cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Conflictu ente Arxentina y Uruguái por plantes de celulosa
Disidencia conxunta d'A el-Khasawneh y Simma
Al-Khasawneh y Simma consideren que la Corte evaluó la evidencia científica apurrida peles partes con una "meteodología defectuosa" (flawed methodologically). Los dos xueces cuestionen la decisión de la Corte de nun designar espertos que lu asesoraren nel entendimientu de la evidencia científica y el métodu utilizáu p'analizar diches pruebes, obligando a Arxentina a asumir la carga de la prueba de fechos científicos que la Corte nun taba en condición d'entender.
En particular, los xueces disidentes espliquen nel so votu, que la Corte tuvo d'utilizar la vía contemplada pol artículu 50 del so estatutu: “La Corte puede, en cualquier momentu, recurrir a cualquier individuu, cuerpu, oficina, comisión, o otra organización que pudiera escoyer, col fin de dar respuesta a entrugues o dar una opinión esperta". Nel so sofitu citen dos casos nos que la Corte utilizó esti métodu, nel casu de la Canal de Corfu, ente'l Reinu Xuníu y Albania (Orde del 17-12-1948, I.C.J. Reports 1947-1948, pp. 124 ss) y nel casu de la Delimitación de la Frontera Marina nel Golfu del Área de Maine ente Canadá y Estaos Xuníos d'América (Orde de 30-03-1984, I.C.J. Reports 1984, p. 165). Tamién ponen como exemplu a otros organismos internacionales que suelen recurrir al conseyu d'espertos en casos científicos complexos, como'l Tribunal Arbitral del Aceru del Rhin y la Organización Mundial de Comerciu.
El votu disidente cuestiona tamién l'usu pol tribunal de "espertes pantasmes" (experts fantômes), persones a les que los xueces recurriríen de manera informal y ensin constancies, pa entender o pidir opinión sobre ciertes cuestiones pa les que se riquir conocencies especializaes (parr. 14).
Los xueces espliquen que l'asesoramientu científicu yera indispensable por que la Corte pudiera precisar nesti casu, conceutos llegales como dañu "significativu", "prueba abonda", "estragal razonable" o "necesidá".
La disidencia d'A el-Khasawneh y Simma detener nel art. 12 del Estatutu del Ríu Uruguái, emponderándolo pol so espíritu innovador y progresista, y que según el mesmu, una vegada vencíu'l plazu de negociación direuta ente Arxentina y Uruguái de 180 díes, la Corte Internacional tenía d'asistir a les partes pa resolver sobre la cuestión de la construcción de la planta, "antes de la realización del proyeutu, onde hai desalcuerdu sobre onde hai potenciales efeutos en desterciu del mediu ambiente" (parr. 21). Esta función de la Corte faía entá más necesaria l'asistencia especializada de los xueces.
Nel Capítulu III de la disidencia, los xueces Al-Khasawneh y Simma discrepen cola insuficiente vinculación que la Corte fixo ente "obligaciones procesales" y "obligaciones sustantives", sosteniendo qu'otra manera, dambes tán íntimamente rellacionaes. Depués de señalar que los principios que regulen el Derechu Ambiental son bien amplios, los xueces conclúin que "neses situaciones, el respetu poles obligaciones procesales asume considerable importancia y destácase como un indicador esencial de si, nun casu concretu, fueron o non violaes les obligaciones sustanciales. D'ellí que, la conclusión de que'l non cumplimientu de les obligaciones procesales nun tien rellación col cumplimientu de les obligaciones sustantives, ye una proposición que nun puede ser aceptada fácilmente. Por casu, si hubiera cumplimientu de los pasos establecíos nos artículos 7 a 12 del Estatutu de 1975, esto pudo llevar a la eleición d'un sitiu más fayadizu pa la planta de magaya de celulosa. En sentíu opuestu, n'ausencia d'esi cumplimientu, la situación a la que se llega foi obviamente non distinta d'un fait accompli (fechu peracabáu)" (parr. 26).
Actuaciones nel Sistema de Resolución de Discutinios del Mercosur
N'abril de 2006 Uruguái plantegó, nel ámbitu del Mercosur, un reclamu contra l'Arxentina por que se estableza si l'Arxentina incumplió'l compromisu asumíu nel Tratáu d'Asunción, creador del Mercosur, de garantizar la llibre circulación de bienes y servicios ente los territorios de los sos respeutivos países, y establézase cualos son les midíes futures que tuviera d'adoptar frente a nuevos cortes.
Pa resolver la discutiniu siguió'l sistema de solución de discutinios del Mercosur qu'establez la formación d'un Tribunal Ad hoc, formáu especialmente pa resolver el casu, que s'integró col xuez español Luis Martí Mingarro, l'arxentín Carlos Barreira y l'uruguayu José María Gamio. Esti tribunal empezó'l procesu correspondiente'l 25 de xunu de 2006.
El 6 de setiembre de 2006 el Tribunal Ad hoc dictó'l laude por unanimidá faciendo llugar parcialmente al reclamu d'Uruguái. El testu completu pue ser consultáu equí.
El laude establez que:
N'otres partes el laude establez tamién que "l'exerciciu del derechu de protesta devasó nos sos efeutos les llendes del respetu", y que, magar se entiende la "alarma" de la población de Gualeguaychú frente a la contaminación, les sos manifestaciones "fueron perdiendo llexitimidá" cuando "fueron atropando agresiones a dereches d'otres persones (...) por periodos estensos y na dómina de mayor intercambiu comercial y turísticu".
Sobre'l derechu de protesta, los xueces declararon que "nin entá nel derechu arxentín ye absolutu" y que les restricciones al tránsitu "pueden aportar a toleraes siempres que fueren tomaos los recaldos necesarios p'amenorgar los inconvenientes que causara, de manera que nun impliquen un sacrificiu demasiáu grande pa otros intereses respetables".
El Tribunal declaró tamién que los bloqueos "producieron innegables inconvenientes qu'afectaron tantu al comerciu uruguayu como al arxentín" y aceptó la "bona fe" d'Arxentina por "tener razones pa creer qu'actuó dientro de la llegalidá", pero alvierte que "el calter repitío y siguío de l'actitú de condescendencia conforma un estándar de comportamientu ante'l problema, que dexa abierta la mira de que pudiera repitise nel futuru si diérense les mesmes o asemeyaes circunstancies".
Per otra parte el Tribunal refugó'l pidíu d'Uruguái d'indicar a l'Arxentina la conducta que tendría d'adoptar nel futuru si producir de nuevu les cortes y sostuvo que "nun resulta procedente en derechu qu'esti Tribunal 'Ad hoc' adopte o promueva determinaciones sobre conductes futures de la Parte Reclamada".
El Tribunal nun se pronunció sobre la cuestión d'eventuales indemnizaciones porque Uruguái nun lo reclamó. Eventualmente ello tendría de ser realizáu por quien sufrieren perxuicios direutos.
Arxentina decidió non apelar el laude ante'l Tribunal Permanente de Revisión del Mercosur y, poro, constitúi la decisión final referida a los bloqueos de ruta realizaos dende fines de 2005 hasta principios de 2006.
N'Arxentina
Acordies con encuestes realizaes por Robustelli & Asociaos, el 85 % de los entrerrianos ta acordies coles cortes de ruta en refugu de les plantes de celulosa, en cuantes que un 80 % piensa que'l gobernador Jorge Busti ta sofitando totalmente el reclamu, ente que esi porcentaxe amenorgar al 55 % cuando se trata de considerar el sofitu del gobiernu nacional. Pela so parte, d'alcuerdu a encuestes realizaes pol diariu Clarín, el 79,6 % de los consultaos consideraba fayadizu recurrir a la Corte de la Faya, y el 73,3 % manifestó que taba acordies cola decisión de Kirchner de convocar a los gobernadores a sofitar el reclamu contra les plantes de celulosa.
Los informes téunicos
Rellacionaos col conflictu produciéronse diversos informes téunicos:
Básicamente Uruguái sostién que los informes realizaos poles empreses y el realizáu pol Bancu Mundial fueron afechiscamente verificaos poles autoridaes, demuestren que les plantes nun van causar contaminación dalguna y son abondes pa construyir, ensin más trámites, les plantes nos sitios orixinalmente establecíos. Adicionalmente Uruguái destacó qu'Arxentina tien delles plantes de celulosa instalaes sobre los sos ríos, munches d'elles con teunoloxíes más contaminantes que les que s'utilizaríen en Frai Bentos.
L'informe téunicu realizáu per Arxentina destaca les crítiques del informe de la Ombudsman de la Corporación Financiera Internacional (Bancu Mundial) a los procedimientos efeutuaos, cuestiona l'ausencia de criterios pa definir la llocalización de les plantes, espón delles insuficiencias nos informes del Bancu Mundial y los de les empreses, pa sostener finalmente que resulta necesariu realizar un nuevu informe téunicu independiente.
Retiru de Ence d'Uruguái y venta de los sos activos
El 22 de setiembre de 2006 la compañía española ENCE anunció que decidiera atayar les obres en Frai Bentos y rellocalizar la planta de celulosa. Informóse tamién qu'una vegada decidíu'l nuevu destín la empresa "va doblar la so producción". El presidente de la compañía española, José Luis Arregui, desmintió les versiones qu'indicaben que la decisión d'atayar la obra y rellocalizar la planta tenga dalguna rellación col conflictu billateral, apuntando a los problemes d'infraestructura vial.
En 2009 ENCE decidió retirase d'Uruguái y vender los sos activos forestales a les empreses chilena Arauco y suecu-finlandesa Stora Enso. El retiru de ENCE d'Uruguái y les tresferencia de los sos activos a Stora Enso-Arauco, amenorgó de trés a dos les plantes de celulosa proyeutaes en territoriu uruguayu, incluyendo la de Botnia-UPS en Frai Bentos. Stora Enso, que orixinalmente tenía proyeutáu construyir la planta nel interior d'Uruguái, ensin contautu colos ríos internacionales, anunció que los estudios sobre la construcción de la so planta de celulosa atopábense entá na etapa de prefactibilidad.
Funcionamientu de Botnia
Depués de la correspondiente autorización del Gobiernu d'Uruguái, el día 8 de payares de 2007 empezó les sos actividaes la planta de Botnia en Frai Bentos.
A partir d'esi momentu realícense sistemáticos controles ambientales per parte d'Uruguái y d'Arxentina. Los controles uruguayos, supervisaos por organismos canadienses, nun amuesen nengún signu de contaminación cimera a la prevista, siendo en munchos ítems sustancialmente menor a la prevista. Arxentina nun sopelexó hasta la fecha les resultaos de nengún de los sos controles. Sicasí un estudiu efeutuáu pola Universidá de Buenos Aires peneráu a la prensa reveló que la calidá del aire na redolada de la planta nun s'alteriara pol funcionamientu de la planta de Botnia.
En siete meses posteriores a la so puesta en marcha Botnia produció más de 600 000 tonelaes de magaya; a un añu de la so inauguración el gobernador d'Entre Ríos, Sergio Urribarri, afirmó que d'alcuerdu a estudios realizaos "nun se detectó contaminación nel Ríu Uruguái".
L'alcuerdu de 2010
El 29 d'abril de 2010 producióse una xunta ente los presidente d'Arxentina y Uruguái pa tratar de destrabar el conflictu ente dambos países. Depués de la xunta'l presidentes brindaron una conferencia de prensa en anunciar "un procesu de reencauzamiento definitivu ente dambos países".
El 17 de mayu de 2010 les delegaciones d'Arxentina y Uruguái ante la Comisión Alministradora del Ríu Uruguái (CARU) empezaron a axustar la forma cómo controlaríen en forma conxunta la producción de pasta de celulosa per parte de UPM. Arxentina plantegó asitiar téunicos de la CARU dientro de la planta de UPM pa xixilar cómo y en qué condiciones s'entornen al ríu los efluentes de la fábrica. Uruguái tomó esto como una propuesta de máxima, pa llegar a un alcuerdu entemediu ente la idea arxentina y lo que taba dispuestu a vencer en cuanto al monitoreo conxuntu.
Alonso de Cepeda
Alonso de Cepeda foi un militar y conquistador español, gobernador interín del Tucumán ente 1584 y 1586.
Conflictu ente Arxentina y Uruguái por plantes de celulosa
L'alcuerdu de 2010
El 16 de xunu de 2010 l'Asamblea Ciudadana Ambiental de Gualeguaychú resolvió, por 402 votos contra 315, axustar col gobiernu arxentín, dexar el pasu de vehículos y quedase a la banda de la ruta internacional N° 136.
Alonso de Cepeda
Biografía
Alonso de Cepeda nació en 1536, en Villaviciosa, Asturies. Los sos padres fueron Pedro de Cepeda y Teresa Pérez. Yera pariente de Santa Teresa de Jesús.
Conflictu ente Arxentina y Uruguái por plantes de celulosa
L'alcuerdu de 2010
El 29 de xunu de 2010 el nuevu canciller arxentín Héctor Timerman visitó Montevideo y axuntóse col presidente Mujica y col canciller Luis Almagro. Timerman presentó al so par uruguayu una propuesta pa controlar la contaminación del ríu Uruguái consistente en monitorear de forma conxunta tol ríu y les industries instalaes en dambes marxes al traviés del intercambiu d'información científica sobre los sos posibles efeutos nocivos na calidá de l'agua y el mediu ambiente polo xeneral. La idea yera crear un centru d'estudios binacional que recoyera y procesara información científica sobre la producción de les industries uruguayes y arxentines que podríen contaminar el ríu. El canciller uruguayu alvirtió qu'Uruguái se tomaría unos díes pa dar una respuesta final y faer una contrapropuesta o, a lo sumo, suxurir dellos agregaos.
El 6 de xunetu los cancilleres axuntáronse secretamente en Buenos Aires. El 21 de xunetu de 2010 volvieron axuntase, pero nun llograron un alcuerdu sobre'l monitoreo del ríu Uruguái. Alcordaron sí establecer un periodu de reflexón de 48 hores, tres el cual retomaríann les negociaciones. Coincidieron en nun faer declaraciones al respeutive de parolar. Sicasí, les 48 hores de reflexón que se tomaron nun fueron abondes pa resolver les diferencies. La diferencia principal aniciaba en qu'Arxentina demandaba "accesu irrestricto" a la planta UPM, daqué que'l gobiernu uruguayu nun aceptaba. La xunta foi suspendida pola falta d'alcuerdu.
El 28 de xunetu de 2010 los presidentes Fernández y Mujica axuntar na Quinta Presidencial d'Olivos y roblaron un alcuerdu pa conformar, nel plazu de 30 díes nel senu de la Comisión Alministradora'l Ríu Uruguái (CARU), un Comité Científicu integráu por dos científicos uruguayos y dos científicos arxentinos, a eleición de cada país. La función d'esti Comité Científicu sería la de monitorear el ríu Uruguái y tolos establecimientos industriales, agrícoles y centros urbanos qu'entornen los sos efluentes al ríu Uruguái y les sos árees d'influencia.
Finalmente, el 30 d'agostu en Montevideo, los cancilleres roblaron un alcuerdu por truecu de notes reversales nel que se conforma, nel senu de la Comisión Alministradora del Ríu Uruguái (CARU), un Comité Científicu, estableciendo los criterios pal so funcionamientu.
El 6 d'ochobre de 2010 el comité científicu de la CARU realizó una visita ocular en UPM. Los cuatro integrantes del comité -Guillermo Lyons y Xuan Carlos Colombo per Arxentina, y Eugenio Lorenzo y Alberto Nieto per Uruguái-, ingresaron a la planta xunto a téunicos de la Direición Nacional de Mediu Ambiente (Dinama), quien estrayxeron amueses de los efluentes.
Alonso de Cepeda
Biografía
Foi unu de los qu'aportó al Tucumán con Juan Núñez de Prado. Magar nun foi del grupu fundador de la ciudá de Santiago del Estero, foi alcalde de la mesma en 1587. Casóse con María de Villarroel Maldonado, fía de Diego de Villarroel, fundador de San Miguel de Tucumán. Con ella tuvo dos fíos, Teresa, Juana, María y Diego de Cepeda Villarroel.
Conflictu ente Arxentina y Uruguái por plantes de celulosa
L'alcuerdu de 2010
El 14 de payares de 2010, depués de 10 hores de xunta en Montevideo, los cancilleres d'Arxentina y Uruguái llegaron a un alcuerdu colos grupos científicos sobre'l plan de monitoreo del ríu Uruguái. L'alcuerdu inclúi 12 ingresos añales a la planta de UPM, según tamién la instalación de sensores especiales. Envalórense que los trabayos de midida empiecen en forma inmediata, ente qu'otros trabayos van retrasar por cuenta de la necesidá d'instalar los equipos especiales. va escoyese un llaboratoriu internacional por qu'estudie les amueses que se tomen.
A pesar del prestu oficial, dellos representantes de l'Asamblea de Gualeguaychú, que concentra la protesta de los vecinos d'esa llocalidá, criticaron la propuesta, por considerar que llinda'l control ambiental al establecer que van ser 12 les inspeiciones añales en UPM.
Alonso de Cepeda
Biografía
Cuando Lerma foi destituyíu y prindáu, Cepeda tornó a Santiago del Estero en 1583. Dióse-y la encomienda de Mozana y nesa estancia faíense corríes de toros. Ocupó'l cargu de teniente de gobernador de Santiago del Estero.
Conflictu ente Arxentina y Uruguái por plantes de celulosa
L'alcuerdu de 2010
Sicasí, los asambleístas informaron que van esperar les resultaos de les pruebes pa determinar si retomen les movilizaciones y el bloquéu de la ponte.
Revelaciones de Tabaré Vázquez
El 11 d'ochobre de 2011, ante un auditoriu aconceyáu nel Colexu Monte VI, el ex-presidente uruguayu Tabaré Vázquez reveló que, nel so momentu llegara a pidi-y sofitu al entós presidente d'Estaos Xuníos, George W. Bush, y a la so secretaria d'Estáu, Condoleezza Rice ante la eventualidá d'enfrentamientos bélicu nel marcu del conflictu pola instalación de Botnia. Vázquez plantegara a los comandantes militares del so país una hipótesis de guerra con Arxentina y estos respondiéron-y que podíen faer una guerra de guerrilles y que cuntaben con cinco aviones y combustible pa 24 hores, los que si salíen nun diben tornar. Esta declaración xeneró conmoción nel sistema políticu uruguayu, llevantándose crítiques dende la oposición política, según nel ámbitu gubernamental arxentín.
Alonso de Cepeda
Gobiernu del Tucumán (1584-1586)
Cepeda foi designáu pola Real Audiencia de Charcas el 15 de xunetu de 1584 como gobernador interín, capitán y xusticia mayor del Tucumán, hasta la llegada del gobernador designáu capitán Juan Ramírez de Velasco. Caltuvo la paz na provincia.
En 1584, Alonso Abá, persona qu'ocupara cargos importantes na provincia, foi escoyíu pol Cabildru como procurador xeneral de Santiago del Estero y recibió l'encargu de Cepeda de llevantar una información destinada a probar los servicios emprestaos polos sos vecinos nel descubrimientu y conquista de la gobernación y na fundación de les ciudaes de San Miguel de Tucumán, Nuesa Señora de Talavera, Córdoba y Salta, la qu'a'l so fin alzar al gobernador Cepeda. Ye la probanza de méritos y servicios de Santiago del Estero.
El 15 d'abril de 1585 fundóse la ciudá de Concepción del Bermejo, que subsistió unos 45 años hasta que fuera despoblada polos continuos ataques de los naturales. Mientres el so gobiernu construyó'l primer molín fariñeru en 1586.
Melanargia russiae
Melanargia russiae ye un lepidópteru perteneciente a la familia de les Nymphalidae, subfamilia Satyrinae, xéneru Melanargia.
Denominación
miniaturadeimagen|275x275px|Melanargia russiae. La Melanargia russiae afayóse por Eugen Johann Christoph Esper en 1783.
Descripción
Ye una caparina de tamañu medianu que presenta un dibuxu alar negru y blancu, dominando'l blancu.
L'envés dibuxa en negru les llendes de los dibuxos de les sos ales con un ocelu nel ápiz de les ales anteriores y una llinia d'ocelles a les ales posteriores toos ocre con pupiles de blancu arrodiáu de negru. Los diseños inviértense nos cantos a cuadros negros con ocelu nel ápiz de la parte anterior y posterior de los celos con niñina en blancu y ocre con reborde en negru.
Canesba
Les gates son de color verde y la so cabeza ye de verde a marrón.
Periodu de vuelu y envernía
Univoltina, vuela de final xunu a mediaos d'agostu nuna sola xeneración.
Plantes güespedes
Les gates aliméntense de gramínees sobremanera Poa (Poa annua, Poa trivalis), Brachypodium (Brachypodium pinnatum, Brachypodium sylvatus), Bromus, Dactylis, Phleum, Stipa (Stipa pennata), Aegilops geniculata
Ecoloxía y distribución
Ta presente so forma de pequeñoos grupos aisllaos nel sur d'Europa, n'España, nel sur de Francia, d'Italia y de Grecia dempués n'Asia Menor, nel sur de Rusia, l'oeste de Siberia y el centru d'Asia.
Biotopu
Vive en toos tipos de llugares con yerba.
Proteición
Nun se beneficia d'estatus de proteición específicu.
Bibliografía
Delachaux y Niestlé, ISBNː 978-2-603-01649-7
Giro d'Italia 1947
La 30ª edición del Giro d'Italia apostar ente'l 24 de mayu y el 15 de xunu de 1947, con un percorríu de 19 etapes, una d'elles dobles, y 3843 km, que'l vencedor completó a una velocidá media de 33,153 km/h. La carrera empezó y terminó en Milán.
Tomaron la salida 84 participantes, de los cualos 50 terminaron la carrera.
Nesta edición, una vegada más, la carrera foi un mano a mano ente Bartali y Coppi, principales esponentes del ciclismu italianu de la dómina, que finalmente se decantó del llau de Il campionissimo, que llograba asina'l so segundu Giro d'Italia.
Antolín de la Fuente
Antolín de la Fuente Cla foi un músicu asturianu. Fíu de Francisca Cla y Alberto de la Fuente. Del so pá que foi músicu militar y direutor de la Banda de L'Infiestu herieda la so pasión, la música, tocando'l saxo enantes de la Guerra Civil Española embaxo la batuta del so pá nesti conceyu.
Na Guerra Civil Española taría del llau republicanu de cornetín d'órdenes. El so curtiu pasáu republicanu pieslla-y, nun entamu, poder ser direutor de banda militar, anque yá nel 68 algama'l so oxetivu. Nel 72 xubílase del Exércitu tornando p'Asturies.
Foi direutor de la Banda Música de Xixón de 1978 hasta'l 94. Morrió tres años dempués (1997) n'Uviéu. Tien una cai col so nome nel barriu xixonés de Contrueces
Noticies
Conciertu Homenaxe a Antolín de la Fuente
Ecu (dixebra)
El términu Ecu, pue referise a:
Onomástica china
Un nome chinu escríbise col apellíu primeru y el nome de pila dempués. Por casu, Mao Zedong, el fundador de la República Popular China, el so apellíu ye Mao, y el so nome ye Zedong.
Hai notar, sicasí, que dellos chinos qu'emigren o sostienen rellaciones comerciales con países occidentales adopten dacuando un nome occidentalizáu, polo xeneral con un nome de pila occidental al que s'amiesta l'apellíu, escritos dambos nel orde avezáu d'Occidente col apellíu a la fin. Un exemplu ye'l nome comúnmente usáu n'Occidente del actual Xefe Executivu de Ḥong Kong, Donald Tsang. Otros chinos dacuando adopten un nome combináu, formáu por nome de pila occidental, apellíu y nome de pila chinu, nesi orde. Por casu, l'actual Xefe Executivu de Macáu, Edmund Ho, utiliza dacuando'l nome mistu Edmund Ho Hau Wah.
Apellíos
Como yá se dixo, l'apellíu chinu emplégase delantre del nome, lo que dacuando confunde a xente d'otres cultures onde l'apellíu xeneralmente ponse darrera' nome. Asina, l'apellíu de Mao Zedong ye Máo (毛), y el so nome de pila ye Zédōng (澤東 / 泽东). O un exemplu d'un personaxe más antiguu, el poeta Li Po, de la dinastía Tang, que'l so nome ye Bó (白), o Blanco, siendo l'apellíu Lǐ (李).
Les muyeres chines casaes, polo xeneral, caltienen el so apellíu en cuenta de adoutar el del home, y los neños polo xeneral lleven l'apellíu del padre. De cutiu considérase tabú casase con daquién del mesmu apellíu, magar que nun heba parentescu direutu ente los interesaos.
Nomes de pila
Los nomes de pila chinos tienen úno dos carauteres y escríbense dempués del apellíu. Al nacer un ñácaru, los padres de normal dan-y un «nome diminutivu», como Tesorito (小寶, 小宝). El nome de pila escuéyese un pocu más tarde. En China, los padres tienen un mes pa rexistrar al neñu. Los padres puen siguir usando'l nomatu.
Siendo tan pocos los apellíos, la variedá de los nomes completos chinos depende de los nomes de pila. Puede usase casi cualquier carauter con cualquier significáu. Sicasí, nun se considera correutu pone-y a un neñu'l nome d'otra persona, yá sía pariente o personaxe famosu.
Xeneralmente pónense nomes de pila acomuñaos a cualidaes que se perciben, yá como masculines, yá como femenines. Los nomes masculinos rellaciónense con fuercia y firmeza; los femeninos, cola guapura y les flores. Les muyeres dacuando lleven nomes que repiten el mesmu carauter, como Xiuxiu (秀秀) o Lili (麗麗, 丽丽). Esto dase menos colos varones, anque Yo-Yo Ma (馬友友 Mǎ Yǒuyǒo, 马友友) ye una esceición bien conocida.
En delles families, unu de los dos carauteres del nome de pila repítise en tolos miembros d'una xeneración, y estos nomes de xeneración plániense con muncha antelación, históricamente nun poema que sirve de rellación de nomes. Arriendes, los nomes de los hermanos de cutiu rellaciónense; por casu, un neñu puede llamase pinu (松, que se considera masculín) y la so hermana puede llamase ciruela (梅, que se considera femenín).
Los nomes chinos pueden espeyar tamién periodos de la hestoria. Por casu, munchos chinos nacíos mientres la Revolución Cultural tienen "nomes revolucionarios" como "país fuerte" (強国) o vientu oriental (东风). En Taiwán, nun yera raru incorporar unu de los cuatro carauteres del nome "República de China" (中華民國) a los nomes de los varones mozos.
Pa mayor información, vease: nome de pila chinu.
Nomes alternativos
Los nomatos son polo xeneral una alteración del nome de pila, basaos dacuando nos atributos físicos de la persona, el so mou de falar o hasta na so primer pallabra. N'árees de fala min o cantonesa, el nomatu consiste de cutiu nel diminutivu Ah (阿), siguíu per una parte del nome de pila (polo xeneral l'últimu carauter). Escasamente úsense los nomatos en redolaes formales o semiformales. Una esceición ye Chen Shui-bian, de normal llamáu "A-bian" (阿扁); el nomatu úsalu él mesmu y apaez n'artículos de periódicu.
N'otres dómines, yera común que los varones con formación intelectual adquiriesen nomes de cortesía. Les dos formes más comunes yeren un zì (字), que se daba al llegar al maduror, y un hào (號), xeneralmente escoyíu pol nomáu y de cutiu caprichosu. Anque esta tradición cayó nel desusu, l'usu del seudónimu ente los escritores sigue siendo un fenómenu común. Pa mayor información, vease nome de cortesía chinu.
A la xente prominente foi común da-y un nome póstumu (諡號, 諡号), anque esto güei casi nun se prautique. A Sun Yat-sen dióse-y el nome póstumu de Guófù (國父, Padre de la Nación), nome pol que más se-y conoz en Taiwán. Arriendes, a los gobernantes adscribíense-yos tamién nomes de templu (廟號, 廟号).
Variaciones rexonales
Munchos chinos que viven o trabayen en cultures occidentales tienen un nome occidental arriendes del so nome chinu. Por exemplu, el políticu taiwanés Soong Chu-yu (宋楚瑜) tamién ye conocíu como James Soong. Otru casu ye'l yá citáu de Donald Tsang, xefe de gobiernu de Ḥong Kong.
Otra variación consiste en si la forma emplegada na romanización ye la forma en mandarín o la forma del dialeutu llocal. Polo xeneral, los chinos d'etnia china na China continental y Taiwán romanizan la forma del so nome en mandarín, y los del Asia sudoriental y Hong Kong romanizan la forma del dialeutu llocal. Los chinos de la China continental xeneralmente son reconocibles pola romanización pinyin, onde apaecen les grafíes "x", "zh" y "q", que nun s'atopen n'otros sistemes de romanización, y na que nun s'usen guiones.
Pa mayor información sobre les normes que se siguen particularmente en Taiwán na onomástica, ver l'artículu sobre nomes taiwaneses.
Corao
Corao ye un llugar de la parroquia d'Abamia, nel conceyu asturianu de Cangues d'Onís.
L'Águila
L'Águila ye un llugar de la parroquia de Santiagu'l Monte nel conceyu asturianu de Castrillón.
Corao
Alcuéntrase a 5 km de Cangues d'Onís, la capital del conceyu, y tien una población de.
L'Águila
Alcuéntrase a 4,30 km de Piedrasblancas, la capital del conceyu, a un altor mediu de 123 msnm y tien una población de.
5 Puppis
5 Puppis (5 Pup / HD 63336 / HR 3029) ye una estrella binaria na constelación de Puppis. El sistema ta formáu por 5 Puppis A, estrella blancu-mariella de magnitú aparente +5,79 y tipu espectral F5.5V, y 5 Puppis B, de magnitú +7,48.
5 Puppis A ye una estrella asemeyada, por casu, a γ Serpentis o ψ Capricorni, siendo la so temperatura superficial de 6309 K. Xira sobre sigo mesma con una velocidá de rotación proyeutada de namái 5 km/s. La so metalicidá —basada nel conteníu relativo de fierro— ye llixeramente inferior a la del Sol ([Fe/H] = -0,06). La so masa puede ser un 36% mayor que la masa solar, anque según otru estudiu la masa combinao de los dos componentes del sistema ye de 1,2 mases solares.
5 Puppis B (GCRV 5192) ye probablemente una nana mariella de tipu G3V. La separación visual cola so compañera ye de 2,41 segundos d'arcu. El periodu orbital ye de 570,44 ± 13,65 años y la órbita tien una acusada escentricidá (ε = 0,61). El sistema tien una edá envalorada de 2700 millones d'años. Alcuéntrase a 99 años lluz de distancia del Sistema Solar.
Bauríu
El bauríu o resclamu ye un fenómenu rellacionáu cola reflexón del soníu. Asocede, qu'una vegada emitía, la siñal acústica orixinal desapaez, pero entá torna soníu en miente d'onda reflexada.
Produzse bauríu cuando la onda sonora se reflexa perpendicularmente nuna parede. Pa que se produzca resclamu, la superficie refleutante tien de tar separtada del focu sonoru una distancia determinao: 17m pa soníos musicales y 11,34m pa soníos secos, lo que se debe a la persistencia acústica.
L'oyíu pue desemeyar separtadamente sensaciones que ten per enriba del tiempu de persistencia acústica, que ye 0,1 s pa soníos musicales y 0,07 s pa soníos secos (pallabres). Poro, si l'oyíu capta un soníu direutu y, dempués de los tiempos de persistencia especificaos, capta el soníu reflexáu, alvirtirase l'efeutu del bauríu o resclamu.
Sinagoga Maisel
La sinagoga Maisel foi construyida ente 1590 y 1592 gracies a el financiamientu del daquella Alcalde de Josefov, Mordecai Maisel, quien amás financió la estensa reconstrucción del ghetto en estilu renacentista. Foi llevantada por Josef Wahl y Juda Goldsmied de Herz. L'edificiu orixinal foi afeutáu seriamente pol fueu en 1689 y depués restauráu en estilu barrocu. Finalmente, foi anovada en estilu neogóticu según el proyeutu del Prof. A. Grotte en 1893– 1905. Tou lo que quedó de l'antigua disposición renacentista fueron los trés naves de la sala central cola galería pa les muyeres nel pisu cimeru. La Sinagoga Maisel úsase anguaño como sala d'esposición y depósitu del Muséu Xudíu.
Idioma bribri
El bribri ye una llingua tonal posposicional falada pola comunidá bribri na rexón costarricense de Talamanca y nos montes de la provincia de Bocas del Toro en Panamá. Pertenez a la familia llingüística chibchense, motivu pol cual atópase emparentada con otros idiomes llocales, como'l teribe, el cabécar, el boruca, el ngäbe y el maleku.
Vitalidá y distribución xeográfica
Al igual que munches otres llingües americanes, el númberu de falantes del bribri atópase en franca declinación. Según el censu nacional realizáu nel añu 2000, la población bribri total suma unos 10 000 individuos, de los cualos solo un 60 % yeren falantes nativos de la llingua, polo que s'envalora que'l númberu de falantes bribris suma unos 6000 individuos, que atópense distribuyíos en dos cantones costarricenses, Buenos Aires na provincia de Puntarenas, y Talamanca, cantón allugáu na provincia de Limón. Al momentu d'escribir esti artículu, el bribri ye la única llingua indíxena costarricense que s'enseña nes universidaes públiques d'esi país centroamericanu.
Suprasegmentales
Los suprasegmentales espresen distintes marques de tipu fonolóxicu, como la nasalidá, los tonos y, inclusive, un fonema. Como yá se reparó na llista de símbolos vocálicos, les vocales nasales representar por mediu d'una tilde ( ˜ ), ente que les vocales medies altes, per mediu de diéresis ( ¨ ). Por cuenta de motivos téunicos, nes primeres trescripciones de Wilson y Constenla yera frecuente l'empléu del sorrayáu pa indicar la nasalidá, sicasí, a partir de la década de los años 1990, l'empléu de ferramientes informátiques facilitó l'usu de midíes más convencionales; na actualidá, la norma ye l'empléu de les tildes yá descrites, lo cual convien colos usos internacionales. Los tonos representar por mediu del "acentu" gráficu agudu ( ` ), el grave ( ´ ), el circunflexu ( ^ ) o bien, pola ausencia de cualesquier d'estos acentos gráficos. El fonema oclusivu glotal nun se representa con un auténticu suprasegmental sinón per mediu d'una comilla simple final o "saltillo" ( ' ). thumb|216x216px|Lletreru en bribri nun restorán en Bribrí en Talamanca, Costa Rica, que n'ortografía estándar lleeríase «Ye' dawè balí wã, ye' mĩ̀ke chkö̀k». Traducción: «Tengo fame, voi dir a comer».
Vocales
El bribri tien un complexu sistema de vocales medies (medies altes y medies baxes), amás de cinco vocales nasales, cuntando con un gran total de doce fonemes vocálicos:
Consonantes
Este ye'l sistema de consonantes del bribri emplegando l'alfabetu tradicional del bribri. 1 Nótese l'apaición d'esi mesmu fonema nos dos puntos d'articulación necesarios pa la so realización.
Dialeutoloxía
Les diferencies dialeutales más notables que tienen de considerase son les siguientes:
Estes diferencies y otres que nun se copien equí faen qu'una mesma pallabra, de cutiu, pronúnciese bien distinta ente una rexón y otra; por casu 'guacal' ye tkã en (A) y (S), pero tchõ en (C).
Sieglu XIX
La llingua bribri, considerada como parte de la familia chibchense, conoció los sos primeros esbozos científicos nun artículu del norteamericanu William Gabb tituláu On the Indian tribes and languages of Costa Rica (apaecíu en 1875 como parte de la publicación Proceedings of the American Philosophical Society) onde s'afirma per primer vegada que los indíxenes costarricenses pertenecíen a una mesma familia "estrechamente rellacionada".
Sicasí, foi necesariu esperar hasta la ponencia Verwandtschaften und Wanderungen der Tschibtscha, presentada en 1888 y nel senu del VII Congresu Internacional d'Americanistes pol llingüista alemán Max Uhle por que se estableciera la familia chibchense como'l conglomeráu que engloba una serie de llingües falaes en partes d'Hondures, Nicaragua, Costa Rica, Panamá y Colombia. Uhle consiguió demostrar qu'había una rellación de parentescu ente les llingües talamanqueñas (bribri, cabécar, térraba, boruca), les llingües guaimíes (move, murire, muoy), les llingües arhuacas (cábaga, guamaca, bintucua) y el estinguíu Idioma muisca.
Sieglu XX
Mientres el final del sieglu XIX y hasta mediaos del sieglu XX, principalmente hubo investigaciones de tipu diacrónicu, sicasí, nengún trabayu llegó a ufiertar muncho más de lo que'l trabayu pioneru de Uhle.
Eclís solar
Un eclís solar ye'l fenómenu que se produz cuando la Lluna despinta al Sol, dende la perspeutiva de la Tierra. Esto solo puede pasar mientres la lluna nueva (Sol y Lluna en conxunción).
Tipos d'eclís solar
thumb|Ilustración d'un eclís solar dende De Magna eclipsi solari, quae continget anno 1764 ([[Acta eruditorum, 1762)]] framed|left|Cuando la Lluna nueva atópase más próxima a la Tierra ([[perigeo, esquierda), la umbra algama la superficie d'ésta y un observador en A va ver un eclís total. Si la Lluna nueva ta más lloñe (apoxéu, derecha) la umbra nun llega a la Tierra, y un observador en B, na anteumbra, va ver un eclís anular. Los observadores en C, na clarixa, van apreciar eclises parciales.]]
Esisten tres tipos d'eclís solar:
Por que se produza un eclís solar, la Lluna hai de tar n'o próxima a unu de los sos nodos, y tener la mesma llargor celeste que'l Sol.
Cada añu asoceden ensin falta dos clises de Sol, cerca de los nodos de la órbita llunar, magar pueden asoceder cuatro ya inclusive cinco clises. Asoceden cinco clises cortiles nun añu cuando'l primeru d'ellos tien llugar pocu tiempu dempués del primeru de xineru. Entós el segundu va tener llugar nel novilunio siguiente, el terceru y el cuartu van asoceder primero que trescurra mediu añu, y el quintu va tener llugar pasaos 345 díes dempués del primeru, yá que esi ye'l númberu de díes que contienen 12 meses sinódicos.
Por permediu asocede un eclís total de Sol nel mesmu puntu terrestre una vegada cada 200-300 años. Por que asoceda un eclís de Sol, ye precisu que la Lluna tea en conxunción inferior (Lluna nueva) y amás que'l Sol atopar ente los 18º 31´ y 15º 21´ d'unu de los nodos de la órbita llunar.
thumb|250px|Xeometría d'un eclís total de sol. La mayor o menor distancia de la Lluna a la so perigeo va determinar que l'eclís seya total o anular, como s'esplica na figura 2. Los valores estremos pal perigeo y apoxéu llunares nel sieglu XXI, tomaos del Anuariu del Observatoriu Astronómicu de Madrid, son los siguientes: Considerando los valores estremos de los anteriores resulta que la distancia de la Lluna a la Tierra va variar nel nuesu sieglu en 50 337 km a lo más, cantidá importante que supón unos 4 minutos d'arcu pal diámetru angular llunar, en más o en menos, un 8 % del diámetru angular mediu del nuesu satélite.
Magnitú y escurecimientu
framed|right|A una mesma magnitú nun-y correspuende necesariamente un igual escurecimientu (ver testu).
La magnitú d'un eclís solar ye la fracción del diámetru solar despintáu pola Lluna, ente que l'escurecimientu referir a la fracción de la superficie solar que queda oculta. Son cantidaes dafechu distintes. La magnitú puede dase en forma decimal o como un porcentaxe: vamos falar indistintamente d'una magnitú 0,2 o del 20 %, por casu.
Per otra parte, nun puede dase una correspondencia única ente magnitú y escurecimientu porque por cuenta de la variable distancia Tierra-Lluna varia coles mesmes el diámetru angular d'ésta y a eclises d'igual magnitú nun-yos correspuende siempres un mesmu escurecimientu. Esto represéntase –de forma bien esaxerada– na figura de riba: tantu n'A como en B la magnitú ye de 0,5 –despinta la metá del diámetru solar–, pero l'escurecimientu –fracción de superficie solar tres la Lluna– ye mayor n'A qu'en B.
Enclín de la órbita
thumb|250px|Animación del pasáu eclís de sol, del [[3 de payares de 2013.]] thumb|250px|Animación del pasáu eclís de sol, del [[22 de xunetu de 2009.]] thumb|250px|Animación del pasáu eclís de sol, del [[1 d'agostu de 2008.]] thumb|250px|Animación del pasáu eclís de sol, del [[3 d'ochobre de 2005.]] thumb|250px|Animación del pasáu eclís de sol, del [[29 de marzu de 2006.]] thumb|250px|Animación del pasáu eclís de sol, del [[4 de xineru de 2011.]] thumb|250px|Animación del pasáu eclís de sol, del [[11 de xunetu de 1991.]] Nun eclís los centros del Sol, la Tierra y la Lluna tán totalmente alliniaos, tando la Lluna siempres cerca de la llinia que xune la Tierra y el Sol. Si la órbita de la Lluna tuviera sobre la eclíptica (planu de la órbita de la Tierra), en cada revolución llunar daría llugar a un eclís de sol mientres el novilunio y a un eclís de lluna mientres el plenilluniu, al cabu d'unos 15 díes. En realidá'l planu de la órbita llunar ta inclináu al respective de la eclíptica un ángulu de 5°08'13", lo que motiva, les más de les vegaes, que la Lluna pase percima o per debaxo del Sol o penriba o debaxo del conu de solombra de la Tierra ensin que tenga llugar l'eclís. Solo va haber eclises nes sizigies (pallabra que engloba les conxunciones y oposiciones del Sol y la Lluna) cuando'l Sol tea cerca de los Nodos de la Lluna o puntos en que la órbita llunar curtia a la eclíptica. Esti nome provién de que los eclises siempres asoceden na proximidá a dichu planu.
Si l'alliniación ye bastante perfecta, la Lluna ta mui cerca del nodo mientres la sizigia, o la so llatitú nun entepasa d'un determináu valor, asocede un eclís total. Si la coincidencia nun ye completa por non tar la Lluna sobre la eclíptica, anque sí cerca d'ella, produzse un eclís parcial, quedando'l Sol parcialmente ocultu pola Lluna (eclís parcial de Sol) o ta parcialmente somorguiada nel conu de solombra de la Tierra (eclís parcial de lluna).
Periodu Saros
Esta serie de condiciones son motivu de que los eclises sían fenómenos raros que se reproducen al cabu de 223 llunaciones, esto ye 18 años 11 díes, y que se llama periodu Saros y que ye múltiplu común de dos de les distintes revoluciones llunares.
Nun añu hai dos estaciones d'eclises cuando'l Sol pasa cerca de los Nodos. A lo llargo d'un añu nun pueden asoceder menos de dos clises, que van ser obligatoriamente de sol, nin más de 7: 5 de sol y 2 de lluna, 4 de sol y 3 de lluna, 2 de sol y 5 de lluna. Hai ocho clises cada seis llunaciones que se denominen series curties. Tres un periodu Saros hai un eclís homólogu bien similar, pero que va evolucionando a lo llargo de los distintos Saros, formando una serie llarga que puede durar unos 1280 años.
Importancia histórica de los eclises
Esisten numberoses referencies históriques d'esti tipu de fenómenos en distintes dómines y cultures; asina consten documentaos eclises nel añu 709 e.C. en China o nel 332 e.C. en Babilonia. L'eclís solar más antiguu del qu'esiste constancia asocedió en China'l 22 d'ochobre de 2137 e.C., y al paecer costó la vida a los astrónomos reales Hsi y Ho, que nun supieron predicilo a tiempu.
Tintury
Tien una población de y una superficie de  km².
Eclís solar
Importancia histórica de los eclises
Los eclises de Sol y Lluna representaron enforma pal desenvolvimientu científicu. Fueron los griegos los qu'afayaron el periodu Saros que-yos dexó predicir eclises. Per otra parte, Aristarco de Samos (310 e.C. -230 e.C. ) determinó per primer vegada la distancia de la Tierra a la Lluna por aciu un eclís total de Lluna. Hiparco (194 e.C. -120 e.C. ) afayó la Precesión de los equinoccios basándose n'eclises llunares totales cerca de los Equinoccios y nunes tables pal Sol, y ameyoró la determinación de la distancia de la Tierra a la Lluna realizada por Aristarco. Kepler propunxo usar los eclises de Lluna como una señal absoluta pa midir el llargor xeográficu d'un llugar sobre la Tierra.
Escontra 1695 Edmond Halley, comparando observaciones contemporánees con rexistros históricos d'antiguos eclises, suxurió que la Lluna túvose acelerando gradualmente na so órbita. Unos años más tarde Richard Dunthorne cuantificó l'efeutu en diez segundos d'arcu/sieglu^2 en términos de la diferencia de llargor llunar. Güei ye sabíu que lo que realmente ta asocediendo ye un perllixeru amenorgamientu na velocidá de rotación de la Tierra. Mientres sieglos, el fenómenu de resfregón de marea foi ralentizando la velocidá de rotación de la Tierra tal que la duración del día foi aumentando a un ritmu de 2,3 milisegundos cada sieglu.
Mientres el sieglu XIX produz un gran meyora en espectroscopia que dexa afayar el heliu nel Sol y Einstein resuelve l'enigma del escesivu meyora del perihelio de Mercuriu y la combadura de la lluz cerca del Sol. Los eclises del Sol son una brillosa confirmación de la Teoría de la Relatividá.
Circunstancies locales
Los eclises de Sol y Lluna estremar en dos aspeutos fundamentales: Los eclises de Lluna son: Los eclises de Sol son: Esto significa que l'eclís de Lluna ye oxetivu porque la lluna allumada pol Sol entra nel conu de solombra de la Tierra mientres l'eclís y dexa de recibir la radiación solar. El suelu llunar (de la cara visible y na parte de la Lluna qu'entra na solombra) sufre en poques hores una fluctuación de temperatura que bazcuya ente 130 y -100 °C. Mientres la cara oculta namái sufre esta oscilación amodo cada 29,5 díes.
Supongamos el polu formáu pol observador que tien la Lluna na so cenit nel momentu del eclís de Lluna. Tolos observadores d'esti hemisferiu ven l'eclís de Lluna y ver toos igual. Basta la descripción d'un observador pa ser fiel reflexu del fenómenu.
Otra manera, los eclises de Sol son fenómenos suxetivos, pos moren na sensación del observador y non nel oxetu clisáu, el Sol.
Un observador qu'esfruta d'un eclís total de Sol, vive sobre la Tierra nuna zona circular d'unos 200 km de diámetru. La rotación de la Tierra encargar de qu'esta zona se vaya moviendo pola superficie de la Tierra siempres d'oeste a este, formando una banda de totalidá. Fora d'ella'l observadores van falar d'eclís parcial, y entá más lloñe'l Sol rellumaría como tolos díes. Asina pos les carauterístiques del fenómenu y l'hora a la qu'asocede son distintes pa cada observador.
Naturalmente, na zona clisada de la Tierra la falta de radiación solar produz una serie de fenómenos oxetivos, como amenorgamientu de la temperatura, vientos pola diferencia de temperatures cola zona ensin clisar, etc. Según les últimes teoríes créese qu'estos efeutos locales tán rellacionaos col efeutu Allais, consistente na inesplicable variación del periodu del pendilexu de Foucault mientres l'eclís solar.
El Monte (Santiagu'l Monte)
El Monte ye un pueblu de la parroquia de Santiagu'l Monte nel conceyu asturianu de Castrillón.