cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Urena lobata
Aguaxima en L'Encyclopédia
"Aguaxima, ye una planta que crez en Brasil y nes islles d'América del Sur. Esto ye tou lo que se nos diz al respeutu; y gustaríame saber pa quién se faen tales descripciones. Nun puede ser pa los nativos de los países en cuestión, que son propensos a saber más sobre'l aguaxima que lo que contién esta descripción, y a los que nun ye necesariu conocer que'l aguaxima crez nel so país. Ye como si dixeres a un francés que la peral ye un árbol que crez en Francia, n'Alemaña, etc. Nun ye pa nós, yá sía, polo qué nos importa qu'hai un árbol en Brasil llamáu aguaxima, si tou lo que sabemos d'ella ye'l so nome? ¿Cuál ye'l puntu de dar el nome? Dexa a los inorantes como taben y enseña al restu de nós nada. Si de toes formes, menten esta planta equí, xunto con delles otres que tamién se describen mal, entós ye por considerancia a ciertu llectores que prefieren atopar nada nun artículu del diccionariu o inclusive atopar daqué estúpidu que nun atopar l'artículu n'absolutu." thumb|Vista de la planta thumb|Detalle de les fueyes
Propiedaes
De la planta Urena lobata se aisla el principiu activu Imperatorina.
Taxonomía
Urena lobata describióse por Carlos Linneo y espublizóse en Species Plantarum 2: 692. 1753.
Harrison Young
Harrison Richard Young foi un actor de cine d'Estaos Xuníos.
Primeros años
Nacíu en Port Huron, Michigan, Young estudiu en Harvard y tuvo una notable carrera na banca d'inversión que toma más de trenta años. La carrera de Harrison violu faer negocios en venti países y asesoró a doce gobiernos estranxeros. Él yera'l direutor executivu de primer bancu d'inversión internacional de China, foi Direutor de Bancu d'Inglaterra, direutor xeneral de Morgan Stanley Asia, presidente de Morgan Stanley Australia y dende 2007, Direutor de la Commonwealth Bank of Australia.
Carrera como actor
Un actor de calter familiar, Young tuvo en dambes pantalles grandes y pequeñes. Los creitos inclúin Al filu de la muerte, Saving Private Ryan y Les aventures de Rocky y Bullwinkle, que s'axuntó col actor Robert De Niro (Young fixo una apaición ensin acreitar nel taxi clásicu controlador Scorsese-DeNiro en 1973.) Tamién apaeció en Los mozos del maíz 4: la xunta y 1000 Cadabres.
José Carlos Serrão
José Carlos Serrão ye un ex-futbolista y entrenador brasilanu.
Gliese 644
Gliese 644 (GJ 644 / Wolf 630 / LHS 428) ye un sistema estelar distante 18,7 años lluz del Sistema Solar. Asitiáu na constelación d'Ophiuchus, tien magnitú aparente +9,72, polo que nun ye visible a simple vista. Anguaño considérase que ye un sistema estelar quíntuple, el sistema d'estes carauterístiques más cercanu a nós, siendo toles sos componentes nanes coloraes. La so edá averada ye de 5000 millones d'años.
Componentes interiores
L'estudiu de la multiplicidá del sistema empezó en 1934 al reparase que Gliese 644 yera una estrella binaria visual que les sos componentes, Gliese 644 A y B, taben dixebraes 0,218 segundos d'arcu. En 1947, variaciones reparaes nes velocidaes radiales suxurieron qu'una de los dos componentes visuales yera una binaria espectroscópica. Puesto que la estrella más tenue, Gliese 644 B, yera más masiva que la so compañera, llegar a la conclusión de que Gliese 644 B yera la binaria espectroscópica de curtiu periodu.
El periodu orbital de Gliese 644 A y B ye de 627 díes, siendo la separación media ente dambes estrelles d'aproximao 1,25 UA. Les componentes que formen la binaria espectroscópica, Gliese 644 Ba y Gliese 644 Bb, completen una órbita cada 2,965 díes. L'enclín relativu de los dos órbites ye bien pequeña, siendo práuticamente coplanares.
Les mases de los trés estrelles son similares; Gliese 644 A, nana colorada de tipu espectral M2.5V, tien una masa de 0,41 mases solares, siendo les mases respeutives de Gliese 644 Ba y Gliese 644 Bb 0,34 y 0,30 mases solares.
Una o delles de los trés componentes son estrelles acandilantes, polo que Gliese 644 recibe la denominación de variable V1054 Ophiuchi.
Componentes esteriores
Piénsase qu'otres dos estrelles, muncho más alloñaes, tán acomuñaes col sistema estelar triple Gliese 644. La primera d'elles, Gliese 643 (GJ 643 / Wolf 629 / LHS 427), ye una nana colorada de tipu M3.5V visualmente a 72 segundos d'arcu, lo qu'equival a una separación real de más de 400 UA. La segunda d'elles, Gliese 644 C o Gliese 644 D (LHS 429 / VB 8), ye una estrella bien tenue de tipu M7.0V a 220 segundos d'arcu de Gliese 644. Esta postrera ta catalogada como una estrella acandilante.
Referencies
</div class="references-small">
Chlorochrysa calliparaea
La tángara orejinaranja (Chlorochrysa calliparaea) ye una especie de tángara suramericana que puebla les árees montiegues esistentes dende l'occidente de Venezuela hasta'l norte de Bolivia.
Descripción
Algama aproximao 12,7 cm de llargor y pesa en permediu 17 g. El plumaxe ye predominantemente verde esmeralda metálicu brillante. Presenta un puntu anaranxáu na corona, una enllordia color naranxa quemáu a anaranxáu acoloratáu a cada llau del pescuezu, una banda de color ablondu a anaranxáu na grupa y delles plumes con base negra nel cuerpu que-y dan un aspeutu motudu; les plumes verdes fáense azules nes partes baxes; puede epresentar un parche negru nel gargüelu. Les femes tienen un plumaxe menos brillosu, los llurdios anaranxaos del pescuezu más pequeñes y el gargüelu gris.
Hábitat
Vive en montes húmedos de monte con mofu, ente los 900 y 2.000 m d'altitú, principalmente ente los 1.600 y 1.800 msnm.
Efeutu Coriolis
400px|thumb|right|Una bolina mover ensin resfregón sobre un platu de seición parabólica que ta xirando a velocidá constante. La gravedá tira de la bolina escontra'l centru con una fuercia direutamente proporcional a la distancia al respeutive de ésti. La fuercia centrífuga (o, meyor dichu, l'ausencia de fuercia centrípeta) tira de la bolina escontra fuera. El caltenimientu del momentu angular camuda la velocidá angular de la bolina cuando ésta muévese escontra dientro (acelera) y escontra fuera (frena). Tamién puede espresase diciendo que, pa caltener la so velocidá llinial, la bolina camuda la so velocidá angular al variar la distancia respeuto a la exa. Sía que non, la magnitú subxacente ye la inercia y l'esviación que sufre la bolina con al respeutive de la direición de los radios ye l'efeutu Coriolis. Izquierda: El movimientu reparáu dende un puntu de vista esternu. Derecha: El movimientu vistu dende un puntu de vista solidariu col [[sistema non inercial.]]
El efeutu Coriolis, descritu en 1836 pol científicu francés Gaspard-Gustave Coriolis, ye l'efeutu que se repara nun sistema de referencia en rotación cuando un cuerpu atópase en movimientu respeuto de dichu sistema de referencia. Esti efeutu consiste na esistencia d'una aceleración relativa del cuerpu en dichu sistema en rotación. Esta aceleración ye siempres perpendicular a la exa de rotación del sistema y a la velocidá del cuerpu.
L'efeutu Coriolis fai qu'un oxetu que se mueve sobre'l radiu d'un discu en rotación tienda a acelerase con al respeutive de esi discu según si'l movimientu ye escontra la exa de xiru o alloñar d'ésti. Pol mesmu principiu, nel casu d'una esfera en rotación, el movimientu d'un oxetu sobre los meridianos tamién presenta esti efeutu, yá que dichu movimientu amenorga o amonta la distancia respeuto a la exa de xiru de la esfera.
Por cuenta de que l'oxetu sufre una aceleración dende'l puntu de vista del observador en rotación, ye como si pa ésti esistiera una fuercia sobre l'oxetu que lu acelera. A esta fuercia llámase-y fuercia de Coriolis, y nun ye una fuercia real nel sentíu de que nun hai nada que la produza. Trátase pos d'una fuercia inercial o ficticia, que s'introduz pa esplicar, dende'l puntu de vista del sistema en rotación, l'aceleración del cuerpu, que'l so orixe ta en realidá, nel fechu de que'l sistema d'observación ta rotando.
Introducción
thumb|L'enclín de xiru varia según l'hemisferiu consideráu. La ilustración amuesa'l patrón pa los anticiclones. Les umbaes xiren en sentíu opuestu.|300 px La fuercia de Coriolis ye una fuercia ficticio qu'apaez cuando un cuerpu ta en movimientu con al respeutive de un sistema en rotación y descríbese el so movimientu nesi referencial. La fuercia de Coriolis ye distinta de la fuercia centrífuga. La fuercia de Coriolis siempres ye perpendicular a la direición de la exa de rotación del sistema y a la direición del movimientu del cuerpu vista dende'l sistema en rotación. La fuercia de Coriolis tien dos componentes: La componente del movimientu del cuerpu paralela a la exa de rotación nun nicia fuercia de Coriolis. El valor de la fuercia de Coriolis ye:
onde:
Historia
En 1835, Gaspard-Gustave de Coriolis, nel so artículu Sur les équations du mouvement relatif des systèmes de corps, describió matemáticamente la fuercia que terminó llevando'l so nome. Nesi artículu, la fuercia de Coriolis apaez como una componente suplementaria a encomalo centrífuga esperimentada por un cuerpu en movimientu relativu a un referencial en rotación, como puede producise, por casu, nos engranajes d'una máquina. El razonamientu de Coriolis basábase sobre un analís del trabayu y de la enerxía potencial y cinética nos sistemes en rotación. Agora, la demostración más utilizada pa enseñar la fuercia de Coriolis utiliza les ferramientes de la cinemática.
Formulación y demostración
Pa demostrar la espresión analítica espresada na introducción, pueden usase dos aproximaciones distintes: por caltenimientu del momentu angular o por derivación en base móvil. De siguío esplíquense dambes.
Demostración per caltenimientu del momentu angular
right|frame|Nun sistema de [[coordenaes cilíndriques, la velocidá (en negru) d'un puntu puede descomponese nuna velocidá radial (en magenta), una velocidá axial (n'azul) y una velocidá tanxencial (en verde).]] Ye precisu recordar que cuando un observador nun sistema non inercial (como lo ye un sistema en rotación) trata d'entender el comportamientu del so sistema como si fora un sistema inercial ve apaecer fuercies ficticies. Nel casu d'un sistema en rotación, l'observador ve que tolos oxetos que nun tán suxetos alloñar de manera radial como si actuara sobre ellos una fuercia proporcional a les sos mases y a la distancia a una cierta recta (la exa de rotación). Esa ye la fuercia centrífuga qu'hai que compensar cola fuercia centrípeta pa suxetar los oxetos. De xacíu, pa un observador esternu, asitiáu nun sistema inercial (sistema fixu), la única fuercia qu'esiste ye la fuercia centrípeta, cuando los oxetos tán suxetos. Si nun lu tán, los oxetos van tomar la tanxente y van alloñase de la exa de rotación.
Si los oxetos nun tán inmóviles con respectu al observador del sistema en rotación, otra fuercia ficticio apaez: la fuercia de Coriolis. Vistu dende'l sistema en rotación, el movimientu d'un oxetu puede descomponese nuna componente paralela a la exa de rotación, otra componente radial (asitiada sobre una llinia que pasa pela exa de rotación y perpendicular a ésti), y una tercera componente tanxencial (tanxente a un círculu centráu na exa y perpendicular a ésti) (ver gráfica).
Politeísmu
El politeísmu (del griegu πολύς "enforma" y θεός "dios") ye un sistema relixosu que los sos siguidores creen na esistencia de múltiples dioses o divinidaes, de normal entamaes nuna xerarquía o panteón. thumb|Dioses grecollatinos.|204x204px Nun se trata d'una diferencia de nomenclatura –los distintos nomes d'una deidá–, sinón de diversos dioses con carauterístiques individuales claramente identificables. Nel politeísmu cada deidá puede ser honrada ya invocada de manera individual dependiendo de los aspeutos que se-y atribuyan.
Efeutu Coriolis
Demostración per caltenimientu del momentu angular
Un oxetu que se mueve paralelamente a la exa de rotación, vistu d'un sistema fixu, xira col sistema en rotación a la mesma velocidad angular y con radio constante. La única fuercia qu'actúa sobre l'oxetu ye la fuercia centrípeta. L'observador del sistema en rotación namái nota la fuercia centrífuga contra la cual hai qu'oponese por que se quede a la mesma distancia de la exa.
Politeísmu
Una variante de politeísmu ye'l henoteísmu, onde una deidá ocupa un llugar de preeminencia y veneración percima de les demás. Un exemplu actual de relixón politeísta ye'l hinduismu. Exemplos históricos son les antigües relixones exipcia, griega, romana, celta o nórdica.
Efeutu Coriolis
Demostración per caltenimientu del momentu angular
right|frame|Cuando s'amenorga'l radiu de rotación d'un cuerpu ensin aplicar un torque, el momentu angular caltiénse y la velocidá tanxencial aumenta. Sicasí, si obligar al cuerpu a caltener la mesma velocidá angular, la velocidá tanxencial mengua. L'esquema ta vistu dende un sistema fixu (inercial).
Politeísmu
Nes sociedaes politeístes nun suel esistir una teoloxía puramente dicha, anque suel coesistir con sistemes filosóficos y éticos bastante complexos. Cada fuercia sobrenatural o acontecimientu trascendental (como'l rayu, la muerte o l'embaranzu) atiende a unos mecanismos establecíos, que conformen un complexu orde cósmicu bien xerarquizáu, descritu por aciu mitos, lleendes y obres sagraes. Nel politeísmu, por cuenta de un treme bien consolidáu de tresmisión, oral o escrita, la conocencia ye acumulativu, esto ye, ye ampliáu pola especulación de los individuos dedicaos a ello (chamán, bruxos, poetes), o bien por contautu intercultural.
Suelse señalar que'l politeísmu correspuende, de cutiu, a sociedaes igualmente xerarquizaes, con una gran demarcación en clases sociales. Exemplos habituales dar nel Antiguu Exiptu, na cultura clásica griega y romana o nel hinduismu. Delles creencies politeístes asitien amás la preeminencia d'un dios sobre'l restu del panteón (cultu conocíu como henoteísmu), lo que fizo creer a los antropólogos qu'ésti sería'l pasu natural al monoteísmu.
Efeutu Coriolis
Demostración per caltenimientu del momentu angular
Supóngase qu'un observador nel sistema en rotación caltién una masa a una distancia  de la exa de rotación por aciu un filo de masa despreciable. L'observador tira del filo y modifica llixeramente'l radiu de rotación de la masa de. Eso tomó-y un tiempu. Como'l momentu dinámicu ye nulu, el momentu angular de la masa caltiénse. Si ye la velocidá de la masa, el caltenimientu del momentu angular espresa:
Politeísmu
El politeísmu ta consideráu por dalgunos antropólogos como una forma avanzada de relixosidá (mesma d'un ciertu nivel de civilización), na que les fuercies de la naturaleza son discriminaes, separaes y escoyíes, y, finalmente, representaes por una serie de dioses antropomórficos.
Politeísmu occidental actual
Dientro de la cultura occidental ye tamién posible atopar casos actuales de politeísmu. El neopaganismu nes sos distintes variantes, como la Wicca, el Ásatrú, el neodruidismu, la Streghería, etc. reivindica'l cultu paganu y busca alicar el politeísmu occidental precristianu. Nes Islles Canaries (España), los aboríxenes canarios profesaben una mitoloxía politeísta (ver; Mitoloxía aborixe canaria.
Efeutu Coriolis
Demostración per caltenimientu del momentu angular
Si la masa moviérase siguiendo una trayeutoria radial, afita con respectu al sistema en rotación, calteniendo en consecuencia la mesma velocidad angular del sistema en rotación, la so velocidá llinial aumentaría de  (o menguáu, si  ye negativu). Pa un observador fixu, ente la velocidá de la masa que se ve obligada a siguir una trayeutoria radial y la velocidá de la masa que caltién el so momentu angular hai una diferencia de:
onde ye la velocidá radial. Esa aceleración correspuende a una fuercia (de Coriolis) de:
Considerando un oxetu con velocidá tanxencial vista pol observador nel sistema en rotación. Esta vegada, la mesma masa tenida por un filo tien una velocidá angular distintu del sistema en rotación. Pal observador nel sistema en rotación, les fuercies que nota aplicaes a la masa por que siga una trayeutoria circular son: la fuercia centrífuga que ve aplicada en tolos oxetos, más la fuercia centrípeta por cuenta de la rotación aparente de la masa. Pero eso non basta. Hai entá otra fuercia aparente, y ye precisamente la fuercia de Coriolis. Calcúlase agora la fuercia centrípeta que ve un observador fixu: la velocidá tanxencial ye. Pa esti observador, la fuercia centrípeta que caltién la masa a distancia constante va ser:
El primer términu ye la fuercia centrífuga común a tolos oxetos que xiren col sistema en rotación. El terceru ye la fuercia centrípeta debida a la rotación de la masa con respectu al sistema en rotación. Y el segundu términu ye la fuercia de Coriolis. Ye un términu suplementariu debíu al fechu de que la fuercia centrípeta depende del cuadráu de la velocidá tanxencial y nun puede llograse sumando les fuercies centrífuga y centrípeta por cuenta de velocidaes parciales. La fuercia de Coriolis ye:
Como se dixo, esa fuercia ye radial.
Demostración pola derivación en base móvil
Pa esta demostración utilizará'l subíndice abs pa indicar magnitúes vistes dende'l sistema de referencia inercial, esto ye, unu onde l'espaciu seya homoxéneu y isótropo y onde el tiempu seya constante. El subíndice rel (relativa) referir a magnitúes vistes dende una referencia non galileana o non inercial. El subíndice ar (arrastre) fai referencia al movimientu de la base móvil al respeutive de la base fixa. Tamién ye necesariu conocer cómo se deriva nuna base móvil:
Una aceleración ye un cambéu na magnitú o na orientación de la velocidá respeuto del tiempu. Pa esa demostración considérase un movimientu que nun varia la magnitú de la so velocidá, esto ye, que nun ta sometíu a fuercies que tengan dalguna componente na direición del movimientu. Entós:
Per una parte:
Por otra:
onde: Como nun se considera'l movimientu alredor del Sol, sinón namái'l xiru de la tierra en redol a sigo mesma:
Amás, como se ta imaxinando un movimientu ensin aceleración relativa (como'l d'un proyeutil):
quedando asina: Pero: Entós: Volviendo de primeres: L'aceleración de Coriolis ye'l primera sumando: L'aceleración centrípeta ye'l segundu:
Meteoroloxía, oceanografía y fuercia de Coriolis
left L'exemplu más bultable de manifestación del efeutu Coriolis dase cuando mases d'aire o d'agua muévense siguiendo meridianos terrestres, y la so trayeutoria y velocidá vense modificaes por él. N'efeutu, los vientos o corrientes oceániques que se mueven siguiendo un meridianu esviar acelerando na direición de xiru (esti) si van escontra los polos o al contrariu (oeste) si van escontra l'ecuador. Puede añedir, que por consecuencia, nel Ecuador, nun hai efeutu de Coriolis. La manifestación d'estes esviaciones produz, de manera análoga al xiru de la bolina amosáu de primeres, que les umbaes tiendan a xirar nel hemisferiu sur nel sentíu de les aguyes del reló y, nel hemisferiu norte, en sentíu contrariu.
L'efeutu de la fuercia de Coriolis tendrá de considerase siempres que s'estudie'l movimientu de fluyíos y tamién el de cualquier oxetu móvil sobre esferes o superficies planes en rotación. Esto inclúi a los planetes gaseosos del sistema solar, el Sol y toles estrelles y, nel planeta Tierra, el movimientu de les agües de los ríos, los llagos, los océanos y, poques gracies, de l'atmósfera. L'efeutu de Coriolis prediz que siempres que se reparen los movimientos xiratorios d'esos cuerpos, los vórtices van siguir la norma descrita pa les umbaes y anticiclones terrestres.
Amás de la so influencia sobre l'atmósfera, ye bien bultable la que tien tamién sobre la circulación oceánica. Nes cuenques que tienen la forma apropiada (como, por casu, la cuenca del Atlánticu norte y la del Atlánticu sur), l'efeutu Coriolis esvia a les corrientes marines escontra la derecha nel hemisferiu norte y escontra la izquierda nel hemisferiu sur, de la mesma manera qu'asocede cola circulación xeneral de los vientos.
Les esceiciones o cambeos d'esti patrón xeneral de la circulación xeneral de los océanos tienen que ver cola disposición de les mariñes y la compensación introducida poles corrientes templaes que van, nos océanos, de les mariñes orientales de la zona intertropical escontra les occidentales de les zones templaes de los continentes (corriente del Golfu y de Kuro Shivo, especialmente). Amás, nos océanos, lo mesmo qu'asocede na atmósfera, produzse una especie de converxencia nes llatitúes ecuatoriales pola fuercia centrífuga del movimientu de rotación: tanto l'océanu como l'atmósfera tienen un abombadura ecuatorial pola rotación terrestre, de dellos quilómetros d'altor nel casu de los océanos y entá mayor nel casu de l'atmósfera por cuenta de la so menor densidá. De la mesma, esti "abombadura" causa una especie de torga a la llibre circulación y al llibre intercambiu d'enerxía (oceánica y atmosférica) ente los dos hemisferios. La circulación na zona ecuatorial ye, poro, d'este a oeste, tantu no que fai a les corrientes ecuatoriales del norte y del sur como con al respeutive de los alisios del nordés nel hemisferiu norte y del sureste nel hemisferiu sur. A lo último, lo que se denominó abombadura ecuatorial de los océanos tien delles consecuencies: ente elles, la formación de lo que se denominó contracorrientes ecuatoriales tamién del norte y del sur, definíes ya identificaes en munchos atles y llibros de xeografía y de ciencies de la Tierra, y l'esviación escontra les zones subtropical y templar: de nuevu, escontra la derecha nel hemisferiu norte y escontra la izquierda nel hemisferiu sur.
Efeutos de la fuercia de Coriolis
Una de les rares ocasiones na cual una persona puede sentir la fuercia de Coriolis ye cuando trata de caminar siguiendo una trayeutoria radial nun tiovivo (o carrusel). Cuando la persona alloñar de la exa de rotación, va sentir una fuercia que lo emburria nel sentíu contrariu a la rotación: ye la fuercia de Coriolis. Cuando una persona allóñase o s'avera de la exa de rotación a una velocidá de 1 m/s nun tiovivo que xira a 10 vueltes per minutu, l'aceleración de Coriolis ye:
Trátase, poro, d'una aceleración llateral 4,6 vegaes más pequeña que la gravedá, pero que pa una persona de 70 kg, eso correspuende a una fuercia llateral igual al pesu de 15 kg. que ye perfectamente percibida.
Oxetos que se mueven sobre la Tierra
La Tierra xira muncho más amodo qu'un carrusel. La so velocidá angular ye de radianes por día sideral (23 h, 56 m, 4,1 s) ye dicir. L'aceleración de Coriolis por cuenta de la rotación de la Tierra ye enforma menor.
Cuando un cuerpu sigue una trayeutoria norte-sur sobre la Tierra (siguiendo un meridianu), la componente radial de la so velocidá (la velocidá a la cual el cuerpu avérase o s'alloñar de la exa de rotación terrestre) depende de la llatitú del cuerpu. Ye fácil ver que la componente radial ye. Cuando'l cuerpu ta cerca del ecuador, la so distancia respeuto a la exa de la Tierra nun camuda. Si la trayeutoria del cuerpu ye esti oeste y sigue un paralelu, la so distancia respeuto a la exa terrestre nun varia, pero yá vimos que va sentir una aceleración de Coriolis empobinada escontra la exa de la Tierra que vale. La componente paralela a la superficie de la Tierra depende de la llatitú y ye:.
Vemos que nos dos casos, vistu dende la Tierra, un cuerpu que se mueve sobre la superficie de la Tierra siente una aceleración llateral de valor empobinada escontra la derecha de la velocidá.
Un cuerpu que se mueve con una velocidá de 1 m/s, ensin interacción col suelu, a una llatitú de 45° atopa una aceleración llateral de Coriolis igual a:
Si tratar d'un avión que la so velocidá ye 900 km/h (250 m/s), l'aceleración va ser 250 vegaes mayor. L'efeutu va ser da-y al avión una trayeutoria circular de 4850 km de diámetru (a una llatitú de 45°):
De xacíu, el pilotu va correxir esta esviación, pero nun paez posible que pueda estremala de los efeutos del vientu o de los errores de reglaje de la posición neutra de los alerones de direición y de fondura.
Balística
Tomemos el casu d'un obús, asitiáu a una llatitú de 45° y que tira un proyeutil a 110 km de distancia. L'ángulu de tiru pa esa distancia ye de 45°. Si desprecia l'efeutu de les esfregadures col aire, la velocidá horizontal del proyeutil ye de 734 m/s, y el tiempu de vuelu ye de 150 segundos. L'aceleración de Coriolis va ser:
La distancia llateral d'esviadura provocada pola aceleración de Coriolis ye:
Esa distancia correspuende a un error nel ángulu de tiru de 0,44°. Les opiniones diverxen sobre la importancia d'esti error, comparáu cola influencia d'otres fuercies y, sobremanera, cola fuercia provocada pol efeutu Magnus sobre proyeutiles que xiren axialmente.
Pa cañones de menor algame, l'error nel ángulu de tiru ye entá menor. Por casu, pa un proyeutil que'l so algame ye de 20 km y que la so velocidá media ye la mesma, l'error del ángulu ye 25 vegaes menor.
<!-- === Diferencia ente los tiempos de vuelu na ida y vuelta d'un mesmu trayeutu === Vamos Tomar como exemplu'l Trayeutu Frankfurt - Bogotá. Intuitivamente podría afirmase que'l tiempu de vuelu de Frankfurt a Bogotá ye más curtiu porque la tierra xira escontra l'este y l'avión dirixir escontra l'oeste. Esto ye, Bogotá se -y "avera" al avión. Nel regresu tendría de ser más llargu'l vuelu porque Frankfurt se -y "alloña" al avión. Sicasí, el fechu ye que'l tiempu de vuelu FRA - BOG ye de 12h ~y el de BOG - FRA ~10h. Esto debe a lo siguiente: L'avión nun volar lo suficientemente alto pa escapar el campu gravitacional de la tierra. Esto ye, l'avión permanez nel marcu de referencia del planeta. Falar de que Frankfurt ta alloñándose ye erróneu. Consideremos un helicópteru que xube en Bogotá y caltiénse nel mesmu puntu nel aire per unes hores. ¿Atópase dichu helicópteru dempués d'esi tiempu nel Pacíficu? Efeutivamente non. Hipotéticamente podríamos considerar la rotación de la tierra y concluyir lo mesmo al pensar de la siguiente manera: Asumamos como simplificación que la rotación de la tierra ye de 1600 km/h independiente de la llatitú (lo cual ye físicamente incorreutu, como vamos ver depués). Pa nós n'El Dorado antes de desapegar tamos n'estáu de reposu, pero pal astronauta na Estación Espacial Internacional tamos moviendo a 1600 km/h. Anque Frankfurt tea alloñándose a esta velocidá, nós nin habiendo despegáu, tamos escorrer a 1600 km/h. De la mesma manera, si tuviéramos nel Flughafen Frankfurt, Bogotá taría averándosenos a 1600 km/h y nós alloñando d'ella a 1600 km/h. Poro, pa nós na Tierra ye como si dambes ciudaes tuvieren en reposu. La rotación de la Tierra nun puede xugar entós un rol na diferencia de los tiempos de vuelu. Nesti puntu tenemos de correxir el camientu que formuláramos enantes: la rotación de la tierra nun ye igual en toles sos llatitúes (máxima nel ecuador, mínima/nula nos polos). Pa entender qu'efeutu tien ta diferencia de velocidaes, recordemos les nueses esperiencies infantiles sobre una rueda xiratoria nun parque. Dempués de ser puestos en rotación, sentíamos un "emburrión" en direición de la rotación al intentar dir de fuera escontra'l centru de la rueda. Lo mesmo asocéde-y al aire al dir del ecuador a los polos, yá que esiste una diferencia de temperatura considerable ente estos. Esti "emburrión" que sufrimos nós nel parque y el vientu nel so viaxe ye la famosa fuercia de Coriolis. L'aire mover escontra l'este y preséntase como una resistencia pal avión viaxando escontra l'oeste como ye'l casu del trayeutu Frankfurt-Bogotá. Nel trayeutu Bogotá-Frankfurt viaxamos "vientu en popa". -->
Efeutu Eötvös
La versión simplificada del efeutu Coriolis esta amestada al so componente horizontal causada por movimientos horizontales con al respeutive de la superficie terrestre.
Saint-Rémy-en-Rollat
Saint-Rémy-en-Rollat ye una comuña francesa del departamentu d'Allier, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Efeutu Coriolis
Efeutu Eötvös
Pero tamién hai componentes verticales del efeutu Coriolis que son significativos. Los oxetos que viaxen escontra l'este a gran velocidá van esviase escontra riba (van paecer más llixeros), ente que los que lo faigan escontra l'oeste van esviase escontra baxo (van paecer más pesaos). Esto conozse como'l efeutu Eötvös. Esti componente vertical del efeutu Coriolis ye mayor nel ecuador, y amenórgase a cero nos polos.
Lepus castroviejoi
La ye una especie de mamíferu lagomorfo de la familia Leporidae endémica del Cordal Cantábricu, n'España.
Efeutu Coriolis
Efeutu Eötvös
Otru casu a tener en cuenta ye'l d'oxetos que viaxen en direición perpendicular al planu terrestre. Aquellos que se muevan enriba a gran velocidá van esviar escontra l'oeste y los que lo faigan escontra baxo van esviase escontra l'este. L'efeutu de nuevu algama'l so máximu nel ecuador y ye 0 nos polos (nel ecuador un movimientu vertical ye perpendicular a la exa de rotación y nos polos sicasí ye paralelu y polo tanto l'efeutu causáu por Coriolis nesi casu ye 0).
Lepus castroviejoi
Carauterístiques
La llebre de piornal (llamada asina porque xuno de les sos hábitats carauterísticos constituyense nes les fasteres montascoses cubiertes de piornos (Cytisus oromediterraneus) presenta un tamañu entemediu ente'l de la llebre europea (Lepus europaeus), más trabada, y la llebre ibérica (Lepus granatensis), más pequeña. Mide de 49 a 52 centímetros de llargu, a los que se suman alredor de 8 de cola y pesa ente 2,6 y 3,2 quilos. La mayor parte de la pelame ye pardu, más escuru nel envés, anque tien base blanca; nel banduyu, parte trasera de la cola, "collar" y parte de la cara hasta los güeyos ye dafechu blancu. La punta de les oreyes ye negra, según la cara dorsal de la cola.
Efeutu Coriolis
Esplicación intuitiva
Imaxinemos un tren que viaxa per una vía ensin rozamiento alredor del ecuador de la Tierra a la velocidá necesaria pa completar una vuelta al mundu nun día (465 m/s). Analizamos l'efeutu Coriolis en tres casos: Pa cada unu d'estos casos calculamos l'efeutu Coriolis, primero dende'l puntu de vista del nuesu sistema de referencia en rotación na Tierra para de siguío comprobar que la resultancia ye'l mesmu reparando'l tren nun sistema de referencia inercial. Na siguiente imaxe podemos reparar los trés casos nel sistema de referencia inercial vistos dende un puntu fixu sobre la tierra na so eje de rotación:
Lepus castroviejoi
Distribución y caltenimientu
Amás d'en los piornales, puede atópase tamién en gorbizales y montes de monte asitiaos ente los 1000 y 1900 metros d'altitú. El so área de distribución mundial ta acutada al cordal Cantábricu, onde la zona ocupada pola especie tien unos 230 km de llargor por 25 a 40 km d'anchor, dende la sierra de los Ancares, ente Llugo y Lleón, hasta la sierra de Híjar, ente Cantabria y Palencia. Anque ye relativamente abondosu na mayor parte del so área de distribución, anguaño atópase en regresión nel estremu oriental d'ésta, nes llendes coles provincies de Cantabria y Palencia.
Saint-Rémy-en-Rollat
Tien una población de y una superficie de  km².
Lepus castroviejoi
Distribución y caltenimientu
Nun se fixeron estudios de la so población, anque ta considerada como una especie vulnerable por cuenta de lo amenorgao del so área d'estensión. Sosprendentemente y con too y con eso ello ye una especie cinexética en Lleón y Cantabria. La so caza ta vedada dende va años n'Asturies, sicasí en nenguna provincia ta protexida.
Efeutu Coriolis
Esplicación intuitiva
center|Earth and train
thumb|350 px|Gráficu de la fuercia esperimentada por un oxetu de 10 kilogramos en función de la so velocidá de desplazamientu pol ecuador terrestre (dientro del sistema de referencia en rotación). (Los valores positivos na exa de fuercia tán dirixíos escontra riba. Los valores positivos na exa de velocidá tán dirixíos escontra l'este y los negativos escontra l'oeste).
Esto esplica por que los proyeutiles a alta velocidá que se disparen escontra l'este esviar escontra riba ente que si son disparaos escontra l'oeste la esviación ye escontra baxo. Esta componente vertical del efeutu de Coriolis denominar el Efeutu Eötvös.
Podemos usar l'exemplu pa esplicar por que el efeutu Eötvös empieza a amenorgase n'oxetos que viaxen escontra l'oeste una vegada que'l so velocidá tanxencial supera la velocidá de rotación de la tierra (465 m/s nel ecuador). Si'l tren que viaxa escontra l'oeste nel exemplu amonta la so velocidá nesa direición y reparar dende'l sistema de referencia inercial nel espaciu vamos ver qu'empieza a rotar alredor de la tierra que xira debaxo en direición contraria. Pa caltener esa trayeutoria circular, parte de la fuercia de la gravedá qu'emburria al tren contra les víes actuaría como fuercia centrípeta. Una vegada que'l tren doblara la so velocidá a 930 m/s la fuercia centrípeta sería igual a la esperimentada cuando'l tren atópase paráu. Dende'l puntu de vista del sistema de referencia inercial en dambos casos el tren ta rotando a la mesma velocidá (465 m/s) solo qu'en direiciones opuestes. Polo tanto la fuercia ye la mesma y por tantu l'efeutu Eötvös atayaríase dafechu a esa velocidá. Cualquier oxetu que se mueva escontra l'oeste a una velocidá cimera a 930 m/s nun esperimentara una esviación escontra baxo, si non escontra riba. El gráficu de la derecha ilustra la fuercia causada pol efeutu Eötvös qu'esperimentaría un oxetu de 10 gramos nel tren del exemplu en función de la so velocidá. La forma parabólica del gráficu esplícase porque la fórmula de la fuercia centrípeta ye proporcional al cuadráu de la velocidá tanxencial. Nel sistema de referencia inercial la parte de baxo de la parábola taría centrada nel orixe. El desplazamientu del orixe esplícase porque tamos usando'l sistema de referencia en rotación de la tierra. Reparando'l gráficu podemos comprobar que l'efeutu Eötvös nun ye simétricu, y que la fuercia escontra baxo esperimentada por un oxetu viaxando escontra l'oeste a gran velocidá ye menor que la fuercia escontra riba esperimentada pol mesmu oxetu viaxando en direición al este a la mesma velocidá.
Aplicación práutica
Una aplicación práutica de la fuercia de Coriolis ye'l caudalímetro másico, un preséu que mide'l caudal másico d'un fluyíu que circula al traviés d'una tubería. Esti preséu foi comercializáu en 1977 por Micro Motion Inc.
Los caudalímetros normales miden el caudal volumétrico, que ye proporcional al caudal másico namái cuando la densidá del fluyíu ye constante. Si'l fluyíu tien una variación de densidá o contién burbuyes, entós el caudal volumétrico, multiplicáu pola densidá, nun va ser esautamente igual al caudal másico. El caudalímetro másico de Coriolis funciona aplicando una fuercia de vibración a un tubu curvado al traviés del cual pasa'l fluyíu. L'efeutu Coriolis crea una fuercia nel tubu perpendicular a dambes direiciones: la de vibración y la direición de la corriente. Esta fuercia midir pa llograr el caudal másico. Los caudalímetros de Coriolis pueden usase amás con fluyíos non newtonianos, nos cualos los caudalímetros normales tienden a dar resultaos errónees. El mesmu preséu puede usase pa midir la densidá del fluyíu. Esti preséu tien una novedá adicional, que consiste en que'l fluyíu ta nun tubu llisu, ensin partes móviles, que nun precisa llimpieza nin caltenimientu y presenta una cayida de presión bien baxa.
Wannehain
Wannehain ye una comuña francesa del departamentu de Nord, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Les ocho rexones naturales de Perú
thumb|250px|Mapa de les rexones naturales de Perú.
Les ocho rexones naturales de Perú ye una tesis del xeógrafu peruanu Javier Pulgar Vidal formulada en 1938, dichu autor busca faer una división sistemática de Perú en rexones naturales d'alcuerdu a pisos altitúinales, flora y fauna. Les indicaciones altitudinales camuden llevemente ente les distintes ediciones de la so obra, y tienen de ser entendíos como orientación.
Antecedentes
Los antiguos habitantes de los Andes yá teníen una conocencia xeográfica importante sobre'l suelu qu'habitaben. Esta conocencia diose gracies a la interacción qu'esperimentaron col so mediu nel procesu de producción de los sos medios d'esistencia. Estos homes llegaron a identificar diversos pisos ecolóxicos a los cualos diéron-yos distintos nomes.
Cola llegada de los españoles a territoriu americanu, a la división fecha polos antiguos pobladores andinos impúnxose una nueva na que s'estremaba'l territoriu peruanu en trés grandes rexones: Los llanos (mariña), Sierra y Monte (selva), sicasí los quechua-falantes siempres falaron y siguen falando de hanka, haallqa, qechwa, yunka, chaala, hatun-qucha, etc.
Nes primeres décades del sieglu XX, volvió plantegase la esistencia de diverses rexones altitudinales al interior de Perú, criticando la división simplaya dada polos conquistadores españoles. Darréu gracies al esfuerciu de distintos estudiosos nacionales y estranxeros como: Pedro Paulet, José de la Riva Agüero, ente otros, fuéronse atropando estudios xeográficos modernos sobre'l Perú. Estos estudios seríen sintetizaos y espuestos años más tarde na tesis sobre les Ocho Rexones Naturales de Perú (1943) postulada pol Dr. Javier Pulgar Vidal, xeógrafu y estudiosu de los recursos naturales de Perú.
Mariña o Chala
thumb|250px|Dunes del [[desiertu de Sechura.]]
Yunga
Yunga fluvial : de 1500 a 2300 msnm. Allugada na parte selvática de Perú
Puna o jalca
thumb|260px|En primer planu la [[llaguna Conococha a 4050 msnm na rexón Puna. Al fondu la nevada rexón Janca o Cordal.]]
La Rexón Puna asítiase ente los 4,000–4,100 y los 4,800 msnm. Puna significa en quechua soroche o mal d'altor. El relieve d'esta rexón ye diversu conformáu na so mayor parte por pandos andinos en que la so amplitú alcontrar numberosos llagos y llagunes. Por cuenta de esto dizse que ye'l pisu altitudinal de los pandos y llagunes andines. La pallabra jalca tien un usu ambiguu nel Perú, tamién equivales al ecosistema de los pandoriales.
Ente los pandos más importantes d'esta rexón y del país tenemos el Pandu del Collao, que s'atopa allugada ente'l Cordal Volcánicu y la Cordal de Carabaya; y el Pandu de Junín o Bombón allugada nel Nuedu de Pasco Cadenes Occidental y Central de los Andes Centrales. Tamién podemos atopar pandos de pies de monte, que atópense asitiaes na base de cadenes de montes, como'l de Castrovirreyna (Huancavelica) y de Parinacochas (sur d'Ayacucho). Ente los poblaos más importantes d'esta rexón destaca la de Cuetu de Pasco, que s'atopa allugada a 4.288 msnm. Cuetu de Pasco ye'l centru mineru más antiguu del país destacar la mina de cobre que s'esplota a tayo abiertu.
La temperatura medio añal fluctúa ente los 7 y 0 °C. Coles mesmes la temperatura mínimo varia ente -9 y -25 °C que foi la más baxa rexistrada nel Perú. L'atmósfera d'esta rexón carauterizar pola ausencia de mugor siendo casi secu, lo que produz qu'a los foresteros sédese-yos la piel. A Les persones estrañes que visiten estes rexones sufren l'efectu del soroche que se manifiesta en dolores de cabeza, estomagaes, vultures y mareos, tou esto debíu al enrarecimiento del osíxenu nel aire que s'alienda.
Janca o Cordal
Ye conocida como la rexón despoblada según la rexón d'atmósfera más diáfana.
Gliese 649
Gliese 649 (GJ 649 / HIP 83043 / LHS 3257) ye una estrella de magnitú aparente +9,62. Alcuéntrase na constelación d'Hércules a 25 minutos d'arcu de 57 Herculis. Dende 2009 conozse la esistencia d'un planeta estrasolar n'órbita alredor d'esta estrella.
Gliese 649 ye una nana colorada de tipu espectral M1.5V asitiada a 33,7 años lluz del Sistema Solar y a 4,4 años lluz de ζ Herculis. Tien una temperatura efectivo de 3700 ± 60 K —anque otra fonte da una cifra menor de 3560 K— y una masa envalorada de 0,54 ± 0,05 mases solares. Con un radiu aproximao igual al 46% del radiu solar, la so velocidá de rotación proyeutada ye igual o inferior a 1,9 km/s. La so metalicidá —bayura relativa d'elementos más pesaos que'l heliu— ye comparable a la del Sol ([Fe/H] = 0,08 ± 0,06). Considerar una estrella cromosféricamente activa.
Sistema planetariu
En 2009 anuncióse'l descubrimientu d'un planeta en redol a Gliese 649, denomináu Gliese 649 b, con una masa similar a la de Saturnu. La separación media cola estrella ye de 1,15 UA, siendo la órbita notablemente escéntrica (ε = 0,3). La zona habitable ta alcontrada a 0,21 UA, polo qu'esti planeta tendría de ser fríu —l'equivalente a tar a 5,5 UA nel nuesu Sistema Solar—. Considerando que nel periastru y nel apoastru la separación ye de 0,8 y 1,49 UA respeutivamente, el planeta podría amosar cambeos de temperatures estacionales.
Memoria colectiva
derecha|miniaturadeimagen|292x292px|Maurice Halbwachs acuñó'l términu de memoria coleutiva na so obra -yos Cadres sociaux de la mémoire. Memoria coleutiva ye un términu acuñáu pol filósofu y sociólogu Maurice Halbwachs que fai referencia a les alcordances y memories qu'atesora y destaca la sociedá nel so conxuntu. Nos sos estudios fala de la esistencia d'una memoria individual que ta rellacionada direutamente a la memoria de grupu atopándose siempres en constantes cambeos. La memoria ye siempres social indicalo el fechu de que l'alcordanza namái remanez en rellación con persones, grupos, llugares o pallabres. Asina los marcos sociales de la memoria que determina a partir d'estudiar los procesos sociales de memorización coleutiva, compónse  de combinaciones d'imáxenes, idees o conceutos y representaciones. La memoria coleutiva ye compartida, tresmitida y construyida pol grupu o la sociedá. La memoria coleutiva ta rellacionada con fenómenos d'opinión pública.
L'alderique sobre'l términu foi tomáu por Jan Assmann, quien escribió Das kulturelle Gedächtnis (La memoria cultural). Assmann estrema ente la Memoria cultural y la Memoria comunicativa: ente que la primera cumple una función d'almacenamientu, la segunda realiza la función d'una memoria de tolos díes que s'asitia na actualidá.
Intelectuales como Pablo Connerton ampliaron el conceutu pa incluyir al cuerpu humanu como un sitiu pa los procesos coleutivos de retención y espardimientu de la memoria. Tamién son significativos les contribuciones de Pierre Nora en cuanto al rol del llugar y los espacios de memoria compartida (la "lieux de mémoire" que toos vivimos).
La memoria coleutiva y la memorialización
derecha|miniaturadeimagen|200x200px|La memoria ye la escoyeta coleutiva d'una nación ta representada en parte polos monumentos qu'alza. Na imaxe puede trate'l Monumentu en [[Berlín que recuerda l'Holocaustu.]] La memoria coleutiva d'una nación ta representada en parte polos monumentos que decide alzar. La memoria pública ta consagrada nos monumentos, como por casu dende'l monumentu que conmemora l'Holocaustu en Berlín al Monumentu a los Veteranos de Vietnam en Washington DC. Tou lo qu'un país escueye pa honrar la memoria nel monumentu físicu, o seique más significativamente, qu'eventos nun recordar, ye un indicador de la memoria coleutiva.
La memoria coleutiva sofítase tamién al traviés d'una producción continua de formes de representación. Na nuesa dómina los medios de comunicación - y seique sobremanera mientres la última década, de la creciente digitalización - esto xenera un fluxu de, y producción de memories de segunda mano (vease, por casu James Y Young). Les narratives particulares y les imáxenes reprodúcense y reformulen, pero tamién se cuestionen ya impugnen al traviés d'imáxenes nueves y asina socesivamente. La memoria coleutiva de güei difier enforma de la memoria coleutiva d'una cultura oral, onde nun esiste una téunica d'impresión o tresporte. Esto contribuyó a la producción de les comunidaes imaxinaes (vease Benedict Anderson), onde llegamos a compartir un sentíu d'heriedu y puntos de mancomún con munchos seres humanos que nunca s'axuntaron - como na manera de qu'un ciudadanu puede sentir una especie de "parentescu" cola xente de la so nación, rexón o ciudá.
James Y. Young introdució la noción de "legáu de la memoria" (n'oposición a la memoria coleutiva), la memoria de marcáu de por sí estazáu, arrexuntaes y de calter singular, ente que Jan Assmann desenvuelve la noción de memoria comunicativa", una variedá de la memoria coleutiva basada na comunicación cotidiana. Esti tipu de memoria ye similar a los intercambios nuna cultura oral o les memories recoyíes (y feches coleutives) al traviés de la historia oral. Como otru subformulario de memories coleutives, Assman menta formes separaes de tolos díes, esto pueden ser especialmente puntos fixos o materializdos, como por casu testos y monumentos
La idea tamién foi aldericada más apocayá en La Profecía de Celestino y les noveles posteriores escrites por James Redfield como un procesu continuu que conduz a la trancendancia final d'esti planu d'esistencia. La idea de qu'un desenvolvimientu futurista del inconsciente coleutivu y de la memoria coleutiva de la sociedá dexa un mediu col cual unu puede trescender de la esistencia ye una idea que s'espresa en delles variantes de les relixones de la Nueva Era.
Boronia megastigma
Boronia megastigma ye una especie d'arbustu na familia de los cítricos conocida pol nome común de boronia parda (brown boronia). Ye una de les varies especies de Boronia cultivaes pol so arume intensa y curiosa. Ye la principal especie de Boronia fonte d'aceites esenciales, mientres el so pariente Boronia heterophylla ye más cultiváu como planta ornamental arumosa.
Descripción
Boronia megastigma ye un pequeñu arbustu que pue algamar un metru d'altor máximu. Les fueyes estreches, grueses y lliniales tán dispuestes en verticiloss alredor de les cañes del tarmu. Éstes son verde escures y glandulares, y tán arumaes, pero ye la flor de la planta la que ye acobiciada polos sos aceites. Tolos órganos de la flor contienen glándules aceitoses y la so actividá ye considerable mientres l'estigma ye receptivu al polen, lo cuál suxure que la producción d'arume puede sirvir p'atraer polinizadores tales como inseutos. Na planta montesa, cada flor mide aproximao un centímetru d'anchu y tien forma de copa la cuál ye parda o púrpura-acoloratada al esterior y mariellu brilloso per adientro. Esisten delles variedaes cultivaes que dan flores de distintos colores.
Propiedaes
Los dos principales compuestu d'arume compuestu d'arumes del aceite d'ésta especie son β-ionona y acetato de dodecil. L'aceite usar n'arumes y como un aditivu n'alimentos que realza los sabores frutales.