cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Xéneru gramatical n'español
Orixe del xéneru
N'español, según nes demás llingües con xéneru, como les llingües romances, la presencia d'esta carauterística ye una retención del sistema de xéneru del protoindoeuropéu tardíu. Munchu autores fueron construyendo los sos criterios y conceptualizaciones avera del xéneru gramatical nes pallabres. Por casu, Rodolfo Lenz especuló sobre l'orixe del xéneru, atribuyendo un calter típicamente femenín de la -a y el calter incoloru de la terminación o. Según él, esistiríen unes voces típiques indoeuropees que fadríen referencia al xéneru femenín y utilizaríen la terminación -a tales como: *ma,*cigüeña y vaca. Propón qu'a partir d'estos seres puramente femeninos arimar al restu, l'usu d'esa terminación, inclusive al demostrativu indoeuropéu *-so que pasaría a *-sa.
L'atribución del xéneru gramatical entiéndese güei día como arbitraria (pa los entes non sexuaos y pa aquellos nos que la distinción machu/fema nun tien relevancia) lo que nun evita que Jakob Grimm propunxera que'l xéneru de los nomes tenga'l so orixe nuna interpretación sexual de los oxetos que pasaría pola so personificación. Por ello, la tierra sería de xéneru femenín na mayoría de los idiomes. Nesa mesma llinia, Leo Spitzer cree que'l xéneru femenín diría acomuñáu a pallabres con significáu de continente, ente que'l masculín diría acomuñáu a los conteníos. Corbett señala qu'en toles llingües con xéneru gramatical esiste un nucleu de pallabres en que'l xéneru ta semánticamente motiváu (por calteres sexuales o d'otru tipu), y que frecuentemente esta diferenciación estender al restu de pallabres por criterios fonolóxicos ensin motivar semánticamente. Por esa razón siella ye una pallabra femenina pero sillón ye masculín, non por razones semántiques sinón pola forma de la so terminación.
Nel mundu tamién esisten delles llingües onde'l xéneru asignar de manera consistente semánticamente, por casu en tamil esisten tres xéneros: animáu masculín, animáu femenín ya inanimáu, que son semánticamente predecibles.
Estudiu del xéneru n'español
Percorríu pol enfoque de la categoría del xéneru en delles gramátiques:
Descripción llingüística del xéneru
Al respective de la gramática del español esisten dos xéneros, el masculín y el femenín. El xéneru neutru, perdíu sacante demostrativos (esto eso aquello), el pronome ello y l'artículu lo, tien una procedencia indoeuropea y vitalidá plena nel llatín o alemán. El so orixe últimu podría tar nuna oposición que nun hai pervivido, animáu frente a inanimáu, mesma d'una concepción animista de la naturaleza. Debíu tamién a la concepción animista de la naturaleza, en llatín, por casu, el nome del árbol ye femenín y el frutu ye neutru.
Dende un momentu bien ceo se toma en cuenta que'l masculín, pela so parte, desempeña un mayor númberu de funciones y asina tien más estensión semántica y consecuentemente más indetermín que'l femenín.
Tanto los seres vivos como los inanimaos comparten la propiedá gramatical del xéneru, ente que los seres vivos tienen añedida una propiedá léxica de machu y fema. Propúnxose que'l xéneru puede tar inclusive nel lexema, ensin necesidá de manifestase nos morfemes. Por casu, nel casu de farina o mesa, yá que nun se podría conmutar la so terminación pola mesma del xéneru contrariu, masculín nesti casu. Igualmente débese tratar el casu de los heterónimos en cuanto al xéneru, qu'empleguen distintes pallabres pa la distinción de xéneros.
Dellos gramáticos, como Alsina y Blecua, consideren que, cuando'l xéneru manifestar por moción, el masculín realizar por aciu los alomorfos -o, -y, -Ø y el femenín pol morfo -a. Por casu, nel casu de lleón, el masculín indicar el conxuntu vacíu xunto al lexema. Argumenten qu'en casu de qu'almitan diminutivu facilitaráse la identificación de la marca -o. Llión: lleón+ Ø / lleón+cit+o.
La idea del monema con significante cero ye criticada por J. A. Martínez magar reconocer la so utilidá metodolóxica. Esti autor indica acertadamente que podríen añedir infinitos monemas con significáu cero; por tanto, en coche (exemplu de Alsina y Blecua) tendríamos les marques de singular y masculín representaes por Ø, como tamién podríen tar representaos tolos morfemes derivativos aplicables a esa pallabra: cochera, cochazo, etc. Asina, como repara Bussynes, un home solteru nun ye, en concencia, un home casáu con una muyer cero.
Variaciones semántiques
Igualmente pa la espresión del xéneru, amás de la moción flexiva, puede recurrise a la moción d'artículu que, como yá repara Alarcos, nun dexa de ser un morfema esternu concordáu. Son exemplos d'esto el/la testigu, el/la collacia, el/la cónyuge. Casu paralelu pero de bien escasu espardimientu ye'l de los nomes de xéneru epicenu como veníen llamándose na gramática tradicional. Tomen un escasu númberu de realidaes sexuaes onde l'interés de la distinción sexual ye escasu pa la intención comunicativa. Tales son ensame, persona, etc., y nomes d'animales como sardina o cigüeña xunto a los que puede aplicase machu o hembra si fuera necesariu precisar.
Paez claro que la oposición de xéneru en castellán ye una de les más granibles pola cantidá de pares que toma y pola facilidá de formación de nuevos exemplos. Ye por ello que surden de cutiu formaciones iróniques nin concilios nin concilies (en Los palacios de Ulloa) o'l famosu Melibeo soi en La Celestina que pretende amosar l'estremu amorosu de Calisto teniendo bien presente la parodia del amor cortés. Tamién nel llinguaxe infantil apaez idioto o desobedienta por un provechu escesivu de la recursividad de la concordanza regular. En Suramérica oise, pol mesmu motivu, hipócrito, media dormida o pianisto. Igualmente suelen aplicase, con diversu ésitu, terminaciones femenines pa nomes qu'en principiu quedaben fora, y asina se sentíen, de la distinción xenérica; tal ye'l casu de figuranta, bachillera, rea, testiga o huéspeda (dalgunes d'estes aperacidas dende un momentu bien ceo, probando asina la gran productividá d'esta oposición).
Concordanza anómala: femeninos con /a tónica inicial
Los artículos femeninos la y una tomen obligatoriamente la forma el y un respeutivamente cuando s'anteponen a sustantivos femeninos qu'empiecen por /a/ tónica (gráficamente a- o hai-); asina, dicimos
Sicasí, nun tien d'escaecer se qu'estes pallabres siguen siendo de xéneru femenín, polo que tolos demás determinantes y pallabres rellacionaes con elles tienen d'escribise siempres en femenín (p. ex., La principal arma de Indiana Jones ye'l llátigu); amás, si la y una nun s'atopen darréu antes d'eses pallabres, sinón qu'hai otres en mediu, vuelven obligatoriamente a la so forma normal (p. ex., Bebí toa la fresca agua del vasu). Estos casos d'aparente falta de concordanza tienen de ser consideraos un fenómeno fonolóxicu, non como un casu de falta de concordanza. Anque'l fenómenu nun paez afectar a los axetivos:
Na Edá Media emplegábense artículos masculinos non solu ante a tónica sinón tamién ante a átona ya inclusive ante cualesquier vocal la espada.
Feminismu y xéneru gramatical
El feminismu remontar a idees surdíes nel sieglu XVIII rellacionaes colos derechos humanos y los conceutos de suxetu universal, suxetu de conocencia, ciudadanu, de cuenta que lo masculino alzar de xenéricu a universal. Yá nel sieglu XVII, Vaugelas declaró respectu del idioma francés
Tres sieglos dempués, el feminismu sigue siendo una visión crítica que fai ver y irracionaliza. Asina, frente a argumentos en contra de la forma femenina química o música, porque confunde profesional con disciplina, la teoría feminista fai ver que nunca hubo tracamundiu ente el fruteru y el vendedor de frutes. Amás, tien d'entendese que nun esiste nengún enfotu de tapecimientu na inclusión de profesionales femeninos so la designación ensin marcar del masculín como tampoco esiste esta intención na referencia masculina pa un grupu heteroxéneu; siguiendo'l principiu d'economía. Ello ye que encuestes realizaes ente profesionales de la medicina indiquen qu'elles prefieren ser caracterizaes con moción d'artículu, esto ye, el médicu frente a médica.
La llingua solamente ye susceptible de captación como fenómenu de calter solidariu ente la manifestación y la subyacencia de pensamientu. Esto ye, los usos llingüísticos desvelen una forma d'entender la realidá. Esta idea de que los usos léxicos de la llingua tienen consecuencies psicolóxiques y culturales na mente de los falantes ye una creencia amestada a la programación neurolingüística y la revesosa hipótesis de Sapir-Whorf.
N'otros casos, el nome del oficiu nun lleva implícita una referencia sexuada y, por tanto, podría entendese l'usu de fiscala o xueza como una carauterización innecesaria o escesiva. Anguaño la base de la problemática atopar nos nomes d'oficios, dalgunos de los cualos presenten problemática especial pa la so feminización. Quepe por tou lo dicho aportunar na necesidá d'estremar les actitud sexistes respectu del funcionamientu del sistema gramatical como antes estremábamos ente la noción de xéneru y la de sexu.
Indicación de dambos xéneros
Nos últimos años, debíu a la puxanza del usu d'un llinguaxe non sexista, ta estendiéndose el costume innecesaria según la Real Academia Española— de faer esplícita l'alusión a dambos sexos cuando s'utilicen sustantivos o axetivos animaos:
Coles mires de economizar dichu escuenciu usu del llinguaxe, empezó a estendese l'usu del símbolu de l'arroba (@) como recursu gráficu pa integrar nuna sola pallabra les formes masculino y femenino del sustantivu, una y bones esti signu incluyiría nel so trazu les vocales a y o:
L'empléu de l'arroba pa integrar nuna sola pallabra les formes masculino y femenino del sustantivu ye bien frecuente nes publicaciones d'organizaciones comprometíes cola igualdad de derechos ente varones y muyeres (partíos políticos d'esquierdes, movimientos asociativos, prensa nueva) ya inclusive foi emplegáu en delles campañes institucionales. La so estensión per parte de los partíos políticos ta implicáu tamién por querer tomar un aire de modernidá y de progresismu.
Sicasí, la Real Academia Española nun almite estes opciones por dellos motivos:
American Sociological Association
thumb|right|Entrada del congresu d'ASA de 2008 celebráu en [[Boston.]] L'American Sociological Association (ASA), fundada en 1905 como American Sociological Society (ASS), ye una organización ensin ánimu d'arriquecimientu dedicada a la meyora de la disciplina y l'oficiu de la socioloxía. L'asociación márcase como xera'l sofitar a los sociólogos na so xera y promocionar les sos contribuciones a la sociedá.
ASA celebra añalmente un congresu, el American Sociological Association Annual Meeting, que cunta cola presencia d'unos 6000 participantes. Amás l'asociación edita delles publicaciones académiques ente les que destaca l'American Sociological Review.
Con unos 13.000 miembros, ente los que s'atopen profesores, alumnos, investigadores y becarios, l'ASA ye l'asociación profesional de socioloxía más grande del mundu.
Presidentes
El primer presidente d'ASA foi Lester Frank Ward, consideráu'l padre de la socioloxía norteamericana. Mientres estos años ocuparon la presidente de l'asociación destacaos sociólogos como Talcott Parsons en 1949, Robert Merton en 1957, Erving Goffman en 1982 o James Coleman en 1992. L'actual presidenta (2009), que fai la presidencia númberu 100, ye la profesora de la Universidá de Maryland Patricia Hill Collins, conocida popularmente pol so llibru Black Feminist.
Iniciativa Wikipedia
Na seronda de 2011, l'ASA llanzó la so iniciativa "Socioloxía en Wikipedia". L'oxetivu xeneral de la iniciativa ye que los sociólogos arreyar nos procesos d'escritura y edición p'asegurar que los artículos de les ciencies sociales tean actualizaos, completos, precisos y escritos apropiadamente. Erik Olin Wright, presidente de l'Asociación naquel periodu, pidió ameyorar les entraes sociolóxiques motivando a profesores y estudiantes a que s'arreyen pa realizar xeres d'escritura de Wikipedia en clase. En collaboración cola Fundación Wikimedia y un grupu d'investigación de la Universidá Carnegie Mellon, l'ASA desenvolvió'l so Portal Wikipedia. El mesmu apurre tutoriales sobre cómo contribuyir, alderiques en videu de normes y procedimientos, llistes d'artículos y árees temátiques que precisaben meyores. El Portal tamién apurre instrucciones pa los profesores sobre cómo usar asignaciones d'escritura de Wikipedia pa cursos académicos.
Publicaciones periódiques
ASA edita dacuando once publicaciones:
Referencies
Notes ===
192 Nausikaa
192 Nausikaa ye l'asteroide númberu 192 de la serie, descubiertu'l 17 de febreru de 1879 dende Pola por Johann Palisa (1848-1925).
Moral
La moral (del xen. llatín mōris, ‘costume', y de ende mōrālliriu, ‘lo relativo a los usos y les costumes') ye un conxuntu de normes, creencies, valores y costumes que dirixen o emponen la conducta de les persones na sociedá. La moral dexa estremar cuálos aiciones son bones y cuálos males. Otra perspeutiva definir como'l conocencia de lo que'l ser humanu tien de faer o evitar pa caltener la estabilidá social.
Introducción
El términu moral» tien un sentíu opuestu al de «inmoral» (contra la moral) y «amoral» (ensin moral). Ye la esistencia d'aiciones y actividaes susceptibles de valoración moral esta encontada nel ser humanu como suxetu d'actos voluntarios. Toma l'aición de les persones en toles sos manifestaciones, amás de que dexa la introducción y referencia de los valores.
Los conceutos y creencies sobre la moral apuerten a consideraos y codificados d'alcuerdu a una cultura, relixón, grupu, o otru esquema d'idees, que tienen como función la regulación del comportamientu de los sos miembros. La conformidá con diches codificaciones tamién puede ser conocida como moral y considérase que la sociedá depende del usu xeneralizáu d'esta pa la so esistencia.
Hai diverses definiciones y concepciones de lo qu'en realidá significa la moral, y esto foi tema de discutiniu y alderique al traviés del tiempu. Múltiples opiniones concuerden en que'l términu representa aquello que dexa estremar ente'l bien y el mal de los actos, ente qu'otros dicen que son solo'l costumes les que s'evalúen virtuoses o gafíes.
El conceutu de moral estremar de la filosofía moral o ética en qu'esta postrera cavilga racionalmente sobre los diversos esquemes morales cola cuenta d'atopar principios racionales que determinen les aiciones éticamente correutes y les aiciones éticamente incorreutes, esto ye, la ética busca principios absolutos o universales, independientes de la moral de cada cultura.
Historia
Toles sociedaes tienen un conxuntu de conductes, que son el nucleu d'una concepción moral llargamente compartida polos individuos del grupu. N'Occidente fueron particularmente importantes la concepción moral de les relixones como'l xudaísmu, y el cristianismu. N'Oriente'l confucianismu o'l budismu tamién exercieron un fuerte influxu nel nucleu moral de sociedaes asiátiques.
Magar ye frecuente remontar la reflexón moral occidental, a lo dicho poles escueles grecorromanes, onde la moral enseñar en forma de preceptos práuticos, la reflexón moral foi particularmente importante na antigüedá exipcia a xulgar pola gran cantidá de testos de calter moral que sobrevivieron. Na antigüedá grecollatina, ellaboráronse numberosos testos tales como les Máximes de los siete sabios de Grecia, los Versos doraos de los poetes de Grecia; o bien en forma de apólogos y alegoríes hasta que dempués se revistió d'un calter filosóficu.
Los antiguos romanos concedíen a les mores maiorum (‘costumes de los mayores', les costumes de los sos ancestros afitaes nuna serie siguida de precedentes xudiciales) una importancia capital na vida xurídica, a tal grau que mientres más de dos sieglos (aproximao hasta'l sieglu II e. C.) foi la principal ente les fontes del derechu. La so vixencia perdura al traviés de la codificación de dichos precedentes nun testu que llega hasta nós como la Llei de les XII Tables, ellaboráu alredor del 450 e. C.
Ocupa importante llugar nes enseñances de Pitágores, Sócrates, Platón, Aristóteles, Epicuro y, sobremanera, ente los estoicos (Cicerón, Séneca, Epicteto, Marco Aurelio, etc.). Los neoplatónicos inspirar en Platón y los estoicos cayeron nel misticismu. Los modernos afondaron y completaron les teoríes de los antiguos.
Oríxenes de la moral
Munchos científicos creen que la ética ye un productu de la seleición natural, que se considera que caltuvo comportamientos sociales favorables al ésitu evolutivu de los grupos. Les sociedaes animales amuesen munchos exemplos de cohesión basada na sumisión instintiva a lo que paez ser lleis non escrites. Los grupos primitivos antepasaos de la especie humana teníen ensin dulda una organización d'esti tipu que, col desenvolvimientu de les facultaes cerebrales, tresformóse progresivamente na institución de llexislaciones esplícites, y nel respetu a les mesmes. Les sociedaes que s'otorgaron lleis y aplicar resultaron ser más capaces de sobrevivir y abondar que les llibraes a l'anarquía y a la competencia selvaxe ente los sos miembros.
Esta idea ampliar Edward O. Wilson, biólogu d'Harvard, sol nome de sociobioloxía, por que tomara tol texíu social humanu. Según Wilson, que resumió los sos puntos de vista nuna importante obra, Consilience, tou nuesu sistema de valores, incluyendo les creencies, virtúes y normes rellacionaes con elles, ye productu de la oportunidá evolutiva. El sistema esiste a cencielles porque resultó ser útil pal ésitu evolutivu de los grupos que lu prauticaron.
Munchos filósofos y científicos sociales opunxéronse puxantemente a la sociobioloxía por diversu razones. Dalgunos ven nella muertes del darwinismu social, la posición empíricu-lóxica que defendió, especialmente, el filósofu inglés del sieglu XIX Herbert Spencer, pa xustificar, sobre la base de la teoría de Darwin, los escesos del laissez faire ("dexar faer") económicu. D'acordies con otros, la sociobioloxía esaxera'l papel del determinismu xenéticu, en desterciu de les influencies ambientales, y promueve les discriminaciones racial y social. A última hora, la tesis d'un orixe natural de la ética nun ye aceptada, evidentemente, polos que creen que les normes morales fueron dictaes pol dios xudeocristianu cuando apurrió a Moisés les tables de la llei nel cume del monte Sinaí.
Dexando de llau estos discutinios cargaos d'ideoloxía, asoceden dos cavilgues sencielles. De primeres, ye difícilmente discutible que les sociedaes sometíes a les lleis tuvieren mayor ésitu que les ensin llei. Per otru llau, l'antropoloxía comparada demuestra claramente que les lleis varien según los pueblos y les dómines. De cuenta que la seleición natural desempeñó un papel; pero lo qu'ésta promovió foi la esistencia de lleis, non necesariamente los detalles del so conteníu.
Sía como quier l'orixe del nuesu comportamientu éticu, esisten bones razones pa creer que, col desenvolvimientu del celebru, la moral evolucionó progresivamente dende una forma puramente pragmática y utilitaria hasta una concepción más astracta del bien y del mal. La mayoría de les civilizaciones estremen ente les llexislaciones, dictaes por considerancia de convivencia, y normes étiques, basaes en valores absolutos. Estes siguen siendo arbitraries en cierta midida, como demuestren, por casu, los principales alderiques sobre bioética. Pero la distinción mesma ente'l bien y el mal paez topase fondamente na naturaleza humana.
Moral filosófica
Davezu, úsase'l términu "moral" pa referise a una serie de preceptos, valores, permisos ya ideales colos qu'un grupu humanu emponer nuna determinada dómina histórica. Tamién puede referise al códigu personal de conducta de daquién. "Moral", con mayúscula, utilizar pa referise a una disciplina filosófica, la Filosofía Moral, que s'ocupa de cavilgar alrodiu de los nuesos códigos morales.
Moral y ética
Dellos autores consideren como sinónimos a estos términos por cuenta de que los sos oríxenes etimolóxicos son similares y unvien al calter propiu de los vezos d'un grupu. Sicasí, n'otros contestos utiliza'l términu "Ética" pa referise a la Filosofía Moral, ente que "moral" referir a los distintos códigos de comportamientu concretos. Delles postures conciben la ética como'l conxuntu de normes suxuríes por un filósofu o proveniente d'una relixón, en cuantes que a «moral» desígnase-y el grau d'acatamientu que los individuos espachen a les normes imperantes nel grupu social. Non toos alcuerden con dicha distinción, y por eso nun sentíu práuticu, dambos términos úsense indistintamente, y de cutiu nun s'estrema ente los dos conceutos, faciéndolos equivalentes.
El matiz que les delimita ta na observación o aplicación práutica de la norma que corada'l mandatu éticu. Por ello, la norma ética siempres va ser teórica, en cuantes que la moral o costume va ser la so aplicación práutica. Según esti puntu de vista, la moral basar nos valores que dicta la conciencia, que de la mesma, ta basáu en costumes aprendíes. Dichu puntu de vista diz que la moral nun ye absoluta o universal, yá que la so vixencia depende de los costumes d'una rexón, d'equí vendría'l relativismu cultural. El valor ye, pos, el nucleu de toa moral. Cada persona tien unos valores determinaos, igualmente como tien una cultura que la identifica.
Per otra parte, la universalidá de dalgún sistema moral ye unu de los oxetivos de la ética oxetiva que'l so conteníu o efeutu nun se considera relativu nin suxetivu, sinón efectivu y aplicable pa tou home racional so un contestu determináu, siempres y cuando l'axente capaz de comportamientu pueda actuar de manera racional, entendíu como aquello no que tolos seres humanos puedan tar d'alcuerdu cuando decidan buscar un comportamientu moral específicu que se xulgo "de bien" o "correutu", que caltenga o cause aceptable calidá de vida o evite dalguna consecuencia inconveniente, y que surda por causa de la repetición de ciertos comportamientos probables pa la humanidá. Immanuel Kant ―al traviés del so imperativu categóricu― fixo l'intentu de dar bases a una moral oxetiva nacida de la razón y más allá de la relixón. Una de les principales oxeciones que s'oponen a los sos razonamientos, ye l'usu obligatoriu de la verdá y del deber con esclusión del sentir
La crítica que fai Friedrich Nietzsche a la moral y la ética sorraya que los códigos morales y les étiques qu'estudien o enconten estos códigos morales preséntense como desveladoras de fondes verdaes sobre'l ser humanu.
Ye famosu'l so analís de la moral cristiana nel que manifiesta cómo los valores cristianos, por casu, la humildá, o la compasión, básense realmente na hipocresía y na rensía(según la so teoría). Los valores morales son estrataxemes de dominiu d'unos homes pa otros. Pero nenguna moral y nenguna ética reconocen esto pos ye esencial pa elles el despintalo. P'afayar esos tapecimientos propón Nietzsche un métodu qu'él llapada "xenealóxicu". Entama una "xenealoxía de la moral". Trátase de faer analises psicolóxicos y d'usu del llinguaxe a partir de testos éticos y morales y d'observaciones de conductes morales. Pa Nietzsche na so obra La xenealoxía de la moral diznos que: les morales y les étiques que faen pasar por "verdaderos" y "universales" unos valores son "morales d'esclavos". La so propuesta corada la total llibertá creativa de cada home nel más estrictu sentíu, nun sentíu paecíu al que s'aplica cuando se fala nel arte contemporáneo de la llibertá d'un artista. La "moral de señores" refuga ellaborar un repartu de valores esixentes a los demás. Cada home hai de realizar los sos deseos y dexar que tamién s'espresen los deseos de los demás, ensin códigos verdaderos previos.
Teoloxía moral
Nel cristianismu hai una área d'estudiu teolóxicu que considera la moral como la determinación de lo que dicta lo malo y lo bono. Nesta área, el mal moral ye entendíu como'l pecáu, inxusticia, maldá, aquello que s'opón a al bien moral, entendíu como la voluntá de Dios, lo santu, la xusticia, la bondá. Esta creencia, mesma de la fe cristiana, considera los actos inmorales como ofienses escontra Dios, que traen la separación ente l'home y Él, y que ruempen l'orde necesariu pa vivir.
Los cristianos sí consideren a la moral como daqué universal, yá que na biblia descríbese que tolos homes (inclusive los xentiles) tienen una llei escrita nos sos corazones una llei natural que foi dada por Dios, que ye manifestada como una moralidá innata, y que constitúi'l raigañu espiritual de la consciencia humana.
Tamién se considera que la esistencia de la inmoralidá, como un fenómenu, ye resultáu del llibre albedríu del home, pol cual Dios dio al ser humanu la capacidá de decidir o escoyer llibremente ente'l bien y el mal, y asina mesmu, ente la bendición o maldición.
Moral oxetiva
Al conxuntu de normes morales llámase-y moralidá oxetiva, porque estes normes esisten como fechos sociales independientemente de qu'un suxetu quiera acatales o non. Los actos morales provienen del convencimiento de que l'actuar d'un individuu siempres se realiza por ciertos fines y que tol que fai daqué, tien de facer con un fin, nun siendo que nun controle la so razón, como asocede en variaes situaciones. Sicasí, les realidaes sociolóxiques suxuren que les persones suelen actuar por inercia, costume, tradición irrazonada o la llamada «mentalidá de masa».
Opuestu a esta postura d'auto-justificación ta l'aceptación, per parte del individuu, de la so responsabilidá. Usando los valores morales puede convertise nel artífiz del so propiu destín o d'un meyor destín.
A lo llargo de la historia, y de les distintes cultures, esistieron distintes visiones de la moral. Xeneralmente, la moral ye aplicada a campos nos cualos les opciones realizaes por individuos espresen una intención relativa a otros individuos; inclusive non miembros de la sociedá. Poro, esiste una disputa académica sobre si la moral puede esistir solamente na presencia d'una sociedá o tamién nun individuu hipotéticu ensin rellación con otros. La moralidá mídese tamién cuando la persona ta sola, nun siendo reparada por naide, por casu, en situaciones onde se riquir tener muncha integridá.
Autonomía y heteronomía
Una concepción de la moralidá puede tender escontra cualesquier de les posibles direiciones nun campu determinao. Ello ye que esisten morales qu'encamienten ciertes restricciones sobre'l comportamientu (heteronomía), según esisten morales qu'encamienten una autodeterminación totalmente llibre (autonomía) y una variedá de posiciones entemedies.
Inmoral y amoral
Dientro del conceutu de moral surden otros dos conceutos que son, cada unu a la so manera, antónimos y que nun tienen de ser confundíos. Unu ye'l de «inmoral», que fai referencia a tou aquel comportamientu o persona que viola una moral específica o la moral social. Cuando se diz qu'una persona actúa inmoralmente, quier dicise que ta actuando de forma incorreuta, faciendo mal.
Per otra parte, el conceutu de «amoral» o amoralidad, fai referencia a una postura na que les persones considérense carentes de moral, polo que nun consideren que los fechos o actos humanos sían malos o bonos, correutos o incorreutos. La mayor defensa de la amoralidad realizar nel taoísmu, nel cual considérase que la moral malva al ser humanu, obligándolo a faer coses bones cuando nun ta preparáu y prohibiéndo-y faer coses males cuando precisa esperimentar pa dase cuenta de les repercusiones de los sos actos. Tou lo «moral», según ellos, implica forzar la naturaleza del ser humanu y ye frutu de la rocea y el mieu a los demás, a lo que puedan faer si nun tán sometíos al estrictu gobiernu d'unes lleis que rixan el so comportamientu.
El ser humanu ye un ser moral porque tien capacidá d'escoyer a la hora d'actuar, ye responsable de los sos actos y ye capaz d'evaluar les consecuencies que d'ellos se deriven. La conciencia moral manifestar na entruga: ¿Qué tengo de faer? Pa responder, les persones tienen de pensar sobre lo bono y lo malo. Lo qu'una persona considera bonu convertir nun valor moral. Y les normes morales desenvuelven y protexen esos valores. Asina, el valor de la vida apaez protexíu cola norma «Nun vas matar». Los animales nun son capaces de decidir reflexivamente, nun se preguntar qué tienen de faer. La so vida ye ayena al ámbitu de lo moral, por eso dicimos que son amorales. Les normes y los valores nun tienen sentíu, pos escarecen de les capacidaes necesaries. Daquién ye inmoral si nun cumple les normes morales de la so comunidá.
La moral en distintes escueles política-filosófiques
Hai diverses postures que proponen la naturaleza de les normes étiques, dalgunes de les cualos cítense nel esquema siguiente:
"Amás, esi principiu de tratar a los demás como unu quier ser tratáu, ¿qué ye sinón el xenuinu principiu de la igualdá, el principiu fundamental de l'anarquía? ¿Y cómo puede unu llegar a creese anarquista ensin ponelo en práutica?(...) Y la igualdá ye la equidad. Llamándonos anarquistes declaramos por adelantao qu'arrenunciamos a tratar a los demás como nós nun quixéramos ser trataos por ellos; que nun toleramos yá la desigualdá, lo cual dexaría a dalgún d'ente nós exercitar la violencia o l'astucia o l'habilidá de la manera que nos ofendería a nós mesmos. Pero la igualdá en tou sinónimu de equidad– ye l'anarquía mesma. ¡Al diañu l'osu blancu que se abroga el derechu d'engañar la cencellez de los otros! Nun lo queremos y suprimir por necesidá. Nun ye namái a esa trinidá astracta de llei, relixón y autoridá a la que declaramos la guerra. Siendo anarquistes, declaramos la guerra al cúmulu d'endrómines, d'astucia, d'esplotación, de depravación, de viciu, nuna pallabra de desigualdá, qu'arramaron nos corazones de toos nós. Declaramos la guerra a la so manera d'obrar y pensar. El gobernáu, l'engañáu, l'esplotáu, la prostituta, etc., manquen primero de too los nuesos sentimientos d'igualdá. Nel nome de la igualdá, nun queremos yá nin prostitutes, nin esplotaos, nin engañaos, nin gobernaos."
Emirates SkyCargo
Emirates SkyCargo ye una aereollinia de carga con base en Dubái, Emiratos Árabes Xuníos. Ye una división d'Emirates qu'empezó les sos operaciones n'ochobre de 1985, el mesmu añu de la formación de Emirates. Dende entós foi la principal aereollinia de carga de la compañía, con base nel Aeropuertu Internacional de Dubái, el so principal centru de conexón. Emirates SkyCargo realiza vuelos a venti destino en quince países dende l'Aeropuertu de Dubái, y por aciu la rede de Emirates tien accesu a setenta y nueve destino adicionales. Ye subsidiaria de The Emirates Group, que cunta con más de cuarenta mil emplegaos y ye propiedá del Gobiernu de Dubái.
A 2009, Emirates SkyCargo ye la séptima compañía de carga más grande del mundu.
Historia
Emirates SkyCargo establecer n'ochobre de 1985, coles mesmes qu'empezó operaciones Emirates, operando como una entidá separada de la mesma compañía. Nel so primer añu, SkyCargo tresportó más de diez mil tonelaes de carga y arrendó la flota carguera completa a Emirates, amás d'encargase de tol tresporte de les aeronaves de pasaxeros de l'aereollinia.
SkyCargo construyó una sonadía significativa amestáu a la calidá, polo que recibió'l so primer premiu en 1989. A partir d'entós, recibió más de cien premiu internacionales, incluyendo l'apurríu a la "Meyor aereollinia de carga d'Oriente Mediu" mientres venti años consecutivos.
Historia moderna
thumb|Emirates SkyCargo retiró tolos sos [[Airbus A310 en 2009.]] El 3 d'ochobre de 1993, Emirates SkyCargo robló un alcuerdu con EC International pa tresportar tol equipaxe de carga dende los Estaos Xuníos a venticuatro países a los que volaba Emirates, n'Oriente Mediu, la India, Europa y Alloñáu Oriente. Amestáronse nueves rutes a midida que l'aereollinia foi creciendo. En 1997 incorporóse Ámsterdam, el mesmu añu en que SkyCargo aprovió'l 16 % de los ingresos de The Emirates Group per primer vegada.
En mayu de 2003, l'aereollinia adquirió un Boeing 747-400, que sumóse a trés Boeing 747. Operaba dos B747-400 con capacidá pa 120 tonelaes de pesu y un B747-200 con capacidá pa 110 tonelaes. En setiembre de 2004, l'aereollinia llanzó servicios escontra Johannesburgu y Lahore. El 20 de payares de 2005, Emirates anunció qu'ordenara ocho Boeing 777 de carga, y que'l primeru d'estos aviones entraría en serviciu en 2007, nel Airshow de Dubái. Mientres el Airshow de Farnborough en xunetu de 2006, la compañía robló un contratu por diez Boeing 747-8, nun alcuerdu de trés mil millones de dólares.
En 2005, Emirates SkyCargo y Korean Air Cargo roblaron un alcuerdu de cooperación en dos rutes escontra la India, en Delhi y Mumbai.
Nel final del so añu financieru de 2006, en marzu, SkyCargo anunció ingresos por más de mil millones de dólares y tresporte de más d'un millón de tonelaes de carga. La flota carguera incluyía cuatro aviones: un Boeing 747-400F y trés A310-300. Esi mesmu añu, l'aereollinia llanzó un serviciu a Barcelona utilizando'l Airbus 310.
Historia recién
thumb|Boeing 747-400F aterrizando nel [[Aeropuertu de Frankfurt del Main.]] En marzu de 2009, SkyCargo adquirió un nuevu Boeing 777 cargueru d'ampliu rangu, aumentando'l númberu de la so flota a ocho aviones. Esi mesmu añu informó que'l porcentaxe de los sos ingresos en The Emirates Group aumentara a un 9,8 % con respectu al añu anterior, y que treslladara 1,4 millones de tonelaes de carga. Más de mil persones trabayaron nel serviciu de carga en 2009.
Destinos
thumb|[[Airbus A310|Airbus A310-300F de Emirates SkyCargo.]] Emirates SkyCargo opera vuelos puramente de carga a venti destino, de los cualos dolce pertenecen tantu a les aeronaves de pasaxeros d'Emirates como a les de SkyCargo.
Llexa
La flota de Emirates SkyCargo fleet consiste nes siguientes aeronaves (a agostu de 2011):
193 Ambrosia
193 Ambrosia ye l'asteroide númberu 193 de la serie, descubiertu'l 28 de febreru de 1879 dende Marsella por J. Coggia.
Pue ser que lleve'l nome, pol manyar que sirvía d'alimentu a los dioses, al cual debíen la so inmortalidá y qu'acompañaben con una bébora denomada néutar.
José Ortigoza
José Ortigoza ye un ex-futbolista de Paraguái.
Euphaedra (Euphaedrana) fulvofasciata
La Euphaedra (Euphaedrana) fulvofasciata, ye una especie de Lepidoptera, de la familia Nymphalidae, subfamilia Limenitidinae, tribu Adoliadini, que pertenez al xéneru Euphaedra, subxéneru (Euphaedrana).
Llocalización
Esta especie de Lepidoptera alcuéntrase n´Camerún y República Democrática d'El Congu, (África).
Masters de Miami
El Masters de Miami (por efeutos de patrociniu, el miami open presented by Itaú) ye un tornéu de tenis que s'apuesta añalmente nel Key Biscayne (Cayo Vizcaín), nel condáu de Miami-Dade de Florida. Ye'l segundu Masters 1000 de la temporada pa homes y un eventu WTA Premier Mandatory nel circuitu femenín.
Ye unu de los torneos más prestixosos de la temporada, y prueba d'ello ye que ye unu de los pocos (amás de los Grand Slams) que cunten con un cuadru de más de 64 xugadores, y que la so duración estender más d'una selmana. A lo llargo de 12 díes, 96 homes y 96 muyeres tomen parte na modalidá d'individuales, y 32 pareyes apuesten el tornéu de dobles, tres el Abiertu d'Australia y el Masters d'Indian Wells.
Dáu'l prestíu y la historia del tornéu, y el fechu de qu'haya cuadru masculín y femenín, munchos consideren al Masters de Miami como'l sestu eventu n'importancia nos tours de l'ATP y la WTA, tres los cuatro Grand Slams y el ATP World Tour Finals, que s'apuesta a la fin de la temporada.
Historia
La primer edición del tornéu llevar a cabu en febreru de 1985, nel Laver's International Tennis Resort de Delray Beach. Buchholz contrató a Alan Mills, l'árbitru principal de Wimbledon, como xuez de la competencia. Amás riquió los servicios de Ted Tinling, un conocíu diseñador del ambiente del tenis dende los años 20, como direutor de protocolu. El monto de 1,8 millón de dólares dau en premios, solo yera superáu por Wimbledon y l'US Open nesi entós. Col tiempu, los premios daos crecieron hasta algamar los 6 millones de dólares.
En 1986 el tornéu camudar a Boca Raton, anque se treslladó definitivamente a Cayo Vizcaín al añu siguiente. L'eventu llevar a cabu en marzu de cada añu y ye conocíu nel mundu tenístico como "el quintu Grand Slam".
Dende'l 2019, el tornéu va tener como escenariu'l Hard Rock Stadium.
thumb|Miami Open Logo Oficial 2015
700px|thumb|center|Panorama de la pista central del Crandon Park Tennis Center, actual sede del Masters de Miami.
Otros torneos de tenis en Miami
La ciudá de Miami tamién foi sede d'un tornéu profesional de tenis válidu pol circuitu masculín ente los años 1971-1974 y otra vegada más en 1977-1978. Xugar en sobre canches dures (1971-1974, como parte del circuitu WCT) y canches lentes (1977-1978). Les finales n'individuales fueron:
Louis Brown Athletic Center
El Louis Brown Athletic Center, conocíu hasta 1986 como Rutgers Athletic Center, ye un pabellón multiusos asitiáu na ciudá de Piscataway, Nueva Jersey. Tien una capacidá pa 8.000 espectadores, y mientres cuatro temporaes, ente y  foi la sede de los New Jersey Nets de la NBA.
Historia
El pabellón abrió les sos puertes el 30 de payares de 1967, con una victoria de los Rutgers Scarlet Knights ante Seton Hall Pirates. Conocióse como Rutgers Athletic Center hasta 1986, cuando camudó'l nome n'honor de Louis Brown, un antiguu miembru del equipu de golf que dexó un importante legáu a la universidá nel so testamentu. A pesar del cambéu de nome, al pabellón sigue conociéndose-y popularmente como "The RAC" por estudiantes, aficionaos y xugadores.
United Parcel Service
United Parcel Service, Inc. (UPS) ye una empresa de tresporte de paquetes d'Estaos Xuníos. La so sede ta n'Atlanta, Georgia.
La sede de Bienne, en Suiza, encárgase de les operaciones n'Europa, Oriente Mediu y África.
El color marrón de los sos camiones, según l'uniforme de los emplegaos, favorez el nomatu col que ye conocíu la compañía: "Big Brown".
Ente los sos principales competidores nos Estaos Xuníos tán FedEx, DHL y el mesmu serviciu postal de los Estaos Xuníos. Históricamente, UPS namái tenía competencia del USPS nel mercáu de les unviaes per tierra de baxu costu. Sicasí, cuando FedEx adquirió RPS (Roadway Package System) y la renombró como FedEx Ground, convertir en competidor. Amás, DHL mercó darréu Airborne Express.
Historia
thumb|300px|UPS Venecia. En 1907, James Y. Casey, con 19 años d'edá, fundó la American Messenger Company en Seattle, Washington con 100 dólares que-y emprestara un amigu. En 1913 xunir a Evert McCabe y formaron Merchants Parcel Delivery. En 1919, la compañía creció, salió de Seattle, y pasó a llamase United Parcel Service.
El Comité d'Aiciones Polítiques de UPS foi'l donante más arrogante a los candidatos federales en cada eleición dende 1992, donando un total de 14 millones de dólares hasta'l 31 d'avientu de 2005, según indiquen los rexistros de la Comisión Federal d'Eleiciones.
El 3 d'ochobre de 2006, UPS Gran Bretaña adquirió LYNX Express Ltd., una de les mayores empreses britániques d'unviaes per valor de 55,5 millones de llibres. La operación cuntó col permisu de la Comisión Europea. El primer centru d'operaciones conxuntu abrir a mediaos de 2006 en Dartford, al este de Londres.
Con datos de 20 d'abril de 2006, UPS amontó nun 9% el volume de pequeños paquetes con respectu al añu 2005.
Nel primer trimestre de 2009, tuvo una ganancia de US$401 millones, una cayida de 56% frente al mesmu periodu d'un añu antes.
Funcionamientu del sistema
thumb|Camión d'entregues. UPS utiliza lo que se conoz n'inglés como Hub and Spoke distribution paradigm, un modelu radial por aciu el cual la compañía opera unos centros que son el puntu d'entrada de les unviaes y surten de paquetes a unos centros mayores denominaos hubs, que clasificar y unvien al so destín. El destín puede ser otru hub si la distancia ye bien grande, o bien el so destín final.
Llinia aérea
UPS opera la so propia aereollinia (IATA: 5X, OACI: UPS, Indicativu UPS) con base en Louisville, Kentucky. N'Europa, el so centru principal ta en Colonia, Alemaña. thumb|Un Boeing 747-400 de UPS en Dubái; el mesmu implicáu nel accidente fatal del vuelu 6 en 2010. thumb|N270UP un [[McDonnell Douglas MD-11|McDonnell Douglas MD-11F de UPS]] A ochobre de 2016, UPS Airlines tien una flota activa de 236 aviones jet. L'aereollinia nun tien nengún avión turbohéliz, o aviones de curtiu algame, nel so llugar la compañía renta estos aviones a compañíes como Air Cargo Carriers y Ameriflight.
Llista d'asteroides/86801–86900
... | Previu | Llista d'asteroides | Siguiente | ...
Permafrost
El permafrost ye la capa de suelu permanentemente conxeláu —pero non permanentemente cubiertu de xelu o nieve— de les rexones bien fríes o periglaciares, como ye la tundra. Puede atopase n'árees circumpolares de Canadá, Alaska, Siberia, Tíbet, Noruega y en delles islles del Océanu Atlánticu sur como les Islles Xeorxa del Sur y Islles Sandwich del sur.
Mientres cientos de miles d'años, el permafrost del Árticu atropó grandes reserves de carbonu orgánico (envalórase que de 1,4 a 1,85 billones de tonelaes métriques).
Etimoloxía
La etimoloxía de permafrost vien del inglés perma-, de permanent, ‘permanente’, y frost, ‘escarcha’, ‘conxeláu’. La pallabra foi acuñada en 1943 por S. W. Muller.
Anque esta pallabra utilízase lliteralmente n'español, esisten equivalentes pa remplazarla, como permagel, permahielo, pergelisuelo, pergelisol o suelu permanentemente conxeláu o xeláu.
La etimoloxía de pergelisol, propuesta pol xeólogu d'Estaos Xuníos Kirk Bryan en 1946, vien de per, del llatín permanens, ‘permanente’, xel, del llatín gelare, ‘conxelar’, con una -i- d'unión, y sol, del llatín solum, ‘suelu’.
Ríu Ibias
El ríu Ibias ye un ríu curtiu del norte d'España, el mayor afluente del ríu Navia, qu'escurre pol occidente del Principáu d'Asturies.
Naz nel puertu de Zarréu, na Cordelera Cantábrica, y desagua nel ríu Navia al altor del paraxe de la ponte Boadil, sobro les agües del banzáu de Salime, nel conceyu lucense de Negueira de Muñiz.
Traviesa, ente otros, los pueblos de Degaña, Zarréu, Taladriz, Cecos, Santantolín y Marentes.
Euphaedra (Euphaedrana) stellata
La Euphaedra (Euphaedrana) stellata ye una especie de Lepidoptera de la familia Nymphalidae, subfamilia Limenitidinae, tribu Adoliadini, que pertenez al xéneru Euphaedra, subxéneru (Euphaedrana).
Llocalización
Esta especie de Lepidoptera distribúyese per Camerún, (África).
194 Prokne
194 Prokne ye l'asteroide númberu 194 de la serie, descubiertu'l 21 de marzu de 1879 dende Clinton por Christian Heinrich Friedrich Peters (1813-1890).
Foi nomáu asina pola fía de Pandión, rei d'Atenes y muyer de Tereo, rei de Tracia, que namoráu de la so cuñada Filomela, forcióla y curtó-y la llingua pa que nun pudiere falar.
Discutiniu sobre'l nome de Macedonia
thumb|300px|La República de Macedonia (en colloráu) y la Macedonia griega (en verde). La apuesta sobre'l nome de Macedonia ye un conflictu ente Grecia y la República de Macedonia causáu pol desalcuerdu ente les dos naciones pol usu del términu Macedonia. El Gobiernu griegu oponer al usu de dicha denominación per parte del Gobiernu macedoniu por cuenta de la ambigüedá qu'esti términu crea ente la República de Macedonia y la rexón griega de Macedonia. El Gobiernu griegu tamién s'opón al usu del términu macedoniu ensin la especificidá ente'l pueblu macedoniu y l'idioma. Esta disputa intensificóse al puntu de riquir mediación internacional per parte de la Organización de les Naciones Xuníes.
Frecuentemente úsase la referencia provisional «Antigua República Yugoslava de Macedonia» (ARYM poles sos sigles n'español, FYROM poles sigles n'inglés de Former Yugoslav Republic of Macedonia) per parte d'aquellos países que nun reconocen el nome constitucional República de Macedonia. Magar ello, l'Asamblea Xeneral de les Naciones Xuníes va aceptar cualquier conclusión qu'acabe cola disputa ente dambos países. L'alderique causáu poles postures de dambes naciones arreyó la participación de políticos, académicos y medios de comunicación.
Intentáronse una serie de negociaciones pal resolución de la disputa, incluyendo la cume de la OTAN de 2008 en Bucuresti. Sicasí, estos intentos de resolver la guerra fracasaron y torgaron l'ingresu de Macedonia a la OTAN por cuenta d'oxeciones per parte de Grecia.
Mientres un periodu de negociaciones ente les partes engarraes, el 12 de xunu de 2018 la República de Macedonia y Grecia afirmaron que llegaron a un alcuerdu, Macedonia oficialmente pasaría a llamase «República de Macedonia del Norte», lo cual concretaríase cola aprobación de los parllamentos de dambes partes y el desenvolvimientu d'un referéndum sobre'l nuevu nome na República de Macedonia.
Antecedentes históricos
thumb|275px|Mapa de les provincies del Reinu de Yugoslavia ente 1929 y 1941. Vease la [[Banovina de Vardar|provincia de Vardar (Vardar Banovina) al sur.]]
Dempués de la infructuosa revuelta de Ilinden, los movimientos revolucionarios cesaron pero dieron sofitu a les milicies griegues, serbies y búlgares que lluchaben en contra del exércitu otomanu nel territoriu macedoniu. Estos constantes combates fueron la causa de la Primer Guerra de los Balcanes. Al rematar esta guerra en mayu de 1913, los territorios macedonios fueron ocupaos per Bulgaria según lo alcordao nel Tratáu de Londres de 1913; pero al poco tiempu empezó la Segunda Guerra de los Balcanes, que remató cola derrota de Bulgaria. Como resultáu d'esti conflictu armáu, los territorios macedonios pasaron a formar parte de Serbia, Grecia y Albania según lo establecío nel Tratáu de Bucuresti. En setiembre de 1914 empecipióse la Primer Guerra Mundial y Bulgaria alliniar coles Potencies Centrales. Nel intre del conflictu, Bulgaria invadió y ganó a Serbia en Tesalónica conquistando de nuevu los territorios macedonios hasta 1918, fecha na cual terminó la guerra. Bulgaria al añu siguiente robló'l Tratáu de Neuilly-sur-Seine, onde dexó dalgunos de los sos territorios en Macedonia al acabante fundar Reinu de los Serbios, Croates y Eslovenos.