cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Xeografía d'Islandia
Llagos
Los llagos abonden n'Islandia, pero la mayoría d'ellos son bastante pequeños. Dalgunos d'estos llagos fueron formaos por fundimientu del terrén (Þingvallavatn, Kleifarvatn), otros enllenen depresiones producíes pola erosión glacial (Jökulsárlón, Logurinn, Skorradalsvatn, Mývatn). Dalgunos tán bien apinaos de llava (Þórisvatn, Mývatn).
Los cinco llagos más grandes son el Þingvallavatn (83 km²), el que tien 109 m de fondura; el Þórisvatn (68 km²), el Logurinn (52 km²); el llagu-llaguna Hóp (45 km²), y el Mývatn (38 km²). El llagu Mývatn ye conocíu mundialmente pol so fascinante vista y perrica variedá d'aves.
Clima
thumb|Nieve n'Islandia mientres l'iviernu. Na Clasificación climática de Köppen, el clima d'Islandia ye oceánicu, fríu cerca de la mariña y de tundra tierra adientro nes zones altes. Inflúi l'allugamientu del país na zona llende ente dos distintos corrientes d'aire, una d'orixe polar y la otra tropical (dixebraes pol frente polar).
El tiempu n'Islandia ye polo xeneral abondo cambiante. Depende del cursu de les depresiones atmosfériques que crucien l'Atlánticu Norte.
thumb|left|Primavera en [[Hrútafjörður.]] Hai una zona de baxa presión constante cerca d'Islandia, acertadamente llamada la depresión d'Islandia que s'atopa ente Islandia y Groenlandia. Esta zona afecta a la cantidá d'aire que se trai del Árticu escontra l'este, y la que va dende l'Árticu escontra l'oeste. Esta zona ye parte d'un sistema de presión mayor conocida como la Oscilación del Atlánticu Norte.
Tamién inflúin nel clima d'Islandia dos corrientes oceániques. La primera d'elles, la del Atlánticu Norte, que percuerre les mariñes del sur y del oeste, fai'l clima de la islla más templáu de lo que s'esperaría considerando'l so llatitú xusto al sur del Círculu polar árticu. La segunda, la corriente de Irminger, refuerza esti efeutu y ayuda a templar la temperatura de la isla.
El iviernu ye relativamente nidiu pa la so llatitú. Les llanures meridionales de la islla tienen temperatures alredor de 0 °C nel iviernu, ente que nes tierres altes tiende a tar alredor de los −10 °C. Les temperatures más baxes na parte septentrional de la islla tán ente los −25 y −30 °C. La temperatura más baxo rexistrada ye de −39,7 °C.
thumb|180px|[[Aurora boreal n'Islandia.]] Les temperatures medies en xunetu na parte meridional de la islla ye d'ente 10 y 13 °C. Los templaos díes veraniegos pueden algamar ente 20 y 25 °C. La temperatura más alto rexistrada fueron 30,5 °C nos fiordos orientales en 1939. Les hores medies de sol añales en Reikiavik tán alredor de 1.300, que ye paecíu a ciudaes n'Escocia ya Irlanda.
La direición prevalente del vientu ye oriental. Los del oeste son bien infrecuentes. Falando en términos xenerales, la velocidá tiende a ser más alta nes tierres altes, pero los accidentes topográficos pueden agravar los vientos y causar fuertes rabaseres nes llanures.
thumb|left|Fin del branu en Storhofthi, na rexón de [[La soðurland.]] La velocidá del vientu con frecuencia algama los 18 metros per segundu; nos díes tormentosos, llega a 50 metros per segundu. Intenses nubes de polvu pueden atopase con fuertes vientos glaciares.
Hasta 10 tonelada de material puede tar en movimientu por transect y hora. Estes nubes son bien frecuentes a principios del branu nes grebes tierres altes al norte del glaciar Vatnajökull.
Les nubes son desaxeradamente infrecuentes n'Islandia, con menos de cinco tormenta al añu na parte meridional de la isla. Son comunes sobremanera a finales del branu. Pueden tar causaes por templaes mases d'aire que vienen del continente, o baxes presiones que vienen del suroeste nel iviernu. Los rayos pueden reparase usualmente en conexón coles columnes de ceniza que de los volcanes de la isla.
L'aurora boreal puede trate de cutiu especialmente na seronda y nos empiezos d'iviernu. Mientres dos o tres meses nel branu hai continua lluz de día n'Islandia y nos empiezos de la primavera y escontra fines de la seronda esfrutar de llargos tapeceres. El periodu realmente escuru (trés a cuatro hores de lluz de día) dura, aproximao, dende mediaos de payares hasta fines de xineru.
Medioambiente
thumb|Paisaxe del [[Thingvellir.]] Destaca nel so patrimoniu natural Surtsey, bien natural declaráu patrimoniu de la Humanidá pola Unesco en 2008. 58.970 hectárees tán protexíes como güelgues d'importancia internacional al amparu del Conveniu de Ramsar, en tres sitios Ramsar: Grunnafjördur, parte de la rexón Mytvan-Laxá y Thjörsárver.
Dende 2008, Islandia tien los parques nacionales de Thingvellir, n'Islandia meridional, fundáu en 1928; Snæfellsjökull, nel occidente, fundáu en 2001; y de Vatnajökull, nel sureste, fundáu en 2008.
Antes había cuatro parques nacionales n'Islandia; esi añu xuniéronse Jökulsárgljúfur y Skaftafell ya integráronse nel Parque nacional Vatnajökull, que ye amás el parque nacional de mayor tamañu n'Europa. El Ásbyrgi ye un cañón con árees montiegues que s'atopa nel norte, a unos dos hores al este d'Akureyri, na rexón de Norðurland Eystra.
Los peligros naturales d'Islandia son terremotos y erupciones volcánicas. Los problemes medioambientales son la contaminación d'agua por escorrentía de fertilizantes; tratamientu de refugayes de l'agua non aparente.
Brea de Tajo
thumb|Ermita de San Roque en Brea de Tajo, vista frontera thumb|Casa rural El Zumaque en Brea de Tajo Brea de Tajo ye un conceyu español de la provincia y Comunidá de Madrid, asitiáu na Contorna de Las Vegas.
Xeografía d'Islandia
Flora
Namái un cuartu del total de la superficie d'Islandia tien una capa continua de vexetación. Esto debe principalmente al clima desfavorable, a l'actividá volcánica, a los movimientos glaciares y al accesu del ganáu a llendo. thumb|180px|Vexetación na [[Bláa lónið|Llaguna Azul]] La vexetación sufrió grandes deterioros mientres los once sieglos d'ocupación humana, amás d'una importante erosión de los suelos. Estensos montes d'abeduriues fueron destruyíos pola indiscriminada balta y pol llendo, de manera que namái dellos restos d'ellos entá sobreviven.
Brea de Tajo
Historia
El pueblu foi fundáu nel primer terciu de la Reconquista polos árabes y perteneció como aldega a Almoguera, dixebrándose d'ella pa constituyise n'independiente Villa'l 14 d'ochobre de 1501, según privilexu del Villazgo, espacháu en Pastrana en tiempu del maestre de Calatrava frai Gonzalo Núñez de Guzmán, confirmáu polos Reis Católicos don Fernando y doña Isabel y tamién pol so nietu l'emperador Carlos I d'España.
Xeografía d'Islandia
Flora
N'ocasión de la celebración del 1.100° aniversariu del establecimientu d'Islandia como Nación, el Althing (asamblea-parlamento) axuntar en Þingvellir el 27 de xunetu de 1974, y aprobó un resolución axudicando una suma importante de dineru pa detener la erosión de la islla y pa la recuperación de lo que yá s'había perdíu.
Brea de Tajo
Historia
Por ello les Armes del Conceyu de Brea de Tajo se blasonan de la siguiente forma:
Xeografía d'Islandia
Flora
Dende entós estenses zones fueron protexíes del llendo, y realizáronse esperimentos de reforestación con coníferes en gran escala. Los árboles más grandes atópense agora nos montes d'abeduriues de Hallormsstadarskógur nel este y Vaglaskógur nel norte, los alcafresnues y álamos crecen en delles partes.
Polo xeneral la vexetación n'Islandia ye de naturaleza subártica y estrémase pola bayura de yerbes, juncias y especies allegaes. Tamién abonden praos, banzaos y ciénaga, y esisten munches zones de pandoriales y gorbizales. Pero en tol país y especialmente nes planicies inhabitadas hai grandes estensiones de roca desnuda, desiertos cascayosos, pandoriales arenosos, y campos de llava.
Brea de Tajo
Historia
El primer documentu nel que se fala de Brea como villa yá entamada, con un conceyu establecíu, data de 1326 y atópase nel Archivu Municipal de Almoguera. El documentu fecháu'l 28 de xunu de 1326 fai referencia as los vieyos conflictos ente los ganaderos castellanos del Conceyu de la Mesta y el Conceyu de Almoguera y les sos aldegues. Estes acusaciones consistíen en que'l Conceyu y Almoguera y dellos Conceyos de les sos aldegues (ente elles Brea, Almoguera, Valdeolmeña) efectuaren una serie d'ataques y robos a los ganaos de la Mesta al so pasu polos sos términos.
Nel casu de Brea, estos fregaos tuvieron llugar en 1310, 1313, 1320 y 1321. El conflictu quedó resueltu yá que n'otru documentu posterior, los representantes de la Mesta dicíen que los distintos Conceyos habíen-yos pagu y satisfechu toles demandes que teníen contra elles. Dende entós y hasta los nuesos díes, la hestoria de Brea foi xunida a lo que güei conocemos como la Mancomunidá de Almoguera.
Xeografía d'Islandia
Xeografía económica
Los recursos naturales d'Islandia son la pesca, la enerxía hidráulica, la xeotérmica y la diatomita.
Brea de Tajo
Historia
En nome del marqués de Mondéjar y en virtú de los poderes daos per este, Francisco de Mendoza y Julián Cauriazo tomaron posesión d'estes villes y despoblados, nomando alcaldes y «exerciendo tolos actos anexos a l'alta y baxa xurisdicción» el 19 d'ochobre de 1538 y por esti orde: Brea, Albares, Drieves, Mazuecos y el Pozo de Almoguera.
Demografía
Según les cifres de población resultantes de la Revisión del Padrón municipal a 1 de xineru de 2006, el conceyu tien 516 habitantes.
Zeta Centauri
Zeta Centauri (ζ Cen / HD 121263 / HR 5231) ye una estrella na constelación de Centaurus de magnitú aparente +2,55. Considerada nel pasáu miembru de l'Asociación estelar Centaurus Cimera-Lupus, güei piénsase que nun forma parte de la mesma. Alcuéntrase a 385 años lluz de distancia del Sistema Solar.
Zeta Centauri ye una estrella blancu-azulada de tipu espectral B2.5IV clasificada como subxigante, magar les sos carauterístiques físiques afáense más a una estrella de la secuencia principal d'unos 20 millones d'años d'edá en que'l so nucleu inda tien llugar la fusión d'hidróxenu. Estrella caliente y lluminosa, la so temperatura ye de más de 21.000 K y la so lluminosidá, incluyida la radiación ultravioleta emitida, 7100 vegaes mayor que la del Sol. Estos parámetros dexen envalorar la so masa en 9 mases solares, na llende d'acabar los sos díes como una supernova o como una nana blanca masiva. Como otres estrelles asemeyaes, Zeta Centauri rota a gran velocidá —igual o superior a 225 km/s—, siendo'l so periodu orbital inferior a día y mediu.
Zeta Centauri ye una binaria espectroscópica, detectándose la estrella acompañante namái por espectroscopia. El periodu orbital del sistema ye de de 8,02 díes. Nada se sabe sobre Zeta Centauri B; si la masa d'ésta fora la metá de la componente A, la separación ente dambes sería de 0,19 UA.
Eucalyptus smithii
Hábitat
Produzse naturalmente nes partes inferiores de fasteres, ribayos, y banzaos, onde'l suelu nun s'ensugue.
Usos
La especie ta llargamente cultivaes nel sur d'África, y les sos fueyes utilizar pa la producción de destiláu d'aceite d'ocalitu. L'aceite ye ricu en cineol (75-84%). Y. smithii tamién amuesa cierta promesa na industria de la madera pa pasta.
Taxonomía
Eucalyptus smithii describióse por F.Muell. ex R.T.Baker y espublizóse en Proceedings of the Linnean Society of New South Wales 24: 292–294, xx (20). 1899.
Eucalyptus: nome xenéricu que provién del griegu antiguu: eû = "bien, xustamente" y kalyptós = "cubiertu, qu'anubre". En Eucalyptus L'Hér., los pétalos, soldaos ente sigo y dacuando tamién colos sépalos los, formen parte del opérculu, perfectamente afechu al hipanto, que s'esprende a la del floriamientu.
Dai Fujimoto
Dai Fujimoto (藤本 大; ) ye un futbolista xaponés.
Ryota Sakata
Ryota Sakata (坂田 良太, ) ye un futbolista xaponés.
Alfred Dreyfus
Alfred Dreyfus foi un militar francés conocíu pol Casu Dreyfus.
Biografía
Nació nel senu d'una faneguera familia d'orixe xudíu dedicada a la fabricación de testiles, qu'abandonó Alsacia cuando esta rexón foi anexonada por Alemaña tres la Guerra Franco-Prusiana (1871). En 1872 optó pola ciudadanía francesa y decidió dedicase a la carrera militar, col deséu de ver reintegrada Alsacia a Francia.
En 1882 entró na École polytechnique, decidíu a entamar la carrera militar, algamando'l grau d'oficial d'artillería. Xubió a capitán en 1889; en 1890 entró na Escuela de Guerra y en 1893 nel Estáu Mayor del Exércitu nel Ministeriu de la Guerra francés, momentu nel que surdieron contra él falses acusaciones d'espionaxe —el famosu Casu Dreyfus—, que lo caltuvieron estremáu del Exércitu y recluyíu na Islla del Diañu, asitiada a 11 km de la mariña de la Guayana francesa (Sudamérica), pol delitu d'alta traición. La islla yera una cárcel inhóspita, d'un clima tropical difícilmente tolerable. En 1906 foi exonerado y reintegrado nel Exércitu con tolos honores, retirándose col grau de comandante.
En 1914, como teniente coronel, tomó'l mandu d'una unidá de reaprovisionamiento nel cursu de la Primer Guerra Mundial. Tres la paz, tornó al so retiru hasta la so muerte en 1935, a los 75 años d'edá.
El casu Dreyfus y l'antisemitismu
El casu Dreyfus tuvo como orixe un error xudicial, sobre una fonderada d'espionaxe y antisemitismu, nel que la víctima foi'l capitán Alfred Dreyfus, d'orixe xudíu-alsacianu, y que mientres 12 años, de 1894 a 1906, conmocionó a la sociedá francesa de la dómina, marcando un finxu na historia del antisemitismu.
Eucalyptus radiata
Eucalyptus radiata (menta de fueyes angostes) ye una especie d'ocalitu perteneciente a la familia de les mirtacees. thumb|240px|Inflorescencia
Alfred Dreyfus
El casu Dreyfus y l'antisemitismu
La revelación del escándalu en Yo acuso (J'accuse), un artículu d'Émile Zola en 1898, provocó una socesión de crisis polítiques y sociales inédites en Francia que, nel momentu del so apoxéu en 1899, revelaron quebrar fondes que subyacían na Tercer República Francesa. Estremó fonda y duraderamente a los franceses en dos campos opuestos, los dreyfusards (partidarios de Dreyfus) y los antidreyfusards (opositores a Dreyfus). Reveló tamién la esistencia na sociedá francesa d'un nucleu de violentu nacionalismu y antisemitismu espublizáu por una prensa por demás influyente. El casu convertir en símbolu modernu y universal de la enconía en nome de la razón d'Estáu.
Eleiciones vicepresidenciales d'Ecuador de 1998
Eleición realizada'l 1 d'abril de 1998 pol Congresu Nacional depués del arrenunciu de la vicepresidenta Rosalía Arteaga pa presentase a les eleiciones presidenciales de 1998.
Candidatos
Los candidatos fueron presentaos por ternes del presidente Alarcón pa la deliberación del Congresu. Nun entamu, Alarcón presentara como cabeza de terna a Marcel Laniado de Wind, quién tenía los votos pa la so eleición, pero'l día previu a la eleición Laniado escusar de presentar la so candidatura, polo que Alarcón unvió una nueva terna encabezada por Aguayo.
Eucalyptus radiata
Descripción
Ye un árbol de talla media a grande qu'algama 30 m d'altu y raramente 50 m, con corteza persistente nel tueru y les cañes más grandes o persistentes nes cañes más pequeñes. La corteza ye de volao fibrosa ("menta"), verde a verde-pardusco, camudar en llargos llistones. Les ramillas son verdes.
Les fueyes adultes son estreches llanceolaes o lanceolatas, falcaes, agudes, basalmente estrechaes, brillosas o semi-brillosas, verdes, delgaes, concolorosas, 7–15 cm de llargu, 0,7–1,5 mm d'anchu.
Les flores apaecen pel branu y son mariellu crema.
Propiedaes
Les fueyes se destilan para cineol y felandreno basáu n'aceites d'ocalitu. Y.radiata foi la primer especie en ser comercialmente utilizada p'aceite pol farmacéuticu de Melbourne, Joseph Bosisto, en 1854 como "Eucalyptus amygdalina".
Taxonomía
Eucalyptus radiata describióse por Sieber ex DC. y espublizóse en ''Prodromus Systematis Naturalis Regni Vegetabilis 3: 218. 1828.
radiata: epítetu llatín que significa "radial".
Constanza Maral
Constanza Maral ye una direutora teatral, dirixente y actriz arxentina d'abonda trayeutoria artística en cine, teatru y televisión.
Carrera
Constanza Maral ye una actriz comicodramática con una vasta trayeutoria nel mediu escénicu. Cola so cara y los sos carauterísticos güeyos supo secundar na pantalla chica a grandes estrelles en decenes de telenoveles, unu de los sos papeles más conocíos ye'l d'Alegría Soriano na telenovela Amar xunto a Arnaldo André, y la so segunda parte en 1990.
En cine actuó al pie de primer figures de la dómina de gloria de la cinematografía arxentina como Pepe Soriano, Alberto Olmedo, Jorge Porcel, Susana Giménez, Fernando Siro, Mabel Manzotti, María Rosa Fugazot, Ethel Rojo, ente otros.
Teatru
Como direutora:
Dionisio Fierros
Dionisio Fierros Álvarez foi un pintor asturianu.
Francisco Xavier do Amaral
Francisco Xavier do Amaral foi un políticu de Timor Oriental. Unu de los fundadores del FRETILIN (Frente Revolucionariu de Timor-Leste Independiente). Foi juramentado como Presidente cuando'l país, que yera colonia portuguesa, fixo una declaración unillateral d'independencia'l 28 de payares de 1975. Nueve díes dempués l'exércitu indonesiu invadió'l país y Amaral fuxó a los montes, onde tuvo abellugáu trés años y siendo prindáu en 1978. Entós vivió so arrestu domiciliariu en Bali, hasta qu'Indonesia abandonara Timor Oriental en 1999.
N'abril de 2002, enfrentar con Xanana Gusmão nes eleiciones presidenciales pero foi derrotáu. De nuevu presentar nes eleiciones de 2007, quedando en cuartu llugar con solo'l 14,39 % de los votos.
Dionisio Fierros
Biografía
Nacíu n'ambiente rural, treslládase a Madrid a la edá de 14 años pa aprender l'oficiu de xastre, qu'abandona pa ser domésticu na casa del Marqués de San Adrián, poseedor d'una gran coleición de pintura, que Dionisio copia dafurto. Descubierta la so afición, la muyer de José María de Magallón, l'aristócrata al que sirve, regala-y los preseos de pintura y el marqués conviértese nel so proteutor, hasta'l puntu de que lu introduz nel taller del gran artista d'aquel tiempu, José de Madrazo, onde trabaya hasta 1884. thumb|300px| Batalla de Tetuán, de Dionisio Fierros Álvarez.
Nesta fecha abandona esti taller pa entrar nel del fíu de José, Federico de Madrazo, muncho meyor pintor que so padre, qu'acaba de regresar de Roma, y que yera sólo dos años mayor que'l so alumnu. Fierros completa la so formación asistiendo a les clases de l'Academia de San Fernando y al Muséu del Prado, onde estudia a los grandes maestros y copia a Velázquez.
La so presentación en público fízola nel añu 1858, nuna esposición entamada en Santiago de Compostela, na que presenta ocho obres (cinco retratos y tres composiciones) y recibiendo una medaya d'honor.
En 1885 Fierros dexa Madrid y treslládase a Galicia, dispuestu a trunfar como pintor, y dedícase al retratu d'encargu, xéneru nel que destacará con personalidá, ente realista y romántica. Permanez trés años en Galicia y pinta incansablemente retratos, paisaxes y escenes de xéneru, cola tipoloxía popular del país.
Hacia finales de la década de los setenta torna a Asturies y fai un encargu del Rei Alfonsu XII pa El Escorial, «El éxtasis de Santa Teresa», al tiempu que sigue la so pintura de xéneru y de retratos, protexiu pola familia Herrero, de banqueros, a cuyu fundador fai un retratu de cuerpu presente, unu de los exemplos más raros de tola pintura española.
De nuevo en Madrid, Fierros muerre de repente, a los 67 años d'edá, cuando se diba a presenciar una corrida de toros.
N'Asturies existen obres de Dionisio Fierros nel Muséu Casa Natal de Xovellanos (Xixón), Muséu de Belles Artes d'Uviéu o la coleción Caxastur.
Cléville (Calvados)
Cléville ye una comuña francesa del departamentu de Calvados, na rexón de Normandía. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Chiroptera
Los quirópteros (Chiroptera, del llatín vespertilium "animal nocherniegu", términu que tamién da orixe al nome d'una de les families d'esperteyos, la familia vespertilionidae) ye un mamíferu que tien unes membranes a mou d'ales que xunen los caberos cuatro deos de les estremidaes anteriores, el cuerpu, la base de les pates posteriores y la cola y que puen esnalar pel aire. De vezos nocherniegos, ríxese na escuridá al traviés de la emisión d'ondes d'ultrasoníos que capta tres rebotar nos oxetos. Habita principalmente nos países caldios y caltiénse en lletargu nel iviernu.
Reproducción
La fema del esperteyu ye, sacante la fema'l canguru, la única de los mamíferos que difier a voluntá la fecundación, atroxando l'esperma pa emplegalu cuando-y paez. L'apareamientu suel ser na seronda, enantes la hibernación, en primavera la fema ovula y faise la fecundación.
Sangre
Ye un animal de sangre caliente cuando ta activu y de sangre frío cuando duerme.
Hibernación
Entren nesti estáu más rápido que cualesquier otru mamíferu. Nos llaboratorios consérvenlos en frigoríficos. Los llatíos del corazón pasen de 180 a 3 per minutu.
Alimentación
Basen la so dieta n'inseutos y fruta según el suborde.
Resistencia a enfermedaes
Nun-yos afeuten enfermedaes como la rabia. A pesar de la so dieta, nun sufren arterioesclerosis y les arteries nun avieyen.
Colleville-Montgomery
Colleville-Montgomery ye una comuña francesa del departamentu de Calvados, na rexón de Normandía. Llenda con.
Primulaceae
Primulaceae, les primulacees, son una familia de plantes fanerógames añales o perennes (raramente matos), con 22 xéneros qu'inclúin conocíes plantes de xardín, como les prímulas y flores monteses.
Unes 800 especies, cosmopolites, la mayoría, de les rexones templar y fríu del hemisferiu boreal, munches de monte (Vitaliana primuliflora) otres acuátiques (Salomus valerande).
Carauterístiques
Carauterízase poles sos fueyes simples, opuestes (Anagallis), verticiladas (Lysimachia vulgaris), en roseta verdadera (Androsace) o falsa (Prímula). Flores hermafrodites, casi siempres actinomorfes o cigomorfes, xeneralmente pentámeras, gamopétalas, d'ovariu súperu o n'ocasiones semiínfero, unilocular, con placentación basal, con heterostilia; solitaries o n'umbeles sobre un escapo. Frutos en cápsula o pixidio.
Xéneros
Los siguientes xéneros incluyíos tradicionalmente na familia primulaceae, deberíen, según Källersjö et al. (2000), pertenecer a la familia Myrsinaceae:
Comité Islandés pa los Nomes
El Comité Islandés pa los Nomes (Mannanafnanefnd) ye un cuerpu de gobiernu fundáu en 1991 que controla la introducción de nuevos nomes propios a la cultura propia d'Islandia: determina si un nome que nun foi usáu nel país con anterioridá ye afechu pa la integración nel idioma islandés. Pa ser aceptáu, el nome namái puede contener lletres que s'atopen nel alfabetu islandés, y tien que poder ser declinable p'afaese al casu gramatical. El nome tamién tien de ser compatible coles tradiciones y nesi casu nun tien de provocar vergüenza naquel o aquella que tenga'l nome. El comité formar trés designaos que sirven nesta función mientres cuatro años, y son escoyíos pol ministru de Xusticia y Derechos Humanos islandés acordies colos encamientos de la Universidá d'Islandia.
Paeonia rockii
thumb|right|Frutu
La peonía de les roques (Paeonia rockii; llamada tamién peonía arbórea) ye una especie botánica maderiza de peonía, nomada n'honor a Joseph Rock. Ye nativa de los montes de China occidental, principalmente de Gansu y provincies axacentes. En idioma chinu, conocer como 牡丹 (pinyin: mǔ dān) o 牡丹皮 (pinyin: mǔ dān pí), y la so flor 牡丹花 (pinyin: mǔ dān huā). Yá nun ye oficialmente la flor nacional de China, siguiendo un referendu de 1994. thumb|Vista de la planta thumb|Flores
Usos
Cultivar como una planta ornamental. Ye bien resistente a xelada y a enfermedaes fúngicas, crez en países nortizos d'Europa: Suecia, Finlandia. N'Alemaña ye la más fuerte de les especies de peoníes arbóreas.
Como Paeonia lactiflora, otra especie china de peonía, ye usada como remediu herbal en medicina tradicional china.
Híbridos de rockii
Los sos híbridos incluyendo a Paeonia rockii como un pariente llámense Rockii-híbridos. En China hai dellos grupos de cultivares d'esos híbridos, denominaos Gansu Camuden y Zhongyuan Camuden, o grupu de cultivares chinos del noroeste. El grupu européu Suffruticosa (Paeonia × suffruticosa) tamién cai equí.
Taxonomía
Paeonia rockii describióse por (S.G.Haw & Lauener) T.Hong & J.J.Li ex D.Y.Hong y espublizóse en Bulletin of Botanical Laboratory of North-Eastern Forestry Institute 12(3): 227, f. 4. 1992. Paeonia: nome xenéricu n'honor de Pion, el médicu de los dioses qu'apaez mentáu na Ilíada y na Odisea de Homero. Curó a Ares cuando foi mancáu por Diomedes mientres la guerra de Troya; tamién se menta un sanamientu anterior que-y fixo a Haes d'una flecha llanzada por Heracles en Pilos. Tamién en Pliniu'l Vieyu, llibru 25, X, 1, que la encamienta contra «les velees provocaes polos Faunos.»
rockii: epítetu dau n'honor del botánicu Joseph Rock.
Totalán
300px|border|thumb|La plaza de la Constitución ye l'espaciu principal del pueblu, y nella atopa la ilesia de Santa Ana. Totalán ye un conceyu español de la provincia de Málaga, Andalucía. Ta asitiáu na contorna de l'Axarquía, a unos 22 quilómetros de Málaga y a 553 km de Madrid per carretera.
Ye unu de los conceyos más pequeños de la provincia tanto en superficie como en población. Tien una población de
Toponimia
Sobre l'orixe del nome del pueblu circula la teoría de que Totalán n'árabe significa torta. Hai amás dellos documentos que recueyen la esistencia de dellos caseríos na zona denomaos Tortela, Tortila y Tortalán, lo que vien a indicar, según la mentada teoría, qu'en dalgún d'estos llugares produciría la típica repostería andalusí, pero hasta'l momentu nun s'atoparon muestres de la esistencia d'esta artesanía.
Historia
El pequeñu conceyu de Totalán, percorríu de norte a sur pol regueru del mesmu nome, estiende la so irregular y allargada superficie ente la contorna de l'Axarquía, a la que pertenez, y la Hoya de Málaga. Como frontera que ye ente dambes zones, nel so paisaxe asomen les carauterístiques d'esos dos territorios, anque se repara un ciertu predominiu de la topografía propia de los Montes de Málaga.
Trátase, poro, d'un terrén nel que predominen llombes y ribayos que la so cubierta vexetal ta integrada básicamente por olivares, almendrales, carbes y pacionales, y namái nes riberes del regueru allúguense delles güertes nes que se cultiven hortolices y frutales. Tando años semáu ciasi na so totalidá por vide, que perecieron por completu pola plaga de la filoxera. Esti pequeñu territoriu ta arrodiáu de cuetos d'altitú media-baxa, como'l de Salazar (512 metros), Vareno (501 metros) o'l de Las Ferrerías (664 metros). El regueru Totalán ye de caudal estacional y a vegaes rexistra fuertes crecíes.
Bien pocos datos históricos esisten pa recrear la historia de Totalán, lo que nun quier dicir que nun esistiera, teniendo en cuenta que s'atoparon restos megalíticos que daten del IV ya III mileniu e.C.. Anterior a la conquista poles tropes cristianes, y entá dempués d'esti acontecimientu los datos sobre esta llocalidá tampoco son abondoses. Sábese que pertenecía a l'Alfoz de Málaga, y tamién se tienen noticies de la esistencia d'una torre de la qu'anguaño nun queda práuticamente nada. Sí ta documentáu qu'en 1483, unos años antes de tómalo de Málaga, El Zagal ganó en tierres d'esti conceyu a parte del exércitu cristianu que se movió dende Antequera a esta zona, siguiendo'l cursu del regueru Totalán, p'atacar la guarnición musulmana que se topaba acampada cerca de Moclinejo. Los árabes fueron informaos a tiempu de la llegada de los cristianos y salieron victoriosos del enfrentamientu.
Esiste tamién la creyencia de que na dómina musulmana'l regueru Totalán yera caudalosu, lo qu'esplica la esistencia d'un molín d'aceite nesti territoriu. Sía que non, al nun haber documentación sobre nengún acontecimientu de resalte nesti conceyu, tou apunta a que la historia de Totalán a partir de la conquista cristiana cuerre pareya a la de los pueblos estremeros, tan pareya que tamién se notó, y enforma, la plaga de la filoxera a finales del sieglu XIX, qu'acabó con toles vides de la zona, que yeren la base de la so economía.
Economía
La destrucción del principal recursu económicu de Totalán –la vide- traxo de resultes el paulatín abandonu de cortixos y tierres, pero'l mayor éxodu de la población producir na década de los 40, en plena postguerra, cuando munchos de los sos vecinos colaron a la barriada malagueña d'El Palo, en busca d'un mediu de vida na mesma capital de la provincia, lo que causo que pasara a tener unos 600 habitantes de los casi 1500 colos que cuntaba antes de la plaga.
Anguaño Totalán ye un pueblu dependiente económicamente de fuera, en plenu desenvolvimientu, ricu en tradiciones y cultura, con cases blanques y cais estreches como la resultancia del so pasáu andalusí, pueblo que la so hestoria tar escribiendo día ente día polos sos habitantes y sobremanera los más nuevos.
Política y alministración
L'alministración política del conceyu faise al traviés d'un Conceyu de xestión democrática nel que los sos componentes son escoyíos cada cuatro años por sufraxu universal. El censu eleutoral ta compuestu por tolos residentes empadronaos en Totalán mayores de 18 años y nacionales d'España y de los restantes estaos miembros de la Xunión Europea. Acordies colo afitao na Llei del Réxime Eleutoral Xeneral, qu'establez el númberu de conceyales elixibles en función de la población del conceyu, la Corporación Municipal de Totalán ta formada por 7 conceyales.
Tresporte Públicu
Totalán ta integráu nel Consorciu de Tresporte Metropolitanu del Área de Málaga, qu'opera delles rutes d'autobús interurbanu que la comuniquen. Pueden consultase nel siguiente enllaz
Llugares d'interés
200px|border|thumb|Ilesia de Santa Ana.
Fiesta de la Chanfaina
La chanfaina, ye'l platu típicu de la llocalidá. L'últimu domingu de payares la Chanfaina ye homenaxada, con una fiesta declarada d'interés turísticu provincial.
La chanfaina lleva como ingredientes: pataques, aceite d'oliva, vinagre, ayos, migues de pan y diverses especies: oriéganu, azafrán, pimienta, clavu, comín y lloréu. Puede complementase con carne o morciella en rodajas. La so preparación ye senciella: tuéstense les pataques n'aceite d'oliva. Cuando tán llistes (non demasiáu feches) estrémense. Nel mesmu aceite tuéstase la carne. Dempués prepárase l'aliñu con miga de pan, ajo azafrán, pimienta, clavu, comín, oriéganu, sal y vinagre. Finalmente fiérvese tou xuntu nun cazu y puédese tamién completar, con morciella en rodaxes.
Mientres la fiesta pueden atopase nel pueblu puestos de degustación, mercadinos medievales, música popular, etc.
Portugués angolanu
El portugués angoleñu fai referencia a una variedá del idioma portugués usáu mayoritariamente n'Angola, onde ye idioma oficial. Ye utilizáu xeneralmente en dichu país por aproximao'l 80% de tolos residentes, de los cualos el 60% son orixinarios de Luanda, d'alredor de 12 millones de falantes nativos).
De tolos países lusófonos, Angola ye, —cola esceición de Portugal y Brasil—, el país onde la llingua de Camões más s'arrobinó pola población, y aquel onde'l porcentaxe de falantes de portugués como llingua materna ye mayor.
Variaciones angoleñes del portugués
Llingua oficial y d'enseñanza, y unu de los factores d'unificación ya integración social, el portugués atopar en permanente tresformamientu n'Angola. Les interferencies llingüístiques del so contautu coles llingües rexonales, la creación de nueves pallabres y espresiones forxaes poles invenciones populares, según ciertes esviaciones de les normes ortográfiques de Portugal, imprímen-y una nueva fuercia, venceyándolo y afaciéndolo cada vez más a la realidá angoleña. Dalgunos de los munchos exemplos son les pallabres: camba, cota, caçula o bazar, que provienen de vocablos kimbundi, di-kamba (amigu), dikota (más vieyu), kasule (el fíu menor), y kabuza (fuxir), respeutivamente. Más allá d'aquellos que yá esisten nos diccionarios de llingua portuguesa como batuque, bobó, bunda, cabolar, capanga, cará, caringa, curinga, dendê, gingar, ginguba, jimbolamento, jimbolo, jingo, machimbombo, maxim, minhoca, missanga, mocambo, mocotó, moleque, munda, mutula, muzungo, pupu, quibuca, quilombo, quitanda, samba, sibongo, tacula, tamargueira, tanga, tarrafe, tesse, ulojanja, umbala, zingar y munchos otros.
Sobre la esistencia d'una variante propia del portugués n'Angola, Amélia Mingas escribe: (...) una nueva realidá llingüística n'Angola, a la que llamamos "portugués d'Angola", o "angoleñu", a semeyanza de lo qu'asocedió col brasilanu o'l criollu. Anque n'estáu embrionariu, el "angoleñu" presenta yá especificidaes propies (...). Pensamos que, nel nuesu país, el "portugués d'Angola" va sobreponer al "portugués oficial" como segunda llingua de los angoleños.
Ivo Castro, profesor de Llingüística na Facultá de Lletres de la Universidá de Lisboa, na so Introducción a la Hestoria del Portugués, de 2006, afirma que, más allá de les grandes variantes bien definíes - la portuguesa y la brasilana -, esisten otros dos variantes en formación: l'angoleña y la mozambicana, siendo d'esperar qu'estes tamién s'individualicen normativamente una vegada que s'establezan. Sicasí, nesti momentu, nun hai inda una espresión institicional, nin esisten los preseos prescriptivos consagraos qu'afiten les carauterístiques d'eses nueves normes. Lo que se conece son los aspeutos típicos de la oralidad que frecuentemente aprucen nel discursu escritu.
Historia
Los esploradores portugueses empezaron la esploración d'Angola a finales del sieglu XV. L'idioma portugués, magar foi faláu con anterioridá, ingresó notoriamente n'Angola mientres el sieglu XIX, depués de la división d'África ente los ex-imperios coloniales (Portugal, España, Francia, Bélxica, Alemaña y Gran Bretaña). Ente 1750 y 1822, los portugueses intentaron torgar la creciente africanización, tantu cultural como llingüística, de la elite afro-portuguesa d'Angola, llográndolo al traviés del decretu de 1765 del gobernador Francisco Inocêncio da Sousa Coutinho, que desaconseyaba l'usu d'idiomes nativos del continente africanu na educación escolar. Los testigos de la dómina rellaten que pal usu de variedaes re-estructuradas del portugués ente les camaes más probes de les ciudaes costeres y la contorna. En 1894, el folclorista y filólogu estauxunidense Heli Chatelain, al referise al kimbundu faláu en Luanda, definir como un amiestu d'elementos portugueses, numberando 90 préstamos del portugués al kimbundu, qu'inclúin non solamente préstamos del léxicu (p.ej. palaia, praia), sinón tamién gramaticales (p. ex. poji, pois), según dellos exemplos de pallabres portugueses afeches a la morfoloxía del kimbundu (p. ex. njanena, janela; jinjanena, janelas).
Los idiomes llocales empezaron a ser vistos como inferiores, tantu polos colonizadores y los pueblos orixinarios. A fines del sieglu XX, la llingua portuguesa convertir nun preséu pa la independencia, en tantu yá yera falada perfectamente falada polos nativos africanos y los grupos políticos de elite, convirtiéndose nun símbolu de la identidá nacional, unificando d'esa manera a delles tribus rivales, quien teníen de mancomún el mesmu oxetivu d'independencia.
Cola independencia alcanzada en 1975, y l'espardimientu de la guerra civil mientres les décades siguientes, diose l'exiliu de cientos de miles d'angoleños de les zones rurales escontra les grandes ciudaes, particularmente Luanda. Data d'aquella dómina la construcción d'enormes zones d'habitaciones precaries —los llamaos "musseques"—, qu'inda güei caractericen a la capital angoleña. Esti desplazamientu internu habría, sicasí, de favorecer l'espardimientu de la llingua portuguesa, una y bones esta pasaría a ser la única llingua de contautu de los refuxaos internos tantu ente sigo como colos habitantes de diches ciudaes. Tres la paz ente la UNITA y el MPLA, los refuxaos que tornaron a les rexones rurales d'orixe llevaben yá al portugués como primer llingua.
La construcción de la estructura alministrativa del nuevu Estáu Nacional reforzó la presencia de la llingua portuguesa, usada nel exércitu, na alministración, nel sistema escolar, nos medios de comunicación, etcétera. Anque oficialmente l'Estáu Angoleñu declara, na mesma Constitución, que «valoriza y promueve l'estudiu, la enseñanza y l'usu de les otres llingües d'Angola», na práctica siempres se tiende a valorizar puramente los aspeutos que contribúin a la unificación del país —siendo d'esa manera'l portugués la única llingua unificadora—, en desterciu de too lo que pudiera contribuyir a la diferenciación de los grupos y la tribalización.
Fonoloxía
L'acentu del portugués angoleñu ye bien carauterísticu y abondo distintu, tantu del portugués européu como del brasilanu. Munchos soníos abiertos en Portugal y bien abiertos en Brasil son pura y a cencielles cerraos n'Angola. Por casu: "troféu" ye dichu como "trofêu". Per otru llau, el portugués angoleñu ye más cantáu y arrastráu pola influencia de les llingües africanes.
Ortografía
A pesar de participar na redaición del Alcuerdu Ortográficu de 1990, robláu pol Secretariu d'Estáu de Cultura d'Angola, José Mateus de Adelino Peixoto, y participar nes xuntes de la CPLP onde los dos protocolos que modificaríen la ortografía fueron aprobaos, el gobiernu angoleñu entá nun ratificó nengún d'esos documentos. En marzu de 2010, Angola solicitó una moratoria de trés años pa ratificar l'Alcuerdu Ortográficu pola necesidá d'incluyir el vocabulariu específicu del país al vocabulariu común. Hasta'l momentu, nel país siguen les normes del Alcuerdu Ortográficu de 1945.
Sicasí, n'Angola recúrrese frecuentemente al usu de les lletres k,w y y na escritura de ciertos antropónimos, topónimos y otres pallabres que, en Portugal escribir con c o q, o y i, respeutivamente. Exemplos: Soyo en cuenta de Soio, Kwanza en cuenta de Cuanza, kimbundu en cuenta de quimbundo, etcétera.
Léxicu
Anque la mayor parte del vocabulariu ye la mesma qu'en Portugal o Brasil, hai delles diferencies, munches de les cualos débense a la influencia de la gran cantidá d'idiomes falaos n'Angola. Cada área tien distintos vocablos aniciaos de los llinguaxes distintivos. Na capital, Luanda, ye faláu un portugués bien estandarizado, y tantu la cultura como los llinguaxes tribales son práuticamente inesistentes. Aun así, esisten grandes influencies del kimbundu. Esti léxicu nun ye usáu en documentos o en negocios, por casu, y ye usáu mayoritariamente como xíriga, pero hai delles esceiciones. La mayor parte d'esi léxicu ye usáu polos angoleños y portugueses más nuevos, según los afro-americanos n'otres partes del mundu.
Los luandeses más nuevos, quien falen nativamente l'idioma portugués, tienen inclusi un léxicu de xírigues entá más ampliu. Esto nun correspuende a un dialeutu, pero sí a un sociolecto. Por causa de la inmigración y tamién pola contemporaneidad de les xírigues, les xeneraciones más actuales en Portugal de cutiu adopten el so usu. Los angoleños en Lisboa tamién suelen tener l'enclín a crear nueves pallabres pa usales socialmente, asina tamién como espresiones grupales, tantu qu'inclusive acabante llegar d'Angola son incapaces d'entender diches frases correutamente. La siguiente ye una llista de diches pallabres amestaes al portugués estándar:
ta anduta - ta fácil ("ta fácil")
apanhar uma tona - apanhar uma bebedeira ("enfilase")
kota - velho ("vieyu; orixinalmente una pallabra de respetu, sicasí los mozu portugués usar de manera peyorativa colos vieyos, anque dacuando ser de manera educada).
iofé - feio ("feu"; probablemente una inversión de la pallabra en portugués).
nboa - mulher ("muyer").
piô, candengue - criança ("neñu/neña")
latona - mulata ("mulata").
mboio - comboio (abreviatura de "tren").
tape - televisão ("televisión").
Exemplos de pallabres que fueron tomaes emprestada del kimbundu, incluyíes na actualidá solo nel portugués angoleñu:
cubata 'casa'
muamba 'estofado de pollu'
quinda 'cesta'
giumbo 'machete'
milongo 'medicina'
quituxe 'crime'
Eristalis gatesi
La mosca de Bill Gates (Eristalis gatesi) ye una especie de dípteru de la familia de los sírfidos que s'atopa namái nos montes de Costa Rica.
llamóse-y asina n'honor de les contribuciones de Bill Gates a la dipterología.
Tamién, hai otra especie bautizada n'honor a Paul Allen, cofundador de Microsoft; el nome científicu de dicha especie ye Eristalis alleni.
Ron Perlman
Ronald Francis Perlman, conocíu como Ronaldo Volcano Perlman, ye un actor d'Estaos Xuníos.
Biografía
Ron Perlman nació en Washington Heights, Manhattan; nel senu d'una familia xudía, fíu d'una trabayadora del conceyu neoyorquín y de un téunicu d'electrodomésticos que tamién, como músicu de jazz, llegó a tocar la batería con Artie Shaw.
Concluyíos los sos estudios nel institutu George Washington neoyorquín, nel cual empezó a representar obres de teatru, Ron tomó clases d'interpretación nel City College de Nueva York y na Universidá de Minnesota.
Nel añu 1979, tres dellos años interpretando obres teatrales, debutó como actor televisivu na serie Ryan’s Hope.
El so primer papel como intérprete cinematográficu foi en "La Guerre du feu" La Guerre du feu (1981), adautación de la novela de J. H. Rosny que foi dirixida por Jean-Jacques Annaud, autor francés que volvió riquir a Perlman pa les sos películes El nome de la rosa (1986) y Enemy at the Gates (2001). L'añu del estrenu de "La Guerre du feu", película aparente pal singular físicu de Ron, ésti casóse cola diseñadora de bixutería y complementos Opal Perlman, con quien ta felizmente casáu.
La serie (Beauty and the Beast, de finales de los 80) col papel de Vincent, Cronos (1993), el títulu revelación de Guillermo del Toro, empareyar por primer vegada col direutor mexicanu, con quien volvería rodar en Blade II (2002), Hellboy (2004) Hellboy 2 (2008), l'adautación del cómic de Mike Mignola,y Pacific Rim(2013).
Hiroki Yamamoto
Hiroki Yamamoto (山本 大貴, ) ye un futbolista xaponés.
Ron Perlman
Biografía
Otros d'el so direutores habituales foi Jean-Pierre Jeunet, con quien Ron collaboró en La ciudá de los neños perdíos (1995) y Alien: Resurrección (1997). Amás de les sos apaiciones en títulos d'altu presupuestu, el actor de Nueva York ye habitual en películes de clase B y en collaboraciones pa series d'animación.
Dende 2008 protagoniza con ésitu la serie de televisión Sons of anarchy sobre una banda de moteros traficantes d'armes.
Ye la voz introductoria na serie de videoxuegos Fallout dende'l primer títulu hasta'l so más recién entrega, New Vegas.
Series
CSI: Crime Scene Investigation, desconozse entá'l personaxe qu'interpreta, tamién apaeció en dellos episodios del sping off CSI Cyber.
Islla Lavinia
La islla Lavinia ta asitiada nel océanu Pacíficu na rexón austral de Chile, al sur del golfu de Penas, al empiezu de les canales de la Patagonia. Forma parte del archipiélagu Wellington.
Alministrativamente pertenez a la provincia Última Esperanza de la XII Rexón de Magallanes y l'Antártica Chilena.
Allugamientu
Mapa de la islla
Ta asitiada en -49°N, -75°W empotrada na esquina NO de la islla Angamos. Mide 1½ nmi de N-S y 3 milles de E-O. Les sos llendes son: al noroeste la canal Ladrillero y al nordeste el canal Machado; al este, sur y oeste una canal ensin nome que lu dixebra de la islla Angamos.
Xeoloxía y orografía
Ye una socesión de tierres altes y barrancosas con cumes y puexos bien paecíos ente sigo. Los sos cabos y puntes terminen en forma abrupta.
Les mariñes son acantiladas y les sos canales, polo xeneral son llimpies y abiertes, onde hai estorbises estos tán invariablemente marcaos por sargazos.
Esisten altores bastante notables que sirven pa reconocer la entrada a los distintos senos, canales o badees. Estes tán claramente indicaes nes respeutives cartes y carreros de la rexón.
Tol archipiélagu patagónico data de la dómina terciaria; ye productu de la mesma causa xeolóxica que fizo apaecer primero'l cordal de la Mariña y depués la de los Andes. Na edá glacial, tomó'l so aspeutu actual siendo la continuación escontra'l sur de la cordal de la Mariña.
Ye d'orixe ígneu pola clase de roca que la constitúi y pol so relieve aspru ya irregular, característicu de les cadenes d'erupción.
Climatoloxía
La rexón ye afeutada de cutio por vientos del oeste y pol pasu frecuente de sistemes fronteros. Estos sistemes fronteros xenerar na llatitú 60° S, zona na que conflúin mases d'aire subtropical y mases d'aire polar creando una petrina de baxes presiones que forma los sistemes fronteros. Esta área tien un clima que se conoz como “templáu fríu lluviosu” que s'estiende dende partir sur de la X Rexón de Los Lagos hasta'l estrechu de Magallanes. Equí rexístrense les máximes cantidaes de precipitaciones, en islla Guarello algamáronse hasta 9.000 mm añales.
La nubosidad atmosférica ye alta, los díes estenos son escasos. L'amplitú térmica ye amenorgada, la oscilación añal ye d'aproximao 4° C con una temperatura medio de 9°C. Bastia mientres tol añu siendo más lluviosu escontra la seronda.
Historia
A cuntar de 1520, col descubrimientu del estrechu de Magallanes, poques rexones fueron tan esploraes como la de les canales de la Patagonia. Nes cartes antigües la rexón de la Patagonia, ente los paralelos 48° y 50° Sur, apaecía ocupada casi puramente por una gran islla denominada “Campana” separada del continente pela canal de la nación Calén”, nación que se supunxo esistió hasta'l sieglu XVIII ente los paralelos 48° y 49° de latitud sur.
Dende mediaos del sieglu XX eses canales son percorríos con seguridá por grandes naves de toles naciones, gracies a les numberoses reconocencies y trabayos hidrográficos efectuaos neses peligroses mariñes.
Por más de 6.000 años estes canales y les sos mariñes fueron percorríes polos kawésqar, indíxenes, nómades canoeros. Hai dos hipótesis sobre la so llegada a los llugares de poblamientu. Una, que procedíen del norte siguiendo la ruta de les canales chilotes y que travesaron escontra'l sur cruciando l'ismu d'Ofqui. La otra ye que procedíen dende'l sur y qu'al traviés d'un procesu de colonización y tresformamientu de poblaciones cazadores terrestres, procedentes de la Patagonia Oriental, poblaron les islles del estrechu de Magallanes y xubieron poles canales de la Patagonia hasta'l golfu de Penas. A empiezos del sieglu XXI esti pueblu fuera práuticamente aniquiláu pola aición del home blancu.