cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cai
Les cais del Islam
thumb|282px|Escena de cai nel Cairo. Ilustración de portada de llibru, autor [[Roberts, David|David Roberts (Stockbridge (Edimburgu 1796, Londres 1864)]]
La evolución de la ciudá d'El Cairu constitúi'l paradigma de la fundación y crecedera d'una ciudá musulmana, un procesu d'agregamientu de barrios y arrabaldees desenvueltu a lo llargo del tiempu cuando un conquistador llevantaba una nueva ciudadela esterior al nucleu urbanu presistente. Asina cuando Saladín lliberó la ciudá de los cruciaos, l'antiguu barriu de Fusat, n'El Cairo, taba bien congestionado: con cais estreches y cases d'hasta diez pisos con balcones y saledizos zarraos por celosías onde les persones d'unu y otru llau llegaben a tocase y dellos mercaos o zocos nun recibíen nunca lluz del sol.
La visión del planu d'una ciudá musulmana amuesa, cuasi siempres, una rede de cais estreches, con trazaos trabancosos y ensin apenes espacios abiertos, enllazaos por delles cais llargues, coles mesmes trabancoses y estreches, que xunen lo que fueron les puertes de les antigües ciudadeles.
Daqué asemeyáu fueron les ciudaes hispanomusulmanes, que'l so centru yera la «madina» (medina en castellán), un espaciu arrodiáu de murios onde se topaba la Mezquita mayor y l'alcaicería o comerciu principal, alredor del cual había una serie d'arrabaldes («rabad») y barrios («hara») de diversa estensión y relativamente autónomos, con puertes que s'abrir no que aportaron a unes cais principales.
Munches vegaes, los barrios o arrabaldes cercaos, teníen una sola cai llindada per puertes que se cerraben de nueche. Estos barrios y arrabaldes constituyíen, a semeyanza de la «madina», una especie de ciudá independiente cola so propia mezquita, les sos zocos, tiendes, alhóndigas, baños, fornos, etc.
La cai islámica, trabancosa y angosta que se cerraba pela nueche, correspuende a un conceutu d'intimidá relixosa propiu del Islam, onde la casa ye una metáfora del Paraísu. Les cais secundaries y los caleyones ensin salida (adarves) abonden el les ciudaes hispanoárabes onde tamién topamos cais tapaes con pasos que xuníen les partes altes de los edificios, o cases con sobraos o algolfes volaes similares a los saledizos d'El Cairu, posaos con jabalcones y tornapuntes. Finalmente topamos cais con arquillos, qu'acovecíen les puertes de zarramientu nocherniegu de los barrios y adarves o arriostraban los murios, siempres precarios, nes construcciones d'adobe o tapial.
La urbanización d'Europa
(Les bastides, la revolución gótica, el comerciu)
Callar perspeutiva
thumb|282px|El [[Royal Crescent y el Circus en Bath.]]
La idea de enfatizar l'accesu a los templos, según la de xunilos por aciu una rede sacra como correspondería al centru de la Cristiandá foi la base de la reforma de la ciudá de Roma entamada pol papa Sixto V. Ye la cai del Renacimientu, concebida como perspeutiva qu'enllaza los edificios o llugares simbólicos a la mayor gloria del Príncipe local. Esti tipu de cai preside l'urbanismu mientres el Barrocu y enllargar pol periodu Neoclásicu hasta bien entráu'l sieglu XIX.
Nel París del «Segundu Imperiu», el Barón Haussmann proyeutó y construyó una rede de cais anches y rectillinies qu'enllazaben los principales centros de la vida ciudadana y les estaciones de ferrocarril, son los nuevos bulevares que se superpusieron, españando, trazar medievales del vieyu París na que foi la mayor y más coherente actuación urbanística de tolos tiempos, basada en motivaciones d'orde políticu, económicos y sociales como, ente otros la represión y prevención de les revueltes obreres. El plan de Haussmann define una normativa pa les nueves construcciones basada nos principios de simetría y regularidá, ye'l «culte de l'axe» (cultu de la exa) y aplícase igualmente al saneamientu de la ciudá, construyendo grandes colectores d'alcantarelláu so los bulevares. La influencia de Haussmann estender per tol mundu: en Marsella, Toulouse y otres ciudaes de Francia según en Bruxeles, ciudá de Méxicu, Roma, Boloña, Turín y otres d'Italia, pero sobremanera en Viena, ábrense bulevares, báltense muralles y se allanan hasta les ruines históriques.
El territoriu y la cai
(La colonización de los Estaos Xuníos)
La cai corredor
(Les cais de la ciudá industrial y les alternatives de vanguardia nel sieglu XIX. Ildefonso Cerdá, Arturo Soria, Ebenezer Howard)
La ciudá ensin cais
Les bases teóriques del urbanismu modernu deriven de les considerancies crítiques que, con posterioridá a la Revolución industrial, formular dende diversos ámbitos, sobre les condiciones de les viviendes del proletariáu urbanu nes ciudaes d'Europa. Los arquiteutos del Movimientu Modernu refuguen la cai corredor» colos edificios alliniaos a lo llargo, con habitáculos insalubres, poco ventilados y ensin sol, que son contaminaos pol ruiu, los fumos y un conxuntu d'agresiones medioambientales. La «Carta d'Atenes» propón que los edificios y les redolaes edificaes sían independientes de la vialidad, principalmente de les víes de tráficu pesáu o mestu, según la segregación de los distintos usos circulatorios de les víes urbanes en franxes separaes para peatonos o vehículos.
Mientres la segunda posguerra, a partir de la meyora del llamáu «Estilu Internacional», les idees del urbanismu modernu aplicar a les xeres de la reconstrucción d'Europa. Foi entós cuando n'Inglaterra surdieron les «New Towns» o «Nueves Ciudaes», como les de Harlow, Hatfield y otres. Nes «New Towns» les cais yá nun son tales sinón cintes pavimentadas especializaes d'anchor variable en función de la especificidá del tráficu, formando unes redes que traviesen los parques y xardinos qu'envolubren perdayures les árees edificaes a les cualos conecten colos centros d'interés de la ciudá: la estación del ferrocarril, les escueles, el mercáu, el centru cívicu, les paraes d'autobús, etc.
Les cais de la ciudá
Nun contestu distintu, centráu, non na construcción de nueves ciudaes sinón nes xeres de reconstrucción y restauración de los nucleos históricos de les ciudaes d'Italia, cargaes d'edificios que formen un pervalible patrimoniu arquiteutónicu, una serie d'arquiteutos y urbanistes, en contraposición a los postulaos del Estilu Internacional», revisen el papel de la cai na ciudá actual, entendiéndola como un elementu básicu del nucleu históricu y tamién de los enanches. L'arquiteutu y restaurador italianu Gustavo Giovannoni cavilgaba y dicía que les cais, que n'otres dómines sirvíen cuasi puramente pa delimitar l'espaciu construyíu y dar accesu a los edificios, convirtiérense, na ciudá moderna, en contenedores de la circulación de vehículos y persones. La supremacía y fascinación del automóvil particular, coles sos implicaciones económicu y cultural, convirtió les cais de les ciudaes en carreteres urbanes y les sos places n'aparcamientos.
Nes últimes décades del sieglu XX, una nueva cultura urbanística, basada na aplicación, ente otros, de criterios de sostenibilidá, ábrese pasu amodo. Los planteamientos teóricos d'un urbanismu científicu, básense tantu en postulaos estructuralistes que formulen una analoxía ente'l llinguaxe y l'arquiteutura de la ciudá, el territoriu o la redolada; según na teoría de redes que dexa l'aplicación de modelos matemáticos al estudiu de los fenómenos propios del texíu urbano, que ye entendíu como una estructura de complexidá entamada qu'esiste, sobremanera, nel espaciu ente los edificios, esto ye, na cai.
Vuillafans
Vuillafans ye una comuña francesa del departamentu de Doubs, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Antioquía
thumb|250px|Los murios de Antioquía xubiendo pel monte Silpius mientres les cruzaes. Antioquía (en turcu: Antakya) ye una ciudá que s'atopa na rexón del Mediterraneu de Turquía. Ye la capital de la provincia de Hatay y cuenta con 360.652 habitantes.
Antigüedá clásica
Asitiada nel marxe oriental del ríu Orontes, foi fundada a finales del sieglu IV e.C. por Seleuco I Nicátor como capital del so imperiu en Siria. Seleuco I sirviera como xeneral con Alexandru Magnu, y el nome del so padre Antíoco, que dio a dieciséis ciudaes por él fundaes, foi frecuente ente miembros de la so familia. La so privilexada posición xeográfica, nel encruz ente les rutes comerciales del Llevante mediterraneu y del interior d'Asia, llueu fixeron que la ciudá algamara relevancia comercial. Pol so peculiar morfoloxía, flanqueada pelos márxenes del ríu Orontes y, al norte del mesmu, la so situación sobre'l monte Silpio (a 330 m. d'altor), convertir nuna importante plaza fuerte destacable poles dificultaes que presentaba pa ser sitiada. Tou ello contribuyó al rápidu desarrollu de la urbe.
La nueva ciudá taba habitada por colonos griegos orixinarios d'Antigonia, macedonios y xudíos (los cualos tuvieron derechos de ciudadanía dende'l momentu de la fundación). La población llibre total de Antioquía nel momentu de la so fundación envalorar ente 17.000 y 25.000 persones ensin cuntar esclavos nin nativos. Mientres el periodu helenísticu y el Altu Imperiu romanu, Antioquía llegaría a tener unos 500.000 habitantes, convirtiéndola na tercer ciudá del Imperiu romanu dempués de la mesma Roma y d'Alexandría.
Tal desarrollu urbanu rellacionar cola inmensa relevancia comercial de la ciudá y el so calter multicultural como confluencia de les influyencies helenístiques y llevantines. L'aumentu de la población foi acompañáu d'una gran opulencia. Asina, los epítetos de "Reina d'Oriente" o "Dorada Antioquía", colos que foi conocida, suxuren que l'apariencia esterna de Antioquía yera impresionante, magar la ciudá precisaba continuos arreglos por cuenta de los daños causaos polos numberosos seísmos a los que taba suxeta. El primer gran terremotu del que se tien noticia asocedió nel 148 e.C., y causó terribles daños. Sicasí, mientres el periodu que va dende la so fundación hasta'l sieglu IV, Antioquía caltendríase como una de les principales ciudaes del mundu grecorromanu.
La política interna de la ciudá yera bien aturbolinada. Como sede de la corte del Imperiu seléucida, el pueblu solía estremase en facciones que sofitaben a los distintos monarques y advenedizos de la corte Seléucida, y bien frecuentemente españaben balasmes y revueltes, como, por casu, asocedió contra Alejandro Bales en 147 e.C. y contra Demetrio II en 129 e.C. Esti postreru acabó per escalar la ciudá. Nos últimos estertores del imperiu seléucida, Antioquía remontar contra los sos débiles gobernantes y convidó al rei Tigranes d'Armenia a qu'ocupara la ciudá en 83 e.C.; darréu, trataría de derrocar a Antíoco XIII en 65 e.C., y al añu siguiente pidió a Roma que fuera anexonada al Imperiu romanu. Asina, en 64 e.C. Antioquía, según el restu de Siria, pasaría a formar parte de la República Romana como capital de la provincia de Siria.
La so perda d'importancia política nun menguó'l so desarrollu, y caltuvo la so importancia como plaza comercial y militar hasta'l sieglu IV. Ello ye que'l so opulencia y riqueza algamaríen gran fama, según la liberalidad de los sos ciudadanos y el so "frivolidá". La Crisis del sieglu III solmenó a tol Imperiu romanu, y Antioquía perdería población anque non importancia, yá que s'alzó como la llave y principal plaza fuerte de Siria. L'emperador Aureliano alzó delles estructures públiques monumentales, Diocleciano llevantó un nuevu y fabulosu palaciu y Constancio II construyó una catedral octogonal, que foi destruyida nun terremotu nel añu 526.
Antioquía ocupa un importante llugar na historia del cristianismu. Equí foi onde Pablo predicó'l so primer sermón cristianu nuna sinagoga y onde el siguidores de Xesús fueron llamaos cristianos per primer vegada (Fechos de los Apóstoles 11,26). Al espandise'l cristianismu, Antioquía foi una de les sedes de los cinco patriarcaos orixinales, nos que figuraben tamién Roma, Constantinopla, Alexandría y Xerusalén..
Edá Media
left|thumb|[[Sitiu de Antioquía (1097)|Toma de Antioquía por Bohemundo de Tarento en xunu de 1098.]] Tres la partición del Imperiu romanu, Antioquía, con una población envalorada d'unos 200.000 habitantes nel sieglu VI, pasaría a ser una de les grandes ciudaes del Imperiu bizantín, xunto con Alexandría y Constantinopla. Dizse que la emperatriz Teodora yera orixinaria d'esta ciudá, y que se ganaba la vida como baillarina y prostituta. Justiniano estableció en Antioquía la principal manufactura de seda del hemisferiu occidental, pero magar los sos esfuercios por desenvolvela la ciudá atopábase yá en plena decadencia.
Mientres les guerres pérsicu-bizantines del sieglu VI, los perses conquistaron la ciudá en 540. Los bizantinos recuperaron Antioquía, pero finalmente venció ante los musulmanes en 636. La ciudá (انتاكيّة, Antākiyyah n'árabe) permaneció so dominiu árabe hasta 969, cuando foi recuperada pol emperador bizantín Nicéforo II Foques. La ciudá cayó nuevamente en 1085, esta vegada a manes de los turcos selyúcides. Mientres tou esti periodu, la ciudá tuvo habitada por una población greco-siríaca, de denominación cristiana. Sicasí, la importancia comercial d'antaño habíase vistu movida escontra les rutes interiores que pasaben por Alepo y Damascu, y namái se caltuvo como una plaza fuerte de ciertu nivel.
Edá Moderna
thumb|Tropes turques comandadas pol Coronel [[Şükrü Kanatlı entrando a Antioquía, el 5 de xunetu de 1938.]] En 1517 foi conquistada polos otomanos y pasó a formar parte del Imperiu otomanu hasta'l final de la Primer Guerra Mundial, cuando foi puesta so un mandatu francés. En 1936, tres les eleiciones qu'indicaron la preferencia pola independencia siria con al respective de Francia, Turquía fixo saber que nun aceptaría que la ciudá y el so territoriu formara parte d'un estáu siriu independiente, al empar que fomentó la instalación de turcos na rexón.
Les eleiciones de mayu de 1937 dieron un 47% de votos a les opciones turques. Produciéronse incidentes ente turcos, y árabes que llevaron a la intervención de la Sociedá de les Naciones, llegándose (xunu-payares de 1937) al alcuerdu de conformar una entidá territorial autónoma "distinta pero non dixebrada de Siria" y amestada a Francia y a Turquía p'asuntos de defensa.
El 5 de xunetu de 1938 les tropes turques ocuparon militarmente la ciudá, dempués de lo que foi movida parte de la población árabe y armenia. El 22 de xunetu siguiente, realizóse un plebiscitu, que'l so resultancia llevó, el 2 de setiembre siguiente, a la proclamación de la República de Hatay, que tres el referendu convocáu pol parllamentu pal 22 de xunu de 1939, decidió xunise cola República de Turquía. Dende 1939, Antakya volvió ser parte del Estáu turcu, como capital de la provincia de Hatay.
Demografía
thumb|200px|El [[ríu Orontes al so pasu por Antioquía.]]
Delfos
Delfos (en griegu Δελφοί, Delfoi, llatín Delphi) ye un sitiu arqueolóxicu —que ta declaráu Patrimoniu de la Humanidá—, y una moderna ciudá de Grecia. En dómines antigües yera'l llugar del oráculu de Delfos, dientro d'un templu dedicáu al dios Apolo. Delfos yera reverenciáu en tol mundiu griegu como'l llugar del ónfalos o centru del universu.
Tamién yera la ciudá u se celebraben los Xuegos Píticos.
Xuegos Panhelénicos
Xuegos Panhelénicos ye'l términu que recibe'l conxuntu de cuatro eventos distintos que yeren celebraos na antigua Grecia. Estos cuatro xuegos yeren:
Los Xuegos yeren celebraos cada ciclu de cuatro años conocíu como Olimpiada, que yera una de les midíes de tiempu de l'antigua Grecia. Nesti ciclu, los primeros en celebrase yeren los Xuegos Olímpicos que s'efectuaben nel primer añu; mientres el segundu añu celebrábense los Xuegos Nemenos y los Xuegos Ístmicos (en meses distintos); mientres el tercer añu socedíen los Xuegos Píticos; y nel cuartu añu yeren nuevamente celebraos los Xuegos Nemeos y los Xuegos Ístmicos. Dempués el ciclu volvía repitise empezando nuevamente colos Xuegos Olímpicos. Asina, los Xuegos taben entamaos de forma que un atleta pudiera participar en toos ellos.
Los participantes podíen venir de tol mundiu griegu, incluyendo les colonies griegues que s'estendíen dende Anatolia fasta'l Mediterraneu occidental. Sicasí, los participantes probablemente teníen que ser bastante ricos pa poder pagar l'entrenamientu, el tresporte, l'agospiamientu y otros costos. Amás, nun se dexaba la participación a les muyeres nin a los non griegos sacante n'esceiciones bien ocasionales, como con Nerón.
Los principales acontecimientos de cada ún de los xuegos foron les carreres de carros, la llucha olímpica, el boxéu, el pancracio, el stadion al pie de otres carreres a cuerpu, y el pentatlón (compuestu pola llucha, el stadion, el saltu de llonxitú, el llanzamientu de xabalina y el llanzamientu de discu). Sacante les carreres de carros, nel restu d'acontecimientos los participantes diben desnudos.
Paramelomys rubex
Paramelomys rubex ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Infoasturies
Infoasturies.net ye un diariu electrónicu d'información xeneral alternativa d'Asturies y del mundu n'asturianu.
Entamó a funcionar en 2006 y anguaño edítalu Espublizastur
I Can't Live with You
I Can't Live with You ye un cantar del grupu británicu Queen.Foi compuesta nel añu 1991, y publicose nel discu Innuendo.
Benny Rubin
Benny Rubin foi un actor cinematográficu y humorista estauxunidense.
Biografía
Nacíu en Boston, Massachusetts, Rubin fixo más de 200 actuaciones radiofóniques, cinematográfiques y televisives a lo llargo d'un periodu cimeru a los cincuenta años.
Rubib trabayó con frecuencia como artista convidáu nes versiones radiofónico y televisivo del show The Jack Benny Program.
Amás, yera conocíu pola so habilidá p'asonsañar diversos dialeutos, como resultaba evidente cuando foi panelista na serie radiofónica d'humor Stop Me If You've Heard This One. Chistes de Lew Lehr, Cal Tinney, Roger Bower y Rubin fueron recoyíos en Stop Me If You've Heard This One, una publicación de 1949 editada por Garden City Publishing.
Per otra parte, en 1980 Rubin publicó la so autobiografía, Come Backstage with Me.
Benny Rubin finó por causa de un infartu agudu de miocardiu en Los Angeles, California, en 1986. Foi soterráu nel Campusantu Hillside Memorial Park de Culver City (California).
Navalpino
Navalpino ye un conceyu español de la provincia de Ciudá Real, na comunidá autónoma de Castiella-La Mancha. Tien una superficie de 196,33 km² con una población de 235 habitantes (INE 2015) y una densidá de 1,23 hab/km².
Allugamientu
Población d'unos 250 habitantes asitiada xunto a la Sierra de Valechoso, nel noroeste de la provincia de Ciudá Real, y na zona central de la Mancomunidá de Cabañeros. El so nome vien de Nava'l Pinu, como lo llamaron el so primeros pobladores, que puede traducise por curtia llanura del pinu.
Atópase na ruta del Guadiana y asítiase al sur del Parque nacional de Cabañeros; nun apurre terrén a esti espaciu natural pero tien interesantes recursos naturales na zona de los molinos del Guadiana.
Historia
Forma un nucleu de población dende dómina medieval. El Diccionariu de Madoz reseña la esistencia d'unos baños d'agües melecinales, afayaos en 1812 por José María Adeba y Juan Díaz. Sicasí, esos baños termales fueron construyíos sobre otros árabes del sieglu XI.
Fernandu III donó en 1222 el castiellu de Milagru al Arzobispáu de Toledo. Nel documentu manuscritu d'esta donación citen les Navas de Sancho Ximénez, que podría ser Navalpino.
Nes rellaciones topográfiques de Felipe II correspondientes al sieglu XVI fálase yá de Nava'l Pinu. Nesta contorna ye bien frecuente'l topónimu de nava, que significa pequeña llanura arrodiada por cuetos.
Nel frontal de la cabecera esiste un retablu, formáu por trés calles: na central apaez San Bartolomé y nos llaterales, San Xosé y la Candelaria.
L'esterior del edificiu ta remozado con cementu y cal, sacante un llateral que los sos materiales son piedra y argamasa.
Fiestes y tradiciones
La xente invéntase murgues estudiantinas sobre daqué que pasó nel pueblu o nel país a lo llargo del añu. Cantar amarutaos por tol pueblu.
El pueblu dirixir al ríu Valdehornos a comer la tradicional tortiella de pataques.
Los ramos bendichos pol párrocu poner nes ventanes y nes puertes de les cases pa estornar al demoniu.
Faise una cruz na sacristía de la ilesia que queda hasta mediaos de mayu y les muyeres y homes van peles tardes a rezar el rosariu. Cántense los mayos nes puertes de les cases de les moces.
Acompañar al Santu de romería a la ermita.
Patrón del pueblu de Navalpino, que les sos fiestes duren cuatro díes.
Realícense les tradicionales matances en dalguna casa.
Degaña (capital)
Degaña ye una villa, capital de la parroquia y del conceyu asturianu del mesmu nome.
Alcuéntrase a 130 km d'Uviéu, la capital d'Asturies y tien una población de.
Vuillecin
Vuillecin ye una comuña francesa del departamentu de Doubs, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Les Gours
Les Gours ye una comuña francesa del departamentu de Charente, na rexón de Nueva Aquitania. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Tay Zonday
Adam Nyerere Bahner, más conocíu pol alcuñu Tay Zonday, ye un cantante, compositor y teclista estauxunidense.
El so cantar "Chocolate Rain" apurrió-y un bultable éxitu gracies al videu homónimu espublizáu en abril de 2007 nel portal YouTube.
Biografía
Zonday, d'ascendencia europea y africana, ta llicenciáu en Estudios Americanos pola Universidá de Minnesota, de la ciudá de Minneapolis na que reside. Tamién estudió na Academia de Matemátiques y Ciencies d'Illinois ente 1997 y 1998, estudios que nun acabó, sicasí algamó una diplomatura nel The Evergreen State College.
En cuantes a la so formación musical, el propio Zonday tien dicho en delles entrevistes que ye un 'güerfanu musical', ensin influencies nin preferencies musicales concretes. Nesi sen, l'artista tien señalao que la so formación musical ye cásique dafechu autodidacta, y que les sos composiciones tienen l'envís de la orixinalidá como mayor enfotu.
Senait Ashenafi
Senait Ashenafi ye una actriz nacida n'Etiopía de los Estaos Xuníos qu'interpretó a Keesha Ward en General Hospital dende 1994 hasta 1998. Tamién trabayó como baillarina, cantante, y modelu.
Tay Zonday
Obra
Tres de la repercusión algamada pol repetitivu cantar "Chocolate Rain" en los países de fala inglesa, Zonday tien asoleyaos dellos cantares, la mayoría embaxo llicencies Creative Commons o adautaciones de pieces de dominiu públicu. Amás d'ello, tien fechos dellos trabayos publicitarios qu'aprovechen el so éxitu, ente los que rescampla la versión "Cherry Chocolate Rain" pa una firma de refrescos.
Senait Ashenafi
Dempués d'estudiar na Universidá Estatal de Florida, trabayó como estrella convidada nel programa A Differente World, The Fresh Prince of Bel-Air, y Mad About You. En dexando'l so papel de Kesha en General Hospital en 1998, Ashenafi convertir n'estrella d'una sola película, Honeybee, en 2001.
Tay Zonday
Obra
La llista de los sos cantares, n'orde cronolóxicu, ye:
Chagatai
Ayudó al so padre na conquista de gran parte d'Asia. Na repartu de los territorios sometíos correspondió-y el Asia Central, colos territorios ente los ríos Amu-Daria y Sir-Daria (la denomada Transoxiana) y los territorios del Turquestán hasta los montes Altái, (esto ye, cuasi la totalidá del territoriu de los cinco estaos modernos del Asia Central más l'actual rexón de Sinkiang). La capital de los sos dominios foi Almarij, cerca de l'actual Kuldja (I-ning), nel Sinkiang occidental. Magar gobernaba los sos territorios, actuaba siempres sumisu a la dignidá del Gran Kan, yá fora na figura del so padre, o na del socesor d'ésti, el so hermanu Ogodei. Los territorios sol so dominiu dempués convertiríense nel Kanato de Chagatai, un Estáu descendiente del Imperiu Mongol.
Ye consideráu'l más terco y belicosu fíu de Gengis Kan. Mientres el sitiu d'Urgench, entra en conflictu col so hermanu mayor Jochi. La rivalidá ente dambos siguiría pol restu de les sos vides y por cuenta de ello Gengis Kan nomaría como socesor al so tercer fíu Ogodei.
El Janato de Chagatai dempués de 1241
A la muerte de Chagatai, nel añu 1241, el territoriu que controlaba, denomináu Ulús o Kanato de Chagatai, pasó a manes del so pariente Kaidu, quien combatió contra'l Gran Kan Kublai debíu al xiru escontra la cultura china que promovió Kublai, en llugar de caltener les tradiciones mongoles. A la muerte de Kaidu, el uluss volvió pasar a manes de los sos descendientes.
Ente 1334 y 1344, graves desordes nel janato llevaron a la división en dos rexones separaes: el Janato Chagahaida del Este, y el Ulús Chaghadai.
Nel añu 1369, Tamerlán conquistó'l janato de Chagatai nun intentu de reconstruyir l'Imperiu mongol.
Gond-Pontouvre
Gond-Pontouvre ye una comuña francesa del departamentu de Charente, na rexón de Nueva Aquitania. Llenda con.
Gracia divina
En teoloxía cristiana entender por gracia divina o gracia santificante un favor o don gratuitu concedíu por Dios p'ayudar al home a cumplir los mandamientos, salvase o ser santu, como tamién s'entiende l'actu d'amor unillateral ya inmerecíu pol que Dios llama de cutio les almes escontra sigo.
Mientres la historia de la teoloxía cristiana foise perfilando la so definición a partir de les nociones que na Biblia dar de la espresión χάρις y los discutinios sobre l'estáu inicial del home antes del pecáu orixinal.
La gracia na Biblia
La espresión hebrea que ye traducida comúnmente por gracia ye hen o hesed.
Nel Antiguu Testamentu implica en primer llugar una actitú magnánima de benevolencia gratuita per parte de Dios que se concreta depués nos bienes materiales que'l receptor de tal gracia llogra. Esto ye, sorraya per un sitiu la humildá del receptor y la gratuidá del don. D'ende espresiones del tipu: “si topé gracia ante los tos güeyos” (cf. Gn 34, 11; Ex 3, 21, 11, 3; 12, 36; Nm 32, 5, etc). N'otres ocasiones inclúi'l pagu (cf. Dt 28, 50) anque'l favor de Dios sigue considerándose non obligáu y gratuitu. Tamién puede referise a la cualidá d'una persona que fai que Yahveh ténga-y benevolencia (cf. Gn 39, 5; 1Sm 16, 22). Haber de dicir qu'en tol Antiguu Testamentu nun adquier el sentíu d'un don sobrenatural o virtú propia del Nuevu Testamentu o de la reflexón cristiana.
Nel Nuevu Testamentu atópase la espresión nel episodiu conocíu como la Anunciación. Según el rellatu del evanxelista Lucas, l'ánxel Gabriel al saludar a María usaría la espresión κεχαριτωμένη (enllena de gracia) qu'implicaría los tercer sentíu de los emplegaos nel Antiguu Testamentu. Nel restu del evanxeliu de Lucas úsase seya pa referise a la cualidá de la persona seya tamién pa la manifestación de benevolencia activa per parte de Dios. Nel epistolariu paulino y nos Fechos de los Apóstoles dase'l sentíu de:
Les cartes de Pedro usen la espresión “gracia” pa referise a la salvación mesma (cf. 1Pe 10, 15) o al evanxeliu (cf. 1Pe 5, 12). Tamién significa'l don sobrenatural o les virtúes propies del cristianu (cf. 2Pe 3, 18; 1Pe 5, 10).
El pelagianismo y san Agustín
Unu de los factores que más favoreció la reflexón teolóxica sobre la tema de la gracia divina foi'l pelagianismo. Pelagio sostenía que tou mal solo podía imputase a la llibertá humana. La gracia ye l'aición esterna na historia que lleva al home a responder a Dios teniendo por modelu a Xesucristu. Sicasí, nun habría gracia “interna” o non podría sostenese una llibertá humana si Dios actúa tamién nel interior del home pa movelo a faer el bien.
A esta interpretación opúnxose fuertemente san Agustín quien sorrayó'l dañu del pecáu orixinal y l'absoluta necesidá de la gracia divina pa poder faer el bien y vivir acordies colos mandamientos. Esta gracia divina ye concedida al home ensin nengún méritu del so parte, gratuitamente (d'ende, precisamente'l so nome: gratia). Amás ye consecuencia de la presencia del Espíritu Santu. Sicasí, l'aición de la gracia nun suprime la llibertá del home porque actúa por atraición, por amor.
El semipelagianismo
Les doctrines semipelagianas oponer a la teoloxía d'Agustín d'Hipona y sosteníen una especie de predestinación según la teoría del initium fidei (l'empiezu de la conversión deber al esfuerciu humanu)
Entá cuando les tesis del semipelagianismo son inda ocasión de discutiniu ente los teólogos (pos nun se conoz con certidume'l verdaderu algame de les sos afirmaciones), San Agustín enfrentóse tamién a ellos como contra los pelagianos sosteniendo la primacía total de la gracia en cualquier movimientu que lleve a la salvación o xustificación. Inclusive'l primerísimo actu de fe rique una gracia especial de Dios según fueron esclariando los discípulos d'Agustín (cf. Prósperu d'Aquitania, Epistola ad Rufinum (PL 51, 77-90) o Fulgencio de Ruspe, Epistolae 17.19.20). Asina'l Maxisteriu de la Ilesia dedicar a afondar na distinción ente gracia sanante y gracia elevante.
El maxisteriu católicu anti semipelagiano
Dalgunos concilios africanos y los mesmos Papes ocupáronse especialmente de la tema del semipelagianismo sorrayando de nuevu la necesidá de la intervención de Dios y la so completa y gratuita iniciativa pa la salvación del home. Bonifacio II aprobó l'oficiu de fe y les conclusiones del Sínodu d'Orange (529) nuna carta que dirixó al obispu Cesareu d'Arles en 531. Ellí retoma la enseñanza de san Agustín: cualquier actu de fe rique una gracia a manera d'aición del Espíritu Santu.
Estos documentos fueron nuevamente asumíos y aprofiaos mientres el Concilio de Trento arriendes de los discutinios sobre la xustificación.
La gracia na teoloxía escolástica
Tomás d'Aquino afirmaba que nin siquier el primer movimientu de cualquier persona escontra la conversión ye obra d'ella mesma pos l'home na vía de la xustificación (esto ye, del perdón de los pecaos) nun puede nada solo. Y tal xustificación ye obra del amor de Dios que nun espera a que l'home seya inocente p'amar sinón que lo llimpia, ufiérta-y de nuevu una vida de fíu (cf. Summa Theologiae I-II 110, 1; I-II 113, 2) qu'implica un tresformamientu y qu'empieza cola gracia del bautismu y les virtúes infusas y que non solo alza sinón que tamién mueve al home a buscar a Dios y a amar (cf. Summa Theologiae III 86, 2 ad 3; De Veritate 27, 3).
Juan Duns Scoto sorraya que la xustificación ye un querer de Dios independiente amestáu solo a cuanto estableciera con anterioridá pos la llibertá divina ye absoluta. Una vegada fecha esta distinción, introduz otra pola que se dixebra la receición de la gracia y de les virtúes infusas de lo que llama acceptatio divina que ye, nun momentu posterior, la llamada de Dios pola que l'home queda xustificáu antes los sos güeyos.
Nel nominalismu acentúase inda más la posición de Scoto sobre la independencia y llibertá divina de manera que ye Dios quien escueye a delles persones y espera d'ellos los actos conformes que-yos dexen salvar se. Por tanto, nun son necesarios los dones nin la gracia sinón l'aición correuta, l'obrar según Dios quier.
Lutero y el Concilio de Trento
Entá cuando Lutero asumió la tesis de l'absoluta llibertá de Dios y la non necesidá d'obres p'algamar la xustificación o salvación, usa la teoría de la imputación xurídica de los méritos de Cristu onde'l pecáu nun ye absolutamente esaniciáu o borráu, sinón que ye a cencielles cubiertu o non imputáu contra'l pecador polos méritos de Cristu; Dios yá nun lo imputa, ente que'l pecador en realidá sigue so la cubierta de la so esistencia miserable hasta la hora de la muerte. Pos, Dios, pola so absolución puramente xudicial del pecáu nun quitar el pecáu en sí, sinón qu'estiende sobre él como un mantu la so propia xusticia:
Acordies coles enseñances de la Ilesia católica, sicasí, na xustificación sí se lleva a cabu un perdón de los pecaos de manera que'l pecáu ye realmente esaniciáu de l'alma, non solo'l pecáu orixinal pol bautismu, sinón tamién los pecaos personales pol Sacramentu de la Penitencia (Trento, Ss. V, Can. V; Ses. VI, Cap. XIV; Ses. XIV, Cap. II).
Na teoloxía luterana, la gracia ocupa un llugar privilexáu: l'home foi de tal manera estropiáu pol pecáu orixinal que nun-y ye posible realizar el bien nin cuenta cola llibertá necesaria pa faelo. La xustificación asocede solamente pola gracia (sola gratia) ensin nengún méritu de parte del home al que solo se -y pide la fe.
Los católicos creen que l'home ye xustificáu pola sola gracia de Dios
Ábacu
thumb|300px|Ábaco chinu. El ábaco ye un preséu que sirve pa efectuar operaciones aritmétiques sencielles (sumes, restes, divisiones y multiplicaciones y otres más complexes, como calcular raigaños). Consiste nun cuadru de madera con barres paraleles poles que cuerren boles movibles, preséu tamién pa enseñar estos cálculos simples. El so orixe remontar a l'antigua Mesopotamia, más de 2000 años antes de nuesa yera.
Gracia divina
Lutero y el Concilio de Trento
al traviés de la fe qu'obra por caridá na vida continua del cristianu (procesu)
Ábacu
Etimoloxía
El términu «ábaco» ye una pallabra esistente en dellos idiomes, con diversos posibles oríxenes etimolóxicos aldericaos. En llatín emplegaben los términos abacus y el plural respeutivu, abaci. Na llingua griega usábase ἄβαξ (abax) o ἄβακoς (abakos), que signifiquen «superficie plana» o «tabla». Otru probable orixe ye la pallabra fenicia d'orixe hebréu אבק que nel so significáu modernu (pronunciada ʾābāq) significa «polvu», anque n'hebréu bíblicu yera usada pa referise a «granos». Na llingua Tamazigt (berber) entá güei en dellos dialeutos ʾābāq significa grana.
Gracia divina
Lutero y el Concilio de Trento
El Concilio de Trento declaró que'l llibre albedríu del home, movíu y animáu por Dios, puede pol so consentimientu cooperar con Dios, quien anima y convida a l'aición; y que por ello puede disponese y preparar pa llograr la gracia de xustificación. La voluntá del home puede aguantase a la gracia si asina escueye. Nun ye como una cosa inanimada que permanez puramente pasiva. Entá debilitáu y menguáu pola cayida d'Adán, el llibre albedríu nun ye destruyíu na carrera (Ses. VI, cap. I y V).
Ábacu
Etimoloxía
Equivalentes de la pallabra ábaco n'otros idiomes: en chinu ye Suan Pan, en xaponés ye Soroban, en coreanu Tschu Pan, en vietnamita Ban Tuan o Ban Tien, n'hebréu Jeshboniá, en rusu Schoty, en turcu Coulba y n'armeniu Choreb.
Gracia divina
Lutero y el Concilio de Trento
La declaración conxunta ente católicos y luteranos de 1999 sobre la doctrina de la xustificación afirma:
Ábacu
Definición
Ye un preséu de cálculu qu'utiliza cuentes que s'esmucen a lo llargo d'una serie d'alambres o barres de metal o madera fitu a un marcu pa representar les unidaes, decenes, centenes, unidaes de millar, decenes de millar, centenes de millar, etcétera. Foi inventáu n'Asia menor, y ye consideráu'l precursor de la calculadora dixital moderna. Utilizáu por mercaderes na Edá Media al traviés de toa Europa y el mundu árabe, foi reemplazáu en forma gradual pola aritmética basada nos númberos indo-árabes. Anque pocu usáu n'Europa dempués del sieglu XVIII, inda s'emplega en Mediu Oriente, Rusia, China, Xapón y Corea.
Gracia divina
Lutero y el Concilio de Trento
El concilio de Trento céntrase támbién nel tresformamientu qu'obra la gracia nel home y afirma que queda realmente llibre del pecáu (cf. D 1560) y de cualquier marca que pudiera causar la reprobación de Dios entá cuando l'home tenga de lluchar, cola ayuda de la gracia, inda contra la concupiscencia (cf. D 1515). La xustificación ver como una tema cristolóxicu: ye l'insertamientu en Cristu, l'entrar a ser parte del so cuerpu místicu. L'aición de Dios non solo llimpia sinón que tamién alza al home: por tanto, sigue siendo Él la causa eficiente de la xustificación. Per parte del home ríquese, según el concilio, non solo la fe sinón tamién les otres virtúes teologales (cf. D 1531-1534).
Miguel Bayu
Miguel Bayu afirmaba que l'estáu inicial (colos dones y l'amistá con Dios) del home yera natural. D'ende que'l pecáu orixinal seya lo mesmo, pa él, que la concupiscencia: la naturaleza humana ta tan estropiada qu'ensin la gracia, tolos actos humanos son pecaos. Sicasí, el don de la gracia solo repara esta situación faciendo capaz al home de cumplir los mandamientos pero nun lu devuelve a los so estáu inicial nin lu alza a la filiación divina. Na so acepción, que sería considerada un precedente direutu del xansenismu como lo esplica Macias Fattoruso “la verdadera observancia de la relixón taba na consagración entera a les premises de la fe, que la vida cotidiana nun podía tar percima de la escepcionalidá de la salvación, que Dios ye absolutamente llibre pa escoyer a los que salva, que'l llibre albedríu tien como llende la decisión divina y que retacearle a Dios poder sobre la salvación o la condena ye decididamente una herexía”.
Ábacu
Orixe
El ábaco ye consideráu como'l más antiguu preséu de cálculu, afechu y apreciáu en diverses cultures. La dómina d'orixe del ábaco ye indeterminada. En dómines bien tempranes, l'home primitivu atopó materiales pa escurrir preseos de conteo. Ye probable que'l so entamu fora nuna superficie plana y piedres que se movíen sobre llinies dibuxaes con polvu. Anguaño tiéndese a pensar que l'orixe del ábaco atópase en China, onde l'usu d'esti preséu entá ye notable, al igual qu'en Xapón. Otres opiniones sostienen que'l ábaco nació nel Sahara, onde'l antecesores del actual ábaco yeren dameros rayaos nel sable o nes roques, usaos tantu pa realizar cálculos aritméticos como pa xugar a diversos xuegos tradicionales d'intelixencia, que nel Sahara y nes islles Canaries son bien frecuentes.
Como gran parte de l'aritmética primeramente realizábase col ábaco, esti términu pasó a ser sinónimu d'aritmética. Dicha denominación atopar nel testu Liber Abaci, del matemáticu italianu Leonardo de Pisa Fibbonacci, publicáu en dos ediciones de 1202 y 1228, que trata del usu de los númberos indo-arábigos. La copia que vio la lluz na actualidá correspuende a la edición de 1228. thumb|Ábaco romanu, Reconstrucción fecha pol RGZ Museum en Mainz, 1977. L'orixinal ye de bronce y atópase na [[Biblioteca Nacional de Francia, en París.]]
Gracia divina
De auxiliis
Tres el concilio de Trento y metanes los discutinios colos luteranos, los teólogos católicos dedicar a afondar na noción de gracia y na manera en que se conxuga l'aición de Dios cola llibertá humana na salvación del home. Nesi ambiente desenvolvióse una discutiniu ente escueles a partir de los escritos del dominicu Domingo Báñez sobre la predeterminación. Dellos miembros de la Compañía de Xesús como Luis de Molina opunxéronse frontalmente a les sos teoríes y xeneraron la disputa. Pa la tema de la gracia'l puntu en discutiniu dientro del discutiniu yera la eficacia de la gracia divina y la so rellación cola predestinación.
Xansenismu
Anque se desenvolvió coles mesmes que'l discutiniu de auxiliis el xansenismu dexó un nuevu discutiniu sobre temes rellacionaes cola gracia. Jansenio nel Augustinus (1640) asumi parte de les tesis de Bayu sobre la naturaleza humana: la situación orixinal ye la mesma del home, y, poro, la gracia ye-y debida. Depués opón de tal manera la naturaleza del home cayíu cola anterior que nun sería posible a tal home realizar nenguna obra bona. Abonda en detalles esplicativos de cómo les llamaes “gracies actuales” (esto ye, les necesaries pa obrar hic et nunc una obra bona) dar nel home.
Ábacu
Orixe
Munches cultures usaron el ábaco o'l tableru de conteo, anque nes cultures europees sumió al disponese d'otros métodos pa faer cálculos, hasta tal puntu que foi imposible atopar rastru de la so téunica d'usu.
Gracia divina
Xansenismu
Les disputes teolóxiques sobre'l xansenismu enllargar con diverses condenes per parte de los Papes hasta 1794. La condenación de les proposiciones de Pascasio Quesnel na constitución Unigenitus Dei Filius dexa a la doctrina católica esclariar que la condición d'Adán y Eva colos sos dones yera sobrenatural.
Nel catecismu de la Ilesia católica (1992)
El catecismu de 1992 dedica un apartáu de la tercer parte a tratar la tema de la gracia: los númberos 1996 a 2005. Ufierta una definición:
Ábacu
Orixe
Les evidencies del usu del ábaco surden en comentarios de los antiguos escritores griegos. Por casu, Demóstenes (384-322 e. C.) escribió alrodiu de la necesidá del usu de piedres pa realizar cálculos difíciles d'efeutuar mentalmente. Otru exemplu son los métodos de cálculu atopaos nos comentarios d'Heródoto (484-425 e. C.), que falando de los exipcios dicía: "Los exipcios mueven la so mano de derecha a esquierda nos cálculos, mientres los griegos facer d'esquierda a derecha".
Gracia divina
Nel catecismu de la Ilesia católica (1992)
Sorraya amás que tal participación ye sobrenatural nel sentíu de que devasa les posibilidaes de la naturaleza humana. A la espresión yá conocida n'ámbitu teolóxicu de gracia santificante añedir la de gracia divinizadora pos se trata del don de la vida divina a l'alma del cristianu.
Fálase tamién (cf. n. 2000) de la distinción ente gracia habitual (el don permanente d'esa vida divina que dexa la rellación con Dios) y gracies actuales como intervenciones de Dios nel camín de santificación de cada cristianu, inclusive la preparación a recibir esti don ye tamién gracia. Otra distinción (cf. n. 2003) dar ente gracies sacramentales –les que vienen con cada unu de los sacramentos y gracies especiales o carismes que l'Espíritu Santu concede pa dalguna situación particular o pa la vivencia d'un determináu tipu de vida (l'asina llamada gracia d'estáu).
Ábacu
Orixe
Dalgunes de les evidencies físiques de la esistencia del ábaco atópase en dómines antigües de los griegos nes escavaciones arqueolóxiques. En 1851 atopóse una gran ánfora de 120 cm d'altor, a la que se denominó Vasu de Darío y ente que los sos dibuxos apaez una figura representando un contador que realiza cálculos manipoliando cuentes. La segunda amuesa arqueolóxica ye un auténticu tableru de conteo atopáu en 1846 na islla de Salamis; el tableru de Salamis, probablemente usáu en Babilonia 300 e. C., ye una gran pieza de mármol de 149 cm de llongura por 75 cm d'anchu, con inscripciones que se refieren a ciertos tipos de monedes de la dómina; esti tableru ta rotu en dos partes. Per otra parte, sábese que los romanos emplegaben el so ábaco con piedres caliar o de mármol pa les cuentes a les que denominaron "calculi" lo cual ye'l raigañu de la pallabra cálculu.
Gracia divina
Nel catecismu de la Ilesia católica (1992)
Finalmente'l catecismu recuerda que la gracia divina ye sobrenatural y nun ye “experimentable” por tanto, como afirmó yá'l Concilio de Trento, solo conozse pola fe, nun puede deducise una xustificación o salvación como si fuera un datu empíricu.
Visión de la teoloxía pentecostal
Según el doctor Lewis Sperry Chafer:
La gracia de Dios escontra los pecáures ver nel fechu de qu'Él mesmu, per mediu de la expiación de Cristu pagó tola pena pol pecáu, polo cual puede perdonar con xusticia el pecáu ensin tener en considerancia'l méritu o deméritu del pecador. El pecador nun ye perdonáu porque Dios seya misericordiosu pa escusar los sos pecaos, sinón porque hai redención por aciu el sangre de Cristu (Rm 3, 24; Ef 1, 7). La gracia de Dios revelar al apurrir una expiación pola cual puede coles mesmes xustificar a los impíos (Jn 3, 16) y reivindicar la so llei santa ya inmutable.
Ábacu
N'Europa
N'otres partes del mundu atópase China, la primer evidencia del entamu del ábaco chinu que s'afayó fueron cuentes de cerámica feches nel occidente de la Dinastía Zhou con más de 3.000 años. Al respeutive de los materiales históricos a la mano, el llibru que rexistra l'empiezu del cálculu con un ábaco llámase Crónica Aritmética escritu por Xu Yue nel oriente de la Dinastía Han (206 e. C.-220 d.C.), fai 2,000 años. Esto indica que'l ábaco tenía una cuenta na parte cimera y cuatro nel inferior.
N'Asia
right|350px|thumb|[[Soroban, ábaco xaponés.]] En China ye bien popular el ábaco conocíu como Suanpan. Mientres la Dinastía (mongol) Yuan (1279-1368) los ábacos tuvieron una etapa onde se fueron popularizando pasu ente pasu en tol país, darréu entró na etapa na que'l so usu yá yera daqué común a mediaos de la Dinastía Ming (1368-1644) y la téunica d'usu pasó a ser un sistema algorítmico completu. Un llibru escritu por Wu Ching-Hsin-Min en 1450, tien descripciones avera del ábaco, según un gran númberu de llibros publicaos a finales de la Dinastía Ming, qu'aseguren el fechu que'l ábaco entró nel usu popular. Esisten dos trabayos representativos nel cálculu del ábaco na Dinastía Ming. Unu foi de Wang Wensu, Principios matemáticos (1524), y l'otru ye de Cheng Dawei, Regles xenerales del métodu de conteo (1592), que plantegaron un mayor papel n'estender l'usu del ábaco. Mientres el periodu de la Dinastía Ming, el ábaco chinu arrobinar escontra Corea nel 1400 y nel Xapón nel 1600, según al sureste d'Asia. thumb|ábaco rusu.
Mientres la Dinastía Ming había un solu tipu de ábaco en China, con una cuenta na parte cimera y cinco na parte inferior. Unu d'ellos foi atopáu na tumba de Lu Weizhen (1543-1610). Tres la Dinastía Qing (1644-1912), el ábaco cuntó con dos cuntes na parte cimera y cinco na parte inferior, siendo esti modelu estensamente usáu hasta l'actualidá, ente que l'ábaco xaponés (Sorobán) diseñóse emplegando una cuenta na parte cimera (cielu) y cuatro na parte inferior (tierra).
A finales de la Edá Media los mongoles arrobinaron l'usu del ábaco, que provenía de los chinos y los tártaros, en Rusia. thumb|[[Quipu.]]
N'América
L'imperiu incaicu utilizó otra modalidá de ábacos formaos por cuerdes anoyaes de diverses maneres según la cantidá o'l mensaxe que quixera tresmitise. Recibíen el nome de quipos (ver imaxe) y llegaron a constituyir un mediu de comunicación bien desenvueltu por aciu el cual les noticies d'una a otra punta del imperiu tresmitir a una gran velocidá. Tamién los mesoamericanos mexiques, cola invención del nepohualtzintzin, que ye un ábaco utilizáu pa realizar operaciones aritmétiques de manera rápida. El dispositivu, fabricáu con madera, filos y granos de maíz, tamién ye conocíu como "ordenador azteca". L'usu d'esti dispositivu cayó nel desusu dempués de la conquista de Méxicu en 1521.
El ábaco na actualidá
Un fechu bien sorprendente que demuestra la potencia del ábaco foi l'asocedíu'l 12 de payares de 1946 nuna competición ente'l xaponés Kiyoshi Matsuzaki del Ministeriu Xaponés de comunicaciones qu'utilizó un ábaco xaponés y l'estauxunidense Thomas Nathan Wood de l'armada d'ocupación de los Estaos Xuníos con una calculadora electromecánica. Esta prueba foi llevada a cabu en Tokiu, so patrociniu del periódicu del exércitu estauxunidense (U.S. Army), Stars and Stripes y Matsuzaki utilizando'l ábaco xaponés resultó vencedor en cuatro de los cinco pruebes, perdiendo na prueba con operaciones de multiplicación.
El 13 de payares de 1996, los científicos María Teresa Cuberes, James K. Gimzewski, y Retu R. Schlittler del llaboratoriu d'IBM de Suiza de la división d'investigación, construyeron un ábaco qu'utiliza como cuntes molécules que'l so tamañu ye inferior a la millonésima parte del milímetru. El "deu" que mueve les cuentes moleculares ye un microscopiu d'efeutu túnel.