cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
IPhone 3GS
Control per Voz
El control por voz foi introducíu como carauterística esclusiva d'ésti iPhone y puede controlar el teléfonu, música, genius, etc. Actívase calteniendo'l botón d'entamu por un curtiu tiempu. La ferramienta tuvo la so última actualización con iOS 4, onde se-y amestó la posibilidá d'activar FaceTime, puramente nel iPhone 4. Adulces quedó desfasada, y foi reemplazada por Siri, anque namái nel iPhone 4S o posteriores. El 3GS y 4 caltienen el control por voz, ensin posibilidá de Siri (ye posible consiguilo por aciu el Jailbreak en dambos dispositivos).
Diseñu
miniaturadeimagen|El iPhone 3G ye'l de la esquierda, el 3GS el de la derecha. La única manera d'estremar los dispositivos por aciu el físicu ye poles lletres de baxo. Nel iPhone 3G son grises ente que nel iPhone 3GS son plateadas. Ye idénticu al so predecesor, sacante poles lletres. El iPhone 3GS de 8 GB nun diz nada na parte posterior, ente que los modelos de 16 y 32 GB indicar.
Receición
Reseñar del iPhone 3GS xeneralizáronse escontra favorable. Walter Mossberg en "The Wall Street Journal" afayó que les nueves carauterístiques que'l dispositivu inclúi crean un productu meyor, pero pa munchos usuarios el software nun aprovecha del tou la capacidá del dispositivu., coses que se solucionaríen en iOS 4 como'l fondu de pantalla y multitarea, iOS 5 con meyores na cámara ya integración con iCloud ente qu'en iOS 6 compartir semeyes en Streaming. Ente que Engadget dixo "La grabación de videu, la brúxula, y la velocidá oblíguennos a adquirilo".
Tuvo bien bones crítiques. CNET dio-y al iPhone 3GS una calificación de 4/5 estrelles, citando meyores na vida de la batería, velocidá y rendimientu. Engadget emponderó les meyores de rendimientu.
Sobrecalientamiento
Pocu dempués del llanzamientu del iPhone 3GS, munchos usuarios informaron problemes de sobrecalientamiento nel dispositivu cuando se-y daba un gran usu. Otros notaron decoloración nel dispositivu color blancu, cuando se calecer. Delles vegaes llegaben a esplotar.
A partir d'esi momentu anotóse eso nes especificaciones del iPhone nos demás países en que foi comercializáu.
iOS 4
Esta versión foi bien importante pa tol ecosistema de dispositivos móviles d'Apple. Gracies a esta actualización, el iPhone 3GS pudo aprovechar más el so potencial: fondos de pantalla, multitarea, zoom dixital, etc.
A pesar de les diferencies col iPhone 4 respectu al diseñu, el iPhone 3GS namái se quedó fora de FaceTime, teniendo'l restu de les carauterístiques.
La falta de FaceTime puede arreglase con programes de videollamadas, ente ellos, Skype, Facebook, etc.
iOS 5
El preciu de 99 centavos yera namái disponible con un contratu de dos años con AT&T, y 3 años con Telus, Rogers, Bell y Fido en Canadá.
Pensábase qu'esta sería la última actualización pal iPhone 3GS, siguiendo la secuencia d'interrupción de los anteriores dispositivos iOS, pero esto nun foi asina. Cosa que l'iPod Touch de tercer xeneración sí sufrió, a pesar de tener les mesmes carauterístiques de potencia y ser llanzaos el mesmu añu
iOS 6
El 12 de setiembre de 2012, Apple anunció que nun siguiría vendiendo'l iPhone 3GS. A pesar d'esto, sería compatible con iOS 6.
Apple decidió dar más soporte al iPhone 3GS de lo que-y ta dando al iPhone 4. Ente que el 3GS llogró la mayoría de les meyores de tres versiones de iOS (3, 4 y 5), el iPhone 4 llogró casi toles meyores de namái dos versiones de iOS (4 y 5), y dambos un soporte parcial en iOS 6. Esto atribúyese al relativu gran aumentu de rendimientu del iPhone 3GS frente a les sos xeneraciones pasaes.
Magar que primeramente la so versión final sería iOS 6.1.3, Apple siguió actualizando esti dispositivu namái n'aspeutos de seguridá, siendo iOS 6.1.6 la última versión que puede instalase nésti iPhone, xunto col iPod Touch (4a xeneración), corrixendo un problema de los certificaos (goto fail) en Safari.
Esta ye la postrera gran actualización pal iPhone 3GS y el iPod Touch de 4ª xeneración.
iOS 7
El 10 de xunu de 2013, Apple anunció que'l iPhone 3GS, al igual que'l iPod Touch 4, nun va recibir iOS 7, terminando'l ciclu de vida de dambos dispositivos cuando la nueva versión apaeció en públicu.
Sicasí, nun nuevu comunicáu d'Apple, anunció qu'estos dos dispositivos van tener la nueva posibilidá d'instalar versiones anteriores d'aplicaciones, pos de nun faelo, perderíen l'accesu al 52% de les aplicaciones
A pesar de nun poder recibir iOS 7, Apple siguió actualizando de forma periódica'l iPhone 3GS pa solucionar los mesmos errores qu'había na versión más moderna, hasta la llegada d'iOS 8, marcando'l final del soporte téunicu del iPhone 3GS el 17 de setiembre de 2014, 5 años y 3 meses dempués del so llanzamientu.
El iPhone 3GS foi'l primer dispositivu iOS, siguíu del iPhone 4, en tener 4 versiones mayores del sistema (iPhone OS 3, iOS 4, 5 y 6), y el primeru en siguir recibiendo actualizaciones de seguridá 5 años dempués del so llanzamientu, polo que foi'l iPhone más llonxevu de la hestoria hasta setiembre de 2015 cuando'l iPhone 4S rompería esti récor, teniendo 5 versiones mayores del sistema (iOS 5, 6, 7, 8 y 9)
Stemonaceae
Les stemonacees (nome científicu Stemonaceae) son una familia de plantes monocotiledónees, nativa del sureste d'Asia y norte d'Australia, con una especie nel sureste d'América del Norte. Como equí definida, la familia puede ser reconocida poles sos fueyes elegantes con un peciolu, dacuando una vena media notable, y venes llonxitudinales de bien cercanes a distantes, tamién hai venes tresversales conspicuas. Cuando s'ensuguen, les fueyes munches vegaes son bien delgaes. Les inflorescencies son axilares y les flores tienen 4 o 5 pieces en cada verticilu. La familia ye reconocida por sistemes de clasificación modernos como'l sistema de clasificación APG III (2009 ) y el APWeb (2001 d'equí p'arriba ), que depués de los analises moleculares d'ADN incluyir ensin batura a duldes nel orde Pandanales. Nesos sistemes de clasificación la familia consiste en cuatro xéneros. Por cuenta de la so paecencia superficial (n'especial con al respective de les fueyes de venación reticulada) primeramente la familia solía ser acomuñada a Dioscoreaceae, asociación qu'anguaño foi abandonada.
Taxonomía
La familia foi reconocida pol APG III (2009 ), el Linear APG III (2009 ) asignó-y el númberu de familia 49. La familia yá fuera reconocida pol APG II (2003 ).
Los xéneros, según el APWeb (visitáu en xineru del 2009):
Sinónimos, según el APWeb: Croomiaceae Nakai, Pentastemonaceae Duyfjes, Roxburghiaceae Wallich.
1773
Abreviatures
° : fecha de nacencia
† : fecha de la muerte
Final de la Lliga de Campeones de la UEFA 2003-04
La final de la Lliga de Campeones de la UEFA 2003-04 apostóse'l día 26 de mayu de 2004 nel Sable AufSchalke de Gelsenkirchen, Alemaña. Foi la 49ª edición de la final y los equipos que lu apostaron fueron el FC Porto y l'AS Monaco con resultancia de 3–0 pal equipu portugués, que llogró'l so segundu títulu de la Lliga de Campeones de la UEFA.
Remexones d'Oneta
Los remexones (o firbias) naturales del ríu Oneta alcuéntrense cerca l'aldega d'Oneta nel conceyu de Villayón n'Asturies. Trátase d'ún grupu de tres remexones permanentes en que'l más coñocíu pol so fácil acesu ye'l primeru, denomáu la Firbia, ye'l que tien el blincu d'augua ye'l mayor y algama los 15 metros d'altor. Baxando per un golipu aportamos al segundu cuyu acesu ye daqué más enguedeyáu, esti segundu remexón nómase Firbia d'abaixu o la Ulloa ye más pequeñu y nun tan vertical como'l primeru. Por últimu ta'l tercer remexón, el más pequeñu, que ye lluendio d'atopar por mor a que la sienda ta desapaecida, nun hai camín marcáu y ye abondo inaccesible, asina nómase la Maseirúa.
Final de la Lliga de Campeones de la UEFA 2003-04
Desarrollu
Antes d'empezar la temporada, difícilmente daquién apostaría por una final ente'l FC Porto y el AS Monaco. Dambos equipos destacaren pola so solidez y la so organización; la mesma que los llevara a esaniciar a equipos, en teoría, más poderosos qu'ellos, como ye'l casu del Manchester United nel casu del Porto, o'l Real Madrid nel casu del Mónaco. Dambos conxuntos partíen sobre la base d'un sistema entamáu y sólidu, onde cada xugador sabe la función que tien de desempeñar. La final apostar nel estadiu Arena AufSchalke de Gelsenkirchen, n'Alemaña, sede de los partíos del Schalke 04. L'alcuentru sería arbitráu pol colexáu danés Kim Milton Nielsen.
El Porto llegaba a la final de Gelsenkirchen sabiendo que'l so entrenador, José Mourinho, nun siguiría nel club la temporada siguiente. El Porto ganara la so lliga doméstica y l'añu anterior yá ganara la Copa de la UEFA. El Porto tenía esperiencia nel so equipu; na portería taba'l veteranu Vítor Baía (ex-xugador del FC Barcelona), ente que la defensa formar el llateral Paulo Ferreira, el centru de la defensa col capitán Jorge Mariña y Ricardo Carvalho, con Nuno Valente nel llateral esquierdu. Mourinho plantegaba un centru del campu fuerte y sólidu, con Costinha y Pedro Mendes, ente que Maniche y Deco teníen una función más ofensiva. La delantrera quedaba pal brasilanu Carlos Alberto y Derlei.
Remexones d'Oneta
Foron declaraos monumentu natural el 19 d'abril de 2001.
Final de la Lliga de Campeones de la UEFA 2003-04
Desarrollu
El Mónaco apostaba la primer final de la so historia. Didier Deschamps presentaba una formación 4-3-3; na portería asitiábase l'italianu Flavio Roma, ente que la defensa yera pal arxentín Hugo Ibarra na banda derecha y Patrice Evra na esquierda, col centru de la defensa pa los franceses Julien Rodriguez y Gaël Givet. El centru del campu tenía una vocación principalmente de contención, col francu senegalés Édouard Cissé, el griegu Andreas Zikos y Lucas Bernardi. Peles bandes asitiábense como estremos Jérôme Rothen, y el capitán y héroe del partíu contra'l Madrid, Ludovic Giuly. L'español Fernando Morientes, l'home que colos sos goles llevara al Mónaco a la final, quedaba como ariete adelantráu.
Tal que se prevía, el partíu empezaba enllancáu y colos equipos más pendientes de nun cometer errores que de xenerar ocasiones de gol. El Mónaco buscaba'l desmarque de los sos xugadores más adelantraos, sobremanera de Morientes, pero nun llograba coneutar col xugador hispanu. El Porto gociaba d'una mayor posesión y trataba de realizar triangulaciones rápides con pases llargos, por cuenta del so mayor control del centru del campu. Mientres los primeres 20 minutos nun se produció nenguna ocasión clara de peligru, sicasí, nel minutu 23, el capitán Ludovic Giuly (qu'hasta entós fuera'l meyor xugador del Mónaco) teníase que retirar mancáu, siendo sustituyíu pol atacante croata Dau Pršo. Nenguna xugada de mención producir hasta'l minutu 39, cuando Carlos Alberto consigue rematar de volea tres un centru-chut d'otru xugador del Porto, sosprendiendo al porteru Roma. Tres el gol, el Mónaco empecipia una cobarde reacción saliendo más al ataque, pero al igual qu'asocediera mientres tola primer parte, la incapacidá de xenerar un xuegu fluyíu y la predresa y entamada defensa de los dragones azules torgáben-yos causar peligru na portería de Vítor Baía. El partíu llegó al descansu cola resultancia de 1-0 pal Porto.
Tres el descansu, los muniqueses siguieron cola mesma táctica ofensiva que na primer parte, pero yera inútil, una y bones un solitariu Morientes desmarcábase y los sos compañeros buscáben-y, pero nun-y llegaben balones. Nel minutu 64, Deschamps retiraba a Cissé pa dar entrada a Shabani Nonda, buscando mayor capacidá ofensiva. Pela so parte, el Porto aguardaba tras, conteniendo ensin mayores problemes les acometíes del Mónaco, que nun llegó a xenerar nenguna xugada de verdaderu peligru mientres los primeres 20 minutos de la segunda parte. Sicasí, nel minutu 71, el Porto contraatacaba tres una xugada del Mónaco, y Deco tresformaba'l 2-0. Pocos minutos dempués, nun contraataque similar al del gol anterior, el rusu Dmitri Alenichev (qu'había entráu sustituyendo a Carlos Alberto) remataba nun mano a mano con Roma, aprovechando un refugue; el Porto sentenciaba la final. De destacar son les imáxenes de pernomaes aficionaos del Mónaco como'l príncipe Alberto de Mónaco, o'l pilotu Michael Schumacher, que nun podíen despintar el so consternación pola derrota. Finalmente'l partíu concluyó cola contundente resultancia de 3-0 pa los portugueses y la segunda Champions League na hestoria del FC Porto.
Porto
El Porto empezó la so andadura nel Grupu F xunto a Real Madrid, FK Partizan y Olympique de Marseille. Los portugueses terminaron segundos tres el Real Madrid dexando tan solo una derrota contra'l conxuntu blancu. N'octavos de final dieron la campanada al ganar al poderosu Manchester United d'Alex Ferguson; un gol de Costinha en Old Trafford daba al equipu portugués l'empate necesariu pal pase a cuartos de final tres la victoria del partíu d'ida.
En cuartos los de Mourinho enfrentar al Olympique Lyonnais, equipu que manió a los portugueses na primer parte de la ida, primero que Deco decidiera pal so equipu con un gol y una asistencia a Carvalho, estableciendo'l marcador en 2-0. Na vuelta, apostada en Francia, los dos tantos de Maniche fixeron inútil cualquier intentu de remontada del conxuntu galu, que tan solo pudo empatar l'alcuentru per mediu de Luyindula y Élber.
El Deportivo foi'l rival del Porto en semifinales. Tres un empate a cero en tierra lusa, tres un polémicu arbitraxe, que daba esperances al conxuntu gallegu, un penal cometíu por César Martín sobre Deco y tresformáu por Derlei dio a los portugueses el billete a la so segunda final de la máxima competición europea, diecisiete años dempués de llograr la so hasta entós únicu cetru européu.
Mónaco
El Mónaco empezó la so andadura nel aparentemente pocu competitivu Grupu C xunto a PSV Eindhoven, AEK Atenes y Deportivo de La Coruña. L'equipu del Principáu terminó la liguilla como primero de grupu amosando un ampliu esplegue ofensivu que-y valió ser xunto a la Juventus el conxuntu más goliador de la primer fase, gracies a un espectacular 8-3 al conxuntu gallegu y otra meritoria goliada a los griegos por 4-0. N'octavos de final enfrentar al Lokomotiv de Moscú; el gol de Fernando Morientes na ida, perdida por 2-1 foi decisivu por que los monegascos llograren el pase a los cuartos de final tres la so victoria na vuelta por 1-0.
En cuartos el Mónaco enfrentar al Real Madrid, nuna eliminatoria na que los blancos yeren favoritos, más tres la so victoria na ida, apostada nel Santiago Bernabéu por 4-2. El gol inicial del capitán madridista Raúl na vuelta nun abarruntaba la remontada que l'equipu entrenáu por Didier Deschamps diba protagonizar, gracies a los goles de Giuly, por partida doble y Morientes, presentando la so candidatura al títulu y acabando coles esperances del equipu merengue.
El rival de semifinales del equipu monegascu foi'l Chelsea del italianu Claudio Ranieri. La ida, apostada nel Stade Louis II, terminó con un 3-1 favorable al Monaco que nun amenorgó les esperances del club londinense d'apostar la final, tal como pudo demostrase nel partíu de Stamford Bridge, onde la eliminatoria poner por unos minutos del llau inglés con un momentaneu 2-0, primero que l'arxentín Ibarra retayara distancies al filu del descansu. El posterior tantu de Morientes estableció l'empate a dos definitivu, dando'l pase al Monaco a la primer final de la Copa d'Europa na so hestoria.
Elizabeth Allen (actriz)
Elizabeth Allen foi una actriz d'Estaos Xuníos.
Vida y carrera
Nacida Elizabeth Ellen Gillease en Jersey City, Nueva Jersey, empezó la so carrera como una modelu de l'axencia Ford enantes de tener un papel en televisión en The Jackie Gleason Show en 1950. Darréu, perfeccionó les sos habilidaes d'escenariu xuniéndose y actuando col Grupu Repertoriu Helen Hayes enantes d'espandise a la pantalla grande y pantalla pequeña. Elizabeth fixo numberoses apaiciones en televisión como papeles d'invitada en programes como The Fugitive, Kojak y Buck Rogers. Tamién foi miembru del repartu regular en The Paul Lynde Show, C.P.O. Sharkey, Another World y el so spin-off, Texas. La so carrera en televisión, películes y en teatru estender por tres décades.
L'actriz fríamente curiosa ye quiciabes más conocida pol so papel en televisión como la vendedora espeluznante nel primer episodiu de la temporada de Dimensión Desconocida, tituláu The After Hours, onde l'actriz Anne Francis (interpretando a 'Marsha White') finalmente dase cuenta que ye un maniquín y que'l so mes de llibertá y de vida ente los seres humanos terminóse.
thumb|left|200px| Con John Wayne en Donovan's Reef. En 1963, Elizabeth protagonizó xunto a John Wayne, Dorothy Lamour y Lee Marvin la película Donovan's Reef (Donovan's Reef), de John Ford. Tamién protagonizó en Diamond Head con Charlton Heston y Yvette Mimieux. Dambes películes fueron filmadas en Ḥawai.
Allen tamién apaeció con James Stewart en Cheyenne Autumn, y ganó un Premiu Lloréu en 1963 como l'actriz prometedora del añu.
Foi propuesta dos veces como candidata pa los Premios Tony poles sos actuaciones en Broadway en The Gay Life y Do I Hear a Waltz?. Inda puede escuchase anguaño, cantando maraviosamente al traviés del álbum de lelenco orixinal de Waltz, disponible para CD. Les sos otres producciones notables n'escenariu en Great White Way y Romanoff and Juliet, Lend an Ear, Sherry!, California Suite, The Pajama Game, The Tender Trap, Show Boat, South Pacific, y rematando en 1980 col musical 42nd Street, ccomo Dorothy Brock.
Allen retirar en silenciu del mundu del espectáculu en 1996, dempués de percorrer numberoses ciudaes al traviés del mundu mientres más d'una década col so papel en 42nd Street de Broadway. Este foi'l so últimu trabayu dempués d'apaecer na serie de 1980 Texas mientres dos temporaes.
Tuvo casada de volao con Baron Karl von Vietinghoff-Scheel, pero divorciáronse y ella nunca se volvió a casar. Morrió por causa de una enfermedá renal, a la edá de 77 años, en Fishkill, Nueva York.
Oblatos
Anguaño, los Oblatos de María Inmaculada (tamién nomaos Oblatos de Mazenod), son miles alrodiu'l mundiu. Alcuéntrense presentes en más de 69 países. Güei, son conocíos nel mundiu enteru. Foron pioneros na evanxelización de llugares inhóspitos (como'l Polu Norte) lo que-yos valió'l nomatu de "Misioneros especialistas en misiones difíciles".
Fundanon diverses instituciones ya escueles en Francia, Estaos Xuníos, Canadá, Méxicu ya Australia polo que tamién se-yos considera una orden educativa. Ún d'estes ye'l Colegio Vista Hermosa, en Méxicu ya en Perú el Colegio Técnico Experimental Jesús Obrero.
Marc Platt
Marcel Leplat, conocíu profesionalmente como Marc Platt, foi un baillarín de balé, intérprete de teatru musical y actor d'Estaos Xuníos. Foi especialmente conocíu pola so interpretación de Daniel Pontipee, unu de los siete hermanos de la película Seven Brides for Seven Brothers (1954).
Carrera
Nacíu como Marcel Leplat en Pasadena, California, foi unu de los miembros orixinales del Ballet Rusu de Montecarlu, presentándose sol nome de Platoff. Cola empresa, Platt realizó la coreografía de Ghost Town (1939), con música de Richard Rodgers.
Platt bailló'l papel de Chalmers/Dream Curly na producción orixinal de 1943 de Broadway, Oklahoma!.
Platt apaeció na versión de la película de 1955 de Oklahoma! nun papel de baillarín con testu, como unu de los amigos vaqueros de Curly. Ye l'amigu del vaqueru que merca la siella de Curly por 10 dólares na puya - y quien tamién comenta que, l'añu anterior, el pastel de boniato de Ado Annie dio-y un 'dolor de banduyu trés díes' (Marc Platt ye acreditáu na llista del repartu de la película como baillarín). En dexando de baillar, foi al Radio City Music Hall Ballet mientres dellos años, entós con una transición na enseñanza a tiempu completu. En 2000, Platt recibió'l Premiu Nijinsky nel Ballets Russes Reunion. Apaeció nel documental de 2005, Ballets Russes.
Francisco Carvajal
Francisco Sebastián Carvajal y Gual foi un políticu mexicanu nacíu en San Francisco de Campeche, Campeche el 9 d'avientu de 1870, fináu na Ciudá de Méxicu el 30 de setiembre de 1932. Foi presidente interín de Méxicu en 1914 tres la cayida del golpista Victoriano Huerta.
Estudió na so ciudá natal y foise a la Ciudá de Méxicu onde llogró la llicenciatura en Derechu. Ocupó puestos de dalguna importancia na alministración porfirista, como foi ser maxistráu de la Suprema Corte de Xusticia. Antes de la firma de los trataos de paz, na so calidá de maxistráu, allegó en mayu de 1911 a Ciudad Juárez pa entrevistase con Francisco I. Madero, xefe de la revolución mexicana. Del llau maderista, la solicitú concreta foi la dimisión del xeneral Porfirio Díaz pero, como él nun tenía facultaes pa decidir sobre'l particular, la so xestión foi infructuosa.
Mientres el gobiernu del xeneral usurpador Victoriano Huerta siguió como ministru de la Suprema Corte de Xusticia y secretariu de Rellaciones Esteriores; por eso, cuando Huerta arrenunció en 1914, recayó sobre él de manera interina la presidencia de Méxicu.
El so gobiernu entró en tratos colos constitucionalistas triunfantes y nomó una comisión presidida pol xeneral José Abellugo Velasco, instituyida en Teoloyucan, Estáu de Méxicu, el 13 d'agostu de 1914. Colos Trataos de Teoloyucan llicenciar al exércitu federal. El llicenciáu Carvajal coló a los Estaos Xuníos y tornó al país en 1922 pa dedicase al exerciciu del so oficiu. Morrió na Ciudá de Méxicu el 30 de setiembre de 1932.
Rio Rancho (Nuevu Méxicu)
Rio Rancho ye una ciudá del estáu de Nuevu Méxicu, nos Estaos Xuníos.
Enllaces esternos
Páxina oficial
Refuxáu
derecha|miniaturadeimagen|269x269px|Un refuxáu vietnamita miniaturadeimagen|200x200px|Campu de refuxaos, [[Beirut]] miniaturadeimagen|200x200px|Campu de refuxaos de Um Piam en [[Tailandia (2009))]] derecha|miniaturadeimagen|400x400px|Participantes na Convención sobre l'Estatutu de los Refuxaos:     Participants na Conferència de 1951     Participants en els Protocols de 1967     Participants en ambdós tractats     Non hi han participat Un refuxáu (según defini al artículu 1A de la Convención de 28 de xunetu de 1951 relativa al estatutu de los refuxaos de les Naciones Xuníes) ye una persona que s'atopa fora del país d'onde ye orixinariu, o bien onde mora davezu, por cuenta de una medrana encontada de persecución por razones d'etnia, relixón, nacionalidá, pertenencia a un grupu social o opiniones polítiques, y que nun puede o nun quier reclamar la proteición del so país pa poder volver.
Conceutu
El conceutu de refuxáu espandióse gracies al Protocolu de la Convención de 1967 y les convenciones rexonales d'África y América Llatina pa incluyir que fuxeren de la guerra y otres persecuciones violentes al so país. Les muyeres y neños refuxaos representen una subsecció adicional de los refuxaos que faen falta d'una atención especial.
El 1951 la Organización de les Naciones Xuníes define al refuxáu como la persona que:El términu refuxáu ye de cutiu usáu pa incluyir persones movíes que podíen quedar al marxe de definición llegal na Convención, o bien porque dexaren los sos países por cuenta de una guerra y non pol mieu a persecución, o porque fueren forzaos a emigrar nel interior de los sos países. La Convención que regula los aspeutos propios de los problemes de los refuxaos na África, adoptada pola Organización pola Unidá Africana el 1969, utiliza una definición más amplia de la Convención, incluyendo les persones que dexaron los sos países d'orixe non yá por cuenta de la persecución, sinón tamién por cuenta d'actes d'agresión esteriores, ocupación, dominación por potencies estranxeres o graves alteraciones del orde públicu.
Los refuxaos fueron definíos como grupu llegal en respuesta a la gran cantidá de persones que fuxíen d'Europa del Este dempués de la Segunda Guerra Mundial. L'axencia internacional encargada de coordinar la proteición de los refuxaos ye la Oficina del Altu Comisionado de les Naciones Xuníes pa los Refuxaos (ACNUR), que cuntó 8,4 millones los refuxaos en tol mundu a principios de 2006. Esta foi la cifra más baxa dende 1980. La principal esceición son los 4.600.000 refuxaos palestinos so l'autoridá de l'Axencia de les Naciones Xuníes pa los Refuxaos de Palestina nel Próximu Oriente (UNRWA), que son l'únicu grupu que tien reconocíu l'estatutu de refuxáu tamién a los sos descendentes acordies cola definición anterior.
El Comité de los EE.XX. pa los Refuxaos ya Inmigrantes cifra un total de 62 millones los refuxaos en tol mundu y apreciu qu'hai más de 34 millones movíos pola guerra, incluyíos los movíos internos, que permanecen dientro de les fronteres nacionales. La mayoría de los refuxaos qu'abandonen el so país piden asilu a los países vecinos. Les "soluciones duraderes" pa les poblaciones de refuxaos, definíes pol ACNUR y polos gobiernos, son les siguientes: la repatriación voluntaria nel país d'orixe, la integración al país d'asilu y el reassentament nun tercer país.
El 31 d'avientu de 2005 los países con mayor númberu de refuxaos son el Afganistán, Iraq, Myanmar, Sudán y los territorios palestinos. El país col mayor númberu de movíos internos ye Sudán, con más de 5 millones. A partir de 2006, con 800.000 refuxaos y movíos internos, Azerbaixán yera'l país con población de movíos internos más alta del mundu.
Historia
miniaturadeimagen|295x295px|Una refuxada armenia y el so fíu miniaturadeimagen|208x208px|Un millón d'[[Pueblu armeniu|armenios abandonaron Turquía ente 1915 y 1923 pa fuxir del xenocidiu.]] La idea o conceutu qu'una persona que buscaba refuxu nun llugar sagráu nun podía ser prindáu ensin sanción divina yera yá familiar ente los antiguos griegos y exipcios. Aun así, el derechu a buscar asilu nuna ilesia o cualesquier otru llugar sagráu foi codificado per primer vegada na llei de Ethelbert de Kent versu en 600. Mientres la Edá Media dictáronse lleis similares en tou Europa. El conceutu de exiliáu políticu, abondo rellacionáu, tamién tien una llarga historia: Ovidi foi unviáu a Tomis, Voltaire se exilió n'Inglaterra. La Paz de Westfalia de 1648 significó la reconocencia de la soberanía ente les distintes naciones firmantes. Sicasí, nun foi hasta la llegada del nacionalismu romántico del sieglu XVIII cuando ganó fuercia y significáu el conceutu "país de nacionalidá" y riquíase la presentación d'identificación pa cruciar la frontera.
El términu refuxáu de cutiu ye aplicáu con efeutos retroactivos a grupos que s'atopen en situaciones delimitadas pola convención de 1951. Por casu, dempués del Edictu de Fontainebleau de 1685 pol que se prohibió'l protestantismu en Francia, centenares de miles d'hugonots colaron a Inglaterra, Países Baxos, Suiza, Sudáfrica, Alemaña y Prusia. Les folaes de progroms que solmenaron l'Imperiu rusu a finales del sieglu XIX y empiezos del sieglu XX provocaron la emigración de 2 millones de xudíos ente 1881 y 1920. Simultáneamente, mientres el sieglu XIX una bona parte de los pueblos musulmanes (Muhacir) qu'habitaben los Balcanes, el Cáucasu, Crimea y Creta guarecer al actual Turquía, conformando l'actual país. Mientres les Guerres balcániques de 1912-1913 unes 800.000 persones tuvieren qu'abandonar el so llar. Dalgunos d'estos grupos fueron consideraos oficialmente como refuxaos dempués de la Primer Guerra Mundial.
Sociedá de Naciones (SDN)
La primer coordinación internacional sobre los refuxaos llegó col nomamientu per parte de la Sociedá de Naciones del primeru Altu Comisionado pa los Refuxaos, Fridtjof Nansen. Esta Comisión foi creada'l 1921 p'ayudar al casi un millón y mediu de refuxaos provocaos pola Revolución Rusa y la siguiente guerra civil (1917–1921), munchos d'ellos aristócrates fuxendo del gobiernu comunista. El 1923 el mandatu de la comisión foi aixamplat pa incluyir el más d'un millón d'armenios que fuxeren del Asia Menor turca ente 1915 y 1923 (xenocidiu armeniu. Unos años más tarde el mandatu foi aixamplat pa incluyir los refuxaos asirios y turcos.
L'intercambiu de poblaciones ente Grecia y Turquía (1923) implicó alredor de dos millones de persones, la mayoría convertíos en refuxaos forzaos y privaos de iure de la so nacionalidá de sieglos, nun tratáu #promover y supervisáu pola comunidá internacional como parte del Tratáu de Lausana.
El 1930 establecióse la Oficina Internacional Nansen polos Refuxaos como socesora del Altu Comisionado pa Refuxaos, y que ente los sos principales finxos foi l'establecimientu del pasaporte Nansen pa los refuxaos, cosa que-y fixo merecer el premiu Nobel de la Paz de 1938. La Oficina Nansen enfrentar a problemes como la falta de financiamientu, l'aumentu del númberu de refuxaos, y la falta de cooperación per parte de dellos Estaos miembros, cosa que-y restó ésitu. Sicasí, consiguió que catorce naciones ratificaren la Convención de Refuxaos de 1933, una solución rápida y relativamente modesta, antecedente de carta de los derechos humanos, y llogró asistencia pal abarganando d'un millón de refuxaos en tol mundu. miniaturadeimagen|Neños preparaos pa ser sacupaos d'España mientres la [[Guerra Civil Española de 1936 a 1939.]] La llegada al poder del nazismu provocó una fuerte medría nel númberu de refuxaos d'Alemaña, de tal manera que'l 1933 la Sociedá creó l'alta Comisión pa Refuxaos d'Alemaña. El 4 de xunetu de 1936 roblóse un alcuerdu so los auspicios de la SDN que definía refuxáu proveniente d'Alemaña como "cualquier persona que taba establart nesti país, que nun tener nenguna otra nacionalidá que l'alemana y respectu de les cualos establezse que de fechu o de derechu nun esfruta de la proteición del Gobiernu del Reich"(artículu 1) El mandatu d'esta Alta Comisión foi espandíu pa incluyir a los refuxaos d'Austria y de Sudetenland. Dende'l 1 d'ochobre de 1938 unos 150.000 checos fueron movíos cuando l'exércitu alemán invadí Checoslovaquia según l'establecíu nel alcuerdu de Múnich.
El 31 de setiembre de 1938 tantu la Oficina Nansen como l'alta Comisión fueron eslleíes y sustituyíos pola Oficina del Altu Comisionado pa los Refuxaos so la proteición de la SDN. Esto coincidió cola llegada en Francia de numberosos refuxaos republicanos dempués de ser ganaos polos franquistes na Guerra Civil Española.
Elizabeth Ho
Elizabeth Ho ye una actriz estauxunidense, Meyor conocida pol so rol Rhonda Cheng na serie d'ABC Family Melissa & Joey.
Refuxáu
Segunda Guerra Mundial y la UNRRA
El conflictu y l'inestabilidá política mientres la Segunda Guerra Mundial provocaron grandes cantidaes d'emigraos forzaos (veáis la evacuación y espulsión mientres la Segunda Guerra Mundial). Al acabar la guerra había a Europa más de 400 millones de refuxaos. El 1943, los Aliaos crearon l'Alministración de Socorru y Rehabilitación de les Naciones Xuníes (UNRRA) p'apurrir ayuda a les zones lliberaes de les potencies de la Exa, incluyendo partes d'Europa y China. Esto incluyía'l regresu de más de siete millones de refuxaos, comúnmente conocíos como persones movíes, al so país d'orixe y l'establecimientu de campamentos de persones movíes pa un millón de refuxaos que se negaben a ser repatriaos.
Nos últimos meses de la Segunda Guerra Mundial unos cinco millones de civiles alemanes de les rexones alemanes de Prusia Oriental, Pomerània y Silèsia fuxeron de la ofensiva del Exércitu Coloráu y convirtiéronse en refuxaos a Mecklemburg, Brandeburgu y Saxònia. Dempués de la capitulación de la Wehrmacht el mayu de 1945 los aliaos ocuparon Alemaña nes fronteres reconocíes el 31 d'avientu de 1937, según l'alcordáu na Declaración de Berlín de 5 de xunu de 1945. Dende la primavera de 1945 los polacos forzaren enérxicamente la espulsión de los alemanes d'estes provincies nun programa de llimpieza étnica. Cuando los aliaos axuntar a Potsdam el 17 de xunetu de 1945 na Conferencia de Potsdam tuviéronse qu'enfrentar a una situación caótica colos refuxaos. El 2 d'agostu de 1945, establecióse'l protocolu de Potsdam. L'artículu IX ponía una cuarta parte del territoriu d'Alemaña so l'alministración provisional de Polonia y l'artículu XIII ordenó que los alemanes étnicos de Polonia, Checoslovaquia y Hungría fueren tresferíos n'Alemaña Occidental d'una manera "ordenada y humana".
Elizabeth Ho
Historia
Ho, nació y crióse en San Francisco, California. Asistió al Crystal Springs Uplands School en Hillsborough, California. La so madre ye l'actriz y baillarina Jennifer Ann Lee, quien actuó en munches oportunidaes en Broadway, como A Chorus Line y Jesus Christ Superstar.
Refuxáu
Segunda Guerra Mundial y la UNRRA
Anque nun fuera aprobáu polos aliaos a Potsdam, centenares de miles d'alemanes étnicos de Yugoslavia y Rumanía fueron deportaos a trabayos forzaos a la Xunión Soviética, nes zones d'ocupación aliada d'Alemaña y darréu a la República Democrática Alemaña, Austria y la República Federal d'Alemaña, na que ye considerada como la mayor tresferencia de población de la hestoria. En total viéronse afeutaos 15 millones d'alemanes, y más de dos millones de persones morrieron mientres la espulsión de la población alemana. (veáis espulsión de los alemanes d'Europa del Este.) Ente'l final de la Segunda Guerra Mundial y la construcción del muriu de Berlín el 1961 más de 563.700 refuxaos d'Alemaña Oriental colaron a Alemaña Occidental fuxendo de la ocupación soviética. miniaturadeimagen|Refuxaos alemanes de [[Prusia Oriental, 1945]] Mientres el mesmu periodu, millones d'antiguos ciudadanos rusos fueron repatriaos contra la so voluntá a la URSS. El 11 de febreru de 1945, como conclusión de la Conferencia de Ialta, los Estaos Xuníos y Reinu Xuníu roblaron un alcuerdu de repatriación cola URSS. La interpretación d'esti Alcuerdu dio llugar a la repatriación forzosa de tolos soviéticos, independientemente de los sos deseos. Cuando la guerra acabó'l mayu de 1945, les autoridaes civiles britániques y estatunidenques ordenaron a les sos fuercies militares n'Europa deportar a la Xunión Soviética millones de los antiguos residentes incluyendo munches persones que salieren de Rusia diba décades y que teníen otres nacionalidaes. Les operaciones de repatriación forzosa llevar a cabu dende 1945 hasta 1947.
Horacio Cartes
Horacio Manuel Cartes Jara ye un políticu y empresariu paraguayu, presidente de Paraguái dende'l 15 d'agostu de 2013 hasta'l 15 d'agostu de 2018.
Elizabeth Ho
Historia
Ho, estudió primero na Universidá del Sur de California, pero abandonó los sos estudios un añu dempués, y volvió estudiar teatru onde se llicenció.
En 2007, Ho foi estrella convidada na series de televisión Women's Murder Club, Castle, Grey's Anatomy, Two and a Half Men, Miami Medical. Tamién desempeñó'l papel principal, nel curtiumetraxe independiente Quilu.
Refuxáu
Segunda Guerra Mundial y la UNRRA
Polonia y l'Ucrania Soviética llevó a cabo intercambio de población: los polacos que vivíen al este de la nueva frontera ente Polonia y la Xunión Soviética fueron deportaos en Polonia (alredor de 2.100.000 persones) (veáis la repatriación de los polacos 1944-1946) y ucraínos que moraben al oeste de la nueva frontera fueron deportaos na Ucrania soviética. El treslláu de población de la Ucrania soviética producir a partir de setiembre de 1944 hasta mayu de 1946 (alredor de 450.000 persones) (veáis la repatriación de los ucraínos de Polonia a la Xunión Soviética). Dellos ucraínos (alredor de 200.000 persones) abandonaron el sureste de Polonia, más o menos voluntariamente (ente 1944 y 1945).
La UNRRA foi clausurada'l 1947, momentu nel cual fíxose cargu l'apocayá creada Organización Internacional polos Refuxaos. Ente que la entrega taba prevista orixinalmente llevalo a cabu a principios de 1947, nun se produció hasta xunetu de 1947. La Organización Internacional polos Refuxaos yera una organización temporal de les Naciones Xuníes (ONX), col mandatu d'acabar la xera de la UNRRA de repatriación o reassentament de los refuxaos europeos. Foi eslleida'l 1952 dempués de reassentament de cerca d'un millón de refuxaos. La definición de refuxáu entós yera la d'una persona con pasaporte Nansen o un "Certificáu de Elegibilitat", emitíu pola Organización Internacional polos Refuxaos.
Establecimientu del ACNUR
miniaturadeimagen|Pintada de bienvenida a los refuxaos. Sant Cugat del Vallès. El Altu Comisionado de les Naciones Xuníes pa los Refuxaos (ACNUR o UNHCR) foi establecíu'l 14 d'avientu de 1950 y tien la so sede a Xinebra, cola misión de protexer y sofitar a los refuxaos, a pidimientu d'un gobiernu o de les Naciones Xuníes y ayudar al so regresu o reassentament. Tolos refuxaos del mundu tán sol mandatu del ACNUR, sacante los árabes palestinos que fuxeron del nuevu Estáu xudíu ente 1947 y 1948 (veáis más palantre). Sicasí, los palestinos que fuxeron de los territorios palestinos dempués de 1948 (por casu, mientres la Guerra de los Seis Díes de 1967) tán so la xurisdicción del ACNUR.
El ACNUR apurre proteición y asistencia non yá a los refuxaos, sinón tamién a otres categoríes de persones movíes o precisaes. Estos inclúin los solicitantes d'asilu, los refuxaos que volvieron a casa pero qu'inda precisa ayuda na reconstrucción de les sos vides, les comunidaes civiles locales direutamente afeutaes polos movimientos de los refuxaos, los apátrides y los llamaos movíos internos (IDP). Los movíos internos son los civiles que se vieron obligaos a fuxir de casa so, pero que nun llegaron a un país vecín y, poro, a diferencia de los refuxaos, nun tán protexíos pol derechu internacional y puede resultar malo de recibir cualquier forma d'asistencia. A midida que la naturaleza de la guerra camudó nes últimes décades, con más y más conflictos internos en cuenta de guerres ente Estaos, el númberu de movíos aumentó de manera significativa a una estimación de 5 millones de persones en tol mundu.
El ACNUR recibió'l premiu Nobel de la Paz de 1954 y 1981. L'axencia tien el mandatu de dirixir y coordinar l'acción internacional, la cooperación pa protexer los refuxaos y resolver los problemes de los refuxaos en tol mundu. El so oxetivu principal ye salvaguardar los derechos y el bienestar de los refuxaos. Esforciar pa garantizar que tol mundu pueda exercer el derechu de pidir asilu y atopar refuxu seguru n'otru Estáu cola opción de volver a casa de manera voluntaria, integración local o reassentament nun tercer país.
Munches celebridaes tán acomuñaos cola axencia como Embaxadores de Bona Voluntá del ACNUR, incluyendo Angelina Jolie, Giorgio Armani y otros. L'individuu que recaldó más dineru n'actuaciones benéfiques y trabayu voluntariu en nome del ACNUR foi Luciano Pavarotti.
El mandatu del ACNUR foise ampliando pa incluyir la proteición y la prestación d'asistencia humanitaria a los descritos como otres persones "d'interés", incluyendo los movíos internos (IDP) que s'afaen a la definición llegal de refuxáu so la Convención de Refuxaos de 1951 y al Protocolu de 1967, la Convención de la Organización pola Unidá Africana de 1969, o dalgún otru tratáu si salieron del so país, pero qu'anguaño permanecen nel so país d'orixe. ACNUR tien tamién misiones en Colombia, República Democrática d'El Congu, Serbia y Montenegru y Costa de Marfil p'ayudar y emprestar servicios a los movíos internos.
Exemplos de conflictos armaos actuales con refuxaos
Europa:
África * República democrática del congo: La permanencia nes provincies fronterices congoleñes de les milicies hutus de Ruanda, fugues del so país dempués de perpetar el xenocidiu de los tutsis en 1994, constituyó'l principal factor de desestabilización na hestoria más recién de la República Democrática del Congo (RDC). Anque'l Gobiernu robló en xineru de 2008 un alcuerdu de cese de les hostilidaes, los enfrentamientos ente l'Exércitu y les milicies de Nkunda retomar n'ochobre de 2008. Nkunda, acusáu de crímenes de guerra y contra la humanidá, foi finalmente arrestáu a Ruanda en xineru de 2009. Más de 2,7 millones de persones viéronse obligaes a fuxir de los sos llares al país, munches d'elles de dellos llugares en pocos meses, y más de 398.000 viven en 31 campos de movíos y dependen puramente de l'ayuda humanitaria.
Númberu de refuxaos
A finales de 2007 el númberu de refuxaos al mundu yera de 14.047.300, el númberu más eleváu dende 2001. Asina, ente'l 2005 y el 2006 la segunda guerra d'Iraq provocara l'aumentu de la población mundial de refuxaos. El 2007 unos 500.000 vivíen en Siria, ente qu'otros estableciéronse n'El Líbanu, Yeme, Turquía y Europa. Más de 8,5 millones de refuxaos viven movíos dempués de 10 años, quitaos de los sos derechos de trabayar y circular llibremente. El 2004 los refuxaos afganistanos formaben el segundu grupu nacional de refuxaos más importante en 2004, dempués de los palestinos.
El ACNUR envalora qu'a finales de 2006 había un total de 21.018.589 persones so la so xurisdicción en tol mundu. Esta cifra entiende unos 2.381.886 apatrias. La so repartida en tol mundu ye: El númberu foi aumentando a lo llargo de los años. Asina'l 2015 el númberu de refuxaos yera de más de 16 millones, la metá de los movíos internos.
Tanzania
El 17 d'ochobre de 2014 el gobiernu de Tanzania dio la ciudadanía a 162.156 refuxaos políticos de Burundi nel que socedió'l casu de naturalització más importante de la hestoria. Amás el gobiernu empecipió'l procesu de naturalització de 40.000 persones más. Estos refuxaos vivieron sobremanera nel oeste del país, a les rexones de Tabora y de Katavi dende 1972 y trabayaron sobremanera na recueya de tabacu y café. La ciudadanía dar derechu a vivir onde quieran nel país. Antes Tanzania yá naturalizara a 32.000 refuxaos de Ruanda y 3000 bantús de Somalia (Wazigües). Amás, nel país hai unos 60.000 refuxaos de la República Democrática d'El Congu.
Protestes
Nel conxuntu d'España, Cataluña ye la comunidá autónoma más activa que dio respuesta a la crisis de persones refuxaes y migrantes. La so población entamóse en delles exes pa denunciar l'incumplimientu de la prometida que fixo'l Gobiernu d'España d'acoyer 17.680 persones refuxaes; tan solo acoyóse un 4%.
El 18 de febreru del 2017, nel marcu de la campaña Casa Nuesa, Casa Vuesa, tuvo llugar en Barcelona la Manifestación “Queremos Acoyer”, la manifestación más multitudinaria d'Europa a favor de l'acoyida de persones migrantes y movíes.
Vauville (Calvados)
Vauville ye una comuña francesa del departamentu de Calvados, na rexón de Normandía. Llenda con.
Saxifraga aizoides
thumb|Ilustración thumb| Saxifraga aizoides thumb|Detalle de la flor Saxifraga aizoides ye una especie de planta de flores perteneciente a la familia Saxifragaceae. Crez en llugares fríos y cantiles húmedos n'América del Norte (Alaska y Groenlandia) y Europa (Tatras, Alpes, Pirinéu y Svalbard).
Vauville (Calvados)
Tien una población de y una superficie de  km².
Saxifraga aizoides
Hábitat
Al pie de regueros y roques bien húmedes nos montes.
Distribución
Europa septentrional, montes del norte y centru; pel sur hasta los Pirineos, centru d'Italia, Albania y Cárpatos. América del Norte, y Groenlandia
Taxonomía
Saxifraga aizoides describióse por Carlos Linneo y espublizóse en  Species Plantarum 1: 403. 1753. Saxifraga: nome xenéricu que vien del llatín saxum, ("piedra") y frangere, ("romper, quebrar"). Estes plantes llámense asina pola so capacidá, según los antiguos, de romper les piedres colos sos fuertes raigaños. Asina lo afirmaba Plinio, por casu.
aizoides: epítetu llatín que significa "paecencia al xéneru Aizoon.
Arcánxel Gabriel
Nes relixones abrahámiques, Gabriel (n'hebréu גַּבְרִיאֵל, que significa "fortaleza de Dios", en griegu Γαβριήλ, Gabriēl, n'árabe جبريل, Jibrīl o جبرائيل Jibrāʾīl) ye un arcánxel que, de normal, fai de mensaxeru unviáu por Dios a determinaes persones.
Gabriel ye mentáu nel Antiguu y el Nuevu Testamentu de la Biblia. Nel Antiguu Testamentu, apaézse-y al profeta Daniel. Nel Evanxeliu de Lucas, Gabriel apaézse-y a Zacarías y a María p'anuncia-yos les nacencies de Xuan el Bautista y de Xesús, respeutivamente.
Nel Llibru de Daniel, llámase-y "l'home Gabriel", ente que nel Evanxeliu de Lucas, a Gabriel definir como un "ánxel del Señor". Gabriel nun ye llamáu arcánxel na Biblia, pero ye llamáu asina nes obres del periodu intertestamentario, como'l Llibru de Enoc. Nes ilesies Católicu Romana, Anglicana y Ortodoxa a Gabriel dáse-y el tratamientu d'arcánxel y de santu, xunto con Miguel y Rafael.
Nel islam, Gabriel ta consideráu un arcánxel qu'unvió Dios a mandar revelaciones a dellos profetes, incluyíu Mahoma. El capítulu 96 del Corán, al-Alaq, ta consideráu polos musulmanes como'l primer episodiu (surah) reveláu por Gabriel a Mahoma.
Xudaísmu
Gabriel ye interpretáu polos rabinos como un "home vistíu de llinu" nel Llibru de Daniel y nel Llibru de Ezequiel. La función de Gabriel nel Llibru de Daniel ye la d'interpretar una visión d'esi profeta. Este ye un rol que caltuvo na lliteratura posterior. Nel Llibru de Ezequiel, presentar a Gabriel como un ánxel que ye unviáu pa destruyir Xerusalén. Acordies cola Enciclopedia xudía, Gabriel adquier la forma d'un home y siéntase a la izquierda de Dios. Shimon ben Lakish (Siria Palestina, sieglu III) concluyó que los nomes de los ánxeles Miguel, Rafael y Gabriel provienen del exiliu babilónicu (Xen. Rab. 48:9).
Na Cábala, Gabriel ye identificáu col sefirot de Yesod. Gabriel tien tamién un papel importante como unu de los arcánxeles de Dios na lliteratura de la Cábala. Ende, Gabriel ye retratáu como daquién qu'obra acordies con Miguel na corte de Dios. A Gabriel nun se-y reza porque solamente Dios puede responder a les oraciones y Él ye quien unvia a Gabriel como'l so axente.
Acordies cola mitoloxía xudía, nel Xardín del Edén hai un árbol de la vida o un "árbol de les almes" que floria y produz nueves almes, que cayen nel Guf, el "Ayalga d'Almes". Gabriel busca nesa ayalga y saca la primer alma que-y vien a la mano. Entós Lailah, l'Ánxel de la Concepción, xixila l'embrión hasta la so nacencia.
Lliteratura intertestamentaria
Nel periodu intertestamentario (en redol al 200 e.C. al 50 d.C.) producióse muncha lliteratura, sobremanera del xéneru apocalíptico. Los nomes y los escalafones d'ánxeles y demonios yeren bien sopelexaos, y cada unu tenía un deber particular y un estatus ante Dios.
Nel Llibru de Enoc 9:1-3, Gabriel, xunto con Miguel, Uriel y Sariel, "vieron muncha sangre esparnao sobre la tierra" (9:1) y oyeron a les almes de los homes llorar, "llevando nuesa causa ante'l Peraltu" (9:3). En Enoc 10:1 vien la respuesta del "Peraltu, el Sagráu, el Grande", que unvia a cuatro axentes, ente los que ta Gabriel.
Gabriel ye'l quintu de los cinco ánxeles que xixilen: "Gabriel, unu de los ánxeles sagraos, ta sobre'l Paraísu, sobre les culiebres y sobre los querubinos." (Enoc, 20:7) Enoc preguntó quién yeren los cuatro figures qu'había vistu Dios contestó-y: