cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Villares de Yeltes
Neolíticu y Edá de los Metales (3.500-300, e.C.)
A la Edá de los Metales pertenez un menhir, que, tiempu tras, tuvo alzáu xunto a la ermita de Huebra, sobre la vera esquierda del ríu del mesmu nome. Dende ellí, dichu monolitu foi treslladáu hasta Villares de Yeltes y emplazado dientro d'una propiedá particular, onde güei se caltién. El referíu menhir, de tipu fálicu, constitúi unu de los escasos exemplares de la so clase qu'esisten na provincia de Salamanca. Tan solo conozse otru, similar al anterior y que foi alcontráu na redoma de la ermita de La nuesa Señora de los Remedios, sita nel términu de Buenamadre. El monolitu de Villares de Yeltes presenta estazáu l'estremu cimeru, intencionadamente: la cristianización d'antiguos ritos y símbolos, imponía la eliminación o tresformamientu de los elementos paganos. Lo más probable ye que'l susodichu menhir de Villares de Yeltes fora tullíu na dómina en que se construyó la ermita. De primeres, aquél foi un monumentu alzáu n'honor de les divinidaes de la fertilidá, nun llugar onde, esiste una suxerencia natural d'agües termales que, ensin dulda, recibiría cultu nos tiempos prehistóricos, siguiendo la tradición, caltenida, igualmente, n'otros diversos llugares. Hasta la fecha, nun son munchos los exemplares, d'esa clase, alcontraos nel occidente d'España. Aparte la provincia de Salamanca, ye na de Zamora, onde tamién fueron afayaos dalgunos d'ellos. D'otra parte, la divinización de les agües de los ríos Yeltes y Huebra, concretar na construcción de santuarios, de los que nun llegaron, hasta nós, más que vagues referencies. A esti respectu, hai que dicir que, años tras, esistió un cercu votiva, que foi asitiada ente los pasiles que cruciaben el ríu, al altor del yá citáu llugar de Pedro Álvaro. Nun puede asegurase s'el desusdichu cercu topábase dedicada a les ninfes del mediu acuáticu, el Yeltes, nesti casu concretu. Hai que recordar que, nel balneariu de Retortillo, foi topada, décades tras, un cercu con inscripción, dedicada a les "agües del Yeltes" (aquas eletesibus). Esti ríu yera sagráu en dómina romana. Ye probable, per otra parte, que'l castru del Espolón, sobre'l que s'asitia l'actual nucleu de población de Villares de Yeltes, siguiera habitáu hasta bien entrada l'Alta Edá Media. Al altor del términu de Villares de Yeltes, y a entrambos llaos del ríu del mesmu nome, esisten dos castros. Unu d'ellos alcuéntrase n'el mesmu espolón onde s'asitia'l castiellu de dicha llocalidá; l'otru atópase en Los Barganales, yá en terrenes de Villavieja. Per otra parte, en mediu del ríu Huebra, caltiénense restos d'un tercer castru, sobre un puexu. Asemeyáu allugamientu dexaría pensar que, esta última fortaleza, podría pertenecer, o bien al términu de Villares de Yeltes, o bien al de Pozos de Hinojo, una y bones el citáu cursu fluvial forma llende ente dambos. Sicasí, convien reparar que ye dende la marxe esquierda del Huebra, perteneciente a Villares de Yeltes, dende onde se tien meyor accesu al castru en cuestión; polo que, en principiu, cabría incluyir a ésti dientro del términu de dicha llocalidá.
Mundu romanu y tardorromano (Sieglos II-IV, d. C.)
Rastréxase la pasada presencia romana nel términu de Villares de Yeltes, al traviés de la esistencia d'una calzada y de diverses muertes arqueolóxiques descubiertos en diversos puntos, como los de Villarejos, Valdeviñas (marxe derecha del Huebra) y contorna del cascu del pueblu. La mayor parte de los distintos materiales arqueolóxicos, correspuende al periodu tardorromano, ya inclúi bayura de tégulas, fragmentos de cerámica doméstica y diversos elementos de construcción. Per otra parte, reparar restos de dellos cercos funerarios romanes, embutíos nos murios de la ermita del Carpio. Ye posible que vengan de l'antigua necrópolis qu'había na redoma del referíu santuariu.
Loupmont
Loupmont ye una comuña francesa del departamentu de Meuse, na rexón de Gran Este. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Villares de Yeltes
Mundu romanu y tardorromano (Sieglos II-IV, d. C.)
Pol términu de Villares de Yeltes pasaba la calzada romana conocida popularmente como Calzada de los Mártires. Partía dende Salamanca escontra l'oeste, y, en cruciando por Rollán, algamaba El Cubo de Don Sancho y enfusábase, dempués, en terrenes del citáu Villares de Yeltes, prosiguiendo escontra Villavieja de Yeltes y otres zones del occidente provincial. El tramu de felicidá calzada qu'escurría pol términu de la llocalidá qu'equí nos ocupa, recibía'l nome de "Camín del Fierro".
La repoblación medieval (Sieglos IX-XIII)
Según Julio González, la zona güei entendida dientro de la contorna de Vitigudino, foi repoblada con xentes de Benavente y Zamora. A xuiciu de Llorente Maldonado, ello esplica la esistencia d'un ciertu grau d'afinidá étnica ente los habitantes de la Tierra de Vitigudino, yá mentada, y Ledesma, que la so repoblación asocedió, igualmente, nel sieglu XII. La llinia divisoria ente los distintos conceyos de Ciudad Rodrigo y Ledesma escurría nel sieglu XII; xustamente, a la parte occidental de Villares de Yeltes. Reminiscencies d'aquellos pobladores medievales, perduren, al traviés de la toponimia local, nel términu de Villares de Yeltes: Fonte Sextil, Valdelacanal, Valancho, Valdevilla, Fonte del Valgallego, Fonte de los Najarros, Valdelacruz, Valdelacalzada, Valdelostrigos, Regueru del Salmurial, Valdeasnal, Regueru de Valdecornejo. A toos estos topónimos, habría qu'amestar los que s'alcuentren n'árees estremeres del términu de Villares de Yeltes, y, ente los cualos, cito los siguientes: Valdefraguas, Valdemartínez, Valdelamina, Valdemanzano, Valdegrande, Valhondo, Valdondiego, Valzamorano. Según ciertu autores, los topónimos formaos en val, señalen la presencia de mozárabes mientres l'Alta Edá Media, ente los sieglos IX-XI. Según Pedro Álvaro pudo constituyise como nucleu de población, arriendes de la llegada de colonos na Baxa Edá Media (sieglos XII-XIII), Villares de Yeltes, sicasí, tendría, de xuru, un orixe anterior. Yá nel sieglu X, como a propósito señala Barrio García, esistía un poblamientu intensu en determinaes zones del Arcedianáu de Ledesma. Les diverses entidaes de población quedaríen consolidaes a partir de les xeres repobladores -reorganizadoras- del rei de Llión Fernandu II, que la so llabor interesó, particularmente, dientro de la cortil salmantino, les tierres del occidente provincial, hacia l'añu 1161. Asina, xunto a Villares de Yeltes, sería tamién potenciada la demografía en Pozos de Fenoio, nome como se denominaba al actual Pozos de Hinojo. Primitivamente, ésti llamábase Pozu de Almizahet y el so orixe, yá que sal,, remontar a los sieglos IX-X, dómina na que dicha zona foi poblada por mozárabes. Tantu nel casu de Villares de Yeltes como nel de Pedro Álvaro, los respeutivos nomes de diches llocalidaes fuéron-y impuestos por aquellos repobladores medievales qu'hasta aquella zona aportaron. Según Sánchez Albornoz, Pedro Álvaro correspondería a una patronímicu familiar y sería unu de les varies decenes de topónimos que, col mesmu orixe, atópase nes provincies de Salamanca, Ávila y Segovia.
Villares de Yeltes dientro de la diócesis salmantina
thumb|Villares integrar nel conceyu de Ledesma tres la so creación pol rei [[Fernandu II de Llión en 1161]] Continues disputes sobre la delimitación de tierres, ente los obispaos de Salamanca y Ciudad Rodrigo, asoceder mientres el sieglu XII, lo que motivó la intervención del rei Fernandu II, repoblador de bona parte de les Tierres de Ledesma y Ciudad Rodrigo. Dichu monarca confirmó la concordia a la que se llegó, ente los obispos de Salamanca y Ciudad Rodrigo, y que, nel añu 1173, terminó coles disensiones provocaes pola cuestión más arriba espuesta. Según dicha concordia, la llende interdiocesana vendría establecíu pol cursu de los ríos Yeltes y Huebra. L'espaciu ente éstos, sería compartíu por dambes diócesis. Los términos de la referida concordia seríen sancionaos, un añu dempués, pol arzobispu de Santiago de Compostela. D'otra parte, hasta unos años antes, concretamente, hasta l'añu 1161, les demarcaciones de Ciudad Rodrigo y de Ledesma, colos sos respeutivos llugares y aldegues, caltuviérense so dominiu de la ciudá de Salamanca; pero, arriendes de la creación de les alfoces de Ciudad Rodrigo y Ledesma, el conceyu salmantino perdió dichos territorios. Y, entós, alzar contra Fernandu II. La posterior derrota que'l referíu conceyu sufriría a manes de les tropes reales, tuvo, ente otres consecuencies, la d'afitar, definitivamente, les llendes ente la Tierra de Ledesma y la de Ciudad Rodrigo. Villares de Yeltes quedaba, asina, incluyíu dientro del conceyu de Ledesma, y, como tal, llegó casi hasta'l nuesu díes, formando parte, amás, de la Tierra de Vitigudino, güei constituyida en contorna, y una de les más estenses, a éstes de la provincia de Salamanca. Nel añu 1265, Villares de Yeltes figuraba na rellación de llugares del Cabildru catedraliciu de Salamanca. A lo llargo de los sieglos siguientes, la Catedral de Salamanca siguió percibiendo diverses rentes poles propiedaes que tenía en Villares de Yeltes y Pedro Álvaro, según tamién n'otros llugares comarcanos, ente los que se topaben Pozos de Hinojo, Ituero, El Cubo de Don Sancho, Buenamadre y Villoria de Buenamadre. Na Edá Media apaecía escritu, dacuando, Villares de Yeltes y, n'otros casos, Villares Deltes o Villares de Jeltes. So esti últimu nome figuraría, más tarde, nel Llibru de los llugares y aldegues del obispaos de Salamanca (1604-1629) nel que se diz que dicha llocalidá yera un anexu del Cubo de Don Sancho y que tenía 30 vecinos. Voi Adelantrar, equí, yá que sal,, dellos otros datos: sopesábase la bona fábrica de la ilesia de Villares de Yeltes, diciendo que tenía una bien enmaderada capiya. La torre debía de tar a medies de facer, pos, en dichu documentu, dizse textualmente "una torre mediu fecha de cantería". Refiriéndose a la familia Anaya, indicábase que los herederos de Don Diego, quien teníen ellí posesiones, debíen un censu a la Ilesia, polo qu'aquéllos, y, principalmente, doña Antonia Enríquez, calteníen un pleitu con ésta, dende diba munchos años.
Disputa ente Ledesma y l'Orde de Santiago pola posesión de Villares de Yeltes
thumb|La intervención del rei [[Alfonsu IX de Llión acabó coles pretensiones de la Orde de Santiago de tener Villares]] A empiezos del sieglu XIII, Alfonsu IX de Llión tuvo qu'intervenir nun pleitu calteníu ente'l conceyu de Ledesma y l'Orde militar de Santiago. Esta postrera reclamaba, a dichu conceyu, los derechos de posesión de los llugares de Villares de Yeltes, Barruecopardo, San Cristóbal de Ledesma y Saucelle. El dictame del citáu monarca resolvió'l casu a favor del conceyu de Ledesma, quedando, pos, dientro de la xurisdicción d'ésti, los desusdichos llugares en pleitu. Nel añu 1262, Martín Alfonso, fíu del rei Alfonsu IX de Llión, y la so muyer, María Méndez, reciben d'Alfonsu X, el Sabiu, el llugar de Villares de Yeltes, so la condición de que, si los citaos Martín y María nun tuvieren descendencia, taríen obligaos a restituyir a la Corona la referida posesión de Villares de Yeltes. Tamién el Cabildru catedraliciu salmantino tenía propiedaes en Villares de Yeltes, concretamente, una devesa, d'una yugada d'estensión, según los datos correspondientes al añu 1265.
El castiellu
left|miniaturadeimagen|Castillo de Villares de Yeltes A la parte occidental del pueblu, írguese una torre medieval, güei aisllada d'otres estructures de fortificación; pero, a les que, en tiempos tras, debió de tar xunida: apréciense los arranques d'un arcu que salvaría la distancia ente'l llenzu paralelu del muro norte de la torre y ésta mesma. La mentada torre ye de planta rectangular. Tópase construyida en mampostería de cayuela y esquinada en granitu, y el so únicu vanu d'entrada, adintelado, abrir a nivel del suelu. L'espaciu interior topábase estremáu en 4 pisos de madera. La parte cimera de los murios, inda caltién el almenado. El llenzu qu'escurre paralelu al muro nordeste de la torre, tien una espesura de 1,80 m. Nél abrieron delles troneres pal usu de l'artillería. Tales elementos defensivos apaecen n'otres munches fortaleces construyíes nel sieglu XV, como lo ye esta mesma de Villares de Yeltes. La configuración de ciertos restos, qu'arrodien la torre, suxure la esistencia d'un antemuro que la cerraría por 3 de los sos llaos. La fachada principal del torrexón mide, de llau, 9,60 m., y 7,10 m. los murios axacentes. La espesura del muriu onde s'abrir el vanu de la entrada, ye de 1,20 m., y l'anchor d'ésti ye de 0,80 m. A lo llargo de ríu Yeltes, alzábense diverses fortaleces, dalgunes de les cualos remonten el so orixe a la dómina prerromana. De sur a norte alcontraes nel tramu entendíu ente Aldehuela de Yeltes y Villavieja de Yeltes: Les fortaleces más arriba mentaes atópense emplazadas sobre la marxe derecha del consabíu cursu d'agua. De toes elles, sicasí, la única que caltién una cierta prestancia ye la de Villares de Yeltes. Una segunda llinia de fortificaciones siguía'l cursu del Huebra, que, llinda, pel norte, el términu de Villares de Yeltes. Equí voi llindame a enunciar les fortaleces enclavaes ente Pelarrodríguez, al noroeste de la llocalidá que nos ocupa, a lo llargo d'unos 25 km., en llinia recta. Los diversos puntos fortificaos yeren los siguientes (d'este a oeste):
Villares de Yeltes, del condáu de Ledesma
thumb|Villares pasó a depender de [[Beltrán de la Cueva en 1462, al ser nomáu conde de Ledesma]] Los primeros Condes de Ledesma fueron don Beltrán de la Cueva y doña Mencía de Mendoza, la so muyer. Nel añu 1462, Enrique IV concedió a aquél la posesión de Ledesma y el títulu de Conde; pero, amás, don Beltrán figuraría, a partir d'entós, como Duque de Alburquerque. Dambos títulos nobiliarios pasaríen a los sos descendientes, quien, llegáu'l sieglu XVIII, inda siguiríen calteniendo'l dominiu de casi tola Tierra de Ledesma. En Villares de Yeltes, el Conde de Ledesma percibía, por aquella dómina, una serie de rentes; sicasí, el títulu del señoríu del mentáu llugar, ostentar el Marqués de Caníes.
Les Paz, señores de Villares de Yeltes
Antón de Paz, casáu con doña María Gutiérrez de Fontiveros, foi correxidor de Ciudad Rodrigo, allá pel añu 1475. Siendo señor de Villares de Yeltes, lo yera tamién del llugar de Santidá, nel términu de Villavieja de Yeltes. El so fíu, Francisco de Paz, figura como primer señor de los Heredamientos de Villares de Yeltes y Villar de la Vieya, nel añu 1486, según un documentu que la so copia caltener nel Archivu de la Catedral de Salamanca. En dichu documentu indícase qu'Antón Paz fundó un mayoralgu que gociaría'l susodichu Francisco de Paz y los sos descendientes. El fechu de qu'inda nel sieglu XVI, Villares de Yeltes siguiera denominándose Villare d'Antón de Paz, señala'l raigón que dichu llinaxe tenía nel llugar mentáu. El nome d'Antón de Paz, arcedianu de Camames, apaez conseñáu, con relativa frecuencia, nos llibros de Claustros de la Universidá de Salamanca, mientres el sieglu XV. Pol cargu qu'ostentaba, intervieno en distintes ocasiones en diversos asuntos, dalgunos d'ellos rellacionaos cola provisión de cátedres. Les cites referir a los años 1453, 1468, 1479 y otros. El llinaxe de les Paz viose implicáu na llucha de bandos, en Salamanca, mientres el sieglu XV, nel que s'enfrentaron diversos integrantes de families nobiliaries, de les cualos, unes topábense adscrites a la parroquia de San Benitu y otres a la de Santu Tomé. Non yá nel ámbitu urbanu, tamién nel mediu rural, tuvieron problemes les Paz, ente los años 1480 y 1488. A pesar de que participaren, en dos causes nel establecimientu de los correspondientes actos de Concordia ente los referíos bandos nobiliarios. A empiezos del sieglu XVI, Lorenzo de Paz foi rexidor de Salamanca. El so hermanu, Francisco de Paz, vecín de Villares de Yeltes, estendió a aquél una escritura de poder, por que pudiera cobrar un heriedu de doña Catalina Gutiérrez, tía de Francisco y Lorenzo. Años dempués, n'agostu del añu 1526, el mesmu don Francisco de Paz otorgaría una escritura de dote pal matrimoniu de doña María de Paz Maldonado, con Pedro Enríquez de Sevilla y Monroy. La citada María de Paz yera fía del referíu Francisco de Paz y de la segunda muyer d'ésti, doña Berenguela Maldonado.
Heráldica de les Paz
En Villares de Yeltes caltuviéronse delles piedres armeres con escudos de les Paz, un llinaxe que, nel pasáu, enseñorió dichu llugar y otros dellos na provincia de Salamanca, d'ente los cualos, el profesor Álvarez Villar numbera los siguientes: Almenara, Traguntía, San Muñoz y Montellano. Les armes de les Paz consistieron, de primeres, en 10 besantes d'oru en tres palos, n'azul escuro; más tarde, añediríense 2 cabeces de culiebres d'oru, chiscaes de verde, (esiste otra variante del escudu nel qu'apaecen 2 cabeces de lleón nel llugar de les culiebres), una d'elles, nel cantón diestru de la exa, y la otra, nel accidente de la punta. Al paecer, Sancho Pérez, unu de los miembros de dichu llinaxe, foi quien adoptó l'apellíu Paz, n'acordanza de la defensa que fixera de la ciudá de Badayoz, l'antigua Pax Julia romana, siendo él Capitán Xeneral de dicha plaza. Más tarde, les Paz aliar colos Cornejo, formando l'apellíu Cornejo de Paz, del qu'esistió un escudu asitiáu sobre'l dintel de la cai de Xardinos, en Salamanca.
L'escudu de Villares de Yeltes
L'escudu de Villares de Yeltes foi aprobáu'l 14 de xunu de 1991. Faustino Menéndez Pidal esponía de la siguiente manera les considerancies pa establecer, definitivamente, la clase d'armes de Villares de Yeltes: "...composición xacobea por pasar por Villares un ramal del camín de Santiago, y una alusión a los ríos Huebra y Yeltes. A estos elementos pretendía añedir una percomplicada bordura, compuesta de 4 distintos emblemes, coles armes de los Enríquez de Sevilla o de Salamanca y los Monroy, que nun tuvieron más vinculación con esta villa que tener heredaes nel términu". El citáu heraldista señalaba que, una vegada suprimida la bordadura por inxustificada y complicada, y asitiaes les ondes (alusives a les agües de los ríos) na punta del escudu, les armes de Villares de Yeltes quedaben asina: "de verde, 2 bordones de pelegrín d'oru, pasaos n'aspa, acantonaos de 4 veneres de plata, sobre ondes de plata y azul. Va timbrado l'escudu cola corona real española".
El palaciu
Col nome de Palaciu conoz una casona señorial, de fines del sieglu XV o empiezos del XVI. Ye una construcción de 2 plantes, de mampostería de cayuela, colos ángulos reforzaos por sillares de granitu, y en que la so fachada abrir una amplia entrada, sobre que'l so dintel, graníticu, fueron llabraos 3 arquillos, destacando, nel central, un pequeñu escudu. La parte cimera de los murios tópase decorada con pomas y coronada por pináculos, n'harmonía coles dimensiones del edificiu, que los sos murios amuesen una serie de ventanes cuadraes, enmarcaes en granitu. Teniendo en cuenta la dómina a la que se remonta'l palaciu mentáu, cabría conxeturar qu'ésti fuera obra de les Paz. Nel sieglu XVI, don Antón de Paz yera señor de Villares de Yeltes, y resulta bien probable que'l palaciu fuera yá la so casona residencial; con posterioridá, quiciabes tamién lo ocupara'l Conde de Caníes, pero l'obviu qu'ésti nada pudo tener que ver cola so edificación, una y bones la vinculación d'esti llinaxe, como tal, con Villares de Yeltes nun algamar, polo que se sabe, más allá del sieglu XVII. Nel intre d'unes obres de restauración llevaes a cabu, apocayá, na casona, apaeció un escudu que, a pesar de nun amosar más que 8 roeles, ye, presumiblemente, de les Paz. A partir del sieglu XV, dicha llocalidá pasaría a constituyir dominiu señorial del Conde de Ledesma. Sicasí, el fechu de que, nel sieglu XVI, aquélla figurara como posesión del caballeru salmantino don Antón de Paz, dexa pensar en que, probablemente, Villares de Yeltes pasara a poder de les Paz, nel periodu entendíu ente la segunda metá del sieglu XV y la primera del sieglu XVI. Yá dende'l sieglu XVI la familia Anaya, emparentada colos Enríquez, tenía diverses posesiones en llocalidá citada, y unu de los miembros de la familia, concretamente, don Francisco Pereira y Anaya, señor de Herreros de Peña Cabra quien finó nel añu 1576, foi antecesor de los Marqueses de la Conquista, que'l so nome perpetuar, arquitectónicamente, nel palaciu del mesmu nome, esistente en Salamanca. Nel términu de Villares de Yeltes, non lloñe del cascu del pueblu, asítiase, nuna devesa, un edificiu, conocíu como Casa de la Conquista; quiciabes el nome de dicha casa pudiera aludir al mentáu marquesáu, pola so identificación, dende finales del XVI, col llinaxe de los Anaya. El primer Conde de Caníes foi don Pedro Enríquez de Sevilla y Monroy, quien foi nomáu Capitán Xeneral d'El Perú y caballeru de la Orde de Calatrava, nel añu 1692. Enseñorió'l llugar de Caníes de Torneru (Matilla de los Caños del Río). Sobre la fachada de la casona qu'ellí se caltién, campean dellos escudos, 2 d'ellos, coles armes de los Enríquez y los Monroy. Correspuenden al sieglu XVII, sacante y terceru, qu'apaez n'alto, sobre'l dintel de la entrada, na fachada principal; lo más probable ye qu'esti últimu escudu venga de dalgún otru edificiu anterior, güei sumíu. La referida casona data del sieglu XVII.
Villares de Yeltes, nes guerres con Portugal
Nel añu 1640, sol reináu de Felipe IV, producióse la rebelión de Portugal y Cataluña, que proclamaron la so independencia, lo que motivó l'españíu d'una guerra que s'enllargaría hasta l'añu 1668. Mientres la guerra, les zones fronterices de la provincia de Salamanca con Portugal fueron oxetu de dellos ataques y saqueos per parte de destacamentos enemigos. Práuticamente, toles poblaciones de la contorna de Argañan, Camaces y Yeltes, según tamién diverses árees aledañas, sufrieron los efeutos de les incursiones portugueses hasta'l puntu de qu'éstes se constituyeron na causa de la despoblación d'estenses árees, que llegaron a perder la so identidá como pueblos o aldegues, quedando amenorgaos a simples alquerías, cuando non deshabitadas por completu. Anque la guerra con Portugal nun foi la única causa de la referida despoblación nel occidente de la provincia de Salamanca, sí se reveló como la principal. L'orixe de tales enfrentamientos topar na proclamación del Duque de Bragança como rei de Portugal, col nome de Xuan IV, fechu que tuvo llugar nel añu 1640, y que marcó la proclamación de la independencia del país. Ello provocó una intervención militar, per parte d'España, y foi l'empiezu d'una llarga guerra, que s'enllargó per espaciu de casi 30 años. Ente otres llocalidaes fronterices arreyaes naquella guerra, cabo citar a San Felices de los Gallegos, que cobró una gran importancia so la so condición de nucleu fortificáu. Foi ellí onde se llibraron frecuentes batalles y escaramuzas, ente les fuercies españoles y los portugueses. Pos bien: nos entamos de la guerra, concretamente nel añu 1642, participó un soldáu, natural de Villares de Yeltes, quien morrió na citada llocalidá de San Felices de los Gallegos, n'actu de serviciu. El so cadabre, foi treslladáu, dempués al so pueblu natal, en que'l so campusantu foi soterráu. El infortunado soldáu llamábase Domingo Rodríguez. Pal entierru y les mises que se dixeron pola so alma, na ilesia parroquial de Villares de Yeltes y na ermita de La nuesa Señora del Carpio, mandó'l padre del nuevu la cantidá de 10 ducaos. Inclusive'l mesmu castiellu de Villares de Yeltes sería ocupáu, temporalmente, por grupos de portugueses armaos, mientres les frecuentes incursiones qu'éstos realizaron polos llugares y villes de la franxa occidental salmantina. La presencia de tales grupos, en dicha llocalidá, causaría notables desperfectos na referida fortaleza, provocando'l so esmantelamientu. Mediu sieglu dempués del final de la guerra con Portugal, el castiellu de Villares de Yeltes topar nun estáu deplorable, perdiendo los suelos de madera qu'estremaben les diverses estancies. Tamién la escalera interior esbarrumbárase, de manera que, cuando, a empiezos del sieglu XVIII, declaróse la Guerra de Socesión española, dicha fortaleza atopábase inhabilitable, precisando, amás, de dellos arreglos pa poder ser acondicionada como apartaz militar.
Sieglu XVIII
La población de Villares de Yeltes vieno ocupándose, tradicionalmente, del cultivu de la tierra y el cuidu de la ganadería. Tocantes a los diversos oficios, a mediaos del sieglu XVIII, había, en dicha llocalidá, 2 xastres, un sangrador, un pastor, 38 llabradores, 4 xornaleros y 2 clérigos. Por aquella mesma dómina, mentábase, amás, la esistencia d'un molineru, que tenía una aceña nel ríu Yeltes. Tamién había un batán, onde se enfurtían paños. Había, en Villares de Yeltes, un total de cuarenta y ocho vecinos. El caserío constaba de 32 cases, 2 payares y una tabierna, que sirvía un foresteru. Nel sieglu XVIII, citábense, nel Catastru d'Ensenada, cultivos de centenu, trigu, cebada, garbanzos, herrén y árboles frutales. La cabaña ganadera componer cabritos, corderos, gochos, pollinos, xatos y mulares. En cuanto al estáu del monte, según el referíu catastru, "ta nacíu y ensin orde, conforme lo que produció la tierra". Hasta l'añu 1958, Villares de Yeltes perteneció a la diócesis de Salamanca. A partir d'entós, dicha llocalidá incorporar a la diócesis de Ciudad Rodrigo.
L'usu del castiellu
El castiellu topar en bien mala traza de caltenimientu a empiezos del sieglu XVIII. Asina lo reflexa'l conteníu d'unu de los partes militares, unviaos al Marqués de Canales poles tropes del referíu Felipe d'Anjou (Felipe V) qu'ocuparon Villares de Yeltes mientres la Guerra de Socesión. Dichu escritu ta fecháu nel añu 1704, y nél da cuenta de la necesidá de faer ciertos reparos na fortaleza. Con tou, nun paez que les anunciaes obres de restauración del castiellu, alteriaren, sensiblemente, la fisonomía d'ésti; siquier, no qu'a la torre refierse. Sicasí, los llenzos esteriores que delimitaban el recintu norte, sí que pudieren ser reconstruyíos en dellos puntos: la disposición de la parte cimera del muriu, de mampostería de cayuela, nel que s'abrir les troneres, acasu obedezan a la realización de les mentaes obres; pero, aun así, éstes nun llegaríen a modificar l'aspeutu xeneral de la fortificación. En concencia, la torre del castiellu, nun presenta traces visibles de remodelación o reconstrucción, nos últimos sieglos, y, otra manera, tampoco quedaron restos de la supuesta escalera que se mandara refaer mientres la citada Guerra de Socesión. Pola so relativa proximidá a la frontera con Potugal, tantu la fortaleza de Villares de Yeltes, como otres esistentes na zona, fueron rehabilitaes, o, a cencielles, ocupaes poles tropes participantes na guerra, cuando non utilizaes como abellugu polos mesmos habitantes de llugar. Nel referíu añu 1704, los portugueses enfusaron frontera adientro, invadiendo territoriu salmantino y llevando a cabu diverses aiciones béliques. La villa de Fuenteguinaldo foi una de les llocalidaes qu'aquéllos atacaron y escalaron, a pesar de la resistencia qu'ufiertaron los sos habitantes. Ello yera una muestra de la roxura qu'algamaben les incursiones enemigues, nes contornes del sector occidental salmantino, y motivó el que les autoridaes de Madrid encamentaren, a los habitantes de diches contornes, que buscaser abellugu nos enclaves fortificaos. Namái la eficaz intervención del Duque de Berwick, que les sos tropes frenaron la meyora del exércitu aliáu al altor del ríu Águeda, llogró que, momentáneamente, l'occidente salmantino viérase llibre d'operaciones militares de mayor valumbu. Tocantes a les repercusiones de tipu económicu, cabo apuntar que la roda de Cipérez, a la que pertenecía Villares de Yeltes, foi eximida de tributos, por cuenta de les fuertes cargues que la guerra aniciara a los sos vecinos.
Les guerres y la despoblación
thumb|Detalle del mapa Spain and Portugal, realizáu en 1850 por J. Dower, nel que puede apreciase Villares de Yeltes La despoblación d'amplies zones del occidente salmantino, peracabárense nel sieglu XVIII. A finales d'ésti, el gobiernu de Carlos III d'España, al traviés de les llamaes Xuntes de Repoblación, proyeutó la medría de la demografía en diverses contornes de la provincia de Salamanca, con cuenta de tratar de restituyir, a determinaes aldegues y llugares, parte del caudal humanu qu'antaño tuvieren. Fueron 48 los primeros espedientes almitíos a trámite, nel añu 1769, poles Xuntes de Repoblación; espedientes que fueron unviaos al Conseyu de Castiella. La repoblación de la mayoría de los llugares, nun llegaría, sicasí, a properar, na midida na que esperábase; tan solo en Fuenteliante, llugar relativamente próximu a Villares de Yeltes, llográronse eficaces resultancies, al instalase ellí un grupu de 20 vecinos. La despoblación de non pocos llugares asitiaos nes tierres del occidente salmantino, tenía'l so orixe, principalmente, nos avatares sufiertos polos sos habitantes mientres les guerres con Portugal, ente los años 1640 y 1668. Los portugueses invadieron, por aquelles feches, les contornes de Ledesma, Ciudad Rodrigo y Vitigudino, afarando munchos llugares y villes. Práuticamente, tolos nucleos de población de la zona del Yeltes sufrieron, en mayor o menor midida, los efeutos de les incursiones de los portugueses, que escalaron, delles vegaes, les llocalidaes de San Felices de los Gallegos, Villavieja de Yeltes, Villares de Yeltes, Retortillo y otres. Tamién la Guerra de Socesión contribuyó a despoblar amplies zones nel oeste de la provincia de Salamanca. Los diversos planes de colonización, contemplaben repoblar estenses contornes, escasamente habitaes, qu'ufiertaben abellugu, munches d'elles, a partíes de bandoleros. En distintos puntos de la provincia de Salamanca, actuaben grupos de faiciosos, sobremanera, nes árees despobladas de los obispaos de Salamanca y Ciudad Rodrigo, nuna dómina na que'l fenómenu del bandidaje yera común na mayor parte d'España. Precisamente, dalgunes de los grandes derrompimientos efeutuaos nos montes, teníen como fin el d'esaniciar la vexetación, o, cuandoquier, esclariar les espesures que sirvíen d'amparu y abellugu a los delincuentes nel mediu rural. Les males colleches, coles sos remortines de fames y penuria xeneralizaes, y la disgragación social producida pola Guerra de la Independencia, xuníes, dambes coses, a la esistencia d'esraizadures, que, por dicilo asina, calteníen una tradición de bandolerismo en casi toles rexones d'España, atopar ente los factores que potenciaron felicidá lacra social, nos años darréu posteriores de la guerra. La provincia de Salamanca tampoco se vería llibre d'ello.
Sieglu XIX
Cola división territorial d'España de 1833 na que se crean les actuales provincies, Villares queda encuadráu dientro de la Rexón Lleonesa, formada poles provincies de Llión, Zamora y Salamanca, de calter puramente clasificatorio, ensin operatividad alministrativa, qu'a les traces vendría recoyer l'antigua demarcación del Reinu de Llión (ensin Galicia nin Asturies).
Amigos de los bables
Amigos de los bables foi una asociación fundada en 1988 como grupu de presión escontra'l procesu de normalización del asturianu entamáu dende la muerte del dictador Francisco Franco. Los filólogos Emilio Alarcos Llorach y Jesús Neira y el filósofu Gustavo Bueno foron los cabezaleros d'un ensame cuya aición fundacional foi la espublización el 29 de mayu de 1988 d'un manifiestu nel diariu rexonal La Nueva España. Nelli, el grupu asociaba el procesu de normalización a un enfotu de "minoríes abertzales" (sic) y presentábase como "la Asturias pensante y sensata", según recueye'l filólogu Xulio Viejo nel so artículu Asturian: resurgence and impeding demise of a minority language in the Iberian Peninsula, nel llibru Focus on Africa: Sociolinguistic Changes in a Changing World. Tamién formaríen parte del coleutivu l'escritor José Ignacio Gracia Noriega; la muyer d'Alarcos Llorach, la tamién filóloga Josefina Martínez Álvarez y el miembru del Real Instituto de Estudios Asturianos (RIDEA), Modesto González Cobas. L'actividá y la influyencia de l'asociación amenorgóse enforma dende la muerte del caderalgu Emilio Alarcos Llorach en 1998.
Trayeutoria
L'asociación tuviere en 1970 el so principal referente, cola fundación de la Asociación de Amigos del Bable, na que s'enxertaban bona parte de los caberos amigos de los bables col oxetu d'estudiar y protexer la llingua asturiana dende la propia Universidá d'Uviéu o del entós nomáu Instituto de Estudios Asturianos (IDEA).
Argumentos
L'enfotu cimeru de la Asociación de Amigos de los Bables hasta la muerte d'Alarcos Llorach foi la de refugar dafechu el procesu de normalización, al qu'asociaben a una corriente ideolóxica de corte nacionalista. Poro, l'asociación fizo abondos esfuercios por amosase como única autoridá filolóxica valoratible na universidá asturiana, enfotándose en menospreciar el llabor de l'Academia de la Llingua Asturiana y de los filólogos de la Universidá d'Uviéu favoratibles a la normalización del idioma.
Les sos argumentaciones tomaben como base les sos investigaciones d'años anteriores, col argumentu básicu de la esistencia n'Asturies de delles fales romániques (bables) que nun conformaríen un corpus llingüísticu únicu. Darréu apuntaben al castellanu como única llingua común a toa Asturies.
Tres de señalar la esistencia "d'un conxuntu de fales romániques, nin gallegues, nin castellanes pol so orixe, a les que llamamos bable", Jesús Neira diz nel prólogu del Diccionario de los Bables de Asturias, editáu pol (IDEA) en 1988, que "Los bables d'Asturies nun tuvieren en rellación dinámica ente sí, nun se interpenetraron mutuamente nin xurdiere d'ello una norma válida pa toos. La función de norma supralocal, finxu de referencia pa toos, desenvolviola el castellanu".
Alcalde d'Allande
Alcaldes d'Allande dende 1979:
Saint-Marcellin-en-Forez
Saint-Marcellin-en-Forez ye una comuña francesa del departamentu de Loira, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Junco hyemalis
Xuncu hyemalis ye una especie d'ave paseriforme de la familia Emberizidae. La so amplia distribución estendese pola mayor parte de les zones templaes d'América del Norte, llegando tan al norte como'l círculu polar árticu. Ye una especie bien variable, y la so sistemática nun ta entá dafechu elucidada.
Texu de Santa Colomba
El texu de Santa Colomba ye un árbol milenariu perteneciente a la especie Taxus baccata que s'alcuentra na llocalidá de Santa Colomba, na parroquia homónima del conceyu asturianu d'Allande, xunto a la ilesia parroquial de 1785 edificada sobre otra del sieglu XIV. Creese que na antigüedá, l'árbol yera oxetu de veneración, lo que llevaría a la Ilesia católica a edificar xunto a esi árbol. Esti árbol paez ser el más vieyu del nuesu país.
Les sos dimensiones son de 14'5 metros d'altor, 12 d'envergadura y 6 de perímetru. Esti texu milenariu ta declaráu monumentu natural dende'l 27 d'abril de 1995, "pol so gran tamañu y buen porte", polo que ta protexíu ya incluyíu nel plan d'ordenación de los recursos naturales d'Asturies (PORNA).
left|thumb|Vista del texu y la ilesia.
Saint-Martin-la-Plaine
Saint-Martin-la-Plaine ye una comuña francesa del departamentu de Loira, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Gran Premiu de Brasil
El Gran Premiu de Brasil (en portugués: Grande Prêmio do Brasil) ye una carrera d'automovilismu de velocidá disputada en Brasil dende l'añu 1972, que foi válida pal Campeonatu Mundial de Fórmula 1 dende 1973. Anguaño dispútase nel Autódromu José Carlos Pace n'Interlagos (ciudá de São Paulo); enantes tuvo llugar tamién nel Autódromu Internacional Nelson Piquet de Jacarepaguá, Rio de Janeiro.
Saint-Martin-la-Plaine
Tien una población de y una superficie de  km².
Gran Premiu de Brasil
El pilotu más victoriosu de la carrera ye'l francés Alain Prost, con seis trunfos. L'arxentín Carlos Reutemann y l'alemán Michael Schumacher síguenlu con cuatro conquistes cada unu. Los llocatarios que ganaron el Gran Premiu de Brasil son los campeones Emerson Fittipaldi, Nelson Piquet y Ayrton Senna, al igual que José Carlos Pace y Felipe Massa. El paulista Rubens Barrichello compitió 17 ediciones n'nterlagos, consiguiendo un tercer puestu en 2004 como meyor resultancia y 11 abandonos.
Masato Yamazaki (1990)
Masato Yamazaki (山﨑 正登; ) ye un futbolista xaponés.
Louppy-le-Château
Louppy-le-Château ye una comuña francesa del departamentu de Meuse, na rexón de Gran Este. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Texu de Llago
El texu de Llago ye un texu milenariu perteneciente a la especie texus bacatta que s'alcuentra na parroquia de Llago, al llau de la ilesia parroquial nel conceyu asturianu d'Allande. Como solía asoceder nestos casos l'árbol yera veneráu poles comunidaes antigües, cosa qu'aprovechó la ilesia católica pa edificar llueu los sos templos al delláu.
Les sos dimensiones son de 16 metros d'altor, 9 d'envergadura y dalgo menos de 6 de perímetru. Esti texu milenariu ta declaráu monumentu natural dende'l 27 d'abril de 1995 polo que ta protexíu ya incluyíu nel «Plan d'ordenación de los recursos naturales» d'Asturies (PORNA) amás nel Paisaxe protexíu de les Sierres de Carondio y Valledor.
KiLuba
El luba oriental o luba-katanga (tamién llamáu Luba-Shaba y Kiluba) ye una de les dos llingües bantús de la República Democrática d'El Congu llamaes "Luba". (Nun tien de confundir se col Luba-Kasai.) Fálase principalmente na rexón sureste del país polos lubas.
El kiluba falar na rexón alredor de Kabongo, Kamina, Luena, Lubudi, Malemba Nkulu, Mulongo, Manono y Kaniama, principalmente na provincia de Katanga. Hai unos 500 años, los luba-Kasai abandonaron el territoriu de Katanga y estableciéronse en Kasaï; de magar, el luba-kasai (Chiluba) evolucionó de manera diveregente hasta aportar a una llingua non intelixible col luba-Katanga.
Hernandiaceae
Les hernandiacees (Hernandiaceae) son una familia d'anxospermes del Orde Laurales. Consta de 5 xéneros con unes 59 especies, que se distribúin peles árees tropicales del planeta, dalgunes d'elles llargamente distribuyíes nes mariñes.
Ecoloxía
La manera de dispersión ye variable ente les especies del mesmu xéneru. Asina, la mayoría de les especies de Hernandia tienen cúpules coloraes que suxuren zoocoria, ente que Hernandia guianensis ye hidrócora n'agua duce, y Hernandia nymphaeifolia y Gyrocarpus americanus ser n'agua marino. Les distribuciones intracontinentales n'África de Gyrocarpus americanus y Gyrocarpus hababensis, de calter relíctico, paecen debese a transgresiones marines nel pasáu.
Distribuyir poles árees baxes de los trópicos, sobremanera en selves húmedes, anque delles especies entren en zones subtropicales o grebes.
Fitoquímica
Aceites esenciales presentes, particularmente perillaldehido, según flavonoides O-glicosilaos. Lignanos del tipu del furofurano, dibencilbutirolactona y podofilotoxina presentes, y tamién alcaloides bencilisoquinolínicos (tales como la hernandialina y la hernandina), de los tipos de la aporfina, oxaporfina y benciltetrahidroisoquinolina.
Posición sistemática
Les hernandiacees tuvieron rellacionada col Orde Laurales dende entamos del sieglu XX. El APW (Angiosperm Phylogeny Website) considera que ye un grupu avanzáu del Orde Laurales y hermanu de la familia Lauraceae (cf. AP-website).
Taxones xenéricos
Los xéneros pueden dixebrase por aciu l'usu de la siguiente clave:
Notes
De les referencies consultaes, nun queda claru si la placentación tien de considerase apical, como se tomó equí, o marxinal, y tampoco si'l frutu ye un aqueniu (secu) o una drupa (carnosu), pero sí que ye indehiscente.
Maria Mercè Marçal
Maria Mercè Marçal yera una poeta, caderalga de catalán, narradora y traductora catalana.
Estudió Filoloxía Clásica na Universidá de Barcelona y tornó a Colette, Yourcenar, Anna Akhmatova, Marina Tsvetaieva, Baudelaire o Leonor Fini.
Foi activista política feminista y Marina Rossell, Teresa Rebull, Ramon Muntaner, Txiqui Berraondo, Maria del Mar Bonet, Celdoni Fonoll o Gisela Bellsolà son dellos de los artistes qu'interpretaren cancios de so. Morrió en Barcelona de cáncer a los 45 años.
Cynoglossum amabile
Cynoglossum amabile, ye una especie fanerógama perteneciente a la familia de les boraginacees. thumb|240px|Vista de la planta
Descripción
Son yerbes erectas, biañales o perennes, qu'algamen un tamañu de 0.5(-1) m, con un órganu gruesu soterrañu; tarmos densamente estrigosos. Fueyes basales cola llámina 6-11(-17) × 1-2.5(-3) cm, angostamente elíptica, el fexe estriguloso a estrigoso, el viesu piloso, la base atenuada a cuneada, los marxes enteros, el ápiz agudu, los pecíolus hasta 4.5(-11) cm; fueyes caulinares cola llámina 3-6(-8) × 0.7-2 cm, llanceolada a angostamente elíptica, el fexe estriguloso a estrigoso, el viesu pelosu a hírtulo, la base amplexicaule y polo xeneral llixeramente llobada, el ápiz agudu, sésiles. Inflorescencies hasta 16(-30) cm, terminales, una panícula de visos pequeños, densamente estrigulosas. Flores pedicelaes, los pedicelos hasta 5 mm; sépalos los 2-3(-4) mm, llanceolaos a llanceoláu-ovaos, estrigosos; corola azul, rotácea, los llobos 5(-7), 2-3(-4) mm, llargamente obovaos, con 5(-7) protuberancies cuculaes na boca, éstes alternes colos estames y frecuentemente puberulentas; anteres sésiles o sobre filamentos curtios hasta 0.5 mm; estilu 0.8-2 mm, ginobásico, los 4 estigmes capitaos. Frutos formaos por 4 nozuques patentes, 4-6 mm d'anchu, cada nozuca ovada, apandada a convexa na superficie dorsal, con escayos gloquidiaes hasta 0.5 mm.
Distribución
Planta yerbácea viviega, natural d'Asia onde ye conocida popularmente como nun m'escaezas china. Usada como planta ornamental en xardinos.
Taxonomía
Cynoglossum amabile describióse por Stapf & J.R.Drumm. y espublizóse en Bulletin of Miscellaneous Information Kew 1906(6): 202. 1906. Cynoglossum: nome xenéricu que remanez del griegu cyno = "perru" y glossum = "llingua", refiriéndose a la so paecencia cola llingua d'un perru.
amabile: epítetu llatín que significa "que merez ser amada".
Heteropyxidaceae
Heteropyxidaceae ye una familia que'l so únicu xéneru, Heteropyxis, inclúi tres especies de pequeños árboles perennes. Les especies de Heteropyxis son natives del sur d'África.
H. natalensis, natural de Zimbabue al traviés de Limpopo, Mpumalanga y KwaZulu-Natal de Sudáfrica. Ye un árbol delgáu, vertical qu'algama los 5-7 metros d'altor. Xorrez nos marxes de los montes, afloramientos predresos, fasteres y termiteros. Tien les flores en panícules fragantes que son de color crema a mariellu claro.
Gran Premiu d'Abu Dhabi
El Gran Premiu d'Abu Dhabi ye una carrera d'automovilismu de velocidá que forma parte del Campeonatu Mundial de Fórmula 1 dende l'añu 2009 y tien llugar nel Circuitu de Yas Marina, emiratu d'Abu Dhabi, Emiratos Árabes Xuníos. Ye la segunda n'apostase n'Oriente Mediu, depués del Gran Premiu de Baḥréin estrenáu en 2004. La GP2 Asia Series sirvió como telonera en 2009 y la GP2 Series a partir de 2010.
La primer edición del Gran Premiu, que tuvo llugar el 1 de payares de 2009, foi anunciada a principios de 2007 nel Festival de Fórmula 1 d'Abu Dhabi. Tien llugar en payares y ye la postrera o penúltima carrera de la temporada.
Dempués del Gran Premiu de Singapur de 2008, la primer carrera de Fórmula 1 corrida de nueche, la BBC dio a conocer rumores qu'afirmaben que los organizadores de la carrera d'Abu Dhabi consideraríen realizar futures carreres de nueche. Casi un añu dempués, confirmóse que la carrera empezaría al atapecer, rematando pola nueche.
Puntuación doble
Nel añu 2014 la puntuación dada a conductores y equipos yera'l doble d'una carrera normal, yá que pretendía caltenese la emoción hasta la última carrera, yá que foi precisamente la última carrera de la temporada.
Louppy-sur-Loison
Louppy-sur-Loison ye una comuña francesa del departamentu de Meuse, na rexón de Gran Este. Llenda con.
Gran Premiu d'Abu Dhabi
Puntuación doble
Esta regla creó ciertu discutiniu polo que solo se llevó a cabu l'añu 2014 y nel 2015 volvió tener puntuación simple.
Louppy-sur-Loison
Tien una población de y una superficie de  km².
Natalie Dessay
Natalie Dessay (Nathalie Dessaix) ye una sopranu francesa. Como sopranu llixera coloratura, la más famosa cantante d'ópera remanecida de Francia dende Régine Crespin y socesora de sopranos gáliques llíricu-llixeres como Mado Robin y Mady Mesplé.
Famosa pol so compromisu escénicu y el so talentu actoral, na primer parte de la so carrera encimentóse en roles de sopranu llixera, gracies a la facilidá nel rexistru sobreagudu (qu'algama l'EL bemol de la sesta octava), pero aína estendió'l so repertoriu a roles más dramáticos. Anunció la so retirada n'ochobre de 2013
El so verdaderu nome ye Nathalie Dessaix. Quitó la h del so nome n'honor a Natalie Wood cuando yera estudiante, más tarde camudó'l so apellíu pa simplificalo.
Los sos empiezos
Na competencia "Les Nueves Voces", de France Télécom, ganó'l primer premiu, siguíu per un añu d'estudiu na Escuela d'Arte Llírico de la Ópera de París, onde cantó Elisa en Il re pastore de Mozart. Tamién participa na Competencia Internacional Mozart na Ópera Estatal de Viena, ganando'l primer premiu.
Foi rápido presentándose en diversos teatros, y de siguío, cantando Blondchen (de El raptu nel Serrallo), Madame Herz (de Der Schauspieldirektor), Zerbinetta (de Ariadne auf Naxos) y Zaide, na Ópera Nacional de Lyon y na Ópera de la Bastilla, según Adele (de Die Fledermaus) en Xinebra.
Va Almitir en numberoses ocasiones qu'empezando relativamente tarde la so carrera llírica, nun va poder enxamás encetar roles más complexos de solféu, y que tendrá d'arrenunciar a proposiciones interesantes por falta de tiempu p'aprender partes difíciles. Compensa por demás los sos llendes de tipu musical cola importancia primordial que-y da al teatru, con rellación a colegues de formación más clásica.
La so carrera
El so primer rol como solista foi Barbarina de Les bodes de Fígaro en Marsella, en mayu de 1989.
N'abril y mayu de 1992 na Ópera de la Bastilla interpretó'l rol de Olympia de Los cuentos de Hoffmann con José van Dam. La producción de Roman Polanski nun foi bien recibida, pero foi'l primer pasu nel camín al estrellalgu pa Natalie Dessay. De toes formes, llueu participó n'otra presentación de la obra, pasando alredor de 10 años cuando volvió a la Ópera de la Bastilla con esi mesmu rol.
Poco dempués, en 1993, xunir a la Wiener Staatsoper (Ópera Estatal de Viena) per un añu. N'avientu de 1993, reemplaza a Cheryl Studer n'unu de los trés roles protagónicos femeninos de Hoffmann. El so Olympia recibe l'aclamación del públicu vienés y allabancies de Plácido Domingo.
Na ópera risible, interpreta'l so primera Lakmé, en febreru de 1995. Nesta dómina rehúsa encetar roles un pocu más dramáticos (que riquen potencia nel grave o'l mediu). Rehúsa tamién a cantar opereta, que repuna. La puesta n'escena de Laurent Pelly d'Orfeo nos infiernos va conveni-y polo tanto.
Nel festival d'Aix-en-Provence Natalie Dessay realiza la so primer interpretación de la Reina de la Nueche de La flauta máxica. Entá cuando taba renuente a asumir esti rol, diciendo que nun quería interpretar personaxes malvaos, el direutor Robert Carsen convencer de qu'esta reina podía ser distinta, casi hermana de Pamina. Acepta faer esti papel, asegurando que va ser única serie d'interpretaciones que va faer. Sicasí, volverá interpretalo mientres dellos años.
Mientres la temporada 2000/2001 en Viena empieza a esperimentar dificultaes vocales y tien de ser reemplazada na mayoría de les presentaciones de La sonnambula. Poro, vese forzada a atayar les numberoses presentaciones que tenía programaes. Retirar de los escenarios y esperimentó ciruxía nuna de les sos cuerdes vocales en xunetu de 2002. En febreru de 2003 vuelve a entamar les presentaciones en direuto nun conciertu en París. Depués, tien de volver a atayar los sos compromisos y sométese a una nueva ciruxía. Finalmente retoma la so actividá a mediaos de 2005.