cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sue Lyon
Otres interpretaciones
El papel de Lolita encasilló a l'actriz, que pasó a ser vista como una suxerente, curiosa y nueva actriz devoradora d'homes maduros, polo qu'en 1963 el direutor estauxunidense John Huston concedió-y el papel de moza engañadora na película “La nueche de la iguana (1964)”, onde la víctima de la so seducción yera Richard Burton.
A finales de la década de los 60, intervieno n'apreciables películes como 7 muyeres (1966) de John Ford, Hampa dorada (1967) de Gordon Douglas, o Un fabulosu fistol (1967) de George C. Scott.
La so carrera cinematográfica tornó na década de 1970, participando namái en papeles secundarios y películes mediocres. Retirar en 1986.
Vida privada
Sue casóse en 1964 col actor y guionista Hampton Fancher, pero'l matrimoniu foi un fracasu y enantes d'un añu divorciáronse. En 1970 casar de nuevu con Roland Harrison, fotógrafu d'oficiu y col que solo convivió un añu. En 1973 contraxo'l so tercer matrimoniu col recluyíu de la prisión de Colorado, Cotton Adamson, condergáu por asesinatu, y al que conociera en visitando a un amigu na cárcel. La boda celebrar na penitenciaría de la mesma prisión.
Finalmente, en 1985 atopó la estabilidá emocional col inxenieru de telecomunicaciones Richard Rudman, con quien convivió hasta'l so recién divorciu.
Filmografía
Storefront Lawyers (1 episodiu, 1971) Four Rode Out (1970) como Myra Polsen
Dianne Wiest
Dianne Wiest ye una actriz d'Estaos Xuníos, ganadora, ente otros premios, del Óscar en dos causes.
Amytornis textilis
thumb|Espécime nel parque nacional de la península de Peron. Amytornis textilis ye una especie d'ave paseriforme de la familia Maluridae endémica d'Australia. Enantes foi arrexuntáu como una subespecie nominal Amytornis modestus.
Dianne Wiest
Biografía
Dende pequeña demostró ciertu interés en ser baillarina, pero llueu vio qu'axuntaba mayores aptitúes pa ser actriz, debutando nos tabloides na versión de Otelo, dirixida por James Earl Jones.
Amytornis textilis
Descripción
Amytornis textilis ye un páxaru pequeño y cobarde, principalmente terrestre. Tien un plumaxe marrón finamente rayáu de blancu y negru, y una cola llargo y delgao. Los machos son llixeramente más grandes que les femes. Los machos adultos lleguen a pesar 22 a 27 g, y les femes 20 a 25 g. Les femes desenvuelven distintivos llurdios castaños nos sos lladrales per debaxo de les sos ales nel so primera a segundu mes d'edá. Atópense xeneralmente en grupos de dos o trés.
Dianne Wiest
Biografía
Anque la so primer película ye de 1980, nun sería hasta 1985 cuando'l so nome empezó a ser conocíu arriendes de les sos collaboraciones con Woody Allen, quien la convertiría na so actriz fetiche. So los sos órdenes la cara de Dianne quedó acomuñáu col prototipu de muyer intelectual, de clase media, progresista, en busca de la so propia estabilidá emocional. N'efeutu Emma, la prostituta qu'encetaba na cai al personaxe encarnáu por Jeff Daniels en The Purple Rose of Cairo, daría pasu a la Holly de Hannah and Her Sisters, una allocada trentena con problemes coles drogues, que procuraba asonsañar a la so hermana hasta'l puntu d'escribir un llibru inspiráu na so persona, y que finalmente acabaría embarazada del primer home d'ésta, formando una familia sele. Dianne ganó dellos premios de les distintes asociaciones de críticos nacionales, quedando candidata al Óscar a la meyor actriz de repartu. Un mes más tarde de la mano de Don Ameche y Anjelica Huston recibiría la so primer estauína en duru bracéu con Maggie Smith.
Amytornis textilis
Descubrimientu
La especie, el xéneru realmente, foi recolecada per primer vegada en 1818 na península de Peron de la badea Shark, nel noroeste d'Australia Occidental, por Jean René Constant Quoy y Joseph Paul Gaimard, naturalistes d'una espedición d'esploración circunnavegacional de Louis de Freycinet na corbeta francesa Uranie. Anque la muestra orixinal perdióse, al paecer, col naufraxu del Uranie nes Islles Malvines, fuera ilustrada por Jacques Arago, l'artista de la espedición, y descrita (como Malurus textilis) por Dumont en 1824.
Subespecies
Les subespecies reconocíes son: t. macrourus'', anteriomente nel suroeste d'Australia, agora estinguida.
Otres subespecies descrites de dudosa validez inclúin: t. giganturus, población del interior norte de la zona greba con carbes del xéneru Chenopodium'', agora estinguida.
Distribución y hábitat
En dalgún momentu la especie apaecía mientres la mayor parte del suroeste d'Australia, con subespecies perifériques nel cordal Gawler d'Australia Meridional. La distribución de la subespecie nominal, que solía habitar llugares del interior, estendióse escontra l'oeste hasta la rexón de la badea Shark dende 1910. La causa probable ye l'amenorgamientu de la calidá del hábitat de resultes del escesivu llendo, lo qu'amenorgó la disponibilidad de cobertoria y sitios de anidación. El so hábitat preferíu son carbes de climes semiáridos, frecuentemente apoderaos por Acacia, non más d'un metro d'altor, y trupes carbes.
La subespecie del suroeste australianu (A. t. macrourus) ta agora estinguida. El so hábitat preferíu yera les trupes carbes nuna variedá d'ocalitos.
Estáu de caltenimientu
El tamañu de la población de la subespecie nominal (A. t. textilis) envaloró hasta 21 500 especímenes nuna superficie de 20 000 km², con una superficie ocupada de 1200 km². La población cunta con un gran subpoblación dientro del parque nacional Francois Peron y una segunda subpoblación que consta de dellos grupos dixuntos en tierres de llendo cercanes. La duración de la xeneración envaloróse en cuatro años. Anque la subespecie sufrió un severu amenorgamientu na distribución y l'amenorgamientu de la población nel pasáu, la población restante ta sana y estable, y nun se considera pa la so inclusión na Llei de Proteición del Mediu Australia y Caltenimientu de la Biodiversidá de 1999 (EPBC).
La subespecie del cordal Gawler (A. t. myall) tien una población envalorada d'unos 8400 especímenes maduros, con una superficie de 12 000 km² y una área ocupada de 600 km². La so duración de la xeneración envaloróse en 9.7 años y l'enclín poblacional ye l'amenorgamientu.
Dianne Wiest
Biografía
Alloñada de la órbita de Allen, Dianne encaró'l segundu papel pol cual recibiría una mención de l'Academia: Duce llar... ¡dacuando! amosar como una madre separada, con dificultaes de comunicación col so fíu pequeñu (Joaquín Phoenix), y que procuraba la felicidá de la so fía (Martha Plimpton), embarazada del so noviu (Keanu Reeves), un mozu al qu'ella nun aprobaba.
En 1990 Tim Burton contratar pa Edward Scissorhands, película na que l'actriz interpretó a Peg, la vendedora d'Avon empeñada en traer daqué de guapura al mundu, defendiendo al protagonista (un mozu qu'en cuenta de manes tenía tisories) d'una comunidá vecinal ruin, perversa, intolerante y fondamente mediocre.
A esti papel siguiríalu la psicóloga de El pequeñu Tate (1991) y la muyer d'un policía en Esti poli ye un panoli (1994). Woody Allen encargar de sacala d'un olvidu relativo con Bales sobre Broadway, na qu'encarnó a Helen Sinclair, una estrella del teatru alcohólica, decadente, pomposa, con aires de diva, que coqueteaba con un dramaturgu (John Cusack), al que namoraba con una frase que se volvió célebre entós daquella: "¡nun digas nada!, ¡nun digas nada!". Cola so interpretación deliberadamente histriónica, Dianne amosar al so públicu como una estrella que conociera díes meyores y que se preparar pa papeles más fayadizos pa la so edá. La crítica emponderó'l so trabayu y Dianne llogró dellos premios, incluyendo un Globu d'oru a la meyor actriz de repartu y el so segundu Óscar a la meyor actriz de repartu, premiu que recoyó en manes de Tommy Lee Jones.
Al añu siguiente (1996) apurrió la estauína dorada a Kevin Spacey nuna ceremonia presentada por Whoopi Goldberg, precisamente l'actriz cola que Dianne compartía protagonismu en Cómo trunfar en Wall Street, onde interpretó a la eficaz amiga y secretaria d'esta postrera, a la qu'ayudaba a crear de la nada a un imaxinariu accionista qu'encandilaba a más inversores de bolsa. Rematáu dichu rodaxe, Dianne sumar al repartu de Una xaula de grillos, onde lu tocó en suerte'l papel de Helen Kelley, la muyer d'un senador republicana que la so fía querer casóse col so noviu, un mozu que'l so padre gai yera propietariu d'una de les sales d'espectáculos más conocíes de San Francisco. Tres un duru procesu d'asimilación de la so nueva realidá familiar, Helen llograba salir de la casa del so xenru tornando a la prensa sensacionalista amarutándose d'un transexual qu'actuaba nel club y que baillaba, como parte del espectáculu, el cantar We´re Family.
Convertida nuna secundaria de luxu, Dianne decidió adoptar a la so segunda fía, Lily. L'actriz remató la década con un par d'intervenciones en Practical Magic, onde interpretaba a una tida bruxa de Sandra Bullock y Nicole Kidman, y en The Horse Whisperer, onde se punxo na piel d'una ranchera que velaba pol futuru sentimental d'una muyer casada que se namoraba del so cuñáu, un domador de caballos.
Mientres los primeros años de la década siguiente Dianne afacer na pequeña pantalla - na serie Law & Order- hasta que decidió doblar la voz d'unu de los personaxes de la cinta d'animación Robots. En 2005 estrenó en Broadway Memory House.
Ente 2008 y 2009 interpretó a la terapeuta de Gabriel Byrne na serie de la HBO In treatment, pola que recibió, ente otros, el so segundu premiu Emmy, según una nominación a los Globu d'Oru. Compaxina la serie col so trabayu na obra Toos yeren los mios fíos (2008), estrenada con ésitu en Broadway, y onde comparte escenariu con John Lithgow.
Al añu siguiente protagoniza xunto a Nicole Kidman Rabbit Hole (2010), película que s'estrenó nel Festival Internacional de Cine de Toronto y que'l so argumentu xira en redol a un matrimoniu (interpretáu por Kidman y Aaron Eckhart) que trata de superar la muerte del so fíu por causa de un accidente de coche.
En 2012 estrena la comedia Darling Companion, protagonizada por Diane Keaton, y The Odd Life Of Timothy Green, película de fantasía y drama protagonizada por Jennifer Garner.
Dende 2015 ye una de les protagonistes de la sitcom coral Life in Pieces.
Filmografía
200px|thumb|Wiest na alfombra colorada de los Óscar de 1990.
Toshihiro Uchida
Toshihiro Uchida (内田 利広, ) ye un ex-futbolista xaponés.
Vicente Fernández Bascarán
Vicente Isidro Fernández Bascarán foi un militar asturianu. Llegó a xeneral de brigada. Yera nietu del teniente xeneral José Bascarán y Federic.
Curtia biografía
Fíu d'un capitán de navío que participara na guerra de Cuba, Vicente Augusto Fernández Ferrera, y María Eugenia Bascarán y Reyna. Apuntar na Academia Militar de Zaragoza por cuenta de la influencia del so güelu maternu, el teniente xeneral José Bascarán y Federic. En Zaragoza conoció a un mozu Francisco Franco, coronel que sirviera col so güelu n'África años tras, col cual empieza una sólida amistá que duró tola vida. Mientres la Guerra Civil, foi mancáu delles vegaes y pol so valor nel combate llogró delles condecoraciones.
En 1939 casóse con una nieta d'Antonio López y López, I Marqués de Comillas cola que tuvo dos fíos.
En 1961 foi nomáu xeneral. Nesi mesmu añu, Franco nomólu Xefe de la Casa Civil de La so Excelencia'l Xefe del Estáu, siendo asina'l máximu responsable de la seguridá de la so familia, especialmente de la so persona. A partir d'esti momentu la rellación ente'l xeneral Bascarán y la familia Franco afitóse entá más. Ente 1967 y 1969 foi miembru Estáu Mayor de la Defensa y dende esti últimu añu hasta'l so pasu a la reserva pasó a formar parte del Conseyu del Reinu. Tres la so incorporación a la reserva nel añu 1974 foi nomáu miembru honoríficu del Conseyu Nacional del Movimientu.
La Guerra Civil
El 4 de xineru de 1928, Bascarán foi nomáu collaborador del xeneral Francisco Franco na direición de la recién abierta Academia Xeneral Militar de Zaragoza. Empezó a cuayase equí una amistá que s'esfreció tres el zarru de l'Academia Militar per parte del gobiernu de la Segunda República en 1931 y el posterior treslláu de Francisco Franco a Canaries en 1936.
El 12 de payares de 1935, Fernández Bascarán foi xubíu a comandante. Apenes dos meses dempués recibió una telegrama del xeneral Queipo de Llano que lu convocaba a él y al coronel Aranda, al mandu de la comandancia exenta d'Asturies, a una xunta en Sevilla. Ellí, el 28 de febreru de 1936, comunicóse-y per primer vegada la intención de los xenerales Emilio Mola y José Sanjurjo de sulevase nel mes d'abril. Díxose-yos tamién que diben sofitar el golpe los xenerales Franco, Cabanellas y Queipo del Llano. Dambos dieron el so total ya incondicional sofitu al golpe d'Estáu y punxéronse a disposición de los xenerales golpistes. Tanto'l coronel Aranda como'l comandante Bascarán esperaben n'Asturies la sulevación. A principios d'abril recibieron una telegrama urxente nel que se-yos avisaba de que la "misión" fuera retrasada hasta mediaos de xunetu yá que nun se pudieren atopar los abondos sofitos.
El 17 de xunetu una llamada del xeneral Mola al cuartel del Reximientu d'Infantería Milán nº3, centru militar d'Asturies, informó a los dos militares de que'l golpe taba en marcha pero que, siquier pel momento, nun teníen d'asitiar se de forma clara y contundente a favor d'ésti y que teníen de retrasalo hasta'l día 20 por qu'asina pudieren asegurar posiciones. D'esa forma nun foi hasta'l día señaláu por Mola cuando'l coronel Aranda y el comandante Bascarán declaráronse a favor de la sulevación. El 22 de xunetu'l comandante Bascarán foi riquíu con urxencia al mandu de Badayoz onde la falta de comandantes faía que les columnes sulevaes escarecieren de militares que les dirixieren. Tres la so actuación en Badayoz foi xubíu a teniente coronel y enfréntase al exércitu republicanu nos frentes de Teruel, Montalván, Utrilla, Morella, del Ebro, de Valencia y de Madrid.
En 20 de marzu de 1937 treslladar a Burgos onde foi xubíu a coronel y nuna ceremonia celebrada na Catedral de Burgos el 31 de marzu fuéron-y concedíos les medayes de Meyora na Escala, la Cruz de Guerra y Medaya de sufrimientu pola patria polos sos méritos na guerra.
Tres el fin de la Guerra Civil, foi nomáu xefe de l'acabante crear Tercer Seición d'Información del Altu Estáu Mayor, los servicios secretos franquistes.
Participación nos gobiernos franquistes
En 1962 y 1963 Fernández Bascarán consigue atayar dos atentaos de l'anarquista DI contra Franco, lo que fizo que se-y concediera la medaya al méritu militar con distintivu blancu (máxima distinción militar en tiempos de paz).
Ente 1962 y 1965, mientres l'IX gobiernu franquista, collaboró estrechamente col vicepresidente del gobiernu Agustín Muñoz Grandes, en calidá de subsecretariu del Ministeriu de la Gobernación dirixíu daquella pol xeneral Camilo Alonso Vega. En 1965 y mientres tol X gobiernu franquista, siguió collaborando col ministru del la Gobernación, Camilo Alonso Vega, como subsecretariu del Ministeriu. Impulsáu per este pasó a formar parte del Opus Dei, del que Carrero Blanco xunto a otros ministros franquistes yera miembru. Yeren conocíos como los ministros tecnócrates.
De 1967 a 1969, mientres el XI gobiernu franquista, ye nomáu subsecretariu de la Presidencia del Gobiernu, cargu que fai que collabore estrechamente xunto a Carrero Blanco (entós vicepresidente). Mientres esa etapa desempeñó un papel de gran importancia nel procesu de concesión d'independencia a Guinea Ecuatorial (1968), al ser nomáu Alto Comisionado pa la Independencia de les Colonies.
De 1969 a 1974, mientres el XII gobiernu franquista, siguió como subsecretariu de la Presidencia del Gobiernu so les órdenes del almirante Carrero Blanco. Tres l'asesinatu d'ésti collaboró estrechamente col nuevu presidente del gobiernu Carlos Arias Navarro nel mesmu puestu de subsecretariu.
El 19 d'abril de 1963, por cuenta de una hospitalización del daquella ministru de Gobernación Camilo Alonso Vega, votó nel Conseyu de Ministros la execución de la sentencia del procesu contra Julián Grimau, procesu celebráu'l día anterior. Ante la enfermedá del lexítimu titular del ministeriu, allegó'l ministru en funciones, Vicente Fernández Bascarán, que votó, como'l restu de los ministros, a favor de la execución, a pesar de que, al igual que Fernando Castiella, ministru d'Asuntos Esteriores, taba primeramente en desalcuerdu.
Los sos últimos años
En pasando a formar parte de la reserva en 1974, retirar a la so Asturies natal. Dende 1975 hasta 1980 foi vicepresidente de la Fundación Nacional Francisco Franco (FNFF).
Sicasí, y a pesar d'atopase yá retiráu de la vida político y militar, nun se desvenceyó totalmente de les actividaes públiques: en 1982, 1984 y 1989 foi'l direutor de les visites que nos citaos años realizó'l Santu Padre, Xuan Pablo II, a España; cargu pal que foi nomáu por intercesión del so amigu y compañeru nel Opus Dei, Joaquín Navarro-Valls, direutor de la Oficina de Prensa se la Santa Sede.
Finó n'Uviéu, el 23 d'avientu de 2003 a los 94 años d'edá.
Primer Ministru de Bután
thumb|200px|Emblema de Bután. Esta ye la llista de los primeros ministros de Bután de 1907 hasta l'presente.
Masculín
Masculín ye un axetivu que n'asturianu úsase con dellos significaos, según s'use pa definir una realidá biolóxica, sociolóxica o gramatical:
Argemone platyceras
El Chicalote o Argemone platyceras, ye una especie d'arbustu del xéneru Argemone (Papaveraceae). thumb|240px|Flor
Descripción
Ye una planta qu'algama un tamañu de 30 cm a 1 m d'altor. Puede ser añal o durar más de 2 años, tien latex de color mariellu. Les fueyes son de color verde blancuciu, con hendiduras y terminen nun escayu finu. Les flores son dende blanques hasta llixeramente mariellu maciu y vistoses.
Distribución y hábitat
Orixinaria de Méxicu alcuéntrase en Veracruz en Arca de Perote. Habita en clima templáu, ente los 1200 y los 2400 metros, acomuñada a pacional, montes d'encina y de pinu.
Taxonomía
Argemone platyceras describióse por Link & Otto y espublizóse en Icones Plantarum Rariorum Horti Regii Botanici Berolinensis 1: 85, pl. 43. 1828. Argemone: nome xenéricu que provién del griegu αργεμωνη y que foi aplicáu por Dioscórides a una planta como l'amapola que s'usó pal tratamientu de tabayóns.
platyceras: epítetu llatín que significa "con anchu cuernu".
Seiji Kami
Seiji Kami (加見 成司, ) ye un ex-futbolista xaponés.
Chrissy Metz
Christine M. Metz, conocida artísticamente como Chrissy Metz, ye una actriz y cantante d'Estaos Xuníos.
Primeros años
Metz nació en Homestead (Florida) y al poco tiempu treslladar a Xapón, onde vivió cola so familia mientres diez años. Depués volvió a Gainesville (Florida), onde cursó estudios primarios y secundarios, y más tarde camudóse a Los Angeles (California).
Carrera
Dalgunos de los sos primeros trabayos como actriz en televisión fueron nes series All of Us, My Name Is Earl y Huge. Ganó mayor notoriedá por interpretar a Barbara na serie de televisión American Horror Story: Freak Show. Dempués del so pasu por dicha serie, l'actriz pasó por un periodu de desemplegu y dificultaes económiques; la so cuenta bancaria tenía 81 centavos cuando consiguió un papel na serie risible dramática This Is Us. En 2016, formó parte de This Is Us, onde interpreta a Kate, rol pol cual recibió una candidatura a los Premiu Globu d'Oru como meyor actriz de repartu de serie, miniserie o telefilme y otra a los Emmy como meyor actriz de repartu nuna serie dramática.
Anabacerthia ruficaudata
Distribución y hábitat
Alcuéntrase en Bolivia, Brasil, Colombia, Ecuador, la Guayana francesa, Guyana, Perú, Surinam y Venezuela.
El so hábitat natural ye la selva húmeda tropical de rexones baxes, a menos de 500 m d'altitú, tantu en tierra firme como en zones inundables.
Descripción
Mide aproximao 17,3 cm. El plumaxe del envés y les ales ye verde oliva abuxáu, qu'oldea cola cola ablonda brillosa; llinia y rexón ocular amarellentada; mexelles escures; gargüelu blancu a crema; pechu mariellu olivaceu y vientre oliva escuru amarellentáu.
Llista d'asteroides/92501–92600
... | Previu | Llista d'asteroides | Siguiente | ...
Llista d'asteroides/46501–46600
... | Previu | Llista d'asteroides | Siguiente | ...
Bloomberg L.P.
Bloomberg LP Limited Partnership ye una compañía d'Estaos Xuníos qu'ufierta software financieru, datos y noticies. Tien una tercer parte del mercáu, similar a Thomson Reuters.
Bloomberg LP foi fundada en 1981 por Michael Bloomberg (anterior alcalde de la ciudá de Nueva York) cola ayuda de Thomas Secunda otros socios y antiguos compañeros de trabayu de Michael Bloomberg en Salomon Brothers, cola ayuda d'un 20% d'inversión de Merrill Lynch.
La so sede actual atópase na Bloomberg Tower 731 Lexington Avenue, en Midtown Manhattan, Ciudá de Nueva York. Michael Bloomberg tien el 92% del grupu. El negociu principal de Bloomberg ye l'arrendamientu de terminales a los suscriptores. Los sos competidores inclúin: SNL Financial, Thomson Reuters,Capital IQ, Dow Jones Newswires, FactSet Research Systems y empreses más pequeñes, tales como New York Financial Press.
En xunetu de 2008, Merrill Lynch alcordó vender la so participación del 20% na empresa de vuelta a Bloomberg, por una cantidá reportada de 4.430 millones de dólares, lo que valora a la empresa n'aprosimao 22.500 millones.
Fernando Tambroni-Armaroli
Fernando Tambroni-Armaroli ye un políticu democristianu italianu.
En 1960 convertir en Primer Ministru, con un panorama parllamentariu en crisis. Engarráu al centru-esquierda formó un gobiernu monocolor de democristianos ensin mayoría absoluta. Pa superar el determinante votu d'enfotu, aceptó'l sofitu de los neofascistes del Movimientu Social Italianu, buscando encalorar el descontentu nel país con una aición enérxico y autoritario. Asocediéronse manifestaciones, particularmente violentes, llegando a los 13 muertos. Tambroni, aislláu tamién nel so propiu partíu foi obligáu a dimitir.
Rotterdam
Rotterdam (pronunciáu en neerlandés AFI: ) ye una ciudá asitiada al oeste de los Países Baxos, y puertu sobre'l ríu Mosa, cerca de L'Haya. Asitiada a 30 km del mar, tien una población de 623 556 habitantes. El área metropolitana de Rotterdam cuenta con una población de 2,82 millones de persones.
El puertu de Rotterdam, Europoort, ye'l más grande d'Europa y el segundu más grande del mundu. Ta comunicáu col ríu Rin.
Historia
Alredor de 1260, la daquella Rotte, foi una presa asitiada nel llugar onde'l Hoogstraat Rotte cruciaba. Esto dio al nome de Rotterdam o n'español Rotterdam. Arrodiando la presa había un asentamientu onde se vivía primeramente de la pesca. Llueu'l llugar convertir nun mercáu y creó los primeros puertos. El 17 de marzu 1299 Rotterdam pasa al poder del conde Juan d'Holanda. El 7 de xunu de 1340 concédese'l poder finalmente a William IV d'Holanda. En 1360, foi construyida una muralla. Mientres el conflictu ente 1488 y 1490, van Brederode xugó un papel importante en Rotterdam. La posición como base de les guerres fortaleció a la ciudá descomanadamente en comparanza con otres ciudaes de la contorna, polo tanto la vecina Delft perdió la metá de la población. Gracies a van Bredorode la ciudá toma importancia en Holanda.
thumb|left|Paisaxe urbano de [[1660, no fondero reparar la torre de la ilesia de San Llorienzo.]] Ente 1449 y 1525 construyóse la Ilesia de Laurens, na Rotterdam medieval este foi l'únicu edificiu de piedra. Este foi un proyeutu ambiciosu, yá que Rotterdam nesi momentu cuntaba con unos 1200 llares. En 1572, Rotterdam foi escalada poles tropes españoles gobernada por ye esi momentu por Maximilien de Henin-Liétard. En 1573, la ciudá púnxose del llau de la rebelión holandesa. La ciudá cuntaba yá con unos 10 000 habitantes. A finales del sieglu XVI, Johan van Barneveld dende 1576 hasta 1586 financió la ciudá por que desenvolviera el puertu de Rotterdam entá más, lo que sentó les bases por que la ciudá adquiriera la importancia actual nel comerciu marítimu. Nel censu de 1622, contabilizáronse cerca de 20 000 persones. A la fin del sieglu XVII la crecedera prosiguió y llegó a la cifra de 50 000 habitantes, sicasí, la ciudá nun s'espandió más allá de los sos murios y canales, polo que la ciudá taba tremada de xente. Namái dempués de 1825 habría de siguir l'ampliación fora de les llendes, obligación debida a la so rápida crecedera.
Cimientos pa la Rotterdam actual
thumb|right|La ciudá a la fin del [[sieglu XIX.]] Nel sieglu XIX, la posición de Rotterdam como puertu internacional foi amenaciáu pol sedimentu de la población nos principales enllaces col mar. Ente 1827 y 1830 sol reináu de Guillermu I y col fin de superar esti problema, l'inxenieru Pieter Caland diseñó un ambiciosu plan pa una nueva conexón col mar del Norte. En 1866 empezó la execución, y ente 1866 y 1872 la nueva canal foi escaváu. Esto creó un enllaz marítimu direutu ente Rotterdam (como entidá d'Holanda) y el Mar del Norte. Dempués de l'apertura de la canal empezó la nueva aceleración de la crecedera na ciudá, provocáu pola creación de dellos puertos nuevos, l'emplegu aumentó considerablemente. Esto atraxo a trabayadores de tol mundu, y el dineru que foi ganáu pela ciudá dedicóse principalmente a la construcción d'edificios más grandes nel centru.
Les muralles fueron baltaes dalgún tiempu antes, pero la cinta, que tamién forma parte de les anteriores fortificaciones, taben ellí. Nel conceyu invertir pa crear edificios de prestíu, con un nuevu conceyu, la oficina de correos y l'actual centru económicu de la ciudá.
Bombardéu y ocupación nazi
thumb|left|Centro de Rotterdam, dempués de la llimpieza d'escombros. Tou camudó'l 14 de mayu de 1940. Dempués de dellos díes d'intensos combates alredor de la ponte, na mañana del 14 de mayu de 1940, foi amenazada cola destrucción de la ciudá. Los alemanes paecíen tener poca paciencia pa llevar a cabu la so amenaza, el bombardéu de Rotterdam tuvo llugar na tarde, duró namái quince minutos, pero los efeutos destructivos qu'anició'l fueu fueron enormes. Más de 24 000 viviendes fueron amenorgaes a cenices. Alredor de 800 persones morrieron y 80 000 quedaron ensin llar. Cuando'l alemanes amenaciaben con faer lo mesmo de nuevu con Utrecht, desencadenó la rindición holandesa. En Rotterdam casi tol centru y el corazón de la ciudá convertir nun caos. Coles mesmes que la ocupación empezó, enllenar con munches refugayes. Afortunadamente les pontes de Mosa, que consiste na vieya ponte William y la ponte del ferrocarril al llau, nun se destruyeron, polo que'l camín y les conexones ferroviaries ente les dos partes de la ciudá permanecieron intactes.
En 1941, mientres la ocupación tamién s'empecipió la postrera gran ronda pa l'anexón de dellos conceyos. El 14 de febreru de 1942, el túnel Maas, que la so construcción empecipiar en 1937, abrióse. Foi'l primer túnel pa coches nos Países Baxos. El 31 de marzu de 1943 les fuercies aliaes bombardearon por error zones habitaes de la ciudá, otros 326 persones morrieron y 400 resultaron mancaes. Les consecuencies del Holocaustu en Rotterdam son difíciles d'escaecer. Reclasificaciones municipales, envaloren que l'entamu de la ocupación provocó'l desplazamientu de más de 11 000 xudíos, namái unos 1400 sobrevivieron a la persecución y otros actos de guerra. El 10 y 11 de payares de 1944, hubo una gran redada, na que se llevaron cerca de 50 000 homes d'ente 17 y 40 años. Na nueche antes de la redada, Rotterdam foi arrodiada por soldaos alemanes y 8000 ocuparon les principales pontes y places, y la llinia de teléfonu foi cerrada.
Dempués de la Segunda Guerra Mundial
thumb|300px|Rotterdam actual. Dempués de la guerra empezó la reconstrucción. Nun apueste pola innovación y la modernización, munchos edificios estropiaos y non reparaos fueron baltaos. Nos años cincuenta la reconstrucción taba en plenu apoxéu. Rotterdam yera la imaxe d'una "ciudá de trabayu" y convirtióse nun modelu de modernidá. En 1953 fíxose l'apertura de la primer cai piatonal de compres n'Europa. La nueva estación central foi acabada en 1957. Con motivos festivos, en 1960 fundóse'l Euromast. Al pie de la famosa estatua "La Ciudá Destruyida" (por Ossip Zadkine), el Euromast yera'l símbolu de la posguerra en Rotterdam. En 1970, el Euromast aumentó de tamañu cola Space Tower, colo qu'en total llegó a los 185 metros.
Pa solliviar la escasez de viviendes, la ciudá rápido creó dalgunos de los nuevos barrios, con gran cantidá d'apartamentos. Xunto cola restauración de los puertos tamién se desenvolvieron planes de hermanamientos. Les nueves árees portuaries créanse socesivamente, con enormes tanques d'almacenamientu de petroleu crudo. Les operaciones portuaries crecieron tan rápido que'l puertu de Rotterdam convertir en 1962 nel puertu más grande del mundu.
En 1960 empezó la construcción del metro, en 1968 abrióse la primer llinia de metro nos Países Baxos. En 1970 producióse cerca de Zuidplein inauguróse l'apertura de la nueva sala de conciertos Ahoy. Nos años noventa yá se vía un nuevu horizonte con dellos rascacielos. L'edificiu Maastoren, de 164 metros, ye'l rascacielos más altu de Rotterdam. Cola finalización de la ponte Erasmus en 1996, la ciudá toma un nuevu símbolu.
Xeografía
thumb|500px|Mapa topográficu de Rotterdam (tomáu en 2011). Rotterdam estremar de norte a sur pol ríu Nieuwe Maas, coneutaes d'oeste a este pol Beneluxtunnel, el Maastunnel, el Erasmusbrug (Ponte Erasmus), un túnel de metro, el Willemsspoortunnel (túnel ferroviariu), el Willemsbrug, el Koninginnebrug (Ponte de la Reina), y el Van Brienenoordbrug. L'antigua ponte ferrocarril De Hef (el Llevante) caltiénse como un monumentu nuna posición elevada ente'l Noordereiland (Isla del Norte) y el sur de la ciudá.
Rotterdam atopar nel sur de Randstad. Con una población de 7,1 millones, Randstad ye la sesta mayor área metropolitana d'Europa (dempués de Moscú, Londres, la cuenca del Ruhr, Istambul y París).
Partir sur del Randstad (Holanda Meridional) llámase'l Ala Sur (Zuidvleugel). Incluyendo Leiden, L'Haya, Zoetermeer, Delft, Vlaardingen, Schiedam, Capelle aan dean IJssel, Spijkenisse y Dordrecht, Zuidvleugel. Nel corazón de Zuidvleugel tán les aglomeraciones urbanes qu'arrodien L'Haya y Rotterdam, son lo suficientemente cercanes como pa ser casi una sola aglomeración urbana (con una población d'aproximao 2,5 millones), polo que tamién comparten aeropuertu y un sistema de tren llixeru denomináu RandstadRail. Ta estudiándose la posibilidá de crear una área metropolitana onde s'incluyiríen Rotterdam y L'Haya.
Clima
El clima ye oceánicu, con nidios branos y fríos iviernos.
Economía
Rotterdam foi siempres unu de los principales centros de la industria del tresporte marítimu nos Países Baxos. Dende la Cámara de Rotterdam VOC, onde tuvieron llugar les sos primeres multinacionales (establecíes en 1602). La empresa marina mercante líder Royal Nedlloyd (fundada en 1970), tien la so sede central nel emblemáticu edificiu de Willemswerf. En 1997 Nedlloyd fundir col líder de la industria naviero británica P&O, formando la tercer compañía más grande de la flota mercante del mundu. D'últimes l'anglu-holandesa P&O Nedlloyd foi mercada pola macro-corporación danesa AP Moller Maersk en 2005, y les sos operaciones siguen realizándose n'oficines centrales de Willemswerf. Rotterdam ye tamién el llar de la empresa holandesa de bienes de consumu Unilever y Mittal Steel Company NV, filial de la sede en Luxemburgu d'Arcelor Mittal, la siderúrxica más grande del mundu.
thumb|300px|Puertu de Waalhaven La Universidá Erasmus tien un fuerte enfoque na investigación y educación pela vía d'alministración y economía. La universidá atopar nel llau este de la ciudá y ta arrodiáu de numberoses empreses multinacionales. En Brainpark I, Brainpark II, Brainpark III y Brainpark Het Rivium atópense les oficines de les principales empreses multinacionales. Nel centru de la ciudá non solo son les oficines mentaos enantes, sinón tamién Robeco, Ageas, ABN AMRO, ING, y el World Trade Center de Rotterdam. El Maersk Line incorpora'l legáu marín mercante holandés.
La ciudá de Rotterdam fai usu de los servicios d'empreses semi-gubernamentales como Roteb (curiáu de saneamientu, xestión de residuos y servicios clasificaos) y l'Autoridá del puertu de Rotterdam (pa caltener el puertu). Dambes empreses fueron una vegada los órganos municipales, yá que son entidaes autónomes y propiedá de la ciudá.
Puertu
Europoort, el puertu de Rotterdam, un gran conxuntu portuariu nel estremu oeste de la canal, foi construyíu na década de 1960 pa la descarga y almacenamientu del crudu procedente de los petroleros. Delles canales comuniquen la ciudá con otros centros urbanos na Xunión Europea. L'encruz de canales más grande del continente foi inauguráu en Magdeburgu en 2003, colo que se facer# posible que'l tráficu llegue hasta Berlín. N'orellar sur del ríu Mosa esisten otres instalaciones ya importantes industries, ente les que se cunten refineríes de petroleu, estelleros y fábriques de productos químicos, artículos de metal y refineríes d'azucre. Ente los productos esportaos destaquen el carbón, la maquinaria y los productos lácteos; les principales importaciones son d'aceite y grano.
Política
El 16 d'ochobre de 2008 la mayoría socialdemócrata del conseyu municipal de la ciudá escoyó como alcalde al holandés d'orixe marroquín Ahmed Aboutaleb (qu'asumió'l cargu'l 1 de xineru de 2009), políticu de 47 años d'edá que llegó a Holanda na adolescencia, que fizo la so carrera nel Partíu de los Trabayadores (PvdA), tamién d'orientación socialdemócrata, y qu'anguaño trabaya como secretariu d'Estáu pa trabayu y asuntos sociales nel gobiernu de coalición de democristianos y socialdemócrates de L'Haya.
Demografía
Dempués de l'absorción de Rozenburg en 2010, la población de Rotterdam ye de más de 600.000 persones. Tres l'apertura de la nueva canal en 1875, el mayor y más rápida crecedera de la población pol puertu de Rotterdam tomó 25 años, la población creció en cerca de 200.000 persones, la mayoría de los trabayadores portuarios vinieron de Brabante, Zelanda y Bélxica. La rápida crecedera nos años sesenta y setenta foi provocáu por munchos inmigrantes d'Italia, España, Marruecos, Turquía, ex Yugoslavia y Grecia. Aparte, na ciudá tamién hai una gran población de chinos, surinameses, antillanos (de les Antilles Neerlandeses) y caboverdianos. En total, el 48% de la población de Rotterdam ye anguaño d'orixe estranxeru. La tasa de desemplegu ye del 8,2%, y el númberu de persones con trabayu ye de casi 300.000 (Tolos datos son de 2011).
Ciudaes hermanaes
Rotterdam ta hermanada coles siguientes ciudaes:
AP Columbae
Carauterístiques
AP Columbae ye una nana colorada de tipu espectral M4.5y con una temperatura efectivo de 3250 K. La so velocidá de rotación proyeutada ye de 11 ± 1 km/s. Primeramente pensóse que yera una estrella de la secuencia principal con una masa en redol a les 0,25 mases solares, pero'l so rellumu en banda V ye 1,5 magnitúes cimera al que cabría esperar si tuviera na secuencia principal. Per otra parte, refugóse la presencia de compañeres estelares que pudieren ser responsables del so mayor rellumu.
Anguaño créese qu'AP Columbae ye una «estrella presecuencia principal», la estrella d'esta clase más cercana al Sistema Solar. Estes nueves estrelles tán na fase de contraición gravitatoria previa a la entrada na secuencia principal; apaecen más lluminoses que les estrelles del mesmu color de la secuencia principal por cuenta de que les sos fotosferes tienen una mayor superficie.
Anque nun se detectó en AP Columbae escesu nel infrarroxu —característicu d'estrelles desaxeradamente nueves de menos de 10 millones d'años d'edá—, la so bayura relativa de litiu según la so actividá cromosférica ponen de manifiestu la so mocedá. AP Columbae tien una edá envalorada ente 12 y 50 millones d'años, y el so cinemática correspuende a la d'un miembru de l'asociación estelar de Argus / IC 2391.
Variabilidá
AP Columbae ye una estrella acandilante, detectándose cinco fogarals nun periodu de nueve hores; la más intensa aumentó'l rellumu de la estrella 2,5 magnitúes. Igualmente ye activa en rayos X, reparándose col satélite ROSAT un fogaral de 12 hores qu'amontó la so lluminosidá en rayos X n'aproximao un orde de magnitú.
Torrelacárcel
Torrelacárcel ye una llocalidá y conceyu español de la provincia de Teruel asitiáu na contorna de Comunidá de Teruel, na comunidá autónoma d'Aragón, n'España.
Asitiáu ente Teruel y Calamocha (a unos 30 km de cada unu d'ellos), partir a los dos llaos de la carretera nacional de Valencia. N'unu de los dos llaos puede trate'l ríu Jiloca con un antiguu molín qu'agora ta en vía de restauración. Al otru llau atópase'l pueblu, un parador, frontón, nun tien piscines (pero tán mui cerca les de Torremocha) y la Casa del Virréi de Perú que nació en dichu pueblo.
Númberu irracional
En matemátiques, un númberu irracional ye un númberu que nun puede ser espresáu como una fracción m⁄n, onde m y n sían enteros y n sía distintu de cero. Ye cualesquier númberu real que nun ye racional, y la so espresión decimal nun ye nin exacta nin periódica.
Un decimal infinitu (esto ye, con infinites cifres) aperiódico, como = 2,645751311064591 nun puede representar un númberu racional. A tales númberos nómase-yos "númberos reales o irracionales". Esta denominación significa la imposibilidá de representar dichu númberu como razón de dos númberos enteros. El númberu pi (\pi), númberu e y el númberu áureo (\phi) son otros exemplos de númberos irracionales.
Historia
Yá que na práutica de midir el llargor d'un segmentu de recta solo puede producir como resultáu un númberu fraccionariu, nun entamu, los griegos identificaron los númberos colos llargores de los segmentos de recta. Al identificar de la manera mentada, surde la necesidá de considerar una clase de númberos más amplia que la de los númberos fraccionarios. Atribuyir a Pitágores de Samos (580- 500a. C.) y la so escuela'l descubrimientu de la esistencia de segmentos de recta inconmensurables con al respective de un segmentu que se toma como unidá nun sistema de midida. Pos, esisten segmentos de recta que la so llargor midíu nesti sistema nun ye un númberu fraccionariu.
Por casu, nun cuadráu, la diagonal d'este ye inconmensurable con al respective de los sos llaos. Esti fechu causó una convulsión nel mundu científicu antiguu. Provocó una rotura ente la xeometría y l'aritmética d'aquella dómina, una y bones esta postrera, daquella, sofitar na teoría de la proporcionalidad, que solo aplicar a magnitúes conmensurables.
Intentaron salvar la torga estremando ente'l conceutu de númberu y el de llargor d'un segmentu de recta, y tomaron estos postreros como elementos básicos pa los sos cálculos. De tal manera, a los segmentos inconmensurables con al respective de la unidá tomada como patrón de midida asignáron-yos un nuevu tipu de magnitú: los númberos irracionales, que por llargu tiempu nun se reconocieron como verdaderos númberos.
Notación
Nun esiste una notación universal pa indicalos, como \mathbb{I}, que ye xeneralmente aceptada. Les razones son que'l conxuntu de Númberos Irracionales nun constitúin dalguna estructura alxebraica, como sí lo son los naturales (\mathbb{N}), los enteros (\mathbb{Z}), los racionales (\mathbb{Q}), los reales (\R) y los complexos (\mathbb{C}), per un sitiu, y que la \mathbb{I} ye tan apoderada pa designar al conxuntu de Númberos Irracionales como al conxuntu de Númberos Imaxinarios Puros, lo cual puede crear tracamundiu. Fora d'ello,
Clasificación
N'estremando los númberos componentes de la recta real en tres categoríes (non escluyentes): (naturales, enteros y racionales), podría paecer que terminó la clasificación de los númberos, pero entá queden "buecos" por rellenar na recta de los númberos reales. Los númberos irracionales son los elementos de felicidá recta que cubren los vacíos que dexen los númberos racionales. Tien De notase qu'equí se ta entendiendo como "recta real" el conxuntu de les clases d'equivalencia de socesiones de Cauchy de númberos racionales. Puede demostrase que'l llende d'una socesión llende de delles d'eses socesiones (de fechu la mayor parte d'elles), nun ye un númberu racional, polo que si non se consideraren racionales esistiríen "buecos" nel conxuntu de llendes.
Los númberos irracionales son los elementos de la recta real que nun pueden espresase por aciu el cociente de dos enteros y caracterícense por tener infinites cifres decimales aperiódicas. D'esta miente, puede definise al númberu irracional como una fracción decimal aperiódica infinita. Polo xeneral, toa espresión en númberos decimales ye solo un aproximamientu en númberos racionales al númberu irracional referíu, por casu, el númberu racional 1,4142135 ye solo un aproximamientu a 7 cifres decimales del númberu irracional raigañu cuadráu de 2, que tien infinites cifres decimales non periódiques.
Entós, dicir con toa propiedá que'l númberu ye aproximao igual a 1,4142135 en 7 decimales, o bien ye igual a 1,4142135… onde los trés puntos faen referencia a los infinitos decimales que faen falta y qu'enxamás terminaríamos d'escribir. Por cuenta de ello, los númberos irracionales más conocíos son identificaos por aciu símbolos especiales; los trés principales son los siguientes:
Los númberos irracionales clasificar en dos tipos:
Los númberos irracionales nun son numerables, esto ye, nun pueden ponese en biyección col conxuntu de los númberos naturales. Por estensión, los númberos reales tampoco son contables yá que inclúin el conxuntu de los irracionales.
Nolay (Soria)
Nolay ye una llocalidá y tamién un conceyu de la provincia de Soria, partíu xudicial d'Almazán, comunidá autónoma de Castiella y Llión, España. Pueblu de la Contorna de Almazán.
Situación
220px|thumb|left|Términu municipal de Nolay.
Asítiase ente les llocalidaes d'Almazán y Gómara. Atiesta colos siguientes conceyos: Nepas, Borjabad, Alparrache, Nomparedes, Bliecos, Velilla de los Ajos, Maján y Escobosa de Almazán.
Historia
A la cayida del Antiguu Réxime la llocalidá de constitúi en conceyu constitucional na rexón de Castiella la Vieya, partíu d'Almazán, que nel censu de 1842 cuntaba con 51 llares y 204 vecinos.
Economía
Los sos únicos ingresos provienen del sector primariu, especialmente de la producción de ceberes y oleaxinoses. Anguaño nun esiste ganadería, anque hasta hai 20 años yera una alternativa económica a l'agricultura.
Fiestes y costumes
Les fiestes patronales son la tercer fin de selmana completa del mes de xunetu. Nos años 80 entamábense les fiestes ente los mozos col sofitu del Conceyu. Grupos musicales importantes actuaron en diches fiestes como: Nuevu Mester de Juglaría, José Antonio Labordeta, Caldeal.... Dalgún añu rexuntar a más de 4.000 visitantes.
Personaxes pernomaos
Equí nació Don Eusebio Tarancón benefactor de la fonte, llavaderu, reló de la ilesia, casa-escuela y del pósito. Inda se-y sigue guardando fiesta'l 15 d'abril na so memoria, día que s'aprovecha pa cumplir coles obligaciones del pósito. Inda se caltién el lletreru na casa na que nació, habitada pola familia más cercana.
Christa Beurton
Christa Beurton (de soltera Biste) ye una botánica alemana, que llogró'l so doctoráu na Universidá Humboldt de Berlín en 1976.
Biografía
De 1969 a 1994 foi collaboradora científica nel Institutu Botánicu y Arboretum de la Universidá Humboldt de Berlín. En 1976, defendió la so tesis pa optar al Ph.D. en recursos naturales pola Humboldt-Universität de Berlín. De 1995 a ochobre de 2008 foi curadora en fanerógames y Xefa del Arboretum, del sistema de plantes herbales y Xardinos especiales nel Xardín Botánicu y el Muséu Botánicu de Berlín-Dahlem (Universidá Llibre de Berlín).
Desenvuelve actividaes académiques y científiques nel Xardín Botánicu y Muséu Botánicu de Berlín-Dahlem, Universidá Llibre de Berlín.
Delles publicaciones
A abril de 2015, tiénense 14 rexistros IPNI de les sos identificaciones y clasificaciones de nueves especies, toes na familia Rutaceae. ---
Quechua sureñu
El quechua sureñu, en quechua urin qichwa o a cencielles qichwa o qhichwa, ye una llingua indíxena de Suramérica conformada por un conxuntu de variedaes mutuamente intelixibles asitiaes nel sur de Perú, l'occidente de Bolivia, y árees estremeres con Bolivia en Chile y Arxentina según na provincia de Santiago del Estero. Ye emplegada por ente 6 000 000 a 7 000 000 persones, siendo por ello la más estendida de les llingües quechues y la segunda de toles llingües indíxenes d'América, dempués del guaraní. Anguaño, ye llingua oficial de iure a nivel nacional en Bolivia y nel Perú nes zones onde predomina.
Tien una norma ortográfica propuesta pal quechua polos llingüistes Rodolfo Cerrón Palomino y Alfredo Torero basada na dialeutoloxía de la llingua.
Clasificación
El quechua sureñu pertenez a la caña de les familia quechua conocida como Chinchay, tando emparentáu mayormente col quechua nortizu, faláu principalmente n'Ecuador y la selva norte peruana.
Dómina colonial
El diputáu limeñu Juan de Balboa foi'l primer catedráticu de llingua quechua, cuando s'entamó la Universidá de San Marcos en 1576, y el primer peruanu que nella se graduó de doctor. Darréu, en 1608 Diego González Holguín (1552 -1618) publicó'l Vocabvlario de la llingua xeneral de tol Perv llamada qquichua o del Inca.
Escontra 1680 edítense les obres Raptu de Proserpina... y Uska Pawqar, el fíu pródigu de Juan de Espinoza Medrano, El Lunarejo, dándose entamu al llamáu Sieglu d'Oru de la lliteratura quechua [sureña]. Mientres esti periodu compónse la obra Ollantay. Depués de la derrota de la rebelión de Túpac Amaru II (1781), non solo en Perú, sinón en toa América española, prohibiéronse l'usu de ropa y llingua natives, según toa manifestación de costumes y otres formes d'esistencia distintes de les de los opresores. Con ello empecipió'l cayente de les élites andines y la formación d'un estigma social contra l'idioma que va aumentar y va acentuase, entá dempués de la Independencia metafórica. Tamién s'introducen voces estrañes como tayta del llatín 'tata' pa nomar al clérigu y aburúyase la voz quechua supay como traducible a diañu (entidá de la cultura persa asimilada por occidente) y otros neoloxismos, amestaos a los intereses del Vaticanu y del imperiu español.
Sieglos XIX y XX
Mientres la Fiebre del Cauchu, numberosos esploradores derrompieron los grandes ríos de l'Amazonia peruana, estableciéndose como llingua vehicular na selva norte'l quechua lamista, abondo estendíu na zona de Moyobamba na dómina de la Fiebre.