cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Xúpiter (mitoloxía)
Fíu de Saturnu y Ops, Xúpiter foi la deidá suprema de la tríada capitolina, integrada amás pola so hermana y esposa, Juno, y pola so fía, Minerva.
El cultu a Xúpiter, de probable orixe sabín, foi introducíu en Roma por Numa Pompilio. Nel mayor templu romanu, construyíu nel so honor na llomba Capitolina, foi veneráu como Iuppiter Optimus Maximus (‘Xúpiter, el meyor y más grande’), proteutor de la Ciudá y del Estáu romanu, de quien emanan l'autoridá, les lleis y l'orde social. Cicerón llámalu numen praestantissimae mentis, «la estelante presencia d'una mente suprema».
Mientres la República, yera la divinidá a la que'l cónsul dirixía les sos plegaries al empecipiar el so mandatu. Nel Imperiu, cola introducción del cultu imperial, Xúpiter dexó de ser la única personificación del máximu grandor, anque dellos emperadores fixéron-y el so dios tutelar, o bien s'incorporaron a sigo mesmos los sos atributos. César Augusto dicía tener suaños unviaos direutamente per Xúpiter. Calígula fíxose llamar Optimus Maximus, y comunicó, por aciu una ponte, el so palaciu, nel monte palatín col Templu de Xúpiter Capitolino.
Etimoloxía
La pallabra llatina Iuppiter (Xúpiter) provién de los raigaños indoeuropeos dyu-, que significa "lluz", y piter, que fai referencia a pater, y que significa "padre"; esto ye: El padre de la lluz. Tocantes a la pallabra llatina deus ("dios"), según la so variante divus ("divín", o "divinidá"), que tán dambes na base de la pallabra castellana "Dios", signifiquen lliteralmente "ser de lluz", yá que s'entendía que los dioses taben fechos de la mesma materia que la lluz. Esti orixe tamién ta na base de la pallabra Iovis ("Jove", otru nome para Xúpiter). Per otra parte, la pallabra griega Zeus tamién vien de unu raigañu indoeuropéu: dyeuis.
Mitu
Como asocede con gran parte de la mitoloxía romana, el mitu de Xúpiter afaise'n bona midida al de Zeus, de la mitoloxía griega, con préstamos de la mitoloxía etrusca y con elementos nativos llacios.
Originariamente a Xúpiter consideróse-y un dios del cielu en rellación col clima y los ciclos agrarios. Dempués foi proteutor de la confederación de ciudaes llatines, hasta que col tiempu adoptó atributos acordes al Estáu romanu, la xusticia, el derechu y l'autoridá de les lleis, anque caltuvo elementos de la so anterior concepción, como'l de ser portador del rayu al igual que Zeus na mitoloxía griega; y, al igual qu'él, finalmente convirtióse nel dios de los dioses.
Nacencia y ascensu al tronu
Una vegada qu'hubo crecíu, Xúpiter fixo guerra contra Titán primeru, y dempués contra'l so padre, hasta destronalo. Saturno taramiara a les sos fíes, Vesta, Ceres y Juno. Foi necesariu, por que les devolviera, un vomitivu preparáu por Metis. Nel intre Xúpiter asignó a Neptunu el reinu de los mares, y a Plutón el Inframundu y depués casóse con Juno, la so hermana.
Epítetos
miniaturadeimagen|El Xúpiter de Esmirna ([[Muséu del Louvre), estatua que foi topada en Esmirna (Turquía) en 1670. Foi llevada al rei Luis XIV de Francia, quien ordenó la so restauración, añediéndo-y el brazu eleváu col rayu.]] Xúpiter tenía numberosos epítetos:
Xúpiter Capitolino
izquierda|miniaturadeimagen|Estatua de Xúpiter na qu'apaez con dalgunos de los sos atributos: el cetru, el orbe cola Victoria y l'águila a los sos pies. El Templu de Xúpiter Óptimo Máximu, llevantáu sobro la llomba Capitolina, yera'l mayor templu romanu. Ellí yera adoráu cola forma d'una piedra sagrada, conocida como Xúpiter Lapis, sobro la que se realizaben xuramentos. Nesti templu adorábase-y al pie de la so esposa y reina Juno y a la so fía Minerva (la diosa de la sabiduría), formando la Tríada Capitolina.
Yera común que los romanos construyeren templos dedicaos a Xúpiter Óptimo Máximu o a la Tríada Capitolina nel centru de les nueves ciudaes de les colonies.
El Templu de Xúpiter del Capitolino foi empezáu por Tarquinio Prisco y completáu pol últimu rei de Roma, Tarquinio el Sobeyosu, anque foi inauguráu, según una tradición rexistrada polos historiadores, el 13 de setiembre, al empiezu de la dómina republicana (509 a. C.). Alzábase sobro un podium altu con una escalinata d'entrada nel so frente. En trés de los sos llaos taba probablemente por una columnata y tenía otres dos files de pilastres dispuestes en llinia coles de la fachada pa formar un fondu pronao que precedía los trés cellae que diben de llau a llau a la manera etrusca, siendo la central más ancha que les otres dos.
Los restos calteníos de los cimientos y el podium, de los cualos la mayor parte queda debaxo del Palazzo Caffarelli, tán formaos por enormes seiciones paraleles de murios fechos de bloques cuadraos de tosca gris (cappellaccio) que dexen constancia del tamañu total de la zona superficial de la base del templu (unos 55×60).
Sobro'l teyáu había un auriga de terracota, fechu pol artista etruscu Vulca de Veyes nel sieglu VI a. C., encargáu por Tarquinio el Sobeyosu, que foi reemplazada nel 296 a. C. por una de bronce. La imaxe de cultu, tamién obra de Vulca, yera de terracota y pintábase-y la cara de colloráu nos díes festivos. Baxu los cellae taben los favissae o pasaxes soterraños, nos que s'almacenaben vieyes estatues que cayeren dende'l teyáu y delles ufriendes dedicaes. miniaturadeimagen|250x250px|[[Maqueta del Templu de Xúpiter Capitolino.]] El templu foi reconstruyíu en mármol dempués de qu'un quema destruyéralo por completu en 83 a. C., cuando la imaxe de cultu perdióse, según los Llibros Sibilinos guardaos nuna arca de piedra. Sufrió otres quemes nel 69 d. C., cuando'l Capitoliu foi asaltáu polos partidarios de Vitelio, y nel 80 d. C.
Frente a la escalinata taba l'altar de Xúpiter (ara Iovis). Na gran plaza frente al templu (la Plaza Capitolina) había dellos templos dedicaos a divinidaes menores, amás d'otros edificios relixosos, estatues y trofeos.
Nel idioma
Na Antigua Roma les persones xuraben per Xúpiter nos tribunales de xusticia, lo que llevó a la espresión común «¡per Xúpiter!», usada como un arcaísmu na actualidá. Amás, «garapoleru» ye un axetivu relativamente común usáu pa describir a daquién allegre, apacible y optimista.
S Monocerotis
S Monocerotis (S Mon / 15 Monocerotis / HD 47839 / HR 2456) ye una estrella na constelación de Monoceros, el unicorniu, de magnitú aparente +4,66. La distancia a la que s'atopa nun ye bien conocida; midíes direutes de paralax asitiar a pocu más de 1000 años lluz de distancia del Sistema Solar pero si, como ye probable, forma parte del cúmulu NGC 2264, la so distancia sería considerablemente mayor, en redol a 2350 años lluz.
S Monocerotis ye un sistema binariu masivu compuestu por dos estrelles calientes que'l so periodu orbital ye de 25 años. L'estudiu de la órbita per aciu interferometría y col Telescopiu Espacial Hubble da como resultáu una separación media ente les dos estrelles de 26 UA, con una elevada escentricidá que fai que la distancia ente dambes varie ente 6 y 46 UA —considerando que S Monocerotis ta a unos 2500 años lluz—.
La estrella primaria del sistema tien tipu espectral O7V y una temperatura superficial qu'algama los 37.500 K. La estrella secundaria pue ser de tipu O9.5Vn. La masa de dambes componentes ye incierta; la más masiva puede tener una masa entendida ente 18 y 30 mases solares, y el so acompañante una masa ente 12 y 20 mases solares. Les sos lluminosidaes respeutives pueden ser del orde de 125.000 y 50.000 vegaes la del Sol. Les estrelles de NGC 2264 tienen una edá entendida ente 1 y 10 millones d'años, polo que'l sistema ye bien nuevu. Bien probablemente los dos componentes van terminar esplotando como supernoves y la evolución d'una va interferir cola de la otra.
S Monocerotis ye una estrella llixeramente variable que'l so rellumu fluctúa 0,06 magnitúes.
Silurus glanis
El ye una especie de pexe d'agua duce de la familia Siluridae, orixinariu de los grandes ríos d'Europa Central.
Estendióse artificialmente fuera del área de distribución natural, llegando a países como España, Italia y Kazakstán. Nos países del Benelux y en Francia foi reintroducida con ésitu, inclusive n'árees onde nun se puede demostrar arqueológicamente. Nel sur de la islla de Gran Bretaña, el siluru foi introducíu en 1880 nos llagos y grandes ríos, sicasí, apenes pudo estendese probablemente por cuenta de les condiciones climátiques. Nel sur de Finlandia, Dinamarca posiblemente fueron esaniciaos de nuevu. En delles rexones onde'l siluru nun se mentó de primeres, ye agora consideráu como una plaga, yá que pon en peligru les poblaciones de pexes nativos.Cuenca hidrográfica del Ebro La especie, polo xeneral, nun se considera amenazada. Nel noroeste del cordal de los Alpes escandinavos, especialmente nel sur de Suecia, el númberu de siluros, por cuenta de les desfavorables condiciones climátiques y el deterioru del hábitat facer recular hasta casi sumir. En Grecia, tiense constancia qu'hubo n'otres dómines.
Especie exótica invasora n'España
Dende la so introducción nel banzáu de Mequinenza en 1974 - estendióse por otros puntos de la cuenca del Ebro, a lo llargo del ríu Ebro y de los sos afluentes, especialmente'l ríu Segre. Tamién foi oxetu d'introducciones illegales llevaes a cabu por particulares n'otros ríos, banzaos y llagos d'España. La última denuncia conocida sobre la so presencia indeseada facer n'ochobre de 2009 la Conseyería de Mediu Ambiente de la Xeneralidá Valenciana y refierse a la presencia d'estos pexes nel banzáu de Forata (Hoya de Buñol). . La introducción del siluru provocó la total desapaición del Barbu que yera una especie abondosa hasta aproximao l'añu 2005, nel calce mediu del Ebro, produciendo un cambéu na ecoloxía del ríu en forma d'un gran desenvolvimientu na cantidá de vexetación acuática, sargazos y algues. Na prensa dio cuenta de la pesca d'un siluru de 2 metros de llargor nel ríu Ebro al so pasu pela ciudá de Zaragoza'l 5 de xunu de 2015, según nel ríu Tiétar al so pasu pola provincia de Cáceres onde se pescaron exemplares próximos a los 2 metros. Por cuenta del so potencial colonizador y constituyir una amenaza grave pa les especies autóctones, los hábitats o los ecosistemes, esta especie foi incluyida nel Catálogu Español d'Especies exótiques Invasores, aprobáu por Real Decretu 630/2013, de 2 d'agostu, tando prohibida n'España la so introducción nel mediu natural, posesión, tresporte, tráficu y comerciu.
La pesca del siluru
El anzuelu utilizáu (simple o triple) ten de ser grande y fuerte, d'acordies cola mesma boca del pexe. El siluru ye atraíu tamién polos tonos baxos. El pescadores del Danubiu usen una ferramienta de madera, conocida como clonk, cutiendo na agua, produciendo un soníu similar al d'un pequeñu pexe saltando sobre l'agua, una xaronca o dalgún tipu d'ave.
Tamién s'usen ondes de baxa frecuencia, de baxa intensidad, yá que tienen la propiedá d'arrobinase al traviés de llargues distancies, llográndose resultancies notables en tentar el siluru. L'altavoz que s'utiliza nesti sistema tien de tener un diámetru pequeñu, pero que pueda xenerar soníos de baxa frecuencia, y tien de tar conectáu a un xenerador electrónicu de baxa frecuencia (máx. 150 Hz).
El filo
El filo utilizáu pa la captura del siluru tien de ser bien resistente. Pa los grandes especímenes utilízase filo trenzado de 0,4-0,6 mm o más; la caña ten de ser resistente (d'aición 100-300 g) y preferiblemente de dos tramos, y el carrete tien de ser del tipu 'masivu', y bien robezu. Suelen usase filos trenzados con alta resistencia yá que los siluros tienen un dentame na que los sos dientes tán dirixíos escontra dientro y son tan pequeños qu'en cuenta de cortar, esgañen. Un filo monofilamento, por muncha resistencia y anchor, duraría-y bien pocu na boca, anque si la captura nun ye demasiáu grande, sacar ensin problemes. Otra forma más económica, una y bones el filo trenzado ye abondo más caru que'l típicu de nilón, ye asitia-y unos 40 cm de filo d'aceru nel estremu. Nun fai falta esmolecese pol rellumu o la opacidá del filo d'aceru yá que el siluru práuticamente nun ve, sinón que s'empón poles sos barbes que capten toles vibraciones. Por ello, hai vegaes que s'atopen hasta llates nel interior de los grandes exemplares.
Periodu de pesca
El periodu óptimo de pesca del siluru asitiar a principios de branu y principios de seronda, hasta finales d'ésti, y concéntrase especialmente nel mes de xunu, nel que se suelen sacar los meyores exemplares.
Bibliografía
hnjgtfujkhmfyderu46wjryu5gyh
Yusuke Hayashi
Yusuke Hayashi (林 勇介, ) ye un futbolista xaponés.
Simboloxía del franquismu
thumb|300px|[[Escudu d'España mientres el franquismu, qu'incorpora la cartela col lema «Una Grande Llibre», xunto con otros motivos heráldicos qu'añeden a los del escudu tradicional d'España (armes de Castiella, Lleón, Aragón, Navarra y Granada, y les Columnes de Hércules cola cartela Plus ultra) otros tomaos del escudu de los Reis Católicos: l'águila de San Xuan y el xugu y les fleches que tamién tomó la Falanxe (los reis adoptárenlos por coincidir coles iniciales de Ysabel y Fernando).]] La simboloxía del franquismu ye'l conxuntu de símbolos que s'utilizaron como referente icónicu pa identificar visualmente al réxime franquista y a les persones ya instituciones que s'identificaben con élli, y marcar l'apropiación simbólica de llugares emblemáticos, munchos d'ellos utilizaos como espacios de la memoria. Utilizóse masivamente, siguiendo les modernes téuniques de propaganda pa consiguir una presencia apolmonante en tolos ámbitos públicu y priváu: banderes, escudos, efixes, monumentos, sellos, medayes, insinies, uniformes y distintivos de toes clases. Inclusive los asientos de los tresportes públicos yeren oxetu d'apropiación simbólica pa perpetuar l'alcordanza de la Gloriosa Cruzada: un cartelu qu'indicaba Acutáu pa caballeros tullíos.
L'ausencia de llexitimidá democrática del réxime de Franco impulsó la busca de llexitimidaes alternatives de corte carismáticu, d'acordies col fascismu italianu o'l nazismu alemán, los sos aliaos al empiezu de la Segunda Guerra Mundial. L'ausencia de crítica interna (prohibida la oposición y hábilmente xestionaes pol Xeneralísimu los contrapesos ente les distintes families del réxime), produció dende bien ceo un verdaderu cultu a la personalidá del Caudiellu.
La parafernalia simbólica del franquismu anicióse mientres la Guerra Civil (1936-1939), tres la so esaltación a la xefatura del Estáu, adoptando en bona midida la desenvuelta nos años anteriores por Falanxe Española de les JONS, a la que se sumó la de los tradicionalistes o carlistes, y la mesma del Exércitu (sobremanera de dellos cuerpos particularmente venceyaos a Franco, como la Lexón Española). Ello ye que el partíu únicu creáu por fusión de falanxistes y tradicionalistes (la Falanxe Española Tradicionalista y de les Xuntes d'Ofensiva Nacional Sindicalista'', más conocida como Movimientu Nacional) foi dotáu con un uniforme que sumaba a la camisa azul falanxista la boina colorada carlista y los correaxes militares (que yá s'utilizaben con anterioridá marcando'l calter paramilitar de la Falanxe); tamién incluyía una corbata negra como llutu por José Antonio. Siguió utilizándose mientres tol periodu de la dictadura de Franco.
Banderes y emblemes: l'escudu de l'águila"
thumb|Reproducción del modelu d'escudu llamáu "enbrivir" de la España franquista. Tratábase d'una versión simplificada del escudu d'armes oficialmente aprobáu en [[1938 pa facilitar les impresiones con fines burocráticos, convirtiéndose pol so espardimientu en sellos, billetes de llotería, documentos d'identidá y ornamentación arquitectónica, nuna de les versiones más popularizaes del llamáu "escudu de l'Águila". ]] Nes xornaes del Pronunciamientu del 17 y 18 de xunetu de 1936, les fuercies militares sulevaes usaron la bandera nacional col escudu d'armes vixente, esto ye, la vixente "tricolor" col escudu de 1869, que yeren los aprobaos pola Constitución española de 1931. Sicasí, los sulevaos llueu alvirtieron nel terrén operacional el tracamundiu que se creaba a la d'estremar les sos unidaes de les del bandu gubernamental, especialmente nos combates aereu y naval. Per otra parte, dientro de la heteroxeneidá de families polítiques del bandu subleváu, los tradicionalistes y requetés en Navarra demandaron dir a los frentes con banderes coloraes y gualdas" o bien, con blanques nes que bordaban aspes coloraes, llamaes de borgoña o de San Andrés, incluyendo una diversidá d'emblemes ente los qu'había un amiestu de simboloxía monarquista y relixosa, esta última particularmente empobinada escontra'l cultu del "Sagráu Corazón". El gobiernu de la Xunta de Defensa Nacional resolvió esta situación en cuanto al capítulu de banderes, pente medies del Decretu de 29 d'agostu de 1936, robláu pol xeneral Miguel Cabanellas Ferrer, que restablecía la bandera colorada y gualda. Curiosamente, nun se fixo referencia nin a les dimensiones nin al escudu, de manera que les fuercies sulevaes emplegaron ensame d'escudos distintos. Pa resolver esta situación, la Xunta completó'l Decretu cola Orde de 13 de setiembre de 1936 roblada pol coronel Federico Montaner, pola que s'establecía que les formes y dimensiones de les banderes de les unidaes del Exércitu fueren les mesmes d'antes de la proclamación de la República y que l'escudu fuera'l republicanu. Finalmente, y en considerando les pretensiones de la entós influyente Falanxe, un nuevu diseñu pal escudu foi formalmente descritu y reguláu pol Decretu nᵘ 470 de 2 de febreru de 1938 robláu pol xeneral Franco.
L'escudu entós representativu del bandu subleváu y de la so ideoloxía, popularizáu como l'escudu de l'águila", sería impuestu al términu del conflictu como escudu nacional d'España vixente, inclusive tres dellos llixeros retoques téunicos aprobaos en 1945, non solamente mientres el periodu del réxime franquista puramente, si non que tamién mientres el periodu de la Transición democrática hasta 1981, magar que con ciertos cambeos de valor simbólicu aprobaes en 1977.
Por espresa voluntá del gobiernu franquista, el diseñu del escudu supunxo una novedá con al respeutive de la tradicional configuración pal escudu nacional dende 1868, momentu a partir del cual, les armes d'España como Estáu dexaron tar acomuñaes a les de la dinastía reinante, ensin perxuiciu d'emplegar los elementos básicos d'ésta como yera'l cuartelado colos blasones de Castiella, Lleón, Aragón y Navarra y «entado» en punta col de Reinu de Granada Granada, cola inclusión d'otros elementos heráldicos históricos a los que se confirió una distinta simboloxía:
L'Águila presente nel escudu de Franco nun ye un símbolu orixinal del réxime sinón que yera yá utilizáu nes armes de los Reis Católicos. Ésti yera'l Águila de San Xuan qu'Isabel la Católica incorporó como soporte al escudu pola devoción al evanxelista cola que la soberana añedió'l lema «sub umbra alarum tuarum protexe nos» (protéxinos so la solombra de les tos nales). Inclusive se fixo coronar reina de Castiella el día de la so festividá. Utilizóse una heráldica asemeyada a la utilizada polos Reis Católicos, sustituyendo les armes d'Aragón-Sicilia poles de Navarra, añediéronse les Columnes de Hércules y la divisa Una, Grande y Llibre''.
El Xugu, el Fexe y el nuedu gordianu
thumb|Escudu d'armes de los Reis Católicos a partir de 1492, cola Águila de San Xuan, el Xugu, el Fexe de fleches y el nuedu gordianu.
Orixe
Na tradición heráldica española, el xugu, el fexe de fleches y el nuedu gordianu, fueron elementos que, xunto col ramu de granaes, y el lema Tanto Monta, conformaben la divisa personal mesma más espublizada de los Reis Católicos, tal que foi afiguráu nel cancioneru'' de Pedro Marcuello. Esta divisa foi incorporada a la combinación de les armes familiares de dambos maríos a partir de 1475, según apautóse nes capitulaciones de la llamada Concordia de Segovia y de la cual, una representación gráfica del escudu qu'identificaría la xunta de los dos reinos más importantes de la península, ye la imaxe del escudu más antigua caltenida. Según Faustino Menéndez Pidal de Navascués la significación de la divisa yera daquella de calter galantiador, formando un xuegu mutuu simbólicu fundáu nes iniciales de los nomes de dambos maríos, siguiendo un costume de la dómina pola que cada cónyuge emplegaba les iniciales del so correspondiente na firma de documentos, tal que lo declararon los mesmos reis en 1497 pente medies de la ordenanza que regulaba'l grabáu de les monedes de plata, con un significáu xenuín d'igualdá de dambos soberanos.
Atribuyíos nel so conxuntu equivocadamente a Antonio de Nebrija, a el que según Menéndez Pidal solo correspondería-y la creación del lema Tanto Monta, la so interpretación foi oxetu de diverses conxetures por distintos autores munchos de los cual refiérense a esplicaciones fantástiques o lleendes infundaes. Mesma del Rei yera la divisa del nuedu gordianu, d'enraigono na corona d'Aragón, y que se disponía perpendicularmente al xugu, como asina apaez nel cancioneru de Marcuello o nel tremes del palaciu de l'Aljafería de Zaragoza, pero qu'en Castiella causó tracamundiu y foi acomuñáu a les coyundas del xugu. La fleches pela so parte fueron representaes nun númberu variable, pero siempres apuntando escontra baxo. Col tiempu esta divisa propia a los Reis Católicos como maríos espublizóse a otres composiciones heráldiques siendo adoptáu en della de les sos variantes como parte de los emblemes non solamente de villes y ciudaes, como por casu Ronda, Marbella o Málaga, sinón tamién d'Estaos como Puertu Ricu o los Países Baxos.
Emblema de la Falanxe
thumb|Bandera de FE-JONS (mientres el franquismu, FET-JONS), col xugu y el fexe de fleches. El color negru fai referencia a la pólvora y el colloráu a el sangre. L'adopción d'esti símbolu prodúxose por causa de una esplicación d'un profesor de la Universidá de Granada, Fernando de los Ríos, d'enclinos socialistes, que nuna clase de Derechu Políticu instruyendo sobre l'Estáu Fascista y los sos símbolos, fixo un apunte nel enceráu con un ramillete de fleches entroncadas con un xugu, indicando qu'esi sería'l símbolu del fascismo de nacer o surdir n'España: Un alumnu asistente a esa clase, Juan Aparicio López, foi'l que suxurió l'adopción d'esti símbolu pa les JONS d'Onésimo Redondo y Ramiro Ledesma (Xuntes d'Ofensiva Nacional Sindicalista). Tamién propunxo la bandera colorao y negro" y el lema "España, una, grande y llibre".
El que diseñó la yuxtaposición con que foi adoptáu'l símbolu de la JONS foi'l burgalés Escribano Ortega, firmante del manifiestu de los gallos de marzu'' nel que converxíen la so cualidá de dibuxante cola so personalidá tradicionalista. Nuna cuartiya rayó la verticalidá oblicua de les fleches y la horizontalidá maciza del xugu y dispúnxose a xunilos pola so converxencia y asina foi como renació l'emblema al que Ramiro Ledesma adoptó como representativu de les nueves JONS y que más tarde perduraría y sería adoptáu por Falanxe nel momentu mesmu de la fusión el 13 de febreru de 1934 representada por Ramiro y José Antonio nun áticu de la Gran Vía madrilana. Más tarde, José Antonio Primo de Rivera, el 19 d'ochobre del mesmu añu, nuna comunicación ente otres coses dicía:
thumb|Emblema en viviendes de proteición oficial construyíes mientres el réxime de Franco (Madrid, 2007). El partíu únicu utilizaba la maquinaria sindical del Movimientu Nacional, y colla la de la FET-JONS, pa intentar llevar a cabu midíes nacionalsindicalistes, anque estes siempres yeren bien cobardes. Un exemplu d'ello son les VPO de la etapa del franquismu; una forma de satisfaer les reivindicaciones de Serrano Suñer.
El poeta y militante falanxista Rafael Sánchez Mazas remembró nuna edición de la revista El Fascio de 1933 les motivaciones pa la adopación per parte de la Falanxe Española de dalgunos de los elementos de la divisa de los Reis Católicos, llegando a atribuyir el so orixe a delles de les obres del poeta romanu Virxiliu (70 e. C. – 19 e. C.), el simbolismu de les fleches, como espresión de la guerra remembrada na so obra Eneida, y el xugu, pa los llabores agrarios, basada pa les Geórgicas, col que pretendía conferise a la divisa, un significáu propiu al ideariu falanxista:
Pa los responsables del ideariu falanxista como José Antonio Primo de Rivera, Juan Aparicio, Ernesto Giménez Caballero, Ramiro Ledesma, Orbegozo, que dexaron les sos reflexones na revista Fascio l'emblema escoyíu tamién s'averaba al del fascismu italianu, esti de la mesma inspiráu nel fascio o símbolu de los líctores romanos, pente medies de l'asociación polisémica n'español de la pallabra fai, tamién del llatín fasces, que s'entiende como fai de fleches o de trigu, o como l'imperativu del verbu faer, afaciéndose al espíritu revolucionariu que quería dase a la Falanxe y a la grave cuestión de la reforma agraria, tema de l'actualidá política de los primeros años de la Segunda República. Sánchez Mazas volvía recordar la intencionalidad simbólica acomuñando'l fexe de fleches a un vocable propiu del campesinado, qu'inclusive inspiró un cuentu tradicional: el del padre que al morrer manda a los sos fíos mayores partir un fexe, cosa imposible, ente que'l fíu pequeñu consíguelu fácilmente quebrando les espigues d'una nuna. La moraleja ye, que permaneciendo xuníos como'l fexe''', van ser invencibles. El xugu y el fexe de fleches''' queríen simbolizar una forma de vida y a una forma de gobernar, prudente y al empar entamadora:
thumb|Emblemes de los [[Reis Católicos na fachada de la Ilesia de Santiago, de Losar de la Vera (Cáceres), c. 1500.]] El diseñu del xugu y el fexe de fleches''' foi descritu na pragmática expedida polos Reis Católicos en Medina del Campo nel añu 1497, pa llevar a cabu la so reforma monetaria onde pretendíen unificar el sistema monetariu amás de regular el funcionamientu de les cases de moneda y monederos. Nes moneda introducieron el xugu, el fexe y el nuedu gordianu.
L'emblema del Xugu foi'l propuestu por Antonio de Nebrija a Fernando como emblema de la so esposa Ysabel, qu'enantes -y pidió que l'emblema empezara por Y. El poeta propúnxo-y el Xugu porque foi l'oxetu al que taba arreyada una cuerda col nuedu gordianu", un nuedu que yera imposible de desamarrar menos pa el que tuviera destináu a ser el conquistador del mundu. El mesmu Alexandru Magnu sacó el so espada y cortóla esclamando "Tanto monta" (da lo mesmo), por que'l rei tomara l'acción direuta pa faer valir la so posición.
Y ufiertáu nel añu 1516 al Emperador Carlos V:
El decretu de 1938, qu'especificaba'l nuevu escudu d'armes del réxime, incluyó estos elementos según la disposición usada nel sieglu XIV, esto ye, col fexe de fleches apuntando escontra baxo, pero a partir de 1945, el nuevu diseñu varió esa posición y de magar, el fexe apuntaría escontra riba, averándola a la interpretación falanxista. Esti símbolu foi adoptáu pol franquismu como símbolu del nuevu y únicu partíu del réxime, Falanxe Española Tradicionalista de les JONS (FET JONS), frutu de la unión de Falanxe Española de les JONS y Comunión Tradicionalista (carlistes) nel que tamién s'integraron miembros del restu de partíos y grupos derechiegos que sofitaben la sulevación y qu'habíen quedáu disueltos tres l'entamu de la Guerra: la Confederación Española de Dereches Autónomes (CEDA), monárquicos alfonsinos y otros partíos de significación derechiega, agrarios, etc.
El víctor
thumb|Detalle del víctor. Contién caúna de les sos lletres nel símbolu.
El víctor ye un símbolu acuñáu nel Antiguu Imperiu romanu y que derivó del crismón.
A partir del Edictu de Milán nel añu 313, de nuesa yera, el crismón apaecía en monedes, estandartes y col tiempu pasó a formar parte tamién de los escudos de los lexonarios romanos. Según la lleenda l'emperador Constantino nos sos suaños, la nueche anterior a la batalla de la Ponte Milvio, apaecióse-y el crismón al par de les pallabres de «In hoc signu vinces» («Con esti signu vas vencer»). A otru día ésti sustituyó'l águila imperial pol crismón o labarum y ganó la batalla.
thumb|left|Placa d'inauguración del ferrocarril de [[Madrid a Burgos vandalizada colos colores de la bandera de la II República.]]
Adulces foi tresformándose nos escudos romanos hasta adoptar otra forma bien distinta. Convirtiérase n'otru símbolu: el Víctor, Escudu de la Victoria o Victoriosu.
Foi adoptáu por dél universidaes españoles dende'l sieglu XIV, como la de Salamanca y más tarde la d'Alcalá de Henares como emblema pa el doctores, n'inscripciones murales con pintura colorada o negra que se caltienen anguaño. Finalmente, escoyóse como adecuado pa ser utilizáu nel Desfile de la Victoria'' (18 de xunetu de 1939) y, a partir d'entós, mientres tola dictadura franquista, como emblema propiu de Franco.
Equivocadamente piénsase que foi diseñáu pol ocultista Corintiu Haza, qu'incorporaría al emblema símbolos astrolóxicos pa protexer simbólicamente al Caudiellu''.
Estandarte, guión y escudu de Franco
thumb|L'emblema personal de Francisco Franco.
Nel añu 1940 creóse'l estandarte y guión que fueron emplegaos hasta'l so fallecimientu pol dictador. La mesma banda y los dos dragantes conteníen les columnes de Hércules con fuste en plata, base y capitel corintiu n'oru y dambes timbradas con una corona imperial na columna próxima al llau del mástil y una corona real abierta na más alloñada. La columna del llau más cercanu al mástil apaecía asitiada nel cantu inferior, ente que la otra lo taba nel cantu cimeru.
thumb|left|Escudo personal de Franco.
Na creación del estandarte utilizóse de base la Banda Real de Castiella que yera una banda personal de los reis de Castiella y darréu usada polos Habsburgu.
L'estandarte, la bandera que foi izada en residencies oficiales, acuartelamientos y naves de l'Armada consistió nuna enseña cuadrada colos elementos mentaos.
La Banda de Castiella y les Columnes de Hércules tamién formaron parte del escudu personal qu'emplegó Franco como Jefe d'Estáu. Nesti escudu tamién figuraba encolada la Cruz Laureado de San Fernando y una corona abierta, ensin diademes, denominada corona militar de caudillaje.
Les estatua del Caudiellu
thumb|Última estatua ecuestre de Franco, retirada pol conceyu de [[Santander (Cantabria)|Santander el 18 d'avientu de 2008.]] Son les representaciones escultóriques qu'esisten de too tipu del dictador: yeren bustos, estatua ecuestres, etc., que, mientres el réxime, asitiábense nes places o llugares emblemáticos de munches ciudaes españoles.
En cuanto al númberu y significación d'estes estatua en cada unu de los periodos del franquismu, propúnxose una interpretación según la cual hasta l'añu 1959 (sobremanera nos años cuarenta) pretendíase legitimar el réxime y "perpetuar la memoria de la victoria"; nos años sesenta rindíase "homenaxe particular a Franco y a la so obra" (nun espíritu coinicidente col de la conmemoración de los XXV Años de Paz -1964-); y nel últimu periodu (enllargáu tres la muerte de Franco hasta 1978) pretende afitase la memoria" con un oxetivu inmovilista".
Llugares onde s'atopen estes estatua na actualidá:
Veniliornis mixtus
.
Simboloxía del franquismu
Monumentos y plaques a los «Cayíos por Dios y per España».
Hubo otru tipu de plaques d'inauguración d'instituciones ya infraestructures, tal como víes de ferrocarril, estaciones, banzaos, etc, qu'entá perduren na actualidá.
Veniliornis mixtus
El carpinteru bataraz chicu (Arxentina) o carpinteru bataraz (Paraguái, Uruguái) (Veniliornis mixtus), tamién denomináu carpinterito bataraz, carpinteru remexáu (Uruguái), picu bataraz mozu o pica-pau-chorão (en portugués, Brasil) ye una especie d'ave piciforme perteneciente al xéneru Veniliornis qu'integra la familia Picidae. Habita en arbustales, montes, y selves en galería, dende Bolivia y el centru de Brasil hasta'l norte de la Patagonia arxentina.
Simboloxía del franquismu
Monumentos y plaques a los «Cayíos por Dios y per España».
Munches d'estes plaques y monumentos nin se caltienen nin se retiren, d'esta miente, queden espuestes al públicu que pueda aportar a estos monumentos y plaques que s'atopen invadíos pol deterioru o siendo oxetu de vandalismo.
Veniliornis mixtus
Descripción
El so llargor total ye de 15 cm. Dambos sexos son asemeyaos, anque'l machu tien la nuca colorada ente que na fema ye negra. El so color xeneral ye negru marcáu de blancu nel envés, mientres ventralmente ye blancu marcáu d'escuru. Cara blanca, parche auricular y faxa malar, negros.
Simboloxía del franquismu
Toponimia
thumb|[[Alberche del Caudillo na provincia Toledo (España).]] Na actualidá queden una decena de pueblos que caltienen l'alcordanza de Franco nes sos denominaciones oficiales. L'únicu d'ellos que tien categoría de conceyu ye Llanos del Caudillo (Ciudá Real) con 726 habitantes. Munchos otros pueblos y ciudaes que tuvieron nomes asemeyaos mientres década, como El Ferrol del Caudillo (hasta 1982, en La Coruña), o Barbate de Franco (hasta 1998, en Cádiz), retiráronlos tres la recuperación de la democracia. Franco tamién quixo honrar a xenerales del bandu nacional mientres la guerra poniendo los sos nomes a diverses llocalidaes, qu'entá caltienen:
Veniliornis mixtus
Distribución y hábitat
Distribuyir dende l'este de Bolivia, centru del Brasil, y l'oeste de Paraguái, hasta Uruguái y el norte de la Patagonia arxentina.
Simboloxía del franquismu
Toponimia
El casu de Numancia de la Sagra (Toledo) ye bien particular. Esta llocalidá denominárase dende la Edá Media como Azaña, pero mientres la Guerra Civil coincidió col primer apellíu del entós Presidente del Gobiernu español en 1936, Manuel Azaña, polo qu'esi mesmu añu sustituyóse. Azaña significa noria (vocablu árabe-mozárabe), del que tomaría nome nun principiu. Anguaño llámase Numancia pol reximientu que lo tomó y la Sagra pola contorna a la que pertenez.
Veniliornis mixtus
Distribución y hábitat
Na Arxentina distribuyir nes provincies de: Buenos Aires, Ciudá Autónoma de Buenos Aires, Catamarca, Chaco, Chubut, Córdoba, Corrientes, Entre Ríos, Formosa, Jujuy, La Pampa, La Rioxa, Mendoza, Neuquén, Río Negro, Salta, San Juan, San Luis, Santa Fe, Santiago del Estero, y Tucumán.
Simboloxía del franquismu
Nomenclátor del caleyeru
thumb|Placa de l'Avenida del Xeneralísimu. L'alcordanza de Franco sigue presente tamién nos nomes de cais, places y aveníes de diversos pueblos y ciudaes. Ente les más importantes ta l'Avenida del Xeneralísimu de La Coruña. Tamién hai entá cais, aveníes y places en munches de les ciudaes y pueblos d'España con nomes de xenerales del bandu nacional mientres la Guerra Civil, altos mandos militares como Mola, Sanjurjo, Moscardó, Yagüe, etc. Fueron utilizaos tamién como iconos franquistes les efixes y nomes de personaxes como José Antonio Primo de Rivera, Ramiro Ledesma, Onésimo Redondo, José Calvo Sotelo, etc. anque la so rellación col réxime de Franco nun pudo ser personal —nun-yos dio tiempu yá que morrieron enantes o mientres la guerra; el mesmu José Antonio, que taba encarceláu, opúnxose a l'Alcíu Nacional'' y a formar parte de la combalechadura previa—. A toles Xefatures Territorial y Provincial (Circular.- Prisión Provincial d'Alicante) (Fragmentu):
Veniliornis mixtus
Distribución y hábitat
Los sos hábitats naturales son arbustales grebos, montes de dellos tipos tantu húmedos como xerófilos—, y selves en galería.
Simboloxía del franquismu
L'Arcu de la Victoria
thumb|Arcu de la Victoria ([[Madrid).]] L'Arcu de la Victoria de Madrid (equivocadamente denomináu dacuando «Puerta de la Moncloa» por tener cierta semeyanza coles puertes d'Alcalá, Toledo, etc.) ye un monumentu construyíu ente 1953 y 1956 por orde de Francisco Franco como conmemoración de la so victoria na Guerra Civil. Ta asitiáu nel distritu de Moncloa-Aravaca y tien casi 40 metros d'altor. Nel so interior atópense diversos planos y una maqueta de la Ciudá Universitaria, a la que alministrativamente pertenez.
Veniliornis mixtus
Comportamientu
Ye una ave que vive mayormente solitaria o en pareya, diurna, arborícola, d'estratos medios a altos de les selves y montes. Mientres caltién la so cola sofitada na corteza, percuerre'l tueru en busca d'inseutos. Marca'l so territoriu con llamaos agudos y golpeteos en tueros buecos. El so vuelu ye onduláu y lentu.
Simboloxía del franquismu
Monumentu a los Cayíos en Pamplona
thumb|Monumentu a los Cayíos en [[Pamplona (España).]] El popularmente conocíu como Monumentu a los Cayíos, realmente «Navarra a los sos Muertos na Cruzada», como figura na so fachada (na actualidá denomináu «Sala de Exposición Conde Rodendu»), ye un edificiu en memoria de los navarros finaos pertenecientes al bandu nacional mientres la Guerra Civil, que s'atopa en plenu centru de la ciudá de Pamplona, capital de la Comunidá Foral de Navarra y güei día acueye pequeñes esposiciones municipales.
Veniliornis mixtus
Comportamientu
Ye parcialmente migratoria en dellos llugares.
Simboloxía del franquismu
Monumentu a los Cayíos en Pamplona
Según cifres oficiales morrieron en combate 4.540 navarros. D'ellos 1.766 yeren soldaos, 1.700 requetés y 1.074 falanxistes.
Veniliornis mixtus
Alimentación
Aliméntase de granes, amás d'inseutos y los sos bárabos xilófagues, formigues y termites, los sos güevos y pupes.
Simboloxía del franquismu
Monumentos militares
Franco tres la guerra mandó construyir monumentos en forma de cruz, de monolitu, altar, etc, pa recordar acontecimientos importantes qu'asocedieron mientres la guerra y mientres delles batalles o fechos señalaos como la batalla de Belchite, la batalla del Ebro, les matances de Paracuellos, ente otros.
Veniliornis mixtus
Reproducción
La pareya escava'l so nial en tueros secos d'árboles o palmeres muertes ente 3 y 6 m del suelu, onde guaren hasta 4 güevos.
Simboloxía del franquismu
Cuartel d'El Monte
La so relevancia provién del so papel na sulevación militar de 1936 en Madrid. El 19 de xunetu de 1936, el xeneral Fanjul, militar ensin mandu de tropes en Madrid, pero encargáu de la sulevación de la ciudá, entró, vistíu de civil, nel cuartel del Monte. Sicasí, en llugar de salir coles tropes pa tomar los puntos vitales de la capital, proclamó a cencielles l'estáu de guerra y fíxose fuerte xunto con 1.500 de los sos homes (de los qu'había unos 140 oficiales) y unos 180 falanxistes nel Cuartel del Monte.
Veniliornis mixtus
Descripción orixinal
Foi descrita orixinalmente pol naturalista neerlandés Pieter Boddaert nel añu 1783 sol nome de Picus mixtus con llocalidá típica: «Buenos Aires, Arxentina».
Simboloxía del franquismu
Cuartel d'El Monte
El Parque del Cuartel del Monte foi inauguráu'l 20 de xunetu de 1972 (con Franco inda nel poder y Carlos Arias Navarro, futuru presidente del gobiernu, como alcalde de Madrid). Inclúi un monumentu (tamién de 1972, realizáu por Joaquín Vaquero Turcios) n'alcordanza de los que morrieron nel so defensa, compuestu por una figura de bronce que representa'l cuerpu d'un home tullíu, asitiada nel centru d'un paredón construyíu en forma de sacos terreros.
Ruines de Belchite
thumb|Ruines de Belchite. La batalla de Belchite foi una importante batalla mientres la Guerra Civil Española que trescurrió dende'l 24 d'agostu de 1937 hasta'l 6 de setiembre del mesmu añu pela redolada y nel mesmu conceyu de la provincia de Zaragoza. Tenía como oxetivu esviar l'atención del bandu nacional del norte (que yá había tomáu Santander) y tomar la ciudá de Zaragoza yá que s'estendiera nos altos mandos militares de la República que yera más importante tener ciudaes en posesión que grandes territorios despoblados. Mesma foi la intención de la ofensiva nel Suroeste de Madrid pero tres el fracasu de Brunete decidieron tomar la iniciativa n'Aragón.
Veniliornis mixtus
Taxonomía
Forma una superespecie con Veniliornis lignarius; paecen ser xenéticamente próximos, polo que podríen pertenecer a una única especie, pero dalguna posible superposición nes sos árees de reproducción entá nun ta bien documentada. Xenéticamente dambes guarden mayor distancia con otros conxéneres americanos.
Simboloxía del franquismu
Ruines de Belchite
La batalla saldóse con una derrota del bandu nacional llogrando'l bandu republicanu tomar Belchite pero ensin consiguir tomar Zaragoza. El pueblu quedó totalmente en ruines y tres la guerra Franco ordenó dexar el pueblu ensin reconstruyir como símbolu de soceder nel llugar y ordenando llevantar una inscripción con un fragmentu d'un discursu redolada al heroismo belchiteño y el sacrificiu ente otros del alcalde y de la mayoría de la xente del pueblu, finaos en combate.
Monumentos de la batalla del Ebro
thumb|Ruines de Corbera de Ebro. Nel marxe esquierda del ríu Ebro ye onde se produció la batalla más sangrienta de la Guerra Civil:
Veniliornis mixtus
Subespecies
Les diferencies subespecíficas nesta especie son contraries a lo esperable según la regla Gloger. V. m. malleator y V. m. berlepschi, que habiten n'ambientes grebos, tienen patrones más escuros y más prominente rayáu ventral, ente que les otres dos subespecies, que son taxones de montes más húmedos y selves en galería, son polo xeneral más pálides.
Según la clasificación del Congresu Ornitolóxicu Internacional (IOC) (Versión 5.1, 2015) y Clements Checklist 6.9, reconócense 4 subespecies, cola so correspondiente distribución xeográfica:
Simboloxía del franquismu
Monumentu a la Matanza de Paracuellos
Conócense como matances de Paracuellos los episodios entamaos d'asesinatu masivu ya indiscrimináu de dellos miles de prisioneros, consideraos opuestos al bandu republicanu, asocedíos mientres la Batalla de Madrid de la Guerra Civil Española, nes paraxes del regueru de San Jóse, nel conceyu de Paracuellos de Jarama, y de Soto de Aldovea, nel términu de Torrejón de Ardoz, próximos a la capital española.
El monumentu ye una cruz blanca de grandes dimensiones cercanu al ríu Jarama na fastera del cuetu de San Miguel y ye visible dende l'aeropuertu de Madrid-Barajas. Foi unu de los llugares onde asocedieron estos episodios de represión de la Guerra Civil y foi alzáu n'alcordanza y memoria de los asesinaos.
L'Alcázar de Toledo
thumb|Alcázar de Toledo. L'Alcázar de Toledo ye una fortificación sobre roques, allugada na parte más alta de la ciudá de Toledo, apoderando tola ciudá.
Nel sieglu III foi un palaciu romanu. Foi restauráu mientres el mandatu d'Alfonsu VI y Alfonsu X y modificáu en 1535.
Mientres la Guerra Civil foi utilizáu pol entós coronel José Moscardó como puntu defensivu y de resistencia y destruyíu totalmente poles tropes lleales a la II República Española mientres l'asediu que duró 70 díes del 22 de xunetu al 28 de setiembre de 1936. Darréu foi reconstruyíu y anguaño alluga la Biblioteca de Castiella-La Mancha y llueu va allugar el Muséu del Exércitu.
Esti asediu y lliberación fueron hábilmente utilizaos por Francisco Franco p'asegurar el so predominiu ente les sos propies files, y que dio nome al principal periódicu Ultra  — El Alcázar — , qu'anque en principiu yera un diariu convencional nomáu asina polo emblemático de tola so hestoria.
Monumentu al Cruceru Baleares
El Monumentu al Cruceru Baleares alcuéntrase nel parque de sa Feixina en Palma de Mallorca. Hubo un intentu asociativu pa baltalo o camudar la so lleenda pero'l Partíu Popular detúvolo alegando que foi construyíu por donaciones anónimes.
Apaez l'escudu d'España mientres el franquismu y debaxo esta inscripción:
Monumentos relixosos
Al ser la defensa del catolicismu una de les principales xustificaciones de la Guerra Civil (calificada de Cruzada pol cleru) y de la mesma llexitimidá de Franco (calificáu d'home providencial''), resultaba extraordinariamente útil y de gran repercusión social l'apropiación de la simboloxía cristiana pol réxime franquista. El Caudiellu'' entraba nes ilesies baxu paliu n'actos solemnes; reclamó'l brazu incorruptu de Santa Teresa de Jesús pal so cuartu conxugal. Realizóse un ampliu programa de reconstrucciones d'edificios relixosos, y de construcciones de nueva planta. Unu de los actos simbólicos más visuales de tola Guerra fuera'l trazu d'una cruz nel sable de la sablera de Vinaròs, el 15 d'abril de 1938, el momentu en que se partía en dos la zona republicana.
El Valle de los Caídos
thumb|El Valle de los Caídos. Franco foi'l qu'ordenó la construcción d'esti mausoléu onde se soterró a José Antonio Primo de Rivera dempués d'un treslláu a recostines dende Alicante a San Lorenzo de El Escorial, símbolu de la memoria de la monarquía hispánica, con otros 33.872 combatientes de dambos bandos na Guerra Civil. Franco a la so muerte tamién sería soterráu ellí.
Según el decretu fundacional de 1 d'abril de 1940, el monumentu y la basílica construyéronse pa
Sagráu Corazón de Jesús
thumb|Monumentu al [[Sagráu Corazón de Jesús nel Cuetu de los Ánxeles, Getafe, España.]] El Cuetu de los Ánxeles''', ye'l centru xeográficu de la Península Ibérica. Nel branu de 1936, milicianos republicanos fusilaron la imaxe de Jesús y dinamitaron el monumentu del Sagráu Corazón de Jesús amenorgándolo a ruines. Dempués de la Guerra Civil, el Gobiernu franquista dio orde de construyir un nuevu monumentu, retruque del anterior, qu'empezó a edificase en 1944.
Esti nuevu monumentu foi inauguráu nel añu 1965 y diez años más tarde inaugurábase tamién la cripta, obra non esistente nel proyeutu anterior. El monumentu amuesa a Cristu, colos brazos abiertos, convidando a tolos homes a dir escontra Él. Ta rematáu cola lleenda Reino n'España.
Lo que quedó del anterior monumentu (la base y l'arranque del pedestal) caltiénse. El nuevu monumentu llevantóse a unes decenes de metros del anterior, formando una escampada ente dambos monumentos.
Ver tamién
Franquismu Lemas del franquismu Llei de memoria histórica d'España