cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Guerres de los Trés Reinos
Españíu de la guerra
Alienados pol dominiu Protestante Inglés, y apavoriaos ante la retórica de los Parllamentos inglés y escocés, un pequeñu grupu de conspiradores irlandeses se remontó en 1641, en sofitu del rei. El llevantamientu llevó a asaltos xeneralizaos a les comunidaes Protestantes d'Irlanda, terminando dalgunos d'ellos en masacres. Per Inglaterra y Escocia estendió'l rumor de qu'eses matances cuntaben col beneplácito real, y que esi sería los so destín si l'exércitu irlandés del rei desembarcaba na islla de Gran Bretaña. Como resultancia, el Parllamentu inglés negar a financiar un exércitu real pa encalorar la rebelión irlandesa, y decidió entamar una fuercia propio. Pela so parte, el Rei consiguió axuntar una fuercia compuesta por aquellos que creíen que la llealtá al Rei Lexítimu yera más importante qu'otros principios políticos.
La Guerra civil inglesa españó en 1642. Los Covenanters escoceses, como se autodenominaban los Presbiterianos, aliaos col Parllamentu inglés, xunir a la guerra en 1643 y xugaron un papel determinante na victoria de los Parlamentaristas. Les fuercies del rei viéronse superaos pol nuevu exércitu parllamentariu -sofitáu y financiáu pola city londinense. Finalmente, Carlos I rindir en 1646 y foi encarceláu. Sicasí, en 1648 consiguió escapar de prisión y xunise a los católicos escoceses, empecipiando la Segunda Guerra civil inglesa. Nuevamente prindáu, foi degolláu en xineru de 1649. N'Irlanda, los Católicos Irlandeses formaron el so propiu gobiernu -Irlanda confederada- col enfotu de ayudar a los Realistes en cuenta de tolerancia relixosa y autonomía política. Fuercies ingleses y escoceses llucharon n'Irlanda, en cuantes que los Confederaos Irlandeses entamaron una espedición a Escocia en 1644, empecipiando la Guerra civil escocesa. Pela so parte, los realistes escoceses llograron una serie de victories ente 1644 y 1645, pero fueron finalmente ganaos a la fin de la Guerra civil inglesa cola torna de los exércitos protestantes a Escocia.
Tres la conclusión de les guerres, los Trés Reinos remanecieron como un estáu únicu, conocíu como Mancomunidá d'Inglaterra; formalmente, taba gobernáu como una república, anque na práutica funcionara como una dictadura.
Principales acontecimientos
1639: Guerra de los obispos: Carlos dirixe les sos tropes escontra Escocia, pero prefier axustar en llugar de lluchar. Firma del Tratáu de Berwick (18 de xunu de 1639) thumb|250px|"Carlos I, rei d'Inglaterra dende Trés Angulos" por [[Anthony van Dyck.]]
Consecuencies
Mientres les Guerres de los Trés Reinos antemanaron enforma de los cambeos qu'acabaríen per conformar l'aspeutu de la moderna Gran Bretaña, resolvieron bien pocu naquellos momentos. La Mancomunidá llogró algamar una solución (anque relativamente inestable) ente monarquía y república. Na práutica, Oliver Cromwell exerció la so poder gracies al control de les fuercies militares parllamentaries, pero la so situación llegal nunca tuvo clara, nin siquier cuando se convirtió en Lord Protector. Nenguna de les Constituciones propuestes llegó nunca a ponese en práutica. D'esta forma, la Mancomunidá y el Protectoráu establecíu polos Parlamentaristas victoriosos dexaron bien poca buelga si falamos de instauración de nueves formes de gobiernu.
Les principales meyores que surdieron y estos acontecimientos fueron:
Los Protestantes ingleses esfrutaron de llibertá relixosa mientres el Interregno, non asina los Católicos Ingleses. Les nueves autoridaes abolieron la Ilesia d'Inglaterra y la Cámara de los Lores. Cromwell eslleió'l Parllamentu Rabadilla, pero foi incapaz de crear una alternativa válida. Nin Cromwell nin los sos partidarios mover escontra una democracia popular, como pretendíen les nales más radicales de los Parlamentaristas (como los Niveladores).
El Nuevu Exércitu Modelu ocupó Irlanda y Escocia mientres el Interregno. N'Irlanda, el nuevu gobiernu confiscó casi toles propiedaes de los Católicos-irlandeses en castigu pola rebelión de 1641, que se vieron afeutaos por una llexislación penal desaxeradamente severa. Les tierres confiscadas apurrir a los soldaos parlamentaristas, que s'establecieron nelles. La Commonwealth abolió los Parllamentos irlandeses y escoceses. En teoría, estos países tendríen representación nel Parllamentu inglés, pero yá que esti organismu nunca llegó a tener poder real, tal representación nunca tuvo efeutos. A la muerte de Cromwell en 1658, la Mancomunidá eslleir ensin violencia y Carlos II volvió ostentar el títulu de Rei d'Inglaterra, Escocia ya Irlanda en 1660.
So la Restauración inglesa, el sistema políticu volvió a la posición constitucional de preguerra. El nuevu réxime executó o encarceló pa tola vida a los responsables del regicidio de Carlos I. Los neorrealistes desenterraron el cadabre de Cromwell y executáronlu póstumamente. Los radicales consideraos responsables de la guerra fueron severamente reprimíos. Escocia ya Irlanda recuperaron los sos Parllamentos, y dellos irlandeses (non toos) recuperaron les tierres confiscadas, en cuantes que el Nuevu Exércitu Modelo foi disueltu.
De toes formes, les cuestiones qu'aniciaren les guerres -la cuestión relixosa, el poder del Parllamentu y les rellaciones ente los trés Estaos- quedaren ensin resolver, asina que namái yera cuestión de tiempu que los problemes volvieren remanecer, lo qu'asocedería na Revolución Gloriosa de 1688. Ye a partir d'entós cuando Gran Bretaña empieza a amosar los signos distintivos que llegaron hasta los nuesos díes: Monarquía Constitucional Protestante, con Inglaterra a la cabeza, y un potente exércitu permanente.
Conny van Bentum
Conny van Bentum ye una nadadora neerlandesa retirada especializada en pruebes d'estilu llibre, onde consiguió ser medayista de bronce olímpico en 1980 nos 4x100 metros llibres.
Carrera deportiva
Nos Xuegos Olímpicos de Moscú 1980 ganó la medaya de bronce nos relevos de 4x100 metros estilu llibre, con un tiempu de 3:49.51 segundos, tres la República Democrática Alemana (oru) y Suecia (plata), siendo les sos compañeres d'equipu'l nadadores: Wilma van Velsen, Reggie de Jong y Annelies Maas.
Boves
Col nome de Boves podemos referinos a:
Valprivas
Valprivas ye una comuña francesa del departamentu d'Altu Loira, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Shuto Hira
Shuto Hira (平 秀斗, ) ye un futbolista xaponés.
Conny Wessmann
Cornelia Wessmann, conocida como Conny, foi una estudiante d'Alemaña, considerada mártir de la causa pacifista y antifacista alemana. undefined
Biografía
Fía d'un comerciante de materiales de construcción de Baxa Saxonia, finó'l 17 de payares de 1989 mientres una aición de la policía. Dende entós ye una mártir de la escena autónoma n'Alemaña, cayida na llucha contra'l sistema políticu.
Esti día hubo una llucha ente los integrantes de la escena autónoma y los "cabeces rapaes" d'ultraderecha na cai 'Burgstrasse' de Göttingen. Esti tipu de lluches yera común nesti tiempu. Wessmann pertenecía a un grupu antifascista. Cuando la policía intentó arrestar al grupu, ella fuxó pela cai Weender Landstrasse que tenía enforma tráficu. Un coche pillar y morrió.
Los autónomos reprocharon a la policía la muerte de Wessmann por acorrexar a la muyer. Dalgunos inclusive falaron d'un asesinatu políticu del Estáu. Según estes mesmes fontes, la radio de la policía fuera interceptada y un policía dixo: '¡Vamos entartallalos!'. La investigación oficial negó la culpabilidá de la policía y tamién del conductor que nun pudo faese a un llau.
Delap-Uliga-Djarrit
Delap-Uliga-Djarrit ye la capital de les Islles Márxal. Ye tamién conocida poles sigles DUD (pronunciándolo n'inglés como di-yu-di). Tien una población de 27.797 habitantes (2011). La ciudá allúgase nel atolón Mayuru, perteneciente al distritu llexislativu de la cadena Ratak.
Nome
El nome débese a la xunión de tres entidaes menores:
Infraestructures
Na ciudá allúguense varios servicios sociales, como hospital, puertu, aeropuertu, distritu comercial, farmacies, gasolineres, hoteles, oficina de correos, museos, delles escueles d'Educación Primara y Secundaria, la Universidá del Pacíficu Sur (University of South Pacific), etc. Como elementu integrador de DUD, una carretera d'unos 50 km percuérrela d'estremu a estremu hasta aportar a la islla de Laura.
Economía
Delap-Uliga-Darrit ye’l centru económicu de les Islles Márxal. El sector primariu ye práuticamente inesistente por mor de la superpoblación del atolón. El sector secundariu encóntiase principalmente pola planta de procesamientu de copra. El sector terciariu ye’l más desendolcáu con hoteles, restaurantes y cais comerciales.
Luis Antonio Enrique de Borbón-Condé
Luis Antonio Enrique de Borbón-Condé, duque de Enghien foi un noble francés, únicu fíu de Luis Enrique, duque de Borbón y darréu príncipe de Condé, y el postreru descendiente de la caña de Condé de la Casa de Borbón.
Akito Fukuta
Akito Fukuta (福田 晃斗, ) ye un futbolista xaponés.
Luis Antonio Enrique de Borbón-Condé
Biografía
En 1789, a los pocos díes de la cayida de la Bastilla, el so padre fuxó con él escontra los Países Baxos, onde'l duque de Enghien, de 17 años, xunir al Exércitu de los Emigrantes entamáu n'Alemaña sol mandu del so güelu, Luis José de Borbón-Condé, príncipe de Condé, y el so padre, el duque de Borbón. El propósitu d'esti exércitu yera colar sobre Francia pa restaurar l'Antiguu Réxime.
En 1792 el duque de Enghien convertir en xefe autoproclamado del Exércitu Real Francés. Tuvo amás implicáu nel intentu d'invasión de Francia xunto a los exércitos combinaos d'Austria y Prusia sol mandu del duque Carlos Guillermo Fernando de Brunswick. Sicasí, a pesar de la derrota, el 2 de febreru de 1794, recibió de manes del conde de Provenza la Croix de Saint-Louis pol so valerosu comportamientu.
Al eslleise l'Exércitu tres el Tratáu de Lunéville de 1801, el duque instalar en Ettenheim, Baden, Alemaña y casóse secretamente cola sobrina del Cardenal de Rohan, la princesa Carlota de Rohan-Rochefort.
Escuchando sobre una intriga realista p'asesinalo, dirixíu pol mariscal Georges Cadoudal y l'ex xeneral Jean-Charles Pichegru y convencíu de que'l mozu Enghien formaba parte d'ésti, Napoleón I dispunxo la so captura.
Foi arrestáu la nueche del 15 al 16 de marzu de 1804 xunto con otres persones. El duque foi lleváu primero a Estrasburgu y dempués zarráu nel Castiellu de Vincennes. Foi puestu en manes d'un conseyu de guerra compuestu por siete coroneles y pol Xeneral Hilin, que lo presidía. Foi condergáu a muerte.
En devanéu Enghien negó la so culpabilidá. Foi fusiláu'l 21 de marzu y el so cuerpu foi refundiáu a una fuesa a los pies del Pabellón de la Reina.
Consecuencies de la so muerte
left|thumb|250px|La execución del Duque de Enghien. Los fechos provocaron la indignación de les cortes europees poles violaciones a la soberanidad per parte del Estáu Francés; la suerte corrida pol Duque influyó negativamente na imaxe de Napoleón Bonaparte quien entá yera Primer Cónsul y esperaba causar una bona impresión nos países vecinos.
Dempués de la reacción indignada de toa Europa, los principales autores del fusilamiento declarar ensin responsabilidá pol mesmu. Joseph Fouché, el xefe de la policía francesa, comentó'l fechu con una famosa frase, darréu atribuyida munches vegaes a Talleyrand:
El Xeneral Savary, xefe de la policía secreta, inculpada pol fechu, declaró nes sos memories que nun yera l'únicu responsable, sinón que Joseph Fouché apurrió a Napoleón información determinante y errónea por que tomara la decisión d'actuar, y sostuvo qu'intentó hasta l'últimu momentu de convencer al Primera Cónsul de que nun reaccionara en contra del duque.
La única persona qu'asumió la so responsabilidá foi'l mesmu Napoleón Bonaparte quien nes sos memories declaró:
Les pruebes qu'arreyaben al duque na combalechadura nunca fueron atopaes, y ello ye que los cargos contra'l nuevu duque camudar de combalechadura a alta traición, por tomar les armes contra'l so país.
La interpretación que se-y da a la decisión de proceder al raptu y asesinatu del duque ye la siguiente: nun contestu d'acusaciones per parte de los partidarios de Moreau (apocayá encarceláu, acusáu por combalechadura) que lo acusaben de querer reinstaurar la monarquía, amás de la combalechadura de los realistes dientro de Francia y nel estranxeru pa esanicialo. Napoleón quixo dar un mensaxe a dambos partíos: a los republicanos, pa demostrar que nun taba a favor de la monarquía, y a los realistes pa frenar cualquier intentu d'intriga.
El motor de l'acción, verdaderamente, nun foi la escasa peligrosidá de Enghien, quien cola so mocedá, el so matrimoniu por amor y el sacrificiu al que foi apurríu, fixeron d'él un emblema del héroe románticu. Dempués de la Restauración, en 1816 Lluis XVIII dispunxo'l treslláu del cuerpu del duque a la Sainte-Chapelle de Vincennes, sol monumentu de Lenoir.
Enghien na lliteratura
L'episodiu de la execución foi mentáu n'obres teatrales y lliteraries.
Tolstói
En Guerra y paz, Tolstoi fai del fechu un oxetu de discutiniu nel salón del personaxe Anna Pavlovna Sherer, onde ta presente un emigré, el visconde de Mortemart, quien conocería personalmente al duque:
Más palantre:
Alexandre Dumas
L'asesinatu del duque de Enghien tamién foi tocáu na novela El caballeru Hector de Sainte-Hermine, d'Alexandre Dumas padre:
Malves-en-Minervois
Malves-en-Minervois ye una comuña francesa del departamentu d'Aude, na rexón d'Occitania. Llenda con.
James Drury
James Drury foi un actor d'Estaos Xuníos, siendo unu de los más grandes interpretes del xéneru western.
Malves-en-Minervois
Tien una población de y una superficie de  km².
James Drury
Biografía
Empezó la so carrera en 1955 actuando d'estra nes películes Blackboard Jungle con Glenn Ford y The Tender Trap con Frank Sinatra. En 1962 la cadena televisiva NBC contratólu pa interpretar el papel d'El Virginianu na serie The Virginian, el programa foi un ésitu y tuvo n'emisión 9 temporaes.
Malviès
Malviès ye una comuña francesa del departamentu d'Aude, na rexón d'Occitania. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Vals-le-Chastel
Vals-le-Chastel ye una comuña francesa del departamentu d'Altu Loira, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Conradine Birgitte Dunker
Conradine Birgitte Dunker (de soltera Hansteen) foi una escritora noruega, personaxe destacáu de la vida social del so país.
Nacida en Christiania, caltuvo un "llugar prominente na vida social de la capital". Perteneció a la Sociedá Dramática, asociación dedicada a la promoción del teatru en Noruega. Les sos memories titulaes Gamle Dage : Erindringer og Tidsbilleder fueron publicaes póstumamente en 1871, y tán consideraes como una fonte pervalible de la vida cultural mientres el sieglu XIX. Fueron reimpresas delles vegaes, y Conradine Birgitte Dunker tamién foi biografiada en 1996.
Foi la madre de Bernhard Dunker y de Vilhelmine Ullmann. El so hermanu más nuevu yera l'astrónomu Christopher Hansteen; y tamién yera tida de la feminista y pintora Aasta Hansteen.
X Herculis
X Herculis (X Her / HD 144205) ye una estrella variable na constelación d'Hércules que s'atopa a 449 años lluz del Sistema Solar. Nun tien de ser confundida con Ji Herculis (χ Herculis), asitiada, al igual que X Herculis, na rexón noroeste de la constelación.
Roda de Isábena
Roda de Isábena ye una llocalidá que pertenez al conceyu d'Isábena, na comarca de Ribagorza, provincia d'Huesca, Aragón, España.
X Herculis
X Herculis ye una fría xigante colorada de tipu espectral M7 o M8 con una temperatura de 3300 K. Ye una xigante colorada estrema nes etapes finales de la so vida; con un nucleu inerte de carbonu y oxíxenu, ta preparar pa esprendese de les sos capes esternes, tresformándose n'última instancia nuna nana blanca. El so radiu, calculáu a partir de la midida direuta del so diámetru angular, ye 180 vegaes más grande que'l radiu solar y equival a 0,84 UA. Incluyendo la enerxía emitida como radiación infrarroxo, tien una lluminosidá 680 vegaes mayor que la del Sol. La so temperatura, mayor de lo que cabría esperar pa una xigante de tipu M7, según la so lluminosidá escepcionalmente baxa, paecen tar rellacionaes cola esistencia d'una estructura en forma de discu qu'arrodia la estrella, detectada en radiofrecuencies. Esti discu anicióse pola perda de masa favorecida pol vientu estelar.
X Herculis ye una variable pulsante semirregular que'l so rellumu varia ente magnitú 6 y 7 nun periodu de 95 díes; superpuestu a ésti, esiste un periodu secundariu de dos años de duración.
Roda de Isábena
Xeografía
Asitiada mui cerca del ríu Isábena, nel antiguu condáu de Ribagorza, unu de los orixinarios na formación del Reinu d'Aragón.
Historia
Nel sieglu X foi capital del condáu de Ribagorza y sede episcopal, polo que se llevantó, por dos vegaes, la catedral de Roda, d'estilu románicu, ente los sieglos X y XII. El primer templu foi consagráu nel añu 956. Nel añu 1006 el fíu d'Almanzor, Abd El Malik, escaló la villa destruyendo la primitiva catedral. En 1010, recuperada Roda de Isábena polos cristianos, empezó la construcción de la segunda catedral, que foi consagrada nel añu 1030.
La catedral de Roda exerció como tal hasta l'añu 1149, añu en que la so xurisdicción eclesiástica pasó a Lleida una vegada foi reconquistada polos cristianos.
Urbanismu
thumb|left|290px|Vista de la catedral de Roda. La llocalidá de Roda álzase sobre un puexu qu'apodera l'accesu al valle del ríu Isábena, pos nel sieglu X yera un llugar fortificáu, qu'establecía una talaya de vixilancia ente los dominios de la Taifa de Zaragoza y el condáu referíu, que más tarde s'integraría nel Reinu d'Aragón. A mediaos del sieglu X esta pequeña llocalidá convertir en sede del obispu de Roda y capital política del condáu de Ribagorza. Pero'l treslláu de la sede episcopal a Lleida y depués a la diócesis de Barbastro-Monzón alloñó d'esta llocalidá la rellumanza pasada. La desamortización y un saquéu d'Erik el Belga desaposiar del so ricu patrimoniu.
Sicasí, Roda, col so Catedral de San Vicente mártir caltién inda muertes del so ricu pasáu. Güei, esti llugar presume de ser la población más pequeña d'España que cunta con un templu catedraliciu.
Crónica Rotense
Na catedral de Roda caltúvose mientres sieglos la versión más antigua de la llamada Crónica d'Alfonso III denomada por esti motivu Crónica Rotense. Esta crónica foi escrita ente la segunda metá del sieglu X y el sieglu XI, al paecer nel monesteriu de San Millán de la Cogolla, y que dempués de tar en paradoriu desconocíu mientres enforma tiempu, remaneció nuna biblioteca privada en 1927.
Rutes
Les siguientes rutes de senderismo pasen pola llocalidá:
Xeografía de Gabón
Gabón ye un país asitiáu n'África occidental, bordiando l'Océanu Atlánticu. thumb|300px|Mapa de Gabón. Gabón ta asitiáu na mariña atlántica d'África central. Nel sentíu de les aguyes del reló dende'l noroeste, parte con Guinea Ecuatorial, Camerún, y la República del Congo.
La mayor parte del interior del país ta cubiertu por una trupa selva.
Esisten tres rexones: la llanura costera, con munchos llagos y llagunes; la rexón montascosa de los Montes Cristal y los pandos ondulaos orientales, que'l so puntu más altu ye'l Monte Iboundji, de 1.575 m. d'altor.
Esiste una importante rede hidrográfica que s'estiende por tol territoriu gabonés.
El ríu más llargu de Gabón ye'l Ogooué, que naz nel Congo Occidental. El Ogooué y los sos afluentes cuerren en direición oeste, formando fondos valles al traviés de los accidentaos pandos de Gabón. Depués, enanchar pa formar un ampliu delta que crucia la planicie costera. Al sur del Ogooué, el terrén xube hasta'l macizu de Chaillu.
El clima ye calorosu y húmedu con fuertes agües ente ochobre y mayu.
La fauna d'esta zona inclúi antílopes y elefantes.
Clima
Calorosu y húmedu.
Eisuke Fujishima
Eisuke Fujishima (藤嶋 栄介, ) ye un futbolista xaponés.
Marquein
Tien una población de y una superficie de  km².
Marcorignan
Marcorignan ye una comuña francesa del departamentu d'Aude, na rexón d'Occitania. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Palaciu de Valdecarzana y Vallehermoso
El palaciu de Valdecarzana y Vallehermoso ye un edificiu defensivu asitiáu nel conceyu asturianu de Muros de los sieglos XV y XVI.
thumb|275px|Portalón platerescu del palaciu de Valdecarzana en Muros.
Magar que recibi'l nome de palaciu, nun orixe foi un castiellu. Ta formáu por delles construcciones del sieglu XV presidíes por un torruxón cuadráu y arrodiáu de muria. Nel sieglu XVI abrióse-y una portada plateresca, y atribuyía a Juan de Cerecero, el Mozu; ye l'elementu más destacáu y curiáu del conxuntu, de fuerte calter defensivu. Ta construyida en sillar con arcu de mediu puntu formáu por grandes doveles y llinda per dos torrexones semicirculares sofitaos en ménsules moldures y con un matacán almenáu.
Heráldica
thumb|250px|Escudu d'armes de los Cienfueos. thumb|250px|Escudu d'armes de Rúa, Ponte, Quirós y Gráu. thumb|150px|Escudu d'armes de los Miranda nel interior. Nel centru ta l'escudu d'armes de los Cienfueos, por cimera, enriba del yelmu la Cruz de los Ánxeles. Na manzorga, un escudu cuarteláu coles armes de Rúa, Ponte, Quirós y Gráu. Nel interior, n'estáu ruinosu, hai tamién un escudu d'armes de los Miranda.
Historia
Foi residencia de l'almirante Ney mentantu la Guerra Escontra'l Francés, quien lu quemó al colar. Namái pue visitase l'esterior yá que ye de titularidá privada.
Vals-près-le-Puy
Vals-près-le-Puy ye una comuña francesa del departamentu d'Altu Loira, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Masaya Matsumoto
Masaya Matsumoto (松本 昌也; ) ye un futbolista xaponés.
Consetta Lenz
Consetta Lenz, tamién llamada Consetta Carruccio, foi una ximnasta artística estauxunidense, medayista de bronce olímpicu en 1948 nel concursu por equipos.
Erysimum cheiri
Erysimum cheiri (syn. Cheiranthus cheiri) ye una especie d'alhelí, ye perteneciente a la familia Brassicaceae conocíes comúnmente colos nome de Aegean wallflower n'inglés, giroflée y revenelle en francés, goldlack n'alemán y violacciocca n'italianu. La planta ye nativa d'Europa pero na so dispersión naturalizáronse n'otros continentes. La flor d'Alhelí simboliza tamién la guapura y ye conocida como nome de les muyeres más belles d'occidente. thumb|Vista de la planta thumb|Ilustración thumb|Vista de la planta thumb|Ilustración
Descripción
Ye una planta yerbácea bienal o perenne con unu o más tarmos qu'algamen los 15 a 80 centímetros. Les fueyes son xeneralmente estreches y puntiaes y pueden algamar los 20 cm de llargor. Nel visu del tarmu atopa una inflorescencia de flores colos sépalos de color púrpura-verdosu arrodiáu de pétalos de dos o trés cm de color mariellu brillante a colloráu y púrpura. Al cayer les flores queden unos frutos llargos y estrechos o silicues peludas de dellos cm de llargor. Son populares como planta ornamental.
Hábitat
Planta yerbácea que crez nes rexones meridionales d'Europa y Asia, preferentemente cerca de muralles, roques y agora en xardinos.
Les sos flores formen recímanos terminales sobre pedúnculos verticales y formaes de cuatro pétalos. Son bien arumaes, rosaes, coloraes, azul pálido o blanques.
Propiedaes
Principios activos: Queirantina, cuarcitina, mirosina, esencia.
Indicaciones: utilizáu como cardiotónico, antiinflamatoriu, emenagogo, depurativu. D'antiguo usábase como diuréticu, pero con riesgos.
Taxonomía
Cheiranthus cheiri describióse por Carlos Linneo y espublizóse en Species Plantarum 2: 661. 1753. Erysimum: nome xenéricu del griegu erýsimon y llatín erysimon (-um) = en Dioscórides, una planta común en redol a les ciudaes y nos muladares y güertos, con fueyes asemeyaes a les del guxanu selvaxe –eúzōmon ágrion, quiciabes la Eruca vesicaria subsp. sativa (Mill.) Thell., crucíferas–, de flores marielles y granes menudes de gustu paecíu a les del mastuerzu –kárdamon, Lepidium sativum L., crucíferas–, a la que Plinio llama tamién irio. De xuru se trata de dellos jaramagos: el erísimo –Sisymbrium officinale (L.) Scop., crucíferas–, el irio o matacandil –S. Irio L.– o'l jaramago de cuernucos –S. polyceratium L. en Flora Vascular]
Erythrina americana
Erythrina americana ye una especie d'árbol perteneciente a la familia Fabaceae. thumb|Inflorescencia thumb|Flores thumb|Vista de la planta
Descripción
Ye un árbol pequeñu qu'algama un tamañu de 3 a 6 m d'altor, de cañes espinoses. Les fueyes tán estremaes, son de color verde maciu y tien grupos de flores coloraes allargaes dispuestes en recímanos piramidales. Los frutos son vaines estruyíes, les granes de color coloráu escarlata con una llinia negra.
Distribución y hábitat
Orixinariu de Méxicu, comúnmente llamáu Colorín. Planta cultivada en güertos familiares o cortiles, cerca de ríos o terrenes de vega o de cultivos abandonaos, acomuñada al monte tropical caducifoliu y carba xerófilu.
Toxicidá
Les partes aérees de les especies del xéneru Erythrina pueden contener alcaloides, tales como la eritralina y la erisodina, que la so ingestión puede suponer un riesgu pa la salú.
Taxonomía
Erythrina americana describióse por Philip Miller y espublizóse en The Gardeners Dictionary:. . . eighth edition non. 5. 1768. Erythrina: nome xenéricu que provién del griegu ερυθρóς (erythros) = "coloráu", en referencia a los color coloráu intensu de les flores de delles especies representatives.
americana: epítetu xeográficu qu'alude a la so llocalización n'América.
Nome común
Pulgu de chomplantle, chocolín, colorín, colorín grande, equimite, gasparito, pemuche, pichoco, piñón espinosu, quimite.
José Tomás Boves
José Tomás Millán de Bobes y de la Iglesia, tamién conocíu como'l León de los Llanos, l'Urogallo, la Bestia a caballo o cenciellamente Taita, foi un militar español, comandante del Llanura de l'Exércitu Real de Barloventu (tamién nomada la Llexón Infernal) y caudiellu de los llaneros nel transcursu de l'Acta de la Declaración d'Independencia de Venezuela mentantu la Segunda República (1813-1814).
A lo llargo de la so curtia pero notoria carrera militar, Boves transformose nun caudiellu popular dafechu. Valiéndose de los resentimientos sociales de les clases más baxes escontra los abusos y esplotación de que yeren oxetu pola aristocracia criolla desencadenó una feroz ofensiva escontra los exércitos independentistes y convirtióse nun verdaderu peligru pa la causa republicana de les élites venezolanes.
El lideralgu de Boves constituyó una xida fundamental pa la caída de la Segunda República. Por embargu, enxamás nun gobernó'l país yá que, al mandu de los realistes na perimportante batalla d'Urica, perdió la vida.
Ruth Duccini
Ruth Duccini foi una actriz d'Estaos Xuníos y el penúltimu sobreviviente Munchkin de la película del El Magu de Oz de 1939, l'otru sobreviviente ye Jerry Maren; Duccini foi asina la postrera sobreviviente femenina de la película y tamién la más vieya. El so papel na película como un aldeanu Munchkin nun foi acreditáu. La so apaición más recién foi cuando ella (xunto colos otros Munchkins sobrevivientes de El Magu de Oz) presentar con una estrella nel Paséu de la Fama de Hollywood el 21 de payares de 2007.
Mientres Duccini nun podía recordar lo que ganaba nel rodaxe de Oz en 2013, los actores del pueblu Munchkin fueron pagaos con 125 dólares a la selmana mientres el rodaxe (2073 dólares afechos a la inflación).
Mientres la Segunda Guerra Mundial, trabayó nos aviones d'una planta de defensa. Ella dixo sobre la esperiencia: "La única cosa que toi más arguyosa, mientres la Segunda Guerra Mundial, que trabayé nos aviones d'una planta de defensa como una Rosie remachadora. Toi bien arguyosa d'ello".
Ella morrió en Las Vegas a la edá de 95 el 16 de xineru de 2014.
Universidá del Pacíficu Sur
La Universidá del Pacíficu Sur (n'inglés University of the South Pacific, USP) ye una universidá pública allugada en varios pequeños archipiélagos d'Oceanía, con campus en doce estaos.
La USP fundóse en 1968 con sede central en Suva (Islles Fixi), onde s'asitia'l rectoráu. Ufre l'estudiu de pregrau y postgrau de programes qu'incluyen l'enseñu, turismu, periodismu, agricultura, ciencia y xestión del mediu ambiente, tecnoloxía, informática y sistemes d'información, banca y finances, alministración pública y la xestión, asesoramientu y servicios sociales y otros.
Los países onde ta presente la USP son Islles Cook, Islles Fixi, Kiribati, Islles Márxal, Nauru, Niue, Samoa, Islles Salomón, Nueva Zelanda, Tonga, Tuvalu y Vanuatu.
María de Borbón-Soissons
María de Borbón-Soissons foi condesa de Soissons dende'l 6 de xunetu de 1641, fecha de la muerte del so hermanu, Lluis de Borbón-Soissons, hasta la so propia muerte.
Primeros años de vida
Yera fía de Carlos de Borbón, conde de Soissons y d'Ana de Montafia, Señora de Lucé.
Matrimoniu y fíos
Casóse'l 6 de xineru de 1625 con Tomás de Saboya, descendiente de les cases d'Habsburgu, Valois, Médici y Avís; fíu de Carlos Manuel I de Saboya y de Catalina Micaela d'España, nieta de Carlos V y de Sabela de Portugal, per parte de padre y d'Enrique II y de Catalina de Médici, per parte de madre.
D'esta unión nacieron cuatro fíos:
Catamita
Un Catamita yera'l compañeru xoven, preadolescente o adolescente nuna rellación de pederastia ente dos homes nel mundu antiguu especialmente na Roma antigua. Xeneralmente fai referencia al xoven amante homosexual y pasivu. La pallabra vien del llatín catamitus, qu'al empar remanez del etruscu catmite, ye una evolución del griegu Ganímedes, nome del xoven que foi seducíu por Zeus y que convirtióse en so amante y coperu na mitoloxía griega.
Villaeles de Valdavia
Villaeles de Valdavia ye un conceyu de la comunidá autónoma de Castiella y Llión (España), asitiáu na provincia de Palencia, contorna de Vega-Valdavia. Llenda al sur con Villamelendro de Valdavia, al oeste con Villabasta, al norte con Arenuces de San Pelayo, y al este con San Martín del Monte.
Economía
L'actividá predominante ye l'agricultura sobremanera de secanu (trigu, cebada...)y la ganadería ovina.
Toponimia
El topónimu de Villaeles provién de la aglutinación del sustantivu llatín Villa 'granxa o quinta' más l'antropónimu Feles o Félix, nome hispanorromano de persona. L'apellíu de Valdavia alude al valle del ríu Abia, que pasa pol términu, y que tien el so orixe nel ríu que pasaba pol oppidum vaccéu d'Abia de las Torres.
Edá Media
La primer mención relativa a Villaeles queda recoyida nuna donación efectuada nel añu 905 pol magnate Osorio Díaz, acasu emparentáu cola casa condal de los Banu Gómez de Saldaña, magar nun paez que se trate d'unu de los fíos del conde Diego Muñoz del mesmu nome, habida cuenta de la fecha na que se produz la donación.
Esti fechu quedó recoyíu na confirmación que'l rei Alfonsu VI efectúa na persona del abá Gonzalo, nel añu 1068. El tal Osorio Díaz, oxetu de la donación en cuestión, tuvo que ser una persona bien poderosa na zona del Valdavia mediu, habida cunta'l volume de donar, yá que manda que si morriera ensin socesión, sía pal Monesteriu de San Benitu de Sahagún, tou cuanto tien en Riacos, (llugar próximu a Vega de Riacos), Navafría, (esiste un Navafría na contorna de La Sobarriba na provincia de Llión, pero podría referise, pola cercanía del restu de llugares numberaos, a Villafría de la Peña), Tablares, al que se refier como Tablales, Cornón de la Peña, Arenuces de San Pelayo, al que se refier como Arenuces de Don Feles, el mesmu Villaeles, al que se refier como Villa de Don Feles, l'anguaño despoblado de Villa Ramnio, Villabasta, al que se refier como Villa Abasta, el despoblado de Villa Tello, Arenuces de Nuño Pérez, a la que se refier como Arenuces de Villa Nuño, Villanuño de Valdavia, al que se refier como Villa de D. Nuño, el despoblado de Villa Hanne (nun sabemos si corresponder col pagu de Villahán de Yuso o Villahán de Suso), Villavega a la que se refier como Villa Vajca, Castrillo de Villavega, al que se refier como Castrillo de Hevia, l'anguaño non identificáu despoblado de Villa Meoguti y Polvorosa, a la que se refier como Polvosera xunto al ríu o regueru de Agera, identificáu como l'actual ríu Valdavia.
A mediaos del sieglu XIV Villaeles yera llugar de behetría, esto ye: podía escoyer señor, y los sos vecinos yeren vasallos del poderosu Juan Rodríguez de Cisneros al igual que Villabasta, tal que queda recoyíu nel Magüetu de les Behetrías de Castiella, mandáu escribir por Pedru I de Castiella:
Edá Moderna
Nel sieglu XVI Villaeles pagaba diezmos al cercanu monasterio de San Pelayo d'Arenuces y tenía 70 vecinos, más que nengún de la so contorna pos por casu Buenavista tan solo tenía 60, Renedo 50 y Villasila 15.
Dellos pleitos tuvo Villaeles y pueblos cercanos contra la Mesta nel sieglu XVII destacando les de 1633 y 1639.
A mediaos del sieglu XVIII, Villaeles yera villa realenga, pos pertenecía a La so Maxestá. Tenía cuatro molinos fariñeros, 20 colmenares, 56 vecinos, 97 cases, el Hospital del Santu Ecce Homo, un ciruxanu, dolce texedores, etc.
Pelos años 50 del sieglu XIX, Villaeles siguíen siendo villa realenga, tenía 66 vecinos (unos 229 habitantes), un pósito, dos molinos fariñeros y una fábrica de llenzos, con conceyu, 64 cases, un molín d'aceite de quemar, etc.
Varennes-Saint-Honorat
Varennes-Saint-Honorat ye una comuña francesa del departamentu d'Altu Loira, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Marsa (Aude)
Marsa ye una comuña francesa del departamentu d'Aude, na rexón d'Occitania. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
X Pavonis
X Pavonis (X Pav / HD 191171 / HIP 99512) ye una estrella variable na constelación austral de Pavu. De magnitú aparente media +7,37, alcuéntrase a 880 años lluz de distancia del Sistema Solar.
X Pavonis ye una xigante colorada de tipu espectral M8III, catalogada tamién como M6/M7III. La so temperatura efectivo ye de namái 2046 K y relluma con una lluminosidá 5849 vegaes superior a la lluminosidá solar. De gran tamañu, tien un radiu 608 vegaes más grande que'l radiu solar, equivalente a 2,8 UA; si ocupara'l llugar del nuesu Sol, les órbites de los cuatro primeros planetes —la Tierra inclusive— taríen conteníes dientro de la mesma estrella.
X Pavonis alcuéntrase na caña asintótica xigante, periodu de la evolución estelar qu'esperimenten les estrelles de masa entemedio al concluyir les sos vides; T Ceti, RX Bootis y EP Aquarii son exemplos d'estrelles nesta fase evolutiva. X Pavonis pierde masa estelar a razón de 7,3 × 10-7 mases solares per añu, un valor discretu pa una estrella de les sos carauterístiques. Ye una variable semirregular de tipu SRB que'l so rellumu en banda B varia ente magnitú +9,2 y +11,1 a lo llargo d'un periodu de 119,19 díes.
Mentha spicata
La ye una especie del xéneru Mentha, una yerba arumoso bien emplegada en gastronomía y arume pol so arume intensu y frescu. thumb|Inflorescencia thumb|Vista de la planta thumb|Ilustración thumb|En tiestu thumb|Nel so hábitat
Descripción
Algama los 30 cm d'altor. Les fueyes dan-y el so nome pola so forma llanceolada (spica significa "llanza" en llatín); son bien arumoses, serraes, glabres, pilosas pol viesu. Les flores tienen una mota con cinco sépalos aproximao iguales y gargüelu glabra. La corola ye lila, rosa o blanca, y bien glandulosa, d'hasta 3 mm de llargu. Los raigaños son estenses y invasivas.
La planta crez con facilidá en cualquier clima templáu; puede soportar el sol, anque prefier la media solombra, y beneficiar el suelu magrizu. Hibridar con facilidá con otres especies de Mentha, dando llugar a la piperina (Mentha × piperita) y la manzanera o mentastro (Mentha × villosa).
Historia
L'usu melecinal de la hierbabuena ye vieyu, como lo demuestra la so presencia na Capitulare de villis vel curtis imperii, una orde emitida por Carlomagno que reclama a los sos campos por que cultiven una serie de yerbes y condimentos incluyendo "mentam" identificada anguaño como Mentha spicata.
Melecinales
Tien propiedaes antiespasmódicas, ye carminativo, antisépticu, analxésicu, antiinflamatoriu y estimulante.
La forma más común d'usar la hierbabuena ye faciendo fervinchu coles sos fueyes. D'esta forma ayudar a tratar los problemes d'indixestión, gases intestinales y les inflamaciones del fégadu, actúa sobre la vesícula yá que activa la producción de la fiel, amás sollivia los mareos y dolores.
Contién mentol como principal componente activu, pudiendo actuar direutamente sobre los nervios que tresmiten la sensación doliosa, amortiguando asina tal sensación. Tamién contién mentona, felandreno y limoneno.
Estudios recién amosaron que'l fervinchu de hierbabuena puede ser usada como un tratamientu leve de hirsutismo nes muyeres. Les sos propiedaes antiandrogénicas amenorguen el nivel de testosterona nel sangre.
Nel so usu tópica, l'aceite con hierbabuena tien aición relaxante y actúa como antiirritante y analxésicu con capacidá d'amenorgar el dolor y d'ameyorar el fluxu del sangre al área afeutada.
Al entemecer el fervinchu con aceite d'oliva llógrase un escelente untaza que puede ser usáu en compreses pa curar les quemadures y como calmante de calambres musculares, o como llubricante.
Gastronómicos
La hierbabuena consúmese como bebida en fervinchu, ellaborada con 5 a 6 ml d'agua a unos 80 ºC. Utilízase como yerba arumoso, siendo unu de los arumes utilizaos para carambelos, chicles, xelaos y otres preparaciones de repostería arumaes con menta. Utilizar p'arreglar ensalaes, sopes, carnes de caza y de corderu. Les fueyes de Mentha spicata o hierbabuena tamién s'utilicen pa realizar unu de los cócteles más populares, el mojito cubanu y p'arumar platos como'l pucheru, procedente d'Andalucía. El fervinchu de té con hierbabuena ye'l conocíu té moruno.
Variedaes y sinonimia
'subsp. condensata' (Briq.) Greuter & Burdet, Willdenowia 14: 301 (1984 publ. 1985). De la rexón del Mediterraneu. 'subsp. spicata'. D'Europa hasta China.
Nome común
Batán, hierbabuena, yerba bono, yerba bono común, yerba romano, fueyes de Santa María, hortolana, mastranzo, mastranzo menor, menta, menta griega, menta hortense, menta romana, menta verde, salvia romana, sándalu, sándalu de xardín, yerbabuena, yerba bona, yerba bona común, yerba bona de los güertos, yerba bona española, yerba de güertu (hierbahuerto o yerbahuerto en Canaries), yerba del tiñosu, yerba goliosa, yerba santa.
David Paymer
David Paymer ye un actor d'Estaos Xuníos nomáu a un Óscar en 1992. Trabayó en delles películes tales como Quiz Show, Payback, The American President, Nixon, Amistá, The Hurricane y Ocean's Thirteen. Como direutor, participó en trelce series de televisión dende 2003, ente otres: Grey's Anatomy, Medium, My Name Is Earl y The Good Wife.
Marseillette
Marseillette (Marselheta) ye una comuña francesa del departamentu d'Aude, na rexón d'Occitania. Llenda con.
Fudbalski Klub Crvena Zvezda
L'Estrella Colorada de Belgráu (serbiu: Fudbalski klub Tsrvena Zvezda Beograd; serbiu cirílicu: Фудбалски клуб Црвена звезда Београд) ye un club de fútbol serbiu con sede na ciudá de Belgráu. Foi fundáu'l 4 de marzu de 1945 como parte de la Sociedad Deportiva Estrella Colorada y anguaño xuega na Superliga Serbia. Apuesta los sos alcuentros como llocal nel Estadiu Estrella Colorada, conocíu popularmente como "Pequeñu Maracaná", con capacidá pa 55.538 espectadores.
Ye'l club más gallardoniáu de Serbia, con 27 títulos de Lliga y 22 de Copa. En 1991 convertir nel únicu club de la estinguida Yugoslavia en ganar la Copa d'Europa y l'únicu d'Europa del Este en llograr la Copa Intercontinental que ganó tamién en 1991. Na temporada siguiente, la Estrella Colorada llegó a les semifinales de la Lliga de Campeones de la UEFA, yá que yá algamó en 1957 y 1971. En 1979, llegaron a la final de la Copa UEFA, pero perdió contra'l Borussia Mönchengladbach. Tamién algamaron les semifinales de 1975 na Recopa d'Europa.
Caltién una gran rivalidá col FK Partizan con quien apuesta'l Derbi Eternu de Belgráu y que caltién una de les rivalidaes futbolístiques más grandes de tolos tiempos. Según les últimes encuestes, la Estrella Colorada de Belgráu ye'l club de fútbol más popular en Serbia, con casi'l 48,2% de la población que se considera siguidor del club. Asina mesmu ye tamién bien popular en Montenegru y la República Srpska, la entidá serbia dientro de Bosnia y Herzegovina. N'Ochobre del 2017, la FIFA por aciu un comunicáu dio a conocer que los campeones de la intercontinental sería reconocíos como campeones del mundu. Al conquistar esti títulu la Estrella Colorada en 1991 frente a Colo-Colo reconózse-yos como campeones del mundu, amás de ser l'únicu equipu serbiu y de la estinguida Yugoslavia que tien esta reconocencia.
Historia
En febreru de 1945, mientres la Segunda Guerra Mundial, los miembros de la comunidá Lliga Xuvenil Antifascista de Serbia Xunida decidieron formar una Sociedá de Moces de la Cultura Física, que se convertiría na Estrella Colorada de Belgráu el 4 de marzu d'esi mesmu añu. A la fin de la Segunda Guerra Mundial, dellos clubes anteriores a la guerra fueron eslleíos por cuenta de que xugaren partíos mientres el conflictu y fueron tachaos de collaboradores poles autoridaes comunistes del mariscal Tito. Dos d'estos clubes de Belgráu fueron el SK Jugoslavija y el BSK Belgráu. La Estrella Colorada formar a partir de los restos del Jugoslavija y tomó l'estadiu Jugoslavija, les oficines, los xugadores, ya inclusive el so colores coloráu y blancu. El nome d'Estrella Colorada foi asignáu al club dempués d'un llargu discutiniu, y los vicepresidentes primeros de la Sociedá de Deportes, Zoran Žujović y Slobodan Ćosić, fueron quien adoptaron los colores. La Estrella Colorada xugó'l so primer partíu de fútbol na historia del club contra del Primer Batallón de la Segunda Brigada de KNOJ (Cuerpu de Defensa Popular de Yugoslavia) y ganó 3-0. Cinco díes más tarde, la seición de fútbol formóse oficialmente, dirixíu por Kosta Tomašević y Predrag Đajić. thumb|240px|Imaxe del partíu Estrella Colorada-[[Manchester United en Belgráu, en 1958, hores primero que l'equipu inglés (na semeya) estrellar nun accidente aereu en Múnich.]] El club ganó'l so primer campeonatu nacional de lliga en 1953 con una plantía formada por xugadores como Vladimir Beara, Vladimir Durković, Branko Stanković, Vladica Popović, Rajko Mitić, Bora Kostić y Dragoslav Šekularac. Los xugadores ganaron cuatro campeonatos de Yugoslavia y dos Copes, ensin perder la oportunidá de ganar tolos trofeos yugoslavos mientres cinco temporaes consecutives. Como campeones, la Estrella Colorada de Yugoslavia participó na Copa d'Europa 1957-58, onde fueron esaniciaos, 5-4 nel global, polos campeones ingleses del Manchester United nos cuartos de final. L'equipu británicu, dirixíu por Matt Busby, venció por 2-1 a la Estrella Colorada nel partíu d'ida en Old Trafford y empató, 3-3, en Belgráu nel partíu de vuelta el 5 de febreru nel estadiu JNA. El partíu de vuelta pasó tristemente a la hestoria por ser el postreru partíu xugáu polos "Busby Babes", yá que nel vuelu de regresu a Inglaterra, a otru día, l'avión s'estrelló en Múnich, Alemaña Occidental, y perecieron 23 persones, ente elles ocho xugadores del Manchester United.
En 1958, la Estrella Colorada ganó'l so primer títulu oficial européu, la Copa Mitropa, que fuera xugáu mientres el branu, na posa ente temporaes. Dempués de la Copa Mitropa, una de les figures más influyentes de la hestoria de la Estrella Colorada empezó a surdir con fuercia pal cambéu del club. Miljan Miljanić foi xugador de fútbol na Estrella Colorada na década de 1950, pero foi mientres el so mandatu como primer entrenador nel branu de 1966, cuando algamó la fama. Na primer temporada, camudó por completu l'alliniación del club y el club terminó quintu na tabla, la mesma posición que nel añu anterior. Darréu, la xeneración liderada por Draguen Džajić, oficialmente'l meyor xugador na historia de Serbia y unu de los meyores estremos izquierda na historia del fútbol,  empezó a dexar una fonda buelga nel fútbol yugoslavo y serbiu.