel centru que con una superficie de 270 km² ye'l segundu mayor llagu del país, y el mayor que s'atopa dientro de les fronteres estonies, y el Pskov. Por cuenta de la gran cantidá de superficies llacustres les islles nos llagos tamién son numberoses destacando Piirissaar nel llagu Peipus.
Vergezac
Tien una población de y una superficie de  km².
Xeografía d'Estonia
Costa
Costa acantilada nel norte (glint) y baxa y arenosa nel oeste.
La mariña estonia ye bien retayáu'l so llargor ye 3.780 quilómetros; de los cualos 1.242 quilómetros atopar nel continente y 2.540 quilómetros partir ente les islles. La llinia de mariña tien numberoses badees, estrechos y ensenaes. La mariña septentrional, que da al golfu de Finlandia, ye alta colos cantiles o glints. Tamién hai cantiles na mariña norte de les islles Saaremaa y Muhu. El cabu de Põõsaspea dixebra la mariña norte de la occidental, que da al mar Bálticu y la meridional, Väinameri que da al golfu de Riga. Estes mariñes, a diferencia de la septentrional, son baxes y arenoses.
thumb|300px|Mariña de la isla Osmussaar. Les islles ocupen 9,2% de la superficie d'Estonia, esisten 1.512 en total y caracterícense por ser predominantemente llanes y montiegues. Les dos más estenses son lo suficientemente grandes como pa constituyir condaos, Saaremaa y Hiiumaa. Les mayores islles allugar nes agües occidentales, dientro del conocíu como archipiélagu estoniu, nes que s'atopen amás de les enantes mentaes Muhu y Vormsi y otres 500 islles menores.
Na mariña norte esisten islles más pequeñes como les islles Pakri, Naissaar y Nootamaa.
Clima
El clima estoniu atópase na zona de transición ente'l clima atlánticu y continental, ye por tanto húmedu, con iviernos moderaos y branos fríos. La corriente templada del Atlánticu Norte qu'afecta a los países nórdicos tamién inflúi n'Estonia, de manera que gocia d'un clima más templáu de lo que correspondería al so llatitú nortiza. Asina que el factor principal qu'inflúi nel clima ye'l océanu Atlánticu (particularmente la corriente del Atlánticu Norte). L'actividá ciclónica de partir norte del océanu Atlánticu determina una variabilidá bien alzada del tiempu n'Estonia y causa vientos fuertes, les precipitaciones elevaes y les fluctuaciones abruptas de la temperatura. Los vientos dominantes del oeste lleven l'aire marítimo húmedu lloñe dientro del país. Asina templa l'aire pel hibiernu, pero esfrecer pel branu. Tamién inflúi nel clima estoniu'l Estremos d'una función mínimu islandés, que ye una zona conocida pola formación de ciclones y onde la presión atmosférica media ye inferior que nes sos zones vecines.
Estonia tien un clima templáu, colos cuatro estaciones del añu bien estremaes y cola mesma duración. En referencia a les medies europees, el clima carauterizar por un iviernu bien fríu, una primavera nidia y un pocu lluviosa, un branu relativamente templáu y un llargu y nidia seronda. Según tea más cerca o más lloñe del mar Bálticu, hai diferencies significatives ente'l clima costeru y el clima interior.
La elevada llatitú d'Estonia nicia una gran diferencia de lluz solar ente l'iviernu y el branu. Los díes más curtios dar nel solsticiu d'iviernu: en Tallinn (al norte) 6 hores y 2 minutos y en Valga (al sur), 6 hores 39 minutos. The Longest Day, nel solsticiu de branu, dura 18 hores y 40 minutos, al norte y 18 hores y 10 minutos al sur, respeutivamente. El númberu añal d'hores de sol varien ente 1.600 y 1.900, siendo más eleváu na mariña y les islles y menor nel interior del país. Esto correspuende a menos de la metá de la capital máxima de sol posible.
thumb|right|Nuevu pinu alzar nel iviernu. Falando en términos xenerales, Estonia carauterizar por un clima fríu. La temperatura medio añal d'Estonia atopar nos 5,2 °C. Los factores que más inflúin na temperatura local, amás de la llatitú, son la distancia al mar y el relieve, la temperatura ente la mariña y l'interior difier llixeramente pel branu y de una forma más acentuada pel hibiernu. La temperatura medio en xunetu, el mes más templáu del añu, ye de 16,4 °C. La temperatura medio nesti mes varia de los 16,3 °C nes islles báltiques, a los 17,1 °C nel continente. En febreru, el mes más fríu, la media ye de -5,7 °C; nes islles báltiques algamar de media -3,5 °C, y nel continente -7.6 °C. La máxima temperatura rexistrada ye 35,6 °C, documentada en Võr u'l 11 d'agostu de 1992. La mínima son -43,5 °C, rexistrada en Jõgeva el 17 de xineru de 1940.
Estonia atopar nuna zona húmeda na que la cantidá de precipitación ye más grande que la evaporación total. La pluviosidá media nel periodu 1961–1990 va dende los 535 mm hasta los 727 mm per añu y ye más intensa a finales del branu, baxando na seronda ya iviernu. Les zones que rexistren mayor cantidá de precipitaciones son les tierres altes del este que tán más alloñaes de la mariña. Hai ente 102 y 127 díes lluviosos al añu, y la precipitación media ye mayor nes fasteres occidentales de Sakala y les Tierres Altes de Haanja. La cubierta de nieve, que ye más fonda en partir sureste d'Estonia, usualmente dura dende mediaos d'avientu hasta finales de marzu. La precipitación máxima rexistrada en 24 h. foi de 148 mm. La máxima mensual de 351 mm. Y la máxima añal de 1.157 mm. Los iviernos son duros, con precipitaciones en forma de nieve que tán en redol a los 600 mm añales.
Mediu ambiente
thumb|300px|Imaxe satelital d'Estonia n'abril de 2004. Estonia ta cubierta por aproximao 18 000 km² de montes con especies como'l abetu, el abeduriu y el pinu. WWF inclúi'l territoriu d'Estonia na ecorrexón de monte templáu de frondosas denomada monte mistu sarmático. Conforme a la normativa de la Xunión Europea, el territoriu d'esti país pertenez a la rexón bioxeográfica boreal. Cuenta con una reserva de la biosfera, el archipiélagu Moonsund o Archipiélagu estoniu occidental (1990). 225.960 hectárees tán protexíes como güelgues d'importancia internacional al amparu del Conveniu de Ramsar, en total, 12 sitios Ramsar. Estonia tien 9.285 llugares protexíos que cubren 9.167 km² o'l 20.19% de la so superficie total.
El riesgu natural por excelencia d'Estonia son les inundación que pueden asoceder en primavera. Tocantes a les cuestiones medioambientales hai de señalase, de primeres, la contaminación atmosférica derivada del dióxidu d'azufre proveniente de les plantes de cayueles bituminoses del nordés. Mientres dellos años consecutivos Estonia lideró la producción mundial per cápita de dióxidu d'azufre. Aproximao 75 % de la polución atmosférica d'Estonia atribuyir a dos centrales termoeléctriques alimentaes con esquistu bituminosu en funcionamientu cerca de Narva. Sicasí, la cantidá d'elementos contaminantes emitíos a l'atmósfera menguaron darréu, les emisiones del añu 2000 fueron un 80% menos qu'en 1980. La esplotación minera de cayuela bituminosa nel nordeste d'Estonia tamién dexó xigantescos montes de piedra caliar espardíos pola rexón.
Próximu a la ciudá de Sillamäe, nel llugar onde esistió una planta d'arriquecimientu d'uraniu, cerca de 1.200 tonelaes d'uraniu y aproximao 750 tonelaes de toriu fueren llanzaes nel golfu de Finlandia. Esta contaminación ye'l raigañu de dellos problemes de salú qu'afecten a los habitantes de la rexón. Na ciudá costera de Paldiski, el retiru de los residuos radiactives dexaos polos reactores nucleares del exércitu soviéticu foi tamién motivu de muncha esmolición. El gastu conxuntu pa la llimpieza de les dos ciudaes envalorar en más de 3,5 billones de corones estonies.
Tamién l'exércitu soviéticu contribuyó al espardimientu de la contaminación ambiental, al traviés de les sos instalaciones militares que cubríen más de 800 km² de territoriu n'Estonia. Arramó centenes de millares de tonelaes de combustible d'aviación direutamente nel suelu, de manera desaparente depositaron residuos tóxiques, y descargaron esplosivos y armamentu anticuáu nes agües de la mariña y del interior d'Estonia. Na década de 1990, mientres la retirada del exércitu d'Estonia, causáronse graves daños por cuenta de la destrucción d'edificios y equipamientos. N'ochobre de 1993, el Ministeriu de Mediu Ambiente d'Estonia emitió un informe preliminar que resumía parte de la degradación ambiental sufierta pel país. L'informe apunta como'l peor dañu aquel causáu al suelu y a les reserves soterrañes d'agua d'Estonia pol sistemáticu derramamiento de combustible d'aviación nos seis bases aérees del exércitu soviéticu. La base aérea cerca de Tapa, sufrió los peores daños, estimaciones oficiales indiquen que seis quilómetros cuadraos de terrén tán cubiertos por una capa de combustible; once quilómetros cuadraos d'agua soterraño tán contaminaos. Les agües de la contorna nun son aptes pal so consumu. Cola ayuda de Dinamarca, los equipos da Estonia empezaron a llimpiar la zona. El ministeriu de Mediu Ambiente envalora un costu de más de 10 billones polos daños al suelu y a les reserves d'agua.
Les agües mariniegues atópense contaminaes en munches llocalidaes. El modeláu numbéricu HBV foi utilizada pa evaluar la contaminación hídrica de los ríos d'Estonia y del mar Bálticu.
Xeografía humana
La población ta formada por estonios (67,9%), rusos (25,6%), ucraínos (2,1%), bielorrusos (1,3%), fineses (0,9%) y otros (2,2%), según el censu de 2000. Tocantes a la relixón, el censu de 2000 apurre los siguientes porcentaxes: luterana evanxélica (13,6%), ortodoxa (12,8%), otros cristianos (incluyendo metodistes, adventistes del séptimu día, católicos y pentecostales, 1,4%), ensin filiación relixosa (34,1%), otros y ensin especificar (32%), nenguna (6,1%). L'idioma estoniu ye oficial y falar el 67,3% de la población; otros son el rusu 29,7%, otros 2,3%, desconocíu 0,7%.
thumb|400px|Condaos d'[[Estonia.]] thumb|300px|Territorios anexaos a a la RSFS de Rusia en 1944. Les principales ciudaes son Tallin, capital, con una población de 396.193 habitantes, Tartu (101.740 h.) y Narva (66.936 h.). Estonia ta estremada en 15 condaos: Harju, Hiiu, Ida-Viru, Järva, Jõgeva, Lääne, Lääne-Viru, Pärnu, Põlva, Rapla, Saare, Tartu, Valga, Viljandi y Võru.
Per debaxo d'esti nivel atopen los conceyos (227 conceyos), que s'estremen ente ciudaes, n'estoniu linn (34) y conceyos rurales, n'estoniu vald, (193). Los conceyos rurales de la mesma tán constituyíos pola agrupación de delles aldegues o llugares poblaos, que son la unidá poblacional más básica.
Históricamente Estonia estremóse n'ocho condaos Saaremaa, Läänemaa, Rävala, Harju, Viru, Järva, Sakala, Ugandi, qu'evolucionaron a los 15 actuales.
La llocalización geoestratégica d'Estonia xeneró múltiples guerres ente les potencies rivales del momentu: Suecia, Rusia, Alemaña.
En 1920 foi establecíu por aciu el Tratáu de Tartu la frontera ente Estonia y Rusia. En 1944, so la ocupación soviética, les rexones de Jaanilinn y al este de Narva y Petseri al sureste, que tomen un total de 2.300 km², fueron anexonaes por Stalin al territoriu de la RSFS de Rusia. La situación llegal d'estos territorios y los problemes fronterizos, permanecen latentes ente la República d'Estonia y la Federación Rusa, socesora de la Xunión Soviética.
Col fin d'unificar les unidaes territoriales d'alcuerdu a tolos miembros de la XE, instauróse'l sistema NUTS. Ésti sistema establez la división d'unidaes territoriales xerárquiques en trés niveles, de les cualos el nivel III correspuende n'Estonia al agrupamientu de condaos, unidá non oficial n'Estonia pero con validez pa fines estadísticos.
Xeografía económica
El principal recursu natural del país ye la cayuela bituminosa, de la que se llogra gas metanu y que s'atopa principalmente na zona nordeste del país, en redol a Kohtla-Järve. Otros recursos naturales: alteria, Apatita, ámbare, caliar, dolomita y tierra arable. Les tierres cultivaes ocupen cerca de 9.260 km². Los praos cubren cerca de 2.520 km², y les árees de campera cerca de 1 810 km².
Emplegu de Tierra:
thumb|250px|Vieya y nueva Tallin. Estonia, qu'entró na Xunión Europea nel añu 2004, tien una moderna economía de mercáu y unu de los ingresos per cápita más altos n'Europa Central y la rexón báltica. Los socesivos gobiernos d'Estonia buscaron el llibre mercáu, con una axenda económica favorable a los negociu y duldaron pocu nes sos reformes comprometíes en favor del mercáu. La prioridá de Tallin foi caltener altes tases de crecedera con una media de 8% per añu dende 2003 a 2007. Los beneficios económicos d'un fuerte sector electrónicu y de telecomunicaciones y llazos comerciales fuertes con Finlandia, Suecia y Alemaña. Prevese que va adoptar l'euru nel añu 2011. La economía d'Estonia entró en recesión a mediaos del añu 2008, principalmente como resultáu d'una cayida na inversión y nel consumu de resultes del españíu de la burbuya inmobiliaria. El PIB baxó casi un 15% en 2009, una de les cifres de contraición más altes del mundu.
La composición del PIB por sector ye: agricultura 3%, industria 24,4% y servicios 72,6% (est. 2009). La población activa dedícase principalmente al sector servicios (74,5%), depués a la industria (22,7%) y a l'agricultura namái'l 2,8%. L'agricultura produz les tradicionales pataques y tamién hortolices; hai ganadería de la que se llogren productos lácteos. La pesca caltién la so importancia. Les industries destacaes son d'inxeniería, electrónica, madera y productos derivaos, testil; teunoloxía de la información y telecomunicaciones.
Tien 859 km de gasoductos (2009), 919 km de víes ferriales y 57.016 km de carreteres, de los cualos 99 km son víes rápides. Les víes fluviales tienen un percorríu de 320 km (2008). Los principales puertos y terminales del país son : Kuivastu, Kunda, Muuga, Tallin y Virtsu.
Ver tamién
Islles y llagos d'Estonia
Benamocarra
Benamocarra ye un conceyu español de la provincia de Málaga, Andalucía, asitiáu ente la mariña mediterraneu y l'interior de la Contorna de l'Axarquía, a 5 km de Vélez-Málaga, a 35 km de Málaga capital, a 12 minutos de la sablera y a 45 minutos del aeropuertu de Málaga-Costa del Sol. La estensión del términu municipal ye de 5,74 km² y l'altitú media ye de 126 m. El conceyu cuntaba en 2016 con 2.999 habitantes según l'Institutu Nacional d'Estadística (INE).
El nome de Benamocarra, vien del árabe onde Ben- significa fíu y Mocarra, ye un nome, polo que se denomina "fíu de Mocarra".
Xeografía
Asitiáu sobre una zona llixeramente ondulada, el pueblu ta arrodiáu por una serie de cuetos encadenaos, destacando la Llomba de Rengel y el Cuetu de la Xaula. Dende'l visu del Cuetu de la Xaula, auténticu mirador del pueblu, acolúmbrense estupendes vistes de les Sierres de Tejeda, Almijara y Alhama, de los Montes de Málaga, de la Vega del Ríu Vélez y de la Costa Mediterránea. Dende la provincia vamos poder aportar a esta pintoresca llocalidá axarqueña al traviés de l'Autovía del Mediterraneu, y pola esviadura na autovía de les Pedrizas al altor de Casabermeja (Carretera del Arcu).
La benignidad del so clima vien dada pola so situación xeográfica ente'l Valle del Ríu Vélez, los Montes de Málaga y les Sierres Tejeda y Almijara que la protexen de los vientos fríos. Ta arrodiada por una serie de cuetos como'l de la Xaula y la llomba de Rengel, qu'actúen de frenu y abellugo frente a les inclemencies climátiques y los vientos del Norte. Tien un microclima de tipu mediterraneu con enclín subtropical, polo que se denomina como zona térmicamente privilexada con temperatures bien nidies y prestoses mientres tol añu.
Cultura
La natural afición de los vecinos de Benamocarra a la música ye daqué bien enraigonáu. Cristalizó a principios del sieglu XIX cola creación de la so primer banda musical, una de les más antigües de la provincia de Málaga. El pueblu tuvo l'únicu teatru de la contorna de l'Axarquía, el Teatru Miguel de Cervantes, escoyíu por importantes compañíes pa los sos contratos mientres la temporada. Trubiecu de relevantes músicos, pintores y poetes, el más conocíu d'ellos ye Eduardo Ocón Rivas, pernomáu músicu y fíu predilectu de la villa, que la so casa, cercana al monolitu que s'alza nel so honor, ye símbolu del talentu y la memoria que'l pueblu caltién d'él.
P'apangar la fame nos difíciles años posteriores a la Guerra Civil, los vecinos de Benamocarra yeren conocíos como “tratantes”, dedicaos a mercar y vender polos pueblos de la contorna cualquier cosa que cayera nes sos manes. Esi espíritu entamador y l'enfotu por rentabilizalo tou fizo que al contrariu de lo qu'asocede na mayor parte de los pueblos pequeños de la contorna nun perdiera población. Conxuga la tranquilidá rural con un desarrollu y crecedera constantes. Benamocarra supo subsistir y crecer afaciéndose a los cambeos tando siempres dedicada a l'actividá agrícola, con cultivos propios de secanu, cítricos y anguaño frutos tropicales, como'l mandu y l'aguacate, que se comercializa al traviés de distintes cooperatives que s'atopa na zona.
Gastronomía
Con al respective de los platos tradicionales que s'ellaboren nel conceyu, atopamos el gazpachu fritu, postre ellaboráu a base de farina, aceite, agua, vinagre y matalauva, concluyendo con un rebozado n'azucre y canela.
Otru platu esencial na gastronomía mocarreña, son les "coles moréas", onde l'ingrediente principal son les coles, acompañaes d'aceite, ayos y morciella. Suelse acompañar de vinu duce moscatel típicu de la zona.
Amás tradicionalmente pal almuerzu la Panadería Gonzalo empezó a ellaborar "ayuyas" que ye un tipu d'ensalada, a base de pan, ayos, aceite, pimienta y llimón, y que güei día se realicen nel conceyu'l día d'Andalucía, a manera d'almuerzu típicu Andaluz.
Servicios
El conceyu de Benamocarra cunta con una serie de servicios y d'ufiertes bien competetentes a nivel rural y vacacional, cuenta con un hotel de trés estrelles, asitiáu en callar Grupu Cuetu, asítiase nel visu del cuetu de la Xaula y dende ellí acolúmbrase tol conceyu, Vélez-Málaga, Caníes de Aceituno y Comares.
Cuenta tamién con apartamentos rurales de diverses carauterístiques y ufiertes, que cunten con caballos pa realizar rutes rurales de paséu pel campu, tamién pueden realizase con bicicleta o andando.
Podemos atopar tamién una piscina municipal de grandes dimensiones y con bien bonos servicios pa los sos usuarios, per otru llau pa los aficionaos al deporte tamién pueden aportar a pistes de tenis, pádel, ping-pong, baloncestu, piscina municipal, campu de fútbol con verde artificial y pabellón cubiertu.
Cuenta con numberoses zones verdes, parques y xardinos, qu'ufierten una gran relaxación y descansu pal turista, ente elles cabo destacar "El Cotu Escolar", una amplia zona d'acampada, que cunta con un parque infantil nel so interior, barbacoes, servicios, agua potable, lletricidá, y ta perimetralmente valláu.
Servicios Educativos
Esti conceyu dispón de distintos centros educativos, como'l Centru Públicu d'Educación Infantil y Primaria Eduardo Ocón Rivas y l'Institutu d'Enseñanza Secundaria La Maroma.
Fiestes culturales y tradicionales
Nesti conceyu pueden atopase numberoses fiestes a lo llargo de too l'añu. miniaturadeimagen Podemos citar como la más importante la Fiesta del Cristu de la Salú que se realiza la penúltima fin de selmana d'ochobre y nella saca'l tronu del Santu Cristu de la Salú acompañáu pol Rei, la Reina y les sos dames d'honor. La so duración ye de cuatro díes. Esta figura ye bien venerada na axarquía malagueña polos sos milagros, reparándose ensame de persones acompañando al Cristu con veles mientres la so procesión, como forma d'agradecimientu a esa aición milagrosa llograda.
Otra fiesta ye la de San Isidro, que se suel realizar el domingu más próximu al 15 de mayu, la so duración ye de tres díes y nellos sácase a san Isidro. Al pie de él, pasien peles cais de Benamocarra la Miss y el Míster primavera, escoyíos cada fiesta avotación del pueblu. Esta fiesta se continua dos selmanes dempués cola realización de la Romería de San Isidro, qu'escurre ente la so ermita y el Cotu escolar "Maestru Santiago Xaén" coincidiendo de normal cola última selmana de mayu, faise'l camín con caballos y xarrés acompañáu de música.
Podemos ver tamién el Día de la Música, un día d'homenaxe al gran músicu local Eduardo Ocón Rivas, nestes xornaes tamién se realicen degustaciones y esposiciones de pintura, de talleres, d'artesanía... amás del esfrute de distintes agrupaciones musicales, bandes de música, tunes mientres tola xornada pol conceyu.
Tamién puede vese la fiesta de "la Pava" que se trata d'una especie de pequeña romería d'un solu día de duración y que se realiza nel ríu Iznate nes cercaníes de Benamocarra. Nesti día ye típicu la ellaboración de "hornazos", una especie de pan que cubre un güevu cocíu.
Otres fiestes yá más comunes con otros conceyos, son "L'Antroxu", "La Selmana Santa" o la "Selmana Cultural", ente otres.
Referencies
Esti artículu incorpora material de la Páxina Web de Benamocarra, que por aciu una autorización dexó amestar conteníu ya imáxenes y publicar so llicencia GFDL.'' PERSONAXES PERNOMAOS D'ESTI NUESU PUEBLU
Venteuges
Venteuges ye una comuña francesa del departamentu d'Altu Loira, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Llista d'asteroides/63701–63800
... | Previu | Llista d'asteroides | Siguiente | ...
Mas-des-Cours
Mas-des-Cours ye una comuña francesa del departamentu d'Aude, na rexón d'Occitania. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Xuxa
María da Graça Meneghel más conocida pol nomatu de Xuxa ye una modelu, actriz, presentadora de televisión y cantante brasilana.
Xuxa algamó ún de los más bultables ésitos de la televisión infantil nos países de fala castellana y portuguesa ente finales de la década de 1980 y entamos de los 90, especialmente col programa "El Xou de Xuxa" (1986-1992), de TV Globo y depués con "Xuxa Park" o "Xuxa", que s'emitieron y produxeron non solo en Brasil, sinón n'Arxentina, España o Estaos Xuníos, y que-y valieron el nomatu de "Rainha dos baixinhos" ("Reina de los baxinos").
Tien espublizaos una trentena de discos, de los que vendiera al rodiu de trenta millones de copies (27 d'elles en Brasil).
Acid house
L'Acid house ye un subxéneru de la música house. L'elementu central del acid house ye'l soníu producíu pol sintetizador Roland TB-303, qu'empezó a ser utilizáu escontra mediaos de los años 1980 en Chicago. El acid house estender mientres la segunda metá de la década de 1980 por Reinu Xuníu, Australia y Europa continental.
Historia
thumb|El [[Smiley ta consideráu como l'emblema del acid house.]]
La escena house en Londres
El club Shoom abrió les sos puertes en Londres en payares de 1987. Foi unu de los primeros clubes n'introducir el acid house en Inglaterra. Abrir Danny Rampling y la so muyer. El club yera desaxeradamente esclusivu y caracterizábase por cuntar siempres con una trupa borrina y poner acid house, xenerando una atmósfera de suañu. Cola apertura d'esta discoteca puede dicise qu'empieza'l llamáu Segundu Branu del Amor, un movimientu que se rellaciona col amenorgamientu del fenómenu de los hooligans: en cuenta de engarrase, el siguidores de fútbol escuchaben música, tomaben éxtasis y confraternizaban col restu de los asistentes al club. Empezaba un fenómenu de corte pacifista y hedonista que se comparó frecuentemente col Branu del Amor que tuvo llugar en San Francisco nos años 1960.
Otru club, de nome Trip, foi abiertu en xunu de 1988 por Nick Holloway nel West End de Londres. Trátase d'una discoteca empobinada direutamente escontra la escena acid house. Yera conocíu pola so intensidá y calteníase abiertu hasta les 3 de la mañana. Los veceros solíen echase a les cais a la salida cantando, atrayendo a la policía regularmente. La mala reputación xenerada por esti tipu de situaciones, sumada al desarrollu de lleis anti-club más estrictes, empezaron a faer cada vez más difícil ufiertar eventos nuna atmósfera de club convencional. Puesto que los clubes after-hours yeren consideraos illegales nos años 1980 n'Inglaterra, los grupos de xente que salíen de fiesta empezaron a axuntase en naves industriales y almacenes de callao pa evitar la persecución policial, empezando asina a desenvolvese'l fenómenu de les raves. Ente los grupos organizadores de raves más conocíos de la dómina destaquen Sunrise, que solía entamar enormes eventos al campu, y Revolution In Progress (RIP), conocíos pola atmósfera escura y la dura música de les sos fiestes.
El grupu Sunrise montó un bon númberu de raves de acid house n'Inglaterra, lo qu'atraxo una creciente atención de la prensa sobre'l movimientu. N'agostu de 1989, Sunrise entamó la mayor rave de acid house de la historia, cerca de Reigate, en Surrey. La rave tuvo llugar nos campos axacentes a la escuela, durando dende les 10 de la nueche del sábadu hasta la nueche del domingu. Envalórase que cerca de persones allegaron al eventu, y les coles de coches algamaron les. La cobertoria mediática foi significativa, tantu pola prensa como pola televisión.
Los primeros cantares de acid house
Ye materia d'alderique cuálos son los primeros exemplos grabaos de acid house. Suel considerase que la tema Acid Trax de Phuture ye la primer tema col típicu soníu acedu carecterístico del xéneru. DJ Pierre diz que podría habese compuestu en 1985, pero nun foi publicáu hasta 1987. Otros señalen a la tema I've Lost Control de Sleezy (1986) como'l primeru en ser publicáu en vinilu, y ye imposible saber cuál de los dos tarrezas foi creáu antes. I've Lost Control foi creáu por Adonis y Marshall Jefferson y ye de xuru la primer tema de acid en ser plancháu en vinilu
Luís Paulo da Silva
Luís Paulo da Silva ye un futbolista brasilanu.
Consorte Yu
'''Consorte Yu (muerta en 202 e.C.), nome personal Yu Miaoyi''', tamién conocida como "Yu la Bella", foi una concubina del caudiellu Xiang Yu quién compitió con Liu Bang ("Emperador Gao"), fundador de la dinastía Han pola supremacía en China mientres la guerra Chu–Han (206–202 e.C.).
== Vida desconoz el so fecha de nacencia y hai dos versiones de los sos oríxenes. La primera señala que yera de la ciudá de Yanji (顏集镇) nel Condáu Shuyang, mientres la otra reclama que yera de Suzhou, anque dambes apunten a que nació nes proximidaes de l'actual Jiangsu.
En 209 e.C., Xiang Yu y el so tíu Xiang Liang empecipiaron una revolución pa derrocar a la dinastía Qin. Yu Ziqi (虞子期), l'hermanu mayor de la Consorte Yu, sirvía nel exércitu de Xiang Liang como xeneral. La consorte Yu conoció a Xiang Yu, namorar d'él y convirtióse na so concubina. De magar, tuviéra-y acompañando nes sos campañes militares negándose a quedar tras.
En 202 e.C., Xiang Yu foi sitiáu na batalla de Gaixia poles fuercies combinaes de Liu Bang (Rei d'Han), Han Xin y Peng Yue. L'exércitu Han empezar a cantar cantares populares de la tierra natal de Xiang Yu, Chu, pa crear la falsa impresión de que la conquistaren. La moral de les tropes de Xiang Yu esbarrumbóse y munchos soldaos desertaron. Desesperáu, Xiang Yu apurrir al alcohol y cantó la Cantar de Gaixia pa espresar el so dolor. La Consorte Yu danció un baille d'espada cantando otru versu a cambéu. Pa torgar que Xiang Yu distrayer col so amor, la Consorte Yu suicidóse refundiándose sobre la espada de Xiang Yu al terminar de cantar. Foi soterrada en Gaixia.
Mas-Saintes-Puelles
Mas-Saintes-Puelles ye una comuña francesa del departamentu d'Aude, na rexón d'Occitania. Llenda con.
Consorte Yu
Una "Tumba de la Consorte Yu" atopar nel condáu de Lingbi, Anhui.
Mas-Saintes-Puelles
Tien una población de y una superficie de  km².
Consorte Yu
Cantar de la Consorte Yu
Esti versu foi cantáu pola Consorte Yu dempués de que Xiang Yu cantó la Cantar de Gaixia. Cometió suicidiu cola espada de Xiang Yu al terminar de cantar.
Vergongheon
Vergongheon ye una comuña francesa del departamentu d'Altu Loira, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
X Trianguli
X Trianguli (X Tri / HD 12211 / HIP 9383) ye una estrella variable na constelación del Triangulum. De magnitú aparente media +9,00, alcuéntrase a 540 años lluz del Sistema Solar.
X Trianguli ye una estrella binaria con un periodu orbital de namái 0,9715 díes (23,3 hores). Les dos estrelles, de tipu espectral conxuntu A3, tán bien próximes ente sigo pero nun lleguen a constituyir una binaria de contautu. La componente principal tien una temperatura efectivo de 8600 K. La so lluminosidá ye 14,5 vegaes mayor que la del Sol y el so radiu ye un 71% más grande que'l radiu solar. Tamién ye más masiva que'l Sol, con una masa de 2,3 mases solares. La estrella acompañante tien una temperatura de 5200 K y relluma con una lluminosidá 2,51 vegaes mayor que la lluminosidá solar. El so radiu ye casi'l doble que'l del Sol y la so masa ye un 20% mayor que la masa solar.
X Trianguli ye una binaria eclipsante asemeyada a Alphecca (α Coronae Borealis) o a ζ Phoenicis. Nel eclís principal el so rellumu mengua 2,72 magnitúes cuando la componente más tenue y grande intercepta la lluz de la so lluminosa compañera, ente que nel eclís secundariu l'amenorgamientu de rellumu ye de namái 0,52 magnitúes. Una tercer estrella más alloñada completa'l sistema estelar. Visualmente la separación al respective de la binaria yera de 6,7 segundos d'arcu en 1952, lo qu'equival a una distancia proyeutada de más de 1110 UA.
Joaquín Balaguer
Joaquín Antonio Balaguer Ricardo, meyor conocíu como Joaquín Balaguer, foi un abogáu, escritor, y políticu dominicanu que gobernó la República Dominicana nos periodos 1960-1962, 1966-1978 y 1986-1996. La so personalidá foi enigmática y llena de secretismu heredáu de la Era de Trujillo, según el so enfotu de perpetuase nel poder per mediu de dudoses eleiciones y por aciu l'empléu de terrorismu d'Estáu, ganó-y el llamátigu de caudiellu. El so réxime causó millares de muertes y desapaiciones forzaes. Fomentó'l desenvolvimientu de la infraestructura urbana del país por aciu la construcción, aveníes y edificaciones; el Faru a Colón ye unu de los monumentos más relevantes construyíos nel so gobiernu.
Balaguer compartió'l Premiu Nacional de Lliteratura de 1990 col so rival políticu y tamién escritor Juan Bosch.
Primeros años
Balaguer nació'l 1 de setiembre de 1906 nel senu d'una familia bien probe en Villa Bisonó (tamién conocida como Navarrete), na provincia de Santiago. Fíu de Joaquín Balaguer Lespier, puertorriqueñu de padre catalán y madre d'orixe francés, y Carmen Celia Ricardo Heureaux (fía del dominicanu d'ascendencia española Manuel de Jesús Ricardo y de Rosa Amelia Heureaux, quien yera prima del presidente Ulises Heureaux). Balaguer foi l'únicu varón d'una familia de delles muyeres, pero tuvo un mediu hermanu per parte de padre.