cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Empresariu
El términu xeneralmente aplícase tantu a les altes capes de xerencia -los llamaos direutores executivos —por casu Steve Jobs y Bill Gates— como a los miembros del conseyu d'alministración o xunta de direutores —por casu: Sergio Marchionne y Ramón Aboitiz— o a dalgunos accionistes (xeneralmente "accionistes mayoritarios" o aquellos que tienen múltiples inversiones —por casu: Warren Buffett y Ricardo Claro— y, xeneralmente, a los propietarios d'empreses de cualquier tamañu.
Puede suxurise que nel rol del empresariu atopen trés funciones distintes: la de propietariu, capitalista o financieru; la de xerente o Alministración; y la d'entamador o innovador qu'asume riesgos.
Jean-Baptiste Say suxure nel so Traité d'économie politique de 1803 que "ye raru que tales empresarios sían tan probes que nun tener a lo menos parte del capital qu'empleguen"; que "él ye'l llazu de comunicación ente los distintes clases de productores, como ente los productores y los consumidores. Él dirixe'l negociu de la producción y ye el centru de munchos alcuentros y rellaciones; él fai ganancia de la so conocencia y de la inorancia d'otros, y de cualquier ventaya accidental de producción"; que "el méritu del mercader que llogra, al traviés del bon manexu faer que'l mesmu capital seya abondu pa espandir un negociu ye precisamente análogu al del inxenieru, que simplifica la maquinaria o la fai más granible", y nota coles mesmes que "l'empresariu ta espuestu a tolos riesgos, pero sicasí aprovéchase de too lo que puede se-y favorable".
Carauterístiques del conceutu d'empresariu
Les carauterístiques del empresariu pueden ser arrexuntaes en dos:
Primer etapa
Nuna primer etapa histórica, que naz cola Revolución industrial, la noción del empresariu puede ser concebida como la del propietariu alministrador: los intereses de la empresa y los del propietariu del capital coinciden absolutamente.
Esta visión correspuende a la d'Adam Smith, pa quien lo natural y eficaz ye que los homes controlen o remanen direuta ya individualmente los sos negocios. Nun ye qu'él nun vea diferencies ente'l llabor del propietariu y la del alministrador sinón que considera que solo tal control direutu de los propietarios puede producir la maximizacion de beneficios que los propietarios deseyen: los llabores d'alministración solo pueden ser delegaes con bones resultaos n'asuntos o árees triviales -solo cuando “toles operaciones son capaces de ser amenorgaes a lo que ye llamáu una rutina, o a tal uniformidá de métodos qu'almitan solo pequeñes o nenguna variación”. - debíu, per un sitiu, al problema del axente:, y, pol otru, a que Smith refuga, en principiu, toa unión d'intereses -inclusive patronales- como contraria al interés xeneral (en qu'aumenta precios, amenorga producción y competitividá, etc (ver op. cit)
Asina pos l'empresariu ye, según esti enfoque, el individuu que compromete la so capacidá nel funcionamientu de la empresa y, arriendes d'ello, encara'l riesgu patrimonial de l'actividá. Poro, les carauterístiques del empresariu tradicional o capitalista son la propiedá y el calter de tomador de riesgos individual. Esto ye enfatizado por Richard Cantillon, quien postula que la resultancia de toa actividá ye inciertu, implica un riesgu, y daquién tien qu'asumilo cola esperanza de pagu nel futuru. y por Jean-Baptiste Say, pa quien l'empresariu ye -ente otra coses- quien “ta espuestu a tolos riesgos, pero sicasí aprovéchase de too lo que puede se-y favorable”.
Segunda etapa
Esta segunda etapa puede ser concebida como la del empresariu profesional. Esos empresarios esistíen yá entá nos tiempos d'A Smith, pero -como se vio- nun yeren xeneralmente percibíos como eficientes y el sistema nun se xeneralizara.
Sicasí dellos factores conducieron a la creciente estensión del sistema d'empresarios profesionales. Ente esos podemos cuntar les meyores teunolóxicos que dexaron tanto niveles de producciones cada vez mayores como una mayor productividá de la mano d'obra, lo qu'espande los mercaos, una y bones les medríes salariales (tantu nel númberu d'asalariaos como nos salarios mesmos -ver Fordismo) crean un mayor poder de compra y los grandes volumes de producción amenorguen los costos.
La consecuencia d'esti procesu ye l'apaición d'unidaes de producción de mayor dimensión y consecuentemente la necesidá un mayor volume de capital pa financiala. Ante les dificultaes de faer frente a estes esixencies col patrimoniu de solo un individuu o un grupu pequeñu de tales individuos, surden les grandes sociedaes mercantiles nes que dellos propietarios financien conxuntamente la empresa. Con elles empiecen a disociarse los roles del empresariu y del capitalista.
Esi procesu aceleróse y aportó a llargamente reconocida y aceptáu con desarrollos n'EE. XX. que tienen que ver tantu cola espansión de la bolsa de valores como -principalmente- la espansión de la rede de ferrocarriles nesi país: daes les distancies y cantidaes de fondos necesarios pa esa espansión, fíxose necesariu emitir grandes cantidaes d'aiciones que se vendíen neses bolses de valores, xeneralmente asitiaes a muncha distancia de les obres.
Eso promovió la espansión d'un sistema empresarial non conformáu colos propietarios del capital sinón con xerentes profesionales, lo qu'impulsó la creación de mecanismos de supervisión de tales empresarios profesionales, dando asina orixe a les formes modernes de gobiernu corporativu, tales como'l Conseyu d'alministración, etc., que eventualmente dieron orixe a un ampliu y complexu sistema burocráticu d'alministración.
Nesti sistema'l capital llográu ye confiáu a un profesional -que puede ser participe del capital- sobre la base de les sos conocencies al respective de tomar de decisiones, interpretación del mercáu, teunoloxíes, etc. Eses altes capes gerenciales pasu ente pasu non solo asumen la responsabilidá sinón que tomen les decisiones avera del manexu de la empresa. Esos nuevos empresarios profesionales, siendo en teoría emplegaos de la empresa, reciben una remuneración salarial. Sicasí, la mayor parte de los sos ingresos percibir en forma d'aiciones o bonos de producción.
Lo anterior modifica de la mesma la concepción de la empresa, na midida que la utilidá con que define la so actuación económica llega a concebise de forma distinta, tomando en considerancia non solo la ganancia sinón tamién otros factores. Asina, por casu, para Thorstein Veblen les grandes corporaciones nun tán primariamente interesaes en maximizar ganancies al traviés de la producción y venta de productos o servicios. L'oxetivu principal de los xerentes corporativos ye maximizar el valor de les inversiones que controlen. Pa Veblen el capital d'una empresa inclúi non solu elementos materiales sinón tamién aspeutos intanxibles -midíu nel bon nome o reputación de la empresa.
En terminoloxía financiera más moderna: "Los requerimientos d'información a les compañíes son principalmente de índole económicu o recaldatoriu pero, a naide escapa, qu'un Balance de Situación o una Cuenta de Perdíes y Ganancies, na mayoría de los casos, nun representa la realidá económica de la empresa sinón una información fiscal paralela, y que'l so analís, lloñe ta de poder determinar si la compañía ta faciendo les coses de forma óptima.".
L'empresariu nun encara agora un riesgu patrimonial, sinón un riesgu profesional, esto ye, arriesga la continuidá nel so puestu. Produzse entós una importante rotura na identidá de los oxetivos empresariales: los accionistes escuerren el llogru d'unos beneficios presentes o futuros de la inversión, ente que l'empresariu profesional busca una continuidá que depende tantu de los accionistes como de la crecedera de la empresa qu'amonte la so poder y brínde-y alternatives de cambéu escontra otros puestos más curiosos n'otres empreses. Esta doble dinámica va configurar la plasmación de los oxetivos de la empresa empeñada nuna sobrevivencia dientro d'un contestu competitivu nel que la crecedera, nun sentíu bien ampliu, ye una garantía de subsistencia. Les carauterístiques predominantes del empresariu actual son les de promotor, innovador y alministrador profesional.
Galbraith describe la situación como similar a los monopolios y oligopolios del mundu neoclásicu pero con cambeos significantes: les grandes empreses nun pueden ser dirixíes por una sola persona, sinón solo de forma colexada. Y esa direición colexada pasu ente pasu mueve a la direición de los propietarios, sían esos propietarios privaos o estatales. La tecnoestructura sería un monopoliu o oligopolio internu a les empreses, pero que -na midida que los xerentes d'una empresa de cutiu son miembros de los "Conseyos d'alministración" n'otres xeneralízase y tien consecuencies a nivel más xeneral.
Polo xeneral, la posición xurídica de los accionistes como propietarios de la empresa caltiénse, pero apaez el derechu de propiedá acutáu -calteniendo'l primitivu poder de los "propietarios como direutores" solo nes empreses individual y familiar o nes pequeñes y medianes sociedaes- y nes grandes empreses el derechu a votu de los accionistes individuales escarez práuticamente de significáu porque la capacidá de decisión estratéxica concentrar nos llamaos "Conseyos d'Alministración" que funcionen como cuerpu colexáu: “Al evolucionar escontra los sistemes organizativos empresariales contemporáneos, al constituyise la organización riquida pola teunoloxía y la planificación modernes, y cola separación del propietariu del capital y del control de la empresa, l'empresariu dexó d'esistir como persona individual na empresa industrial madura”.
L'accionista priváu individual, teniendo l'aición como un títulu que-y da derechu a percibir unes rentes (dividendos y derechos de suscripción) y a esperar una ganancia al xubir el preciu de la so inversión (aiciones), convirtióse nun simple inversionista. Si les resultaos nun son los esperaos, la forma d'amosar la so disconformidá nun ye sometiendo a crítica la política de la empresa frente a la Xunta Xeneral d'accionistes (lo que ta de mano destináu al fracasu), sinón vendiendo les sos aiciones de la compañía y dirigiéndo la so capital escontra otra inversión.
D'alcuerdu a lo anterior puede suxurise que los propietarios pueden subdividise en dos grupos:
Sicasí, el poder de la tecnoestructura nun ye ilimitáu. Los sos integrantes caltienen les sos posiciones en cuantes que son capaces de xenerar les resultaos necesaries pa satisfaer les partes comenenciudes, especialmente en rellación a -o en competición con- otros sectores o grupos empresariales: 'La optimización continua de tolos segmentos y recursos de la organización nuna redolada dinámico y contrario, ye la clave, non yá pa llograr mayores beneficios nuna compañía, sinón de cara a caltener un nivel de competitividá tal, qu'asegure la so permanencia nel mercáu.'
Prodromus Bryologiae Mediolanensis
Prodromus Bryologiae Mediolanensis (embrivíu Prodr. Bryol. Mediol.) ye un llibru con ilustraciones y descripciones botániques escritu conxuntamente por Giuseppe Gabriel Balsamo-Crivelli & Giuseppe De Notaris. Espublizóse en Milán nel añu 1834.
Gran Mezquita de Djenné
La Gran Mezquita de Djenné ye'l mayor edificiu sagráu fechu de folla del mundu, y tamién el mayor fechu d'esti material d'una sola pieza (vease Bam) con una superficie de 75×75m (5 625m²) y ta considerada un cume de l'arquiteutura sudanesa-saheliana. La mezquita ta nel centru de la pequeña ciudá de Djenné, Malí, nel delta interior del ríu Níxer. Ye unu de los monumentos más conocíos d'África y dende 1988 ta considerada, xunto col cascu antiguu de Djenné, Patrimoniu de la Humanidá pola Unesco.
Historia
thumb|250px|Ruines de la mezquita de Djenné, fotografiada a principios del sieglu XX.
Puede dicise con seguridá que la primer mezquita de Djenné foi construyida ente 1180 y 1330. L'Imán de la mezquita Ye-Sa'di, escribió en 1620 que nel añu 1180 el sultán Koi Konboro convertir al islam. Más tarde apurrió'l so palaciu y mandó construyir pa los creyentes la primer mezquita de Djenné. Darréu construyéronse la torre y un muriu adicional, y güei considérase 1240 l'añu de la so fundación.
Amadu Hammadi Bubu (tamién: Sékou Amadou), el fundador del Imperiu de Massina, dexó en 1834 que l'antigua mezquita, de 600 años, se derruyese, lo que se produció en poco tiempu, por cuenta de una agua siguida. Entós consideró esa mezquita, surdida d'un palaciu, demasiáu exuberante y luxosa. La única parte que permaneció del edificiu orixinal ye recintu que contién les tumbes de los líderes locales. La segunda mezquita construyóse nuevamente escontra 1896 sobre la base de los planos antiguos, esta vegada d'apariencia más humilde. Foi baltada de nuevu pa construyir la mezquita qu'hai anguaño, que fíxose paecida n'aspeutu y tamañu a la primera. La construcción de la Gran Mezquita actual empezó en 1906 y rematóse ente 1907 y 1909. Ismaila Traoré, el presidente del gremiu d'arbañiles dirixó y supervisó la so construcción. Nesa dómina, Djenné yera parte del África Occidental Francesa y los franceses pudieron ufiertar sofitu económicu y políticu pa la construcción de la mezquita y una madrasa cercana.
Munches mezquites de Malí cunten con instalaciones llétriques y sanitaries. En dellos casos cubrióse la fachada d'azulexos, lo qu'arruinó'l so aspeutu históricu y comprometió la integridá estructural del edificiu. Anque la “Gran Mezquita de Djenné” foi fornida con un sistema de megafonía, los ciudadanos de Djenné aguantáronse a otres modernizaciones del edificiu.
La Gran Mezquita foi cerrada pa los non musulmanes dempués de ser utilizada pa una sesión d'imáxenes de moda de la revista Vogue na azotea y l'área d'oración de la mesma. Les semeyes de muyeres llixeres de ropa fueron consideraes una violación del alcuerdu que la revista fixera colos líderes locales.
Llingües d'Italia
300px|thumb|right|Grupos llingüísticos d'Italia na actualidá. 300px|thumb|right|Comunidaes reconocíes pol Estáu italianu como minoríes llingüístiques hestóriques. L'idioma italianu ye l'idioma oficial d'Italia, que ye una llingua neollatina que precisamente ye la variante lliteraria del dialeutu florentín de la llingua toscana.
Nel territoriu de la República italiana fálense non yá Llingües romániques, sinón tamién llingües xermániques, llingües eslaves, griegu y albanés.
La llingua oficial del Estáu italianu baxa históricamente del Toscanu lliterariu, que'l so usu empecipiar colos grandes escritores Dante, Petrarca y Bocaccio escontra'l 1300 y siguió evolucionando históricamente hasta llegar al Italianu común. La llingua italiana yera falada namái por una minoría nel momentu de la unificación política del Reinu d'Italia nel 1861, pero espublizóse aína gracies a la educación obligatoria y a la determinante contribución de la recién televisión, qu'aumentaron la cantidá d'italianos que tienen al Italianu como llingua materna.
Según un estudiu recién el 44% de los italianos falen de manera esclusiva o prevalente l'italianu, un 51% alternar con un dialeutu o otra llingua y un 5% fala puramente un dialeutu o otru idioma distintu del italianu.
Antigües llingües d'Italia
[[Ficheru:Italic-map.png|thumb|300px|Llingües de la Italia prerromana.]]
Dende la prehistoria na actual Italia falaron ensame de llingües distintes, gran parte d'elles pertenecientes a la familia indoeuropea, especialmente a la caña itálica, subdividíes de la mesma nes llingües oscu-umbres (como'l umbru, l'oscu o'l picénico) y les llingües llatino-falisques, como'l faliscu, y el llatín. Tamién se falaben otres llingües pertenecientes a la caña indoeuropea: dalgunes llingües paleobalcániques, como'l venético y el mesapio, rellacionada esta postrera coles llingües ilirias, y na rexón norte'l lepóntico y dellos dialeutos de galu, pertenecientes los dos a la caña celta.
Coles mesmes, con estes llingües coesistíen otres d'orixe non indoeuropees, destacando'l etruscu, pero tamién el réticu (rellacionáu posiblemente col anterior), l'antiguu ligur, el Piceno de Novilara, l'elimio (el cual alderícase si yera o non indoeuropéu), el sicano y el sículo (posiblemente indoeuropéu). Nes islles de Cerdeña y Córcega falábase una llingua autóctona del llugar, el nurago.
Por cuenta de la colonización púnica y griega, tamién yeren falaes les llingües púnica y griega nel sur d'Italia y en Sicilia y Cerdeña.
Cola puxanza de la cultura romana, el llatín acabó imponiéndose a toles demás, aniciando darréu les Llingües romániques, y dientro d'Italia, les actuales llingües ellí falaes.
Orixe de les llingües d'Italia
Por cuenta de la separación histórica en munchos pequeños estaos y a la so colonización per parte de les potencies estranxeres (especialmente Francia, España y Austria), separación que diba dende la cayida del Imperiu romanu d'Occidente hasta la Unificación d'Italia en 1861, hubo una amplia oportunidá pa la diversificación llingüística.
Sicasí los Estaos sometíos utilizaben como llingua oficial l'idioma de les potencies estranxeres y los Estaos independientes (como por casu la Ciudá del Vaticanu) siguieron calteniendo'l Llatín como l'idioma oficial. Raramente usábense les llingües vernácules pa los documentos oficiales y de normal la gramática d'estes nun taba normalizada. Les persones que podíen escribir, en priváu, usaben la so llingua como manera informal d'escribir notes, como por casu Leonardo da Vinci, que sicasí, utilizaba'l llatín pa publicaciones más importantes.
La cuestión de sintetizar los dialeutos esistentes nun Italianu estándar yera la meta principal na vida d'Alessandro Manzoni, que lluchó por construyir un idioma nacional basáu principalmente nel toscanu, que ganara prestíu desque Dante Alighieri utilizar pa escribir la Divina Comedia.
Polo tanto sería un error pa utilizar la espresión "dialeutos del italianu", yá que nun derivaron del italianu, sinón del llatín vulgar: yera l'italianu'l deriváu d'esos dialeutos y non al contrariu.
Los dialeutos siguieron siendo'l fala más común ente la población italiana hasta la década de los 50. A partir d'esi momentu'l italianu estándar empieza a ser aceptáu gradualmente como la llingua nacional por cuenta de la so cada vez más común usu na lliteratura. Hasta la segunda guerra mundial les clases más baxes, que nun podíen costearse una educación, siguieron falando los sos propios dialeutos. Probablemente foi esti periodu cuando se dexó d'usar dialeutos en públicu, yá que yera una muestra de baxu estatus social.
Usu actual
right|350px|thumb|Porcentaxe de persones qu'usen la llingua rexonal nel contestu familiar, por rexones. La solución pa la llamada "cuestión de la llingua" qu'esmoleciera a Manzoni vieno de la televisión. La so popularización foi'l principal factor que convirtió al Italianu na llingua nacional. Mientres el mesmu periodu munchos suriegos emigraron al norte en busca de trabayu. Los sindicatos de gran algame, que queríen caltener a los trabayadores xuníos, fixeron una esitosa campaña contra l'usu de los idiomes rexonales y de los dialeutos. Esta campaña dexó los suriegos, que los sos idiomes rexonales nun yeren mutuamente intelixibles colos nortizos, integrase utilizando l'italianu estándar. La gran cantidá de matrimonios mistos, especialmente nes grandes ciudaes industriales como Milán y Turín, dio llugar a una xeneración que podría falar solamente italianu estándar y solamente entender dalgunos de los dialeutos de los sos padres.
Como resultáu d'estos fenómenos, los idiomes rexonales tán más enraigonaos nel sur (onde nun se produció'l fenómenu de la inmigración), nes árees rurales (onde hubo menos influencia sindicalista) y ente les vieyes xeneraciones. El nun poder falar italianu ye inda güei un estigma social.
Situación llegal
L'italianu ye l'idioma oficial del país, anque nun esiste un artículu de la Constitución d'Italia que lo reconoza explícitamente como tal. La reconocencia espreso atopar nel estatutu de la rexón Trentín-Altu Adigio, que formalmente ye una llei constitucional del estáu. L'artículu 99 del estatutu diz textualmente:
Traducíu al asturianu, la llingua italiana ye la llingua oficial del Estáu.
Amás, l'orixinal de la Constitución italiana ta redactáu n'italianu. Per otru llau, nos procesos penal y civil ye obligáu l'usu del italianu.
Tocantes a les otres llingües, la Constitución espresa nel artículu sestu lo siguiente:
Actuando d'alcuerdu a esi artículu, el Parllamentu concedió estatus oficial a nivel rexonal con una llei de 1999, a otros trelce idiomes: ladín, alemán, francés, catalán, occitanu, idioma francu-provenzal, eslovenu, albanés, griegu, sardu, y croata. Estes llingües, nes zones nes que se falen, deben de ser usaes n'igual de condiciones col italianu, tienen de ser enseñaes nes escueles y tienen d'usase en retresmisiones de la RAI. Amás de les lleis nacionales, dellos estatutos rexonales reconocieron la oficialidá de diverses llingües nos sos territorios. Asina, el yá mentáu estatutu de Trentín-Altu Adigio reconoz al alemán y l'estatutu del Valle d'Aosta da oficialidá al francés. Pela so parte, nel estatutu d'El Piamonte foméntense l'occitanu, el francu provenzal y el walser, una variente del alemán.
Númberu de falantes
Según estadístiques recién, el 44% de los italianos fala de manera predominante italianu estándar, el 51% alternar coles llingües rexonales, y namái un 5% fala puramente una llingua rexonal distinta del italianu.
Llingües romániques
Les Llingües romániques son el grupu de llingües mayoritariu n'Italia. Sicasí, tien de notase que les llingües romances autóctones d'Italia tienen oríxenes independientes y de fechu pertenecen a distintes cañes de la familia romance. Tradicionalmente n'Italia usóse'l términu dialeutu (dialeutu) pa referise a variedaes romances distintes del italianu estándar oficial. Sicasí, términu dialeutu ye bastante confusu yá que les llingües románcias rexonales nun son dialeutos del italianu estándar nel sentíu de que sían variaciones diatóniques o evoluciones rexonales del italianu estándar. L'usu autóctonu de les llingües rexonales romániques antecede al usu del italianu estándar en toles rexones, sacante na Toscana.
Una nueva fonte adicional de tracamundiu ye que xunto coles llingües romances autóctones, l'usu de la llingua estándar adquirió acentos particulares en cada rexón, polo qu'estes variantes d'italianu estándar con acentu rexonal sí son dialeutos en sentíu avezáu del italianu estándar, pero estes formes difieren notablemente de les llingües autóctones rexonales que puramente son Llingües romániques distintes del italianu estándar. Por eso l'usu del términu dialeutu ye confusu y tien d'evitase, yá que conduz a los llectores ensin familiarizar cola situación diglósica d'Italia a confundir los términos.
Llingües xermániques
Fálase alemán estándar y variedaes altoxermániques nel l nordés d'Italia, en Friuli-Venecia Julia, en Vénetu y sobremanera en Trentín-Altu Adigio. Toles variantes rexonales del grupu xermanoparlante del nordés d'Italia pertenez al grupu bávaru. En Friuli-Venecia Julia tamién s'atopen falantes cimbrios. A lo último, n'El Piamonte esiste una importante comunidá falante de Walser, una variante del alemán de tipu alemánicu. Ye similar al dialeutu faláu nel cantón suizu del Valais.
Llingües albaneses
Na Italia meridional y Sicilia hai delles islles de llingua Arbëreshë. Descendientes direutos de los albaneses que s'abelugaron n'Italia nos sieglos XV y XVI tres la muerte de Skanderbeg ya invasión del territoriu albanés per parte del Imperiu otomanu en 1478.
Llingües griegues
Na histórica rexón de la Magna Grecia, sur de Calabria (Bovesia) y sur d'Apulia (Grecia Salentina), fálase un dialeutu del Griegu modernu llamáu grico. El principal enclave atópase en Lecce y el segundu en Talsano (al sur de Taranto).
Escontra'l 1900 el 80% de los habitantes de la Península Salentina (el "tacón" de la "bota italiana") falaba'l "grico" ente qu'escontra el 2001 el porcentaxe amenorgárase a aproximao un 30%. El grico güei ta aceptáu per Italia como una llingua de minoría étnica nativa na llamada Grecia Salentina.
Llingües eslaves
N'Italia esiste dos focos onde se fala llingües eslaves, nes provincies de Trieste, Udine, y Gorizia de la rexón de Friuli-Venecia Julia fálase eslovenu y nuna pequeña comunidá de la provincia de Campobasso (rexón de Molise) Croata Slavisano. La comunidá slavisana llindar a trés conceyos de la provincia, a unos 30 km del Adriáticu: Acquaviva Collecroce (Živavoda-Kruč), Montemitro (Mundimitar) y San Felice del Molise (Stifilić).
Llingües indoaries
N'Italia el pueblu xitanu (itinerante), ye na so mayoría del grupu sinti, fala dos llingües d'orixe indiu. Nel norte y centru prima'l sinti, y llámase-yos, en Abruzo y el sur de la península fálase romanina, y llámase-yos.
Carlos Osoro
Vida
Ye instructor elemental d'Educación Física, diplomáu en Maxisteriu y llicenciáu en Matemátiques. Finalizada la so formación, exerció la docencia colos Hermanos de la Salle.
Valmiki
thumb|L'escritor Valmiki escribe'l [[Rāmāyáṇa|Ramaiana.]]
thumb|Un [[ashram|áshram del balmikismo, con un murti (estatua) de Valmiki.]]
Na India, nel añu 2008, la so fiesta de nacencia cayó'l 14 d'ochobre. Nel calendariu hindú (llunar), cada añu cai nuna fecha distinta.
Etimoloxía
En idioma sánscritu, vālmīki significa ‘llomba de la formiga’ (formigueru), derivada de la pallabra vamrī-kūṭa (monte [de tierra] de formigues), siendo vamrā: ‘formiga’ nel antiguu sánscritu rigvédico.
Haxografía
Cunta la lleenda que Valmiki yera fíu d'un rei. Con tan solo unos meses d'edá foi abandonáu pola so familia nel monte. Unos lladrones atopar, llamáronlu Vailía Koli y enseñáron-y el so oficiu. Colos años, Valmiki formó una familia, a la que caltenía robando a los viaxeros.
Un día, el sabiu volador Nárada Muni taba analayando pol monte y Vailía Koli asaltar. Nárada —cola so duce voz— preguntó-y si sabía lo que taba faciendo. Vailía respondió-y que taba calteniendo a la so familia, y que ésta yera consciente de les sos actividaes.
Entós Nárada preguntó-y si dalgunu de los miembros de la so familia fadría cargu del karma (la reacción) de los sos asesinatos. Vailía sintióse tan tocáu por esta idea, que corrió a la so casa y preguntó-yos ún por ún a la so esposa ya hijo si dalgunu taba dispuestu a dir al infiernu por él. Toos negáronse, y refartáron-y que'l so deber como padre yera caltener a la so familia, polo qu'él yera l'únicu responsable de la manera en que cumplía cola so deber.
Al entender esto, Vailía esperimentó un cambéu. Volvió col sabiu Nárada y pidió-y que lo allumara. Nárada enseñó-y tou avera del hinduismu y les bondaes de la oración. Valmiki entós pasó tanto tiempu quietu rezando que les formigues cubrir enteru y formaron el so formigueru enriba d'él.
Tiempu dempués Valmiki preguntó-y a Nárada: «Oh, venerable rishi, por favor dime si hai nesti mundu un home perfectu que seya coles mesmes virtuosu, valiente, responsable, veraz, noble, estable y atentu con tolos seres».
Nārada respondió: «Hai unu, el príncipe de la dinastía del rei Ikswakú, llamáu Caña. Ye un gran héroe, ye'l proteutor del dharma (la relixón), ye firme, xusto, lliberal, bien tratáu nos Vedes y nes artes marciales. Tien toles virtúes, ye un fíu obediente, un atentu hermanu, un amorosu maríu, un amigu fiel, el rei ideal, un enemigu misericordioso y amigo de tolos seres vivos. Ye inigualable en guapura, anque la so piel ye de color verdosu. Tol mundu adorar». Entós el sabiu Nárada cuntólu a Maharshi Valmiki el rellatu de Caña, tal como lo escuchara del dios Brahmá, entestáu en 100 versos. Esto llámase'l Sankshipta Caña-aiana (‘curtia Caña-historia’). Esta historia enllenó los pensamientos de Valmiki y él empezó a encegolase y a pensar una y otra vez no mesmo.
El primer versu, el primer poeta y el primer poema
Dalgún tiempu dempués de que Nárada foise, Valmiki foi a les veres de ríu Ganga a bañase. El so discípulu BharadVásh llevába-y les ropes (colo cual indícase que'l sabiu diba desnudu). Cruciaron el regueru Tamasa (inorancia o babayada), que les sos agües yeren bien cristalines. Valmiki díxo-y a'l so discípulu: «Mira qué llimpia y sele ye l'agua d'esti regueru de la babayada, como la mente de la xente bono».
En sánscritu esta forma de versificación denominar śloka (estrofa de dos versos).
El dios Brahmā diéra-y esta capacidá de versificar, y ordenó-y escribir el Ramaiana completu. Esta estrofa ye reverenciada como'l primera shloka de la lliteratura hindú; Valmiki ye reverenciado como'l primer poeta (kavi), y el Ramaiana como'l primer poema (kavia).
Otra lleenda
Otra tradición diz que Nárada Muni engañó al lladrón Vailía, diciéndo-y que si la so deidá rexente yera la Muerte (mara o mritiu en sánscritu), tenía qu'adorala repitiendo'l so nome. Asina se volvería meyor asesín. Valmiki sentar nel monte y empezó a repitir ininterrumpidamente: «Mara, Mara, Mara…» (que finalmente s'oyía como «Caña, Caña, Caña»). Solo por repitir el santu nome del dios Caña, tola historia del Ramaiana empezar a develar naturalmente na so mente. El lladrón quedó tan embaíu nel desenvolvimientu d'esta historia, que s'escaeció de comer y dormir.
Cuando meses dempués Nárada volvió pasar por esi monte pa ver la meyora del so engañáu «discípulu», atopar dientro d'un formigueru: les formigues construyeren la so morada alredor d'él.
Otra lleenda más
Otra lleenda diz que'l dios Brahmá apaeció ante Valmiki y díxo-y qu'escribiera'l Ramayana.
El «Ramaiana»
El Ramaiana consiste en 480.002 pallabres (24.001 versos) distribuyíos en siete capítulos (kāṇḍa). Esto representa una cuarta parte del Majábharata (l'otru testu épicu importante de la India), y cuatro veces más llargu que la Ilíada.
Cunta les fazañes d'un príncipe, Caña d'Aiodia, que la so esposa Sita ye raptada pol rei de Lanka, el demoniu (rakshasa) Rávana. El Ramaiana data d'ente'l sieglu III y l'II e.C., aproximao de la mesma fecha que la composición del Majábharata. Nun ye posible datalo esautamente por cuenta de que —como la mayoría de los testos épicos tradicionales— travesó un llargu procesu de interpolaciones y redacciones.
Créese que Valmiki foi l'autor basándose namái na atribución qu'apaez n'el mesmu testu.
Enllaces esternos
esti autor violo a 3 neñes
Team Fortress 2
Team Fortress 2 (TF2) ye un videoxuegu multixugador de disparos en primer persona desenvueltu y publicáu por Valve Corporation. Ye la secuela al mod de 1996 para Quake del mesmu nome y el so remake de 1999 Team Fortress Classic. Foi llanzáu per primer vegada como parte de la escoyeta de videoxuegos The Orange Box el 10 d'ochobre de 2007 para Windows y Xbox 360. Una versión pa PlayStation 3 foi llanzada darréu. El xuegu dempués foi llanzáu en forma separada pa Windows el 8 d'abril de 2008, pa OS X dos años más tarde y pa Linux el 14 de febreru de 2013. Team Fortress 2 ye distribuyíu en llinia dende'l serviciu Steam, ente que la venta al públicu yera remanáu por Electronic Arts. El 23 de xunu de 2011, el xuegu fíxose free-to-play, sofitáu por microtransacciones por armes nel xuegu por Steam. El desenvolvimientu de Team Fortress 2 foi dirixíu por John Cook y Robin Walker que orixinalmente crearon el mod Team Fortress para Quake en 1996.
El xuegu foi anunciáu en 1998, y yera primeru impulsáu pol motor GoldSrc de Valve, pero esto camudó yá que pasó por distintes fases de diseñu. En 1999, el xuegu paecía esviase de los sos predecesores al siguir un estilu de xugabilidá más realista y militarista, pero'l so diseñu foi camudando nun ralu de desenvolvimientu de nueve años. La rindición final amuesa un estilu visual caricaturescu influyíu pol arte de J. C. Leyendecker, Dean Cornwell y Norman Rockwell. y ye remanáu pol motor Source. El xuegu en si xira en redol a dos equipos, cada unu col accesu a nueve clases de personaxes distintos, lluchando nuna variedá de maneres de xuegu asitiaos en distintes redolaes o mapes, dacuando con una tema de fábrica o de depósitu.
Tres el so llanzamientu, el xuegu recibió aclamación de la crítica y dellos premios, siendo emponderáu por el so estilu gráficu, xugabilidá banciada, el so humor y pol so usu de personalidaes de personaxes completos nun videoxuegu namái multixugador.
Xugabilidá
Como los sos predecesores, Team Fortress 2 ta centráu sobre dos equipos rivales, Reliable Excavation & Demolition (REDE) y Builders League United (BLU) compitiendo por un oxetivu principal basáu en combate. Los xugadores pueden escoyer pa xugar como una de les nueve clases de personaxes nestos equipos, cada unu coles sos úniques fortaleces, debilidaes y armes. Anque les habilidaes de delles clases fueron camudaes d'anteriores entregues de Team Fortress, los elementos básicos de cada clase permanecieron, esto siendo una arma primaria, una arma secundaria y una arma cuerpu a cuerpu. El xuegu foi llanzáu con seis mapes oficiales, anque 44 mapes adicionales, 9 mapes arena, 8 mapes King of the Hill y otros varios tipos de mapes fueron incluyíos n'actualizaciones posteriores. Adicionalmente, una serie de mapes fechos pola comunidá fueron llanzaos. Cuando'l xugadores entren a un nivel per primer vegada, un video introductoriu amuesa como completar los sos oxetivos. Mientres les partíes, "La Narradora", anuncia dellos eventos nel xuegu por altavoces. La llende de xugadores ye 16 na Xbox 360 y la PlayStation 3. Na PC, en 2008 Valve actualizó Team Fortress 2 pa incluyir una variable de servidor que dexa hasta 32 xugadores.
Team Fortress 2 ye'l primeru de los xuegos multixugador de Valve n'aprovir estadístiques detallaes del xugador. Estos inclúin: tiempu pasáu xugando como cada clase, más puntos llograos, y les mayores captures o oxetivos alcanzaos nuna sola vida. Estadístiques persistentes dícen-y como l'o ella tán ameyorando en rellación a estes estadístiques, tales como si'l xugador ta cerca del so llogru pol mayor dañu infligido nuna ronda. Team Fortress 2 tamién tien numberosos "llogros" por faer delles xeres, como faer una cierta cantidá de muertes o completar una ronda dientro un ciertu tiempu. Nuevos conxuntos de llogros específicos pa cada clase fueron añedíos n'actualizaciones, que añede nueves habilidaes y armes a cada clase una vegada desbloquiáu pol xugador. Esti sistema de desbloqueos foi espandíu nun sistema d'azar, onde'l xugador tamién puede llograr los artículos a cencielles xugando al xuegu. Los llogros desbloquiaos y les estadístiques de xuegos enantes xugaos son visualizaos nel perfil de Steam Community o de Xbox Live del xugador.
Maneres de xuegu
L'oxetivu del xuegu ye definíu pola manera de xuegu n'usu.
Cola actualización Meet Your Match añedir la Manera Casual, un sistema de matchmaking con un sistema similar a la manera competitiva (ver estremáu de Xuegu Competitivu), onde les partíes son 12v12 con un ranking aparte a la Manera competitiva onde nun se sufre penalización al abandonar el servidor. Dase la posibilidá de buscar y xunise a una partida (sía en cursu o non) comoquier de xuegu antes mentáu.
Toles maneres a esceición del MvM pueden ser xugaos sobre les regles del "Highlander", que llinda a los equipos a un máximu de 9 xugadores cada unu y obliga a cada xugador a escoyer una clase única pa xugar. Una manera d'entrenamientu esiste p'ayudar a nuevos xugadores a acostumase al xuegu, usando maniquíes de madera pa prauticar y p'introducilos a los conceutos de les maneres multixugador. Toles manera de xuegu que dexen el remanecimientu tienen una demoranza primero que'l xugador refacer de nuevu, col sistema de remanecimientu siendo establecíu en foles de 10 segundos. Dende 2009, tamién hai una variación al estilu del día de bruxes n'unu o más de les manera mentaos mientres les selmanes de la celebración, con mapes o maneres actualizaes pa incluyir decoraciones temátiques y dacuando con un desafíu difícil pa los xugadores. Por casu, pa Halloween 2012, esto incluyó una ronda desaxeradamente difícil de Mann contra Máquines qu'implica destruyir más de 800 fuercies enemigues. Por demanda popular de los eventos de Halloween, Valve añedió Lluna Llena, l'habilidá de xugar estos eventos per dellos díes alredor de la lluna llena a lo llargo del añu, y dempués Eternaween, l'habilidá pa los xugadores de votar pa xugar los eventos temáticos nun bloque de dos hores en cualesquier otru momentu.
Clases y personaxes
Hai nueve clases jugables en Team Fortress 2, categorizadas roles d'ofensiva, defensiva y asistencia. Valve aprofió'l so enfoque nel balance del xuegu al considerar nueves meyores nes clases de personaxes, yá que cada clase tien les sos propies fortaleces y debilidaes que conducen a la dependencia d'otres clases col fin de ser eficientes. Esto fuercia la xugabilidá nun pensamientu más estratéxicu y un creciente usu del trabayu n'equipu que s'atoparíen si una clase tenía ventayes cimeres. Cada clase tien siquier trés armes, una arma primaria única, una arma secundaria única o común, y una arma cuerpu a cuerpu distinta en concordanza col personaxe. Estos son los siguientes:
Fora del repartu principal, hai dellos personaxe más allá de les clases jugables. Esto inclúi principalmente a la Narradora (doblada por Ellen McLain), una narradora nunca vistu qu'apurre información sobre les llendes de tiempu y oxetivos a los xugadores, y los sos asistente, Miss Pauling (doblada por Ashly Burch). Dichu parto tamién foi espandíu n'actualizaciones subsecuentes de Halloween y alantre, qu'inclúi a Merasmus, un magu malváu y llocu, el Bombinonicon, y los hermanos Mann (toos doblaos por Nolan North).
Xuegu competitivu
Team Fortress 2 tamién ye xugáu de forma competitiva, al traviés de múltiples lligues non oficiales. La lliga norteamericana ESEA sofita una lliga paga de Team Fortress 2, con 10,080 dólares en premios pa los meyores equipos en 2012. Adicionalmente, TF2 ye xugáu en múltiples lligues free-to-play incluyendo UGC (United Gaming Clans) y ETF2L n'Europa. Team Fortress 2 competitivu ye xugáu na so mayoría n'unu de los dos maneres de xuegu: Highlander (unu de cada clase, 9 xugadores per equipu) o 6v6 (2 scouts, 2 soldiers, 1 medic, y 1 demoman, con otres clases siendo usaes en ciertes situaciones). Mientres el xuegu competitivu formalizáu ye bien distintu del TF2 normal, ufierta un ambiente con un nivel más altu de trabayu n'equipu qu'en servidores públicos (tamién conocíos como "chigres"). La mayoría de los equipu utilicen un programa VOIP pa comunicase, y usar una combinación d'estratexa, comunicación y l'oxetivu de ganar contra otros equipos. Munches lligues competitives tien una listan de baneo d'oxetos, con cuenta d'acelerar la xugabilidá y torgar estratexes ensin probar o non deseables de les partíes.
El 29 de xineru del 2016 Valve confirmó l'entamu de la beta del Matchmaking competitivu pa Team Fortress 2. L'anunciu dar a conocer nos sub-foros de Reddit por unu de los desarrolladores. Xunto a dichu anunciu creóse un grupu de Steam coles mires d'aldericar avera del Matchmarking y lleer noticies como arreglu de bugs, balance nes clases y posibles meyores. Pa participar na beta ye necesariu tar suscribise al grupu y esperar una invitación.
La manera competitiva volvióse disponible pa tolos xugadores el 6 de xunetu del 2016 xunto cola actualización Meet your Match. Na páxina del eventu esplícase como funciona dichu manera de xuegu: Toles partíes son de 6v6 con xugadores del mesmu nivel y va contabilizase cada victoria y derrota na cual el ranking del xugador va vese afeutáu, por tantu va haber una penalización en casu d'abandonar la partida, pero dará la posibilidá de reingresar a la partida en casu de perder conexón con esta. Cabo dicir que pa participar na manera competitiva ye necesariu ser usuariu premium de Team Fortress 2 y tener activáu'l Steam Guard.
Oríxenes
Team Fortress empezó orixinalmente como un mod gratuitu pa Quake. El desenvolvimientu en Team Fortress 2 camudara al motor GoldSrc en 1998 dempués de que l'equipu de desenvolvimientu Team Fortress Software-que consiste en Robin Walker y John Cook, primero fueron contrataos y finalmente emplegaos por Valve Corporation. Nel momentu de l'alquisición de la producción de Team Fortress Software movió a un nivel cimeru y el xuegu foi promovíu a un productu independiente, siendo vendíu en tiendes; y p'amoriar a los fanáticos, empezar a trabayar nun simple port del xuegu que foi llanzáu en 1999 como Team Fortress Classic de forma gratuita. Notablemente, Team Fortress Classic foi construyíu na so totalidá dientro del públicamente disponible Half-Life Software Development Kit como un exemplu a la comunidá y a la industria de la so flexibilidá.
Walker y Cook fueron fuertemente inflenciados pola so restricción contractual y agora ellos trabayaben a tiempu completu nos sos diseños, que taba diendo por una rápida metamorfosis. Team Fortress 2 diba ser un modernu xuegu de guerra, con una xerarquía de mandu incluyendo a un comandante con una vista d'águila del campu de batalla, paracaidistes sobre territoriu enemigu, una rede de comunicación per voz y otres numberoses innovaciones.
Desenvolvimientu tempranu
El nuevu diseñu foi reveláu al públicu nel E3 1999, onde ganó dellos premios incluyendo Meyor Xuegu en Llinia y Meyor Xuegu d'Aición. Nesti tiempu Team Fortress 2 ganara un nuevu subtítulu, Brotherhood of Arms, y los resultaos de Walker y Cook trabayando en Valve yeren cada vez más evidentes. Delles teunoloxíes nueves y ensin precedentes nesi tiempu nel show: Several new and at the time unprecedented technologies on show: animaciones perfectamente entemecíes pa un movimento más nidiu y realista (animación paramétrica), y una teunoloxía d'Intel llamada malla de multiresolución el cual amenorga de forma dinámica'l detalle de los elementos qu'apaecen na pantalla, yá que se faía más distante p'ameyorar el rendimientu (una téunica obsoleta pol amenorgamientu de los costos de memoria; anguaño utilízase una téunica conocida como nivel de detalle, qu'usa más memoria pero menos potencia de procesamientu). Nun se dio la fecha de llanzamientu na esposición.
A mediaos de 2000, Valve anunció que'l desenvolvimientu de Team Fortress 2 retrasárase per segunda vegada. Ellos atribuyeren el retrasu por camudase por un motor internu y propietariu qu'anguaño se conoz como motor Source. Foi alredor d'esti tiempu nel que toles noticies ensugáronse y Team Fortress 2 entró nun plazu de seis años de desenvolvimientu silenciosu. Mientres esi tiempu, tanto Walker como Cook trabayaron n'otros proyeutos de Valve—Walker yera'l líder del proyeutu de Half-Life 2: Episode One y Cook convertir nun desarrollador de Steam —llevantando duldes si Team Fortress 2 yera realmente'l proyeutu activu que se describió en delles ocasiones.
Diseñu final
El próximu desenvolvimientu públicu importante producir nel periodu previu al llanzamientu de Half-Life 2 del añu 2004: el direutor de comercialización de Valve Doug Lombardi afirmó que Team Fotress 2 inda taba en desenvolvimientu y que la información alrodiu del diba salir dempués del llanzamientu de Half-Life 2. Esto nun asocedió; nin hubo noticies llanzaes dempués d'un allegamientu similar de Lombardi mientres una entrevista anterior con respecta a Half-Life 2: Episode One. Antes del llanzamientu de Episode Two Gabe Newell de nuevu afirmó que les noticies sobre Team Fortress 2 vendríen, y Team Fortress 2 foi presentáu de nuevu nel eventu EA Summer Showcase de xunetu de 2006.
Walker reveló en marzu de 2007 que Valve había construyíu silenciosamente "probablemente trés o cuatro xuegos distintos" antes d'establecer el so diseñu final. Debíu al llargu ciclu de desenvolvimientu del xuegu mentóse de cutiu xunto a Duke Nukem Forever, otru xuegu altamente antemanáu que tuviera dellos años de desenvolvimientu y cambeos de motor de xuegu. La versión beta del xuegu presentaba seis mapes multixugador, de los cualos trés conteníen comentariu opcional de los desarrolladores del diseñu del xuegu, de los niveles y de los personaxes, y daba más información na hestoria detrás del desenvolvimientu.
Team Fortress 2 nun intenta llograr l'enfoque gráficu realista usáu n'otros xuegos del motor Source como Half-Life 2, Counter-Strike: Source y Day of Defeat: Source. Más bien, utilízase un enfoque más estilizado, como de dibuxos animaos "bien influyíos poles ilustración comerciales a principios del sieglu XX" y foi llográu col usu y manipulación estensiva del avisiegu de Phong. El comentariu nel xuegu suxure que parte de la razón del estilu caricaturescu yera pola dificultá d'esplicar los mapes y personaxes en términos realistes. La eliminación de la énfasis en situaciones realistes dexa qu'estes esplicaciones sían tornaes. El xuegu debutó col nuevu llume dinámico del motor Source, teunoloxíes d'avisiegu y de partícules, ente munches otres carauterístiques ensin anunciar, xunto a Half-Life 2: Episode Two. Team Fortress 2 tamién foi'l primer xuegu n'implementar les nueves funciones del Facial Animation 3 del motor Source.
L'estilu d'arte fuera inspiráu por J. C. Leyendecker, amás de Dean Cornwell y Norman Rockwell. Los sos estilos distintivos de fuertes figures y avisiegu pa llamar l'atención a detalles específicos fueron afechos con cuenta de faer los modelos distintos, col enfoque de faer l'equipu de los personaxes, clase, y arma actual fácilmente identificables. Les figures y animación son utilizaes pa faer la clase de personaxe más aparente inclusive dende lloñe, y un esquema de colores que llama l'atención al área del pechu que fai enfoque a l'arma escoyida. Les voces escoyíes pa cada clase foi basáu n'imaxinase como la xente de los años sesenta esperaren como sonaríen, según l'escritor Chet Faliszek.
El diseñu de los mapes tienen una fuerte tema de xeniu malváu con fortaleces espía arquetípicas, ocultes dientro de construcciones discretes tales como almacenes industriales y granxes pa dar verosimilitud a les sos proximidaes cercanes; estes bases usualmente tán dixebraes per espaciu tematicamente neutral. Les bases escuenden esaxeraes super armes tales como cañones láser, ojivas nucleares, y instalaciones de llanzamientu de misiles, faciendo'l rol d'oxetivos. Los mapes tienen pocu desorde visual y modelos estilizados, casi impresionistes, pa dexar a los enemigos ser afayaos fácilmente. L'enfoque al diseñu impresionista tamién afecta a les testures, que tán basaos en semeyes que son peneraos y ameyoraos a mano, dándo-yos una calidá táctil y dándo-y a Team Fortress 2 el so aspeutu distintivu. Les bases tán diseñaes pa dexar que los xugadores sepan darréu de qu'equipu son. Les bases de la REDE usen colores templaos, materiales naturales y formes angulares, ente que les bases del BLU usen colores fríos, materiales industriales y formes ortogonales.