cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sirius
Siriu B
Una nana blanca namái se forma dempués de qu'una estrella desenvolver a partir de la secuencia principal y pase por una etapa de xigante colorada. Nel casu de Siriu B, esto asocedió cuando la estrella cuntaba namái cola metá de la so edá actual, hai unos 120 millones d'años. Mientres la so dómina na secuencia principal la estrella inicial, de tipu B (o B4-5), tendría una masa averada de 5 M☉. Nel intre de la so fase entemedia de Siriu B como xigante colorada, Siriu A podría aumentar el so metalicidá.
La composición de Siriu B ye básicamente un amiestu de carbonu y oxíxenu procedente de la fusión del heliu na so etapa anterior. Hai una envoltura convectiva d'otros elementos más llixeros, segregaos según la so masa de resultes de l'alta temperatura superficial; d'ende que l'atmósfera esterior de Siriu B sía d'hidróxenu práuticamente puru (l'elementu más llixeru) y nun s'aprecien otros elementos nel espectru d'esta estrella.
Especulación sobre Siriu C
thumb|230px|Imaxe de [[rayos X del Chandra, na que Siriu B ye más visible que Siriu A.]] Dende 1894, delles irregularidaes visibles na órbita del sistema Siriu fixeron pensar nuna tercera componente entá más pequeña, daqué que nunca llegó a confirmase. El meyor axuste a los datos indica que tendría una órbita alredor de Siriu A d'unos seis años y una masa de tan solo 0,06 M☉ y sería hasta diez veces más débil que Siriu B, lo que complicaría tremendamente el so visualización. Nos años venti del sieglu XX dellos astrónomos repararon repetidamente una pequeña estrella na redoma de Siriu A, mas perder de vista dempués. Estudios posteriores pudieron confirmar que se trataba d'un oxetu de fondu; en 1999, un equipu d'astrónomos franceses pudo esaminar la redolada de Siriu A en busca d'un astru tenue y topó, de fondu, una estrella de rellumu similar que na primer metá de los años venti tenía d'asitiase na zona visual qu'ocupaba Siriu A. Tomar más recién nun pudieron atopar nenguna estrella compañera de Siriu A dientro d'un campu de 30 arcsec. En 2008 publicáronse otres observaciones que fueron incapaces de detectar nin una tercer estrella nin tampoco un planeta.
Posibilidá de vida alredor de Siriu
La distancia de Siriu A a la cual tendría d'atopase un planeta p'allugar condiciones físiques favorables pa la vida tal que la conocemos ye de 4,7 ua, cerca de 700 millones de quilómetros. Sicasí, nesta distancia nun podría esistir una órbita estable por causa de les perturbaciones provocaes pola presencia de Siriu B. Cualquier planeta habitable sería destruyíu tres la espansión d'esta postrera mientres la so etapa de xigante colorada y, nel casu de que se formara de siguío d'esi procesu, taría sometíu a una incesante agua de cometes y asteroides, pos en redol a Siriu detectóse un discu de polvu similar a aquél qu'ocupaba'l Sistema Solar nes sos primeres fases.
Descubrimientu de Siriu B
left|thumb|220px|Imaxe de Siriu A (estrella grande) y Siriu B (estrella pequeña, embaxo a la izquierda de la mayor), tomada pol [[telescopiu espacial Hubble.]] En 1844, l'astrónomu alemán Friedrich Bessel, reconocíu por ser el primeru n'afayar la paralax trigonométrica en 1838, dedució en 1844, a partir de les oscilaciones nel movimientu propiu de Siriu, que tenía una compañera invisible, lo qu'asoró a tola comunidá astronómica. Gracies al analís de la trayeutoria pudieron calculase delles carauterístiques del sistema Siriu. Casi dos décades más tarde, el 31 de xineru de 1862, l'astrónomu y fabricante de telescopios estauxunidense Alvan Graham Clark, de la Alvan Clark & Sons, asitiada en Massachusetts, foi'l primeru en columbrar la débil estrella compañera de Siriu, agora denomada Siriu B y tamién, coloquialmente, «el Cachorru». Curiosamente, nun buscaba estremar la nueva estrella, sinón probar les lentes del so nuevu telescopiu refractor —el mayor del mundu de la so clase entós, de 480 mm d'apertura, destináu al Observatoriu Dearborn— y afayar imperfecciones gracies al rellumu de Siriu. A partir d'entós, Siriu dexaba de ser una estrella binaria astrométrica, i. y., binaria pero aparentemente solitaria a güeyu o con telescopiu, pa entrar na categoría d'estrelles binaries orbitales visuales.
En 1851 Christian Peters pudiera cifrar el periodu orbital de la pareya en 50,093 años, y la so masa en más de seis veces la de Xúpiter, anque nesto últimu los sos cálculos quedáronse curtios. Coles mesmes, constató una fuerte escentricidá na trayeutoria orbital de Siriu B y apurrió una efeméride coles posiciones esperaes.
En 1915, Walter Sydney Adams, utilizando un telescopiu reflector de 1,5 m dende'l Observatoriu Monte Wilson, reparó'l espectru de Siriu B y determinó que yera una tenue estrella ablancazada, lo que llevó a los astrónomos a pensar que yera una nana blanca, la segunda na hestoria en ser afayada, o inclusive la primera según otres fontes. Colos años pasó a ser una de los trés nanes blanques «clásiques», xunto a 40 Eridani y a la Estrella de Van Maanen.
La primer midida del diámetru de Siriu A foi llevada a cabu por Robert Hanbury Brown y Richard Q. Twiss en 1959 en Jodrell Bank, cola ayuda de la so interferómetro d'intensidá estelar, pero nun foi sinón hasta 2005 que, col telescopiu espacial Hubble, pudo definise el tamañu de Siriu B: aproximao tien el mesmu diámetru que la Tierra, unos 12 000 km, pero con una masa llixeramente menor a la del Sol.
Visibilidá y observación
thumb|300px|[[Hexágonu ivernizu|Triángulu ivernizu formáu por Proción a la izquierda, Betelgeuse, colorada, a la derecha (y el restu d'Orión) y Siriu debaxo nel centru.]] Con una magnitú aparente de -1,46, Siriu ye la estrella más brillosa del cielu nocherniegu, casi dos veces más brillosu que la segunda estrella por rellumu, Canopus, de -0,62 según el catálogu Hipparcos. Sicasí, ye superada pola Lluna, por Xúpiter y por Venus; n'ocasiones inclusive la magnitú aparente de Mercuriu y Marte ye cimeru. Siriu puede reparase casi dende cualquier llugar habitáu de la Tierra. Namái aquellos que viven más allá del paralelu 73º N, dellos graos percima del círculu polar árticu, nun pueden vela; y dende delles poblaciones d'altes llatitúes, anque puede acolumbrase, álzase bien pocu sobre l'horizonte, por casu na ciudá rusa de San Petersburgu, onde namái algama 13º sobre'l mesmu. Forma, xunto a Proción y Betelgeuse, el triángulu d'iviernu pa los observadores del hemisferiu norte. Por cuenta del so declinación d'apenes −17°, Siriu constituyir en estrella circumpolar nes llatitúes que van dende 73º S hasta'l polu sur. A principios de xunetu, dende'l hemisferiu sur Siriu puede vese tantu al atapecer, pos se pon tres el Sol, como a l'amanecida, cuando apaez primero que él.
Coles condiciones fayadices, Siriu puede adicar pel sol a güeyu. Ye necesariu que, con Siriu nel cenit y el Sol baxu xunto al horizonte, el cielu tea claru y que'l llugar d'observación tea asitiáu a gran altitú; la xunta d'estos requerimientos cumplir con mayor facilidá nel hemisferiu austral por causa de la declinación de Siriu. Mientres la nueche, una de les alliniaciones estelares más populares ye que l'allongamientu de la llinia imaxinaria creada poles trés estrelles principales del cinturón de Orión —Alnitak, Alnilam y Mintaka— va parar a Siriu escontra'l sureste, a unos 20º, y a Aldebarán escontra'l noroeste.
El movimientu orbital del sistema binariu de Siriu fai que la mínima separación angular ente dambes estrelles sía de menos de trés segundos d'arcu y que la máxima sía de dolce segundos d'arcu. Si tiense la primer de les situaciones espuestes, estremar a la pequeña Siriu B del so gran compañera ye un desafíu pal observador, yá que se precisa un telescopiu de siquier 300 mm d'apertura sofitáu por unes condiciones d'observación escelentes. Polo xeneral, la torga principal pa reparar Siriu B vien dau pola gran diferencia de magnitú ente la estrella primaria y la secundaria. Dende l'añu 1994, cuando asocedió'l postreru periastru del sistema Siriu, la pareya foise alloñando ente sigo, lo que facilita la so visión por separáu. Coles mesmes, pa estremar dambes estrelles puede ser d'utilidá una diafragma poligonal, escurríu por Alexander Aitken, que modifique la lluz proveniente de Siriu A por que Siriu B dexe de ser imperceptible ente'l rellumu de la primera. El próximu apoastru va tener llugar nel añu 2018, cuando'l sistema va tar separáu 12 arcsec con un ángulu de posición de 66º; l'anterior asocedió en 1966, asina qu'hasta l'añu 2010 nun foi tan fácil estremar la una de la otra.
Tomando Siriu como referencia de distancies, la estrella de grandes dimensiones más cercana ye Proción, a 1,61 pársecs (5,24 años-lluz) de distancia. Espérase que la sonda espacial Voyager 2, llanzada nel añu 1977 col fin d'estudiar los xigantes gaseosos del Sistema Solar, pase a una distancia máxima de 1,3 pc (4,3 años-lluz) de Siriu dientro d'aproximao 296 000 años.
Comparanza de rellumu
Na actualidá, Siriu ye la estrella más brillosa del firmamentu, pero non siempres va ser asina. Alredor del añu 235000 d. C., Vega va reemplazar a Siriu nesa primer posición con una magnitú de -0,7, y enantes del añu 260000 d. C., con una magnitú de -0,46, Canopus podría recuperar el so segundu puestu en desterciu de Siriu, que cayería na llista pa pasar a ser la tercer estrella por rellumu dende la Tierra. La evolución del rellumu de Siriu en comparanza con otres estrelles bien brilloses, nel espaciu de tiempu que va dende cien milenios enantes de Cristu hasta cien milenios dempués de Cristu amosar nel siguiente diagrama y la so correspondiente tabla numbérica:
Siriu como estrella colorada
thumb|300px|Siriu A, Siriu B y el Sol nel [[diagrama de Hertzsprung-Russell.]] La paradoxa de que Siriu yera hasta apocayá tiempu (en términos estelares) una estrella colorada sosprendía a los astrónomos, pos a pesar de que se sabe con certidume que ye de color blancu azuláu, los documentos históricos denotaban que la estrella yera colorada.
Nel Antiguu Exiptu, pa que los sos habitantes Siriu yera de gran importancia dada la rellación ente la so orto heliaco y la crecida del Nilu, Siriu yera una estrella colorada y, de la mesma, hacia l'añu 150 d. C. Claudio Ptolomeo describió Siriu con color acoloratáu, xunto a otros cinco estrelles que, n'efeutu, son d'esi color o anaranxáu: Betelgeuse, Antares, Aldebarán, Arturu y Pólux. El primeru en discrepar de manera oficial foi l'astrónomu aficionáu Thomas Barker, terrateniente de Lyndon Hall en Rutland, Reinu Xuníu, quien faló de la tema mientres una xunta de la Royal Society en Londres en 1760. La esistencia d'estrelles que variaben el so rellumu dio pie a la idea de que tamién podría haber otres que lo que camudaren fuera'l so color; Sir John Herschel fixo esti apunte en 1839, posiblemente influyíu pol so estudiu sobre Eta Carinae dos años tras. Thomas Jefferson Jackson See reabrió l'alderique avera del color coloráu de Siriu per aciu la publicación de diversos documentos nel añu 1892 y un sumariu en 1926, nos que non yá recurría a Ptolomeo, sinón que tamién citaba al poeta Arato, a Marco Tuliu Cicerón y a Xuliu César Xermánicu como persones que calificaren a la estrella de colorada, almitiendo per otru llau que nengún de los trés yeren astrónomos. El filósofu romanu Lucio Anneo Séneca tamién describiera nel so momentu a Siriu con un color coloráu más escuru que'l de Marte, declarando amás «Siriu ye colorada». Hai que señalar que, anque foi la idea más xeneralizada, non tolos observadores antiguos vieron Siriu colorada. Ello ye que na Historia de China antigua China Siriu yera la referencia que tomar como estrella blanca, y múltiples rexistros dende'l sieglu II e.C. hasta'l sieglu VII d. C. describen Siriu con tonos blancos. Tornando a Europa, yá nel sieglu I el poeta Manilio definir de «azul de mar», imaxe repitida nel sieglu IV por Avieno.
En 1985, los astrónomos alemanes Wolfhard Schlosser y Werner Bergmann publicaron un informe d'un manuscritu lombardu del sieglu VIII que contién De cursu stellarum ratio, escritu por san Gregorio de Tours. El testu, en llatín, enseñaba a los llectores cómo determinar la hora del rezu nocherniegu gracies a les posiciones de los astros nel cielu, axetivando Siriu cola pallabra rubeola, «acoloratada». Basar nesti fechu pa xustificar que Siriu B foi una xigante colorada entós daquella. Sicasí, otros retrucáron-yos que probablemente san Gregorio de Tours tuviera refiriéndose a Arturu en cuenta de a Siriu.
La posibilidá de qu'estes postures atopaes fueren causaes pola evolución estelar o bien de Siriu A o bien de Siriu B foi refugada polos astrónomos, pos el tiempu trescurríu foi demasiáu escasu pa una estrella y porque amás nun hai signos de la nebulosidad que cabría esperar nel sistema si un cambéu de tal valumbu tuviera llugar. Inclusive se plantegó la interaición con una presunta tercer estrella, non conocida pel momento, como causa del color coloráu. Delles otres esplicaciones alternatives argumentaron qu'o se calificaba la estrella de colorada como metáfora de la mala fortuna o que la titilación de Siriu daba la impresión de matices coloraos.
La esplicación final que resolvió'l misteriu yera abondo más simple: igual qu'asocede col Sol cuando s'atopa baxu nel horizonte, a l'amanecida o al atapecer, Siriu amosábase colloráu nesa mesma posición, de resultes de la dispersión de la lluz al traviés de l'atmósfera. D'ende que Siriu fuera colorada pa los exipcios, por casu, yá que nel so orto heliaco asítiase baxa nel cielu.
Oxetos celestes cercanos
thumb|350px|Mapa del cielu de [[Canis Maior y les sos zones cercanes. La zona al este de Siriu ye más rica que l'asitiada al oeste. ]] A la de reparar el cielu nocherniegu, Siriu ye una bona referencia p'asitiase nel cielu. Na redoma de Siriu atopa un oxetu perteneciente al catálogu Messier, M41, un cúmulu abiertu nel que pueden apreciase decenes d'estrelles, predominantemente marielles, de magnitúes de la 8 a la 10, aproximao, lo que da al conxuntu una magnitú de 5,0. A 13º escontra l'este de Siriu, esto ye, abondo más estremaos, atópense tamién M46 y M47, yá na constelación de Puppis; y escontra el norte, na constelación de Monoceros, ta'l cúmulu abiertu M50. Al oeste de Siriu, y llixeramente escontra'l sur, alcuéntrase Beta Canis Maioris, qu'a pesar del so nome nun ye la segunda estrella más brillosa de la constelación, sinón la cuarta; ye una xigante azul llevemente variable que la so magnitú absoluta supera en demasía a Siriu, pero alcuéntrase muncho más alloñada del Sistema Solar. La segunda estrella más lluminosa n'apariencia de Canis Maior ye en realidá Adhara, Épsilon Canis Maioris, otra xigante azul que yá s'alcuentra muncho más al sur na constelación. Cerca de Siriu tamién pueden reparase estrelles dobles o triples como μ CMa, S 516, S 518 o ν1 CMa, esta postrera de color anaranxáu bien cercana a otros dos col mesmu nome y tonalidá similar, ν2 CMa y ν³ CMa; d'estos trés la más próxima a Siriu nel cielu ye ν³ CMa. Cabo mentar tamién la presencia de cúmulos como'l NGC 2345, el NGC 2204 o'l NGC 2360.
Movimientu
thumb|180px|left|upright|Ilustración de 1882 qu'amuesa les oscilaciones nel [[movimientu propiu de Siriu.]] En 1718, Edmund Halley afayó'l movimientu propiu de les hasta entós supuestes estrelles fixes, en comparando les midíes astrométricas de la so dómina coles daes por Ptolomeo na so Almagesto. Decatar de que les estrelles Aldebarán, Arturu y Siriu moviérense significativamente, nel casu de Siriu hasta 30 arcmin en sentíu sur —lo que supón una distancia similar al diámetru llunar aparente— nunos 1800 años.
Sieglu y mediu más tarde, en 1868, Siriu convertir na primer estrella a la que se-y midió la so velocidá. Sir William Huggins analizó l'espectru de la estrella y notó un acercamientu en candia, polo que concluyó que Siriu s'alloñar del Sistema Solar a una velocidá d'unos 40 km/s. Sicasí, esta midida de Huggins yera esaxerada tocantes a magnitú y yera errónea nel so signu, daes les midíes actuales, que señalen que Siriu se mueve a −7,6 km/s, lo que quier dicir que viaxa más adulces y que nun s'alloña de nós, sinón que s'avera al Sistema Solar. La parte positiva del estudiu de Huggins foi qu'introdució l'estudiu de les velocidaes radiales estelares. Dientro d'unos 64 000 años Siriu va algamar la distancia mínima al Sistema Solar, unos 7,86 años-lluz, momentu en que la so magnitú aparente tamién va ser mayor que na actualidá y va crecer hasta −1,68. Dempués d'esi momentu, Siriu va empezar a alloñar del Sol.
Siriu tien un movimientu propiu relativamente grande de 1,3 arcsec per añu, de los cualos más o menos 1,2 arcsec son en sentíu sur y 0,55 arcsec en sentíu occidental.
Na cultura popular
thumb|230px|Lockheed 8 Sirius. Les referencies a Siriu n'hestories de ciencia ficción, según na cultura popular, ye abondo recurrente, inclusive sirvió como tema poética.
Nel terrén audiovisual, la empresa de cadenes de radio per satélite estauxunidense Satellite CD Radio camudó'l so nome a Sirius Satellite Radio en payares de 1999, pola razón de llamase como «la estrella más brillosa del cielu nocherniegu». Enantes, na serie de televisión V, los alieníxenes que lleguen a la Tierra partieren d'un supuestu cuartu planeta alredor de Siriu.
En música, al compositor alemán Karlheinz Stockhausen atribúyese-y afirmar en distintes ocasiones que llegó d'un planeta asitiáu nel sistema Siriu. Per otru llau, cabe solliñar la curtia tema instrumental «Sirius» del álbum Eye in the Sky del grupu de proyeición internacional The Alan Parsons Project. Dicha cantar, que nel álbum da entrada al senciellu «Eye in the Sky», foi popularizada en parte pol so usu n'acontecimientos deportivos, especialmente na NBA y más exautamente polos Chicago Bulls de la dómina de Michael Jordan. Otros álbumes que pueden citase son Lemuria Sirius B de la banda sueca Therion, o'l álbum conceptual From Mars to Sirius de los franceses Gojira.
L'astrónomu Noah Brosch realizó conxetures avera del nome del personaxe Sirius Black de la serie de noveles Harry Potter de J. K. Rowling, yá que según él l'autora podría inspirase en Siriu B (Sirius B n'inglés), y aprofia el so enllaz colos perros, pos ye un personaxe que puede tresformase en perru. Enantes, en 1752, Voltaire escribió un cuentu filosóficu sobre un ser veníu de Siriu, Micromégas, que podría ser un precursor del xéneru de ciencia-ficción.
Tocantes a instituciones y los sos símbolos, quiciabes el fechu de mayor significación ye que na bandera de Brasil alcuéntrase presente Siriu, yá que ye una de les ventisiete estrelles dibuxaes nella, onde representa al estáu brasilanu de Mato Grosso, al oeste del país y unu de los más grandes. Particularmente, na bandera ye una de les estrelles dispuestes nel llau esquierdu del círculu central. Siriu apaez nel escudu d'armes de la Universidá de Macquarie, allugada en Sydney, y ye amás el nome de la so publicación estudiantil.
En teosofía, créese que les Siete estrelles de les Pléyades tresmiten la enerxía espiritual de los siete rayos del logos galácticu a les siete estrelles del sietestrellu, pa depués pasar a Siriu. Dende ellí únviase al traviés del Sol al dios de la Tierra, Sanat Kumara, y finalmente per aciu los siete Maestros de los siete rayos a la raza humana.
Nel ámbitu naval militar, Siriu ta bastante presente. Siete barcos de la Marina Real Británica fueron bautizaos HMS Sirius dende'l sieglu XVIII. El primeru d'ellos, fletáu orixinalmente en 1786, yera'l buque insinia de la Primer Flota que saleó escontra Australia en 1788. La Marina Real Australiana nomó dempués a un navío so HMAS Sirius (O 226) n'honor del antiguu buque insinia británicu. Ente los barcos estauxunidenses esiste un USNS Sirius (T-AFS-8). En navegación civil, el tresatlánticu italianu Siriu, dedicáu al tresporte d'emigrantes europeos escontra Suramérica, naufragó frente a les mariñes del cabu de Palos en Cartaxena (España) en 1906, grave incidente nel que morrieron más de doscientes persones. En aeronáutica, n'Estaos Xuníos construyóse un avión rellacionáu con Siriu, el Lockheed Model 8 Sirius, el primeru de los cualos foi pilotáu por Charles Lindbergh, afamáu Pilotu d'aviación aviador que foi'l primeru en cruciar l'océanu Atlánticu ensin escales en solitariu. Siguiendo nel mundu de los tresportes, la compañía Mitsubishi Motors diseñó'l motor Mitsubishi Sirius en 1980.
Notes
<references group=N.B. />
Kenta Nishioka
Kenta Nishioka (西岡 謙太, ) ye un futbolista xaponés.
Falcaria vulgaris
Falcaria ye un xéneru monotípicu de planta yerbácea perteneciente a la familia Apiaceae. La so única especie: Falcaria vulgaris, ye orixinaria d'Eurasia. thumb|Ilustración thumb|Detalle de la fueya thumb|Inflorescencia
Descripción
Son yerbes biañales o perennes, glabres, glauques, con raigaños pivotantes llargues. Tarmos de 30-100 cm de llargu, erectos o ascendentes. Fueyes alternes y, dacuando, tamién basales (1 o más fueyes basales dacuando presentes nel floriamientu), la base del tarmu y fueyes xeneralmente inferiores llargu peciolaes, les fueyes medianes y superiores curtiu peciolaes o sésiles. Llámina de la fueya de 1-35 cm de llargu, en términos xenerales oblongues a triangular-ovales na so contorna, les de la base del tarmu y les fueyes más inferior ternaes y pinnaes 1-2 (-3) vegaes compuestes lobulaes, la exa principal (raquis), de cutiu con nales per debaxo de los puntos de fixación de los foliolos, los finales de 20-250 mm de llargu, angostamente oblongues a lliniares, estreches na base, amenorgar a una punta afilada na punta, los marxes finamente dentaos (los dientes son diminutos, espinosos). Les inflorescencies terminales y axilares, n'umbeles compuestes, na so mayoría de tarmu llargu. Arreyo de 3-12 bráctees. Flores de 5 a numberoses en cada umbela, los tarmos de 4-10 mm de llargu. Frutes 2-5 mm de llargu, angostamente oblongues, esplanaes lateralmente, glabres, de color marrón con costielles pálides, los mericarpos menudu daqué narquiáu o curváu, con 5 costielles anches y esplanaes (más anches que los espacios ente ellos), estos escarecen de nales. Tien un númberu de cromosomes de 2 n = 22. Floria en Julio-setiembre.
Distribución y hábitat
Orixinaria d'Eurasia, introdució llargamente, pero de forma esporádica nel nordeste d'EE.XX.). Alcuéntrase nos cantos de caminos, barganales y árees abiertes y llugares venaos.
Taxonomía
Falcaria vulgaris describióse por Johann Jakob Bernhardi y espublizóse en Systematisches Verzeichnis 176. 1800.
SV Vulpeculae
SV Vulpeculae (SV Vul / HD 187921 / HIP 97717) ye una estrella variable na constelación de Vulpecula, visualmente asitiada 2º al oeste de 15 Vulpeculae. Al igual que O Vulpeculae y T Vulpeculae, nesta mesma constelación, ye una variable cefeida.
SV Vulpeculae ye una estrella de gran tamañu, siendo'l so radiu ente 211 y 235 vegaes más grande que'l del Sol. Ello supón que si tuviera nel centru del Sistema Solar, la Tierra quedaría englobada dientro de la mesma estrella. El so conteníu metálico ye práuticamente igual a la solar, con un índiz de metalicidá [Fe/H] = +0,05. Tocantes a la so masa nun esiste consensu; mientres un estudiu considerar una estrella de 14,2 mases solares —la más masiva ente más de 40 cefeides estudiaes—, otru estudiu amenorga esta cifra hasta 6,9 mases solares. La so distancia respeutu al Sistema Solar ye de 7980 ± 190 años lluz.
Chaligny
Chaligny ye una comuña francesa del departamentu de Meurthe-et-Moselle, na rexón de Gran Este. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Genevieve Hannelius
Genevieve Hannelius ye una actriz y cantante d'Estaos Xuníos, conocida profesionalmente como G. Hannelius. Ella interpretó'l papel de Emily en Dean Brother, una Película Orixinal de Disney Channel tamién protagoniza por Hutch Dano y pol so papel co-protagonista como Amy Little en Leo Little's Big Show. Hannelius tamién ye la nueva voz de Rosebud nes películes de Air Buddies.
Primeros años
G. Hannelius nació Boston, Massachusetts y camudóse a Maine, cuando tenía apenes un añu d'edá. Ella empezó a actuar a una edá bien nueva. Los sos papeles teatrales inclúin a Madeline en Madeline's Rescue y Jenny nel teatru de Tales of a Fourth Grade Nothing with Children con Children's Theatre of Maine y Maine State Music Theater. Ella camudóse a California mientres 3 meses pa probar les audiciones, y tuvo tanto ésitu que la so familia treslladóse definitivamente a Los Angeles en 2008.
Actuación
Hannelius interpretó Courtney Patterson en Surviving Suburbia. Tuvo un papel recurrente en Sonny with a Chance, una serie orixinal de Disney Channel, como Dakota Condor, un papel como convidada en Hannah Montana como una fan llamada Tiffany y ella tien un papel recurrente en Good Luck Charlie como Jo Keener. Hannelius ye los alumnos de Los Angeles-based Young Actor's Studio. Ella interpretó a Madeline na producción de Children's Theater of Maine de Madeline's Rescue nel branu de 2002. Tamién interpretó a Emily Pearson en DenBrother en 2010, y foi la talentosa voz de Rosebud no nueva Spooky Buddies de 2011. Ella ta llamada a interpretar Wednesday Malone na nueva serie de Disney Channel Madison High a estrenase en 2012.
Música
N'abril de 2011, ella llanzó el so primera y segundu cantar "Staying Up All Night" y "Just Watch Me" en iTunes. G tamién escribió un cantar pa un amigu cercanu títulada "Two In A Billion". G anguaño ye una artista ensin discográfica.
Raión de Staryadarogui
Staryadarogui ye un raión o distritu de Bielorrusia, na provincia (óblast) de Minsk.
Ocupa una superficie de 1 370 km².
El centru alministrativu ye la ciudá de Staryadarogui.
Demografía
Según estimación 2010 cuntaba con una población total de 21 937 habitantes.
Teatru Palacio Valdés
El Teatru Palacio Valdés asitiase nel conceyu asturianu d'Avilés.
Esti edificiu foi construyíu pol arquiteutu Manuel del Busto a entamos del sieglu XX. Esti arquiteutu proyeutó un teatru neo-barrocu con disposición llonxitudinal, paralela al frente por mor de los problemes téunicos que-y daba'l solar escoyíu pa la so construcción. L'edificiu empecipió a construyise'l 5 d'agostu de 1900, data de la colocación de la primer piedra nun actu solemne con permunchos convidaos ente los que se pue rescamplar a Clarín. Les obres duraron venti años principalmente por mor a problemes económicos que apararon les obres en dellos momentos. En 1920 nauguróse bautizándolu col nome del rescampláu escritor Armando Palacio Valdés, fíu adoutivu de la villa, qu'acudió al estrenu.
El teatru tuvo abiertu ente 1920 y 1972 representando obres de toa mena y siendo amás emplegáu como sala de cine. En 1972 tres el so pieslle sofrió l'abandonu que lu dexó nun estáu deplorable hasta que nel añu 1992, siendo yá de titularidá del conceyu, foi restauráu y nauguráu.
Declaróse Bien d'Interés Cultural con categoría de Monumentu'l 28 d'avientu de 1982
Instalaciones
L'auditoriu tien forma de ferradura con varios pisos y palcos. L'aforu total del teatru ye de 747 espectadores.
Charca de Zeluán
La Charca de Zeluán  ye una charca que pertenez al conceyu asturianu de Gozón y alcuéntrase a pocos metros de la Ensenada de Lloderu, nel conceyu d'Avilés. La superficie total protexida son 23,41 hectárees de les que namás pertenecen a la charca 0,5. Na sablera de Zeluán cuando llega la baxa mar apaez un paisaxe de marisma el qu'espeya la posible esistencia d'un estuariu na zona en tiempos primitivos. La charca ta alimentada por un coleutor que la xune col mar. La so bayura n'aves migratories demientres tol año aporta-y un especial interés ecolóxicu, polo que foi declarada declarada monumentu natural'l 25 de xunetu de 2002.
Hironobu Ono
Hironobu Ono (小野 博信; ) ye un futbolista xaponés.
Osetia del Norte-Alania
thumb|250px|right thumb|250px|right thumb|250px|right Osetia del Norte-Alania (Республика Северная Осетия-Алания; n'osetiu: Республикæ Цæгат Ирыстон-Алани, ) ye una de les ventiún repúbliques que, xunto colos cuarenta y siete óblast, nueve krais, cuatro distritos autónomos y dos ciudaes federales, conformen los ochenta y tres suxetos federales de Rusia. Atopar n'El Cáucasu rusu, na antigua Ruta de la Seda. La so capital ye la ciudá de Vladikavkaz. Con una población de 712 877 habs., según censu de 2010.
Osetia del Norte parte con Kabardia-Balkaria, Krai de Stávropol, Chechenia, Ingusetia, Osetia del Sur y Xeorxa.
Historia temprana
El territoriu d'Osetia del Norte foi habitáu per primer vegada poles tribus caucásiques. Dalgunos alanos nómades asitiar na rexón nel sieglu VII, formando'l reinu d'Alania. Finalmente convirtióse al cristianismu por misioneros de Bizanciu. Alania beneficióse descomanadamente de la Ruta de la Seda que pasaba al traviés del so territoriu.
Chambley-Bussières
Chambley-Bussières ye una comuña francesa del departamentu de Meurthe-et-Moselle, na rexón de Gran Este. Llenda con.
Osetia del Norte-Alania
Historia temprana
Dempués de la Edá Media, repitíes invasiones de mongoles y tártaros abrasaron a la población, agora conocida como osetios. L'islam foi introducíu a la rexón nel sieglu XVII polos cabardinos. Los conflictos ente'l Kanato de Crimea y l'Imperiu otomanu, finalmente, emburriaron a Osetia a una alianza cola Rusia Imperial nel sieglu XVIII. Llueu, Rusia estableció una base militar na capital, Vladikavkaz, polo que foi la primer zona controlada per Rusia nel Cáucasu norte. En 1806, Osetia taba baxu total control rusu.
Chambley-Bussières
Tien una población de y una superficie de  km².
Osetia del Norte-Alania
Periodu soviéticu
La dominación soviética llevó a la rexón a un rápidu desenvolvimientu de la industria y los ferrocarriles que superaron el so aislamientu. Los primeros llibros de la zona llegaron a finales del sieglu XVIII y convirtiéronse en parte de la Rexón Terskaya de Rusia a mediaos del sieglu XIX.
La Revolución rusa de 1917 provocó n'Osetia del Norte la so fusión cola República Soviética del Monte en 1921. Depués convirtióse nel Oblast Autónomu d'Osetia del Norte'l 7 de xunetu de 1924, depués fundióse cola República Socialista Soviética Autónoma d'Osetia del Norte el 5 d'avientu de 1936. Na Segunda Guerra Mundial foi oxetu d'una serie d'ataques per parte de los invasores alemanes nazis que, ensin ésitu, trataron d'apoderase de Vladikavkaz en 1942.
La República Socialista Soviética d'Osetia del Norte declaró república autónoma de la Xunión Soviética'l 14 de xunu de 1990. El so nome foi camudáu a República d'Osetia del Norte-Alania en 1992.
Etapa post soviética
El colapsu de la Xunión Soviética plantegó problemes especiales pal pueblu osetiu, que fueron estremaos n'Osetia del Norte, parte de la República Socialista Federativa Soviética de Rusia, y Osetia del Sur, parte de la República Socialista Soviética de Xeorxa. N'avientu de 1990 el Sóviet Supremu de Xeorxa abolió l'enclave autónomu d'Osetia metanes les crecientes tensiones étniques na rexón, y gran parte de la población fuxó escontra la frontera con Osetia del Norte o la mesma Xeorxa. Unos 70 000 refuxaos d'Osetia del Sur fueron reasentados n'Osetia del Norte, lo que provocó enfrentamientos cola población predominantemente ingushetia nel raión Prigorodni. Eso llevó al conflictu d'Osetia y Ingushetia.
Masacre de Beslán
Osetia del Norte tamién ye conocida polos aciares atentaos producíos en setiembre de 2004 a manes de terroristes chechenos na ciudá de Beslán, onde perecieron 334 rehenes, incluyíos 186 neños al esplotar unu de los artefautos que controlaba'l xefe del comandu terrorista.
Homo rudolfensis
La especie Homo rudolfensis foi propuesta en 1986 por V. P. Alexeev pal individuu KNM ER 1470. Camentábase que yera un miembru del Homo habilis. Albidrábase qu'hai 2 millones d'años había una sola especie Homo na Tierra. Pero les estremancies nel craniu fizo que se propusiere la esistencia d'otra especie contemporánea al Habilis.
Osetia del Norte-Alania
Guerra d'Osetia del Sur de 2008
Osetia del Norte convertir nel principal destín de los refuxaos d'Osetia del Sur mientres la guerra n'agostu de 2008.
Homo rudolfensis
Nun se sabe cuála de les dos especies ye'l ancestru de los siguientes Homo.
Osetia del Norte-Alania
Guerra d'Osetia del Sur de 2008
L'artículu 16 del capítulu 1 de la Constitución de la República Osetia del Norte - Alania define les rellaciones de la república rusa con Osetia del Sur, reconocida pola Federación Rusa'l 26 d'agostu de 2008.
Bandera de Dinamarca
La bandera nacional de Dinamarca conozse col nome de Dannebrog, en danés lliteralmente la "tela danesa" o'l "trapu danés". Ye una cruz escandinava blanca en fondu bermeyu qu'algama'l borde de la bandera y cola parte vertical averada'l mástil en llugar de centrada. Esti diseñu de bandera danés foi adoptada depués pol restu de naciones nórdiques; Suecia, Noruega, Finlandia, Islandia y les Islles Feroe, asina como fasteres d'heriedu cultural y históricu nórdicu, como les rexones escoceses de les Islles Shetland y les Islles Orkney. Mentantu la xunión personal de Dinamarca y Noruega, el Dannebrog foi tamién la bandera de Noruega y siguió siéndolo hasta la adopción de la bandera noruega d'anguaño nel 1821.
Osetia del Norte-Alania
Xeografía
Na frontera sur d'Osetia del Norte atopa una de les montes más altes d'Europa, el monte Kazbek (Казбек; n'osetiu: Урсхох, lit.: monte blancu) (5 047 m). La más alta, l'Elbrus (5 642 m.), allúgase más al oeste, na frontera que dixebra Kabardino-Balkaria y Caracháevo-Cherquesia. Al norte del Cordal Principal del Cáucasu, en paralelu, hai cuatro grandes picos: el Bokovoy, el Skalistyy, el Pastbishchnyy y el Lesistyy.
Bandera de Dinamarca
El Dannebrog ye la bandera d'estáu más vieya del mundu qu'inda ta n'usu por una nación independiente. Enanties d'ella les fuercies daneses usaben l'estandarte'l cuervu, flag Ravnen en danés, Hrafnsmerki en noruegu antiguu.
Osetia del Norte-Alania
Ríos
El principal ríu d'Osetia del Norte ye'l Térek, que tien la so nacencia nos glaciares del Monte Zilga-Khokh, na parte cimera de la cuenca del cordal del Cáucasu, na frontera d'Osetia del Sur y Xeorxa, a una altitú de 2 713 metros. El Térek tien un llargor d'unos 600 km (incluyendo'l territoriu d'Osetia del Norte, de 110 quilómetros) y cuenta con munchos afluentes. Los principales el son Uruj (104 km), l'Ardón (101 km), el Kambiléyevka (99 km), el Gizeldón (81 km) el Fiagdón y el Sunzha (278 km). Los glaciares más importantes son el glaciar Karaugomsky (35 km²), Mayli (22 km²) y Tseyskoe (18 km²).
Bandera de Dinamarca
Orixe llexendariu de la bandera
La lleenda lliga l'orixe de la bandera cola Batalla de Lyndanisse, tamién nomada Batalla de Valdemar (danés: "Volmerslaget"), circa Lyndanisse (Tallinn) n'Estonia, en xunu 15, 1219.
Osetia del Norte-Alania
Recursos naturales
Los recursos naturales inclúin minerales (cobre, plata, cinc), madera, agües minerales, enerxía hidroeléctrica, y reserves de petroleu y gas.
Bandera de Dinamarca
Orixe llexendariu de la bandera
La batalla diba mal y la derrota yera inminente. Pero entoncies, cuando los daneses taben por rindise, la bandera cayó del cielu. Garrándola enanties que tocara'l suelu, el rei coyóla nes sos manes y movióla al aire argutu delantre les tropes desfallecíes, dándo-yos esperanza y liderándolos p'haza la victoria.
Osetia del Norte-Alania
Clima
El clima n'Osetia del Norte ye continental templáu. Na llanura Mozdokskaya los vientos son frecuentes, secos y calorosos; la temperatura medio en xineru ye de -4,4 °C y en xunetu de 24 °C, con una precipitación de 400 a 450 mm. Nes zones centrales el clima ye más templáu, anidiáu pola proximidá de los montes. Los iviernos son nidios, los branos llargos, lluviosos, y, polo xeneral, non demasiáu calorosos. Pel branu esiste la posibilidá de penetración de ciclones tropicales, que descarguen fuertes agües del monzón con nubes llétriques. Les precipitaciones d'iviernu lleguen, principalmente, dende'l mar Caspiu.
Bandera de Dinamarca
Orixe llexendariu de la bandera
El mitu ye nidiu. La bandera, el Dannebrog foi dada a los daneses pol mesmu Dios y dende esi día foi la bandera de Dinamarca y de los reis daneses.
Osetia del Norte-Alania
Política y gobiernu
thumb|right|200px|Sede del gobiernu republicanu en [[Vladikavkaz.]] Mientres el periodu soviéticu, la máxima autoridá na república foi compartida por trés persones: el primer secretariu del Comité osetiu del Partíu Comunista de la Xunión Soviética (PCUS) —qu'en realidá tenía l'autoridá más grande—, el presidente del óblast soviética (poder llexislativu) y el Presidente del Comité Executivu de la República (poder executivu). Dende 1991, el PCUS perdió tol poder y el xefe de l'alministración de la República, y finalmente, el gobernador foi nomáu/escoyíu xunto al parllamentu rexonal.
Bandera de Dinamarca
Orixe llexendariu de la bandera
thumb|300px|right|El Dannebrog cayendo del cielu na [[Batalla de Lyndanisse, 15 de xunu de 1219. Pintáu por Christian August Lorentzen en 1809. Orixinal nel Statens Museum for Kunst, Dinamarca]]
Osetia del Norte-Alania
Política y gobiernu
La Constitución de la República d'Osetia del Norte-Alania ye la llei fundamental de la rexón. El Parllamentu d'Osetia del Norte-Alania ye l'órganu que s'ocupa del poder llexislativu. L'Asamblea Llexislativa exerz la so autoridá por aciu l'aprobación de lleis, resolvimientos y otros actos xurídicos y la supervisión de l'aplicación y observancia de les lleis y demás actos xurídicos adoptaos pola mesma. El máximu órganu executivu ye'l Gobiernu de la República, qu'inclúi órganos executivos territoriales como les alministraciones distritales, comités y comisiones que faciliten el desenvolvimientu y ocúpense del día ente día los asuntos de la provincia. L'alministración del óblast sofita les actividaes del Gobernador, que ye'l funcionariu más altu, y actúa como garante de la observancia de la constitución de la república en conformidá cola Constitución de Rusia.
El xefe de gobiernu de la República d'Osetia del Norte-Alania ye'l presidente de la República. A partir de 2008, el presidente de la república ye Taymuraz Mamsurov. Mamsurov asocedió a Alexander Dzasokhov, que voluntariamente arrenunció al so puestu'l 31 de mayu de 2005.
Demografía
La población de la república, acordies con el Comité Estatal d'Estadística de Rusia, ye de 703 977 persones en 2014. La densidá de población ye de 88,14 hab/km² (2014), con una población urbana del 63,98% (450 386 habitantes). Estos datos converten a Osetia del Norte ye unu de los suxetos más densamente poblaos de la Federación Rusa, nel quintu llugar (dempués de Moscú, San Petersburgu, Rexón de Moscú y Ingushetia). Más de la metá de la población del país (el 56%) viven en Vladikavkaz.
Grupos étnicos
Según el Censu de 2010, los osetios constitúin el 65,1% de la población de la república. Otros grupos inclúin a los rusos (20,8%), ingusetios (4,0%), armenios (2,3%), cumucos (2,3%), xeorxanos (1,3%), ucraínos (0,4%) y chechenos (0,3%).
La comunidá ingusetia tuvo una gran presencia na rexón, pero cola disolución de la Xunión Soviética y l'esplosión de los conflictos interétnicos na zona, la mayor parte d'ellos decidieron emigrar.
Relixón
thumb|Ilesia de la Natividá de la Santísima Virxe, la ilesia ortodoxa más antigua de Vladikavkaz (1812). Según una encuesta oficial de 2012, el 49,2% de la población d'Osetia del Norte-Alania xuntar a la Ilesia ortodoxa rusa, el 10% declara ser genéricamente cristianu (escluyendo católicos y protestantes) y el 2% sigue a otres Ilesies ortodoxes. La segunda relixón más profesada ye la relixón indíxena osetia o neopaganismu (tradición conocida como Ætsæg Din, lliteralmente del osetiu «fe exacta»), qu'abarca'l 29% de la población (incluyíes les comunidaes eslaves rodistas). Los musulmanes constitúin el 4% de la población y los protestantes el 1%. Amás, otru 1% de la población declara ser "espiritual, pero non relixosu" y el 3% asegura ser atéu.
Idiomes
Hai dos llingües oficiales n'Osetia del Norte: el rusu, que ye oficial pa tolos suxetos federales de Rusia (Osetia del Norte ye una república), y l'osetiu. L'osetiu ye una llingua indoeuropea, que pertenez al grupu llingüísticu de les iranies orientales. El rusu non yá exerz como llingua franca na rexón, sinón tamién nativu pa munchos, pos ye un idioma eslavu oriental y, como tal, tamién pertenez a la familia indoeuropea, lo que significa que les dos llingües tán rellacionaos, anque distantes.
Economía
A pesar de la inevitable carga económica d'una gran población de refuxaos, Osetia del Norte ye una de les repúbliques más riques del norte del Cáucasu. Ye la más urbanizada y más industrializada con actividaes metalúrxiques, electróniques, químiques y alimentos.
Nos últimos años, el desenvolvimientu económicu d'Osetia del Norte-Alania tuvo ésitu; el indicadores de desenvolvimientu social y económicu de la república en 2005-2007 revelaron una crecedera estable de tolos sectores de la economía y los principales parámetros sociales. La naturaleza y les condiciones climátiques de la república contribúin al ésitu del desenvolvimientu de los diversos sectores económicos, que se ve favorecida pola bayura de recursos naturales.
El productu rexonal brutu (PRB) per capita de la rexón en 2006 foi de 61 000 rublos (2 596 dólares), un aumentu del 30% nel periodu 2005-2007. El PRB pro cápita en 2007 foi de 76 455 rublos. En 2005-2007, el salariu mensual permediu n'Osetia del Norte-Alania doblóse, coles ganancies d'efectivu reales aumentando nun 42,5 per cientu. En términos de la crecedera permediu del salariu mensual, la república ocupa'l primer llugar nel Cáucasu Norte.
Les prioridaes económiques del gobiernu rexonal inclúin la crecedera industrial, el desenvolvimientu de la pequeña empresa, la construcción de spas y resorts, y el fortalecimientu de la disciplina presupuestario y fiscal.
Recursos naturales, agricultura ya industria
thumb|Central hidroeléctrica Ezminskaya. Los recursos más xeneralizaos son el cinc y minerales complexos que contienen plomu. Hai depósitos de piedra caliar, dolomita, mármol y piedra de toque. Tamién hai una gran disponibilidad de materiales de construcción, tales como magre, arena y grava. Les reserves de depósitos de petroleu local envalorar en 10 millones de tonelaes métriques.
El sector agrícola ye bien variáu y especialízase nel cultivu de trigu, maíz y xirasol; la horticultura; viticultura; y el ganáu y la cría d'oveyes.
Turismu
thumb|El monumentu a [[Jorge de Capadocia|San Jorge, al sur d'Alagir, ye unu de los llugares más visitaos de la república.]] A pesar de la proximidá a Chechenia, Osetia del Norte ta faciendo esfuercios por desenvolver la so industria turístico. Desenvolviéronse con éxito proyeuto consistentes en balnearios, centros turísticos y, polo xeneral, el desenvolvimientu del turismu aplicáu na parte montascosa de la república. Hai cerca de trés mil monumentos históricos na república y más de la metá de la del so área ta ocupáu pol Parque Nacional Alania, la Reserva Nacional d'Osetia del Norte. Hai más de 250 reserves d'agua duce, mineral y manantiales terapéuticos na república, con unes reserves diaries envaloraes de 15 000 metros cúbicos. Amás d'apurrir la base pa centros de salú, estes agües minerales tamién tienen el potencial de ser embotellada y vendida. El agua mineral d'Osetia del Norte ye conocida poles sos cualidaes úniques, según la composición mineral especial.
Infraestructura
En términos de la so infraestructura, Osetia del Norte-Alania ocupa'l segundu llugar nel Distritu Federal del Sur y el décimu na nación. La república tien dalgunes de les más estenses redes de telecomunicaciones na rexón del Cáucasu Norte y en Rusia. Ocupa'l primer llugar tocantes a les sos instalaciones de la rede de telecomunicaciones nel Distritu Federal del Sur.
La república ocupa'l cuartu llugar en Rusia en términos d'urbanismu y cais pavimentadas, la espansión del so complexu de tresporte y loxística ufierta bones redes de comunicación ente Rusia y el Cáucasu Sur, según con Asia Central. El complexu cunta con dos carreteres federales (la carretera o ruta militar de Xeorxa coneuta Vladikavkaz con Transcaucasia) que crucien el Gran Cáucasu, dos puestos de control aduaneros pa coches, una rede desenvuelta de ferrocarril, l'Aeropuertu Internacional de Vladikavkaz, y terminales de tresporte bien forníes.
Sieglu XX
thumb|La [[Segunda Guerra Mundial foi'l mayor conflictu bélicu de la historia de la humanidá.]] El sieglu XX foi'l periodu entendíu ente'l 1 de xineru de 1901 y el 31 d'avientu del 2000. Foi'l décimu y últimu sieglu del II mileniu. Nun tien de confundir se cola centena d'años conocida como centuria de los 1900, qu'empezó'l 1 de xineru de 1900 y terminó'l 31 d'avientu de 1999.
Homo neanderthalensis
thumb|Neandertal de la Chapelle-aux-Saints ([[Francia).]] L'Homo nearderthalensis u Home de Neanderthal ye una especie estinta del xéneru Homo qu'ocupó Europa y fasteres d'Asia occidental na cabera edá de xelu. Surdió hai unos 150.000 años, desapaeciendo de sópitu hai unos 30.000. Descendiente del Homo heidelbergensis, taba peradautáu al fríu estremu, tenía 1.600 cm³ de capacidá cranial, una altura de más de 1,8 metros lo que-y daba una masa corporal de más de 100 kilos. El primer fósil foi descubiertu en Xibraltar magar que la identificación como nueva especie fízose tres alcontrar los fósiles en 1856 cerca de Düsseldorf nel valle Neander n' Alemaña.
Sieglu XX
Carauterizáu poles meyores de la teunoloxía; medicina y ciencia polo xeneral; fin de la esclavitú nos llamaos países desenvueltos; lliberación de la muyer na mayor parte de los países; pero tamién por crisis y despotismos humanos en forma de rexímenes totalitarios, que causaron efeutos tales como les Guerres Mundiales; el xenocidiu y l'etnocidio, les polítiques d'esclusión social y la xeneralización del desemplegu y de la probeza. De resultes, afondáronse les desigualdaes en cuanto al desenvolvimientu social, económicu y teunolóxicu y tocantes a la distribución de la riqueza ente los países, y les grandes diferencies na calidá de vida de los habitantes de les distintes rexones del mundu. Nos últimos años del sieglu, especialmente a partir de 1989-1991 col derrumbe de los réximes coleutivistes d'Europa, empezó'l fenómenu llamáu globalización o mundialización.
Al faer balance d'esta centuria, Walter Isaacson, direutor xerente de la revista Time declaró: “Foi unu de los sieglos más sorprendentes: inspirador, espantible dacuando, fascinante siempres”.
Nos alboreceres del sieglu XX, la dinastía manchú de China, l'Imperiu otomanu y dellos imperios europeos controlaben gran parte del mundu. Tan solo'l Imperiu británicu apoderaba una cuarta parte del planeta y de los sos habitantes. Muncho primero de rematar el sieglu, tales imperios habíen quedáu apostraos a los llibros d'historia. “Pa 1945 —indica The Times Atlas of the 20th Century— terminara la era del imperialismu.” A la fin del sieglu, tres la disolución de la Xunión Soviética, el primeru y mayor estáu socialista, los Estaos Xuníos d'América quedaron como única superpotencia mundial.
Homo neanderthalensis
La cultura asociada a esta especie ye'l Musteriense.
Report of an Expedition down to the Zuni and Colorado Rivers
Report of an Expedition down to the Zuni and Colorado Rivers, (embrivíu Rep. Exped. Zuni & Colorado Rivers), ye un llibru con ilustraciones y descripciones botániques escritu conxuntamente por Sitgreaves y John Torrey y espublizáu en Washington, DC nel añu 1853.