cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cosroes IV
Reináu
La bona voluntá qu'esistía ente Cosroes IV y Shapur III nun duró, yá que nel 388 morrió Shapur III. Shapur III foi asocedíu pol so fíu Bahram IV, que yera sobrín en matrimoniu de Cosroes IV. En dalgún momentu nel 389 Bahram IV, destronó a Cosroes IV y asítiase en confinamientu en Ctesifonte. Bahram IV taba insatisfechu con Cosroes IV y considerar como demasiao asertivu na so autoridá real como pa ser monarca gobernante veceru y realizó dellos actos na so realeza ensin consultar a la dinastía sasánida. Bahram IV nel 389 reemplazó a Cosroes IV, col so hermanu Vramshapuh como'l veceru sasánida d'Armenia arsácida. El destín de la esposa y los fíos de Cosroes IV dempués d'esti momentu ye desconocíu.
La lliberación de Cosroes IV del exiliu políticu ta acomuñada cola muerte de Vramshapuh o colos últimos años del reináu del so hermanu. Vramshapuh morrió nel 417. Dempués de la muerte de Vramshapuh, Sahak visitó la corte del rei Sasánida Yazdegerd I al lliberar a Cosroes IV del exiliu políticu. Yazdegerd aceptó, acordies con Sahak, lliberar a Cosroes IV de la prisión.
Tadorna ferruginea
El ye una especie d'ave anseriforme de la familia Anatidae mesma d'Eurasia y el norte d'África.
Descripción
left|thumb|Pareya de machos en Polonia. left|thumb|Exemplar en vuelu en [[Bengala Occidental, India.]] thumb| Tadorna ferruginea
Anairetes nigrocristatus
Anairetes nigrocristatus, ye una especie d'ave paseriforme, de la familia Tyrannidae, perteneciente al xéneru Anairetes qu'habita n'América del Sur.
Distribución y hábitat
Esta especie distribúise nel sur d'Ecuador y el norte de Perú.
Tadorna ferruginea
Taxonomía y etimoloxía
El tarru canelu foi descritu científicamente pol zoólogu alemán Peter Simon Pallas en 1764, col nome de Anas ferruginea, qu'en llatín significa «coríu aferruñáu», en referencia al color del so plumaxe. Darréu foi treslladáu al xéneru Tadorna, creáu por Heinrich Boie en 1822. Ye una especie monotípica, esto ye, nun se reconocen subespecies estremaes.
El nome del so xéneru, Tadorna, procede del términu celta tadorne que significa «coríu enllordiáu». El so nome específicu, ferruginea, ye la forma femenina de la pallabra llatina ferrugineus que significa «aferruñáu».
Anairetes nigrocristatus
Taxonomía
Esta especie monotípica describióse orixinalmente por Władysław Taczanowski nel añu 1884, sol nome científicu de: Anaeretes nigrocristatus. La so llocalidá tipu ye: «Chota, Perú».
Incluyóse nel xéneru Spizitornis. Esta especie forma una superespecie con Anairetes reguloides, cola cual tratar tamién como conespecífica.
Tadorna ferruginea
Distribución
Ye un coríu migratoriu que cría en llatitúes templaes d'Asia, la Europa oriental y el norte d'África y migra al sur d'Asia y el valle del Nilu pa pasar l'iviernu, anque esisten poblaciones sedentaries nel norte d'África, Oriente próximu, Asia Central y Etiopía. Nel pasáu yera un invernante regular nes marismas del sur d'España, pero na actualidá namái apaecen dellos individuos divagantes.
Suel atopase en llagunes, ríos y banzaos, evitando les agües costeres y aquelles con vexetación acuática alta y trupa.
Comportamientu
thumb|Machu coles sos críes. Na dómina de cría suel atopase en pareyes esvalixaes, ente que fora de la dómina de reproducción rexuntar en pequeñes bandaes.
Ye una especie omnívora que s'alimenta de biltos de yerba, granes, inseutos, moluscos, crustáceos, merucos, cucharapes y pequeños pexes.
Suel añerar en depresiones nel suelu lloñe de l'agua. Tamién puede añerar en sitios altos, como ribayos predresos, turries arenoses y en buecos de los árboles, y utilizar les llurigues escavaes por otros animales.
Segunda epístola de Clemente
La Segunda epístola de Clemente, tamién conocida como secunda clementis o II Clemente, ye una obra de la lliteratura homilética cristiana del sieglu II, encadarmada anguaño ente los escritos de los Padres Apostólicos.
Trátase d'una obra na que'l títulu se mantién pol pesu de la tradición, magar de ser notablemente enquívocu. En contra de lo qu'enuncia, el so autor nun ye Clemente de Roma. Mal pue ser, en consecuencia, la so segunda epístola. Pero, tampoco se trata nin siquiera d'una epístola, sinon d'una homilía que se supón lleída por un presbíteru ante la so comunidá. Taríamos en presencia d'un escritu que la tradición atribuyó enquivocadamente al tercer socesor de San Pedro.
No tocante a la so datación y autoría, acéptase que foi escrita nel sieglu II pero, más allá d'eso, nun se sabe nada a ciencia cierta.
Jair Bolsonaro
Jair Messias Bolsonaro ye un militar de reserva y políticu brasilanu. Cumple anguaño'l so séptimu mandatu na Cámara de Diputaos de Brasil, escoyíu pol Partíu Progresista (PP). Nes eleiciones xenerales de 2014, foi'l diputáu federal más votáu nel estáu de Rio de Janeiro con sofitu del 6% del electoráu fluminense (464 mil votos). En 2017, foi consideráu pol institutu FSB como'l parllamentariu más influyente nes redes sociales. En xineru de 2018, anunció la so filiación al Partíu Social Lliberal (PSL), el novenu partíu políticu de la so carrera desque foi escoyíu conceyal en 1989.
Amás d'él, el so hermanu Renato Bolsonaro y trés fíos sos tamién son políticos: Carlos Bolsonaro (conceyal de Rio de Janeiro pol PP), Flavio Bolsonaro (diputáu estatal de Rio de Janeiro pol PSL) y Eduardo Bolsonaro (diputáu federal de São Paulo tamién pol PSL).
Fízose famosu poles sos posiciones nacionalistes y conservadores, pola defensa en pro de la dictadura militar de 1964, poles sos crítiques a la izquierda, por considerar la tortura como una práutica lexítima, poles sos posiciones contraries a los derechos LGBT y por delles otres declaraciones revesoses, que valiéron-y cerca de 30 pidíos de casación y trés condergues xudiciales. Les sos posiciones polítiques xeneralmente son clasificaes como alliniaes a los discursos d'estrema derecha.
Anguaño ye candidatu pol PSL nes eleiciones presidenciales de Brasil de 2018.
Arturu (estrella)
Arturu (Alfa Bootis / α Boo / 16 Bootis) ye la tercera estrella más brillosa del cielu nocherniegu con una magnitú visual de -0,04, dempués de Siriu (α Canis Majoris) y Canopus (α Carinae); considerando xuntes los dos componentes principales d'Alfa Centauri, que nun se pueden resolver a simple vista, Arturu pasa a ser la cuarta estrella más brillosa. Trátase, poro, de la estrella más brillosa del hemisferiu celeste norte. La so constelación ye Boötes, «El Boyero». Alcuéntrase naNube Interestelar Local.
Etimoloxía y hestoria
En astronomía hindú correspuende a la nakshatra —una de les casones nes que s'estrema'l cielu— de Svātī; ellí tamién-y la llamaba Nishṭyá, «fora», posiblemente pol so llocalización boreal lloñe del zodiacu. En China yera conocida como Ta Kiō, «el gran cuernu», ente que cuatro pequeñes estrelles cercanes yeren Kang Che, «el llagu de la seca».
N'aragonés se la llapada Petarruego, probablemente una denominación formada pol verbu petar y pol antiguu axetivu ruco («colloráu»).
Carauterístiques físiques
200px|left|thumb|Tamañu d'Arturu en comparanza col Sol. Arturu ye una xigante naranxa de tipu espectral K1.5III, distante 36,7 años lluz del Sistema Solar, la segunda estrella xigante más próxima dempués de Pólux (β Geminorum). Con una temperatura superficial de 4290 K, ye visualmente 113 vegaes más lluminosa que'l Sol; pero si considérase la radiación qu'emite nel infrarroxu, la so lluminosidá ye casi'l doble, 215 vegaes mayor que la solar. El so radiu, llográu a partir de la midida del so diámetru angular (0,0210 segundos d'arcu), ye 25,7 vegaes más grande que'l radiu solar. La so masa ye aproximao un 50% mayor que la del Sol y piénsase que nel so nucleu internu yá empezó la fusión nuclear d'heliu en carbonu. Emite rayos X débiles, lo que suxure que tien actividá magnética —pudiendo tener una «corona oculta»—, daqué inusual nuna estrella de les sos carauterístiques. Abarrúntase que pue ser una estrella variable, recibiendo la denominación de NSV 6603.
La velocidá relativa d'Arturu respeutu al Sol, mayor que la d'otres estrelles brilloses, según la so baxa metalicidá —aproximao un 28% de la solar—, suxuren que pue ser una estrella vieya de Población II y un miembru del discu gruesu galácticu. Forma parte d'un grupu de 53 estrelles que se mueven conxuntamente al traviés de nuesa galaxa y que recibe'l nome de «Grupu d'Arturu». Una interesante teoría sostién qu'Arturu, según el restu d'estrelles que formen el so grupu, formáronse más allá de les llendes de la Vía Lláctea; la edá de dalgunos de los sos miembros puede remontase hasta los 10.000 - 12.000 millones d'años, lo qu'implicaría que pueden provenir d'una galaxia satélite absorbida nel pasáu por nuesa mesma galaxa.
Yolanda Arestegui
Yolanda Arestegui ye una actriz asturiana.
Vida profesional
N'estudiando na Real Escuela Cimera d'Arte Dramático, Yolanda Arestegui dedicó gran parte de la so vida profesional al teatru trabayando con direutores como Gustavo Pérez Puig o Adolfo Marsillach. Foi 2 años Doña Inés en Don Juan Tenorio, na tradicional doble representación que se realiza en Alcalá de Henares añalmente los díes 31 d'ochobre y 1 de payares. En televisión púdo-ylo ver representando a Elena en Casi perfectos xunto a Emilio Aragón. Antes presentara'l magazín De par en par en Les mañanes de La 1 y collaboró episódicamente en series tan conocíes como Farmacia de guardia, 7 vidas, Cai nueva y Al salir de clase. Foi una de les protagonistes de la teleserie Ciudad Sur n'Antena 3. Tamién trabayó n'episodios de les series, Fuera de control (2006), Supervillanos (2006), Aída (2006) y Cuenta atrás (2007). Darréu, emprestó la so voz al personaxe de Ingrid na serie de Cuatro Gominolas. En 2008-2010 interpretó'l papel de Irene Espí en El internado. Últimamente trabayó en series como Bandolera.
Tonetti
Los hermanos Tonetti, José Villa del Río (Pepe) y Manolo Villa del Río (Nolo), fueron los payasos más importantes d'España na segunda mitá del sieglu XX. Arriendes d'ello fueron empresarios circenses.
Biografía
La so afición de José pol circu entamó cuando yera pequeñu. Facer de payasu foi pa él el so primer xuegu, y como un xuegu de neños pintábase la cara y contaba histories a los sos amigos de la calle Zapatero, na santanderina Cuesta de l'Atalaya, unu d'estos amigos, Borja Esquivias más conocíu como "Bore", llegaría a formar parte del grupu de Los Hermanos Tonetti.
José Villa del Río, el mayor de los hermanos Tonetti, morrió'l 20 de febreru de 2004 a los 83 años. Antes, en 1983, morriera Manolo, que se suicidó depués de sufrir una fonda depresión pol cierre del circu Atlas (que fundaron los dos hermanos nel añu 1955), onde los dos hermanos vivieron los sos meyores momentos y nel qu'actuaron dellos de los más grandes artistes del momentu.
El nome
La eleición del nome d'Hermanos Tonetti foi un homenaxe a unu de los grandes payasos de la historia del circu, l'italianu Antonet.
Premios y reconocimientos
Pepe foi premiáu por diverses instituciones, recibiendo La Insignia del Club de Payasos en 1971, Los Premios Nacionales del Circo en 1972 y 1998, La Cruz de la Beneficencia en 1974, La Medaya de Cantabria en 1985, la medaya al Méritu nes Belles Artes en 1993 y, arriendes d'ello, tien monumentos en Santander y en Bilbao.
Asellus Borealis
Asellus Borealis (γ Cnc / γ Cancri / 43 Cancri) ye una estrella na constelación de Cáncer de magnitú aparente +4,67. L'orixe del nome rellacionar col cúmulu El Preselbe (M44), que se topa flanqueado por dos pollinos al este —Asellus significa «pollín» en llatín—; Asellus Borealis ye'l que s'atopa más al norte, ente que Asellus Australis (δ Cancri) ye'l más meridional.
Asitiada a 158 años lluz del Sistema Solar, Asellus Borealis apaez catalogada como una subxigante blanca de tipu espectral A1IV. Con una temperatura superficial de 9400 K —envalorada a partir del so tipu espectral—, relluma con una lluminosidá equivalente a 29 soles, siendo el so radiu'l doble del radiu solar. A partir d'estos parámetros puede evaluase la so masa, 2,3 vegaes mayor que la del Sol, ya indiquen que más qu'una subxigante ye una estrella blanca de la secuencia principal de 780 millones d'años d'edá. La so velocidá de rotación proyeutada, 79 km/s, trai un periodu de rotación igual o inferior a 1,3 díes; l'amiestu de gases por cuenta de la rápida rotación porta una composición química normal, escluyéndola del grupu de les estrelles peculiares.
Asellus Borealis tien dos compañeres visuales a 1 y 2 minutos d'arcu respeutivamente. La segunda d'elles, denomada Gamma Cancri B, ye una estrella binaria. Sicasí, nenguna d'elles ta gravitacionalmente xunida a Asellus Borealis, a cencielles atópense na mesma llinia de visión qu'ésta.
Yago Pico de Coaña
Yago Pico de Coaña y de Valicourt ye un diplomáticu español, nomáu embaxador d'España en Austria el 16 de payares de 2010 en sustitución de José María Pons Irazazábal.
Biografía
Miembro d'una familia de la fidalguía ástur, natural de Cuaña, onde tien una casona blasonada. Llicenciáu en Derechu pola Universidá Complutense de Madrid, ingresó en 1971 na Carrera Diplomática. Tuvo destináu nes representaciones diplomátiques españoles en Guatemala, Naciones Xuníes y Organización d'Estaos Americanos. Foi subdireutor xeneral d'Asuntos Políticos de Méxicu, Centroamérica y Países del Caribe, embaxador d'España en Nicaragua y direutor xeneral de Política Esterior pa Iberoamérica. En 1996 foi nomáu embaxador d'España en Colombia y, darréu, vocal asesor nel Gabinete Téunicu de la Subsecretaría d'Asuntos Esteriores. N'ochobre de 2003 pasó a ocupar el puestu d'Embaxador Delegáu Permanente d'España na UNESCO y en xunetu de 2004, el d'Embaxador en Misión Especial p'Asuntos Multillaterales Iberoamericanos. D'abril de 2005 a payares de 2010 foi Presidente del Conseyu d'Alministración del Patrimoniu Nacional. Oponer al zarru de la Basílica del Valle de los Cayíos, decretada pol gobiernu de Zapatero.
Estratovolcán
thumb|Esquema d'un estratovolcán.
Un estratovolcán ye un tipu de volcán cónicu y de gran altor. Como'l so nome indica, ta compuestu por múltiples estratos o capes de llava endurecida, alternando con capes de piroclastos (lapilli y cenices surdíos por una alternanza de dómines d'actividá esplosiva y de corrientes de llava fluyida). Estos volcanes tán carauterizaos por un perfil serrapatosu y erupciones periódiques y esplosives. La llava que flúi dende'l so interior ye altamente mafosa y esfrezse y endurez primero que pueda llegar lloñe. La fonte de magma d'estos montes ta clasificada como aceda o alta en xil, con presencia de riolita, dacita y andesita. Munchos estratovolcanes entepasen los 2500 metros d'altitú y atópense comúnmente nos continentes.
Anque dacuando denominar «volcanes compuestos», los vulcanólogos prefieren utilizar el términu «estratovolcán» pa establecer una distinción, por cuenta de que tolos volcanes, sían del tamañu que sían, presenten una estructura (de capes) compuesta, esto ye, desenvuélvense sobre los materiales de socesives erupciones.
Exemplos de estratovolcanes
Los volcanes Villarrica, Llaima, Calbuco, Chillán (en Chile), Volcán de Colima (en Méxicu), el Teide (na islla de Tenerife, Canaries, España), el volcán Chimborazo (n'Ecuador), el Volcán de Fueu (en Guatemala), el volcán de Santa Ana (en El Salvador), volcán Cotopaxi (n'Ecuador), Volcán Tupungato (n'Arxentina), el volcán Arenal (en Costa Rica), el Volcán Barú (en Panamá), el Misti (en Perú), el Momotombo (en Nicaragua), el Neváu del Ruiz (en  Colombia), el volcán Antisana (n'Ecuador) y el monte Pinatubo (en Filipines) son exemplos clásicos de estratovolcanes.
Formación
Los estratovolcanes son comunes en zones de subducción, onde formen cadenes o «arcos» a lo llargo de les llendes de la placa tectónica, onde la corteza oceánica esmucir so la corteza continental (los Andes) o nuna dorsal oceánica (Islandia). El magma que formen los estratovolcanes apaez cuando'l agua atrapada tantu en minerales como nel basaltu de la corteza oceánica cimera, llibérase sobre la roca de la capa de l'astenosfera sobre la llosa oceánica que se funde. La lliberación d'agua de los minerales denominar "desecación", y asocede so condiciones específiques de presión y temperatura en ciertos minerales cuando la placa subduce a mayor fondura. L'agua lliberada de la capa inferior baxa'l puntu de fusión de la roca sobrepuesta de la capa, que esperimenta una fusión parcial y remanez por cuenta de la menor densidá relativa al respective de les roques circundantes, formando piscines temporales na base de la litosfera. El magma entós remanez al traviés de la corteza, añediendo minerales ricos en xil a la so composición, lo cual facer más mafosu y fríu (menguando la so temperatura de los 1.200 a 700). Cuando'l magma averar a la superficie, forma una especie de llaguna nuna cámara magmática sol volcán. La relativamente baxa presión del magma dexa que l'agua y los gases (como CO2, azufre y cloru), eslleíos na llava, empiecen a reaccionar, asemeyando una botella d'agua con gas al ser abierta, provocando pequeñes rotures nel volcán y formando piroclastos a partir de sigo mesmu. Una vegada que s'atropa un volume crítico de magma y gases, la torga que supón el conu volcánicu supérase, conduciendo a una repentina erupción volcánica esplosiva.
Tringa stagnatilis
El ye un páxaru limícola. Ye una tringa bastante pequeña y habita nes estepes herbales abiertes y nes tierres húmedes de la taiga del estremu este d'Europa y Asia Central.
thumb|250px|left|Un Archibebe finu n'[[Hyderabad (India)|Hyderabad, India.]]
Paecer al Archibebe claro pero ye más pequeñu y delgáu, con un picu llargo y fino y pates llargues amarellentaes. Al igual que'l Archibebe claru, el so plumaxe ye d'un color pardu buxu mientres la estación de cría, más pálidu pel hibiernu y tien una franxa clara nel llombu que ye visible mientres el vuelu. Sicasí, atópase más estrechamente emparentáu col Archibebe común y l'Andarríos bastardu (Pereira & Baker, 2005). Xuntos, formen un grupu de pequeñes tringas que tienen pates acolorataes o amarellentaes, el so plumaxe de cría ye más escuru con un diseñu de pequeños llixos marrones nel pechu y el pescuezu.
Ye una especie migratoria, y la mayoría de los exemplares pasen l'iviernu n'África y la India, y unos pocos lleguen hasta'l sureste asiáticu y Australia. Prefieren pasar l'iviernu en terrenes húmedos y frescos como banzaos y llagos y de normal muévense solos o en grupos pequeños.
Dedicar a percorrer agües pocu fondes o'l llimu húmedu buscando inseutos y pequeños invertebraos, que constitúin la base de la so alimentación.
El Archibebe finu ye una de les especies a les que s'aplica'l Alcuerdu de Caltenimientu de Páxaros Acuáticos Migratorios d'África y Eurasia.
thumb| Tringa stagnatilis
Nevado Ojos del Salado
El Nevado Ojos del Salado ye un estratovolcán perteneciente a la cordal de los Andes, que se topa enclaváu sobre la llende ente Arxentina y Chile, del cual ye'l so puntu más eleváu. Con 6891,3 msnm, ye'l volcán más altu del mundu y el segundu visu de los hemisferios sur y occidental, siendo solu superáu pol cuetu Aconcagua (6960,8 msnm).
Esti xigantescu complexu volcánicu ta allugáu al este de Copiapó (rexón d'Atacama) y al oeste de Fiambalá (provincia de Catamarca). El so bloque principal remata en 3 picos, que tienen una alliniación oeste-esti; nesi orde, estos cumes son denominaes Oeste (6721 msnm), Central (6752 msnm) y Principal (6893 msnm). Esta postrera tamién la conoz como cume Bífidu, en razón de que remata en dos torrexones predresos d'igual altitú, los que s'atopen desamoraos per alredor de 50 m en llinia recta y un desnivel de 30 m de fondura. Estos dos cotes máximes del picu Principal son denominaes: torrexón Oeste y torrexón Esti, tamién conocíes como visu chilenu y visu arxentín, respeutivamente, magar dambes son cumes estremeros. Asitiar nes coordenaes 27°06’35”S 68°32’31”O (la occidental) y 27°06’35”S 68°32’29” (la oriental).
Por cuenta del so allugamientu en plena Puna d'Atacama, el monte presenta condiciones climátiques bien seques, con nieve namái mientres el periodu ivernizu y solo nes cotes cimeres. Magar que esisten fumaroles pela redolada del visu, nun se rexistraron erupciones en tiempos históricos. Suxurióse que l'ausencia de rexistros eruptivos deber al remotu allugamientu del monte, virtualmente inaccesible hasta tiempos bien recién.
L'ascensión al volcán ye simple a esceición del tramu final, de gran dificultá, onde l'usu de cuerdes y d'otros accesorios ye recomendable. El primer ascensu foi lleváu a cabu pola espedición polaca de Jan Alfred Szczepański y Justyn Wojsznis en febreru de 1937.
Xeoloxía
El Nevado Ojos del Salado ye un estratovolcán que'l so ampliu cráter atópase vencíu, quedando arrodiáu por dos cumes predresos en forma de torrexón. Dambos cumes, la chilena y la arxentina tienen una altitú similar, siendo la primera aproximao 8 ± 5 cm más alta.
Esti volcán, que'l so nome provién de que da orixe al ríu Saláu, allugar nel centru d'una cadena volcánica en sentíu esti oeste d'aproximao 60 quilómetros, que s'empecipia nel pasu Fronterizu San Francisco y remata nel Neváu Trés Crucies. Sobre esti mesma cadena cuerre parte de la frontera arxentina-chilena pos, según el laude británicu de 1902, el trazáu ente dambos puntos sigue la divisoria de les agües. D'esta forma, los dos visos del Nevado Ojos del Salado son travesaes pela frontera internacional.
Altitú
thumb|300px|right|Vista del visu chilenu (torrexón Oeste) dende'l visu arxentín (torrexón Esti).
Per otru llau, dellos otros estudios confirmen que'l Nevado Ojos del Salado ye'l segundu monte más altu de los hemisferios sur y occidental tres el Aconcagua, percima del Pissis.
Visos
El cume principal del neváu Güeyos del Saláu remata en dos torrexones predresos distantes 60 metros unu del otru.
Dambos visos tán dixebraes por una fienda vertical de 30 metros de fondura. La sensación óptica que se tien a lo cimero de dambos torrexones, como asocede na mayoría de los cumes que presenten dellos altores asemeyaos, ye que l'otru podría ser más altu.
En payares de 2003, una espedición arxentina realizó una nivelación topográfica dende la visu chilenu. Tomando la parte cimera de la piedra más alta de cada torrexón, el Oeste resulta ser más alta por 54 ± 5 cm. Anque esta prueba ye milimétrica en condiciones normales, los fuertes vientos aumenten el marxe d'erru, siendo nesti casu de 5 cm. Amás, realizóse una midida complementaria, so la hipótesis de que les piedres, inclusive tando nel so sitiu orixinal, podríen llegar a movese, afectando'l valor de la prueba. Considerando entós la porción más elevada del suelu arenosu nel cual sofítense les roques y por cuenta de que les que coronen el torrexón Oeste son enforma mayores que les del Esti, nesti casu la diferencia foi favorable en 8 ± 5 cm a esti postreru. Pa los criterios del alpinismu modernu, sicasí, les diferencies menores a un metro considérense iguales, y polo tanto dambes visu considérense la verdaderu cume.
Actividá volcánica
Esiste alderique sobre si esti volcán tien actividá volcánica «actual» o solo «histórica». D'alcuerdu al Institutu Smithsoniano y el so Programa Global de Vulcanismu, la erupción más recién conocida remontar a 1300 años tras, anque con un importante rangu d'erru.
Sicasí, esiste evidencia d'emisión menor de cenices en 1993, lo que se sumaría a la continua presencia de fumaroles y dellos fluxos de llava d'orixe relativamente recién. Otra manera, si considérase namái la última erupción, dichu títulu recibir el tamién arxentín-chilenu Llullaillaco, que, anque de menor tamañu, fixo erupción en 1877.
Rutes d'ascensu
L'ascensu nun precisa maña téunica pero si muncha preparación y estáu físicu.
Les condiciones climátiques son sicasí una considerancia importante: temperatures bien per debaxo de cero grau con vientos fuertes. Coles mesmes, l'altitú estrema provoca apunamiento nel escalador non debidamente aclimatáu: esti peligrosu trestornu fisiolóxicu puede llevar a la muerte en cuestión d'hores.
Dende Arxentina
Dende'l territoriu arxentín, partir dende la ciudá de Fiambalá, en Catamarca, asitiada a una altitú de 1550 msnm. Apuértase al traviés del Paso Internacional San Francisco. Son 230 km dafechu asfaltaos hasta la llende con Chile. La ciudá cunta con empreses d'alipinismu y tresportes. Logísticamente ye más difícil l'accesu al cume del volcán per territoriu arxentín, una y bones les rutes vehiculares tán más alloñaes del visu, anque especialistes señalaron que, como contraparte, per esi llau la xubida en sí ye más fácil y más interesante.
Dende Chile
Dende'l territoriu chilenu ye logísticamente más fácil l'accesu al visu del volcán, una y bones la ruta vehicular atópase muncho más próxima y tamién se cunta con un par de pequeños abellugos. La ciudá más cercana ye Copiapó, a 250 km. Esta ciudá, asitiada a una altitú de 370 msnm, tamién cunta con empreses d'alpinismu y tresportes que pueden facilitar les espediciones. El percorríu, alministráu por una empresa concesionaria, consiste en tresportar al andinista hasta Llaguna Verde, a 4245 msnm, para, tres unos díes d'aclimatación, xubilo en vehículu a los abellugos de la Universidá d'Atacama, a 5200 msnm, y darréu al Abellugo Texos, a 5825 msnm. L'ataque al cume solo puede faese dende les 5:00 hores hasta les 14:00, polos vientos que surden a partir d'esa hora.
Santuariu d'Altor
Los cumes cercanos al Volcán Güeyos del Saláu como'l Volcán Copiapó, Cuetu Los Coríos, El Potru, San Francisco y Incahuasi, fueron identificaos cola presencia de restos arqueolóxicos asociaos a la cultura inka.
L'arqueólogu Ricardo Moyano, señaló la probable presencia de adoratorios d'altor nel Volcán Güeyos del Saláu.
Llagu a mayor altitú de la Tierra
Nel llau arxentín del volcán, esiste un pequeñu llagu ensin nome de 100 m de diámetru y con una fondura de 5 a 10 m, allugáu nun cráter a 6390 msnm, aproximao nos 27º07'S 68º32'W, lo que lo convertiría nel llagu conocíu asitiáu a mayor altitú del planeta.
Récor mundial d'altor en vehículu
El 21 d'abril de 2007, los chilenos Gonzalo Bravo y el so copilotu, Eduardo Canal Moya, batieron el récor mundial d'altor en vehículu terrestre cuando llograron xubir hasta una altitú de 6688 msnm nel Nevado Ojos del Salado, superando la marca de 6646 msnm impuesta por una espedición alemana en marzu d'esi mesmu añu. El vehículu utilizáu pola espedición foi modificáu pa dexar llegar a l'altitú final, lo qu'incluyó cambéu de motor, exes y suspensión, bloquéu de diferenciales, supercargador y ordenador pa cambéu d'amiestu, ente otros. La marca foi rexistrada pol Llibru Guinness de los récores en xunetu de 2007.
Chucha de Nembra
Jesusa Fernández González, conocida como Chuha de Nembra, ye una cantante asturiana de tonada.
Llegó a entamar estudios nel Conservatoriu y gustaba-y la llírica, pero al casase interrumpiólos. Quedó viuda bien ceo y decidió ponese a cantar, faciéndolo primeramente con una orquestina qu'actuaba nel llocal de baille familiar. Nel añu 1966, Chucha de Nembra participó por primer vez nun concursu de tonada. Ganó el Concursu de la Canción Asturiana d'El Comercio en 1992, y el Concursu Ciudá d'Uviéu en 1994, nel añu 1998 algamó'l segundu puestu nel IV Concursu de La Nueva.
Dientro de la interpretación de les tonaes llamaes ayeranes tien algamao muncha sonadía xunto a cantantes como Ataúlfo Lada Camblor, Carlitos de Murias o Jaime Caleya.
Formó parte de la Compañía de Canción Asturiana xunto con Pepe Requejo, Román Prieto, Carlitos de Murias, Ignacio Apaolaza y el so hermanu Tonín de Nembra.
Dellos de los cantares interpretaos por Jesusa que se pueden destacar son Debaxo d'una panera, Me acariciabes, Escurecióme nel monte, Tienes el carru paráu, ''Adiós la mio vaca pinta, …
Vjekoslav Škrinjar
Vjekoslav Škrinjar ye un ex-futbolista croata.
Tryngites subruficollis
El ye una ave pequeña. Pertenez a la familia Scolopacidae y anguaño considerar como l'únicu miembru del xéneru Tryngites.
El T. subruficollis reproducir nes tundres del Árticu, n'América del Norte, y ye una ave migratoria, yá que pasa l'iviernu en Suramérica, especialmente n'Arxentina. Tamién lleguen a Uruguái, a la parte de la laguna Garzón (anque tán arraleciendo na actualidá).
Migra principalmente escontra'l centru de Norteamérica, y bien raramente visita les mariñes. Ye una ave común nel oeste d'Europa, principalmente en Gran Bretaña y n'Irlanda, onde se columbraron pequeñes colonies. Namái'l Calidris melanotos superar ente les aves americanes que más visiten el continente européu.
La especie añera nel suelu, depositando 4 güevos. El machu estiende les sos ales, amosando la so base blanca, lo cual fai tamién mientres la migración, dacuando cuando nun tán presentes otros correlimos canelos. Fora de la temporada de reproducción, l'ave puede atopase de normal en hábitats con verde curtiu, tales como campos d'aviación o de golf, en llugar de hábitats naturales cercanos a fontes d'agua.
La especie presenta un plumaxe color castañu, cola cara del mesmu color. Tien pates marielles y curties. Los machos son de mayor tamañu que les femes, y los pitucos son bien paecíos a los adultos, pero presenten un plumaxe más claru nel banduyu.
Estos páxaros alimentar d'inseutos y d'otros invertebraos, cazándolos sobre'l verde. Suelen ser mansos y fáciles d'adomar.
Abarrúntase que los correlimos canelos pueden cruciase con otres especies pertenecientes a la so mesma familia, teniendo como resultáu críes híbrides.
Álvaro Arias
Álvaro Arias ye un llingüista ya hispanista asturianu especializáu nel ámbitu de la fonoloxía, la morfoloxía y la dialeutoloxía. Profesor de la Universidá d'Uviéu nel Departamentu de Filoloxía Española, cuenta con más d'una trentena de publicaciones académiques sobre fonoloxía y gramática, tantu dende una perspeutiva teórica (predominantemente funcionalista) como dialeutal y sociollingüística, con especial atención al español, al gallegu y al asturianu. Tamién publicó estudios d'historiografía llingüística y rescatáu y editáu lliteratura n'asturianu de los sieglos XVIII y XIX.
Dende 2007 ye'l coordinador de la Universidá d'Uviéu del Proyeutu pal estudiu sociollingüísticu d'español d'España y d'América (PRESEEA), que lleva a cabu la realización del corpus oral de les ciudaes d'Uviéu y Xixón.
Profesor convidáu nes universidaes de L'Habana, Oxford, Ratisbona, Nacional de Costa Rica y Brno, realizó, amás, curties estancies como profesor visitante en más d'una docena d'universidaes europees.
Premiu Dámaso Alonso d'Investigación Filolóxica en 1999, recibió tamién otres distinciones polos sos trabayos.
La Torre de Vilella
La Torre de Vilella, en catalán, o Torrevelilla, en castellán, ye una llocalidá y conceyu na contorna del Baxu Aragón de la provincia de Teruel, na comunidá autónoma d'Aragón, España.
Flora
Pinu, enebro, sabina, carrasca y coscojo, tomillu, romeru, espliegu o lavanda, té de roca y otres munches plantes arumosu y melecinal.
Fauna
Hai gran variedá d'animales na sierra y nos montes, ente los que s'atopen los melandros, xabalinos, gatos monteses, foínos, esguiles, llebres, coneyos, corcuspinos, perdices, curuxes, pegues, cuervos, utres, falcónides, diverses clases d'águiles, mierlos, tordos, estorninos, gorriones, y una gran variedá de páxaros cantores y de bellu coloríu, culiebres y víbores, peces n'afluente del ríu Guadalope que desagua nel ríu Ebro.
Anguaño melandros, martalenes, fuines, uxos gran duque, curuxes, urogallos, cuervos, utres, águiles, grayes y gran cantidá y variedá de páxaros cantores y de bellu coloríu sumieron, al igual que cámbaros y peces. El restu d'animales caltener en poca cantidá.
Historia
Enclavada Torrevelilla nun llanu xunto a la sierra de San Marcos, conocida como de La Ginebrosa, cunta la llexendaria tradición oral que foi primeramente una torre, al paecer agrícola, d'un moru llamáu Velilla. Pudo ser tamién una torre de vixilancia o dambes coses al empar. Yá llama l'atención el nome o apellíu pa un mahometanu, al que gustó'l terrén y afincóse equí dedicándose en solitariu a l'agricultura en tan inhóspitos paraxes. Per otru llau Velilla ye un apellíu bien frecuente nel conceyu.
Tan bucólica lleenda fundacional, como toles lleendes, a nun duldar, ye posible que zarre un pocu o un enforma de verdá. Namái ye creíble, que non verdadera, na simplez lóxica del so conteníu. Ye un exemplu más de la opinión popular emanante del finxu históricu que marcó la invasión sarracena que, tres una permanencia de casi 800 años na península Ibérica, clisó cualesquier otru fechu históricu anterior. Asina, perantigues construcciones esistentes bien de antes de la llegada de Tarik y Muza, megalitos prehistóricos ya inclusive cueves naturales, yera y son «coses de moros». Por casu, nel nome étnicu Maragatos quier vese nel so orixe «mouros captos», moros prindaos o moros prindaos.
En 1611 constituyóse como parroquia y nos archivos parroquiales del sieglu XVII, que son los más antiguos que se caltienen, diz Torre de Velilla.
Darréu Torrevelilla foi del señoríu de Castelserás, perteneciente a los Caballeros Calatravos de Alcañiz, herederos de los Templarios cuando éstos fueron disueltos. Carlos III dio-y a Torrevelilla la Carta Puebla col rangu de Villa Real, polo qu'ostenta nel so escudu la corona pertinente. Corona que na fachada de la Casa Consistorial destruyó la piqueta, nun actu más de necia barbarie, mientres la II República.
Torrevelilla llogró la independencia municipal a mediaos del sieglu XIX, tres un pleitu con La Codoñera por cuestiones de llendes de términu.
Mientres la Guerra Civil Española Torrevelilla foi bien castigada pola aviación y fuertemente hostigada poles fuercies de dambos bandos, que tuvieron trincheres na redoma del pueblu. Acabada la guerra, Rexones Afaraes construyó una nueva ilesia parroquial, un grupu de viviendes unifamiliares pa llabradores, un cuartel pa la Guardia Civil y dos viviendes unifamiliares pa médicu y maestru.
Anairetes parulus
Anairetes parulus, conocíu comúnmente como cachudito, cachudito común, cachudito picu negru o torito, ye una especie d'ave Passeriformes, de la familia Tyrannidae, perteneciente al xéneru Anairetes. Nun ye una especie amenazada.
Descripción
El so picu ye negru, finu y curtiu. L'iris blancu. La cabeza negra con estriáu blancu na frente, llaos de la cara y auriculares. Tien una guedeya erecto de plumes negres na corona. Les ales son corites, con cantos blancos nes secundatias esteriores y les partes inferiores del so cuerpu son de color mariellu maciu con finu estriáu llonxitudinal negru, especialmente nel gargüelu y el pechu. Tien unos 11 cm de llargor.
Comportamientu y ecoloxía
De movimientos rápidos y axilosos, puede reparáse-y ente los árboles o carbes en busca d'inseutos. Alcuéntrase-y solitariu, en pareya o en pequeñes bandaes.
Nidifica ente ochobre y avientu. El so nial ye de tipo taza, fechu de liquen, cañes y hebras de campera, ta curioso trabayáu y revistíu interiormente de plumes, asitiáu n'árboles a 1,5 o 2 m del suelu. A midida que el pollu crez va engrandando'l cuévanu del so nial. Pon 3 güevos crema amarellentaos de 15 x 12 mm.
Distribución y hábitat
Habita montes baxos y abiertos, zones arbustives trupes, estepes patagóniques y quebraes. Tamién-y lo puede ver en parques y asentamientos humanos. La so distribución toma Arxentina, Chile y Andes, dende'l sur de Colombia hasta Perú y oeste de Bolivia.
Tai Sui
Tai Sui fai referencia a les estrelles que tán direutamente en frente de Xúpiter. Tienen una parte influyente dientro del zodiacu chinu, y tamién formen parte d'una teoría nel taoísmu y Feng Shui relixosos.
thumb|250px|Xeneral de Tai Sui (甲子太岁金辨大将军).
Nel zodiacu chinu
Nel zodiacu chinu esisten sesenta xenerales celestiales quien ayuden al Emperador de Jade en faese cargu del bienestar del Mundu Mortal. Cada xeneral ye xefe mientres un añu. Por cuenta de que la mayoría de los xenerales tienen un fondu militar, conócense de normal como los Xenerales Militares, o los Dioses Cíclicos. Caúna de les sos carauterístiques y armes significa'l bienestar d'esi añu. Por casu, si'l Tai Sui del añu ye unu que lleve un bolígrafu, significa inestabilidá política mientres esi añu. Per otru llau, si'l Tai Sui del añu lleve una llanza o una espada, significa la necesidá de trabayar enforma y destacar mientres esi añu.
Nel Feng Shui
Nel Feng Shui, l'área de la casa que correspuende a la posición del Tai Sui d'esi añu tien de ser dexáu ensin tocar o la mala suerte occurirá na residencia.
Sinoesfera
La sinoesfera ye l'área xeográfica del este d'Asia que la so historia y cultura rellaciónase direutamente cola de China. Los países entren dientro d'esta categoría son Corea del Sur, Corea del Norte, Taiwán, Xapón, Vietnam y China.
Sinogramas
Anque hubo propuestes de sustituyir los sinogramas por un alfabetu fonéticu que fora menos complexu, en Xapón y China los sinogramas siguen utilizándose pa la comunicación escrita y refugóse sustituyilos porque tán consideraos una traza esencial de les sos identidaes nacional y cultural. Utilicen oficialmente los sinogramas:
Idiomes
El sinoesfera nun se caracteriza pola homoxeneidá llingüística. A nivel nacional les llingües de cada país pertenecen a families llingüístiques distintes: el idioma mongol, pertenez a la familia de les llingües mongóliques clasificada por dellos llingüistes como parte de la familia altaica; el idioma coreanu ye una llingua aisllada, forma la llingua aisllada con más falantes del mundu; el xaponés forma parte de la familia de llingües xapóniques, enantes considerada como una llingua aisllada; el vietnamita ye parte de la familia de llingües austroasiátiques; d'últimes el chinu forma parte de les llingües sino-tibetanes y ye faláu nes árees:
A nivel rexonal tamién esiste gran diversidá llingüística, anque debíu al presitigo históricu de les respeutives llingües nacionales les llingües rexonales son falaes de forma minoritaria. Hai numberoses minoríes nestos países como los ainus en Xapón; Corea ye relativamente homoxénea; en Mongolia esisten ensame de distintes tribus nómades y sedentaries y en Vietnam hai una pluralidá de llingües minoritaries como les tai, muong o jemera.
En China fálase oficialmente'l chinu faláu común forma regulada del chinu mandarín, pero tamién hai numberoses otres variedaes orales de chinu (principalmente'l wu y el cantones). Les rexones autónomes tienen les sos propies llingües oficiales amás del chinu (mongol, güigur, tibetanu, etc) y distintos dialeutos d'estes llingües; en Taiwán y Singapur, fálase oficialmente'l mandarín y tamién s'usa enforma'l minnan. En Ḥong Kong y en Macáu, fálase cantones y tres la integración, cada vez más el mandarín. En Hong Kong amás utilízase abondo'l inglés.
Tetrax tetrax
thumb| Tetrax tetrax
El ye una especie d'ave otidiforme de la familia Otidae, la única del xéneru Tetrax. Ye mesma del suroeste de la rexón paleártica. El so nome común deber al soníu que produz el so vuelu, yá que emite una especie de xiblíu continuu al bater les nales, que se debe a qu'una de les plumes del cantu ye más curtia que les demás. En xineru de 2017 foi escoyida ave del añu por SEO/Birdlife pa denunciar l'acusáu decrecimiento de les poblaciones nos últimos años.
Descripción
El sisón común ye una ave espodada de pescuezu llargu y pates tamién llargues, anque non tanto como les de les aves zancudes. A pesar de ser la avutarda de menor tamañu del Paleárticu, ye una ave de tamañu considerable, que mide ente 42 a 45 cm de picu a cola, con un valumbu alar de 90 a 110 cm y un pesu d'alredor de 830 g. En vuelu les sos llargues nales son dafechu blanques na parte inferior y la metá distal de la parte cimera. El machu en dómina de cría carauterizar por tener el pescuezu negru con dos llistes blanques, una na base y otra en forma d'uve na metá. La so cabeza ye gris, salvo'l píleo que ye castañu doráu veteado como'l restu de partes cimeros, ente que los sos partes inferiores son blanques. Tres la dómina de cría la cabeza y el pescuezu de los machos volver de tonos pardos, adquiriendo una apariencia similar a la de les femes. El neñones tamién tienen un aspeutu similar a les femes. Dambos sexos suelen ser silenciosos, pero los machos en dómina de cría suelen emitir llamaes de tipu: prrt.
Taxonomía y etimoloxía
El sisón común ye la única especie del xéneru Tetrax, perteneciente a la familia Otididae. Anguaño esta familia d'aves qu'habiten n'estepes y desiertos clasificar nel so propiu orde, Otidiformes, anque tradicionalmente clasificábase dientro de Gruiformes.
El sisón común foi descritu científicamente por Carlos Linneo en 1758 na décima edición de la so obra Systema naturae, col nome de Otis tetrax. En 1817 foi treslladáu al so propiu xéneru, Tetrax, creáu pol naturalista inglés Thomas Ignatius Maria Forster. Ye una especie monotípica, esto ye, nun se reconocen subespecies estremaes.
Tetrax ye un términu griegu que designaba a una ave ensin identificación exacta qu'apaez mentada en dellos testos de l'antigüedá como pieza de caza. El so nome común n'español deber al siseo continuu que producen les plumes de les sos ales cuando los bate mientres el vuelu.
Comportamientu
Habita en yerbazales, cultivos herbales, pacionales y zones de regadío pel hibiernu. Estender pol suroeste d'Eurasia y el norte d'África. Ye común, anque en cayente, nel centru y sur d'España. Ye una ave sedentaria nes zones meridionales y pero les poblaciones más septentrionales migren al sur pel hibiernu. Ye bastante gregariu, especialmente pel hibiernu. Suel caminar con un pasu lentu, y prefier correr a volar cuando ye fadiáu.
El sisón común ye omnívoru, alimentar de granes, inseutos, pequeños rucadores y reptiles. Los machos emiten el so reclamu característicu d'abril a mayu p'atraer a les femes. Como los demás miembros de la so familia los machos realicen llamatives exhibiciones, nes que dan saltos nel aire y espatuxen. Les femes ponen ente 3 y 5 güevos nel suelu.
Rioseco de Soria
Rioseco de Soria ye una llocalidá y tamién un conceyu de la provincia de Soria, partíu xudicial d'Almazán, Comunidá Autónoma de Castiella y Llión, España. Pueblu de la contorna de Soria.
Dende'l puntu de vista xerárquicu de la Ilesia Católica forma parte de la Diócesis d'Osma la cual, de la mesma, pertenez a l'Archidiócesis de Burgos.
Xeografía
220px|thumb|left|Términu municipal de Rioseco de Soria.
Llocalidá asitiada nuna zona llana, regada peles agües del ríu Sequillo que tien la so nacencia nel términu municipal de Nódalo, anque supón pocu caudal, compensáu polos numberosos regueros, fontes y manantiales que-y arramen el so agües. El so términu entiende la pedanía de Valdealvillo y los despoblados de La Mercadera y d'Escobosa de Calatañazor. Atiesta al norte con Blacos y Calatañazor, pel sur con Torreandaluz, pel este con Nafría la Llana, La Muela y Fuentelárbol, per Oeste con Boós, Torralba del Burgo y Torreblacos.
== Historia Tres reconquistar de la zona polos cristianos, Rioseco quedó adscritu como aldega al Alfoz de Calatañazor; de fechu el pueblu llamar hasta mediáu'l sieglu XX, Risoseco de Calatañazor.
A la cayida del Antiguu Réxime la llocalidá de constitúi en conceyu constitucional, entós conocíu como Rioseco y La Mercadera  na rexón de Castiella la Vieya, partíu d'Almazán que nel censu de 1842 cuntaba con 88 llares y 350 vecinos.
A mediaos del sieglu XIX crez el términu del conceyu porque incorpora a Escobosa de Calatañazor y Valdealvillo.
Demografía
En 2010 la población del conceyu xubía a 142 habitantes, 78 homes y 64 muyeres.
Demografía recién del nucleu principal
Rioseco de Soria (llocalidá) cuntaba a 1 de xineru de 2.010 con una población de 142 habitantes, 78 homes y 64 muyeres.
Despoblados
Escobosa de Calatañazor, La Mercadera y amás hai noticia d'otros llugares habitaos nel pasáu y qu'apaecen como despoblados como ye'l pueblu de Fuentemayuel, nestos momentos queden bien pocos restos, despoblado nel sieglu XVIII por causes desconocíes.
Patrimoniu
miniaturadeimagen|Rollu de Xusticia.
Mediu ambiente
Nel so términu ya incluyíos na Rede Natura 2000 los siguientes llugares:
Economía
La principal fonte d'ingresos tradicionalmente foi l'agricultura y la ganadería. Los cultivos principales son el trigu, la cebada y el xirasol, ente que les esplotaciones ganaderes basar nel llendo d'oveyes y na cría porcina.
Deportes
El campu rústico de golf de La Zarrada consta de nueve hoyos ( dos pares 5, cuatro pares 4, y trés pares 3), siendo'l par del campu 70, tolos fuexos tán asitiaos nunes praderíes naturales. Tamién tien un frontón de 36 metros, pa la práutica de la pelota esquito y del frontenis.
Hitoshi Morishita (1972)
Hitoshi Morishita (森下 仁志, ) ye un ex-futbolista xaponés.
Christa Cowrie
Christa Cowrie ye una fotógrafa mexicano-alemana qu'empezó la so carrera nel fotoperiodismu, sicasí ye meyor conocida pol so trabayu documentando eventos de danza y teatru en Méxicu. Cowrie llegó a Méxicu en 1963 y empezó la so carrera nel periódicu Excélsior en 1975. En 1977, ella foi una de los fundadores del periódicu Unomásuno, tamién trabayando pa fundar unu de los sos suplementos, enfocándose en periodismu ecolóxicu. El so trabayu empezó a virar escontra la fotografía de la danza y teatru a metaes de los noventas trabayando col Centru Nacional de les Artes. L'archivu qu'ella creó con esta institución ye unu de los más importantes en Méxicu, de los cualos documenta danza y teatru. El so trabayu foi reconocíu con membresía al Salón de la Plástica Mexicana.
Vida
Cowrie nació en Hamburgo, Alemaña en 1949 y emigró a Méxicu en 1963. Ella estudió fotografía con Lázaro Blanco.
Carrera
Cowrie empezó la so carrera profesional como una fotoperiodista en 1975, creando ensayos fotográficos pal periódicu Excélsior. Ella foi parte d'un grupu de periodistes que fundó'l periódicu Unomásuno en 1977. Con Patricia Cardonal, ella creó'l suplementu Dos Mil Unu del periódicu''. Salú y Ecoloxía'' en 1989, un pioneru en periodismu ecolóxicu en Méxicu. Ella foi la coordinadora gráfica del suplementu hasta 1995. De 1995 a 2002, ella trabayó cola seición cultural y el suplementu Sábadu del mesmu periódicu.