cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Matemáticu
Distintos usos del términu matemáticu
Suel faese dacuando la distinción ente matemátiques pures y matemátiques aplicaes pa estremar la investigación en matemática, de la investigación n'árees rellacionaes (industria, inxeniería, teunoloxía) o interdisciplinas (ciencies cognitives), en ciencies allegaes (estadística, informática) o inclusive en ciencies sociales (filosofía, historia). Esta distinción, sicasí, nun ye aceptada unánimemente, como tampoco la clasificación d'un matemáticu como "científicu".
Muyeres matemátiques
200px|thumb|[[Emmy Noether (1882-1935), matemática.]]
De resultes de les enormes dificultaes y torgues colos que les muyeres tuvieron qu'enfrentase, a lo llargo de la historia y en tolos llugares del mundu, pa poder llevar a cabu un llabor d'estudiu o investigación en matemátiques (y na ciencia, polo xeneral), la mayoría de les persones que sobresalieron nel área de les matemátiques y algamaron sonadía universal fueron homes. A pesar d'estos inconvenientes, hubo muyeres que, gracies a una indomable voluntá, una posición social alta y, xeneralmente, a l'ayuda de dalgún mecenes masculín, dexaron una buelga imborrable nes matemátiques. Y non solo porque les sos histories de superación sían un exemplu, sinón porque les sos contribuciones científiques tuvieron una notable repercusión y relevancia. Ente les muyeres matemátiques más prominentes nacíes antes del sieglu XX podemos citar a: Téano de Crotona (sieglu VI e. C.), Hipatia d'Alexandría (alredor del 400), Ada Lovelace (1815-1852), Maria Gaetana Agnesi (1718-1799), Sophie Germain (1776-1831), Sofia Kovalévskaya (1850-1891), Alicia Boole Stott (1860-1940), Émilie du Châtelet (1706-1749), Carolina Herschel (1750-1848), Mary Somerville (1780-1872) y Florence Nightingale (1820-1910).
Los fondos cambeos demográficos y sociales socedíos principalmente dende'l final de la Segunda Guerra Mundial favorecieron la integración de les muyeres nel ámbitu llaboral y el paulatín amenorgamientu de les diferencies d'oportunidaes colos homes. Poro, la llista de grandes muyeres matemátiques del sieglu XX ye estensa y ente les sos figures más destacaes cabo mentar a Mileva Marić (1875-1948), Emmy Noether (1882-1935), Mary Lucy Cartwright (1900-1998), Rózsa Péter (1905-1977), Grace Murray Hopper (1906-1992), Olga Taussky-Todd (1906-1995), Julia Robinson (1919-1985), Emma Castelnuovo, (1913-2014), María Wonenburger (1927-), Ingrid Daubechies (1954-)..
Sicasí, la presencia de les muyeres nos puestos académicos y científicos de responsabilidá ye escasa. Por ello, y como asocede nos demás ámbitos de la conocencia, en diversos países esisten asociaciones de muyeres matemátiques con una fuerte implicación social na busca de la igualdá d'oportunidaes nel marcu de la investigación y la docencia en matemátiques. Este ye'l casu de l'Asociación Mujer y Matemátiques, la European Women in Mathematics (EWM) o la Comisión Muyeres y Matemátiques de la Real Sociedá Matemática Española, según delles asociaciones llatinoamericanes de muyeres matemátiques.
Cabo citar a Roswitha, monxa d'un conventu saxón del sieglu X, de meyor y mayor trabayu en lliteratura y filosofía que na ciencia de los númberos. Sicasí llució bon conocencia de l'Aritmética de Boecio y menta cuestiones amestaes a númberos defeutivos y perfectos, señalando ente ellos a 6, 28, 496, y 8128.
Nuna publicación sobre matemática recreativa de Rodríguez Vidal y Rodríguez Rigual, tamién figuren los nomes que siguen, como cultoras de matemática.
Premios y distinciones
thumb|200px|[[Medaya Fields, remembrando al matemáticu Arquímedes.]]
Nota: Nun esiste premiu Nobel de matemátiques; el Premiu Abel o la Medaya Fields considerar polo xeneral el so equivalente.
Estructura del informe
• Nᵘd'años, reflexa la llende d'edá pa presentase al certame. • Muyeres, cuando solamente pueden participar elles. • Beques, pa cursos, másteres o proyeutos. • Universidá, a la qu'hai que tar venceyáu p'aportar al certame. • Especialidá, si'l certame dedícase solo a una caña de les matemátiques.
Marisol Pérez Tello
María Soledad Pérez Tello de Rodríguez ye una abogada y política peruana. Foi Congresista de la República (2011-2016), pol Partíu Popular Cristianu. Desempeñóse como Ministra de Xusticia y Derechos Humanos de Perú dende'l 28 de xunetu de 2016 hasta'l 17 de setiembre de 2017.
Biografía
Nació na Provincia de Jorge Basadre, Tacna. Estudió nel Colexu Regina Pacis de la ciudá de Lima.
Cursó estudios de Derechu na Universidá San Martín de Porres y titulóse d'abogada en 1995. Llogró un doctoráu en Derechu pola mesma Universidá. Realizó estudios de Maestría en Derechu Constitucional na Pontificia Universidá Católica de Perú. Tamién tien un diplomáu en Derechos Humanos na Universidá Complutense de Madrid y en Mediu Ambiente na Universidá Politéunica de Madrid.
Empecipió les sos actividaes como Notaria Pública en 1999. Nel campu de la docencia, foi profesora de la Facultá de Derechu de la Universidá de San Martín de Porres, na especialidá de Derechos Humanos. Tamién ye presidenta del Centru de Derechos Humanos de la mesma universidá.
Afiliar al Partíu Popular Cristianu nel 2004, onde exerció la Secretaría Nacional Estructural – Formación y Capacitación (2007-2011). Nel 2011 foi candidata a la segunda vicepresidencia por Alianza pol Gran Cambéu (liderada entós por PPK) y foi escoyida congresista de la República pal periodu 2011-2016.
Ministra de Xusticia y Derechos Humanos
El 15 de xunetu de 2016, el presidente electu Pedro Pablo Kuczynski confirmó la so inclusión nel Conseyu de Ministros del so gobiernu, como Ministra d'Estáu nel portafolio de Xusticia y Derechos Humanos. El 28 de xunetu, xuró'l so cargu nuna ceremonia realizada nel Patiu d'Honor del Palaciu de Gobiernu.
Mientres el so xestión creóse l'Alcuerdu Nacional pola Xusticia, un espaciu pal diálogu ente'l Poder Xudicial, el Ministeriu Públicu, el Conseyu Nacional de la Maxistratura y l'Academia de la Maxistratura col fin de fortalecer el sistema de xusticia a nivel nacional. Nos meses de xestión, implementáronse midíes pa la modernización del Institutu Nacional Penitenciariu de Perú col fin de menguar los niveles de hacinamiento nos penales y amenorgar costos del internamientu. Arrenunció al cargu en setiembre de 2017.
La Portiella (Llanes)
La Portiella ye un llugar de la parroquia de Llanes, nel conceyu asturianu del mesmu nome.
Bubo sumatranus
El uxu malayu (Bubo sumatranus) ye una especie d'uxu, Uxu, estendida por Indonesia, Malasia, Myanmar, Tailandia y delles islles del Océanu Índicu.
Algama un llargor mediu de 41-46 cm y un pesu mediu de 1400-1600 g. El so envés ye d'un color pardu escuru y el banduyu ye ablancazáu con franxes grises. Los güeyos son enormes y escuros y el picu y les pates son mariellos.
El so hábitat natural son les xungles tropical y subtropical non demasiáu trupes. Aliméntase principalmente de grandes inseutos como escarabayos y saltamontes, pero como otres especies de uxos nun refalga los pequeños mamíferos, reptiles y páxaros.
Anque ta asitiáu provisionalmente nel xéneru Bubo ta pensándose n'asitialo nel xéneru Ketupa col uxu de monte y otres especies.
Foru de Cooperación Económica Asia-Pacíficu
La Cooperación Económica Asia-Pacíficu, más conocida poles sos sigles n'inglés, APEC (Asia-Pacific Economic Cooperation) ye un grupu de países de la conca del océanu Pacíficu qu'aconceyen cada añu al envís d'ameyorar los venceyos políticos y económicos de los estaos miembros. L'APEC ye un foru multillateral p'aldericar temes rellacionaos col intercambeu comercial y la cooperación económica. Creóse en payares de 1989 en Camberra, Australia. Los cabezaleros de tolos estaos miembros del APEC axúntense añalmente na cume de los "Líderes Económicos del APEC", el llar ye un estáu miembru diferente cada añu.
Panorama Towers
Les Torres Panorama ye un complexu residencial en Las Vegas, Nevada. Anguaño les torres Panorama I ya II tán completaes y l'III ta casi por terminar, y l'IV entá nun empezar la so construcción. El complexu foi diseñáu polos arquiteutos Klai Juba.
La torre Panorama I foi completada en 2006. Tien 33 pisos 128 metros (420 pies) d'altor. La torre Panorama II foi completada en 2007, tamién con 33 pisos y 128 metros d'altor. Les torres tán nel puestu 25 de los edificios más altu en Las Vegas.
Panorama Tower III ta casi por terminar y va inaugurase nel 2009. Voi Tener 147 metros (483 pies) d'altor y 43 pisos.
Panorama Tower IV ye una propuesta. Si constrúyese tendría 44 pisos y 168 metros (550 pies) d'altor.
Sistema semipresidencialista
thumb|400px|Los sistemes semipresidencialistes apaecen en mariellu. El sistema semipresidencialista, semipresidencialismu, democracia semipresidencialista o república semipresidencial, ye un sistema d'organización política parllamentaria na que'l primer ministru y el presidente son participantes activos de les funciones diaries del gobiernu. Estrémase del sistema parllamentariu en que'l presidente ye elixíu por votu popular y nun ye namái una figura representativa ceremonial. D'otra miente, sepártase del sistema presidencialista yá qu'esiste'l conceutu de primer ministru, con responsabilidaes énte la caña llexislativa del gobiernu.
Los poderes del presidente y del primer ministru xébrense de manera distinta en cada país qu'emplega esta mena d'organización política. Por exemplu, en Francia, el presidente ye responsable de los asuntos estranxeros mientres que'l primer ministru ye'l responsable de los asuntos nacionales. Nesti casu, sicasí, la división de poderes ente'l primer ministru y el presidente nun se menta na constitución, sinón que ye una convención política. , en Finlandia, el sistema políticu del que remanez el sistema francés, la división de poderes ta espresada nidiamente na constitución: "les polítiques estranxeres son encabezes pol presidente en cooperación col gabinete".
Los sistemes semipresidencialistes pueden tener periodos de cohabitación, nos que'l primer ministru y presidente son elixíos de manera separtada y de partíos rivales. Ello permite la creación d'un sistema efectivu de verificación y balance, común al sistema presidencialista. D'otra miente, tamién puede crear una fuerte tensión política ente los dos partíos nel poder.
Cabuerca
Una cabuerca ye una abertura fonda nel terrenu producida por corrientes d'agua. Nesi sen, les cabuerques, coinciden cola faza de tarrén que ocupa una fanguada, darréu que son éstes el camín natural pel que cuerre l'agua.
Desboyu
thumb|right|300px|Llena o desboyu del ríu Levisa Fork, en Grundy, Virxinia [[Estaos Xuníos]]
Un desboyu, ye la llena d'un ríu o la elevación del nivel del so cursu d'agua. Cuando per aciu de les lluvies, el caudal medra enforma, talo que'l calce del ríu nun ye quien a caltenelu, entós l'agua arrámase ya impla la bancada superior o llanada alluvial.
Fanguada
thumb|right|200px|Imaxe de la fanguada d'un valle. La fanguada ye per onde trescurren les agües. Una fanguada ye la estaya más fondera d'un valle, per au cuerren les agües naturales.
Tien los costaos llixeramente atenllaos pola mor de la depresión del tarrén y tá allugada ente tierres más elevaes. Suel tener forma de V, per aciu de l'aición del calce d'un ríu, o un desboyu. Nesti caberu casu, la llena del ríu suel asoceder nes époques de más lluvia, formándose una cabuerca
Semeya d'una fanguada
Parmu
Parmu ye un llugar de la parroquia del mesmu nome, nel conceyu asturianu de Teberga.
Landrethun-lès-Ardres
Landrethun-lès-Ardres ye una comuña francesa del departamentu de Pas-de-Calais, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Islles Spratly
Les islles Spratly son un archipiélagu del mar de la China Meridional, alcontráu ente Filipines y Vietnam. Consiste nun grupu d'aproximao 100 petones y castros, arrodiaos por ricos bancos de pesca y xacimientos de gas natural y petroleu.
Estes islles son conocíes por ser zona d'un territoriu en disputa ente dellos países. La China continental, Taiwán y Vietnam reclamen la totalidá del archipiélagu, ente que Malasia y Filipines reclamen una parte. Estos cinco naciones ocuparon militarmente diverses islles como testimoniu de la so soberanía na zona. Brunéi tamién ocupó dellos petones del sur del archipiélagu, pero nun fixo una reclamación formal d'estos.
Xeografía
L'archipiélagu estiende sobre una área de casi 410 000 km² nel centru del mar de la China Meridional; anque solamente tien una área de tierra menor a los 5 km². Ente les mayores islles pueden mentase Itu Aba (0,46 km²), Thitu (0,37 km²), West York (0,18 km²), islla Spratly (0,13 km²), Northeast Cay (0,12 km²), ente otres más. La mayoría de los castros y petones son menores a una hectárea. Tien 926 quilómetros de mariña, tien un clima tropical y el terrén ye dafechu planu (el puntu más altu ye un puexu ensin nome, de 4 metros d'altor, en Southwest Cay). El principal peligru nes islles son los tifones que pueden afarar los terrenes planos del archipiélagu; y tamién son una amenaza pa la navegación marítima por cuenta de la gran cantidá de petones de coral.
Política y gobiernu
Por cuenta de la múltiple disputa territorial, l'archipiélagu forma parte de los siguientes países:
Economía
Los principales recursos de les islles son los cales de pesca (d'onde ye l'actividá más desenvuelta), el guanu y l'esistencia de reserves potenciales de petroleu y gas natural, sicasí, esti recursu nun se pudo investigar y esplotar por cuenta de la situación política.
Demografía
Nun hai población aborixe nes islles; tolos habitantes provienen de los países vecinos. D'alcuerdu a datos oficiales filipinos de xineru de 2010, nes sos islles ocupaes (municipalidá de quinta clase Kalayaan) esistíen 299 votantes rexistraos, ente que al 1 d'agostu de 2007 la población yera de 114 habitantes establecíos nun barangay (barriu) de la islla Thitu. Delles islles reclamaes tán ocupaes por guarniciones militares de les naciones reclamantes.
250px|right|thumb|Vista de la [[Islla Spratly ocupada per Vietnam]]
Pleitu
De les aproximao 100 islles y castros del archipiélagu, unes 45 fueron reclamaes y ocupaes poles siguiente naciones litigantes:
Brunéi
Esta nación nun reclamó la totalidá del archipiélagu, pero reclama parte del mar de China de la Meridional como parte de la so plataforma continental y de la so zona económica esclusiva. En 1984, Brunéi declaró que'l Petón Louisa atópase dientro de la so zona económica esclusiva.
República Popular China
Esta nación reclama la totalidá de les islles como parte del so territoriu, col nome de Nánshā Qúndǎo. Les razones d'esti reclamu son históriques, atribuyendo espediciones navales escontra les islles mientres la dinastía Han (empiezos del sieglu II) y mientres la dinastía Ming (primer metá del sieglu XV), onde tantu pescadores y comerciantes chinos establecer nel archipiélagu que pertenez a l'alministración china dende'l sieglu XVI; la República Popular China intenta demostrar la so reclamación con evidencies arqueolóxiques.
Mientres la dinastía Qing nel sieglu XIX y mientres el periodu de la República de China na primer metá del sieglu XX, persiste la reclamación de les islles Spratly y les islles Paracel. Nun mapa ellaboráu pol gobiernu chinu en 1947, se engloba a tou archipiélagu con nueve llinies puntiaes. Cola nacencia de la República Popular China, herieda la mesma reclamación fecha pola República de China, pero nun establez ocupación dalguna.
Canciller d'Austria
El Canciller Federal (n'alemán: Bundeskanzler, abreviáu a vegaes como Kanzler) ye'l xefe de gobiernu d'Austria. En calidá de presidente del Gobiernu Federal d'Austria, el canciller representa l'autoridá federal cimera del poder executivu. Anque formalmente ye un miembru más del gabinete, el Canciller considérase la posición más poderosa de la política austriaca, y como talu ye de facto el xefe del Executivu. El so llar oficial alcuéntrase na Cancillería Federal.
Islles Spratly
República Popular China
En xineru de 1988, empezó a ocupar delles islles del archipiélagu y empecipióse la construcción de delles defenses, coles mires d'exercer la so soberanía nelles. En marzu del mesmu añu, llogra una victoria nuna escaramuza contra Vietnam, que reclamaba diches islles, llogrando fundir dos barcos vietnamites. Depués en 1992 redactóse una llei qu'argumentaba que les islles taben dientro de la zona económica esclusiva de la República Popular China.
Islles ocupaes
Esti país ocupó ocho arrecife, que suman una área menor a una hectárea, y son los siguientes:
Esta nación ocupó tres arrecife, un bancu de sable, y construyó una islla artificial que suman una área de 6,2 hectárees, y son los siguientes:
Filipines
thumb|200px|Llocalización de Kalayaan con al respective de la islla de Palawan.
Bubo virginianus
El uxu cornudu, uxu real o uxu americanu (Bubo virginianus) ye una especie d'ave estrixiforme de la familia de los uxos (Strigidae). Ye nocherniega, de plumaxe rayáu. Ye dacuando tamién llamáu uxu real americanu.
Islles Spratly
Islles ocupaes
Esta nación ocupó siete islles, dos petones y un castru, suman una área de 83,89 hectárees:
República de China (Taiwán)
Esta nación reclama la totalidá de les islles como parte del so territoriu, col nome de Nánshā Qúndǎo. De fechu la reclamación tien el mesmu orixe que la de la República Popular China (por cuenta de la situación política onde los dos Chines reclamen ser la lexítima y que por consiguiente tienen d'exercer soberanía en tol archipiélagu).
Bubo virginianus
Distribución y carauterístiques
Habita nel continente americanu, dende Tierra del Fueu hasta'l norte d'Estaos Xuníos. Ye consideráu como la especie de uxu más grande d'América.
Islles Spratly
Islles ocupaes
Esta nación ocupó solamente una islla y un petón, totalizando una área de 46 hectárees:
Vietnam
Vietnam ye'l tercer país que reclama la totalidá de les islles como parte del so territoriu, col nome de Quần đảo Trường Sa. La so interpretación basar en que les islles fueron parte del reinu d'Annam, antecesor del país, mientres el sieglu XIX. En 1815, una espedición unviada pol rei Gia Long ocupara les islles. Cuando'l franceses ocuparon Vietnam a empiezos del sieglu XX, amestaron les islles Spratly en 1933, y per ende los vietnamites consideren como so cuando s'independicen de Francia. En setiembre de 1973, Vietnam declaró que les islles formaben parte de la provincia de Phuoc Tuy. En 1988 enfrentar a una escaramuza con fuercies de la República Popular China y son vencíos en siendo fundíos dos barcos vietnamites.
Adicionalmente, el gobiernu vietnamita basar na so reclamación col conceutu de la plataforma continental. Asonsañaron la téunica china d'usar fontes arqueolóxiques pa sumar pruebes a favor na so reclamación.
Islles ocupaes
Vietnam ocupó 7 islles, 15 petones y tres bancos de sable:
Posesiones inciertes
Esisten delles islles que, a pesar de ser reclamaes pelos países litigantes, nun se tien con exactitud si estes fueron ocupaes formalmente o inda siguen ensin ocupar.
Territorios ensin ocupar
Tamién esisten dellos territorios dientro del archipiélagu qu'a pesar de ser reclamaos, nun foi ocupáu por cualesquier de los países litigantes, sobre la base de toles fontes.
Resolvimientu del pleitu
Enagora, l'asuntu nun foi tratáu de manera oficial; Indonesia intentó ufiertase como mediador nel conflictu, ensin respuesta de los litigantes de tratar la soberanía de les islles. Sicasí, los países litigantes aceptaron unviar un equipu científicu pa esplorar el potencial de los recursos de la islla, y na proteición ambiental.
Micronaciones (estaos ficticios)
Adicional a los reclamos oficiales de los seis países independientes sobre l'archipiélagu, creáronse diverses micronaciones, feches por suxetos privaos, usando como base'l territoriu de les islles Spratly.
Reinu de la Humanidá
El Reinu de la Humanidá (Kingdom of Humanity) foi creáu en 1878 pol capitán británicu James George Meads, quien visitó les islles y se autoproclamó rei (James I) y reclamó les islles Spratly y Paracel como sos. En 1914 estableció formalmente'l reinu, y diseñó la so propia bandera.
República de Morac-Songhreti-Meads
La República de Morac-Songhreti-Meads (Republic of Morac-Songhreti-Meads) foi creada en setiembre de 1959 por Christopher Schneider, como un gobiernu rival al Reinu de la Humanidá. La disputa terminó cuando dambes micronaciones fundiéronse en setiembre de 1963 y Schneider caltendría'l so cargu de xefe d'Estáu. En 1972, tantu él como'l so gabinete perecieron al tratar d'abandonar les islles cuando un tifón azotó les Spratly.
Territoriu Llibre de Freedomland
El Territoriu Llibre de Freedomland (Free Territory of Freedomland) ye una micronación creada pol millonariu filipín Tomás Cloma el 15 de mayu de 1956, cuando reclamó les Spratly y otros petones cercanos como sos. El 7 de xunetu del mesmu añu, arrió la Bandera de la República de China instalada en Itu Aba y foi a la embaxada de la República de China en Filipines a dexar la bandera; lo que casi provocó un incidente internacional.
Principáu de Freedomland y República de Koneuwe
Desconozse cuándo se creó esta micronación, pero'l so nome foi conocíu n'agostu de 1974 cuando la policía francesa arrestó a un estafador que se autoproclamaba «Gran Duque del Principáu de Freedomland, el conde Othmar di Schmieder Rocca-Forozata». Esti principáu que tamién yera de la mesma una república, nun tenía rellación col Freedomland del filipín Cloma. Esta micronación tenía una bandera y tenía como territoriu les islles Spratly.
Paleárticu
thumb|340px|La Rexón Paleártica.
La rexón paleártica o paleoártica ye una de les ocho ecozones qu'estremen la superficie terrestre. De fechu ye la que tien un mayor tamañu. La rexón paleártica inclúi Europa, Asia al norte del Himalaya, África septentrional y les zones norte y central de la península arábiga. Esta denominación emplégase llargamente n'ecoloxía, botánica y zooloxía y bioxeografía la so superficie ye aproximao de 54.100.000 km cuadraos.
Los biomes presentes nesta rexón, aproximao de norte a sur, son: tundra, taiga, monte templáu de coníferes, monte templáu de frondoses, chaparral y monte mediterraneu, pradería, estepa y desiertu.
Principales rexones ecolóxiques
La ecozona paleártica entiende fundamentalmente ecosistemes boreales y templaos.
Rexón eurosiberiana
La rexón eurosiberiana ye la mayor rexón bioxeográfica del paleárticu. De norte a sur, presenta los biomes de tundra, nel estremu norte de Rusia y Escandinavia, taiga y monte templáu de coníferes y de frondoses. Esta vasta rexón tien munches afinidaes coles rexones boreal y templaes de la ecozona neártica, n'América del Norte. Eurasia y Norteamérica tuvieron coneutaes de cutiu al traviés del estrechu de Bering, y la so fauna ye asemeyada, con munches especies que pasaron d'una rexón a otra, sobremanera d'Eurasia a América del Norte. D'ende que munchos zoólogos consideren que les dos rexones tendríen de xunise nuna sola, la holártica. Les dos rexones comparten tamién munches especies vexetales, que formen la xeoflora arcto-terciaria.
Cuenca mediterránea
Les tierres riberanes del mar Mediterraneu nel sur d'Europa, África del Norte y oeste d'Asia constitúin la rexón de clima mediterraneu más estensa y diversa del mundu. El so clima carauterízase por iviernos nidios y lluviosos y branos calorosos y secos. Los montes mediterraneos de la rexón alluguen les 13.000 especies endémiques.
La cuenca mediterránea ye tamién una de les rexones bioxeográfiques más amenaciaes del mundu: Namái se caltién el 4% de la vexetación orixinal; y les actividaes humanes, como'l llendu intensivu, la deforestación, l'agricultura y l'urbanización, degradaron gran parte de la rexón. Orixinalmente, la rexón taba cubierta na so mayor parte de montes y deveses, pero la influencia humana convirtió gran parte d'ella nuna carba esclerófila, denomáu «maquis» o «garriga».
Desiertos d'Arabia y d'El Sáḥara
Una franxa de desiertos, ente los que s'atopen el desiertu d'El Sáḥara y l'arábigu, dixebra les ecozones paleártica y afrotropical.
Asia central y occidental
Asia Central y la Meseta d'Irán alluguen estepes seques y cuenques desértiques, con montes y praderíes montanes nos pandos y cordales. El piedemonte del Himalaya, ente los 2000 y los 2500 msnm, constitúi la llende cola ecozona indomalaya.
China y Xapón
China y Xapón son más húmedos y templaos que les rexones axacentes de Siberia y Asia Central, y alluguen ricos montes de coníferes, caducifolios y mistos, magar que anguaño atópense acutaos a les zones montascoses por cuenta de que les llanures y les cuenques fluviales, densamente poblaes, convirtiéronse en terrén agrícola y urbanu.
A diferencia d'Europa, Asia oriental nun se vio bien afeutada poles glaciaciones del Pleistocenu, y retién el 96% de los xéneros d'árboles del Pliocenu; Europa namái caltién el 27%.
Nes rexones subtropicales del sur de China y de Xapón, la transición de los montes templaos paleárticus a les selves indomalayes subtropicales y tropicales alluguen una ricu y diversu mezu de plantes y animales. Nel Sureste Asiáticu, dellos cordales formen llingües de flora y fauna paleártiques nel norte de Myanmar y el sur de China. Más al sur alcuéntrense dellos enclaves paleárticus aisllaos, como'l monte Victoria, nel centru de Myanmar, el Fan Si Pan, nel norte de Vietnam, y los montes de Taiwán.
Ecorrexones d'agua duce
La ecozona contién delles ecorrexones d'agua duce importantes, como los ríos d'Europa y Rusia, el llagu Baikal en Siberia, y el llagu Biwa en Xapón.
Fauna
Una familia d'aves, los acentores (Prunellidae) son endémicos de la rexón paleártica. Otres cuatro families son endémiques de la rexón holártica:
Tres families de mamíferos son tamién reinales:
Estrechu de Luzón
L'estrechu de Luzón (Luzon Strait) ye un importante estrechu marín alcontráu nel Pacíficu occidental, que coneuta'l mar de Filipines col mar de China Meridional, ente les islles de Taiwán, al norte, y Luzón, al sur, nes Filipines.
Xeografía
L'estrechu estremar nuna serie de pequeñes canales: el canal de Babuyan dixebra la islla de Luzón de les islles Babuyan; el canal de Balintang, dixebra de la mesma les islles Babuyan de les islles Batanes; y la canal de Bashi dixebra Taiwán de Batanes.
Este ye un estrechu importante pa la navegación y les comunicaciones. Munchos buques procedente d'América usen esta ruta p'aportar a los más importantes puertos d'Asia Oriental. Tamién munchos de los cables submarinos de comunicaciones pasen al traviés del estrechu de Luzón, apurriendo serviciu de telefonía a China, Hong Kong, Taiwán, Xapón y Corea del Sur.
Segunda Guerra Mundial
Na II Guerra Mundial, l'estrechu de Luzón foi parte de la ruta de la invasión xaponesa n'avientu de 1941. El 8 d'avientu (el mesmu día del ataque a Pearl Harbor, por causa de la llinia de fecha) desembarcaron en Batanes. El 10 d'avientu ocuparon la isla de Camiguin (nun confundir con Camiguin, xusto al norte de Mindanao), nun intentu que llueu abandonaron pa crear una base d'hidroaviones y el mesmu día desembarcaron en Aparri en Luzón.
Darréu, munchos submarinos de los EE. UU. cazaron a los convóis xaponeses que pasaben pel estrechu camín dende les Indies Orientales a Xapón.
Rexonalismu
El Rexonalismu foi una corriente político y cultural presente n'Asturies dende principios del sieglu XX hasta la Guerra Civil Española.
Contestu
A empiezos del sieglu XX el centru d'Asturies recibe folaes d'emigrantes a les sos ciudaes, Avilés, Xixón, Uviéu y Cuenques Mineres. Ello provoca per un sitiu la concienciación llingüística de la intelectualidá asturiana, y per otru llau un mayor grau de castellanización nes ciudaes asturianes. Amás, nesa dómina produz la industrialización d'Asturies, y la puxanza de la estracción minera, creando una burguesía asturiana, que depués diversificaría los sos negocios nel sector financieru.
Carauterístiques
Nel marcu cultural, el rexonalismu (dacuando nacionalismu) déxase ver en diverses disciplines artístiques, tales como pintura, música o lletres. Asina, pintores como Nicanor Piñole o Sebastián Miranda encuádrense dientro del llamáu rexonalismu, tamién músicos como Baldomero Fernández, Benjamín Orbón y Eduardo Martínez Torner. En lliteratura destaquen Pepín de Pría, Pachín de Melás -> Vida y obra, Constantino Cabal y Fernán Coronas.
Lliteratura
Amás de lliteratura popular, col sieglu XX hai un resurdimientu de lo nacional y lo rexonal, al que Asturies nun ye ayena; nel terrén lliterariu crear en 1919 la Real Academia Asturiana de les Artes y les Lletres, y en 1923 la Fiesta de la Poesía Asturiana nel Teatru Xovellanos, posible intentu de realización d'unos Xuegos Florales. Por aquellos tiempos dellos poetes asturianos intentaron xunir la litaeratura col movimientu novecentista qu'esistía n'España y especialmente en Cataluña. Si ente les carauterístiques del Noucentisme catalán ta'l clasicismu per un sitiu y el modernismu pol otru (musicalidá, maxa, simbolismu...) tou ellos atópase en Nel y Flor y en La Fonte del Cai, obres de Pin de Pría; clasicismu tamién entemecíu con un tonu melacólico atopamos en Fernán Coronas.
Nel teatru imponer con fuercia, nos 30 primeros años de sieglu, el llamáu Teatru Rexonal Asturianu y de la Naturaleza (Teatru Rexonal Asturianu y de la Naturaleza); un teatru costumista, melodramáticu, non convencional, diglósicu, que va tener en Pachín de Melás al so principal autor y a la Compañía Asturiana'l so primer mediu d'espardimientu.
Na prosa, ente otres coses similares tán Chárres-yos... con sabor localista xixonés d'Adeflor.
Bubo scandiacus
Bubo scandiacus ye una especie d'ave estrixiforme de la familia Strigidae. N'Estaos Xuníos conózse-y tamién como l'uxu del Árticu o'l gran uxu blancu. Hasta va pocu, taba vistu como l'únicu miembru d'un xéneru separáu, Nyctea scandiaca. Ye una estrixiforme de tamañu grande y un de los cazadores alaos más poderosos de la tundra.
Ye un divagante raru n'Asturies, en payares de 2021 vieronse dos exemplares, machu y fema nel cabu Peñes, na Costa Cantábrica, Conceyu de Gozón y en los días siguientes vieronse per otros llugares cercanos de la marina asturiana.
Taxonomía
L'uxu les ñeves foi una de les munches especies descrites por Carlos Linneo en 1758 na 10ª edición de la so obra Systema naturae siendo nomada como Strix scandica. Hasta apocayá yera consideráu como l'únicu miembru del so propiu xéneru siendo nomaos como Nyctea scandica pero estudio recién de la secuencia d'ADN del xenoma mitocondrial del citocromo b amuesa que ta estrechamente rellacionáu al xéneru Bubo, siendo treslladáu al dichu xéneru. Sicasí, delles autoridaes cuestionen esta clasificación y aína siguen usando Nyctea.
Morfoloxía
Esta ave de güeyos doraos mide 53 a 65 cm de llargor con 120 a 150 cm de valumbu. El machu adultu ye virtualmente blancu puru, y femes y moces amuesen pequeños llurdios negros nel abdome, qu'hasta pueden predominar. Dacuando son pardes. El so plumaxe ye gruesu, pesáu, y con una color blanca bien afecha al ambiente nórdicu del círculu polar árticu.
La nota más carauterística d'esti uxu ye'l so plumaxe blancu, que-y sirve de camuflaxe pal ambiente nel que vive y que, a diferencia de los de les demás clases de uxos, qu'en machos y femes son cuasi del mesmu color, nel d'esta especie presenta na fema unes rayes marrones.
Distribución xeográfica
Ye natural de les rexones más fríes d'América y Europa.
Hábitat
Alcuéntrase puramente na tundra.
Comportamientu, alimentación y reproducción
Como en tolos cazadores de la tundra los sos movimientos tán supeditaos a los rigores del clima y la disponibilidad d'alimentu, acompañando a les aves viaxeres nos sos desplazamientos escontra'l sur cuando les temperatures baxen hasta llendes insoportables. La so alimentación ye variada en forma, incluyendo aves de medianu tamañu y pexes, anque la parte más importante de la so dieta compónse de llebres y, sobremanera, aprovecha la gran despensa natural que suponen los lemmings pa tolos carnívoros de les rexones subártices. La dependencia que los predadores tienen de los lemmings ye tal que, mientres los años que les sos poblaciones algamen el so másimu, los animales cazadores tienen tamién les camaes más abondoses, les aves saquen alantre más pollos y les densidaes de carnívoros sobre la tundra aumenten considerablemente. De forma paralela a esta esplosión de recursos, los uxos les ñeves empiecen les sos puestes acondicionando un espartanu nial. Direutamente sobre'l suelu ponen un númberu bien variable de güevos qu'empiecen a guarase dende'l primeru. Pasaes cuatro o cinco selmanes, los güevos eclosionen y la fema permanez de continuu nel nial mientres siquier un mes, protexendo a los sos fíos de les baxes temperatures y alimentándose de les preses apurríes pol machu.
Cultura popular
Hedwig, la curuxa de Harry Potter ye un uxu les ñeves. Na edición orixinal n'inglés identificase con precisión como "snowy owl", esto ye, "uxu les ñeves". Anque los llibros identifíquenla como fema, pa rodar les películes utilizaron machos, por ser d'un color blancu más brillosu.
Ouadane
Ouadane (20.93167°N, -11.62°W) (n'árabe: وادان) ye una ciudá de la zona central de Mauritania, na pandu de Adrar al nordeste de Chinguetti. Foi fundada en 1147 pola tribu bereber Idalwa el Hadji y aína convirtióse nun importante puntu d'alcuentru y tránsitu de caravanes. Los portugueses establecieron un nucleu comercial en 1487, pero la ciudá empecipió'l so cayente nel sieglu XVI. La ciudá vieya ta declarada Patrimoniu Mundial de la Humanidá pola Unesco. Anque en ruines, ta básicamente intacta, ente que la ciudá nueva crez extramuros.
Rede de Biblioteques Públiques Municipales de Siero
El Conceyu de Siero (Asturies), entama'l so serviciu bibliotecariu por aciu una Rede de Biblioteques de la que formen parte los siete centros bibliotecarios de titularidá municipal del Conceyu.
Introducción
L'oxetivu fundamental d'esti serviciu ye facilitar l'accesu a tolos ciudadanos, ensin esceición, a los documentos que soporten la información y la cultura.
Les biblioteques públiques municipales de Siero carauterizar por:
Los siete centros que conformen la Rede de Biblioteques Públiques Municipales de Siero son:
Los siete biblioteques ufierten servicios bibliotecarios básicos:
Les Biblioteques Públiques Municipales de Siero, formen asina mesmu parte de la Rede de Biblioteques Públiques del Principáu d'Asturies
Historia
miniaturadeimagen|Biblioteca "Fausto Vigil" de La Pola Siero. Seición d'adultos La Biblioteca Pública Municipal “Fausto Vigil” de Pola de Siero empezó la so andadura fai casi 60 años, en 1958, cuando nun yera sinón un pequeñu serviciu de llectura que nin siquier tenía realmente un horariu fixu. Pero dende'l principiu la biblioteca foi apreciada y quería polos vecinos de Siero, y eso faía agorar un brillante futuru. Llueu empezaron a desenvolvese los servicios d'estensión bibliotecaria, y a la so alredor creóse un armazón de Casa de Cultura, del que la biblioteca foi siempres el so corazón y la so alma. Al empiezu de los años 90, la biblioteca, un serviciu yá fuertemente consolidáu, esperimentó un importante desenvolvimientu cola ampliación del edifico y la creación, gracies a ello, d'una Seición Infantil. Los neños siempres fueron y siguen siendo una vecería fiel de la biblioteca, y una vegada creáu'l venceyu raramente ruémpese, asina que aquellos usuarios infantiles son agora una parte importante de la Seición d'Adultos. Tamién nos entamos de los noventa, concretamente nel añu 1993, creóse'l Patronatu Municipal de Cultura del Conceyu de Siero, una fundación de servicios que tien por finalidá coordinar y promover el desenvolvimientu de la ufierta cultural nel Conceyu, y qu'en 2004 camudó'l so nome pol actual de Fundación Municipal de Cultura de Siero.
Na primer década del sieglu XXI, la biblioteca siguió sumando, entamando la Rede Municipal de Biblioteques de Siero. Los centros bibliotecarios del Conceyu, cuatro nesi momentu y siete na actualidá, coordinar nuna rede de servicios bibliotecarios. La Biblioteca de La Pola dibuxóse entós como cabecera d'una de les mayores redes bibliotecaries d'Asturies, con siete centro bibliotecarios.
Nos últimos años, l'actividá cultural desenvuelta pola Fundación en La Pola atopó una llende insalvable pa siguir amontándose: l'espaciu. Y la Biblioteca tamién sufría esi problema. Por enforma que s'anovara'l fondu, los documentos entá útiles yá nun cabíen. Los depósitos yá nun podíen almacenar los documentos qu'una biblioteca d'estes carauterístiques, cabecera de Rede, tien de caltener; nin siquier había espaciu pa los fondos locales. Nestes circunstancies desenvuélvese una apueste de futuru que va ser fundamental pa esta nueva etapa de la biblioteca y de la vida social polesa: el nuevu Conxuntu Cultural Comarcal de Siero.
Dependencies
left|miniaturadeimagen|Biblioteca "Fauto Vigil" de La Pola Siero. Espaciu pa los más pequeños Allugar n'unu de los trés edificios del Complexu Cultural de La Pola, no que se dio en llamar la isla de la cultura.
Cuenta con una Sala estremada pal usuariu infantil, asitiada na primer planta del edificiu, na que s'atopa tol fondu de consulta y préstamu pa esti usuariu según el OPAC pa la consulta d'esti fondu. Nella ta tamién el puntu de xestión del préstamu infantil, en que'l so amosador llevar a cabu coles mesmes los llabores de trabayu internu. Tamién ta nesta Sala l'ordenador pal accesu públicu a Internet de los usuarios infantiles.
Na Sala d'Adultos, que s'asitia nel pisu cimeru, atópase'l fondu de consulta y préstamu d'adultos, el OPAC pa la consulta d'esti fondu, y el puntu de xestión del préstamu pa estos usuarios. Tres el mostrador de préstamu, hai un despachu pa la xestión interna de la biblioteca. Esisten amás dos espacios estremaos dientro de la Sala d'Adultos: unu ta destináu a la llectura de les publicaciones seriaes, y nel otru asítiense'l ordenadores pal accesu públicu a Internet.
Toles meses tienen enchufes de conexón a la rede llétrica por que los usuarios puedan utilizar los sos portátiles entá ensin batería.
Tien amás la biblioteca un espaciu pa depósitu d'usu non públicu, asitiáu nel baxu cubierta y d'accesu dende la Sala d'Adultos.
Nel mesmu edifico y al llau de la biblioteca, ta asitiáu l'espaciu de Coordinación Bibliotecaria de la Rede de Biblioteques de Siero
Direición y contautu
Direición: Alcalde Parrondo, nᵘ 30. 33510 - La Pola Siero
Teléfonu: 985 72 06 34 Fax: 985 72 45 16
Nacencia
miniaturadeimagen|Edificiu de la Casa de Cultura y Biblioteca de Llugones. Inauguráu en 1997 La gran crecedera demográfica qu'esperimenta Llugones nos años sesenta, motiváu sobremanera pol gran númberu d'industries que s'asientan na llocalidá, trai la demanda de nuevos servicios, ente ellos los culturales.
A partir de los estos años constátase un gran interés per parte de diversos sectores de la sociedá y d'instituciones públiques y privaes de la nuesa llocalidá na creaci6n d'una biblioteca pa Llugones..
Asina, en 1965, el Vocal Provincial del Sindicatu del Metal de Siero, al traviés d'una carta repite la solicitú qu'un añu antes fixera la Xunta de la Seición Social de dichu sindicatu sobre la creación d'una biblioteca pa Llugones. Esti pidimientu basar na continua crecedera industrial de Llugones y na falta d'espacios fayadizos pal desenvolvimientu d'actividaes culturales, sobremanera pa la mocedá, yá que según les sos propies pallabres "resulta desconsolador comprobar como la mocedá d'esta llocalidá busca nos chiqres el so llugar d'esparcimientu y recréu al nun cuntar con un llugar apropiáu onde adquirir la cultura que los sos fértiles celebros ansían  .''
Dos años dempués, en 1967, el Conceyu de Siero, por aciu un plenu celebráu en el mes de mayu, alcuerde ufiertar al Estáu una cortil con destín a la construcción de una Biblioteca Municipal en Llugones. Y en otru plenu, celebráu en xunetu, solicitar al Direutor Xeneral d'Archivos y Biblioteques la creación de la biblioteca y autorízase a l'Alcaldía pa suscribir en nome del Conceyu un conciertu con el Centro Provincial Coordinador de Biblioteques relativu a los derechos y obligaciones de la Corporación y del referíu organismu al respective de la Biblioteca Pública Municipal. Esti conciertu va roblase en setiembre, actuando como representante del Conceyu'l so alcalde Don Leandro Domínguez Vigíl-Escalera y per parte del Centru Coordinador el so direutor provincial Don Lorenzo Rodríguez-Castellano García.
Una vegada daos estos pasos el Conceyu de Siero empieza los trámites d'espropiación de la cortil onde se va allugar l'edificiu de la biblioteca. Optar por una zona céntrica en lo que güei ye la cai Leopoldo Llugones. left|miniaturadeimagen|Sala d'Adultos de la Biblioteca de Llugones. Detalle de la fonoteca Espropiáu la cortil, empiecen les obres de construcción del edificiu, que van concluyir a fines de 1970, momentu en que s'unvien los pianos a la Oficina Téunica del Serviciu Nacional de Llectura por que esta estudie la distribución y l'allugamientu del moblame que se precisa..
Nel mes de febreru de 1972 el Ministeriu d'Educación y Ciencia, al cumplise tolos trámites esixíos, alcuerda crear la biblioteca de Llugones y aprueba el conciertu suscritu ente'l Conceyu de Siero y el Centru Provincial Coordinador de Biblioteques. Dempués d'esto, la biblioteca taba llista pa la so apertura al públicu que se va producir el día 13 de mayu de 1972, a la inauguración asistieron diverses personalidaes de la vida político y cultural del momentu.
La biblioteca asitiar nel primer pisu del edificiu, tenía una planta en forma de L y cuntaba con una sala de llectura tantu pa los llectores infantiles como pa los adultos, delles meses pa la llectura y consulta, un mostrador d'atención al públicu, un despachu y un deposito. Esta distribución va caltenese asina mientres ventidós años, salvu pequeños cambeos nel moblame, hasta que se llevantó'l nuevu edificiu nel añu 1996.
Primeros pasos
La biblioteca empezó la so andadura con un fondu de dos mil sesenta y cuatro volúmenes apurríos pol Serviciu Nacional de Llectura, col que se trataba de tomar tolos campos del saber y la cultura. Anque por cuenta de les circunstancies polítiques de la dómina, determinaos autores y obres como La Rexenta de Clarín o tola obra de Blasco Ibáñez taben sometíes a censura y nun s'atopaben a disposición del públicu.
Nestos primeros años el funcionamientu de la biblioteca yera bien distinta al actual. Solo abría tres hores pela tarde, de les cualos la primera taba dedicada fundamentalmente al usuariu infantil, mientres el restu a los adultos. Los medios téunicos con que cuntaba l'encargáu pal desempeñu de les sos funciones yeren más bien escasos y mientres los meses d'iviernu, en munches ocasiones, tenía de cerrase la biblioteca pola falta de calefacción.
Los servicios bibliotecarios nun yeren gratuitos. El llector que deseyaba faese sociu tenía d'abonar una cantidá de dineru y cuando se retrasaba na devolución del préstamu d'un llibru penalizábase-y con una sanción monetaria que la so cuantía foi variando a lo llargo de los años.
Amás, nel Reglamentu de la biblioteca d'entós hai ciertes normes que son difícilmente comprensibles dende la perspeutiva actual d'una biblioteca pública. Asina por casu, "la concesión de llibros en préstamu a los neños va llindar a casos especiales y va ser considerada como gracia o estímulu" o que "el préstamu de llibros nun va poder ser concedíu a persones que carezan enfermedaes contaxoses" o inclusive que "los llectores varones van permanecer na biblioteca cola cabeza descubierto y tanto estos como les muyeres van presentar col debíu decoro" miniaturadeimagen|Sala de llectura de Biblioteca de Llugones. Detalle La Biblioteca contribuyó a arriquecer notablemente la vida cultural de Llugones, pos yá dende'l so primer añu de vida entornar na organización d'actividaes de les llamaes d'estensión bibliotecaria”, como charres y conferencies a les qu'allegaben como ponentes persones bien relevantes del panorama de la dómina. Ente los primeros conferenciantes podemos destacar a Manuel Fernández Avello, Rafael Sarandeses o César Pérez de Tudela.
Los fondos colos que se diba ampliando la biblioteca procedíen del Centru Coordinador de Biblioteques, anque tamién hubo nestos primeros años delles donaciones privaes, como les del poeta Alfonso Camín o de Rafael Sarandeses.
Desenvolvimientu
A principios de los años ochenta, el Conceyu de Siero crea'l Serviciu Municipal de Cultura ya inscríbense a él les biblioteques del conceyu.
Un finxu importante ye l'asunción de les competencies en cultura, y colles en biblioteques, per parte del Principáu d'Asturies tres l'aprobación del Estatutu d'Autonomía. Reorganizar tol sistema bibliotecariu asturianu, establécense unes normes téuniques comunes, con un reglamentu de cumplimientu obligáu nes biblioteques asturianes, y empiézase asina a xestar lo que va acabar siendo les Rede de Biblioteques Públiques del Principáu d'Asturies. El preséu de que se val el Principáu d'Asturies pa esta reorganización, ye roblar convenios de collaboración permanente colos distintos Conceyos. En Siero'l conveniu roblóse'l 14 de xineru de 1988.
En 1993 créase'l Patronatu Municipal de Cultura de Siero, como una fundación de servicios, que darréu va pasar a denominase Fundación Municipal de Cultura. Los servicios bibliotecarios de Siero pasen a depender d'esta Fundación.