cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Campu magnéticu terrestre
Variaciones al curtiu plazu
thumb|Fondu: Un grupu de midíes d'observatorios magnéticos amosando una nube magnética nel añu 2000. Globu terráqueo: Mapa qu'amuesa les llocalizaciones de distintos observatorios y les isollinies d'intensidá horizontal de campu n'unidaes de [[Micro-|μT.]] El campu xeomagnéticu camuda n'escales de tiempu dende los milisegundos a millones d'años. Les escales temporales más amenorgaes vienen daes a partir de los fluxos na ionosfera (el dinamo de la ionosfera) y la magnetosfera; dalgún d'estos cambeos puede faese corresponder a nubes xeomagnétiques o variaciones diaries nes corrientes. Los cambeos n'escales de tiempu cimeros a un añu reflexen cambeos del interior de la Tierrasobremanera del nucleu ricu en fierro.
Con frecuencia la magnetosfera terrestre ye impactada por erupciones solares que provoquen nubes xeomagnétiques, que'l so resultáu son les aurores. La inestabilidá al curtiu plazu del campu midir col índiz K.
Datos recoyíos pol THEMIS amuesen que'l campu magnéticu, que interacciona col vientu solar, mengua cuando la orientación del campu magnéticu alliniar ente'l Sol y la Tierra, en contradicción con hipótesis previes. Nel trescursu de nubes solares, esto podría traer l'apagón y diversos daños de los satélites artificiales.
Variación secular
thumb|Variación envalorada de les isollinies de declinación ente 1590 y 1990 (faer clic pa ver l'animación). Los cambeos del campu magnéticu terrestre n'escales temporales d'un añu o cimeros son denominaos variación secular. N'intervalos de cientos d'años reparóse que la declinación magnética varia en decenes de graos. Na animación de la derecha amuésase cómo foi camudando la declinación a lo llargo de los sieglos.
La direición ya intensidá del dipolo camuda col tiempu. Nos dos últimos sieglos la fuercia del dipolo tuvo escayendo a un ritmu d'un 6,3 % por sieglu. Con esta tasa d'amenorgamientu'l campu anular en 1600 años. Sicasí, esta intensidá ye similar al permediu de los postreros 7000 años, y la tasa de cambéu actual nun ye anómala.
Una carauterística notable de la componente non dipolar de la variación secular ye l'arrastre escontra l'oeste con un ritmu d'alredor 0,2º per añu. Esti arrastre nun ye igual en tolos puntos y varió a lo llargo del tiempu. L'arrastre global permediu foi escontra l'oeste dende'l 1400 d. C. pero escontra l'este ente l'añu 1000 y 1400 d. C.
Los cambeos anteriores a les midíes d'observatorios magnéticos rexistrar en materiales arqueolóxicos y xeolóxicos. Estos cambeos son denominaos como variación secular paleomagnética o variación paleosecular. Estos rexistros inclúin de normal llargos periodos de pequeñes variaciones con grandes cambeos puntuales que reflexen inversiones xeomagnétiques y escursiones xeomagnétiques (interrupciones «súbites» del cambo non apareyaes a una inversión posterior, sinón que retornen a la polaridá inicial).
Inversiones del campu
Anque'l campu magnéticu de la Tierra ta de forma xeneral bien averáu por un dipolo magnéticu cola so exa cerca del de rotación, asoceden de manera ocasional dramáticos eventos nos que los polos norte y sur xeomagnéticu intercámbiense. Estos eventos denominar inversiones xeomagnétiques. La evidencia d'estos eventos atópase en basaltos, testigos de sedimentos llograos del llechu oceánicu, y d'anomalíes magnétiques del fondu marín. Les inversiones asoceden aparentemente a intervalos aleatorios de tiempu que varien ente menos de 100 000 años hasta 50 millones d'años. L'eventu más recién, denomináu la inversión Brunhes-Matuyama, asocedió hai 780 000 años.
left|thumb|Polaridá xeomagnética mientres el final de la [[yera Cenozoica. Les zones en color escuru denotan periodos nos que la polaridá coincidía cola actual, ente que les zones de color claru denotan periodos de polaridá invertida.]] Un estudiu publicáu en 2012 pel Centru d'Investigación Alemán pa les Ciencies de la Tierra suxure qu'asocedió una curtia inversión fai solo 41 000 años mientres la última edá del xelu.
La hestoria del campu magnéticu rexístrase principalmente n'óxidos de fierro como la magnetita, que presenten propiedaes ferromagnéticas, o otru tipu d'estructures que pueden ser magnetizadas pel campu magnéticu de la Tierra. La magnetización remanente, o remanencia, pue ser adquirida de más d'una manera. En corrientes de llava, la direición del campu conxelar en pequeñes partícules magnétiques al esfrecese, aniciando a magnetización termo-remanente. Nos sedimentos la orientación de les partícules adquier ciertu enclín escontra'l sentíu del campu cuando se depositen nun suelu oceánicu o no fondero d'un llagu. Esti procesu ye denomináu magnetización detrítica remanente.
La magnetización termu-remanente ye la forma de remanencia qu'anicia les anomalíes magnétiques nes dorsales oceániques. Al espandise'l llechu marín, el magma emana dende'l mantu y esfreceríase pa formar o corteza basáltica nueva. Mientres l'enfriamientu, el basaltu guarda la direición del campu terrestre. Esti nuevu basaltu formar en dambos llaos de la dorsal y allóñase d'ella. Cuando'l campu magnéticu terrestre inviértese, el nuevu basaltu rexistra la direición inversa. La resultancia ye una serie de bandes que son simétriques alredor de la dorsal. Un barcu arremolcando un magnetómetru na superficie del océanu puede detectar estes bandes ya inferir la edá del fondu marín. Esta circunstancia dexa estrayer información del ritmu al cual el llechu marín espandióse a lo llargo del tiempu. El datáu radiométrico de los fluxos de llava foi usáu pa cubicar una escala de tiempu de la polaridá xeomagnética, parte de la cual amuésase na imaxe de la izquierda. Esta ye la base de la magnetoestratigrafía, una téunica de correlación xeofísica que puede ser usada pa envalorar la edá tantu de roques sedimentaries como volcániques lo mesmo que de anomalíes del fondu oceánicu.
L'estudiu de fluxos de llava nos montes Steens, nel estáu d'Oregón, indiquen que'l campu magnéticu podría movese a un ritmu bien rápido, percima de los 6 graos per día nun momentu d'inversión magnética.
Primer apaición
Un estudiu paleomagnético lleváu a cabu sobre dacita colorada australiana y llava acojinada suxuren una estimación de que'l campu magnéticu esistió a lo menos dende hai 3450 millones d'años.
Futuru
thumb|Variaciones del momentu de la exa virtual del dipolo dende la última inversión. Na actualidá'l valor permediu del campu xeomagnéticu ta menguando; esti deterioru correspuende a un 10-15 % del cayente total nos postreros 150 años y aceleróse nos últimos años. La intensidá xeomagnética escayó de manera cuasi continua a partir de máximu un 35% percima del valor actual dende hai 2000 años. El ritmu d'amenorgamientu y l'intensidá actual tán dientro del rangu normal de variación, como s'amuesa pola información d'anteriores valores del campu rexistraos en roques (figura de la derecha).
La naturaleza del campu magnéticu de la Tierra ye la d'una fluctuación heteroscedástica. Una midida instantánea d'él —o delles midíes a lo llargo de décades o sieglos— nun ye abondu como para extrapolar un enclín xeneral de la intensidá del campu. Este aumentó y menguó nel pasáu ensin razón aparente. Amás, indicar la intensidá llocal del campu del dipolo (o la so fluctuación) nun ye abonda pa carauterizar el campu magnéticu terrestre como un tou, yá que nun ye puramente un campu dipolar. La componente dipolar d'este puede menguar al par que'l campu magnéticu total caltiénse o aumenta la so magnitú. El polu norte magnéticu terrestre mover dende'l norte de Canadá a Siberia con un ritmu aceleráu: 10 km per añu nel empiezu del sieglu XX, y en 2003 percima de los 40 km per añu; dende entós sigue acelerándose.
Nucleu de la Tierra y xeodinamo
thumb|Esquema qu'ilustra la rellación ente'l movimientu del fluyíu conductor, entamáu en rollos pola fuercia de Coriolis, y el campu magnéticu que'l movimientu xenera. El campu magnéticu terrestre ta mayoritariamente producíu poles corrientes llétriques qu'asoceden nel nucleu esternu, de naturaleza líquida, que ta compuestu de fierro fundíu altamente conductor. El campu magnéticu xenerar al formar una llinia de corriente una espira zarrada (Llei de Ampère); un campu magnéticu variable xenera un campu llétrico (Llei de Faraday); y los campos llétrico y magnético exercen una fuercia sobre les cargues que flúin na corriente (la Fuercia de Lorentz). Estos efeutos pueden combinase nuna ecuación diferencial en derivaes parciales pal campu magnéticu denomada «ecuación d'inducción magnética»:
El primer términu nel llau derechu de la ecuación representa una componente de «espardimientu». Nun fluyíu estacionariu'l campu magnéticu escai y les concentraciones de campu estiéndense. Si'l dinamo terrestre apagárase la componente dipolar sumiría nunes poques decenes de miles d'años.
Reparar que nun conductor perfectu (conductividá σ=∞) nun habría espardimientu. Según la llei de Lenz, cualquier cambéu del campu magnéticu sería instantáneamente compensáu por corrientes, polo que'l fluxu al traviés d'un volume de fluyíu dau nun podría camudar. Al movese'l fluyíu, el campu magnéticu mover con él. El teorema que describe esti efeutu llámase «Teorema del fluxu conxelao». Inclusive nun fluyíu con una conductividá finita, xeneraríase nuevu campu nel estiramientu de les llinies de campu al movese'l fluyíu de manera que lo deforme. Esti procesu podría siguir xenerando campu de manera indefinida, si nun fuera porque al aumentar la intensidá d'ésti, oponer al movimientu del fluyíu.
El movimientu del fluyíu caltener por convección —movimiento basáu na flotabilidá—. La temperatura amontar escontra'l centru de la Tierra, y cuanto más grande seya la temperatura del fluyíu en fondures mayores más llixeru conviértese. Esta flotabilidá ta acentuada pola separación química. Al esfrecese'l nucleu, parte del fierro fundíu se solidifica y xúntase al nucleu internu. Nel procesu elementos más llixeros quedar nel fluyíu, faciéndolo menos trupu. Eso llámase conveición posicional». La fuercia de Coriolis, consecuencia de la rotación del planeta, tiende a entamar al fluyíu en rollos alliniaos na direición de la exa polar norte-sur.
El simple movimientu convectivo d'un fluyíu conductor nun ye abondu como pa garantizar la xeneración d'un campu magnéticu. El modelu esplicáu enriba asume'l movimientu de cargues (como electrones con respectu al nucleu atómicu), que ye un requerimientu pa xenerar un campu magnéticu. Sicasí, nun ta claru cómo esti movimientu de cargues surde nel fluyíu que circula nel nucleu esternu. Los posibles mecanismos que lo esplicaríen inclúin reaiciones electroquímiques que crean l'equivalente d'una pila xenerando corriente llétrica nel fluyíu o un efeutu termoeléctricu (estos dos mecanismos tán de dalguna forma superaos). Campos magnéticos remanentes en materiales magnéticos del mantu, que tán más fríos que'l so temperatura de Curie, tamién aproviríen campos magnéticos a manera de «estátor» d'entamu, qu'induciríen les corrientes riquíes nel fluxu convectivo del fluyíu portándose como un dinamo. Estos mecanismos fueron analizaos pol Philip William Livermore.
El campu magnéticu permediu nel nucleu esternu de la Tierra calcular n'alredor de 25 G, 50 vegaes cimera al campu na superficie.
Modelos numbéricos
La ecuaciones de la xeodinamo son desaxeradamente complexes de resolver, y el realismu de les soluciones ta llindáu principalmente pola potencia de cálculu. Mientres décades los teóricos tuvieron llindaos a la creación de dinamos cinemátiques, nos que la velocidá del fluyíu ta prescrita con antelación al cálculu del efeutu del campu magnéticu. La teoría de dinamo cinemática yera esencialmente cuestión de probar distintes xeometríes del fluxu y comprobar si podía afaese a un dinamo.
Los primeros modelos de dinamo autoconsistentes, los que determinen tantu la velocidá del fluyíu como'l campu magnéticu, fueron desenvueltos por dos grupos en 1995, unu en Xapón y otru nos Estaos Xuníos. El postreru recibió muncha atención porque consiguió de manera satisfactoria reproducir delles de les carauterístiques del campu terrestre, incluyendo les inversiones xeomagnétiques.
Corrientes na ionosfera y la magnetosfera
Les corrientes llétriques inducíes na ionosfera xeneren campos magnéticos (rexón de dinamo ionosférica). Esti tipu de campu siempres ye xeneráu na zona onde l'atmósfera atópase más cercana al Sol, y causa alteraciones diaries que puede alteriar los campos magnéticos na superficie hasta 1º. Les variaciones típiques diaries de la intensidá del campu son d'alredor 25 nT, con variaciones na escala de los segundos nel orde de 1 nT.
Anomalíes magnétiques de la corteza
thumb|Modelu pa les componentes de menor llonxitú d'onda del campu magnéticu terrestre, atribuyíes a anomalíes na [[litosfera. ]] Los magnetómetros detecten esviaciones del campu magnéticu terrestre causáu por artefautos de fierro, dellos tipos d'estructures de piedra, ya inclusive cabianes y xacimientos arqueolóxicos. L'usu de preseos afechos de detectores aéreos desenvolver mientres la Segunda Guerra Mundial pa detectar submarinos y les variaciones magnétiques del suelu oceánicu fueron mapeadas. El basaltu, la roca volcánica rica en fierro que compón la mayoría del suelu oceánicu, contién un mineral fuertemente magnéticu (la magnetita) y puede aburuyar les llectures de les brúxules nun ámbitu llocal. Esta distorsión foi detectada por marineros islandeses yá a finales del sieglu XVIII. De manera más importante, por cuenta de la presencia de magnetita, qu'apurre al basaltu cualidá magnétiques medibles, estes variaciones magnétiques suponen otru mediu pa estudiar el suelu del océanu. Cuando l'acabante crear roca esfrezse, los materiales magnéticos dexen rexistru del campu magnéticu terrestre d'esi momentu precisu.
Detección
La intensidá del campu magnéticu foi midida per primer vegada por Carl Friedrich Gauss en 1835 y foi midida en numberoses ocasiones de magar, amosando una escayencia relativa d'alredor del 10 % nos postreros 150 años. El satélite Magsat y darréu otros satélites emplegaron magnetómetros de tres eje pa sondiar la estructura tridimensional del campu magnéticu de la Tierra. El satéliste Ørsted señaló la esistencia d'una xeodinamo dinámica n'aición que paez tar faciendo surdir un polu alternativu sol océanu Atlánticu al oeste de Sudáfrica.
Les unidaes operaes polos distintos gobiernos especializaes na midida del campu magnéticu terrestre son los llamaes observatorios xeomagnéticos, con frecuencia partee d'un departamentu d'investigación xeolóxica nacional, por casu l'observatoriu Eskdalemuir del Departamentu d'Investigación Xeolóxica Británicu (British Geological Survey). Estos observatorios son capaces de midir y predicir les condiciones magnétiques qu'en forma de nubes magnétiques alterien con frecuencia a les telecomunicaciones, a la enerxía llétrica y a otres actividaes humanes.
Les distintes fuercies militares determinen les carauterístiques del campu xeomagnéticu local coles mires de detectar anomalíes que podríen ser causaes por un oxetu metálicu relevante —como un submarín somorguiáu—. Esti detectores d'anomalíes magnétiques son utilizaos n'aviones como'l Nimrod británicu o arremolcaos como instrumental en barcos.
Nel ámbitu comercial, les compañíes de prospección xeofísica tamién usen detectores magnéticos pa identificar anomalíes producíes por menas de minerales interesantes económicamente, como l'anomalía magnética Kursk.
Modelos estadísticos
Cada midida del campu magnéticu tomar nun intre y llugar particular. Si ríquese una estimación precisa del campu n'otros llugares y momentos, les midíes tienen de convertise a un modelu válidu pa realizar predicciones.
Harmónicos esféricos
thumb|Representación esquemática de los harmónicos esféricos sobre una esfera y les sos llinies nodales. La función Pℓm ye nula en m círculos que pasen polos polos y en ℓ círculos d'igual llatitú. La función camuda de signu cada vez que se crucia una d'estes llinies. thumb|Exemplu de campu cuadrupolar. Tamién puede construyise al xuntar dos dipolos. Si esta disposición fuera asitiada nel centru de la Tierra, entós una investigación científica na superficie afayaría dos polos norte magnéticos (nos polos xeográficos) y dos polos sur nel ecuador. La forma más común d'analizar les variaciones globales del campu magnéticu de la Tierra ye afaer les midíes a un grupu d'harmónicos esféricos. Esti métodu foi emplegáu per primer vegada por Carl Friedrich Gauss. Los harmónicos esféricos son funciones que bazcuyen na superficie d'una esfera. Son el productu de dos funciones angulares, una que depende de la llatitú y otra del llargor. La función dependiente del llargor ye nula nun determináu númberu de círculos que pasen polos polos norte y sur; el númberu de diches llinies nodales ye'l valor absolutu del orde m (o n, según fonte). El númberu de círculos de llatitú nos que la función de llatitú anúlase ye igual al orde ℓ. Cada harmónicu ye equivalente a una determinada ordenación de les cargues magnétiques nel centru de la Tierra. Un monopolo ye una carga magnética aisllada, fenómenu que nunca foi reparáu. Un dipolo ye l'equivalente a dos cargues opuestes cercanes y un cuadrupolo dos dipolos xuntos. Un exemplu de campu cuadrupolar amosar na figura de debaxo a la derecha.
Los harmónicos esféricos puede representar cualquier campu esguilar que satisfaiga determinaes propiedaes. El campu magnéticu tratar d'un campu vectorial, pero si espresar en componentes cartesianes XYZ, cada componente ye la derivada d'una mesma función esguilar denomada'l potencial magnéticu. Los analises del campu magnéticu terrestre usen una versión modificada de los harmónicos esféricos corrientes que difieren nun factor multiplicativu. Los axustes de les midíes del campu magnéticu descomponen el campu magnéticu de la Tierra a una suma d'harmónicos esféricos, multiplicaos cada unu pol coeficiente de Gauss (gmℓ o hmℓ) más apropiáu.
El coeficiente de Gauss de menor orde g00, qu'apurre la contribución d'una carga magnética aisllada ye por tanto nulu (nun se detectaron monopolos magnéticos). Los siguientes términos (g01, g11 y h11) determinen la direición ya intensidá de la contribución dipolar; l'axuste dipolar ta inclináu con un ángulu de 10º con respectu a la exa de rotación, tal como se describió antes.
Dependencia radial
L'analís d'harmónicos esféricos pue ser usáu pa estremar les contribuciones esternes ya internes al campu cuando les midíes tán disponibles a más d'una altitú (por casu, observatorios en superficie y satélites). Nesti casu, cada términu de coeficiente gmℓ o hmℓ puede ser descompuestu en dos términos: unu que mengua col radiu nun factor 1/rℓ+1 y otru que s'amonta col radiu con rℓ. Los términos crecientes son los que s'afaen a fontes esternes (corrientes na ionosfera y la magnetosfera). Sicasí'l permediu temporal d'estes contribuciones a lo llargo d'unos pocos años ye nulu.
El restu de términos predicen que'l potencial d'una fonte dipolar (ℓ=1) aparra con 1/r3. El campu magnéticu, que ye una derivada del potencial, cai por tantu con 1/r3. Los términos cuadrupolares cai con 1/r4. El restu de componentes d'orde cimeru aparren con un orde progresivamente más rápidu col radiu. El radiu del nucleu esternos ye aproximao la metá del radiu terrestre. Si'l campu na frontera ente nucleu y mantu afacer a harmónicos esféricos, la componente dipolar en más pequeña nun factor 1/8 que la de la superficie. Por diversu argumentos, suelse asumir que namái términos d'orde 14 o inferior tienen el so orixe nel nucleu. Estos términos tienen llonxitúes d'onda de 2000 km o inferiores. El restu de componentes de menor magnitú atribuyir a anomalíes na corteza.
Modelos globales
L'Asociación Internacional de Xeomagnetismu y Aeronomía emplega un modelu global estándar de campu denomináu'l International Geomagnetic Reference Field (Campu Xeomagnéticu Internacional de Referencia). Actualízase cada cinco años. El modelu d'undécima xeneración, IGRF11, foi desenvueltu usando datos de satélites (Ørsted, CHAMP y SAC-C) y de una rede mundial d'observatorios xeomagnéticos. El desenvolvimientu n'harmónicos esféricos foi atayáu n'orde 10, con 120 coeficientes, hasta l'añu 2000. Los modelos posteriores a esta fecha fueron atayaos nun grau 13 (195 coeficientes).
Otru modelu de campu global ye'l producíu conxuntamente pol National Geophysical Data Center norteamericanu y el British Geological Survey británicu. Esti modelu atayar nel orde 12 (168 coeficientes). Ye l'usáu pol Departamentu de Defensa de los Estaos Xuníos, el Ministeriu de Defensa británicu, la OTAN y l'oficina hidrográfica internacional, según por múltiples sistemes civiles de navegación.
Un tercer modelu, producíu pel Centru de Vuelu Espacial Goddard (NASA y GSFC) y l'Institutu Danés d'Investigación Espacial, emplega un «modeláu refechu» que trata de conciliar datos de bien distintu resolución temporal y espacial llograos en superficie y de fontes satelitales.
Biomagnetismu
Esisten animales —ente los que s'inclúin delles especies d'aves y tortúes— que pueden detectar el campu magnéticu de la Tierra y usalo pa empobinase mientres les sos migraciones. Les vaques y los venaos tienden a alliniar los sos cuerpos na direición norte-sur al folgar, pero non cuando tán cerca de llinies d'alta tensión; esto llevó a creer a los investigadores que'l magnetismu producíu ye'l responsable.
Sabino Fernández Campo
Distinciones honorífiques
La ciudá d'Uviéu alzó un monumentu homenaxe al Xeneral Sabino Fernández, llamáu "Monumentu al Xeneral Sabino Fernández Campo" nel conocíu Campu de San Franciscu, obra de Víctor Ochoa, inauguráu nel añu 2001.
Enllaces esternos
.
Samuel Baños
Como xugador
Empezó la so trayeutoria futbolística profesional nel Real Sporting de Xixón, equipu nel que tuvo dende 2001 hasta 2005. De siguío, foi trespasáu al Real Murcia C. F. (05-07), foi vencíu al Xerez C. D. y, n'agostu de 2008, fichó pol Levante U. D. Tres el so pasu d'un añu pola A. D. Alcorcón, terminó recalando nel C. E. Sabadell F. C. en xunetu de 2011.
N'agostu de 2012 robló un contratu col C. D. Atlético Baleares de Segunda División B. Un añu dempués incorporóse a la plantía del Caudal Deportivo, onde permaneció dos temporaes antes de fichar pol Club Marino de Luanco. La so última temporada n'activu apostar en L'Entregu C. F.
Como entrenador
N'abandonando la práctica del fútbol, incorporar al cuerpu téunicu del C. D. Lealtad de Villaviciosa nes funciones de segundu entrenador.
El primer equipu al que entrenó foi'l C. D. Lealtad de Villaviciosa de la Tercer División d'España.
La Chapelle-Janson
La Chapelle-Janson ye una comuña francesa del departamentu d'Ille y Vilaine, na rexón de Bretaña. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Aaralyn Barra
Aaralyn Barra ye una actriz pornográfica rusa retirada.
Carrera
Aaralyn entró na industria de la pornografía nel añu 2005 (teniendo tan solo 20 años) y hasta el 2010 apaeció n'aproximao 50 películes.
Nes sos películes, destáquense les sos escenes anales y dobles penetraciones interraciales (escenes qu'adora realizar), destacar les sos películes I take it Black, I like Black Boys, o la so recién película Interracial Anal Love na cual ella ye la protagonista y ye enfusada pel cursu nuna intensa escena interracial.
Ye conocida pol so gustu por realizar escenes de sexu anal interracial, polos sos encantos y por sobremanera, pol so bon físicu. Trabayó colos actores Mandingo, Brian Pumper, Wesley Pipes y Nacho Vidal ente otros.
Vida personal
Aaralyn ama los zapatos, ella mesma diz tener dalguna especie d'obsesión, lo mesmo asocéde-y cola llencería bien costosa.
La Chapelle-Saint-Aubert
La Chapelle-Saint-Aubert ye una comuña francesa del departamentu d'Ille y Vilaine, na rexón de Bretaña. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Xuana I de Castiella
Xuana I de Trastámara, conocida como Xuana "l'alloriada", foi reina de Castiella de 1504 a 1555. Primeru foi infanta de Castiella y Aragón, llueu archiduquesa d'Austria, duquesa de Borgoña y Brabante y condesa de Flandes. Caberamente, Reina propietaria de Castiella y de Lleón, de Galicia, de Granada, de Sevilla, de Murcia y Jaén, de Xibraltar, de les islles Canaries y de les Indies Occidentales (1504 - 1555), de Navarra (1513 - 1555), títulos heriedaos tres la muerte de los sos padres, colo que xunió de fincia nun únicu cetru a España, a partir del 16 de xineru de 1516.
José Suárez Arias-Cachero
José Suárez Arias-Cachero, conocíu como José Suárez "Felechosa" ye un empresariu y políticu asturianu. Foi conceyal del Ayuntamientu d'Uviéu dende 2007 a 2011, escoyíu nes llistes del PP a les que s'arrimó convidáu pol alcalde Gabino de Lorenzo.
Trayeutoria política
La so trayeutoria política féxola nel asturianismu. Llíder universitariu nos años 80 foi fundador del CEN (Conceyu d'Estudiantes Nacionalistes), dempués conceyal asturianista nel Conceyu d'Ayer ente 1983 y 1995. Fundador de XNA, UNA y clave nel nacimientu de la Coalición Asturiana de 1991 cola que foi candidatu númberu 2 tres Xuan Xosé Sánchez Vicente.
Nel añu 2007 foi elixíu por Gabino de Lorenzo pa tar na llista eleutoral del PP nes eleiciones municipales d'Uviéu, siendo'l númberu 8 nesta. Esti tuvo reñes dientro'l PP por defender a Francisco Álvarez Cascos na so candidatura pa presidir el PP d'Asturies, siendo espulsao del Grupu Municipal Popular y de les sos funciones como Conceyal de Cultura en 2010. Nesti sen, tamién ye espulsao por "presuntes irregularidaes en contratos".
En payares de 2019 ye escoyíu por Carmen Moriyón pa ser ún de los sos cargos de mayor confianza na Comisión Direutiva de Foru Asturies. Esto xeneró malestar dientro'l partíu, n'especial ente'l sector más fiel al vicepresidente de Foru, Francisco Álvarez. Dellos afiliaos entendieron esto como un "chisgo" a la FSA p'aprobar los presupuestos autonómicos y la declaración d'oficialidá del asturianu.
Trayeutoria llingüística
La so trayeutoria en defensa de la llingua asturiana ye conocida, primer claustral en facer usu de la llingua na Universidá d'Uviéu, fundador de la Xunta pola Defensa de la Llingua Asturiana, primer conceyal en facer una moción n'asturianu cuando exercía como tal n'Ayer, primer empresariu en facer los sos estatutos sociales en llingua asturiana.
Curiosidades
Dientro'l mundu asturianista ye conocíu pol nomatu del so pueblu d'orixe: Felechosa.
Foi tamién sociu fundador de la Editorial Aina y de FonoAstur.
Exeria
Exeria, tamién nomada Eteria o Etheria, ya inclusive Arteria o Geria, foi una viaxera y escritora hispana del sieglu IV.thumb|right|300px|Gracies a la "Pax romana" una ciudadana del imperiu podía viaxar dende Gallaecia hasta Mesopotamia. Esto asocedía ente los años 381 a 384.
Biografía
Magar que los sos datos biográficos son escasos, supónse que yera gallega, y dalgunos autores considérenla emparentada con Aelia Flacilla, primer muyer de Teodosiu'l Grande. A. Lambert ellaboró una hipótesis según la que trataríase de la hermana de Gala, de la que fala S. Xerónimu como pareya de Priscilianu. . Esta hipótesis y la condición de muyer independiente bragada y sotripada, asina como'l so orixe galaicu, sirvieren de sofitu pa adscribila nel movimientu priscilianista. Dalgunos datos sobro los que nun paez haber discutiniu, son la so ascendencia noble, la so posición económica acomodao y la so solliñable cultura. Nos sos escritos revélase como una muyer de fondera relixosidá pero tamién (en boca de la propia Exeria) d'una curaxa illimitada.
Sábese que visitó los Santos Llugares (Exiptu, Palestina, Siria, Mesopotamia, Asia Menor y Constantinopla), nun llargu viaxe, ente 381 y 384, recoyendo les sos impresiones nel so llibru Itinerarium ad Loca Sancta, llibru que tuvo ciertu espardimientu por cuntar de miente menuciosa y, sobro too, animada'l viaxe. Altravesó el sur de Galia (anguaño Francia) y el norte d'Italia; crució en barcu el mar Adriáticu. Sábese qu'aportó a Constantinopla nel añu 381. D'aende partió a Xerusalén y visitó Xericó, Nazaré y Cafarnaúm. Partió de Xerusalén hacia Exiptu en 382, visitó Alexandría, Tebes, el mar Roxu y el Sinaí. Visitó llueu Antioquia, Edesa, Mesopotamia, el ríu Éufrates y Siria dende au retornó vía Constantinopla.
Nina Bari
Educación y mocedá
Nina Bari nació en Rusia el 19 de payares de 1901, foi fía d'Olga Eduardovna Seligs y del físicu Karl Adolfovich Bari. En 1918, convirtióse nuna de les primeres muyeres en ser aceutada nel Departamentu de Física y Matemática de la prestixosa Universidá Estatal de Moscú. Graduóse en 1921 (xustu trés años dempués d'ingresar na universidá). Dempués de la so graduación, Bari empezó la so carrera na enseñanza. Foi profesora nel Institutu Forestal de Moscú, nel Institutu Politéunicu de Moscú, y nel Institutu Comunista Sverdlov. Bari solicitó y recibió la única beca d'investigación remunerada nel acabante crear Institutu d'Investigación de Matemática y Mecánica. Ellí, como estudiante, Bari xunióse a un grupu d'élite llamáu'l Luzitania—una organización académica informal y social. Estudió funciones y series trigonométriques baxu la tutela de Nikolai Luzin, destacó llueu nesti campu y convirtióse nuna les sos alumnes estrella. Presentó los resultaos de les sos investigaciones na Sociedá Matemática de Moscú en 1922 (foi la primer muyer n'esponer énte dicha sociedá).
En 1926, Bari completó la so tesis doctoral con una investigación sobre les espansiones trigonométriques, lo que-y valió'l Premiu Glavnauk. En 1927, Bari viaxó a París col fin d'estudiar na Sorbona y nel College de France. Darréu Bari asistió al Congresu Matemáticu polacu en Lwów, Polonia, au llogró financiamientu pa sufragar el so regresu a París y la continuación de los sos estudios. La decisión de viaxar a París podría habese visto influyida pola desintegración del grupu Luzitanians. La irascible personalidá de Luzin enzancaría les rellaciones nel grupu de matemáticos que lu componíen. En 1930, tolos rastros del movimientu Luzitania sumieren, y Luzin dexara la Universidá Estatal de Moscú pola Academia de la ciencia del Institutu de Matemátiques Steklov. En 1932, Bari llogra ser profesora na Universidá Estatal de Moscú y en 1935 concédese-y el títulu de Doctora en Ciencies Físiques y Matemátiques, un títulu d'investigación más prestixosu que'l tradicional Ph.D. Naquel momentu, Bari yá completara'l so trabayu fundacional sobre series trigonométriques.
Carrera y vida madura
Bari foi una collaboradora cercana de Dmitrii Menshov nun gran númberu de proyeutos d'investigación. Mientres la década de 1940 ella y Menshov trabayaron nel estudiu de la teoría de funciones na universidá Moscú State. En 1952, espublizó un importante estudiu sobre les funciones primitives y les series trigonométriques demostrando la so cuasi converxencia universal. Bari presentó diverses ponencies nos congresos de "Third All-Union" de 1956 en Moscú y nel Congresu Internacional de Matemáticos n'Edimburgu en 1958.
La Chapelle-des-Fougeretz
La Chapelle-des-Fougeretz ye una comuña francesa del departamentu d'Ille y Vilaine, na rexón de Bretaña. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Erionotini
Los erionotinos (Erionotini) son una tribu de lepidópteros ditrisios de la subfamilia Hesperiidae dientro de la familia Hesperiidae.
La Chapelle-Thouarault
La Chapelle-Thouarault ye una comuña francesa del departamentu d'Ille y Vilaine, na rexón de Bretaña. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Sergei Aleinikov
Sergei Aleinikov ye un ex-futbolista de Bielorrusia.
Partíu Isner-Mahut de Wimbledon 2010
thumb|200px|right|John Isner thumb|200px|right|Nicolas Mahut Ente'l 22 y el 24 de xunu de 2010, na primer ronda del campeonatu de Wimbledon individuales masculín, el tenista d'Estaos Xuníos John Isner y el francés Nicolas Mahut apostaron el que se convirtió nel partíu más llargu de la historia del tenis, tantu en tiempu (11 hores, 5 minutos y 23 segundos) como en xuegos apostaos (183). Finalmente, Isner impúnxose 6–4, 3–6, 6–7(7), 7–6(3), 70–68.
Nel partíu ambos xugadores rompieron numberosos récores de tenis.
Antes del partíu
John Isner yera la cabeza de serie número 23 del tornéu. Pela so parte, Mahut tuvo que clasificase ganando nel postreru partíu de la fase previa, tamién nun maratoniano partíu, contra Bogdanovic 3-6 6-3 24-22 el día 15 de xunu.
Detalles del partíu
El partíu, de primer ronda, tuvo llugar na pista 18 del All England Lawn Tennis and Croquet Club.
El partíu empezó'l 22 de xunu de 2010. Xugaos cuatro sets, tuvo que suspendese hasta a otru día por falta de lluz. Una vegada vueltu a entamar pal 23 de xunu convertir nel partíu más llargu de tolos tiempos. Esi día dos grupos de 14 xueces de llinia y cuatro grupos de 28 recueyepelotes fueron movíos dientro y fora de la cancha p'ayudar nel partíu.
A les 21:13 hora llocal del 23 de xunu, el partíu volvió ser aplazáu per segunda vegada col marcador del quintu set en 59-59. El partíu volver# a entamar a otru día, dexando'l marcador en 70-68.
Récores
El partíu rompió diez récores de la historia del tenis: L'alcuentru rompió'l récor de tiempu xugáu con 11 hores y 5 minutos, el récor anterior taba en 6 hores y 33 minutos nel Roland Garros de 2004 ente Fabrice Santoro y Arnaud Clément cola victoria d'esti primeru por 6–4, 6–3, 6–7(5), 3–6, 16–14.
Tamién se rompió'l récor de más xuegos apostaos nun partíu, tanto antes como dempués de la introducción del tie-break. Los récores anteriores fueron del partíu de cuartos de final del Open d'Australia de 2003 onde Andy Roddick precisó 83 xuegos pa ganar a Younes El Aynaoui por 4–6, 7–6(5), 4–6, 6–4, 21–19; y los 112 que precisó Panchu Gonzales en 1969 pa vencer a Charlie Pasarell na primer vuelta por 22–24, 1–6, 16–14, 6–3, 11–9 antes de la introducción del tie-break.
Dambos xugadores rompieron el récor de númberu de aces, Isner llogró 113 y Mahut 103, el récor anterior tener el croata Ivo Karlovic (Copa Davis 2009) con 78. El númberu de aces totales tamién ye un récor superando'l partíu de Copa Davis 2009 ente Karlovic y Štěpánek, que tuvo un total de 96 aces.
Coles mesmes, la reina Sabela II asistió a los puntos finales del partíu. Yera la primer vegada que guardaba un partíu de Wimbledon dempués de más de tres décades ensin faelo.
Dempués del partíu
thumb|right|Los xugadores posen col marcador, tres el partíu. Rematáu l'alcuentru, dambos xugadores y l'árbitru suecu Mohamed Lahyani, qu'acompañó'l partíu mientres los sos trés díes, recibieron un premiu especial apurríu por Tim Henman y Ann Haydon-Jones de parte de Wimbledon All England Club. Dempués fixéronse una semeya con unu de los tableros que marcaron la puntuación del partíu.
Como ganador, Isner avanzó a la siguiente ronda onde perdió col neerlandés Thiemo de Bakker en solu 74 minutos de xuegu, con parciales 0-6, 3-6, 2-6, Isner nun llogró coneutar nin un solu ace. Isner taba visiblemente escosu y precisó tratamientu médicu pal so pescuezu y costazos mientres el partíu.
Cronoloxía
Hora llocal n'Inglaterra (UTC+1)
Lliga ACB 2015-16
La temporada 2015-16 de la Liga Endesa ye la 33ª temporada de la lliga española de baloncestu.
Arbitraxe
Los árbitros de cada partíu fueron designaos por una comisión creada pa tal oxetivu ya integrada por representantes de l'ACB y la FEB. Na temporada 2015/16, los colexaos de la categoría fueron los siguientes:
Xugador de la xornada
(d'alcuerdu a la páxina oficial de la competición)
Xugador del mes MVP Movistar+
(d'alcuerdu a la páxina oficial de la competición)
Ranking ACB
(d'alcuerdu a la páxina oficial de la competición)
Máximu anotador
(d'alcuerdu a la páxina oficial de la competición)
Aarti Chhabria
Aarti Chhabria ye una actriz y modelu india, reconocida por apaecer en películes hindi, telugu, punjabi y kannada.
Carrera
Aarti empezó la so carrera como modelu faciendo anuncios a la edá de trés años. El so primer trabayu foi un anunciu de prensa pa Farex. Siguió modelando y apaeció en más de 300 anuncios de televisión pa productos como Maggi Noodles, Pepsodent, Clean & Clear, Amul Frostick, Krack y Kalyan. Ganó'l certame Miss India Worldwide 2000 en payares de 1999. Dempués de ganar el concursu apaeció en dellos videos musicales como 'Nasha hi Nasha hai' de Sukhwinder Singh, 'Chaahat' de Harry Anand, 'Meri Madhubala' d'Avdooth Gupte y 'Roothe hue ho kyo' d'Adnan Sami.
Fixo'l so debú como actriz na película de Bollywood Tumse Achcha Kaun Hai, que foi estrenada en 2002. El 11 d'abril de 2017, Chabria llanzó un curtiumetraxe llamáu Mumbai Varanasi Express al traviés de YouTube nuna canal llamada Royal Stag Large. Esta película marca'l so debú como direutora y productora.
Bernadette Perrin-Riou
Bernadette Perrin-Riou ye una matemática francesa.
Trayeutoria
Entró a la Escuela Normal Superior de París en 1974, completando'l so trabayu final de carrera en 1977. Foi entós cuando recibió una beca d'investigación na Universidá Pierre y Marie Curie en París. En 1979, Perrin-Riou consiguió'l títulu cimeru de Matemátiques pola Universidá de París-Sur y en 1983 doctorar na Universidá Pierre y Marie Curie.
Convertir en profesora ayudante en 1983 y foi convidada como profesora residente mientres un añu en la Universidá de Harvard. En 1987 convertir en profesora titular na Universidá de París, París 6. En 1994 treslladóse como profesora titular a la Universidá de París-Sur en Orsay.
La investigación de Perrin-Riou ye en teoría de númberos, especializada nes funciones p-ádicas.
Nymphalis
Nymphalis, ye un xéneru de lepidópteros perteneciente a la subfamilia Nymphalinae na familia Nymphalidae que s'atopa en Eurasia y África. Los xéneros Aglais, Inachis, Polygonia, y Kaniska, son dacuando incluyíos como subxéneros de Nymphalis pero xeneralmente, son sonsiderados xéneros separaos
Especies
Describiéronse 128 especies d'esti xéneru, que pueden consultase nel anexu correspondiente.
Chartres-de-Bretagne
Chartres-de-Bretagne ye una comuña francesa del departamentu d'Ille y Vilaine, na rexón de Bretaña. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Aarti Mann
Aarti Majmudar Mankad, más conocida como Aarti Mann o Aarti Majmudar (Connecticut, 3 de marzu de 1978), ye una actriz d'Estaos Xuníos conocida pola so apaición en programes de televisión como Heroes y The Big Bang Theory, onde interpreta a Priya Koothrappali.
Educada na Tisch School of the Arts, na Universidá de Nueva York, Aarti empezó a actuar a mediaos de la década de 2000, primeramente interpretando papeles menores. Utiliza los nomes d'Aarti Majmudar y Aarti Mann como los sos nomes artísticos.
Biografía
Camudar cola so familia a Pittsburgh cuando yera una neña. Establecer nel borough de Fox Chapel, onde la so madre, Vasanti Majumdar, obstetra/xinecóloga d'UPMC, inda vive. El so padre finó cuando ella taba en secundaria.
Carrera
Mann empezó a actuar a mediaos de la década de 2000, primeramente desempeñando un papeles de menor importancia. Aarti usa los dos nomes Aarti Majumdar y Aarti Mann como'l so nome profesional.
Aarti dixo esto sobre ser médicos ella y los sos hermanos:
Televisión
2017 Grey's Anatomy 1 capítulu
Aarthi Agarwal
Aarthi Agarwal foi una actriz nacida n'Estaos Xuníos y nacionalizada india, activa na industria del cine Telugu hasta'l so fallecimientu en 2015.
Carrera
Agarwal nació'l 5 de marzu de 1984. Cuando taba na so adolescencia, l'actor Sunil Shetty ver y convidar a baillar nun escenariu de Filadelfia, Pennsylvania. Dempués de l'actuación, pidió-y al so padre que lu animara a actuar en Bollywood. A los 16 años, debutó na película Paagalpan.
Agarwal fixo'l so debú nel cine Telugu en Nuvvu Naaku Nachav col actor Venkatesh. Convertir nuna de les poques actrices que nun falaben telugu en trabayar con reconocíos actores indios como Chiranjeevi, Nandamuri Balakrishna, Akkineni Nagarjuna, Prabhas, Mahesh Babu y Ravi Texa.
En 2005 el diariu The Hindu informó qu'Agarwal intentara suicidase dempués de ser hospitalizada con mancadures internes na cabeza nel Hospital Apollo de Hyderabad.
El 6 de xunu de 2015, Agarwal foi declarada muerta a la so llegada al Centru Médicu Rexonal AtlantiCare en Atlantic City, Nueva Jersey. Agarwal, que se sometiera a una ciruxía de liposucción seis selmanes antes, tenía problemes respiratorios graves antes de morrer. Declaróse finalmente que la causa de la so muerte foi un paru cardiaco.
Chasné-sur-Illet
Chasné-sur-Illet ye una comuña francesa del departamentu d'Ille y Vilaine, na rexón de Bretaña. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Estinción masiva
thumb|350px|Intensidá aparente na estinción de xéneros marinos (non especies). Nun representa'l total de la biodiversidá, sinón el so amenorgamientu en cada momentu xeolóxicu. Una estinción masiva ye un tipu d'estinción terminal na cual sumen ensin descendencia un 10 % o más de les especies a lo llargo d'un añu, o bien un 50 % o más de les especies nun periodu entendíu ente unu y tres millones y mediu d'años, cuando en momentos normales les estinciones producir a un ritmu d'ente dos y cinco families biolóxiques d'invertebraos marinos y vertebraos cada millón d'años. Desque la vida empezó na Tierra detectáronse cinco sucesos nel eón Fanerozoicu tres los cualos escastáronse más de les metá de les especies esistentes.
N'ocasiones les estinciones masives confundir con un eventu amestáu a la estinción, del inglés Extinction-Level Event o ELE, que sería'l sucesu, más o menos llargu, prevocador de diches estinciones. Estos eventos son xeneralmente desconocíos, pero esisten evidencies de choques con meteoritos de dellos quilómetros, erupciones volcániques masives, supernoves cercanes, les aiciones d'una o más nueves especies, combinaciones de les anteriores, etc. De la mesma, ta so discusión si nel Holocenu vivimos la sesta gran estinción y si el surdimientu de les bacteries eucariotes y la exterminación de munches bacteries procariotas pola espulsión d'osíxenu pudo ser la primera y la desapaición de la Fauna d'Ediacara otra más.
Historia
José A. resume les cinco estinción masives que careció la Tierra, anque Xabier Orue-Etxebarria alvierte que pudo esistir siquier una sesta. De siguío indíquense los principales datos de diches estinciones indicando la duración envalorada y la causa o causes teníes por más probables anguaño.
Na tabla puede comprobase que les más destructives fueron los trés primeres, pero los datos son escasos. Asina na transición ente los periodos Ordovícicu y Silúricu, asocedieron una de les estinciones masives más misterioses, la llamaes estinciones masives del Ordovícicu-Silúricu porque nun se constató la presencia de fenómenos volcánicos masivos, como sí apaecen nes demás.
Al respective de les demás, algamar un alcuerdu ente los espertos confesóse bien difícil. Nin siquier na estinción masiva del Cretácicu esiste alcuerdu sobre si foi producida pol impautu d'un cuerpu estraterrestre o este foi solo la última catástrofe sufierta pola vides tres una gran actividá volcánica.
Causes
Estes estinciones atribuyéronse xeneralmente a causes endóxenes de la mesma biosfera, a l'aición de supervolcanes y al impautu d'asteroides ente otres.
Esiste la teoría qu'atribúi toes, o cuasi toes, les grandes estinciones a impautos meteoríticos. Establecióse estadísticamente que, aproximao cada 100 millones d'años de media impacta un asteroide quilométricu contra la Tierra. Si tener en cuenta que la vida pluricelular lleva unos 600 millones d'años tendría d'haber ente cinco y seis grandes estinciones dende entós. Les otres posibles causes atribuyíes a grandes glaciaciones globales o a erupciones masives considerar ente los efeutos secundarios qu'un gran impautu podría producir, polo que nun seríen más que sinergias d'esa mesma catástrofe cósmica.
Otres causes apunten a les fluctuaciones del campu magnético terrestre, llevaes a cabu por aciu la so socesión de cambeos de polaridá, que provoquen un fuerte amenorgamientu de la proteición de la Tierra frente a la fuerte radiación cósmico mientres los periodos nos que se producen.
Tamién se considera como causa probable d'estinciones menores o inclusive de les más masives a esplosiones de supernoves cercanes. De fechu esiste otra teoría que diz que yá que cada 25 millones d'años aproximao la Tierra entra na zona trupa de la galaxa (los brazos espirales) ésta vese sometida a un mayor riesgu d'esplosiones violentes o al azote de vientos estelares intensos. Asina mesmu, la nube de Oort tien un mayor riesgu de trate deformada y alteriada pol pasu d'estrelles cercanes cola consiguiente unviada de cometes y asteroides escontra'l sistema solar interior, como reflexa la hipótesis Shiva.
Prospectiva
thumb|300 px|Pa un porcentaxe de biólogos tamos na sesta gran estinción, pa otros la biodiversidá disparóse, magar tou. Munchos biólogos piensen que tamos a les puertes de la estinción masiva del Holocenu, que va ser causada pol ser humanu. estima que col actual ritmu de destrucción humana de la biosfera la metá de les formes de vida van escastar en 100 años. De la mesma forma, n'obres de divulgación científica como Cosmos: A Spacetime Odyssey Neil deGrasse Tyson presenta'l Salón de les estinciones masives, una pirámide circular imaxinaria con pasiellos onde se ven los efeutos de les estinciones en distintes sales, y nél dexen un sestu ensin nome porque a la fin del mesmu pue ser pa la especie humana. Esta postura vese reforzada por caltener se un ritmu altu d'estinciones ensin mediar efeutu volcánicu, cósmicu o d'otru tipu.