cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Castru de Noega
Historia de la investigación
Numberosos estudiosos y viaxeros pernomaos, tales como Ambrosio de Morales (1572), Luis Alfonso Carvallo (1613), Tirso d'Avilés (1517-1599), Alfonso de Marañón y Espinosa (1613), Gaspar Melchor de Xovellanos (1795), Estanislao Rendueles Llanos (1871), Julio Somoza (1908), etc. mentaron o rellacionaron nos sos trabayos a la Campa Torres como llugar onde s'asitiaben les Ares Sestianas, un monumentu a Augustu, lo que dexaba identificar al xacimientu arqueolóxicu col llugar d'allugamientu de l'antigua Noega.
Esti xacimientu foi escaváu per primer vegada en 1783, pol arquiteutu Manuel Reguera González a pidimientu de Gaspar Melchor de Xovellanos. Tres esta intervención, la Campa Torres pasó por diversu avatares y foi práuticamente escaecida hasta 1972. Foi nesi añu, cuando'l profesor José Manuel González y Fernández-Valles reconoció'l terrén estableciendo que se trataba d'un castru con dos fases d'ocupación: prerromana y romana. El mesmu autor identificar col Oppidum Noega de les fontes clásiques (Estrabón, Pomponio Mela y Plinio) y alluga nel castru'l monumentu dedicáu a Augustu, conocíu tradicionalmente col nome d'Ares Sestianas. En 1980 empecípiense los trámites pa ser declaráu Bien d'Interés Cultural (B.I.C.), declaración que se fadría efectiva en 1994.
En 1982, dientro del Proyeutu Xixón d'Escavaciones Arqueolóxiques, col sofitu del Conceyu de Xixón y el Ministeriu de Cultura, plániense nueves intervenciones, dirixíes por José Luis Maya González y Francisco Cuesta Toribio y tres les resultaos llograes nes primeres campañes, plantégase la creación d'un parque arqueolóxicu. La situación privilexada del xacimientu dende'l puntu de vista paisaxísticu y natural favoreció qu'amás adquiriera'l calter de Parque Arqueolóxicu-Natural.
En 1987 empecípiase la redaición del plan direutor del parque y cuatro años dempués, róblase'l conveniu d'entamu de les obres ente'l Conceyu de Xixón y el Ministeriu de Cultura al que se va xunir darréu la Conseyería d'Educación y Cultura del Principáu d'Asturies. El Parque Arqueolóxicu-Natural de la Campa Torres foi inauguráu en 1995 nel marcu de la esposición Ástures, pueblos y cultures na frontera del Imperiu romanu xunto col xacimientu-muséu de les Termes Romanes de Campo Valdés y Centru d'Interpretación de la Torre del Reló, pasando a formar parte de los Museos Arqueolóxicos de Xixón.
Una de les últimes actuaciones foi la puesta en serviciu, como equipamientu museísticu, del Faru del Cabu Torres, inauguráu en 2005.
Estructura del pobláu
Nel xacimientu arqueolóxicu, na segunda década del sieglu XXI, podíen estremase dos grandes árees: el conxuntu defensivu y la llanada interior o «campa».
thumb|[[Muralla defensiva.]]thumb|[[Foso de la muralla defensiva.]] El conxuntu defensivu del castru ta compuestu por un foso en forma de «V» y escaváu na roca base, contrafoso o muralla inferior, antecastro y muralla. Toos estos elementos formen unu de los conxuntos d'arquiteutura más espectacular y absolutamente desconocida en feches tan antigües na fachada atlántica peninsular, yá que la so construcción puede datase a mediaos del sieglu VII e.C. o entamos del sieglu VI e.C.
Seique la traza más orixinal, propiu y particular d'esti complexu defensivu, ye la compartimentación de llenzos de muralla en tramos yustapuestos o «módulos», que consiste na realización de tramos oblongos ya independientes que s'asolapen unos a otros conéctándose, anque ensin enxareyase ente sigo. El métodu rique unidaes cinxíes por un parámento esternu a lo llargo del tou la contorna, d'ángulos arrondaos y un rellenu de bloques de piedra de disposición irregular nel so interior. Esti sistema de muralles de módulos foi definíu per primer vegada pol arqueólogu José Luis Maya González. Tantu nel intramuros de la muralla, como nel del contrafoso, se puden reparar delles caxes d'escaleres p'aportar a la parte cimera de la estructura.
Na llanada interior o pobláu tienen d'estremase dos tipos d'arquiteutura doméstica: les cabañes ástures y les viviendes romanes. Cronológicamente hai que precisar que les indíxenes apaecen nel castru cola so fundación y perduren nos primeros momentos de la romanización; el cambéu d'era ye'l puntu de partida pa les primeres construcciones romanes, que van ver la so decadencia nos finales del sieglu III y entamos del IV.
Alcontráronse cabañes ástures en dos zones del xacimientu, darréu detrás de la muralla y na campa puramente dicha. Toles cases ástures taben construyíes com materiales de calter perecederu (madera, folla, yerba, paya, etc.), presenten planta circular o semicircular, llares decoraos o non y pavimentos de magre amaceráu. Les viviendes son modestes, nelles, namái teníen de desenvolvese unes poques actividaes, como dormir, guarecer de les inclemencies del tiempu y guardar los sos enseres más preciaos.
Les cases romanes son de planta cuadrangular; esisten dende los modelos más senciellos d'un cubiculum a les de delles habitaciones. Taben construyíes con piedra del llugar, utilizando folla como argamasa y en dellos casos cachos de tegulae y lladriyos. Los pavimentos constituyir magres y diminutos cantares rodaos. Los teyaos podíen ser de dos o cuatro enagües y taben construyíos por aciu estructura de madera a la que s'afitaben texer (tegulae y imbrices).
thumb|Pozu d'agua de [[manantial que surtía d'agua al pobláu.]] Los primeros habitantes de Noega (ástures) afayaron la esistencia de manantiales soterraños y captaron les sos agües por aciu la construcción de pozos y barcales p'abastecer al pobláu.
Pobladores de Noega
Los primeros pobladores de Noega llamar a sigo mesmos cilúrnigos, nome de raigañu céltica que posiblemente significa ‘los caldereros’, y que seique faía referencia a una de les sos actividaes más importantes: la fundición de metales.
Metalurxa
Los ástures de Noega dedicábense fundamentalmente a la fundición del bronce (aleación de cobre y estañu), oru, plata y siderurxa del fierro. Esti llabor esixía unes fondes conocencies sobre la metalurxa, una y bones los indíxenes llograron un gran rendimientu, convirtiendo al pobláu de Noega n'unu de los asentamientos más ricos de tola mariña Cantábrica. Nel xacimientu, hanse recuperdo gran númberu d'oxetos como prueba d'esta actividá: crisoles, toberas, moldes de fundición, lingoteras, fíbulas, pendientes, pasadores, aguyes, anzuelos, aniellos, cuentes, etc.
Agricultura y recueya
L'agricultura ye una de les actividaes peor constataes nel rexistru arqueolóxicu de la Campa Torres, pero caltuviéronse restos de trigu vistíu o escanda (Triticum dicoccum) y cebada (Hordeum vulgare). El primeru panificable, que ye precisu descascarillar, y con paya aprovechao como alimentu pa ganáu o cubrimientu de los teyaos; la segunda, tenía de consumise en forma de farrapes, como les tradicionales fariñes o farrapes asturianes, y tamién pudo usase pa llograr diverses bébores, como la cerveza o l'agua de cebada. La escasez de ceberes nel norte obligó a los sos habitantes a buscar otru tipu de recursos vexetales par suplir esti defectu, siendo unu d'ellos l'abiyota, que dexa tres el so turráu y machucáu llograr una farina que podía ser consumida como la cebada. Posiblemente consumióse la berza montesa (Brassica oleracea). Les ablanes y nueces completaríen el panorama alimenticiu d'orixe vexetal constatáu en Noega.
Ganadería
Sígen-y por importancia los ovicápridos (Ovis aries y Capra hircus), apoderando les oveyes sobre les cabres; la so carne consumíase cuando los animales cuntaben ente añu y mediu y dos años, esto ye, dempués del primer partu, anque nun se refuga'l so usu como fontes de recursos cárnicos, lácteos y de llana.
El gochu (Sus scrofa domestica) ocupa'l tercer llugar na cabaña ganadera de los cilúrnigos, anque ye difícil estremar los restos del gochu domésticu de los del xabalín. Nun se refuga la posibilidá del mestizaje ente dambos, al tener una cierta semilibertad esti tipu d'animales.
L'asturcón (Equus caballus), caballu asturianu, cuenta con una presencia relativamente escasa: nun principiu pensóse que los animales de la Campa Torres fueren cazaos, pero l'analís meticuloso de los restos reparóse que se trataba de caballos vieyos y domésticos, al apaecer mancadures nes pates delanteres, carauterístiques d'animales de monta por cargar el pesu sobre diches estremidaes, a diferencia de los de tiru, que les carecen nes pates traseres. En dalgún exemplar apaecen marques de descarnamiento n'edaes anteriores a los cinco años, de lo que se deduz un fin alimenticiu o sacrificial.
El perru (Canis familiaris) ye un animal poques vegaes aludíu na prehistoria cantábrica, pero en Noega, cuntar con restos de trés exemplares de bon tamañu que tuvieron de ser utilizaos nel llendo, según na caza, y non consumíos davezu.
Caza, pesca y marisquéu
La práctica cinexética per parte de los cilúrnigos yera considerada como una actidad lúdica, deportiva o de llogru ocasional de carne al marxe de los animales domésticos criaos nel pobláu. La especie más cazada yera'l venáu (Cervus elaphus), que tenía d'atopase nos montes al sur de la península de Torres, xeneralmente exemplares nuevos (menos de cinco años), pero non siempres, yá que tamién s'atoparon restos de cuernes trabayaes d'animales mayores. El restu d'especies cinexétiques completar con xabalinos (Los sos scropha), cabres monteses (Capra pyrenaica), corzos (Capreolus capreolus) y dellos tipos d'aves.
La pesca yera una actividá que se realizaba na mariña inmediata, cuantimás en zones predreses próximes y en menor grau en sableres. Ente les captures más frecuentes pueden destacar la maragota, el sargo, la chopa, el pargo, la breca, la dorada, la llubina, el mújol y el chicharro. Escepcionalmente atopáronse restos de caballa, o verdel, especie peláxica, pero nun puede asegurase que realizaren pesca de mayor altor, una y bones esta especie averar a la mariña estacionalmente. Tou fai suponer que la pesca realizábase bien dende tierra o bien dende pequeñes embarcaciones bien rudimentaries, al habese atopáu anzuelos de dellos tipos y tamaños, pero nengún tipu de peses furaes o entallaes, como asocede n'otros xacimientos del nordés y que nos informaríen del usu de la rede.
Atopáronse restos del aprovechamientu de diversos tipos de moluscos, principalmente de roca y tamién de sable. Apaecieron concheros nel interior de la muralla con restos de llámpares, monodontas, moxones, virigüetos, percebes, caracolas y oricios. Ye induldable que fueron destinaos al consumu, apaeciendo entemecíos con escayos de pexe ya inclusive con marques de fueu, pero tamién tuvieron un usu ornamental o como menaxe. D'ente los crustáceos namái'l consumu de llocántaru o ñocla dexó constancia.
Un afayu escepcional nel castru, foi l'apaición de restos de ballena gris (Eschrichtius robustus) en niveles bien antiguos ástures, probablemente tratóse d'un animal varáu na mariña del que tuvieron d'aprovechar la so carne, grasa y güesos.
Comerciu
El comerciu realizóse utilizando rutes marítimes y terrestres, dambes complicaes pero vidables, dada la especial orografía del norte peninsular. La navegación tuvo que resentise necesariamente de les condiciones particulares del mar Cantábricu, sobremanera n'estaciones de climatoloxía desfavorable, con inconvenientes tales como les nubes del noroeste y norte, combinaes con puertos abiertos escontra esta última direición. Tamién yeren torga les costes altes y escabrosas, la movilidá de barres arenoses en ríos y ríes que favorecen los embarrancamientos y les corrientes marines, bien variables na mariña, pero con direiciones predominates d'este a oeste en fondura, qu'enzanquen la travesía en sentíu contrariu. A pesar d'esto tuvieron d'esistir intercambios por aciu l'usu de la ensenada onde güei s'atopa El Musel pal cabotaxe. Otru factor importante ye la cercana situación de les mines de cobre, estañu, oru, fierro y plomu. Anguaño desconozse quién enriaba tou esti tráficu. Tenemos De suponer que nun yeren los ástures, yá que a partir del estudiu del la ictiofauna deduzse que pertenecen a especies costeres, y por tantu nun tendríen los suficientes medios náuticos par encarar esta empresa. Tamién ye dudosu que los fenicios, posesores del cobre andaluz, recurrieren al asturianu, dada la so alloñanza y mayores dificultaes de control. Amás nun hai testimonios d'ánfores nin d'otru tipu de cerámiques fenicies en Noega.
Queda, poro, la posibilidá de que fueren les mesmes xentes del nordés les qu'intentaren desaniciar los sos defectos metálicos llogrando metales y aleaciones ástures. O, per otru llau, pobladores de les costes atlántiques franceses, lo que podría xustificar l'apaición de cerámiques griegues pero o fenicies. Les rellaciones comerciales de los habitantes de la Campa Torres con otros asentamientos humanos próximos realizáronse, probablemente, pola preponderancia de Noega sobre'l restu, por cuenta del so mayor tamañu ya importancia. Ye posible que castros meyor asitiáu de cara la producción de ceberes y otros recursos vexetales contribuyeren al suministru d'estos bienes de primera necesidá, de los que'l pobláu de xuru yera deficitariu. Tamién esiste una dependencia respeuto al cobre y estañu, polo que ye necesariu establecer una serie de conexones terrestres. Estos llazos comerciales fixeron del castru de la Campa Torres unu de los pocos puertos bien conocíos de la mariña cantábrica: ello xeneraría un ciertu entendimientu que pudo ser argumentu abondu como por que los cilúrnigos nun presentaren resistencia a los romanos, incorporándose a la órbita del Imperiu romanu de manera pacífica, a diferencia de lo que fixeron los pueblos de los montes o el Pandu.
Romanización del castru
thumb|Reproducción d'una casa prerromana. En Noega llevantóse un importante monumentu al emperador Augustu conocíu por Ares Sextianas. El testu d'esti monumentu epigráfico diz:
L'espaciu borráu correspuende a un castigu o damnatio memoriae pa personaxes cayíos en desgracia, güei día suponemos que'l nome del dedicante yera Cneus Calpurnio Pisu, legáu de la provincia Citerior ente los años 9 y 10, fecha de la ereición del altar. El nome d'Ares Sestianas quiciabes derive de L. Sestius Quirinalis, que pudo ser gobernador de la Hispania Citerior, a la que pertenecía Asturies, ente'l 16 y el 14 e.C., ya inspirador del allugamientu del monumentu al emperador nel llugar que s'alzaría más tarde y que'l so significáu ye la rápida asociación de Noega con Roma.
Los romanos en Noega van modificar sustancialmente les formes tradicionales de vida, de manera que, a partir del sieglu II empecípiase un procesu lentu y irreversible d'abandonu del pobláu, en favor d'una nueva ciudá surdida al abrigu del cuetu de Santa Catalina, pa sumir definitivamente alredor del sieglu IV. L'importante Oppidum Noega d'otru tiempu solo va ser recordáu como un llugar de ruines y non como l'allugamientu onde unes xentes empecipiaron la xénesis del actual Xixón.
Aoristo
El aoristo (gr. ἀόριστος 'indetermináu') ye un términu filolóxicu deriváu orixinalmente del estudiu del indoeuropéu, que fai referencia a formes verbales de dellos idiomes, que non necesariamente tán rellacionaes o con significaos similares. N'idiomes indoeuropeos como'l griegu, sánscritu, armeniu y macedoniu, según en llingües influyíes pola tradición indoeuropea (como'l xeorxanu), el términu usualmente espresa'l aspeutu perfectivu y munches vegaes referir a acontecimientos pasaos. "Aoristo" provién del griegu antiguu aóristos "indefiníu", porque yera la forma ensin marcar (por defectu) del verbu, y polo tanto nun tien les implicaciones del aspeutu imperfeutivu. Dacuando refierse a una aición única o aición puntual non enllargada nel tiempu. Los verbos en aoristo pueden vertise de diverses maneres según la so contestu. Una manera ye de cuenta que se denote un solu actu de dalguna índole, ensin rellación con dalgún tiempu particular. La aición verbal del aoristo presenta un aspeutu puntual o momentaneu.
Indica una aición que se toma una sola vegada o d'una vegada por toes.
Mus cypriacus
El mure chipriota o mure de Xipre (Mus cypriacus) ye una especie de royedor miomorfu de la familia Muridae endemismu de Xipre y l'únicu mamíferu terrestre afayáu n'Europa nos últimos cien años.
Afayu y distribución
El mure foi afayáu pol científicu francés Thomas Cucchi de la Universidá de Durham nel añu 2004, y descritu con más precisión en 2006. Alcuéntrase namái na islla de Xipre, concretamente nos Montes Troodos, el principal cordal chipriota.
Plomu
El plomu ye un elementu químicu de la tabla periódica, que'l so símbolu ye Pb (del llatín plumbum) y el so númberu atómicu ye 82 según la tabla actual, yá que nun formaba parte na tabla de Dmitri Mendeléyev. Esti químicu nun lu reconocía como un elementu metálicu común pol so gran elasticidá molecular. Hai de solliñar que la elasticidá d'esti elementu depende de la temperatura ambiente, que distiende los sos átomos, o los estiende.
El plomu ye un metal pesao de densidá relativa o gravedá específica 11,4 a 16 °C, de color plateado con tonu azulado, que s'avafa p'adquirir un color gris mate. Ye flexible, inelástico y fúndese con facilidá. La so fusión producir a 327,4 °C y fierve a 1725 °C. Les valencies químiques normales son 2 y 4. Ye relativamente resistente al ataque del ácidu sulfúricu y del ácidu clorhídricu, anque s'esllee con lentitú en acedu nítricu y ante la presencia de bases nitrogenadas. El plomu ye anfótero, yá que forma sales de plomu de los ácidos, según sales metáliques del ácidu plúmbico. Tien la capacidá de formar munchos sales, óxidos y compuestos organometálicos.
Carauterístiques xenerales
Los compuestos de plomu más utilizaos na industria son los óxidos de plomu, el tetraetilo de plomu y los silicato de plomu. El plomu forma aleaciones con munchos metales, y, polo xeneral, emplegar nesta forma na mayor parte de les sos aplicaciones. Ye un metal pesao y tóxicu, y l'intoxicación por plomu denominar como saturnismo o plumbosis.
Isótopos del plomu
El plomu ta constituyíu por munchos isótopos, siendo estables cuatro d'ellos: 204Pb, 206Pb, 207Pb, y 208Pb.
Al 204Pb conózse-y como plomu primordial, y el 206Pb, 207Pb y 208Pb formar pola desintegración radioactiva de dos isótopos del uraniu (235O y 238O) y un isótopu del toriu (232Th).
El 210Pb ye radioactivu y un precursor del 210Po na serie d'escayencia del 238O.
Fuentes de plomu
thumb|left|upright|[[Galena, mena de plomu]] El plomu escasamente alcuéntrase nel so estáu elemental. Preséntase comúnmente como sulfuru de plomu na galena (PbS). Otros minerales d'importancia comercial son los carbonatos (cerusita, PbCO3) y los sulfatos (anglesita, PbSO4). Los fosfatos (piromorfita, Pb5Cl(PO4)3), los vanadatos (vanadinita, Pb5Cl(VO4)3), los arseniatos (mimelita, Pb5Cl(RUSTO4)3), los cromatos (crocoita, PbCrO4) y los molibdatos (vulferita, PbMoO4), los wolframatos (stolzita, PbWO4) son muncho menos abondosos. Tamién s'atopa plomu en dellos minerales d'uraniu y de toriu, yá que provién direutamente de la desintegración radiactiva (escayencia radiactiva).
La mayoría de los minerales contienen menos del 10 % de plomu, y los minerales que contienen tan pocu como 3 % de plomu pueden ser esplotaos económicamente. Los minerales esmagáyense y concéntrense por flotación per espluma típicamente hasta'l 70 % o más. Los minerales constituyíos por sulfuros se turren, produciendo óxidu de plomu y principalmente un amiestu de sulfatos y silicatos de plomu y otros metales conteníos na mena. L'óxidu de plomu del procesu de turráu amenorgar en coque d'altu fornu pa llograr el metal. Nel procesu dixébrense capes adicionales separaos que llexen na parte cimera de la capa de plomu metálicu fundíu. Estes son escoria (silicatos que contienen 1,5 % de plomu), mate (sulfuros que contienen 15 % de plomu), y speiss (arseniuros de fierro y cobre). Estes residuos contienen concentraciones de cobre, cinc, cadmiu y bismutu que pueden ser recuperaos económicamente, como pue ser el so conteníu en plomu ensin amenorgar.
El plomu metálicu que resulta de los procesos de fornu de calcinación y altu fornu inda contién significatives cantidaes de contaminantes: arsénicu, antimoniu, bismutu, cinc, cobre, plata y oru. La masa fundida tratar nun fornu de llasto con aire, vapor y azufre, qu'aferruña los contaminantes sacante plata, oru y bismutu. Los contaminantes ferruñosos son esaniciaos como escoria, que llexa na superficie y retírase. Yá que les menas de plomu contienen concentraciones significatives de plata, el metal fundíu tamién ta xeneralmente contamináu con plata. La plata metálico, según l'oru estrayer y recupérense económicamente per mediu del procesu Parkes. El plomu desplatado lliberar del bismutu acordies col procesu Betterton-Kroll por tratamientu con calciu y magnesiu metálicos, que formen una escoria de bismutu que pueden ser removida. Puede llograse plomu bien puru procesando electrolíticamente el plomu fundíu por aciu el procesu de Betts. Dichu procesu utiliza ánodos de plomu impuru y cátodos de plomu puru nun electrolitu constituyíu por un amiestu de fluorosilicato de plomu (PbSiF6) y acedu hexafluorosilícico (H2SiF6).
L'usu más ampliu del plomu como tal atópase na fabricación d'acumuladores. Otres aplicaciones importantes son la fabricación de tetraetilo de plomu, forros pa cables, elementos de construcción, pigmentos, soldadura nidia, municiones, plomaes pa pesca y tamién na fabricación dende soldaditos de xuguete hasta pa faer tubos d'órganos musicales.
Tán desenvolviéndose compuestos organoplúmbicos p'aplicaciones como son la de catalizadores na fabricación d'espluma de poliuretano, tóxicos pa les pintures navales col fin de tornar la incrustación nos cascos, axentes biocidas contra les bacteries grampositivas, ácaros y otres bacteries, proteición de la madera contra l'ataque de los barrenillos y fungos marinos, preservadores pal algodón contra la descomposición y el moho, axentes molusquicides, axentes antihelmínticos, axentes reductores de la gastadura nos llubricantes y inhibidores de la escomiu pal aceru.
Por cuenta de la so escelente resistencia al escomiu, el plomu atopa un ampliu usu na construcciónsobremanera na industria química. Ye resistente al ataque per parte de munchos ácidos porque forma'l so propiu revestimiento proteutor d'óxidu, pero ye atacáu poles bases nitrogenadas. De resultes d'esta carauterística ventaxosa, el plomu utilízase enforma na fabricación y el manexu del ácidu sulfúricu, acedu nítricu.
Mientres enforma tiempu emplegóse'l plomu como pantalla proteutora pa les máquines de rayos X. En virtú de les aplicaciones cada vegada más amplies de la enerxía atómica, volviéronse cada vegada más importantes les aplicaciones del plomu como blindaxe contra la radiación.
Na historia
thumb|200px|[[Baxorrelieve de plomu, nel Muséu Cluny (París).]]
El plomu ye unu de los metales más conocíos dende l'antigüedá y l'home emplegar tantu por lo muncho qu'abonda como pola so facilidá de fundise. Suponen que Midácritas foi'l primeru que lo llevó a Grecia. Pliniu'l Vieyu diz que na antigüedá escribir en llámines o fueyes de plomu y dellos autores aseguren topar munchos volúmenes de plomu nos campusantos romanos y nes catacumbes de los mártires. L'usu d'escribir en llámines de plomu ye perantiguu y Pausanias menta unos llibros de Hesíodo escritos sobre fueyes de dichu metal. Atopáronse en York (Inglaterra) llámines de plomu en que taba grabada una inscripción del tiempu de Domicianu.
Nel Imperiu romanu les cañeríes y les bañeres anubrir con plomu o con cobre.
Na Edá Media emplegábense grandes planches de plomu pa les cubriciones y pa revistir l'armazón de madera de les fleches o torres. Tamién se fundíen en plomu munchos medallones, mascarón de fontes, etc. Y había tamién fontes bautismales de plomu. En 1754 topar na Alcazaba o Albaicín de Granada una llámina de plomu de 30 pulgaes (76,2 cm) de llargu y 4 (10,16 cm)d'anchu con tres dobleces y ente ellos, una cruz y en 17 del mesmu mes y añu un llibru de fueyes de plomu escrites. Los calteres d'estos descubrimientos persuadieron de que yeren d'una fecha anterior al sieglu VIII.
Na actualidá
L'usu del plomu en pigmentos sintéticos o artificiales foi bien importante, pero ta escayendo en volume. Los pigmentos que s'utilicen con más frecuencia y nos qu'intervien esti elementu son:
Utilícense una gran variedá de compuestos de plomu, como los silicatos, los carbonatos y sales d'ácidos orgánicos, como estabilizadores contra'l calor y la lluz pa los plásticos de cloruru de polivinilo. Úsense silicatos de plomu pa la fabricación de frituras (esmaltes) de vidriu y de cerámica, les que resulten preseos pa introducir plomu nos acabaos del vidriu y de la cerámica. L'azida de plomu, Pb(N3)2, ye'l detonador estándar pa los esplosivos plásticos como'l C-4 o otros tipos d'esplosivos H.Y. (High Explosive). Los arseniatos de plomu emplegar en grandes cantidaes como insecticides pa la proteición de los cultivos y p'estornar inseutos cafiantes como cucaraches, mosquitos y otros animales que tengan un exoesqueleto. El litargirio (óxidu de plomu) emplégase enforma p'ameyorar les propiedaes magnétiques de los imanes de cerámica de ferrita de bariu.
Coles mesmes, un amiestu xamuscáu de zirconato de plomu y de titanato de plomu, conocida como PETE, ta ampliando'l so mercáu como un material piezoeléctrico.
Orixe de la contaminación por plomu
Lo que ye güei la mayor fonte de plomu ye l'atmósfera, anque'l so conteníu ta menguando gracies a la prohibición d'utilizar gasolina con plomu. El plomu puede entrar nel agua potable al traviés de la escomiu de les tuberíes. Esto ye más común qu'asoceda cuando l'agua ye llixeramente aceda. Esta ye la razón pola que los sistemes de tratamientu d'agües públiques afaen el pH de l'agua potable. El plomu nun cumple nenguna función esencial nel cuerpu humanu; este puede principalmente faer dañu dempués de ser inxeríu na comida, o al traviés del aire o l'agua.
Efeutos nel organismu
El plomu puede causar dellos efeutos ensin deseyar, como son:
El plomu puede entrar nel fetu al traviés de la llibradura de la madre. Por cuenta de esto puede causar serios daños al sistema nerviosu y al celebru de los neños por nacer.
Plomu nel mediu ambiente
Con al respective de la so incidencia nel mediu ambiente, el plomu atopar de forma natural nel ambiente, pero les mayores concentraciones atopaes nel ambiente son la resultancia de les actividaes humanes.
Los sales de plomu entren nel mediu ambiente al traviés de los tubos d'escape (principalmente los defectuosos) de los coches, camiones, motos, aviones, barcos y aerodeslizadores y casi tolos tipos de vehículos motorizados qu'utilicen derivaos del petroleu como combustible, siendo les partícules de mayor tamañu les que van quedar reteníes nel suelu y nes agües superficiales, provocando la so acumuladura n'organismos acuáticos y terrestres, y cola posibilidá de llegar hasta l'home al traviés de la cadena alimenticia. Les pequeñes partícules queden suspendíes na atmósfera, pudiendo llegar al suelu y a l'agua al traviés de l'agua acedo.
L'acumuladura de plomu nos animales puede causar graves efeutos na so salú por envelenamientu, ya inclusive la muerte por paru cardio-respiratoriu. Dellos organismos, como los crustáceos o otros invertebraos, son bien sensibles al plomu (yá que el plomu cuando s'atopa por demás deposítase nos güesos y al nun tener queda reteníu nel so organismu), y en bien pequeñes concentraciones cáusenlos graves mutaciones. Rexistráronse casos onde les críes de crustáceos con saturnismo crónicu, presentaben estremidaes más llargues, deformidaes n'otres y un comportamientu agresivo y poco coordináu llegando a producise automutilaciones y autolaceraciones múltiples, atribuyíu a alteraciones xenétiques xeneraes pola contaminación por plomu.
Otru efeutu significativu del plomu nes agües superficiales, ye que provoca perturbaciones nel fitoplancton, que ye una fonte importante de producción d'osíxenu nos océanos y d'alimentu pa dellos organismos acuáticos de variáu tamañu (dende ballenes hasta pequeños pececillos).
Estudios sobre la conducta
Un estudiu realizáu en mayu de 2000 pol consultor económicu Rick Nevin demostró qu'ente un 65 % y un 90 % de los crimen violentos cometíos n'Estaos Xuníos tienen como causa la esposición al plomu. Nel 2007, Nevin demostró, nun nuevu estudiu, que la esposición al plomu (tomando'l nivel en sangre de plomu) per parte d'un 60 % de los neños y adolescentes trai un baxu nivel de coeficiente intelectual, calter agresivu y antisocial con enclín a lo criminal. Estos estudios fueron realizaos a lo llargo de dellos años y en 9 países distintos; siendo aldericaos pol Washington Post en xunetu d'esi añu. Tamién llamó l'atención del científicu políticu de Darthmouth, el Dr. Roger D. Masters quien xunto a otros científicos de valumbu internacional sofiten los estudios realizaos por Nevin.
Phylloscartes poecilotis
Phylloscartes poecilotis tamién denomináu atrapamoscas variegado (en Colombia), moscareta-cerdosa variegada (en Perú), atrapamoscas andín (en Venezuela) o atrapamoscas pintarrajado, ye una especie d'ave paseriforme perteneciente al xéneru Phylloscartes qu'integra la familia Tyrannidae. Ye nativu de la rexón andina n'América del Sur.
Distribución y hábitat
Distribúise pel noroeste de Venezuela (Sierra de Perijá, Mérida) y Andes de Colombia, esti d'Ecuador y Perú (Cajamarca y San Martín escontra'l sur, llocalmente, hasta Puno). Ye pocu común nos estratos medio y baxo de montes montiegos andinos, principalmente ente los 1500 y los 2300 m d'altitú.
Taxonomía
Esta especie, qu'exhibe carauterístiques morfolóxiques y comportamentales estremaes, ye asitiada nel xéneru Pogonotriccus pol Congresu Ornitolóxicu Internacional (IOC, versión 5.1, 2015), según por diversu otros autores, mientres el South American Classification Committee (SACC) precisa de propuesta p'actualizar.
Yy
El dígrafu yy ye la duplicación de la lletra "y" pa representar el soníu /kʸ/. (AFI [ɟ͡ʝ] ) Ye una consonante africada mediopalatal semisorda, y el so nome ye'l simple de ye doble. Ye un dígrafu que s'usa solo pa representar la realización dialeutal de y.
Esta realización apaez na zona occidental del asturianu, en zones de los conceyos de Valdés, Tinéu y Villayón principalmente, y equival a:
Moonstruck
Moonstruck (que'l so títulu orixinal n'inglés ye Moonstruck) ye una comedia romántica d'Estaos Xuníos de 1987 dirixida por Norman Jewison. Estrenóse'l 16 d'avientu de 1987, llogró escelentes comentarios per parte de los críticos y tuvo ingresos de más de $80 millones de dólares en taquilla, polo que se convirtió na 5ª película más esitosa del añu. Forma parte del AFI's 10 Top 10 na categoría "Comedia romántica".
Argumentu
Loretta Castorini (Cher) ye una italo-americana que ta comprometida con Johnny Cammareri (Danny Aiello), quien antes del matrimoniu viaxa a Palermo, Sicilia, a visitar a la so madre morrebunda. El padre de Loretta nun aprueba'l matrimoniu porque cree que Loretta tien mala suerte pal matrimoniu, una y bones el primer home morrió pilláu por un autobús.
Antes de colase, Johnny pide a la so prometida que convide a la boda al so hermanu Ronny (Nicholas Cage), con quien rompió rellaciones va cinco años porque por un descuidu de Johnny, Ronny perdió una mano. Una tarde, Loretta visita a Ronny al so llugar de trabayu -y depués, al so apartamentu- onde terminen pasando una nueche de lluna llena xuntos tres una fuerte flechada ente dambos qu'ella, de primeres, negar a reconocer. Esi día, el restu de los miembros de la familia de Loretta tamién se ven influyíos pola lluna y les sos vides sufren un cambéu repentín.
Koki Harada
Koki Harada (原田 虹輝; ) ye un futbolista xaponés.
Araba Euskaraz
La fiesta del Araba Euskaraz ye la fiesta que realicen les ikastoles alaveses pa recaldar dineru y potenciar l'usu del euskera. Cada añu celebrar nun sitiu distintu, teniendo como fin consiguir dineru pa realizar reformes o dalgún cambéu na ikastola d'esi pueblu. Suel celebrase en xunu anque la so fecha puede variar.
Celebraciones similares
Otros eventos similares en favor del euskera son:
Jack Lemmon
Jack Lemmon foi un actor de cine conocíu col nome de John Uhler Lemmon. Foi unu de los actores más premiaos de la so xeneración.
Vida y carrera
Nació nun ascensor en Newton, un suburbiu de Boston, onde'l so padre yera'l presidente d'una compañía de rosquilles. Depués d'asistir a la Phillis Academy y a la Universidá de Harvard, Lemmon alistóse na armada. Posteriormente ganóse la vida trabayando en radio, televisión y teatru (en Broadway).
Lemmon entamó'l so trabayu nel cine, en 1949, con un pequeñu papel na película The Lady Takes a Sailor pero nun se-y dio atención hasta'l so debut oficial frente a Judy Holliday en It Should Happen to You (1954).
Convirtióse nel actor favoritu del direutor Billy Wilder, protagonizando les sos películes Some Like It Hot, The Apartment, Irma La Douce y Avanti.
Lemmon foi'l primer actor en ganar un Óscar al Meyor Actor, por Save the Tiger (1973), y al Meyor Actor Secundariu, por Mister Roberts (1955). Tamién foi nomáu pola Academia n'otres seis ocasiones. Igualmente foi nomáu en ventidós ocasiones al Globu d'Oru. En 1996 el Festival Internacional de Cine de Berlín concedió-y l'Osu d'Oru al conxuntu de la so carrera.
Tuvo, igualmente, una notable carrera como actor en televisión, ganando un buen númberu de premios poles sos interpretaciones nesti mediu.
Lemmon casó en dos ocasiones. El so fíu Chris Lemmon (nacíu en 1954 de la so primer muyer Cynthia Stone), foi tamién actor. La so segunda muyer foi l'actriz Felicia Farr (cola que tuvo una fía, Courtney, nacida en 1966).
Jack Lemmon morrió de cáncer el 27 de xunu de 2001. Tenía 76 años. Ta enterráu nel Westwood Village Memorial Park Cemetery, Westwood, Los Angeles, California, onde Walter Matthau, col que compartió protagonismu en munches películes, ta tamién sepultáu.
NC.A
Im Soeun (Hangul: 임소은; 7 d'ochobre de 1996), conocida pol so nome artísticu NC.A (Hangul: 앤씨아, New Creative Artist), ye una cantante surcoreana. Debutó n'agostu de 2013 con "My Student Teacher".
Phylloscartes ventralis
Phylloscartes ventralis ye una especie d'ave paseriforme, bien común, perteneciente a la familia Tyrannidae que vive en Suramérica.
Distribución y hábitat
Esti pequeñu páxaru alcuéntrase na viesca atlántica al sur de Brasil, esti de Paraguái, nordeste d'Arxentina y Uruguái, otra población alcuéntrase al este del Andes en Perú, Bolivia y noroeste d'Arxentina.
Kaoru Mitoma
Kaoru Mitoma (三笘 薫, ) ye un futbolista xaponés.
Antiguu tamil
L'antiguu tamil referir a una llingua muerta, que xunto col sánscritu, Canarés, Télugu, Malabar y Oriya formen son les llingües clásiques de la India. L'antiguu tamil apaez atestiguáu per primer vegada nel 254 e.C. y constitúi la forma más antigua conocida de les llingües drávides, una familia qu'anguaño ta formada por más de 24 llingües distintes.
L'antiguu tamil, nun ye a cencielles una forma arcaica o antigua de tamil, sinón una llingua distintes de la que deriven el modernu tamil, el malayalam y otres llingües drávides meridionales (nel mesmu sentíu que l'italianu o'l francés deriven del llatín).
Historia
El periodu del antiguu tamil estender dende los primeros testos hasta'l sieglu VII d.C., fecha a partir de la cual estrémase ente tamil medieval na parte oriental y malayam medieval na parte occidental. Ente les llingües del grupu tamil-malayam estrémense tres periodu principales:
L'antiguu tamil ye bien distintu del tamil medieval y entá ye más del malayalam medieval, polo que tienen de ser consideraos llingües claramente distintes, coles sos propies estructures gramaticales, por más que s'aprecia una evolución continua dende l'estáu más antiguu a los estadios más modernos (como se repara ente'l llatín y les modernes Llingües romániques). A partir del sieglu VII percíbese una clara diferencia ente la llingua antiguu tamil tardíu o tamil medival tempranu de la zona occidental, dixebrada del restu del territoriu pelos montes Ghats occidentales, y los de la zona oriental. Na zona occidental apaecería'l malayalam medieval ente que na zona oriental la llingua evolucionaría hasta dar el tamil medieval que ye daqué más conservador que'l malayalam. El malayalam perdería les regles de concordanza ente suxetu y verbu y amás la influyencia del sánscritu sería más notable, polo qu'apaecería la diferencia ente oclusives aspiraes y non aspiraes, que nun tán presentes nel tamil medieval. Igualmente l'antiguu tamil paez ser la llingua dende la qu'evolucionó'l modernu irula. Per otra parte el modernu tamil de Śri Lanka ye daqué más conservador y arcaizante que'l tamil continental de Tamil Nadu. Asina'l tamil insular entá caltién la distinción tripartita de los deícticos del antiguu tamil (ivaṉ 'esti', uvaṉ 'esi', avaṉ 'aquel'). Igualmente'l tamil insular inda caltién una forma de pretéritu perfectu que ye'l continuador direutu del mesmu tiempu n'antiguu tamil (a pesar d'estes diferencies el tamil continental y l'insular tienen un altu grau d'inteligibilidad mutua).
Redescubrimientu
La mayor parte de testos n'antiguu tamil, según los sos comentarios medievales, fueron escaecíos mientres sieglos, siendo redescubiertos namái a partir de la segunda metá del sieglu XIX. El periodu medieval tuvo marcáu pol conflictu ente hindús, budistes y jainistas, del que los hindús remanecieron como'l grupu dominante y anatemizaron los testos relixosos d'otres confesiones y destruyeron munchos d'ellos. Por esa razón namái se caltién un testu budista n'antiguu tamil, anque se caltuvieron un númberu mayor de testos jainistas pola ritual del sastradaṉam pol cual dellos home ricos patrocinaben la copia d'antiguos manuscritos que sirvíen como regalos de bodes y otros acontecimientos. Munches de les copies escrites en materiales perecederos como fueyes de palma deteriorar pol clima estremu del sur de la India, ya inclusive munchos fueron refundiaos a los ríos tres el fallecimientu de los sos propietarios. El redescubrimientu de los antiguos testos debe enforma a eruditos indios como O.V. Caminada Aiyar (1855-1937) que fixeron un meticuloso trabayu de recuperación y edición de testos escaecíos. Tamién dellos eruditos británicos que s'interesaron pola historia de l'antigua India.
Lliteratura
Les primeres inscripciones n'antiguu tamil son inscripciones curties dataes a partir del s. III e.C. atopaes en cueves y en fragmentos de cerámica. Estes inscripciones usen una variante del alfabetu brahmi. El primer testu llargu importante n'antiguu tamil ye'l Tolkāppiyam, un tratáu sobre gramática del antiguu tamil y poética, que les sos partes más antigües podríen remontase al sieglu I e.C. A partir d'esa fecha caltién un númberu importante d'obres lliteraries n'antiguu Tamil, ente estes caltién un corpus de 2381 poemes, colectivamente llamaos lliteratura del periodu Sangam. Estos poemes datar ente los sieglos I y V d.C., esto fai d'estos testos el cuerpu de lliteratura seglar más antiguu de la India. Otros trabayos lliterarios n'antiguu tamil son el Thirukural, el Silappatikaram y el Maṇimēkalai, según un conxuntu de testos didácticos y étcios, escritos ente los sieglos V y VII.
Variedaes
Los testos calteníos n'antiguu tamil clasificar en tres variedaes que s'estremen en parte pol so orixe:
Mus haussa
Mus haussa ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Antiguu tamil
Descripción llingüística
L'antiguu tamil caltién munches carauterístiques del proto-drávida, incluyendo'l inventorio de consonantes, la estructura silábica, y delles carauterístiques gramaticales. Ente estes, l'ausencia d'un tiempu de presente estremáu, una y bones l'antiguu tamil como'l proto-dravídicu tien namái dos tiempos: el pasáu y el "non pasáu". Esto camudó en tamil medieval onde esisten tres tiempo presente, pasáu y futuru y ye una innovación respeuto al estáu más antiguu.
NGC 432
NGC 432 ye una galaxa elíptica de la constelación de
Mus haussa
Distribución xeográfica
Alcuéntrase en Benín, Burkina Fasu, Costa de Marfil, Ghana, Malí, Mauritania, Níxer, Nixeria, y Senegal.
Antiguu tamil
Gramática
Una carauterístia notable del antiguu tamil, ye que nesa llingua los verbos tienen una conjungación específica pa la negación (kāṇēṉ (காணேன்) 'non [lo] veo', kāṇōm (காணோம் 'non [lo] vemos'). Los nomes pueden tomar sufixos pronominales igual que los verbos pa espresar ciertes idees, por casu, peṇṭdirēm (பெண்டிரேம்) 'somos muyeres' se fora a partir de peṇṭdir (பெண்டிர்) 'muyeres' y la marca de primera persona plural -ēm (ஏம்).
A pesar de qu'esisten una gran cantidá de cambeos gramaticales y sintácticos ente l'antiguu tamil y tamil medieval (razón pola que se consideren llingües distintes), esiste una continuidá evidente ente esos dos llingües y ente'l tamil medieval y el tamil modernu
Léxicu
L'antiguu tamil tien relativamente pocos préstamos léxicos procedentes de les llingües indoaries, ente qu'en tamil medieval esti tipu de préstamos van ser bien comunes.
Mus haussa
Hábitat
El so hábitat natural son: sabanes, grebes tierres de cultivu, xardinos rurales, y zona urbanas.
Mus indutus
Mus indutus ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Distribución xeográfica
Alcuéntrase n'Angola, Botsuana, Namibia, Sudáfrica, Zambia, y Zimbabue.
Hábitat
El so hábitat natural son: sabanes grebes subtropicales o tropicales de gran altitú, praderíes.
Bando kick-boxing
El bando kick-boxing ye la forma moderna del deporte de lethwei, conocida n'Europa como "boxéu birmanu de cuatro armes".
Nació n'América del Norte al entamu de los años 1960. Los lluchadores combaten emplegando los pies y los puños (cubiertos con guantes) nun ring. Dende los años 1970 nacieron delles formes de full contact y de kick-boxing.
En competición esisten dos formes de llucha: el "bando kick-boxing controláu" (light contact) u los lluchadores gólpiense ensin firise, y el "bando kick-boxing de contautu plenu" (full contact) u son permitíos los golpes potentes, destináu a los adultos. Acordies cola edá y el nivel téunicu, les regles y les condiciones de la competición son variables: sobre too cambien les téuniques autorizaes y torgaes, el tiempu de llucha, el tipu de superficie de llucha (tapiz o ring) y l'usu de ciertes proteiciones (cascu, petu -proteutor del tórax y del abdome-, proteutores de les tibies, chineles, etc.)
Phylloscartes superciliaris
Distribución y hábitat
Les 3 subespecies distribúyense respeutivamente nes viesques montiegues de Costa Rica y oeste de Panamá (Veraguas); nel este de Panamá (Darién) y rexón del Topetó axacente en Colombia y bien llocalmente nel noroeste de Venezuela (Sierra de Perijá) y nos faldeos orientales del sureste d'Ecuador (Cordal de Cutucú, Cordal del Condor) y estremu norte de Perú. Habita na canopia de montes montiegos baxos, principalmente ente los 1300 y los 2000 m d'altitú.
Hell or High Water
Hell or High Water ye una película policiaca estauxunidense de 2016, dirixida por David Mackenzie y escrita por Taylor Sheridan, que'l so guión yera'l ganador de la Llista Negra 2012. La película sigue a dos hermanos qu'entamen robar un bancu pa salvar la so granxa familiar, y ta protagonizada por Chris Pine, Ben Foster y Jeff Bridges. El rodaxe empezó'l 26 de mayu de 2015 en Clovis, Nuevu Méxicu.
Repartu
L'escritor Taylor Sheridan fai un cameo.
Estrenu
La película estrenar nel 69ᵘ Festival Añal de Cine de Cannes el 16 de mayu de 2016. Estrenar de manera llindada n'Estaos xuníos el 12 d'agostu de 2016, con una espansión el 19 d'agostu, y l'estrenu xeneral el 26 d'agostu. La película estrenar nel Reinu Uníu ya Irlanda el 9 de setiembre de 2016.
Nominaciones y premios
El 24 de xineru de 2017 dar a conocer les nominaciones pa la edición númberu 89 de los premios Oscar. Comanchería foi nomada a les categoríes de meyor película, meyor actor de repartu (a Jeff Bridges), meyor guión orixinal y meyor montaxe.
Eduardo Úrculo
Eduardo Úrculo foi un pintor, escultor y dibuxante de cómic español.
Normalización
La normalización (tamién denomada estandarización)   ye'l procesu d'ellaborar, aplicar y ameyorar les normes que s'apliquen a distintes actividaes científiques, industriales o económiques, col fin d'ordenar y ameyorales. Pela so parte, l'asociación d'Estaos Xuníos pa pruebes de materiales (ASTM), define la estandarización como'l procesu de formular y aplicar regles, pa un aproximamientu ordenáu a una actividá específica, pal beneficiu y cola cooperación de tolos arreyaos.
Según la ISO (International Organization for Standarization), la normalización ye l'actividá que tien por oxetu establecer, ante problemes reales o potenciales, disposiciones destinaes a usos comunes y repitíos, col fin de llograr un nivel d'ordenamientu óptimo nun contestu dau, que puede ser teunolóxicu, políticu, o económicu.
Eduardo Úrculo
A la vuelta abrió un estudiu con Zuco n'Uviéu, col que fizo'l mosaicu p'Alsa. Les sos primeres obres enmárquense dientro d'un espresionismu social. En 1960 conoció a Eduardo Westerdahl y la so obra evoluciona hacia l'informalismu abstractu. Fizo trabayos como diseñador gráficu, ilustrador y escenógrafu; demientres la década de los setenta desarrolló los sos trabayos con aerógrafu.
Normalización
Oxetivos
La 'Normalización' escuerre fundamentalmente trés oxetivos:
Eduardo Úrculo
Ente 1975 y 1979, la so obra, determinada pol arte pop, entama les series de desnudos femeninos, les vaques y la fruta. Depués continuaría cola serie dedicada al tema del viaxeru, col sombreru y les maletes nun papel protagonista. Nos últimos años, trabayó sobre iconografíes orientales de geishes, como evasión romántica y como iconu sexual.
Normalización
Oxetivos
Les elevaes sumes de dineru que los países desenvueltos inverten nos organismos normalizadores, tantu nacionales como internacionales, ye un niciu o una prueba de la importancia que se da a esta cuestión.
Organismos Nacionales de Normalización
Dellos exemplos d'organismos nacionales de normalización son: * Miembru correspondiente de ISO
Eduardo Úrculo
Como escultor fizo en 1992 El viaxeru pala estación d'Atocha, de Madrid; El regresu de William B. Arrensberg (1993), pa la plaza Porlier, d'Uviéu; la "Exaltación de la manzana", pal parque Vallina de Villaviciosa (1996), l' Homenaxe a Emilio Alarcos, n'Uviéu (1991) y l' Homenaxe a Santiago Roldán, Barcelona (1999).
Un infartu acabaría cola so vida'l 31 de marzu de 2003, en Madrid.
Xíriga LGBT
Un xíriga o xíriga LGBT ye un conxuntu léxicu utilizáu predominantemente ente persones LGBTI. Esistieron en delles llingües como medios polos que los miembros de la comunidá LGBTI podíen identificase y comunicase ensin ser reconocíos.
Por cuenta de la penalización de la sodomía y la continua persecución y criminalización de la homosexualidá, los distintos argot sirvieron como llingües secretes y una manera comunicase públicamente con otres persones LGBTI ensin revelar la so orientación sexual.