cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Joaquin Phoenix
Activismu social
Joaquin pertenez dende va tiempu a l'asociación The Peace Alliance Campaign to Establish, que pide la creación n'Estaos Xuníos d'un departamentu d'Estáu pa la Paz. Ye miembru de la xunta de direutores d'El Fondu Lunchbox, organización benéfica qu'ufierta xintes a neños n'edá escolar n'África del Sur.
El 21 de xineru de 2010 participó nun video con Miley Cyrus para TWLOHA, una campaña antisuicidio. N'abril de 2010 fixo un videu por que les persones tomaren conciencia y nun usen accesorios de reptiles. El videu foi tresmitíu por PETA y YouTube.
Productor
executivos: Joaquin Phoenix, Chris y Laura Eglefino Lightbown.
Cirilu d'Alexandría
Cirilu d'Alexandría foi un eclesiásticu romanu natural d'Exiptu, Patriarca d'Alexandría dende 412 hasta la so muerte.
Sobrín del obispu Teófilu, acompañó al so tíu al Sínodu de la Encina (403), nel cual foi depuestu Juan Crisóstomo. Más tarde asocedió al so tíu como obispu y patriarca de la sede alexandrina (412). Munchos opunxéronse al so nomamientu, quiciabes pol so xeniu provecíu y dominador. El so episcopáu carauterizar pola presión contra xudíos, paganos y otres confesiones cristianes, según poles sos fregadures coles autoridaes imperiales y la so llucha de poder col Patriarcáu de Constantinopla.
En 1882 Cirilu foi proclamáu doctor de la Ilesia pol Papa Lleón XIII, quien coles mesmes atribuyó'l mesmu títulu a otru importante esponente de la patrística griega, san Cirilu de Xerusalén. Esta proclamación basar na so firmeza al serviciu de la doctrina y na valentía demostrada en defensa de la verdá católicasobremanera contra'l supuestu error de Nestorio, patriarca de Constantinopla, polo que corrió'l riesgu de ser desterráu y mientres dellos meses vivió la humildación de la cárcel: “Nós —escribió— pola fe de Cristu tamos dispuestos a carecelo tou: Les cadenes, la cárcel, toles incomodidades de la vida y la mesma muerte”.
Vida
El 17 d'ochobre del añu 412 asocede al so tíu nel patriarcáu alexandrín. El so episcopáu siguió la so feroz llucha de poder ente les sedes d'Alexandría y Constantinopla, pero amás caracterizóse por un nuevu aumentu de la presión contra paganos, herexes y xudíos (tres l'aselu de los últimos años de Teófilu) y les sos fregadures col poder imperial. Unu de los sos primeros actos foi la persecución de los novacianos (a pesar de la esistencia d'un edictu imperial de tolerancia escontra ellos): ordenó cerrar pola fuercia les sos ilesies, espulsándolos del país, y prindó el patrimoniu tantu eclesiásticu como priváu del obispu novaciano Teopento.
En 414, Cirilu socatró una serie de motinos antijudíos y espropió cuasi toles sinagogues de la capital exipcia pa convertiles n'ilesies cristianes. El Patriarca fixo comparecer ante sí a los principales líderes xudíos, lo cual amenó una revuelta nocherniega de protesta ante tales actos. En respuesta a esti socesu, un gran ensame, dirixida por Cirilu, asaltó y destruyó la sinagoga principal y escaló les propiedaes de los xudíos. A lo último, el Patriarca desterró a los xudíos d'Alexandría arreyaos nos disturbios, incluyíos muyeres y neños, quitaos de la so facienda y d'alimentación, nun númberu de, presuntamente, cien mil o inclusive de doscientos mil.
El prefeutu Orestes quexóse ante l'emperador Teodosio II por estos actos. Darréu una horda de 500 monxos del desiertu de Nitria partió escontra Alexandría pa protexer al Patriarca, ante'l so inminente deposición. Al ver que'l Prefeutu taba nun carru, los monxos balanciaron sobre él y unu d'ellos, llamáu Amonio, mancó d'un golpe na cabeza a Orestes. Amonio foi prindáu, torturado y executáu. Cirilu rindió al atacante honores de mártir.
En 415 ó 416 una alteria de cristianos fanáticos asesinó a la célebre filósofa Hipatia, maestra del prefeutu Orestes. Por cuenta d'ello, mientres sieglos acusóse a Cirilu de ser el principal responsable de la muerte de la filósofa, anque nun hai certidume sobre'l so papel na mesma. L'autor más cercanu a los fechos, Sócrates Escolásticu, indica que la muerte foi causa d'oprobio pa Cirilu y la ilesia d'Alexandría, lo que suxure una implicación del patriarca y la so redolada nos fechos. L'acusación apaez formulada con más claridá na obra de Damascio, filósofu paganu del sieglu VI que sufrió la persecución del emperador Justiniano I, y que'l so atestiguo sobre Hipatia apaez recoyíu na enciclopedia bizantina Suda. L'obispu coptu del sieglu VII Juan de Nikiû confirma los fechos y xustifica la muerte de Hipatia, a la que presenta como una bruxa peligrosa. El mesmu Cirilu reprochó a los alexandrinos el so calter llevantino y amarradiego na so homilía pascual del añu 419. En 422 otra alteria asesinó al socesor d'Orestes como prefeutu imperial, Calisto.
Cirilu foi una figura de relieve pol desenvolvimientu teolóxicu de los sos escritos, cuantimás pol so defensa de la unión ente la divinidá y l'humanidá de Xesús, frente a les tesis de Nestorio, que nel añu 428 xubió a la sede de Constantinopla. Cirilu aprovechó l'error dogmáticu de Nestorio pa deponelo de la so sede. Participó viviegamente nel Conciliu d'Éfesu (431), convocáu pol emperador Teodosio II, y llogró que se proclamara a María la Theotokos: Madre de Dios. Cirilu presidió'l Conciliu so l'autoridá'l Papa Celestín I.
Cirilu abrió les sesiones con 154 obispos del so partíu ensin esperar a que llegaren los obispos antioquenos, sirviéndose de cuantiosísimos sobornos mientres tol procesu. Los sos regalos fueron tan apolmonantes que, ello ye que llogró que l'emperador Teodosio II, en principiu contrariu al patriarca alexandrín, camudara de paecer, y acabara per deponer y desterrar al so rival dogmáticu.
Obra
Les sos numberoses obres tán arrexuntaes en 10 tomos de la Patrologia Graeca de Migne. Entá cuando nun s'opunxo a les decisiones del Conciliu de Nicea, tampoco yera gustante al usu de la terminoloxía almitida nesi sínodu debíu, según afirmaba, a que se trataba d'espresiones que nun tán conteníes na Biblia y pertenecen más bien a la filosofía griega.
Exéxesis escriturística:
Discutinios:
Arévalo de la Sierra
Arévalo de la Sierra ye una llocalidá y tamién un conceyu de la provincia de Soria, partíu xudicial de Soria, Comunidá Autónoma de Castiella y Lleón, España. Pueblu de la contorna de Tierras Altas.
Xeografía
220px|thumb|left|Términu municipal de Arévalo de la Sierra.
El términu municipal tamién entiende les llocalidaes de Torrearévalo y Ventosa de la Sierra, y tamién el despoblado de Castellanos de la Sierra y el Acebal de Garagüeta.
Historia
Llugar, conocíu entós como Arébalo, que mientres la Edá Media perteneció a la Comunidá de Villa y Tierra de Soria formando parte del Sexmo de Tera.
A la cayida del Antiguu Réxime la llocalidá constitúise en conceyu constitucional, conocíu entós como Arévalo na rexón de Castiella la Vieya, partíu de Soria que nel censu de 1842 cuntaba con 67 llares y 270 vecinos.
A mediaos del sieglu XIX crez el términu del conceyu porque incorpora a Castellanos de la Sierra.
A finales del sieglu XX crez el términu del conceyu porque incorpora Torrearévalo y tamién a Ventosa de la Sierra.
Demografía
A 1 de xineru de 2010 la población xubía a 79 habitantes, 50 homes y 29 muyeres.
Erica arborea
La ye un arbustu de muncha rama, derechu, qu'acostuma a midir de 1 a 4 m d'altor, y que pue llegar a midir 7 metros (n'Andalucía occidental) o lo mesmo 20m (Canaries). Tien ramilles ablancazaes y peludes; les fueyes agrúpense en verticilos de 3 o 4 y son mui estreches, lliniales cuasi aciculares, llampiñes y lises, d'ente 3 y 9 milímetros. Les flores, que se producen en gran númberu formando una gran panícula piramidal son de color blancu o rosáu, pedicelaes, con pedicelu provistu de 2 o 3 pequeñes bráctees; corola acampanada fendida de 4 (5) lóbulos anchos, con 8 estames. La cápsula ye llisa, abridera en 4 valves.
Florez dende febreru o marzu hasta xunetu, según la llocalidá.
Hábitat
Nes viesques aclaraes y mates daqué fresques y avesíes, sobre too nos tarrenes desprovistos de cal (granitos, cuarcites, arenites, etc); dende cásique'l nivel del mar hasta unos 1300-1600 m d'altitú; prefier les vaguaes, ribayos, escobios y riegues con suelu frescu y daqué llentu.
Marina Puertu Atlánticu
Tanto la Marina como'l Puertu pertenecen a la freguesia de Leça da Palmeira, que ye parte del conceyu de Matosinhos, unu de los conceyos que formen el Gran Área Metropolitana de Porto.
Historia
La Marina Puertu Atlánticu pertenez a una asociación creada'l 25 d'ochobre de 1992 por cuatro clubes náuticos. Los clubes son:
Instalaciones
Cunta con 240 amarres en dársenes independientes del puertu comercial. Tolos amarres cunten con una pasarela llateral, y cada amarre tien contador individual de corriente llétrica y d'agua.
Tien un caláu n'amarres d'ente 2 y 3,5 m.
Xeografía de Méxicu
El mar patrimonial de Méxicu ta constituyíu por dos rexones: el mar territorial, que se mide dende la llinia costera hasta 25 km mar adientro; y la zona económica esclusiva, qu'algama 200 milles náutiques dende la mariña. La superficie del mar patrimonial mexicanu ye d'unos 2,7 millones de km².
Relieve natural
Al sureste alcuéntrase la sierra Madre Oriental, qu'empecipia mui cerca de la frontera mexicanu-estauxunidense y estiéndese 1350 km escontra'l sur hasta'l escudu Mixteco y l'exa Neovolcánico. El puntu más altu d'esta cadena montascosa ye la Peña Nevada, compartida polos estaos de Nuevo León y Tamaulipas, con 3664 msnm. La sierra Madre Oriental empieza como una cadena de cuetos de poca elevación, pero a midida que avanza escontra'l sur los sos altores álcense cada vez más, lo que pon de manifiestu que la gran actividá xeolóxica qu'anició la serranía tuvo'l so centru más prominente cerca de lo que güei ye l'Escudu Mixteco. Como nel casu de la sierra Madre Occidental, la Oriental tamién cuerre paralela a la mariña, anque la distancia ente'l piemonte y la mariña nunca ye tan amenorgada como nel occidente.
La Mesa del Centru ye llindada al sur pela exa neovolcánico. Trátase d'una cadena de volcanes que formen parte del llamáu Cinturón de Fueu del Pacíficu, carauterizáu pol so gran actividá volcánica. Empecipia nel estáu de Nayarit, y cuerre al oriente aproximao sobre la llinia del paralelu 19°. La Exa forma numberosos valles de tierres altes, ente ellos los de Toluca, Méxicu, y el Poblano-Tlaxcalteca, qu'agospien xuntos 24 millones de persones, equivalentes a pocu menos del 25% de la población mexicana. Nesta cordal alcuéntrense dalgunes de les mayores elevaciones del país, como'l picu de Orizaba, el Popocatépetl, y el Iztaccíhuatl. Anque los volcanes Fueu de Colima y Colima alcuéntrense más al sur, suelen considerase como parte d'esta exa. Tanto'l volcán de Fueu como'l Popocatépetl son monitoreados pol so incesante actividá volcánica. Forma parte d'esti cordal el célebre Paricutín, el volcán más nuevu del mundu, que foi vistu nacer por un llabrador purépecha de Michoacán, y soterró el pueblu de San Juan Parangaricutiro.
Al sur de la Exa Neovolcánico alcuéntrase la rexón más baxa de tol país. Esta rexón correspuende al calce mediu del ríu Balsas-Atoyac, y conozse precisamente como Depresión de la Balses; ye una rexón de clima bien calorosu, con vexetación de tipu subtropical. Anque ye una estensa rexón con abondosos recursos hídricos, ye una de les más despobladas del país, debíu ente otres coses a que ta arrodiada per altos montes qu'enzanquen la so comunicación. La cuenca de la Balses empieza nel valle Poblano-Tlaxcalteca, pero por cuenta de que ésti ye una zona de tierres altes, nun se considera parte de la depresión. Al oriente la zona ta llindada pol Escudu Mixteco, que xune a la sierra Madre del Sur cola Exa Neovolcánico.
Ente la Depresión de la Balses y l'océanu Pacíficu atópase otra gran cadena montascosa, ésta ye la sierra Madre del Sur, que cuerre casi al ras de la mariña pacífica de los estaos de Jalisco, Michoacán de Ocampo, Guerrero y Oaxaca, onde conclúi nel ismu de Tehuantepec. La sierra Madre del Sur ta enllazada col cordal Neovolcánica y la sierra Madre Oriental pol escudu Mixteco, que como queda deducíu de los últimos párrafos constitúi unu de los puntos centrales de la oroxenia mexicana. L'Escudu Mixteco ye una de les zones más antigües del país. En redol a él desenvolviéronse notables procesos xeolóxicos que dieron orixe a los cuatro grandes cordales que percuerren el país.
Al oriente d'esti Escudu Mixteco alcuéntrase otra notable cadena montascosa, la sierra Madre d'Oaxaca, conocida tamién como sierra de Juárez. Estender pel norte d'Oaxaca y forma la llende natural col so vecín nortizu, Veracruz. El relieve de la sierra de Juárez ye abrupto, algama picos de más de 3000 msnm. Termina nel ismu de Tehuantepec, una zona baxa onde'l golfu de Méxicu y l'océanu Pacíficu topar a menor distancia nel territoriu mexicanu. La planicie del ismu ye atayada pola sierra Trevesada, que como'l so nome indica, traviesa la rexón de norte a sur. Al oriente d'ella atopen les sierres Madre de Chiapas y les serranías de Soconusco, qu'enmarquen la Mesa Central de Chiapas, una zona d'unos 1200 msnm de clima fríu en plena zona tropical. La sierra Madre de Chiapas tien el so picu culminante nel volcán Tacaná, a 4117 msnm, na frontera chiapaneca con Guatemala.
La planicie costera del Golfu ye abondo más amplia que'l so par del Pacíficu. Empieza nel nordeste de Coahuila y termina na cuenca del ríu Candelaria, nel estáu de Campeche. Ye una rexón de relieve más o menos planu (apenes atayáu pola sierra de los Tuxtlas y les serranías de Tamaulipas), que suel ser estremada en dos partes: la llanura septentrional, que s'alcuentra al norte del ríu Pánuco; y la meridional, en Veracruz y Tabasco. Al oriente de la llanura tabasqueña atópase la Plataforma de Yucatán, una estensa península de piedra caliar, que remaneció del mar depués del impautu d'un meteoritu a final de la yera mesozoica, solo carauterizada topográficamente por una leve serranía de 130 m d'altitú nel so puntu más altu, denomada La Sierrita.
Nel noroeste, la separación ente la península de Baxa California y el restu del territoriu continental ta ocupada pol golfu de California, declaráu patrimoniu de la Humanidá. La península bajacaliforniana ta travesada de norte a sur por un cordal conocida genéricamente col nome de sierres de Baxa California, anque recibe distintos nomes según la rexón. Una falla xeolóxica pasa mui cerca de la llinia costera de la península, lo que causa que bien amodo se tea dixebrando del continente americanu. Este mesmu procesu xeneró, al norte, ente la sierra de Juárez y la sierra Cucapá una depresión conocida como: Llaguna Salada, que ye la zona más baxa del país. En dellos sieglos, la falla de San Andrés va convertir a Baxa California y California nuna enorme isla.
Mariña de Méxicu
Méxicu tien de mariña continental bañáu por dos grandes océanos, el Pacíficu y l'Atlánticu, tantu a la parte del golfu de Méxicu como al mar Caribe. Diecisete entidaes federatives tienen mariniega y quince nun lu tienen: Chihuahua, Coahuila de Zaragoza, Nuevo León, Durango, Zacatecas, San Luis Potosí, Aguascalientes, Guanajuato, Querétaro, Estáu d'Hidalgo, Puebla, Estáu de Méxicu, Distritu Federal, Tlaxcala y Morelos.
El mayor mariniegu correspuende al Pacíficu, que baña 11 estaos y tien un llargor de. La llinia de la mariña del Pacíficu tien como principal carauterística la península de California, que crea un llargu entrante de 1200 km de llargor, el golfu de California o mar de Cortés, abrigáu de les corrientes océaniques direutes. Nesta llarga mariña danse toa clase de mariñes, dende les predreses y serrapatoses con altos cantiles, pasando peles zones llanes con estenses y arenoses sableres hasta les llanures mareales con pervalibles ecosistemes. La mariña del Pacíficu puede considerase estremáu en dos: la mariña de la península de California, con más de 3600 km de llargor y dos riberes bien distintos, l'abierta al océanu y l'interior más protexía; y la mariña dafechu continental, qu'empezaría nel estremu noroccidental na desaguada del ríu Coloráu y que s'estendería primero en direición suroeste hasta'l cabu Corrientes, y depués empondríase cada vez más al este hasta algamar la desaguada del Ocós, nel golfu de Tehuantepec, la mariña meridional del ismu de Tehuantepec.
La mariña de l'aguada atlántica tien un llargor de y baña seis estados. Tamién puede considerase estremáu en dos partes: el norte, correspondiente a la ribera del golfu de Méxicu, qu'empezaría na desaguada del ríu Grande y describiría un ampliu arcu en direición sur hasta volver cerrase escontra'l norte nel estremu de la península de Yucatán; y el que correspuende al mar Caribe, de menos de 1000 km, na parte oriental de la península del Yucatán mexicana y que diría dende'l cabu Catoche hasta la desaguada del ríu Fondu na badea de Chetumal.
Na tabla al marxe, ordenada xeográficamente, recuéyense les mariñes estatales del país.
Puntos estremos de Méxicu
Los puntos estremos del país, referíos a la so llatitú y llargor, son, pal Méxicu continental:
Si se consideren les zones insulares, solamente camuden :
Hidroloxía
La Comisión Nacional de l'Agua (Conagua) estremó Méxicu, hidrológicamente, en 13 Rexones Hidrolóxicu-Alministratives, que son agrupaciones de cuenques que procuren respetar les llendes municipales, pa integrar con facilidá la xestión socioeconómica. De la mesma, estes rexones alministratives subdividir en 37 rexones hidrolóxiques, que tienen un nivel de escurrimiento similar (lleguen hasta 33 en númberu, pero la nᵘ 24 ta repitida) nes que tán arrexuntaes les 718 cuenques hidrográfiques del país. Conagua ye l'órganu alministrativu, normativu, téunicu y consultivu encargáu de la xestión de diches rexones hidrolóxiques. Nel cuadru axuntu recuéyense tantu les 13 Rexones Hidrolóxicu-Alministratives como les 37 rexones hidrolóxiques, utilizándose'l siguiente códigu de colores pa reflexar l'aguada:
Les más húmedes son la del Usumacinta-Grijalva, la del Papaloapan, la de Coatzacoalcos, y la llamada Mariña de Chiapas. Los trés primeres correspuenden a l'aguada del golfu de Méxicu, y la postrera al Pacíficu. Los cuatro alcontrar nos estaos del sureste de Méxicu. Nel puntu contrariu, les más seques son les d'El Vizcaín, Madalena y Llaguna Salada, na península de Baxa California; y la de Sonora, nel estáu del mesmu nome.
Según el Institutu Nacional d'Estadística, Xeografía ya Informática (INEGI), los ríos más caudalosos son l'Usumacinta, que desalluga 900 000 l/s nel golfu de Méxicu, y el Grijalva, con 700 000 l/s, tamién nel golfu. Dambos formen parte de la rexón hidrolóxica 30, de Usumacinta-Grijalva, la más húmeda del país. Sicasí, trátase de ríos relativamente curtios.
El ríu Bravo, el más llargu de los que rieguen el país, apenes desalluga 120 000 l/s na aguada oriental. El sistema Lerma-Chapala-Santiago, que riega una de les zones más densamente poblaes del país, apenes tien una capacidá de 8500 m³ añales de escurrimiento, contra los más de 50 000 del ríu Usumacinta.
L'aguada interior ta formada por rexones zarraes que torguen la salida de les sos agües al mar. Les más importantes son les de los ríos Nazas y Aguanaval, que s'alcuentren nos estaos de Zacatecas, Durango y Coahuila. Les sos agües son enriaes pa dotar d'agua ciudad tan importantes como la zona metropolitana de Torrexón, qu'alluga a más d'un millón de persones, según los estensos cultivos de la Contorna Lagunera. Sicasí, tratar de ríos con escasu caudal, que nun son abondos p'abastecer la demanda de la rexón.
Esisten amás numberoses y pequeñes cuenques llacustres, ente les qu'hai que destacar les de los llagos Pátzcuaro y Cuitzeo, en Michoacán de Ocampo. Formaba parte d'esti grupu la cuenca del llagu de Texcoco, que sicasí, foi abierta artificialmente escontra'l ríu Tula, col propósitu de desecar los más de mil quilómetros de superficie llacustre, nos que güei s'asitia la Ciudá de Méxicu.
Clima
El territoriu mexicanu ta allugáu al altor del Trópicu de Cáncer. Les sos condiciones climátiques varien: aridez nel norte del territoriu, climes templaos, húmedos y subhúmedos nel sur, sureste y climes fríos o templaos nes rexones xeográfiques elevaes. Al norte del país, na frontera colos Estaos Xuníos, el territoriu ye semidesértico, con clima grebu. Escontra'l sur-sureste atópense selves tropicales, zones pantanoses na rexón norte del estáu de Tabasco.
El clima de Méxicu, al igual que'l de cualesquier otra parte del planeta, ye resultáu de la interacción de diversos fenómenos atmosféricos y xeográficos, y ye unu de les traces del mediu físicu más influyente nes actividaes humanes. La distinta rellación ente los fenómenos atmosféricu y xeográficu provoca la diversidá climática.
L'allugamientu de Méxicu nes cercaníes del Ecuador y el fechu de ser travesáu pol Trópicu de Cáncer tienen una gran importancia, pos ente 50 y 60 per cientu de los rayos solares cayen na so superficie, lo cual déxa-y tener un clima que, en principiu, podría catalogase como tropical y templáu.
Les temperatures del país non solo tán en función del impautu de los rayos solares, pos aquelles aumenten conforme l'altitú averar al nivel del mar y mengüen en razón del aumentu de la mesma. Por casu, la ciudá de Méxicu alcontrar a 2.240 msnm y tien una temperatura medio de 15º C, ente que el puertu de Veracruz, que s'alluga a nivel del mar, ye de 25º C.
Otros factores d'importancia pa determinar el clima son les barreres meteorolóxiques (que llinden la entrada del aire húmedo), la distancia al mar (que determina en cierta midida la aridez) y les corrientes marines (como la corriente fría de California y la templada del Golfu), que modifiquen el clima nes mariñes del país, pos tresporten el calor del Ecuador escontra los polos.
Altitúes y depresiones xeográfiques importantes de Méxicu
thumb|Mapa de Méxicu cola Clasificación Climática de Köppen
Acordies cola Clasificación climática de Köppen, Méxicu cunta colos siguientes climes:
Climes Fríos
la lletra x' nel cambéu de Enriqueta García a la clasificación de Köppen, usada oficialmente poles entidaes de gobiernu mexicanu, espliquen dalgunes de les acepciones o climes que s'otorgaron por esclusión a les carauterístiques descrites primeramente, principalmente na Sierra Madre Occidental y na planicie tamaulipeca.
Xeoloxía de Méxicu
El territoriu contién gran diversidá de formaciones xeolóxiques. Nel centru contién zones montiegues, llagos y montes con actividá volcánica siendo la franxa del "exa Volcánica", que crucia los estaos de Colima, Michoacán, Estáu de Méxicu, Ciudá de Méxicu, Puebla, Tlaxcala y Veracruz, la de mayor actividá na actualidá. La península de Yucatán
Definición constitucional de territoriu nacional
Según dictamina l'artículu 42 de la Constitución Política de los Estaos Xuníos Mexicanos: "El territoriu nacional entiende: el de les partes integrantes de la Federación; el de les islles, incluyendo los petones y cayos nos mares axacentes; el de la isla Guadalupe y les Revillagigedo asitiaes nel Océanu Pacíficu; la plataforma continental y los zócalos submarinos de les islles, cayos y petones; les agües de los mares territoriales na estensión y términos qu'afite'l derechu internacional y les marítimes interiores, y l'espaciu asitiáu sobre'l territoriu nacional, cola estensión y modalidaes qu'estableza'l mesmu derechu internacional."
Catalán alguerés
thumb|300px|right|Mapa de los barrios de Alghero (Sardegna) onde se fala'l Catalán históricu en 2012 (en verde tán delimitados los barrios "Centru Storico" y "Mercede"). En tolos otros barrios de Alghero fálase'l sardu y/o l'italianu. Nótese qu'en 2012 solamente'l 20% de los 40.000 habitantes de Alghero fala'l Catalán, y que ente los mozos n'edá escolar esti porcentaxe baxa al 12% del total.
El alguerés ye la variante del catalán que se fala na ciudá de L'Alguer, al noroeste de la islla de Cerdeña. Foi reconocíu como llingua minoritaria por Italia y el gobiernu rexonal de Cerdeña.
thumb|right|200px|Situación del conceyu de Alguer en Cerdeña
Invasores catalanes, procedentes de Barcelona, repoblaron Alguer n'espulsando a la población sarda en 1372.
Carauterístiques
El catalán foi sustituyíu pol castellán como llingua oficial mientres el sieglu XVII y dempués pol italianu. A finales de la década de 1990 aproximao un 60% de la población de la ciudá de Alguer entendía'l catalán alguerés y un 20% falar. Nel 2012 el Catalán históricu ta llindáu a los barrios "Centru Storico" y "Mercede" de Alguer (la Ciutat Vella). Na periferia de Alguer el catalán sumió dende los tiempos del fascismu italianu.
El alguerés pertenez al grupu de dialeutos catalanes orientales y tien bastantes influencies del italianu, el sardu y el castellán. Tamién ye frecuente atopar arcaísmos, consecuencia del so aislamientu respeuto al continuu llingüísticu catalán.
Historia
La ciudá de L'Alguer (Cerdeña, Italia) tien una población de 43.831 habitantes (2009). La población de la ciudá foi sustituyida por colonu catalanes de les contornes del Penedès y del Camp de Tarragona tres un llevantamientu popular contra'l rei Pedro'l Ceremoniosu. A finales de 1354, la población quedó bien amenorgada pola fame, dempués de mediu añu d'asediu, y los resistentes alguereses fueron espulsaos o esclavizados.
Ye por eso qu'hasta hai relativamente pocu la llingua mayoritaria de la ciudá yera'l catalán, na so variedá algueresa. Dende'l fin de la Segunda Guerra Mundial, sicasí, la inmigración de xente que fala sardu y l'escuela, la televisión y los periódicos de fala italiana fixeron que menos families tresmitir a los fíos. En 2004 los usos llingüísticos de la población de L'Alguer yeren los siguientes:
thumb|right|Monumentu a la unidá de la llingua catalana en Alguer. thumb|200px|Muralla de L'Alguer. Hasta hai relativamente pocu, la mayoría de los habitantes de la zona falaben alguerés, una variedá dialeutal del catalán —con influencies del sardu y l'italianu. El catalán foi reemplazáu pol castellán como llingua oficial mientres el sieglu XVII, y, nel sieglu XVIII, pol italianu.
En 1990 un 60% de la población llocal entá entendía'l alguerés faláu anque, dende va un tiempu, poques families haber tresmitíu a los fíos. Aun así, la mayoría de los alguereses de más de 30 años saber falar y distintes entidaes promueven la llingua y la cultura, como por casu Òmnium Cultural, el Centre María Montessori y l'Obra Cultural de l'Alguer.
Los últimos datos sociollingüísticos de la Xeneralidá de Cataluña (2004) reflexen que pal 80,7% de la población de Alguer la llingua vernácula ye'l italianu, siendo la primer llingua del 59,8% de la población y l'habitual del 83,1%. El catalán ye la primer llingua pal 22,4% de la población pero ye menos d'un 15% quien la tien como llingua habitual o la considera propia. La tercer llingua, el sardu, amuesa un usu más baxu.
L'Estáu italianu, en virtú de la "Norma en materia de tutela de les minoríes llingüístiques históriques", preve l'usu de llingües como'l catalán na alministración pública, nel sistema educativu según la puesta en marcha de trasmisiones radiotelevisivas per parte de la RAI siempres que l'estatutu de llingua suxeta a tutela seya solicitáu al conseyu provincial por conceyos nos que lo solicite'l quince per cientu de la población. Enantes, el Conseyu Rexonal de Cerdeña reconociera la igualdá en dignidá de la llingua sarda cola italiana en tola isla, según con otres llingües d'ámbitu más amenorgáu, ente les que cita al catalán, na ciudá de Alguer. La ciudá, pela so parte, promulga la so tutela y normalización nos sos estatutos.
Por cuenta del so orixe catalán, los alguereses denominen a la so ciudá "Barceloneta", y esisten venceyos culturales, fomentaos pola Xeneralidá de Cataluña dientro del so programa d'inversión na estensión de les llingua y cultura catalanes pel mundu, ente Cataluña y Alguer. Ente les sos tradiciones vives destaca'l Cant de Sibil·la, que se canta en Nuechebona (como asocede en Mallorca).
Nos últimos años hubo un resurdimientu de la música cantada na llingua llocal. Ente los más renombraos protagonistes d'esta nueva fola destaquen artistes como la cantante Franca Masu.
Usu del alguerés
Según una encuesta d'usos llingüísticos en Alguer, realizada pola Xeneralidá de Cataluña en 2004, la conocencia del alguerés ye'l siguiente:
Un 22,4% tien al alguerés como primer llingua, pero según el Atles Interactivo UNESCO de les Llingües en Peligru nel Mundu esti dialeutu ta consideráu en peligru d'estinción.
Exemplos
''Balzaruneta del rei de Aragò,
yeres la prenda giniosa, ru vantu;
an la Saldenya numbrara pe aspantu,
fultificara de torra i bastió,
Balzaruneta del rei de Aragò!
Escritores alguereses
Antoni Bal•lero
Santalaceae
Les santalacees (Santalaceae) son una familia de plantes perteneciente al orde de les santalales.
Descripción
Son plantes herbales o maderices, hemiparásites, con haustorios nes raigaños de los güéspedes. Presenten fueyes simples, davezu alternes. Les flores son inconspicuas, hermafrodites o unisexuales, actinomorfes, con periantu de trés a seis pieces, ovariu ínfero, unilocular y carpelos abiertos. Los frutos pueden ser núcules o drupes. Arrexunta a unes 450 especies de países templaos y templaos.
Xéneros
Los xéneros Arjona y Quinchamalium anguaño dispónense na familia Schoepfiaceae.
Shintaro Shimada
Shintaro Shimada (嶋田 慎太郎, ) ye un futbolista xaponés.
Chinu cantonés
La llingua o dialeutu cantonés (tamién nomáu yuè, chinu tradicional: 粵語, chinu simplificáu: 粤语, pinyin: yuèyǔ) ye un de los principales grupos de llingües/dialeutos chinos.
El cantonés estándar y les variedaes rellacionaes con 70 millones de falantes constitúin el grupu más meridional de llingües sinítiques. Y el terceru por númberu de falantes tres el mandarín y del wu. El cantonés fálase principalmente na provincia de Guangdong y nes rexones alministratives especiales de Ḥong Kong y Macáu. Les primeres comunidaes chines que s'establecieron en países occidentales como, Estaos Xuníos, Australia o'l Reinu Xuníu veníen de esta zona del sur de China. Esto fixo que'l cantonés fora mientres enforma tiempu l'idioma principal nos chinatowns de les grandes ciudaes d'estos países.
De les distintes variedaes siníticas, el cantonés ye l'únicu, aparte del mandarín, que tien una forma escrita. Ésta utiliza dellos caráuteres chinos que nun esisten en mandarín, y reutiliza otros con significaos distintos. El cantonés escritu utilízase, sicasí, namái en situaciones informales, como cartes ente amigos, foros d'Internet o delles formes de lliteratura popular. En situaciones formales el chinu escritu sigue les normes del mandarín.
En Ḥong Kong y Macáu, magar el cantonés úsase coloquialmente, tien un usu más acutáu en situaciones formales como discursos políticos y n'emisores de radio y televisión. Neses situaciones formales, l'idioma utilizáu nun ye cantonés coloquial, sinón mandarín con una llectura cantonesa de los calteres.
Quechua de Pacaraos
El quechua de Pacaraos ye una variedá del quechua que foi falada na comunidá de Pacaraos, nel valle del ríu Chancay (a 3000 msnm na provincia de Huaral, departamentu de Lima, Perú) hasta mediaos del sieglu XX. Esti quechua foi investigáu per primer vegada nos años 1970 pol llingüista neerlandés Willem F. H. Adelaar. Entós, esti quechua yera faláu sobremanera por muyeres de 60 años o más.
Una peculiaridá del quechua de Pacaraos ye que nun pertenez a nenguna caña principal de la familia quechua. A diferencia d'otres variantes quechues, el so acentu ye fonémico y cai sobre la postrera o la penúltima sílaba. Como los lectos Waywash y al contrariu de los Wampuy, estrema ente vocales llargues y curties.
La consonante uvular /q/ del protoquechua ye fricativa en Pacaraos: a la fin de la sílaba y a llau de consonantes sordes ye fricativa sorda [χ], de lo contrario ye sonora [ʁ]. A diferencia d'otros lectos quechua estrema ente [r] (exemplu: rapqan "dambos") y [rr] (exemplu: rraqak "chica"). Como en dellos lectos del quechua ancashino, l'africada postalveolar /t͡ʃ/ orixinal tresformóse en [s] (exemplu: say "esi") y /s/ a [h] (exemplos: huti "nome", hai hai "planta", rrahu "nieve"). L'africada retroflexa /ʈ͡ʂ/ caltúvose.
El vocabulariu del quechua de Pacaraos coincide parcialmente col quechua sureñu (exemplu: kunan "agora"), y en parte col waywash (exemplu: yarku- "remanecer", akshu, "papa"). Amás hai munchos préstamos del jacaru o otres llingües aimaras (exemplos achara "vieyu", uni- "odiar", wilka "sol"). Delles pallabres son conocíes puramente nel quechua de Pacaraos, ente otros arapu- "contestar", chaqpa "ropa", rapqa- "dambos".
Comparte tamién munchos sufixos col Waywash, ente ellos -ćhaw "en, sobre" y -piqta, -piq "de, dende". El sufixu d'acusativu -kta tien una forma llarga -kta y forma curtia -k, esta postrera con acentu final. El sufixu negativu -el so (<*-chu) tien variante curtia -s. El xerundiu ye espresáu con -shpa, como nes variantes QII. La primer persona del verbu y la forma posesiva del sustantivu fueron espresaes pol acentu final y adición del sufixu -y. Exemplu: tarpuy "semar" (raigañu: tarpu-) - tarpúy "semo" (cf. en waywash tarpuu, en wampuy tarpuni) - tarpunki "llantaderes" - tarpun "llantadera".
Machilipatnam
thumb|300px Machilipatnam (En telugú: మచిలిపట్నం) ye una ciudá y municipalidá de grau especial nel distritu de Krishna, Andhra Pradesh, India. El pueblu esiste dende'l sieglu III A.C. (periodu Satavahana) cuando, según Ptolomeo, yera conocíu como Maisolos. El Periplu pela Mar Eritrea la llapada Masalia nel sieglu I. El puertu de la ciudá ta alcontráu nel sureste, o Mariña Coromandel, de la India. Asitiáu na boca del ríu ríu Krishna na Badea de Bengala, el Masula foi un puertu que tuvo un comerciu marítimu floreciente. Foi un puertu inmportante pal comerciu francés, británicu y holandés del sieglu XVII, cuando yera conocíu como Masulipatam.
La ciudá foi fundada nel sieglu XIV por mercaderes árabes. Foi ocupada polos portugueses ente 1598 y 1610, siendo abandonada. Los ingleses establecer na ciudá en 1611.
Tien un puertu pesqueru con capacidá pa 350 barcos y amás produz arroz, granes oleaxinoses y presea científica. La ciudá anguaño tien cerca de 183.000 habitantes, constituyendo una importante terminal ferroviaria y centru educativu.
Teoría social
La Teoría Social ye una ciencia que se dedica al estudiu de la sociedá humana, entendida como'l conxuntu d'individuos que viven arrexuntaos en diversos tipos d'asociaciones, coleutividaes ya instituciones. Esta ciencia estudia'l desenvolvimientu, la estructura y la función de la sociedá.
Xeneral y particular
Ye necesariu estremar ente Teoría sociolóxica y Teoría social. Nel primer casu faise referencia a una teoría xeneral subxacente a tolos fenómenos sociolóxicos, ente que nel segundu casu tratar d'un conxuntu de teoríes de menor xeneralidá que describen aspeutos parciales dientro del ampliu espectru que tomen les ciencies sociales. Asina, l'estudiu sobre'l suicidiu, per parte d'Émile Durkheim (El suicidiu. Estudiu de socioloxía) ye un exemplu de teoría social, yá que centra l'atención nun aspeutu particular de la sociedá. La teoría sociolóxica, otra manera, habría de ser la teoría compatible con toles teoríes parciales que fueren verificaes, d'ende que tal teoría ye un oxetivu a algamar.
Definición
La Teoría social arreya'l desenvolvimientu de delles perspectives importantes dientro de la Hestoria de la Teoría social contemporánea:
Puramente nun se comprobaron toes estes teoríes como hipótesis de trabayu a la manera de les ciencies físiques. Sí se fixo a nivel de contraste del pensamientu social (ciencia social) cola realidá social (mundu real).
L'establecimientu de les teoríes tien una xénesis particular nes Ciencies sociales, que son los procesos rexenerativos, tomaos de les ciencies naturales y de la teoría xeneral de sistemes, que pueden aportar a consideraos como axomes. Otra propiedá particular ye que les ciencies sociales actúen unificadamente o en grupos, axuntando a delles d'elles en cada casu.
El métodu sociolóxicu ye'l métodu científicu, común al pensamientu social y al científicu. La conexón de la ciencia social cola filosofía ye clara na definición de términos básicos. Los enfoques propuestos, que son ampliables, fueron bien ellaboraos y criticaos na hestoria del pensamientu social por una pléyade d'autores (escueles). Atayóse tamién la cuestión pol rangu de les teoríes: les grandes teoríes de la llista, d'algame mediu y de micro nivel. Demostróse nos manuales de socioloxía la posibilidá —non escluyente— d'analizar el fechu social por trés o más perspectives o métodu de triangulación.
D'alcuerdu a la concepción ideolóxica-política de los autores, esisten diverses concepciones sobre Teoría Social y Sociedá, como podemos alvertir de siguío:
Crítiques metodolóxiques
Desenvolvióse una metodoloxía bien importante. La quiciabes deseable preponderancia de la socioloxía, dientro de les ciencies sociales, ye un fechu d'unificación por una ciencia social. Borgatta & Mongomery analicen les correspondencies de la Socioloxía coles otres Ciencies Sociales y paez ser que la primera ye la más permeable, recibe mayor númberu de contribuciones y asimilar meyor.
Les crítiques consisten en que nun hai un sistema teóricu únicu pa la socioloxía, que fuera probáu pola esperimentación o investigación empírica, sinón puntos de vista como esfuercios conceptuales pa desenvolver principios científicos y modelos que describan eventos empíricos como la crítica de la opresión social y una meta analís (teoría de teoríes {escueles}). Ye ciertu, de xuru, pero tamién ye la manera de faer propiu de la ciencia social.
Significaos
Ye oportunu mentar los distintos significaos atribuyíos a la pallabra teoría dientro del ámbitu sociolóxicu. Debemos, sicasí, tratar de da-y el mesmu significáu que se-y da nel restu de les cañes de la ciencia esperimental, tal el de descripción resumida que parte d'aspeutos observables y cuantificables, que se pudo entamar en forma axomática. Tales significaos corrientes (según R. K. Merton) méntense de siguío la mayoría de la xente ta zarrada nuna pequeña burbuya d'ignorancia que solo s'españar cuando ellos mesmu cain nuna desafortunada cadena de sucesos inesperaos y desastrosos:
Rapilly
Rapilly ye una comuña francesa del departamentu de Calvados, na rexón de Normandía. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Consuelo Luzardo
Consuelo Luzardo González ye una actriz colombiana de televisión, teatru y cine.
Carrera
Consuelo estudió actuación desque tenía 14 años na Escuela Nacional d'Arte Dramático, nesa dómina dependencia del Ministeriu d'Educación. A pesar de la so formación nel teatru que s'empecipió con La casa de Bernarda Alba de Federico García Lorca, optó por empezar a apaecer en series de televisión siendo la so primer incursión na comedia Llar duce llar, escrita y empobinada pola so mentor Víctor Mallarino Botero.
Siguió en teatru, radio cine y televisión onde participó nes series y telenoveles más populares de Colombia. La que la convirtió nuna actriz reconocida foi la famosa comedia costumista Yo y tu, onde actuó dende 1965 hasta 1976 interpretando a Cuqui un personaxe bien queríu pol públicu.
Trabayó en diverses telenoveles como Perru amor, Xuegos prohibíos, Merlina, mujer divina y tamién trabayó en series como Mujeres asesinas, nel episodiu, Carmen, honrada xunto a l'actriz venezolana Coraima Torres, y más apocayá trabayó en Aquí no hay quien viva y El cartelu, onde interpretó a la güela de «El fresita», interpretáu por Manolo Cardona.
Ye l'actual presidente de l'Academia Colombiana d'Artes y Ciencia cinematográfiques y esti 2017 participa como actriz de repartu de la recién producción del reconocíu direutor Gustavo Nieto Roa, Película, Camparines Verdes.
Teatru
Chicago, el musical (2012) Teatru * El rehén (2011) Teatru * Cita a palpu (2007) Teatru * El Llocutoriu (2005) Teatru * D'Oficiu Maternal (2000) Teatru
Premios Llograos
Festival de Teatru
Hipólito de Roma
Hipólito de Roma o obispu Hipólito foi un escritor de la Ilesia cristiana primitiva. Al paecer foi escoyíu como'l primera antipapa en 217, pero morrió reconciliáu cola Ilesia'l 235 como un mártir, polo qu'agora ye honráu como un santu. El misteriu qu'envolubra a la persona y los escritos de Hipólito, unu de los más prolíficos escritores eclesiásticos de los primeros sieglos, foi desveláu un pocu per primer vegada a mediaos del sieglu XIX pol descubrimientu del so Philosophumena. Asumiendo qu'esti trabayu seya obra de Hipólito, la información dada nél respectu al autor y la so dómina puede combinase con otres feches conocíes pa tener un esquema razonable de la so vida.
Vida
Presbíteru de la Ilesia de Roma na dómina del Obispu Ceferino, Hipólito estremar pola so cultura y elocuencia. Foi nesa dómina cuando l'entós nuevu Oríxenes escuchó les sos prédiques. Probablemente pocu tiempu primero que cuestiones de teoloxía y de disciplina eclesiástica provocaren conflictos direutos con Ceferino o col so socesor Calixto I.
Hipólito acusó al obispu de favorecer la herexía cristolóxica de los monarquianistas y d'estropiar la disciplina de la Ilesia pola so laxo remanar al dexar el reingreso a la Ilesia a antiguos miembros escluyíos en razón d'ofienses graves. La resultancia foi una cisma y ye probablemente por tal razón que Hipólito alloñar de la Ilesia mientres unos diez años liderando una congregación separada. Mientres les persecuciones del emperador Maximino el Traciu del añu 235, Hipólito y Ponciano, que yera entós papa, fueron exilados a Cerdeña, onde morrieron.
Surde de l'asina llamada "Cronoloxía del añu 354" (más precisamente Catalogus Liberianus) qu'un 13 d'agostu, probablemente del añu 236, los cuerpos de los exilados fueron soterraos en Roma, el de Hipólito nel campusantu de la Via Tiburtina. Esto lleva a suponer qu'antes de la so muerte foi recibíu nuevamente nel senu de la Ilesia. Esto taría amás confirmáu pol fechu que dende entós la so memoria ye venerada en cuantes que santu y mártir.
El papa Dámaso I dedicólu unu de los sos famosos epigrames. Prudencio transpuso elementos del mitu griegu de Hipólito, el fíu de Teseo (que'l so nome en griegu significa “el que desamarra los caballos” y que morrió abasnáu polos sos caballos) al so rellatu sobre la muerte del santu cristianu. Asina, describió de manera conmovedora'l cruel supliciu del Hipólito históricu, lo que ye casi con certidume una lleenda. Por tales razones, tresformar nel santu patrón de los caballos (el primeru ye San Antonio de Padua). Mientres la Edá Media, los caballos enfermos solíen ser llevaos a St Ippolitts, en Hertfordshire (Inglaterra) onde una ilesia fuéra-y consagrada.
Nos tiempos que siguieron, pocu quedó de la memoria del Hipólito históricu. Nin Eusebio de Cesarea nin Jerónimo de Estridón (San Jerónimo) supieron que l'autor tan lleíu nel Este y el santu romanu yeren una mesma y única persona. Munchos estudiosos envaloraben qu'ello nun yera probable argumentando que distintos niveles de desenvolvimientu de la doctrina de la Trinidá yeren indicadores de dómines d'escritura distintu. El comentariu del "Chronicon Paschale" contién solo llixeres reminiscencies de los fechos históricos, como'l fechu que la sede episcopal de Hipólito taba asitiada en Portus nes cercaníes de Roma.
En 1551 atopóse una estatua de mármol nun campusantu de la Vía Tiburtina que representaba un home sentáu: en dambos llaos del asientu taba grabáu un ciclu pascual y na parte anterior figuraben los títulos de numberosos escritos: yera la estatua de Hipólito aplicáu al so trabayu. Correspondía de xuru al sieglu III. Foi asitiada nel Muséu Laterano: un rexistru na piedra que representaba una tradición perdida.
Discutiniu sobre la biografía
Investigaciones recién punxeron en tela de xuiciu la reconstrucción de la biografía. Retomando una propuesta de Pierre Nautin, el congresu romanu de 1976 llegó a la conclusión que yera menester estremar, al marxe de delles obres apócrifes, dos autores, un Hipólito occidental y unu oriental. El mal llamáu Hipólito occidental (del que nun hai pruebes de que se llamara Hipólito) sería l'autor de los Philosophumena y el tratáu Sobre l'universu (que los sos títulos apaecen na estatua romana). Sicasí, l'autor oriental, que'l so nome yera efeutivamente Hipólito, compunxo sobremanera obres exexétiques. Estes posiciones fueron confirmaes polo xeneral por investigaciones socesives, anque con cambeos menores. Por casu, rexístrase un escepticismu creciente sobre'l papel de Hipólito na redaición de la Tradición Apostólica. Tamién se duldar de les indicaciones de Pirro Ligorio sobre les circunstancies en que foi topada la estatua. Tola cuestión precisa una revisión de conxuntu ya imparcial.
Obra
La obra de Hipólito ye avolumada y puede comparase na so variedá a la d'Oríxenes. La mesma englobó les esferes de la exéxesis, de la homilética, de l'apologética y polémica, de la Cronoloxía y del derechu canónicu. Los sos escritos llegaron hasta nós de manera tan fragmentaria que ye difícil llograr a partir d'ellos una noción esacto y preciso de la so importancia intelectual y lliterario.
Tocantes a los sos trabayos d'exéxesis, los meyor calteníos son el "Comentariu sobre'l profeta Daniel" y el "Comentariu sobre'l Cantar de los Cantares." Magar delles imprecisiones en tipoloxía, la so exéxesis estremar por una cierta sobriedá y sentíu de proporción.
Ye práuticamente imposible evaluar a Hipólito en cuantes que predicador por cuanto les Homilíes pa la celebración de la Epifanía que figuren col so nome, fuéron-y equivocadamente atribuyíes.
Escribió obres polémiques en contra de los paganos, los xudíos y los heréticos. La más conocida d'estes ye la Refutación de toles herexíes, que aportó a conocida sol desaveniente títulu de Philosophumena. De los diez llibros que lu componíen, el segundu y el terceru perdiéronse, el llibru primeru foi mientres un llargu periodu editáu (sol títulu Philosophumena) ente escritos d'Oríxenes, los llibros cuartu hasta'l décimu fueron afayaos pol griegu Minoides Mynas, ensin el nome del autor, nun conventu nel Monte Athos en Grecia.
La importancia atribuyida a la obra foi sicasí bastante esaxerada: un exame seriu de les fontes utilizaes pa la esposición del Gnosticismu demuestra que la información suministrada nun ye siempres fiable.