cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Oliva de la Frontera
De la Dómina Templaria al sieglu XVII
Resultaron infructuosos los intentos de que creciera la población pola inestabilidá de la zona, cercana a la frontera de Portugal, por eso Pedro Ponce de León, nietu de Pedro Ponce de León el Viejo, vender en 1402 a Gomes Suárez de Figueroa por 5378 dobles morisques, 25 marcos de plata, 375 dobles de plata y 9 reales del mesmu metal, pasando a incorporase al Ducáu de Feria.
Tien De señalase qu'Oliva de la Frontera y Valencia del Mombuey, entá siendo parte del Estáu de Feria, dende'l puntu de vista xeográficu, caltuviéronse siempres como enclaves aisllaos del restu del Señoríu, nun teniendo comunicación colos restantes territorios del mesmu sinón al traviés de Jerez de los Caballeros.
De resultes de les guerres hispanoportuguesas del sieglu XIV, nesta dómina'l llugar atópase en ruines y casi despoblado, amenorgándose'l so censu a cuatro vecinos. Pa incentivar la llegada de pobladores, don Gomes dio una carta-puebla nel mesmu añu de la compra na que daba un conxuntu de ventayes, exenciones fiscales y creitos, de tala forma que les tierres dar a los llabradores en usufructu. Nun aportaben a la plena propiedá de la mesma, pero dábase-yos la seguridá de que, mientres cumplieren lo axustao, caltendríen l'usufructu. Amás construyóse una fortaleza pa defender el vecinderu de los ataques procedentes del otru llau de la frontera.
La carta-puebla foi un documentu vital pal futuru de la población, non yá porque cumplió'l so oxetivu repoblador (nel primer cuartu del sieglu XVI, la población yera de 1800 habitantes), sinón porque s'estableció un dominiu total de los Suárez de Figueroa.
El 8 de xineru del 1654 el pobláu foi afaráu polos portugueses nel intre de la Guerra de Separación de Portugal del tronu d'España. Oliva foi escalada polos lusos qu'arruinaron la ilesia, el conceyu y el castiellu. La destrucción tuvo d'algamar enormes proporciones pos el 28 de xineru de 1660, una vegada roblada la paz, el Gobernador del Estáu de Feria D. Gómez Magüeta visitó la villa pa la reconocencia de los bienes del Duque y procurar les midíes fayadices pa la recuperación de la población.
Sieglu XVIII
En 1705 sufrió nuevos ataques mientres la Guerra de Socesión española.
Estes guerres causaron un sensible amenorgamientu de los sos habitantes pos en 1591 (sesenta años antes del conflictu) vivíen 517 vecinos y en 1751 (más d'ochenta años dempués) namái había 477.
Sieglu XIX
A partir de 1810 les dificultaes de los oliveros fueron bien grandes, pos Estremadura foi teatru de delles operaciones militares na Guerra de la Independencia. Hubo asentamientos de tropes franceses n'Oliva nos años 1810, 1811 y 1812. Amás les tropes pasaron por ella y suministráronse-yos abondosa cebera. El total de les deldes de los dos exércitos cifrar en 1.841.396 reales, fechu que produció la ruina d'un grupu cuantioso de oliveros.
A la cayida del Antiguu Réxime Oliva de Jerez constituyir en conceyu constitucional na rexón d'Estremadura. Dende 1834 quedó integráu nel Partíu xudicial de Jerez de los Caballeros. Nel censu de 1842 cuntaba con 856 llares y 3410 vecinos.
Llueu se recuperó la llocalidá, sicasí, de los daños sufiertos, empecipiándose una nueva etapa d'espansión. Asina, en 1857 presentaben 4243 moradores y el cuartu de sieglu siguiente ganó un millar más, algamando en 1877 los 5605.
Cróniques del sieglu XVIII menten inda la so fortaleza como esistente anque n'estáu bien maltrecho. Anque na actualidá nun hai nenguna muerte d'esta obra, la villa constitúi un centru bien urbanizáu y modernu, de cases encaladas, con amplies cais y curioses places, que'l so formosu Paséu de les Palmeres trátase, ensin dulda, d'una de les realizaciones de la so especie más consiguíes de tola rexón, pola so amplitú y cuidada presencia.
Monumentos
thumb|270px|Santuariu de La nuesa Señora Virxe de Gracia.
Feries y Fiestes
thumb|left|270px|Pasión Viviente n'Oliva de la Frontera. Crucifixón y Muerte de Jesús.
Selmana Santa
Actu cultural más destacáu del pueblu, onde se representa con emoción les escenes de la Pasión de Cristu mientres la Selmana Santa. Esti actu, desenvolver dende l'añu 1.976. Anguaño esta fiesta ta declarada d'Interés Turísticu Rexonal. Na Pasión Viviente d'Oliva de la Frontera represéntense les siguientes escenes: Sicasí, con menor apoxéu que la Pasión Viviente, Oliva de la Frontera cunta tamién con una Hermandá, llamada Hermandá de la Santa Cruz, que ye la encargada de sacar a procesionar los pasos n'Oliva. Dicha Hermandá, data del añu 1761, anque tuvo los sos años doraos na década de 1990, cuando un grupu de persones axuntar col párrocu de la llocalidá pa realzar los desfiles procesionales. Daquella restauráronse andar, les imáxenes, otres fixeron nueves, y la xente collaboraba. Anguaño, l'arribación de xente a los actos entamaos pola Hermandá ye escasa, pero non por ello menos importante. Siguen procesionando los sos pasos y con muncha devoción los penitentes acompañen a les sos imáxenes. Les imáxenes que salen a la cai son les siguientes, según orde de salida y día:
Gastronomía
Como son migues, caldereta, gazpachu, cocíu estremeñu y per otru llau embutíos como son gatafos, morcones, llombos y xamón. Y tocantes a la repostería atopamos dulces tradicionales como son perrunillas, rosquíes, flores, rosques caseres…
Civilización pyu
La civilización pyu foi un conxuntu de pequeños reinos y ciudaes-estáu que se desenvolvieron ente los sieglos II e.C. y XI d. C., ocupando la zona central de l'actual Birmania. Estos pequeños Estaos fundar cola llegada a Birmania de falantes de llingües pyu, que les sos invasiones enmarcar dientro de les migraciones tibetano-birmanes. Tres cerca de 1200 años de civilización pyu, la estensión territorial en redol al añu 1050 del reinu de Pagan, que'l so orixe atopar nel sieglu IX, supunxo'l fin del denomináu mileniu pyu (consideráu l'equivalente a la Edá del Bronce en Birmania) y l'empiezu del periodu de los reinos clásicos birmanos.
En xunu de 2014, la Unesco escoyó como Patrimoniu de la Humanidá los xacimientos de los trés antigües ciudaes de Halin, Beikthano y Sri Ksetra cola denominación Ciudaes antigües de Pyu tomando los restos de les construcciones en lladriyu, les muralles y los fosos de dicha ciudaes que son testimonios de los reinos de Pyu.
La Ferrière-au-Doyen (Orne)
La Ferrière-au-Doyen ye una comuña francesa del departamentu d'Orne, na rexón de Normandía. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Myrmothera simplex
Myrmothera simplex ye una especie d'ave na familia Grallariidae.
Distribución y hábitat
Alcuéntrase en Brasil, Guyana, y Venezuela.
El so hábitat natural son les viesques montiegues húmedos subtropicales o tropicales.
Conteville (Sena Marítimu)
Conteville ye una comuña francesa del departamentu de Sena Marítimu, na rexón de Normandía. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Tormantos
Tormantos ye un conceyu de la comunidá autónoma de La Rioxa (España). Ta asitiáu na parte más occidental de La Rioxa, concretamente na rexón de la Rioxa Alta, partiendo cola provincia de Burgos. Allugar nes fértiles llanures del valle del ríu Tirón. Ello ye que ye la primer llocalidá rioxana que crucia'l susodichu ríu.
Historia
La primer referencia histórica que fai alusión a Tormantos data del sieglu XII (añu 1137); ye un documentu de donación que realizó Don Blasco Álvarez, vecín de Tormantos, a Santo Domingo de la Calzada, na que se dexaba una viña. Nel añu 1146 el rei Alfonsu VII inclúi a Tormantos nel Fueru de Cerezo, villa de la que s'independizaría mientres el reináu de Carlos III d'España.
Otru documentu de donación onde apaez ye del añu 1269, nel que Don Simón Roiz vencía a la so esposa Sancha Alfonso, fía del rei de Llión, cuanto tenía "en Tormantos y en tolos sos términos".
Hasta'l sieglu XII, la ruta francesa del Camín de Santiago escurría per esta zona, coincidiendo cola calzada romana. Darréu esvióse por Santo Domingo de la Calzada al so actual trazáu.
Nel censu de población de la Corona de Castiella del sieglu XVI, Tormantos apaez mentáu nel Arzobispáu de Burgos y nel Arciprestalgu de Belorado, con una población total de 200 almes.
Demografía
El conceyu, que tien una superficie de 11,07 km², cuenta según el padrón municipal pa del INE con  habitantes y una densidá de  hab./km².
Llugares d'interés
thumb|Ilesia de San Esteban. Construyir nel sieglu XVI sobre los cimientos d'una anterior d'estilu románicu. Consta d'una portada ensin decoración, afatada con un frontón partíu y pilastres a los llaos. Tien una nave central en tres tramos, cola cabecera y dos capilla llaterales en forma de cruceru: la de la derecha alluga un retablu barrocu con columnes salomóniques, dedicada a la Virxe de Nápoles; a la izquierda hai un retablu renacentista de madera policromada con escenes de la Última Cena y la Pasión de Cristu. El retablu que s'asitia nel altar mayor ye d'estilu barrocu y data del sieglu XVIII. Ta decoráu con rocalles y dedicáu a San Esteban, que la so imaxe ocupa la parte central, flanqueada poles de San Pedro y San Pablo. San Xuan Bautista ocupa la parte cimera. Nel primer tramu de la nave abre otra capiya, enrexada, que guarda un pequeñu retablu dedicáu a San Roque. La torre foi diseñada por Juan de Hernantes, vecín de Los Balbases. Ta formada por cuatro cuerpos en sillería. Tien un pórticu na entrada y un campanariu de cuerpu ochavado. Esti noble, condestable de Castiella mientres el reináu de Xuan II de Castiella, mandó construyir un palaciu, del que se caltienen, na actualidá, la fachada principal y l'escudu de los López-Dávalos. Darréu foi un conventu y, nos nuesos díes, ye una casa vecinal estremada en delles viviendes. Destaca la portada de la capiya.
Evolución de la delda viva
El conceutu de delda viva contempla namái les deldes con caxes y bancos relatives a creitos financieros, valores de renta fixa y préstamos o creitos tresferíos a terceros, escluyéndose, poro, la delda comercial.
La delda viva municipal per habitante en 2014 xubía a 100,00 €.
Flora y fauna
Tán condicionaes pol tipu d'agricultura de la zona, na so mayor parte cerealista, y pola desapaición de gran parte de los sotobosques que s'alcontraben ente los trés ríos que derruempen el términu municipal de Tormantos. A pesar d'esto, viven na zona numberoses especies de plantes y animales. Ente estos postreros destaquen el visón européu, el utre leonado, la llondra y la trucha.
Cómo llegar
Hai tres víes principales p'aportar a Tormantos. Una ye dende Logroño, al traviés de l'A12 y pola N-120 hasta Santo Domingo de la Calzada, onde se coyer la esviadura escontra Herramélluri (LR-201). Una vegada equí, hai que tomar la carretera LR-200 hasta'l conceyu. Dende Burgos el meyor accesu toma tamién la N-120 hasta Belorado y dempués tomando les carreteres BU-P-7101 y LR-200, que lleguen hasta'l pueblu. Finalmente, dende Vitoria tómense l'A1 y la N-124 hasta Haro y equí cuéyese la carretera N-126 hasta Casalarreina. Equí hai que tomar la N-232 hasta Tirgo, dempués la LR-201 hasta Herramélluri, y la LR-200 que llega hasta Tormantos. Hai autobuses diarios que conecten al pueblu con Haro y Santo Domingo de la Calzada.
Callospermophilus saturatus
Distribución xeográfica
Alcuéntrase en Cascade Mountains na Columbia Británica, Canadá y l'estáu de Washington, nos Estaos Xuníos
Pascale Ogier
Pascale Ogier foi una actriz teatral y de cine francesa. Actriz rohmeriana sumida en plena mocedá, ella quedó como iconu y figura murnia d'una dómina, los años 1980.
La Nouvelle vague (1958-1977)
El so nome completu yera Pascale Marguerite Cécile Claude Colette Nicolas, y nació en París, Francia, siendo los sos padres Marie-France Thielland, la futura actriz Bulli Ogier, y el músicu Gilles Nicolas. Pascale Ogier tenía dos años d'edá cuando los sos padres dixebráronse. La so madre tenía entós ventiún años y algamaba la mayoría d'edá. Ogier tenía ocho años cuando la so madre pasó del teatru al cine, y a los diez años afayó l'interior de los platós, siendo comparsa nun filme que la so madre rodó so la direición d'André Téchiné, Paulina s'en va.
Yá adolescente, el segundu home de la so madre, Barbet Schroeder —que yera, por aciu la sociedá Les Films du Losange, productor d'Éric Rohmer—, empecipiar nel universu de Charles Bukowski. Estudiante de lliteratura y cine na Universidá Sorbona Nueva París 3, ella atayó'l so cursu, en contra del conseyu de la so madre, pa dedicase a la interpretación.
Patrociniu de Losange (1978-1980)
Pascale Ogier llogró'l so primer papel en 1978, nel segundu llargumetraxe de Jean-Claude Brisseau.
Éric Rohmer ufiertó-y un segundu papel, xunto a Arielle Dombasle, nuna adautación lliteral de Perceval o'l cuentu del Grial, de Chrétien de Troyes, n'octosílabos. Como tolos otros actores del filme, ella apurrió la so voz al coru qu'acompañaba a la música medieval qu'ilustraba les distintes escenes.
Ella conoció, nel Festival du Nouveau Cinéma de Montréal, a Jim Jarmusch, col cual tuvo una rellación íntima, anque foi cola so direutor artísticu, Benjamin Baltimore, col que vivió en pareya al añu siguiente. Yera una dómina despreocupada na cual les toxicomaníes o'l sida nun habíen inda frenáu la llibertá sexual, y na cual ella tenía'l vezu, xunto a les sos amistaes de xente bon chic bon genre (ente elles Jim Jarmusch, Eva Ionesco, Christian Louboutin, Thierry Ardisson, Alain Pacadis, Pauline Lafont y la so madre, Bernadette Lafont, Pascal Greggory, Elli Medeiros, Virginie Thévenet o Roland Barthes), de siguir la cultura underground del llocal Le Palace, en París, nun Montmartre postmoderno.
En 1979, Éric Rohmer dirixir nel Théâtre des Amandiers nuna nueva traducción francesa fecha por él mesmu de Das Käthchen von Heilbronn. Pascale Ogier fixo'l papel principal, actuando xunto a Marie Rivière, Arielle Dombasle y Rosette, que reemplazaba a Béatrice Romand, otra de les actrices preferíes de Rohmer. En 1980, la versión televisiva de la obra llevar a la pequeña pantalla tres el so paréntesis teatral.
Rivette / Rohmer (1981-1984)
En 1981, Pascale Ogier collabora cola so madre nel guión del filme Le Pont du Nord, dirixíu por Jacques Rivette, cineasta que sustituyera a Éric Rohmer na direición de la redaición de Cahiers du Cinéma por motivos de índole política. Pascale Ogier interpretó unu de los dos principales papeles acompañada pola so madre, Bulle Ogier. La so actuación valió-y ser reconocida nos Estaos Xuníos como una esperanza del cine. Ella posó esnuda al añu siguiente frente al oxetivu del so compañeru Benjamin Baltimore como Marianne, pal cartelu de la revista Perspectives du cinéma français del Festival de Cannes de 1982.
En 1983, Ken Mac Mullen confió-y unu de los dos principales papeles de Ghost Dance, filme esperimental sobre la interpretación que Jacques Derrida faía de les pantasmes.
Éric Rohmer confió-y en 1984 el papel principal de Les nuits de la pleine lune, foi un filme de tonu esistencialista que representó bien la 'movida parisina' paralela a la madrilana. Louise, el personaxe fráxil y singular qu'ella interpretaba, estremaba la so vida ente dos homes, el día nuna ciudá planiada de los suburbios con un compañeru interpretáu por Tchéky Karyo, y la nueche nel mesmu París con un confidente al cual encarnaba Fabrice Luchini, hasta namorase d'un mozu de la nueche, Christian Vadim, y perder al home. Gracies al filme, Pascale Ogier llogró la reconocencia del públicu y del oficiu. En setiembre, la so actuación valió-y la Copa Volpi a la meyor actriz nel Festival Internacional de Cine de Venecia de 1984. El premiu foi dau por un cineasta al cual ella veneraba, Michelangelo Antonioni. Para Éric Rohmer yera una verdadera amiga, y sufrió manifiestamente cola so desapaición.
Muerte
thumb|Balta de Pascale Ogier nel [[Campusantu del Père-Lachaise.]] Ogier empecipió'l rodaxe de Elsa, Elsa, filme de Didier Haudepin, nel cual interpretaba al personaxe principal. El 17 d'ochobre intervieno nuna receición oficial nel Palaciu del Elíseo n'honor de la industria de la moda, en presencia del Presidente de Francia François Mitterrand, de grandes alfayates y d'artistes de fama. Siete díes más tarde, emitióse una entrevista rodada primeros de mes pal programa Cinéma, Cinémas, na cual remembraba distintes facetes de la so vida.
Dos meses y mediu dempués del estrenu de Les nuits de la pleine lune, el 25 d'ochobre de 1984, ella sufrió una anxina de pechu, como yá-y asocediera a la salida d'una velada en Le Palace con un antiguu compañeru d'escesos adolescentes. Nun sabía que tenía un soplíu cardiacu, motiváu por una malformación conxénita del corazón , y tardó n'avisar a los sanitarios. Morrió nel llugar un día antes de cumplir los 26 años. Na mesma tarde tenía llugar el preestreno del so últimu llargumetraxe, Ave Maria. Años más tarde la prensa francesa aldericaba si la muerte foi debida a una sobredosis, , que desterciaría la so cardiopatía conxénita.
Foi soterrada na mesma balta de la so güela, Marie-Louise Ogier (1912-2003), asitiada na división 52 del Campusantu del Père-Lachaise.
El sieglu XVIII:Los primeros Borbones
La Guerra de Socesión y el Tratáu d'Utrecht
Carlos II muerre en 1700 ensin descendencia, pero dexa nel so testamentu la corona a Felipe d'Anjou, fíu del rei de Francia y bicácanu de Felipe IV. En proclamándose rei Felipe d'Anjou, les potencies europeés opónense, tremando lo que podría significar la xunión de les corones d'España y Francia. Inglaterra, Holanda y Portugal afitaron al Archiduque Carlos d'Austria, que, como Habsburgu, había drechu dinásticu so la corona.
Aníciase d'esti xeitu la Guerra de Socesión Española (1700-1713), que tendrá un calter de guerra internacional (Francia y España escontra Gran Bretaña, Países Baxos, Portugal y Austria) y tamién de guerra civil: La corona d'Aragón sofita al Archiduque Carlos d'Austria que prometiera respetar los fueros ya instituciones de los desemeyaos territorios de la corona.
Nel ámbetu européu la guerra mui ceo favorez a los alliaos antifranceses. Sicasí n'España Felipe V percancia caltenese como rei y la guerra-y foi dafechu favoratible dempués la batalla d'Almança (25 d'abril de 1707).
Sicasí, l'allugamientu internacional camuda dafechu, pos l'Archiduque Carlos Heredia'l tronu d'Austria y la corona emperial alemana, lo que fai que la so candidatura'l tronu español pierda'l sofitu d'Inglaterra y Holanda.
Desti xeitu entámase a gustar una solución pautada al conflitu qu'aporta col Tratáu d'Utrecht de 1713, pol qu'Inglaterra y Austria reconocen a Felipe V como rei d'España sola condición de que renuncie a los sos derechos so'l tronu francés. Arriendes, Austria recibe como compensación los territorios de Milán, Nápoles, Cerdeña y Flandes; Inglaterra recibe Xibraltar, Menorca y la prosibilidá de comerciar coles colonies españoles (Navíu de Permisu y Asientu d'Esclavos); la islla de Sicilia ye cedida a Saboya.
La guerra civil n'España continúa daqué más, hasta que l'exécitu de Felipe V percancia blagu a blagu someter tola corona d'Aragón, cola toma al asaltu de la ciudá de Barcelona 11 d'abril de 1714 (diada nacional catalana).
El cambéu dinásticu’l sieglu XVII: Les reformes internes
En 1700, cola arrivada de Felipe V prodúcese'l camudamientu dinásticu (Borbones). Nun sólo ye un cambéu na familia rexente sinon que sobremanera ye un gran cambéu nel xeitu de reinar: Felipe V dende la so arrivada intenta imponer n'España'l modelu poilíticu francés, ye dicir, la monarquía absoluta.
Dempués la batalla d'Almança (25 d'abril de 1707) y de la conquista de los desemeyaos territorios de la corona d'Aragón, Felipe V promulgó los Decretos de Nueva Planta (Aragón y Valencia en 1707, Mallorca en 1715, Cataluña en 1716). Per estos decretos fincaben desaniciaos los fueros ya instituciones de los desemeyaos territorios de la corona d'Aragón.
Trátase de crear una cadarma política unifrome al xeitu centralizador francés. Polos Decretos de Nueva Planta'l territorio fincó sometíu como una única cadarma política y alministrativa.
Impúsose'l castellanu como única llingua oficial ya institucional. Les instituciones propies aragoneses sustituyéronse poles instituciones de Castiella. Les Cortes de Castiella pasaron a nomase Cortes d'España. El territoriu dexó de tar dixebráu en reinos y dixebróse en provincies, al fronti ca cual había un Capitán Xeneral, una Audiencia (xusticia) y un cargu trayío dende Francia: los intendentes. En Cataluña críyase'l Catastru: reforma fiscal pola que tolos habitantes del territotiu catalán debíen pagar impuestos, encluyíos lo ñobles, con igua a les sos propiedaes (semeyante a la taille francesa). Esti sistema de recaudación funcionó tan bien que s'intentó treslladar al restu territorios, pero fracasó pola oposición estamental de los privilexaos (en Castiella). Tamién reformóse l'exércitu, sustituyendo los tercios polos reximientos, y yá demientres el reináu de Carlos III establecióse'l serviciu militar obligatoriu.
La práutica'l despotismu ilustráu: Carlos III
Con Felipe V asiéntase la monarquía absoluta n'españa. El so fíu, Carlos III, será'l principal representante la práutica'l despotismu ilustráu n'España. Carlos III llegó a España a la muerti Fernandu VI en 1759, habiendo yá muncha práutica de gobiernu, pos fora rei de Nápoles. Carlos II llegó col envís de poner en práutica un proyeutu reformista cincáu n'idegues de la ilustración. Les sos primeres midíes reformistes (establecer el Catastru en Castiella) alcontraron darréu cola oposición de la nobleza. Arriendes esto coincidió con una estada de males colleches y carestía. Esti allugamientu finó desembocando nel motín d'Esquilache (1766), aprovecháu pola nobleza pa presionar al rei. Esti viose obligáu a deponer a Esquilache y entamar a acorriase de secretarios españoles menos reformistes. El motín d'Esquilache significó una galguia'l reformismu borbónicu, que de magar entós foi más musguín y prencipalmenti de calter económicu, figuren les polítiques de Campomanes, Floriblanca y Aranda.
Ente les reformes somos a figurar. La llimitación de l'empoder de la Mesta, lliberación del mercáu de granos, fin del monopoliu'l puertu Cádiz, fomentu la industria (riales fábriques) y establecimientu d'aranceles p'abellugar la industria llariega. Amás, en 1783 decretáronse honestes toles profesiones. El reformismu borbónicu tamién intenta disminuyir l'empoder de la Ilesia (regalismu y espulsión de los xexuítes acusaos d'istigadores del motín d'Esquilache).
Creáronse les sociedaes económiques d'Amigos de País, y qu'aporta idees y propuestos de reforma económica. Enfluyíos poles idees fisiocrátiques lléguense a proponer delles midíes de reforma agraria, que sicasí, fracasen. Reformóse l'exércitu serviciu militar obligatoriu) la oposición a les reformes empobinó a qu'estes plasmárense sobremanera nel fomentu d'obres públiques (alcantarilláu, allumáu públicu, axardinamientos…).
La evolución de la política hespañola n'Europa demientres el s. XVIII
Tres el Tratáu d'Utrecht, españa perdío tolos sos territorios europeos amás de fincar arrequexada a un allugamientu secundariu. La so política internacional centróse n'intentar recuperar la soberanía de Menorca y Xibraltar, caltener les sos posesiones coloniales y recuperar la so influyencia n'Italia. Estos intereses aportaron al averamientu ente Francia y España, que plasmóse nos socesivos Pautos de Familia, señaos a lo llargo’l s. XVIII. Al empar, los principales nemicos d'España foron Inglaterra (Xibraltar, Menorca y colonies) y Austria (influyencia n'Italia).
La ilustración n'España
La Ilustración arriva a españa de xeitu mui piano y tien un asentamiento mui abegosu. Introduxéronse les idees fundamentales de la Ilustración, mas con un retrasu de delles décadas, lo que pue debese al escasu númberu y influyencia de la burguesía.
De magar la década de 1750, entamamos a alcontrar a un grupu d'escritores españoles que yá reflexen idees de la Ilustración: Feijoo, Campomanes, Xovellanos, Olavide, Campmany. Los ilustraos españoles afayáronse aisllaos ente una aristocrcia y cleru antilustraos y unes clases populares ensin nenguna mena de formación. Poro, uno los sos temes más avezaos será la necesidá d'espoxigar la educación. Taben comencíos de que namái la meyora'l nivel educativu les clases populares podría sacar al país del so allugamientu d'atrasu. Por esta sida criticaron a les ódenes relixoses y a los estamentos privilexaos en xeneral.
Por mor al so esmolecimientu fundamental pol atrasu'l país respeutu a otros reinos europeos, el segundo tema fundamental de los sos escritos foi la economía y les reformes económiques precises. Atroxaben en que l'atrasu económicu d'España debíase al escesivu empoder y influyencia la nobleza y el cleru (principales propietarios de tierres). Propusieron delles midíes concretes pa llevar a cabu una reforma agraria, que fracasó pola oposición de los privilexaos.
Pascuala Corona
Pascuala Corona foi'l pseudónimu de la narradora, escritora, investigadora, promotora cultural, ilustradora y recopiladora de rellatos mexicanos populares Teresa Castelló Yturbide.
Pascuala Corona
Adopta l'alies de Pascuala Corona como homenaxe a la so añada, quien tamién foi añada de la so güela, orixinaria de Patzcuaro, Michoacán, pos yera la que-y cuntaba cuentos de pequeña cuando vivió en provincia; so esti nome robla la so obra empobinada al públicu infantil. Foi en 1945 que pública'l so primera llibru infantil Cuentos mexicanos pa neños.
Los sos cuentos de La Lleenda de la china poblana y La mio güela Romualda fueron escoyíos pa formar parte de les biblioteques escolares de too Méxicu.
Estudios
A finales de la década de 1950 entró a la Escuela Nacional de Pintura, Escultura y Grabáu "La Esmeralda" buscando perfeccionar la so téunica de pintura en caballete y poder realizar d'una manera más profesional les ilustraciones de los sos llibros, ilustraciones que roblaba sol pseudónimu de Girasola
Tradiciones mexicanes
Sicasí, non yá dedicábase a la lliteratura infantil sinón que tamién realizó delles investigaciones sobre cultura popular, artesanía y vistíos de los pueblos orixinarios de Méxicu volviéndose una especialista nel arte popular mexicanu. Como investigadora trabayó con distintos grupos d'artesanes, y artesanos, y especializóse nel estudiu del arte testil indíxena y tol so contestu, dende les muyeres qu'ellaboraben los testiles hasta l'analís de los materiales que los componen; el so interés destacar na conocencia de les fibres y los testiles.
Escribió más de 30 llibros, artículos d'arte y tradiciones mexicanes; amás foi conferenciante, asesora d'investigadores y trabayadora social. Los sos llibros fueron publicaos, y coeditado, por entidaes mexicanes como'l Museo Franz Mayer, Artes de Méxicu, CONACULTA, SEP y el INAH; trabayó con persones del Fomentu Cultural Banamex, Banca Serfin y Inbursa.
En 1988 funda l'asociación Pro-Seda pa sofitar al cultivu de la morera y la crianza de viermes de seda con un grupu de muyeres mixteques en San Mateo Peñascu, una comunidá d'Oaxaca.
Torre en Cameros
Torre en Cameros ye un conceyu de la comunidá autónoma de La Rioxa (España), asitiáu na cuenca del ríu Leza, contorna del Cameru Viejo.
Historia
La primer apaición de la llocalidá en documentos históricos data de 1366. Esi añu, Enrique II de Trastámara apurrió al caballeru Juan Martínez de Arellano dellos pueblos, ente los que s'atopaba Torre, como agradecimientu al sofitu ufiertáu nel enfrentamientu contra Pedru I el Cruel. Dichos conceyos constituyeron darréu'l Señoríu de Cameros.
Perteneció a les provincies de Burgos y Soria hasta la creación en 1833 de la provincia de Logroño.
Ye'l llugar de nacencia de Clara de la Concepción Sánchez (Torre en Cameros, 14 d'abril de 1902 - Soria, 22 de xineru de 1973) declarada Venerable pol Papa Francisco el 3 d'abril de 2014.
Xeografía
Hasta 2006 el conceyu rioxanu nun cuntaba con enerxía llétrica. Sicasí sigue siendo l'únicu conceyu de La Rioxa ensin llume nes cais.
Dientro del Cameru Viejo, ye de los pocos pueblos que cunten con una superficie forestal respetable. Dos montes arrodien a Torre: pela zona de Muriu en Cameros (el más estensu, de fayes y carbayos y tamién xardones de gran porte), y de San Román. El primeru d'ellos ye travesáu pela angosta carretera d'accesu; ente que'l segundu ye enfusáu per un antiguu camín comercial escontra San Román.
Demografía
El conceyu, que tien una superficie de 11,64 km², cuenta según el padrón municipal pa del INE con  habitantes y una densidá de  hab./km².
Evolución de la delda viva
El conceutu de delda viva contempla namái les deldes con caxes y bancos relatives a creitos financieros, valores de renta fixa y préstamos o creitos tresferíos a terceros, escluyéndose, poro, la delda comercial.
Llugares d'interés
thumb|250px|right|Ilesia de San Martín. thumb|250px|right|Ermita del Bon Sucesu.
Hipólito Unanue
José Hipólito Unanue y Pavón foi un médicu, naturalista, meteorólogu, catedráticu universitariu, políticu, precursor peruanu de la independencia, reformador de la medicina y fundador de la escuela de medicina de San Fernando, anguaño facultá de la Universidá Nacional Mayor de San Marcos. Destacó tamién como miembru de la Sociedá d'Amantes del País y collaborador del Mercurio Peruano, publicación ésta que tanta importancia tuvo pal fortalecimientu de la idea de la patria peruana nes acabadures de la colonia. Como políticu collaboró colos postreros virréis de Perú, y depués colos llibertadores José de San Martín y Simón Bolívar, actitú que nun tien de ser interpretada como acomodaticia, sinón como un lloable deséu de sirvir al país nel que nació, apurriendo'l so talentu. Foi ministru de Facienda (1821-1822 y 1824-1825), ministru de Gobiernu y Rellaciones Esteriores (1824 y 1825) y presidente del Conseyu de Gobiernu (1825-1826), cargo esti postreru que correspondía a la más alta función executiva de la nación. Tamién foi diputáu y presidente del primer Congresu Constituyente de Perú (1822-1823).
Biografía
Nació na riberana ciudá d'Arica que pertenecía al Virreinatu de Perú. Los sos padres fueron el vascu Miguel Antonio Unanue y Montalivet y l'ariqueña Manuela Pavón y Saláu de Araujo, descendientes direutos d'españoles peninsulares. La so familia nun cuntaba con grandes recursos económicos; otra manera, el so padre unos díes antes de la nacencia— quedara en cantu de la miseria pola perda d'una embarcación que constituyía la so única fonte d'ingresos. thumb|left|180px|Doña [[Mariana de Belzunce y Salazar, proteutora de Hipólito Unanue mientres los sos primeros años en Lima.]]
Estudios en Arequipa y Lima
Na so ciudá natal estudió les primeres lletres so direición de maestros privaos. Por vinculaciones familiares col cleru, inclinar pol sacerdociu; arriendes d'ello, viaxó a Arequipa ya ingresó al Seminariu de San Jerónimo onde cursó Humanidaes, Filosofía y Principios de Xurisprudencia.
Escontra 1777 treslladar a Lima ya ingresó a la Real y Pontificia Universidá de San Marcos (actual UNMSM), poniendo de relieve'l so verdaderu enclín: les Ciencies Naturales. Atopó l'estímulu oportunu de parte del so tíu, profesor d'Anatomía, dedicándose entós, con tesón y entusiasmu, a la carrera de médicu, non bien promisoria naquellos tiempos y nel mediu en que-y tocaría vivir. Pero, la necesidá de subsistir a les sos propies espenses llevar a asitiase como preceptor en casa d'Agustín de Landáburu, unu de los más ricos hacendados de la capital. Equí, el mozu Unanue foise rellacionando con miembros de l'alta sociedá limeña, qu'habríen de brinda-y la so amistá al afayar nél les dotes brilloses que tenía y que cultivaba con tanta dedicación y percuru, y que diben constituyir más tarde la so meyor vecería nel exerciciu de la medicina.
Llabor académicu y profesional
En 1783 graduar de bachiller en medicina, emprestando xuramentu n'avientu de 1786 na capiya de la Universidá de San Marcos, en que'l so profesoráu ingresó dos años más tarde cola cátedra de "Métodu de Medicina". Contribuyó a la formación de la Sociedá d'Amantes del País (1790), en que la so publicación, el Mercurio Peruano, empezó a escribir sol seudónimu de "Aristo". Les temes del Mercurio Peruano yeren diversos y de un interés notable. Unanue contribuyó con artículos que la so importancia ideolóxica anunciar na "Idea Xeneral de Perú" apaecía nel so primer númberu, un ensayu analíticu empuestu a que'l Perú fuera conocíu non solo polos peruanos sinón tamién nel estranxeru. Al traviés d'esa perimportante publicación perfiló la idea de la patria peruana, al presentar al Perú como una unidá xeográfica, según aportunar na busca d'una identidá, seya humana o natural.
Sicasí la so proximidá al gobiernu virreinal, Unanue collaboró en periódicos calificaos como sediciosos pola so propaganda lliberal, como El Verdaderu Peruanu y El Satélite del Peruanu. Escoyíu diputáu a Cortes por Arequipa, viaxó a España pero llegó cuando yá aquelles fueren eslleíes pola reacción absolutista. Visitó entós al rei Fernando VII pa xestionar privilexos pal colexu de San Fernando, según solicitar una restitución de bienes pal so amigu Agustín de Landaburu y Belzunce. Cúntase que'l rei, al comprobar la vasta conocencia del sabiu peruanu, ufiertó-y el títulu de Marqués; pero Unanue refugó con cortesía esta mercé y aceptó namái un oleu de la Virxe de l'Asunción que'l monarca tenía nuna salita, según el nomamientu como Médicu de la Real Cámara (1815). Coles mesmes, llogró que por real cédula del 9 de mayu de 1815 fuera aprobada la esistencia del Colexu de Medicina y Ciruxía de San Fernando.
Mientres la Independencia
thumb|right|180px|Escultura de Hipólito Unanue na entrada de la Facultá de Medicina Humana "San Fernando" de la [[Universidá Nacional Mayor de San Marcos.]] Tornó a Lima en 1816 pa dedicase a les sos xeres profesionales, docentes y asistenciales, pero, en busca de reposu, treslladar a Cañete. Retornó a la capital en 1820, llamáu polos sucesu qu'anunciaben yá una próxima emancipación política de Perú. A solicitú del virréi, integró como secretariu la delegación realista que s'entrevistó en Miraflores colos emisarios del xeneral José de San Martín. Cuando la ciudá de Lima foi ocupada polos patriotes, foi unu de los firmantes del Acta de Declaración de la Independencia, aprobada en sesión de Cabildru Abiertu'l 15 de xunetu de 1821. Proclamada la Independencia de Perú per San Martín ya instaláu el gobiernu protectoral, a Unanue encamentóse-y el Ministeriu de Facienda, cargu qu'exerció del 3 d'agostu de 1821 a 21 de setiembre de 1822. Tuvo qu'encarar la trabayosa xera de caltener l'alministración del Estáu, a pesar del llabor destructor de los realistes y los efeutos inmediatos de la llibertá económica. Foi, amás, unu de los fundadores de la Orde El Sol de Perú y miembru de la Sociedá Patriótica, ante la cual disertó sobre'l réxime políticu más conveniente pal Perú.
Como diputáu por Puno integró'l primer Congresu Constituyente de Perú, que la so presidencia exerció de 20 d'avientu de 1822 a 20 de febreru de 1823. El so llabor nel Congresu Constituyente foi infatigable y fecunda y con esa mística de serviciu diose por entero a participar nos trabayos de la comisión encargada de redactar el proyeutu de Constitución de la República con otros miembros de la Cámara. Nel marcu de la disputa ente'l Congresu y el presidente José de la Riva Agüero, siguió a ésti hasta Trujillo, y anque lo nomaron senador por Tacna del Congresu instaláu en dicha ciudá, nun aceptó y retornó a Lima.
Entrevistar con Simón Bolívar deque ésti llegó al Perú y llueu se ganó'l so enfotu. Ofició como'l so médicu cuando'l Llibertador tuvo seriamente afeutáu de salú nel históricu sitiu de Pativilca.
So la dictadura de Bolívar foi ministru de Gobiernu y Rellaciones Esteriores (de 20 de xineru a 3 d'abril de 1824), ministru de Facienda (de 28 d'ochobre de 1824 a 25 de febreru de 1825), y nuevamente ministru de Gobiernu y Rellaciones Esteriores (de 26 de febreru a 3 d'abril de 1825). Depués exerció la vicepresidencia del Conseyu de Gobiernu, cuerpu encargáu del gobiernu en Lima cuando Bolívar entamó la so xira al sur n'abril de 1825. La presidencia d'esti Conseyu de Gobiernu tenía d'exercela'l mariscal José de La Mar, pero per ausencia d'ésti, Unanue encargar de presidila, de 10 d'abril de 1825 a 5 de xineru de 1826; foi según esti sabiu ariqueño tuvo a la cabeza del poder executivu nel Perú, hasta que La Mar asumió dicha función.
El 10 d'ochobre de 1825 foi condecoráu cola medaya cívica col bustu de Bolívar. A los plenipotenciarios peruanos unviaos al Congresu de Panamá dio-yos instrucciones por que fueren bien cautelosos na cuestión de llendes, esmoleciéndose asina pola integridá territorial de Perú nuna dómina en qu'inda llexaba nel ambiente la idea continental de la patria.
Últimos años
thumb|250px|Restos de Hipólito Unanue fuelguen nel [[Panteón de los Próceres en Lima.]] En xunu de 1826 foi nomáu ministru de Xusticia y Negocios Eclesiásticos, pero tres la partida de Bolívar retirar a la so facienda San Juan de Arona, en San Luis de Cañete, onde'l so fíu José depués edificó'l Palaciu Unanue en 1840. Enfermu, tuvo que soportar inda'l dolor de perder a la so segunda esposa, Josefa de la Cuba. Él mesmu, yá nos sos díes últimos, frecuentó a un vecín pernomáu, l'ex direutor supremu de Chile, Bernardo O’Higgins, dueñu de la facienda Montalván.
Finó'l 15 de xunetu de 1833, a los 78 años d'edá, na facienda San Juan de Arona, a la que se retirara.
Hipólito Unanue foi de personalidá polifacética, como médicu, físicu y estadista. La so vida y obra, llargamente conocíes al traviés de la historia, han concitado sumu interés ente historiadores y biógrafos, quien dieron a conocer los sobresalientes cualidaes personales y profesionales del recordáu sabiu y precursor de la independencia peruana.
Obres escrites
Amás escribió diversos artículos qu'apaecieron nel Mercurio Peruano, El Satélite del Peruanu y El Verdaderu Peruanu. Nel primeru apaecieron los titulaos “Escurre xeneral de Perú” y “Sobre xeografía física de Perú”.
En tola so obra demuestra la so esmolición pol Perú. Pa él, la idea de patria o nación peruana yera daqué real y tanxible, y esta emoción peruanista llevar a dedicase al estudiu y conocencia plena de Perú, dende muncho primero de la Independencia, en plenu periodu colonial.
El Perú ye mentáu per primer vegada nel Mercurio Peruano col nome de PATRIA, y al traviés d'esa simple identificación, Unanue suxurió la idea del separatismu con al respective de la metrópolis, ensin necesidá de ser más esplícitu. Ye por ello que s'inclúi a esti sabiu na galería de los pernomaos precursores de la Independencia de Perú, anque hai qu'aprofiar qu'evolucionó amodo del fidelismo al separatismu. Proclamada la independencia, punxo'l so talentu al serviciu de la so patria, como ministru d'estáu so los gobiernos de San Martín y Bolívar.
La so obra esvalixada foi compilada en forma incompleta pol so descendiente, Eugenio Larrabure y Unanue, en 1914.
Descendencia
En 1799, casóse con Manuela de la Cuba y la Rocha, cola que nun tuvo descendencia. Ella finó en 1805 y antes de expirar pidió-y a Unanue que se casara con Josefa de la Cuba y Ballón, sobrina so. Asina lo fixo'l sabiu. D'esti segundu matrimoniu nacieron cuatro fíos: Francisca Unanue y de la Cuba, Rosa María Michaela Unanue y de la Cuba, Jesús Unanue y de la Cuba y José Unanue y de la Cuba.
De los sos fíos, solo Francisca y Rosa María Michaela, tendríen descendencia. La primera casóse col políticu Pedro Paz Soldán y Ureta y la segunda col francés Marcel Eugène Larrabure Domestoy.
De Unanue baxen, al traviés de les sos fíes, Pedro Paz Soldán y Unanue, Carlos Ortiz de Zevallos y Paz-Soldán, Mariana Larrabure de Orbegoso, Víctor Andrés García Belaúnde, José Antonio García Belaúnde, Pedro José Rada y Gamio, Domingo García Rada, Luis Alayza y Paz Soldán, Francisco Alayza y Paz Soldán, Eugenio Larrabure y Unanue, Luis Felipe Alarco Larrabure, Claudio Alarco von Perfall, Diego García-Sayán Larrabure, Juan Luis Cipriani Thorne, Alfredo Thorne Vetter y Carlos Larrabure y Correa.
Honores
Unanue recibió la Orde del Sol de José de San Martín.
En 1994 la Facultá de Medicina de la Universidá Nacional Federico Villarreal adoptó'l nome de "Hipólito Unanue" como homenaxe a esti pernomáu médicu peruanu.
Vascoiberismu
El vascoiberismu ye una hipótesis qu'afirma la rellación filoxenética ente les llingües vasca y íbera, de manera qu'o bien la llingua vasca sería la resultancia d'una evolución de la íbera o'l d'una evolución d'una llingua de la mesma familia que la íbera.
Sieglos XVI y XVII
El vascoiberismu puramente dichu empieza nel sieglu XVI. Autores como'l sicilianu Lucio Marineo Sículo (Opus de rebus Hispaniae mirabilibus 1533) indicaren la idea de que los antiguos pobladores d'España falaben vascu, pero consideraben que los íberos nun yeren parte d'esa población orixinaria, sinón advenedizos. Por esti motivu Julio Caro Baroja considera que'l primera vascoiberista foi Esteban de Garibay, quien en 1571 foi'l primeru en publicar delles de les etimoloxíes vascoibéricas que darréu recoyería Wilhelm von Humboldt, por más que'l so trabayu fuera pocu rigorosu. Darréu la idea ye recoyida por otros autores, como nel De l'antigua llingua, poblaciones y contornes de les Españas de 1587 del apologista vascu Andrés de Poça.
En 1607 publicar en Méxicu'l llibru "Discursos de l'antigüedá de la llingua cantabra Bascongada" escritu pol pintor Baltasar de Echave, natural de Zumaia, Guipúzcoa. Nél, el euskera fala como vieya madre a la so fía'l romance y narra la hestoria vista dende Gipúzcoa. Mientres sieglos foi una obra vascoiberista de referencia y ye de reseñar qu'esiste una copia manuscrita por Manuel Larramendi en Loyola. Yeren tiempos de persecución que dieron cola espulsión de la Compañía de Xesús en 1766. El trabayu d'Arnaud Oihenart (1592-1667) nel so Notitia utriusque Vasconiae (1638), onde introduz la idea (inda defendida na actualidá) de que la forma antigua 'ilia' significa "ciudá". Ente qu'en 1674 José de Moret (Annales del Reyno de Navarra) considera qu'hai por toa España un gran númberu de topónimos "vascónicos", lo qu'indicaría que'l vascu yera la llingua común de toa España.
Sieglos XVIII y XIX
Juan Antonio Moguel nel so Hestoria y xeografía d'España ilustrada pol idioma Vascuenciu (1804) presentó diversos estudios sobre l'orixe de la llingua vasca y la so rellación con otres llingües prerrománicu y románicu y darréu consideró que'l euskara podría tar emparentáu con idiomes antiguos d'otros llugares d'Europa.
Pero quien más contribuyó a la so popularización na comunidá científica de la teoría vascoiberista foi Wilhelm von Humboldt na so obra Prüfung der Untersuchungen über die Urbewohner Hispaniens vermittelst der Vaskischen Sprache (1821), quien, sobremanera n'Europa, ye consideráu padre de la teoría; magar partía del so contautu con intelectuales vascos y de la llectura de los trabayos de Astarloa y Hervás. Básicamente, la teoría afirmaba que l'íberu yera la llingua madre del vascuenciu, esto ye, el vascuenciu sería un descendiente direutu del íberu. Tien De tenese en cuenta qu'entós se consideraba que básicamente en tola Hispania indíxena prerromana falábase la llingua íbera (pos entós nun se consideraba nin siquier probable la presencia de falantes de llingües celtes en Hispania). Esti tipu d'afirmaciones derivó aína na idea de que los vascos seríen los habitantes orixinales de la península ente que los demás, ye dicir celtes y romanos, seríen invasores posteriores.
Darréu, los trabayos sobre'l vascoiberismu fuéronse desenvolviendo en paralelu colos del desciframientu de la escritura íbero (que tuvo grandes meyores nel sieglu XIX) llegando en 1907 un trabayu fundamental de Hugo Schuchardt (Die iberische Deklination), gran conocedor de la llingüística vasca, qu'en reacción a un estudiu de Philipon (quien proponía que les inscripciones paleohispániques taben nuna llingua indoeuropea) intentó establecer un paralelismu ente diverses supuestes terminaciones que s'atopaben nes inscripciones ibériques y la declinación vasca.
Sieglu XX
Sicasí, la práctica totalidá d'estos estudios quedáronse obsoletos cuando nos años 20 Manuel Gómez-Moreno empecipió'l desciframientu de la escritura íbero, amosando que les llectures previes teníen munchos errores. El trabayu revisáu de Gómez-Moreno foi publicáu en 1949. Esti trabayu dexó lleer de forma averada los testos, pero los testos siguen siendo inintelixibles na actualidá, anque puedan ser pronunciaos aproximao. Fonológicamente l'ibéricu y el euskera tienen una cierta semeyanza y paralelos d'alternanza morfolóxica llamativos.
Munchu autores trataron d'interpretar los testos ibéricos a partir de raigaños vascos a lo llargo del sieglu XX pero ensin demasiao rigor y con manipulaciones pocu rigoroses. Por esa razón la hipótesis vascoiberista, cayó en descreiito, principalmente por causa de la imposibilidá d'avanzar na traducción de los testos íberos basándose nel euskera.