cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Imperiu vijayanagara
Sociedá
La mayoría de los detalles que conocemos sobre la sociedá del Imperiu vijayanagara llegónos al traviés de los cuadiernos de viaxe qu'escribieron los visitantes contemporáneos, y l'información que nos brinden les escavaciones arqueolóxiques. El sistema de castes yera una norma social de primer orde que se cumplía y faíase cumplir a raxatabla. Cada casta taba representada en cada población por un conseyu de vieyos. Estos grupos yeren los responsables de la promulgación y caltenimientu de lleis, magar precisaben un decretu real que los autorizara a aplicar una determinada regla. Los intocables tamién formaben parte del sistema de castes, y taben representaos por dellos líderes (kaivadadavaru).
Les comunidaes musulmanes teníen los sos propios representantes en Karnataka. El sistema de castes, sicasí, nun influyó a la de promocionar a cargos cimeros nel exércitu o l'alministración a persones qu'emprestaren un serviciu pervalible. Per otru llau, el sistema sí sirvió por que se tuviera en gran estima a los brahmanes. Salvo esceiciones qu'escoyeron la carrera militar, los brahmanes dedicar a la espiritualidá y la lliteratura. La so separación de la riqueza material y el poder convirtió-yos nos árbitros ideales en disputes xudiciales a nivel llocal, y la presencia de brahmanes en cada pueblu y aldega entamar dende los círculos aristocráticos, pa caltener l'orde. Y entá ye más, la fama alcanzada por intelectuales de castes inferiores (como los poetes Molla, Kanaka dasa o Vemana, en télugu; o Sarvajna, en kannada) amuesa'l grau de cohesión y fluidez social que llogró l'Imperiu.
El ritual satí, anque voluntariu, yera un fechu común, magar se realizaba muncho más de cutiu ente les clases más altes. Namái nel área d'influencia de Vijayanagara afayáronse más de cincuenta inscripciones rellacionaes col ritual. Estes inscripciones reciben en télugu el nome de satikal (piedres satí) o sati-viirakal (piedres satí del honor). Les satikal conmemoraben el costume de les vilbes de, mientres la pira funeraria del so home ambura, llanzase al fueu; ente que les sati-viirakal taben destinaes a recordar a aquelles muyeres que practicaben satí tres la muerte del so home na batalla de manera honorable. En dambos casos, la muyer yera reconocida al nivel d'una semidiosa, y conmemorar col grabáu d'un Sol y una Lluna creciente na piedra conmemorativa.
Los movimientos sociales y relixosos de sieglos anteriores, como'l protagonizáu polos lingayatíes, dexaron mayor flexibilidá nes conductes sociales tradicionalmente más coercitivas escontra les muyeres. Finalmente, les muyeres del sur de la India baltaron la mayoría de los murios ya implicáronse viviegamente en materies hasta entós consideraes «d'homes», como l'alministración, negocios, comerciu, inclusive les belles artes. Tirumalamba Devi y Ganga Devi, autores de Varadambika Parinayam y Madhuravijayam respeutivamente, son dos de los exemplos más notables de poetes de la dómina. Tamién algamaron altes cotes de popularidá pioneres de la poesía télugu como Tallapaka Timmakka o Atukuri Molla. Sábese que los Nayakas de Tanjore patrocinaron a gran númberu de poetes y peotisas. Tamién hubo llugar pal cultu devadasi, y pa la prostitución, dientro d'una zona asignada en cada ciudá. Sábese que los harénes fueron bien frecuentaos por homes de la nobleza y la familia Real.
Les muyeres con posibles vistíen con petha o kullavi, un turbante de seda con incrustaciones n'oru. Como en práuticamente toles sociedaes hindús, les xoyes y adornos de luxu yeren un complementu usáu tantu por homes como por muyeres; llegar descripciones del usu de tobilleras, pulseres, brazaletes, aniellu, collares y pendientes de too tipu. Nes fiestes, homes y muyeres afatar con guirlandes de flores y utilizaben arumes d'agua de roses, almizcle o sándalu. En contraste colos más humildes, la familia real vivía arrodiada de pómpara na corte. Les reines y princeses teníen un ensame de sirvientes, y toos ellos diben vistíos coles teles más fines y xoyes; y los sos trabayos yeren, amás de bien específicos, poco engarrosos.
L'exerciciu físicu yera una práutica bien popular ente los homes, y el deporte más popular yera la llucha llibre. Inclusive se conoz la esistencia de lluchadores. Los palacios reales en cada ciudá disponíen d'un ximnasiu, y en tiempos de paz los comandantes y los sos exércitos teníen la orde d'entrenar. Los palacios reales y los mercaos teníen llugares específicos por que tanto los nobles como'l pueblu llanu esfrutaren de campeonatos d'engarradielles de gallos, carneros o llucha llibre femenina. Les escavaciones en la ciudá de Vijayanagara amuésennos la vida pública nel so día a día por aciu grabaos en piedra, tribunes, víes, y templos, indicando que se trataba de llugares nos que la xente rellacionábase. Tamién apaecen xuegos, unos entá güei prauticar, y otros inda tienen de ser identificaos.
Cultura
Mientres l'Imperiu vijayanagara floriaron les artes polo xeneral. Mientres los periodos de mayor estabilidá llevar a cabu grandes inversiones n'infraestructures, proyeutos arquiteutónicos al llargu plazu y fomentóse el patrociniu y mecenalgu de músicos, escritores, poetes, escultores, pintores, relixosos ya inclusive deportistes. Pa cumplir col papel de Vijayanagara como principal estandarte de la milenaria cultura hindú buscóse la recuperación del arte tradicional, qu'evolucionó d'una manera entá tanxible na actualidá.
Arquiteutura
thumb|Pilastres [[Chalukya y vimana drávida, Hampi]] thumb|left|Unu de los munchos acueductos que irrigaban la ciudá
L'arquiteutura del Imperiu ye una harmoniosa combinación de los estilos Chalukya, Pandya, Hoysala y Chola, los predominantes na rexón mientres los sieglos anteriores. La influencia d'esta unión na arquiteutura, la escultura y la pintura fixo qu'esti nuevu estilu caltuviérase como'l modelu a siguir sieglos dempués de la cayida de Vijayanagara. Les obres arquiteutóniques de referencia son ensin dulda el Kalyanamantapa (Salón de Bodes), el Vasanthamantapa (Corredor Descubiertu) y la Rayagopura o Torre. Los arquiteutos y escultores fixeron usu del abondosu y resistente granitu que s'atopa pela zona con vistes a protexer meyor la ciudá ante'l permanente riesgu d'invasión. Hai monumentos partíos por tola metá sur de la India, pero nun hai nengunu comparable a los edificios de Vijayanagara, declarada Patrimoniu de la Humanidá pola Unesco.
A lo llargo del sieglu XIV los monarques siguieron inspirando construcciones d'estilu vesara, típicu del Decán, pero introducieron coles mesmes gopurams dravídicos por motivos relixosos. El templu Prasanna Virupaksha (templu soterrañu) de Bukka Raya I y el templu Hazare Caña de Krishna Deva Raya I son exemplos de l'arquiteutura del Decán. La variada y entrevesgada ornamentación de les columnes ye'l so sellu característicu. En Hampi, sobresalen el templu de Vittala (l'exemplu más prominente de columnes estilo Kalyanamantapa) y el Hazara Ramaswamy como construcción más refinada. Un aspeutu visible d'esti estilu ye la so torna al arte más sele y simplayu de la dinastía Chalukya. La construcción del templu de Vittala enllargar mientres décades so la dinastía Tuluva.
thumb|Pilastres de piedra nel templu de [[Vithoba|Vittala]] Otros exemplos destacaos del estilu propiu de Vijayanagara son los grandes monolitos Sasivekalu (mostaza) Ganesha y Kadalekalu (cacagüés) de Hampi, les estatues Gomateshwara en Karkala y Venur, y el toru Nandi en Lepakshi. De la trescendencia d'esti estilu ye prueba l'ensame de templos partíos per ciudaes como Bhatkal, Kanakagiri, Sringeri, Tadpatri, Lepakshi, Ahobilam, Tirupati y Srikalahasti en Andhra Pradesh; y Vellore, Kumbanokam, Kanchi y Srirangam en Tamil Nadu. Tamién se caltienen pintures murales como los Dasavathara (los diez avatares de Vishnu) y les Shivapurana o hestories de Shiva, dambes nel templu Virupaksha de Hampi; y otres pintures menores nos templos jainas basadi o en Kamaskshi y Varadaraja, dos templos elevaos en Kanchi. Un motivu estéticu recurrente consistía en tallar les pilastres con aspeutu de caballos, como amuesa de la importancia que tenía la caballería pal exércitu. Esti amiestu d'estilos rexonales apurrió riqueza cultural a los pueblos polos que s'estendió; vinu a traer un aire de renovación a los ríxidos estilos hindús qu'hasta entós habíen imperado.
Un exemplu que demuestra'l cosmopolitismu de la capital ye la presencia d'un gran númberu d'edificaciones de traces islámicos. La hestoria namái analiza l'enfrentamientu políticu ente Vijayanagara y los sultanatos del Decán, dexando de llau l'evidente rastru de collaboración ente dambes confesiones a nivel civil. Entá sobreviven un ampliu númberu d'arcos, cúpules y bóvedes que sirven como prueba d'esti intercambiu cultural, según restos de pabellones, establos y torres, que suxuren que los mesmos gobernantes fomentaron la convivencia de los dos relixones. Considérase qu'esta influencia pudo ser especialmente poderosa los primeros años del sieglu XV, coincidiendo col reináu de Deva Raya I y Deva Raya II, de quien se sabe que cuntaron con un bon númberu de musulmanes nel exércitu y na corte, incluyendo arquiteutos. Esti intercambiu harmoniosu d'idees, sicasí, daríase namái mientres los curtios periodos de paz ente l'Imperiu y los sos rivales musulmanes. Dellos relieves de la Gran Plataforma (Mahanavami dibba) inclúin figures con traces típiques de los turcos del Asia central, que tendríen cabida como asistentes de la Familia Real.
Llingua
thumb|Poema en [[Idioma canarés|canarés pol poeta Manjaranja]] Los idiomes kannada, télugu y tamil utilizar nes sos respeutives zones d'influencia. Recuperáronse en total más de 7000 inscripciones (Shasana) incluyíes 300 llámines de cobre (Tamarashasana), en kannada (aproximao la metá), télugu, tamil y sánscritu. Les inscripciones billingües dexaron d'utilizase al términu del sieglu XIV. Nos exemplos más antiguos representar a Hánuman y a Garudá (águila divina), el vehículu del dios Vishnu. L'axencia oficial d'investigaciones arqueolóxiques del gobiernu indiu recuperó y descifró inscripciones en kannada y télugu.
Lliteratura
Nel Imperiu vijayanagara diose cabida a poetes, intelectuales y filósofos. Éstos, con llibertá pa escribir en sánscritu o en cualquier llingua llocal (kannada, télugu y tamil), cubrieron materies como la relixón, biografíes, prabandha (noveles de ficción), música, poesía, gramática y medicina. El télugu convertir nel idioma lliterariu por excelencia y algamó el so cénit sol reináu de Krishna Deva Raya. Los trabayos en sánscritu na so mayor parte fueron comentarios a los Vedes, o ensayos sobre'l Ramayana y el Mahábharata, escrites por famosos intelectuales como Sayana y Vidyaranya, qu'eponderaron la superioridá de la doctrina advaita sobre los sos rivales.
Tamién hubo escritores siguidores de la fe dvaita, monxos procedentes d'Udupi, como Jayatirtha (merecedor del nomatu tika acharya polos sos escritos polémicos); Vyasatirtha, escritor de refutaciones de la filosofía advaita y de dellos pensadores clásicos como Gaudapada; y Vadi Raxa Tirtha y Sripada Raya, críticos tamién coles creencies d'Adi Shankara, el primer gran advaita. Amás d'estos monxos, munchos otros escritores en sánscritu poblaron la corte real y los palacios de los nobles. Munchos reis tamién fueron lliteratos, como'l rei Krishna Deva Raya, autor del gran clásicu Jambavati Kalyana, un drama poéticu.
Los escritores y poetes en kannada de la dómina tamién escribieron estenses obres sobre'l movimientu bhakti y los haridasas, lliteratura brahmánida y trabayos sobre los lingayatíes. Los haridasas amás compunxeron cantares relixosos (devaranama), con métrica ragale. Los maestros ya inspiradores del movimientu lliterariu fueron Madhvacharya y Vyasatirtha. Purandaradasa y Kanakadasa son consideraos los primeres d'ente munchos dasas (devotos) pola so estensa ya importante contribución. Kumara Vyasa, l'eruditu brahmán más destacáu, escribió'l Gudugina Bharata, una traducción del Mahabharata. Esti trabayu representa un puntu d'inflexón ente'l canarés antiguu y el modernu. Chamarasa foi un renombráu virashaiva, intelectual y poeta, que caltuvo discutinios públicos sobre filosofía y relixón colos sabios vaisnaves de la corte de Deva Raya II. El so Prabhulinga Lile, que más tarde sería traducíu a télugu y tamil, ye un aponderamientu al místicu del sieglu XII Allama Prabhu, de quien él consideraba que se trataba de la reencarnación del dios Ganapati.
Nesti momentu cume pa la lliteratura télugu, llegó'l Manu Charitamu, el prabhanda (comentariu) más importante. Krishna Deva Raya —espertu conocedor del idioma— escribió l'afamáu Amuktamalyada. Asina mesmu, axuntar so la so corte los ocho astadiggajas, los escritores más importantes que dio esta llingua.
Merecen ser destacaos d'ente ellos Allasani Peddana (llamáu andhra-kavita-pita-maha, 'gran padre de la llingua télugu'), l'autor más prestixosu, y Tenali Ramakrishna, bufón de la corte y autor del Panduranga Mahatyam, la obra maestra de la lliteratura télugu. Tamién pertenez a esta dómina Srinatha, autor de Marutratcharitamu y Salivahana Sapta Sati, protexíu del rei Deva Raya II, y posesor d'un estatus tan importante como'l de cualquier ministru.
Anque la mayoría de la lliteratura escrita en tamil mientres esti periodu crear nes zones so control de los reis vasallos Pandya, los reis de Vijayanagara tamién emprestaron atención a los sos poetes. Svarupananda Desikar escribió una antoloxía de 2824 versos, Sivaprakasap-perundirattu, sobre la filosofía advaita. El so pupilu, l'asceta Tattuvarayar, foi autor d'otra antoloxía más curtia, Kurundirattu, con aproximao la metá de versos. Krishna Deva Raya protexó y subvencionó al poeta tamil Haridasa, que la so Irusamaya Vilakkam ye una esposición de los dos grandes corrientes hindús, vaishnavismu y shivaísmu, con predilección pola primera.
La lliteratura tamién foi campu d'intrigues polítiques y relixoses, pos los reis actuaben como mecenes de los escritores vaishnavas o shivaístas dependiendo de la so filiación y de los sectores sociales que precisaren en cada momentu.
Otru autores y obres destacaes sobre conocencies musicales y melecinales fueron Vidyaranya (autor del Rati Ratna Pradipika), Sayana (autor del Ayurveda Sudhanidhi) y Lakshmana Pandita (autor del Vaidyarajavallabham).
Música
thumb|Baillarines. Detalle del Palaciu Real de Hampi.
La música formaba una parte importante de la sociedá de Vijayanagara, pos entroncaba direutamente cola tradición relixosa hindú. La música carnática tradicional, mesma del Sur de la India, remontar a los tiempos de los Vedes, pero ye gracies al movimiento Bhakti, que tien llugar nesta dómina, que s'anueva y algama cotes nunca vistes hasta entós de mapa y calidá.
Los depositarios de la tradición musical como estensión de la relixón fueron los brahmanes y delles families nobles d'antiguu llinaxe. Los espacios nos que comúnmente se practicaba yeren los mandires o templos, y les llingües nes que se cantaba'l sánscritu o'l télugu.
El primeru de los grandes compositores de la música carnática desenvuelta mientres l'Imperiu foi Annamacharya (1408-1503), maestru compositor del templu de Tirumala, que la so prolífica obra inclúi más de 32 000 poemes y, inclusive, una forma cantada del Ramayana. Anguaño ye consideráu por dellos almiradores una reencarnación de Vishnú.
Bunaea alcinoe
Bunaea alcinoe ye una especie de lepidópteru ditrisiu de la familia Saturniidae. Distribúise pol África subsaḥariana. izquierda|miniaturadeimagen|Canesba. Plantes alimenticies Bauhinia spp, Croton spp, Harpephyllum caffrum, Cussonia spp, Celtis spp, y Ekebergia capensis. Na República Democrática d'El Congu, les canesbes aliméntense de Sarcocephalus latifolius, Crossopteryx febrifuga y Dacryodes edulis.
Imperiu vijayanagara
Música
Sicasí, el consideráu auténticu padre de la música carnática foi Purandara Dasa (1484-1564). La so nacencia y formación coincidieron nel tiempu col ascensu al tronu de Krishna Deva Raya. Hasta aquel entós, la música carnática consistía en cantares relixosos d'unos pocos versos de duración. Purandaradasa, sicasí, ellaboró les sos composiciones a partir de les vivencies de la xente común. Sintetizó y fundió los esquemes musicales básicos, creando nueves formes de faer música. Tolos grandes compositores de música carnática dende entós trabayaron siguiendo les regles que Purandaradasa estableció.
Relixón
thumb|left|[[Śakti de bronce de la dómina de Vijayanagara]]
Anque'l autoproclamado destín del Imperiu yera caltener el dharma hindú del enemigu musulmán, los reis fueron tolerantes con toles relixones y sectes que se practicaben nel so territoriu. Los reis utilizaron títulos como Go brahmana prati palana acharya ('proteutor de les vaques, los brahmanes y la xente') o hindú raya suratrana ('defensor de la fe hindú'), que realzaben la so intención de protexer el hinduismu.
Bunaea alcinoe
Referencies
Bunaea alcinoe
Imperiu vijayanagara
Relixón
Los mesmos fundadores Harihara I y Bukka Raya I yeren shivaítas confesos, pero promovieron el vaisnavismu en llugares como Shringeri al traviés del so patriarca, Vidyaranya, y fixeron del varaha (el xabalín, símbolu de Vishnú) el so emblema. Otros reis, como los saluvas y tuluvas, fueron vaisnavas, pero postrar por igual ante Virupaksha (representación de Shivá) en Hampi y ante Venkateshwara (Vishnú) en Tirupati. Una obra en sánscritu, el Jambavati Kalyanam, escrita por Krishna Deva Raya, llapada a Virupaksha Karnata rajya raksha mani (Xoya proteutora del Imperiu karnata o de Karnataka, otru nome pol que l'Imperiu yera conocíu na so dómina). Amás, cuando los socesivos reis visitaben Udupi, rindíen cultu a la orde dvaita (doctrina de la dualidá') fundada ellí nel sieglu XIII por Madhua Acharia.
El movimientu bhakti (devocional) trescaló les vides de millones de persones. A semeyanza del movimientu virashaiva del sieglu XII, grandes haridases o monxos salieron del so retiru y espublizaron les milenaries tradiciones hindús ente la xente común. Había dos tipos de haridasas: los vyasakuta, conocedores de los Vedes, los Upanishads' los Puranas y les demás Escritures, y los dasakuta, difusores del mensaxe de Madhvacharya por aciu cantares devocionales (devara namas y kīrtanas) en canarés. thumb|Torre del [[Templu de Chamundeswari, en Mysore.]]La doctrina dwaita foi tresmitida por discípulos tan eminentes como Naraharitirtha, Jayatirtha, Vyasatirtha, Sripadaraya, Vadirajatirtha, ente otros. Vyasatirtha, gurú de Vadirajatirtha; Purandara Dasa, el padre de la música carnática; y Kanakadasa amenaron l'almiración de Krishna Deva Raya. El rei, inclusive, llegó a honrar a Purandara Dasa considerándo-y un kuladevata (deidá familiar), y honrándo-y nos sos escritos. Foi nesa dómina cuando, na ciudá de Tirupati, el músicu Annamacharya compunxo cientos de Kīrtanas en télugu.
El jainismu atopar en claru retrocesu nel subcontinente tres la destrucción de la dinastía Ganga del Oeste polos Chola nel sieglu XI y la popularidá creciente del vaisnavismu y los lingayatíes. Aun así, nel Imperiu caltuviéronse activos dos grandes nucleos de creyentes en Shravanabelagola y Kambadahalli.
El primer contautu de la península col islam dar nel sieglu VII, como resultáu de los intercambios comerciales ente los reinos del sur y dellos pueblos árabes. Les primeres mezquites de la zona construyéronse dientro del Imperiu rashtrakuta cuando entá nun se cumpliera l'añu 1000, y la fe musulmana taba yá sólidamente establecida a lo llargo de la mariña de Malabar nel primer terciu del sieglu XIV. Munchos inmigrantes musulmanes contraxeron matrimoniu con muyeres hindús; los sos fíos recibieron el nome de mappillas o moplahs. L'entamu de les rellaciones del Imperiu vijayanagara col Sultanatu bahmaní del norte amontó la presencia musulmana nel sur.
Per otru llau, la influencia cristiana más antigua rexistróse a entamos del sieglu VIII. Atopáronse tamarashasana (llámines de cobre) con inscripciones nes que se fai entrega de tierres a dellos llabradores malabares cristianos. Xordán dexó constancia de la escasez de cristianos nel sur de la India mientres la Edá Media, y convidó a la unviada de misioneros. Les rellaciones comerciales col Imperiu portugués a partir del sieglu XV, l'actividá misionera de san Francisco Javier, y la posterior influencia del Imperiu holandés na zona fomentaron la presencia del imaxinariu cristianu ente la población nativa.
Synchlora aerata
La poliya esmeralda ondulada (Synchlora aerata) ye una poliya de la familia de los geométridos. Atópase xeneralmente n'América del Norte. El so valumbu ye de 17 mm. Los adultos son verdes con llinies transversas ondulaes y blanques.
La canesba aliméntase d'una gran variedá de plantes, incluyendo flores, arbustos y árboles. Rexistróse que s'alimenta de plantes de les especies Aster, Rudbeckia, Liatris, Solidago, Artemisia, Achillea y Rubus. La especie envierna como una canesba parcialmente crecía.
Kazuya Matsuda
Kazuya Matsuda (松田 和也; ) ye un ex-futbolista xaponés.
Isollinia
right|thumb|250px|Curves de nivel d'un mapa thumb|right|250px|Curves de nivel nuna zona de monte. thumb|250px|right|La isoterma de 10 °C de media en xunetu, marcada pela llinia colorada, utilizar pa definir la frontera del [[Árticu]] Una isollinia (tamién llamada, isopleta, curva de nivel, isógrama o isaritma), pa una función de delles variables, ye una curva que coneuta los puntos en que la función tien un mesmu valor constante.
Les isollinies que se representen nun mapa son llinies, rectes o curves, que describen la interseición d'una superficie real o hipotética con unu o más planos horizontales. La configuración d'estes curves dexa a los llectores del mapa inferir el gradiente relativu de la variable o parámetru y envalorar un valor nun llugar determináu.
El gradiente de la función ye siempres perpendicular a la isollinia. Cuando les llinies tán mui cerca, el llargor del gradiente ye grande: la variación ye acentuada. Si les isollinies axacentes tienen la mesma grosez de llinia, la direición del gradiente nun puede determinase y pollo empléguense distintes groseces o se retulen o etiqueten numbéricamente: d'esta miente la direición del gradiente puede ser fácilmente apreciada.
L'usu más habitual de les isollinies ye en cartografía y en meteoroloxía. Un mapa topográficu (o mapa de curves de nivel) utiliza isollinies que xunen puntos d'igual altitú y amuesa, asina, la forma de los valles y les llombes, y la rimada de les fasteres.
Historia
La idea d'utilizar llinies que xunen puntos d'igual valor foi redescubierta en delles ocasiones a lo llargo de la historia. La isóbata (isollinia de fondura) más antigua conocida atopar nun mapa de 1584 del ríu Spaarne, cerca de Haarlem, obra del agrimensor holandés Pieter Bruinsz. En 1701, Edmond Halley utilizó llinies isógonas nun gráficu que recoyía la variación magnética en tol mundu. En 1727, l'inxenieru holandés Nicholas Cruquius dibuxó'l fondu del ríu Merwede con llinies d'igual fondura (isóbatas), n'intervalos de 1 braza; y en 1737, Philippe Buache, utilizó un intervalu de 10 braces pa ellaborar un mapa de la Canal de la Mancha que foi publicáu en 1752.
En redol a 1843, cuando en Gran Bretaña ya Irlanda la Ordnance Survey empezó a recoyer nos sos mapes con regularidá les llinies de nivel, estes yá yeren usaes con xeneralidá nos países europeos. Les isóbatas nun se xeneralizaron nes cartes náutiques hasta que fueron publicaes en 1834 les de Rusia y en 1838 les de Gran Bretaña.
Cuando los mapes con curves de nivel o isollinies fixéronse habituales, la idea d'utilizar esti tipu de representación arrobinar a tou tipu d'aplicaciones. Seique los de más recién desenvolvimientu son los mapes de curves de calidá del aire y contaminación acústica, qu'apaecieron per primer vegada nos EE. XX., aproximao hacia 1970, en gran parte como resultáu de la llexislación nacional que riquía la delimitación espacial d'esos parámetros.
Tipos de isollinies
A delles isollinies suélse-yos dar un nome específicu, qu'empieza pol prefixu «iso» (del griegu ισος (isos), que significa igual) según la naturaleza de la variable que se caltién constante, anque en munchos campos fálase a cencielles de curves de nivel: la isotermas ye una llinia de temperatura constante; la isobara ye una llinia de presión constante; y la isógona' ye una llinia a lo llargo de la cual un ángulu caltién constante (del griegu iso-gonios = iguales ángulos).
L'usu de nomes específicos ta bien estendíu en Meteoroloxía, en que s'usen nun mesmu mapa o diagrama (xeneralmente, isobares y isotermas) pa presentar una imaxe de los principales factores qu'afecten al tiempu. Les isollinies emplegaes en Meteorolóxica basar na xeneralización de los datos recibíos dende la estación meteorolóxica. Les estaciones escasamente asítiense esautamente nuna isollinia (cuando lo tán, indica una midida precisa igual al valor de la isollinia). En llugar d'ello, les llinies son dibuxaes col meyor aproximamientu de los valores exactos, basaos na dispersión de la información disponible. Los mapes del tiempu pueden presentar datos recoyíos, como la presión d'aire nun momentu dau, o una extrapolación d'esos datos, como la presión media mientres un periodu, o los pronósticos de tiempu, como la predicción de la presión d'aire en dalgún momentu futuru.
Amás d'estes isollinies, en dellos tipos de gráficos emplegaos en termodinámica, inxeniería y otres ciencies usen isobares (p'amosar presiones constante), isotermas (temperatures constantes), isochors (pa volumes específicos constante), o otros tipos de isollinies (o curves), anque estos gráficos nun tán xeneralmente rellacionaes con mapes. Eses isollinies son útiles pa la representación de más de dos dimensiones (o cantidaes) en gráficos bidimensionales. Los exemplos más habituales en termodinámica son dellos tipos de diagrama de fase.
Hohenzollern-Sigmaringen
Hohenzollern-Sigmaringen foi un Estáu alemán perteneciente al Sacru Imperiu Romanu Xermánicu surdíu en 1575 como una partición del condáu de Hohenzollern. Aquel añu'l condáu quedó estremáu en cuatro Estaos: Hohenzollern-Hechingen, Hohenzollern-Haigerloch, Hohenzollern-Hohenzollern y Hohenzollern-Sigmaringen.
Historia
thumb|left|250px|Vista del [[castiellu de Sigmaringen hacia l'añu 1900.]] thumb|300px|right|Rexón de Hohenzollern. El primer Conde de Hohenzollern-Sigmaringen foi Carlos II (1576-1606).
El principáu de Hohenzollern-Sigmaringen sobrevive hasta mediaos del sieglu XIX. La revolución lliberal de 1848 obligó al príncipe Carlos a abdicar en favor del so fíu Carlos Antonio, d'ideoloxía lliberal. El nuevu príncipe, imbuyíu d'un ideariu lliberal y panxermanista, decidió apurrir la soberanía del principáu de Hohenzollern-Sigmaringen a Prusia, onde reinaba una caña menor de la familia Hohenzollern. Hohenzollern-Sigmaringen xunto col vecín Hohenzollern-Hechingen integrar en 1849 como la provincia de Hohenzollern nel Estáu prusianu.
Con posterioridá, el príncipe Carlos Antonio aportaría a ministru-presidente de Prusia ente 1858 y 1862, ente que'l so fíu Carlos sería escoyíu (col sofitu de Prusia) príncipe y darréu rei de Rumanía.
Aderus flavitarsis
Aderus flavitarsis ye una especie de coleópteru de la familia Aderidae. Describióla científicamente George Charles Champion en 1890.
Distribución xeográfica
Habita en Guatemala.
Charaxes affinis
Charaxes affinis, ye una especie de lepidópteru perteneciente a la familia Nymphalidae. Ye orixinaria d'Asia.
Les sos ales tienen un valumbu de 60 a 80 mm. Distribúyese por Indonesia.
Tornéu de les Seis Naciones 2013
El Tornéu de les Seis Naciones 2013 de rugbi, o tamién denomináu 2013 RBS 6 Nations debíu al patrociniu del Bank of Scotland, foi la decimocuarta edición d'esti tornéu nel formatu de Seis Naciones. El tornéu empezó'l 2 de febreru y concluyó el 16 de marzu de 2013.
Premios especiales
== Calendariu de partíos ==
Kiyoshi Fujii
Kiyoshi Fujii (藤井 浄史; ) ye un ex-futbolista xaponés.
Copa Porsche Carrera
thumb|Carrera de la Copa Porsche Carrera Escandinavia 2010 en [[Knutstorp, Suecia.]] thumb|Carrera de la Copa Porsche Carrera Francia 2010 en [[Spa-Francorchamps, Bélxica.]]
La Copa Porsche Carrera ye un conxuntu de campeonatos monomarca d'automovilismu de velocidá que promociona'l fabricante alemán d'automóviles deportivos Porsche. Los sos pilotos tomen dende pilotos amateurs fanáticos de la marca hasta aspirantes a pilotos profesionales de gran turismu, quien s'arrexunten en distintes clasficaciones.
"Copa Porsche Carrera" fai referencia al modelu que s'usa anguaño, el Porsche 911, que la so versión básica llámase Carrera, en referencia a la prueba Carrera Panamericana.
Historia
La Copa Porsche Carrera surdió n'Alemaña en 1986, cuando la marca empezó a entamar la Copa Porsche 944 Turbo, que como indica'l so nome se diputaba col Porsche 944 Turbo. Francia adoptó un tornéu idénticu en 1987. Ante'l final del ciclu de vida del modelu, la copa alemana adoptó como sustitutu'l Porsche 911 964 en 1990. La copa francesa fixo lo mesmo en 1991.
En 1993, Porsche creó la Supercopa Porsche. Tien calter internacional, yá que acompaña al Campeonatu Mundial de Fórmula 1 na mayoría de los Grandes Premios europeos y dalgunos n'otros continentes.
Dende empiezos de la década de 2000, Porsche foi creando más versiones de la Copa Porsche Carrera: Xapón tuvo la suya en 2001, Gran Bretaña, Asia y Australia en 2003, Escandinavia en 2004, Estaos Xuníos y Brasil en 2005, Italia en 2007, Oriente Mediu en 2009, Europa del Este en 2010 y Canadá en 2011.
La edición australiana duró seis años y dexóse d'apostar una vegada terminada la temporada 2008, pero retornó en 2011.
Dalgunes d'elles cubren dellos países: la versión estauxunidense cuerre tamién en Canadá; la francesa visitó Bélxica; la d'Oriente Mediu percuerre Emiratos Árabes Xuníos, Bahréin y Arabia Saudita; l'asiática cubre China, Malasia y Singapur; la d'Europa del Este cuerre en Turquía y República Checa; y la brasilana visitó Arxentina y Portugal.
Carauterístiques
Delles versiones de la Copa Porsche Carrera dexen modelos anteriores, p'aumentar la cantidá de participantes. Los 911 Cup dexar n'otros torneos, por casu l'American Le Mans Series y la Le Mans Series na clase GTC.
La mayoría de les Copa Porsche Carrera acompañen a dalgún de los principales campeonatos d'automovilismu de velocidá de la so rexón:
Sicasí, dalgunes cuerren ensin otres catregorías nun ambiente más íntimo, o bien con competiciones amateurs.
Dacuando, la Copa Porsche Carrera local acompaña a la Fórmula 1, seya en sustitución de la Supercopa Porsche o como añedíu. Tamién apaeció n'otres carreres prestixoses, como les 24 Hores de Le Mans y el Gran Premiu de Macáu. Coles mesmes, en 2011, apostar por primer vegada la Copa Mundial Porsche Carrera, una carrera de seis vueltes al circuitu llargu de Nürburgring, de 25 km de llargor, como antoxana de les 24 Hores de Nürburgring. Foi fecha puntuable de la Supercopa Porsche y los torneos d'Alemaña, Francia, Gran Bretaña, Italia y Escandinavia.
Eleutoráu del Palatináu
thumb|[[Círculu eleutoral del Rin (Kurrheinischer Reichskreis), circunscripción creada en 1512, que englobaba al Palatináu eleutoral y a otros nueve estaos.]] thumb|Subdivisiones polítiques (Stadtämer y Oberämber) del Palatináu eleutoral en 1789. Stadtämter: 1 [[Frankenthal, 2 Mannheim, 3 Heidelberg. Oberämter: 4 Alzey, 5 Bacharach, 6 Germersheim, 7 Kreuznach, 8 Neustadt, 9 Lautern, 10 Lauterecken, 11 Oppenheim, 12 Simmern, 13 Stromberg, 14 Veldenz, 15 Boxberg, 16 Bretten, 17 Heidelberg, 18 Ladenburg, 19 Lindenfels, 20 Mosbach, 21 Otzberg, 22 Umstadt.]] thumb|150px|Armes del Erztruchseß o Archidapifer ("mayordomu" o "senescal del arcu"), oficiu imperial que correspondía al Eleutor palatín.
El Condáu Palatín del Rin o Palatináu (n'alemán: Pfalz) ye la denominación histórica del territoriu del Conde Palatín (Pfalzgraf), un títulu que pertenecía a un príncipe secular del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu (Reichfürst), dende'l sieglu XIII venceyáu a la Casa de Wittelsbach, y al que se confirió la condición de príncipe eleutor (Kurfürst). L'Eleutoráu del Palatináu o Palatináu Eleutoral (Kurpfalz) ye la denominación del territoriu d'esi príncipe, que foi de fechu un Estáu independiente hasta 1803. La capital foi primeru Heidelberg y depués, a partir de 1720, Mannheim. Como entidá territorial yera un agregamientu de dominios espacialmente discontinuos.
El Palatináu ta estremáu en dos grandes zones marcadamente estremaes y en discontinuidá territorial: So Palatináu o Palatináu Inferior (Niederpfalz, tamién llamáu Palatináu Renano —Rheinpfalz—) y el Alto Palatináu o Palatináu Cimeru (Oberpfalz).
El Baxu Palatináu o Palatináu Renano (que nun tien de confundir se cola más estensa rexón de Renania, na que s'integra) inclúi dambes riberes del ríu Rin nel so cursu mediu, ente los sos tributarios Meno (Main) y Neckar. Los sos paisaxes naturales y el so clima relativamente nidiu, que-y dexa ser una rexón vinícola; comparaos colos de la rexón italiana de la Toscana, faen que se-y denomine turísticamente como "la Toscana alemana".
Na organización territorial d'Alemaña actual, el Baxu Palatináu forma parte del estáu federáu (Bundesland) de Renania-Palatináu (Rheinland-Pfalz), que la so capital ye Maguncia (Mainz), ente que l'Altu Palatináu ye una de los siete rexones alministratives (Regierungsbezirk) en que ta estremáu'l "Estáu Llibre de Baviera" (Freistaat Bayern), otru de los länder o estaos federaos alemanes, con capital en Ratisbona (Regensburg).
El xentiliciu del Palatináu ye "palatín" (pfälzisch), denominación que tamién se da a la variedá dialeutal del idioma alemán d'esta rexón.
Historia
Nel sieglu X esistía un Condáu Palatín de Lotaringia, que nel sieglu XI pasó a formar parte de los territorios gobernaos polos ezónidas (Ezzonen), que la so zona central incluyía Colonia y Bonn, llegando dende'l ríu Mosela hasta'l ríu Nahe, y pel sur hasta Alzey. A la muerte del postreru Ezzónida (Hermann II de Lotaringia, 1085), les tierres sobre les que'l conde palatín exercía la so autoridá amenorgar a les más cercanes al Rin, colo que la so denominación pasó a identificase con esti ríu. El primer conde palatín del Rin foi Conrado I en 1156, hermanu de Federico Barbarroja (Casa de Hohenstaufen).
El condáu pasó en 1159 a la Casa de Welf (Güelfos, y nel sieglu XIII a la Casa de Wittelsbach (que yeren tamién duques y condes palatinos de Baviera); en dambos casos por matrimoniu d'herederes femenines. La división del heriedu de Lluis II, duque de Baviera en 1294 conformó un territoriu compuestu peles tierres del antiguu palatinado del Rin xunto al antiguu Nordgau de Baviera (el territoriu al norte del Danubiu), con centru na ciudá d'Amberg, colo qu'esti territoriu antes bávaru pasar a denominar Oberpfalz ("Alto Palatináu") pa estremalo del Niederpfalz ("So Palatináu" o Palatináu renano); anque estes denominaciones nun se fixeron comunes hasta'l sieglu XVI.
El Tratáu de Pavía de 1329 volvió afectar a la rexón, otorgándola a los fíos del emperador Lluis IV (tamién de la casa Wittelsbach: Rodolfo II "el ciegu" y Roberto I "el colloráu" ), que compartieron títulu y territoriu hasta la muerte de Rodolfo en 1353, momentu a partir del cual Roberto exerció como únicu conde palatín. La Bulda d'Oru de 1356 determinó la so condición eleutoral. El conde pasó a denominase Eleutor del Palatináu o Eleutor Palatín (Kurfürst von der Pfalz n'alemán, Palatinus eleutor en llatín) y a ostentar l'hereditariu oficiu de corte imperial de "mayordomu de palaciu mayordomu" o "senescal del arcu" (Erztruchseß n'alemán y Archidapifer en llatín) y la condición de vicariu imperial (Reichsverweser) de Franconia, Suabia, el Rin y Alemaña meridional.
La práutica d'estremar territorios colos heriedos produció la esistencia de delles cañes Wittelsbach, con sedes en Simmern, Kaiserslautern y Zweibrücken (So Palatináu), Neoburgu y Sulzbach (Alto Palatináu). El títulu d'Eleutor Palatín recayía en quien heredara Heidelberg.
Cola Reforma protestante, los eleutores palatinos (Lluis V, Federico II y Otón Enrique) asitiar contra l'emperador Carlos V y el bandu católicu (Guerra d'Esmalcalda), sofitando'l luteranismu nos años 1530 y 1540 y el calvinismu nos años 1550. Cola estinción de la caña principal de la familia en 1559, l'Eleutoráu pasó a Federico III "el Piadosu" (de la caña Palatináu-Simmern), un calvinista radical que convirtió'l Palatináu n'unu de los principales centros calvinistes d'Europa, y sofitu esencial pa los hugonotes franceses (guerres de relixón de Francia) y los rebeldes de los Países Baxos (Guerra de los Ochenta Años).
Idioma chorotega
Mangue o Chorotega ye'l nome de la llingua falada pol pueblu chorotega, qu'habitó en Nicaragua, Costa Rica, El Salvador y Hondures, del cual queden dellos grupos que caltienen elementos de la so cultura, pero non l'idioma.
Eleutoráu del Palatináu
Historia
En 1685 escastóse la llinia Simmern, y el condáu palatín pasó a Felipe Guillermo de Neoburgu, duque de Jülich y Berg (de la caña Palatináu-Neoburgu). El siguiente conde, Juan Guillermo (1690-1716), treslladó la capital a Düsseldorf, tres los que volvió a Heidelberg (1718) y terminóse afitando en Mannheim (1720).
Idioma chorotega
Delles fontes conseñen un nome alternativu, "Cholutega" o Choluteca, y esto llevó a dellos estudiosos, como Terrence Kaufman (2001) a especular que orixinalmente los cholotecas habitaben na ciudá de Cholula, d'onde los movieron los pueblos Nahua. La etimoloxía de "Chorotega" vendría entós del Náhuatl, nel cual "Cholōltēcah" significa "habitantes de Cholula". La rexón meridional d'Hondures caltién el nome de Choluteca.
Hirohito Nakamura
Hirohito Nakamura (中村 洋仁; ) ye un ex-futbolista xaponés.
Eleutoráu del Palatináu
Historia
En 1742 el condáu foi heredáu por Carlos Teodoro (de la caña Palatináu-Sulzbach), qu'en 1777 tamién heredó'l ducáu y eleutoráu de Baviera. Dambos electoraos fueron unificaos, al considerase un solu votu. El siguiente conde palatín, Maximiliano José, duque de Zweibrücken, unificó tolos territorios gobernaos polos Wittelsbach en 1799, nel contestu de les guerres revolucionaries franceses, que supunxeren que los territorios al oeste del Rin fueren anexonaos pola República francesa. Pela so parte, los asitiaos al este del Rin fueron anexonaos pol Margrave de Baden en 1803. La disolución del Sacru Imperiu en 1806 (mientres les guerres napoleóniques) supunxo la definitiva desapaición de los títulos del condáu palatín y la dignidá eleutoral.
En 1763, por invitación de Catalina II de Rusia "la Grande", empezara un movimientu migratoriu de cierta importancia (caltener mientres unos cien años), protagonizáu por llabradores del Palatináu y otres rexones alemanes: los denominaos alemanes del Volga.
Idioma chorotega
El filólogu costarricense Juan Santiago Quirós Rodríguez publicó en 2002 un Diccionariu chorotega español español-chorotega, a partir de diversos vocabularios recoyíos por viaxeros, especialmente en Nicaragua mientres el sieglu XIX.
Distribución
En Nicaragua, los chorotegas tán representaos pol grupu étnicu monimbó (Masaya), que'l so númberu calcular nunes 18 000 persones en 1993. En Costa Rica, al grupu étnicu chorotega pertenecen unes 800 persones, la mayoría de les cualos mora na comunidá de Matambú y considérense llabradores más qu'indíxenas, magar ser descendientes d'estos.
Nin en Nicaragua nin en Costa Rica caltiénse l'idioma, que s'escastó gradualmente ante la meyora del español. En Costa Rica yá se perdiera nel sieglu XVII, y sumió definitivamente en Nicaragua a fines del sieglu XIX y principios del XX.
Clasificación
L'idioma chorotega ye un miembru de la caña chiapaneco-mangue de la familia otomangue. Ta bien estrechamente emparentáu col mangue de fechu dambos podríen ser dialeutos de la mesma llingua. Tanto'l chorotega como'l mangue anguaño tán estinguíos. Na actualidá, la llingua subsistente más cercana al estinguíu chorotega ye'l chiapaneco, que ta casi estinguíu.
Puesto que tantu'l chiapaneco como'l restu de les llingües otomangues fálense principalmente en Méxicu, sábese que los chorotegas emigraron dende'l sur de Méxicu. Otros grupos otomangues como los sutiaba tamién migraron dende Oaxaca a Centroamérica, sieglos antes de la llegada de los españoles.
Fonoloxía
Esisten diverses razones poles cualos nun puede dase una descripción exacta del sistema fonolóxicu del chorotega: Sicasí lo anterior, pueden dase una visión bastante plausible de los fonemes d'esta llingua.
Vocales
Hasta onde ye posible presumir, el chorotega tenía un sistema trivocálico:
Hai nicios de que toos estos fonemes vocálicos podíen apaecer acompañaos pol fonema suprasegmental de cantidá /ː/.
Consonantes
El sistema consonánticu entendía diez fonemes:
Comparanza léxica
El mangue y el chorotega tal como son amosaos nes llistes de vocabularios son llingües bien cercanes, posiblemente tratárase de llingües intelixibles ente sigo o inclusive dialeutos de la mesma llingua, de siguío compárase una pequeña muestra de vocabulariu de dambes variantes: Na tabla anterior un númberu importante de pallabres empiecen con n- que paez ser un afixu equivalente al otomí na- que puede interpretase como un artículu definíu o una marca de definición. En pallabres como nimbu la segunda nasal en realidá ye la forma de señalar la prenasalicación de /b/: []
Frente Islámicu de Lliberación Mora
thumb|Bandera del Frente Islámicu de Lliberación Mora El Frente Islámicu de Lliberación Mora (Moru Islamic Liberation Front o MILF n'inglés) ye un grupu musulmán separatista del sur de Filipines.
Biforcáu del Frente Nacional de Lliberación Mora en 1984 por iniciativa de Hashim Salamat. El so área d'aición ye'l Mindanao Musulmán y la provincia de Palawan.
El 7 d'ochobre de 2012, el Gobiernu de Filipines anunció que llegara a un alcuerdu de paz col grupu armáu, dempués de 40 años de conflictu y 120.000 perdes humanes.
Aderus flavipes
Aderus flavipes ye una especie de coleópteru de la familia Aderidae. Describióla científicamente George Charles Champion en 1916.
Distribución xeográfica
Habita n'América del Sur.
Hamanumida daedalus
Llocalización
Esta especie biolóxica, atópense distribuyíes na Ecozona afrotropical.
Idioma chortí
El chortí o ch'orti' ye una llingua mayense falada pola población chortí, principalmente nos conceyos de Jocotán y Camotán nel departamentu de Chiquimula, Guatemala. Tien los sos raigaños nel idioma chol. En tiempos prehispánicos tamién foi faláu nel occidente d'Hondures y nel norte d'El Salvador, pero na actualidá ye casi estinguíu nestos dos países. De los 4,200 chortí n'Hondures, quedaron namái 10 falantes del idioma chortí en 1997. El grupu cholano de la familia de llingües mayenses ye consideráu como un conxuntu de llingües bastante conservadores. Sostúvose qu'esta llingua, xunto col chontal y el chol, taría rellacionada col idioma maya clásicu utilizada na antigua escritura maya del periodu clásicu.
Historia prehispánica
[[Ficheru:PUEBLOS INDIGENAS NATIVOS AMERICANOS DE EL SALVADOR EN ISTMO CENTROAMERICA.png|thumb||right|Mapa de les civilizaciones indigenas d'El Salvador y los sos reinos:
]] Pa principios del sieglu XVI los chortís entamar nuna confederación conocida como reinu o señoríu Payaquí. Mientres la conquista española fueron lideraos por Copán Galel quien presentó resistencia na actual Copán Ruines n'Hondures y darréu en Citalá (El Salvador), siendo nesta postrera ganáu colo cual aceptó la rindición y l'evanxelización.
Jangle pop
Jangle pop ye un sub-xéneru del rock que s'empecipió en Reinu Xuníu y nos Estaos Xuníos a principios de los años 1980. Combina riffs de guitarres y les estructures del post-punk, el power pop, y el folk rock. El términu orixinal apaeció a mediaos de los años 1960 con The Byrds, que foi unu de los grupos de rock más populares de la dómina gracies a los sos famosos riffs de guitarra melódicos, que darréu sirvieron de base fundamental pa la nacencia d'esti estilu. Gran parte del so trabayu sofítase sobremanera na guitarra llétrica Rickenbacker de dolce cuerdes. Ellos considérense la base pa la diversificación de jangle pop más tarde nel sieglu XX. El jangle pop ta estrechamente rellacionáu col power pop, xéneru que se desenvolvió nos años 1970, con inclusión de bandes como The Rapsberries y Big Star.
Idioma curdu
L'idioma curdu (autoglotónimu Kurdî) ye una llingua indoirania falada na rexón llamada Curdistán, qu'inclúi poblaciones curdes en partes d'Irán, Iraq, Siria y Turquía. Falar ente 25 y 30 millones de persones, anque los datos nun son exactos. Ye llingua oficial n'Iraq, ente qu'en Siria'l so usu ta prohibíu pos nun se dexa publicar material en curdu. Antes d'agostu de 2002, el gobierno turcu punxo restricciones severes al usu del curdu, prohibiendo la llingua en medios d'educación y d'espardimientu. L'alfabetu curdu inda nun ye reconocíu en Turquía, y l'usu de les lletres curdes X, W, Q, que nun esisten nel alfabetu turcu, condució a la persecución xudicial en 2000 y 2003. N'Irán, anque s'utiliza nos medios y los periódicos llocales, nun se dexa que seya enseñáu nes escueles. Consecuentemente, munchos curdos iraninos colaron a Iraq, onde pueden estudiar nel so idioma nativu.
Jangle pop
El jangle pop convertir nuna fuercia importante nel desenvolvimientu del rock alternativu mientres la década de 1980, como lo ponen de manifiestu los primeros álbumes de R.E.M., The Smiths, The Go-Betweens, The Connells y The Beat Farmers. Foi primeramente un fenómenu nel sur / centro / oeste d'EE. XX. de sur / centro-oeste EE.UU, anque un grupu de bandes del subxéneru del jangle pop, llamáu ‘'Paisley Underground'', encabezó un movimientu más sicodélicu na Mariña Oeste. Hasta'l día de güei, les bandes siguen siendo influyíos por y tocar esti subxéneru de rock.
Pa esti xéneru'l soníu de les guitarres Rickenbackersobremanera los modelos de 12 cuerdes son esenciales. Les guitarres Rickenbacker fueron popularizaes por George Harrison tocando en The Beatles.
Idioma curdu
La llingua curda pertenez al subgrupu occidental de los idiomes iranios, pertenecientes a la caña indo-irania de la familia indoeuropea. Los idiomes más cercanamente emparentaos col curdu son el balochi, el gileki y el talish, que pertenecen a la caña noroccidental de los idiomes iranios. L'idioma persa, perteneciente a la caña sudoccidental, considérase una llingua rellacionada tamién.