cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Xuan l'Apóstol
Xuan l'Apóstol: un conseyu pa toos
Pero San Jerónimo escribe amás que Xuan, nel so ancianidad, nun podía dir pol so pie a les xuntes de los cristianos, y los discípulos llevar nuna siella a les asamblees de los fieles d'Éfesu. El so conseyu yera siempres el mesmu: «Hijitos, amar los unos a los otros». Cuando-y preguntar por qué repitía siempres la frase, Xuan respondió: «Porque ési ye'l mandamientu del Señor y, si cumplir, facer tou». Jerónimo tamién fai referencia a la llarga vida de Xuan y a la so muerte n'Éfesu a empiezos del sieglu II.
== «Xuan l'Apóstol» y «Xuan el Presbíteru otros uso|Autoría de los escritos joánicos|una referencia más amplia sobre l'autoría de los escritos atribuídos a Xuan l'Apóstol}}
Nun escarez d'importancia un datu qu'apurre l'historiador de la Ilesia Eusebio de Cesárea, a principios del sieglu IV. Eusebio informa sobre una obra en cinco volúmenes del obispu Papías de Hierápolis (fináu hacia l'añu 120), güei perdíos. Ellí, Papías mentaría qu'él nun llegó a conocer a los Apóstoles, pero que recibió la doctrina d'aquellos qu'habíen estáu próximos a los Apóstoles. Tamién se refirió a persones que fueren «discípulos del Señor», citando los nomes de Aristión y de un tal «presbíteru Xuan». Asina lo espresa Eusebio de Cesarea:
left|thumb|200px|[[Eusebio de Cesarea]]
Depués, Eusebio cita'l testu de Papías al qu'acaba de faer referencia:
Finalmente, Eusebio amiesta de la so propia cuenta esti comentariu:
Eusebio llega a la so conclusión de que Papías fai una distinción ente dos persones distintes y que dambes lleven el mesmu nome Xuan: una ta citada ente nomes d'apóstoles que coinciden con nomes del grupu de los Dolce», y otra refier el nome d'un presbíteru». Según señala'l teólogu alemán Wikenhauser, Eusebio tien al primeru d'estos dos personaxes per autor del Evanxeliu de Xuan, ya inclínase a atribuyir al segundu la paternidá del Apocalipsis; pero críticos independientes contemporáneos, estremándose nesto d'Eusebio, atribúin la composición del cuartu Evanxeliu al presbíteru Xuan.
La distinción ente un presbíteru Xuan» y «Xuan l'Apóstol» foi estendida n'Europa Occidental per San Jerónimo, basáu na autoridá d'Eusebio. La Enciclopedia Católica considera que la distinción nun cunta con una base histórica: nin Ireneo de Lyon, nin nengún otru escritor anterior a Eusebio, tuvieron conocencia dalguna d'un segundu Xuan n'Asia. Coles mesmes, la Enciclopedia Católica sostién que la pallabra presbíteru» namái puede entendese como «apóstol».
Per otra parte, J. Ratzinger incorpora esta hipótesis como posible. D'esta información y d'otros nicios allegaos, esprender que n'Éfesu hubo una especie de «escuela joánica», que remontaba'l so orixe a una figura identificada nel Evanxeliu de Xuan con el discípulu a quien Xesús amaba. Ye posible qu'esa escuela joánica tuviera como base a «Xuan l'Apóstol», a quien Ireneo de Lyon, Justino Mártir, y otros varios Padres de la Ilesia acrediten habitar n'Éfesu. Amás, cuntó cola autoridá d'un presbíteru Xuan». Asina lo espresa Ratzinger:
La figura del Discípulu Amáu» pol Señor
Nel Evanxeliu de Xuan apaez en delles ocasiones y ensin revelar enxamás el so verdaderu nome, una figura que nun se verifica en nengún otru escritu del Nuevu Testamentu: la del discípulu a quien Xesús amaba («ο μαθητης ον ηγαπα ο Ιησους», tamién mentáu como «ον εφιλει ο Ιησους» según apaez en Xuan 20:2).
thumb|left|175px|Detalle del Discípulu Amáu», reclinado sobre'l pechu de Xesús, nel cuadru «La Última Cena» (1625-1626), oleu de [[Valentin de Boulogne. Galleria Nazionale d'Arte Antica, Roma. La figura del Discípulu Amáu» reclinado sobre'l pechu de Xesús foi por demás tratada nes artes pictóriques.]] (1) El Discípulu Amáu» apaez recostado sobre'l pechu de Xesús, mientres la Última Cena, preguntar quién ye'l discípulu que-y va a apurrir:
(2) Coles mesmes, el Discípulu Amáu» preséntase xunto a la cruz, xunto a la madre de Xesús:
(3) El Discípulu Amáu» ye quien, al igual que Simón Pedro, cuerre escontra'l sepulcru vacíu:
(4) Tamién s'atopa al Discípulu Amáu» al llau de Simón Pedro mientres l'apaición de Xesús resucitáu ante los sos discípulos a veres del Mar de Tiberíades:
(5) Posiblemente, el Discípulu Amáu» muerre a una edá bien avanzada, pos ente los sos siguidores cuerre la voz de que nun morrería nunca:
Raymond Y. Brown suxure amás la identificación del Discípulu Amáu» col discípulu anónimu qu'apaez n'otros pasaxes del Evanxeliu de Xuan, por casu:
Carauterístiques qu'identifiquen a esti Discípulu Amáu»
Según Cornelis Bennema, el tratu ente'l Discípulu Amáu» y Xesús de Nazaré nel Evanxeliu de Xuan paez implicar una rellación d'enfotu, llealtá y permanencia (esto ye, una rellación estable, firme). Eses carauterístiques fadríen del Discípulu Amáu» un testigu calificáu del mesmu Evanxeliu de Xuan. Per otra parte, el Discípulu Amáu» manifiéstase como daquién bien perceptivu respectu de la persona de Xesús: ye'l primeru en reconocelo nel mar de Tiberíades, depués de la resurrección. Siempres según Bennema, l'Evanxeliu de Xuan pon n'evidencia otres carauterístiques del Discípulu Amáu», al traviés de la so interacción con otres persones: thumb|175px|[[Iconu de Poganovo, de fines del sieglu XIV, representando conjuntamente a María, madre de Xesús y a Xuan l'Apóstol. El posible venceyu familiar de la madre del Señor» col apóstol Xuan foi utilizáu como argumentación a favor de la identificación de Xuan como «Discípulu Amáu».]] Podríase, poro, resumir la personalidá del Discípulu Amáu» como la d'una persona con venceyos múltiples, lleal, creíble, confiable y perceptivu. Pero, ¿quién ye'l Discípulu Amáu»?
Nun puede asegurase que fuera la modestia lo qu'indució a esti testigu presencial a nun referise a sigo mesmu col mesmu nome, porque constantemente llama l'atención sobre l'amor de dilección que Xesús-y tenía. Una solución posible sería que'l Discípulu Amáu» refiriérase a sigo mesmu como «l'otru discípulu» y que los sos siguidores incorporaren al Evanxeliu de Xuan l'alusión al Discípulu Amáu».
La solución comúnmente aceptada dende'l sieglu II y hasta el desenvolvimientu de la crítica bíblica» a mediaos del sieglu XIX foi que'l Discípulu Amáu», garante del Evanxeliu de Xuan, yera Xuan l'Apóstol, el fíu de Zebedeo. A partir el sieglu XVIII empieza a espublizase l'usu del métodu históricu-críticu en llugar de métodos de índole puramente relixosa pa construyir una conocencia verificable de Xesús de Nazaré. Esti métodu foi utilizáu particularmente pa interpretar l'Evanxeliu de Xuan polo xeneral y la figura del Discípulu Amáu» en particular. Entá más, propunxéronse significaos alternativos del Discípulu Amáu» colos que se buscó superar les posibles debilidaes que los críticos argumentaben había na identificación con Xuan l'Apóstol. Nun se trataba d'una tema menor, pos representaba indireutamente un desafíu a la mesma autoría del Evanxeliu. Esti procesu, acutáu en principiu a los estudiosos, demandó décades. Colos años, les distintes hipótesis remanaes sobre la identidá del Discípulu Amáu» como daquién distintu a Xuan l'Apóstol amosaron de la mesma les sos debilidaes, ente que s'edificaron nueves hipótesis sobre'l procesu de redaición del Evanxeliu que, na opinión de munchos, enmarcaba'l grau de responsabilidá del Discípulu Amáu» nel mesmu.
Argumentos esternos patrísticos y apócrifos
Jean Colson (1913-2006) analiza'l nivel de respaldu dau polos escritores cristianos más antiguos a la identificación de Xuan l'Apóstol como «Discípulu Amáu». La interpretación de les referencies de los Padres de la Ilesia nun ye unánime (por casu, Joseph Newbould Sanders pon en dulda delles referencies de los Padres Apostólicos, y Richard Bauckham oponer a la interpretación del Discípulu Amáu» como Xuan l'Apóstol en Ireneo de Lyon), pero ye mayoritaria a favor de la hipótesis que presenta a Xuan l'Apóstol como'l Discípulu Amáu».
Ente los Padres de la Ilesia que mentaron al Discípulu Amáu» destácase Ireneo de Lyon. Ireneo nun diz que se trate del fíu de Zebedeo»: siempres refier el nome de «Xuan» como «discípulu» del Señor (más de 15 vegaes). Podría oxetase que, yá que Xuan ye mentáu namái como «discípulu» y non como «apóstol», la so identidá taría en dulda yá que los apóstoles son indicaos con esi títulu. Sicasí, una llectura cuidadosa de tol testu de Ireneo dexa inferir que, al mentar Ireneo la figura de «Xuan, el discípulu del Señor que se reclinó sobre'l so pechu», refierse inequívoca y consistentemente al apóstol Xuan. N'efeutu, Ireneo menta:
La frase de Ireneo: «... non solamente vieron a Xuan, sinón tamién a otros apóstoles...» implica direutamente que Ireneo, al mentar a Xuan, referir a un apóstol, esto ye, al fíu de Zebedeo. R. A. Culpepper, quien nun reconoz a Xuan fíu de Zebedeo como «Discípulu Amáu», señala sicasí que resulta difícil duldar de que Ireneo, al mentar a «Xuan el discípulu del Señor», referir a otru que nun seya Xuan l'Apóstol. A Ireneo de Lyon sumir ciertos matices d'Eusebio de Cesarea y, con mayor énfasis, l'apócrifu «Fechos de Xuan» qu'identifica al apóstol Xuan como aquél que se reclinó sobre'l pechu de Xesús na Última Cena.
L'apócrifu Fechos de Xuan, datáu de la segunda metá del sieglu II, aportuna nos detalles yá conocíos polos evanxelios canónicos que refieren la personalidá del apóstol. Narra la vocación de Xuan y el so hermanu Santiago al apostoláu (Fechos de Xuan 88:2, paralelu de Marcos 1:19), como tamién l'episodiu de la Tresfiguración (Fechos de Xuan 21 y 90; paralelos de Matéu 17:1-9). El xestu de reclinarse sobre'l pechu de Xesús mientres la Última Cena, que s'atribúi al Discípulu Amáu» en Xuan 13:23, señalar nos Fechos de Xuan 89, como si tratar d'una actitú habitual de Xuan l'Apóstol. Ye posible que los Fechos de Xuan seyan anteriores a los escritos de Ireneo de Lyon, de Tertuliano y d'otru escritores qu'apaecen como testigos d'eses tradiciones. Por esa razón, los Fechos de Xuan nun podríen nunca ser debedores de les obres d'otru autores.
thumb|left|[[Oríxenes (185-254), identificó a Xuan, fíu de Zebedeo como'l Discípulu Amáu», autor del Evanxeliu homónimu y del Apocalipsis.]] L'escritor Oríxenes (185-254), principal referente teolóxicu del cristianismu hasta Agustín d'Hipona, apunta una y otra vez:
Munchos académicos que nun acepten la opción de Xuan l'Apóstol como «Discípulu Amáu» han desconsideráu les evidencies patrístiques mentaes. Esti enclín foi puesta n'evidencia apocayá pol profesor Donald Carson. N'efeutu, dalguna falta d'esplicitación per parte de dellos Padres de la Ilesia na identificación plena de «Xuan, el fíu de Zebedeo», o de «Xuan l'Apóstol» con «Xuan el discípulu» o col Discípulu Amáu», haber d'oldear cola suxestiva ausencia total de referencies esplícites de los restantes candidatos a Discípulu Amáu» per parte de los mesmos Padres (ver más palantre).
Argumentos fundaos sobre l'analís esternu comparáu
Dellos argumentos a favor de la identificación de Xuan l'Apóstol col Discípulu Amáu» surden del analís comparáu ente l'Evanxeliu de Xuan, los Evanxelios sinópticos y los Fechos de los Apóstoles,           y pueden resumise de volao nos siguientes puntos:
thumb|175px|«Sanamientu del lisiado». El frescu, inspiráu nel pasaxe de los Fechos de los Apóstoles nel que Pedro y Xuan sanan al lisiado na puerta del templu, foi realizáu en 1425 por [[Masolino da Panicale (1383–1440) y alcuéntrase na Capiya Brancacci, en Santa Maria del Carmine, en Florencia. Nel Evanxeliu de Xuan, el Discípulu Amáu» apaez xunto a Pedro en 6 de les 7 vegaes que ye mentáu. L'amistá rexistrada ente Pedro y el Discípulu Amáu» asemeyar a la que, nel llibru de los Fechos de los Apóstoles, verificar ente Pedro y Xuan.]]
P. Parker, y otru autores críticos de la postura qu'interpreta que Xuan l'Apóstol ye'l Discípulu Amáu» (por casu, R. A. Culpepper ), impliquen que los argumentos centraos nel analís comparáu del Evanxeliu de Xuan colos otros evanxelios da llugar a ciertos cuestionamientos hermenéuticos, esto ye, d'interpretación. Asina, l'Evanxeliu de Xuan nun fai referencia a nengún de los pasaxes sinópticos de los cualos Xuan l'Apóstol foi testigu privilexáu (la resurrección de la fía de Jairo, la Tresfiguración de Xesús, el discursu nel Monte de les Olivares o la plegaria de Xesús nel güertu de Getsemaní), nin fai referencia a un círculu de dilectos», nin tampoco menta una rellación ente Pedro y Xuan. Estes crítiques son argumentaciones edificaes sobre la base de pruebes negatives: el fechu de que l'Evanxeliu de Xuan nun faiga referencia a nengún pasaxe que tuviera a Xuan como testigu privilexáu nun dexa aseverar que nun lo fora; poro, eses crítiques nun son científicamente concluyentes. Pero los críticos pregunten cuál son los elementos con que cunta un llector del Evanxeliu de Xuan pa interpretar la figura del Discípulu Amáu» a partir d'esa sola llectura, ensin necesidá de recurrir a los Padres de la Ilesia o a los Evanxelios sinópticos pa descifrar la so identidá.
Presencia na Última Cena
N'efeutu, l'Evanxeliu de Xuan, nun fai espresa mención de la presencia esclusiva del grupu de «los Dolce» apóstoles na Última Cena, que apaez namái nos Evanxelios sinópticos. Esti silenciu avera del grupu de «los Dolce» nel Evanxeliu de Xuan ye usáu como argumentu pa suxurir que, na Última Cena, non solamente taríen presentes «los Dolce» sinón tamién otros discípulos, y que'l Discípulu Amáu» podría nun pertenecer al grupu de los Dolce». Nuevamente, tratar d'una argumentación sobre una prueba negativa y, poro, puramente especulativa. La debilidá d'esta argumentación anicia en que, nel mesmu Evanxeliu de Xuan, nun apaez mentáu na Última Cena nenguna persona que nun seya un apóstol (Simón Pedro, Felipe, Tomás, Judas Iscariote, y «Judas –non el Iscariote–» que ye una probable referencia a Judas Tadeo). Entá más, l'Evanxeliu de Xuan fai usu d'un términu clave: «escoyer», como distintivu del escoyimientu del grupu de los Dolce» per parte de Xesús:
Llamativamente, na Última Cena del Evanxeliu de Xuan, vuelve apaecer el verbu «escoyer», suxuriendo que –tamién pa esi Evanxeliu– solamente taben presentes «los Dolce», los Apóstoles:
Ausencia d'un Grupu de Dilectos» nel Evanxeliu de Xuan
thumb|left|Imaxe del 75 ([[papiru 75) qu'amuesa'l final del Evanxeliu de Lucas y l'empiezu del Evanxeliu de Xuan. El 75 ye un códiz (llibru) datáu aproximao de 175-225 d. C. Según la clasificación de Aland y Aland,  ye un papiru de Categoría I. Inclúi los Papyrus Bodmer XIV-XV y abarca vastes seiciones de los evanxelios citaos. Constitúi'l manuscritu más antiguu atopáu que caltién xuníos a dos evanxelios y foi interpretáu como evidencia de que les comunidaes cristianes primitives yá remanaben estos materiales como una unidá. Perteneció a la Fundación Bodmer de Cologny (Xinebra). En 2007, foi donáu a la Biblioteca Apostólica Vaticana onde se caltién. ]]
Críticos como Parker ataquen l'argumentu que refier la preferencia de Xesús polos trés discípulos Pedro, Santiago y Xuan. Esta preferencia» nun apaez nel Evanxeliu de Xuan, nel que nun se fai referencia dalguna a un círculu d'apóstoles dilectos dientro del grupu de «los Dolce».
Quien sofiten que Xuan l'Apóstol sería'l Discípulu Amáu», sostienen que l'autor del Evanxeliu de Xuan conocería a dalgunu o a dellos de los Evanxelios sinópticos (particularmente el de Lucas y/o'l de Marcos) y que, eventualmente, podría utilizar esos materiales (o dalos por supuestos) pa componer la so obra. Por casu, la única mención direuta ya inesperada de «los fíos de Zebedeo» nel Evanxeliu de Xuan, ensin presentalos primeramente (a diferencia de los demás Apóstoles, que son introducíos en dellos otros pasaxes previos) implica que los llectores del Evanxeliu de Xuan conocíen perfectamente quien yeren «los fíos de Zebedeo», yá seya pol accesu a los Evanxelios sinópticos, yá porque la comunidá na que s'escribió l'Evanxeliu de Xuan sabía perbién de quien se trataba.
Entá más, cuando l'Evanxeliu de Xuan menta al grupu de «los Dolce» (namái en 4 oportunidaes: ; ; ), facer al pasar ensin faer nunca una introducción al so significáu, lo que paez dar de xacíu la so conocencia per parte de los llectores del Evanxeliu. Ello ye que estes menciones tienen afinidá colos Evanxelios sinópticos y podríen tener el so orixe en dalguna de les fontes utilizaes por estos.
Pela so parte, en tol Evanxeliu de Xuan enxamás son mentaos los apóstoles Santiago y Xuan. Nesi marcu, cabo preguntar si tendría sentíu esixir al Evanxeliu de Xuan la referencia al círculu de dilectos», aquel grupu dientro de «los Dolce constituyíu polos discípulos preferíos por Xesús (Pedro, Santiago y Xuan). ¿Cómo faer referencia a un círculu» de que los sos tres miembros nun fueren mentaos dos? Poles mesmes razones, nel casu de que les comunidaes nes cualos espublizóse l'Evanxeliu de Xuan tuvieren accesu a dalgún de los Evanxelios sinópticos, l'autor del Evanxeliu de Xuan nun tendría razón pa repitir pasaxes como'l de la Tresfiguración de Xesús, rellatáu polos trés Evanxelios sinópticos, nos cualos apaeciera esi círculu de dilectos» como testigos privilexaos.
Conocencia del Sumu Sacerdote
Llama l'atención el pasaxe nel cual un discípulu anónimu entra na casa de Anás por ser «conocíu del Sumu Sacerdote» Caifás, ya inclusive llogra permisu por que Simón Pedro faiga otru tantu.
Según Jerónimo de Estridón na so epístola 127, 5 (ad Principiam), Xuan l'Apóstol yera conocíu del sumu sacerdote. Raymond Y. Brown suxure la identificación del Discípulu Amáu» con esti discípulu anónimu. Esto amena tamién dificultaes pa la identificación de Xuan l'Apóstol. ¿Cómo podría'l fíu de Zebedeo, un pescador de Galilea, ser conocíu del Sumu Sacerdote?
Según Drum, esiste una paráfrasis del Evanxeliu de Xuan (la llamada Metabole kata Ioannou) escrita pol griegu Nonnus de Panopolis, que data de la primer metá del sieglu V, na cual yá identificar al discípulu ensin nome» del pasaxe anterior como un mozu pescador. D'ellí suxurióse que la empresa pesquera de los Zebedeo podría arreyar la provisión de pexe a Xerusalén y al templu (o a la casa del Sumu Sacerdote) como posibles destinos del productu.
Per otra parte, un manuscritu del sieglu XIV o XV, Historia passionis Domini, informa que'l llamáu Evanxeliu de los Nazarenos contenía la mesma esplicación: «Nel Evanxeliu de los Nazarenos, dase la razón pola cual Xuan yera conocíu del Sumu Sacerdote. Como yera'l fíu del probe pescador Zebedeo, el llevara con frecuencia pescáu al palaciu de los sumos sacerdotes Anás y Caifás». Dellos estudiosos que caltienen una postura crítica prefieren suponer que'l Discípulu Amáu» tendría de tener conocencia del Sumu Sacerdote por tratase d'un personaxe hipotéticamente venceyáu al templu, que la so identidá nun resulta esplícita hasta güei. Brian J. Capper suxure que'l Discípulu Amáu» sería un aristócrata, miembru sacerdotal d'un barriu asceta», asitiáu na prestixosa llomba suroeste de Xerusalén, quien sería anfitrión de Xesús na Última Cena.
Posible venceyu con María, madre de Xesús
Nun pasaxe referíu a la crucifixón de Xesús, diz l'Evanxeliu de Xuan:
A partir del testu surde la entruga: ¿quién yera «la hermana de la so madre»? Na so obra La muerte del Mesíes, Raymond Y. Brown ufierta un posible cuadru comparativu de les muyeres qu'apaecen na escena de la crucifixón nos distintos evanxelios, con cuenta de tratar d'esclariar la cuestión de la identidá, cuadru que se resume na Tabla 1. Brown parte d'un supuestu al que considera creíble: de que Xuan 19:25 trata de 4 muyeres que se citen na primer columna de la Tabla 1, interpretación que, según Culpepper, asume la mayoría de los intérpretes. N'efeutu, según Bauckham y Rivas el testu del Evanxeliu de Xuan dexa entender qu'estes muyeres yeren dos, trés o cuatro, según asítiense los signos de puntuación.
thumb|200px|left|«Crucifixón» (1873), de Evgraf Semenovich Sorokin. El llamáu [[Stabat Mater («la Madre taba») ye una tema nel arte cristiano que representa a María, madre de Xesús, mientres la crucifixón del so fíu. Nesti tipu de representaciones, María ta casi siempres de pies, a la derecha de Xesús (esto ye, a la izquierda del cuadru), y Xuan l'Apóstol, tamién de pies y de cutiu con túnica colorada, a la izquierda del crucificáu. ]]
La madre de Xesús («la so madre») apaez solamente nel Evanxeliu de Xuan. María Madalena apaez en toles escenes de crucifixón, con esceición del Evanxeliu de Lucas. Tamién apaez con notable frecuencia otra muyer llamada «María», a la cual Matéu y Marcos identifiquen al traviés de los sos fíos Santiago y José/Joset. Hai probabilidaes de qu'esta María seya la mesma persona a la que Xuan se refier como «María de Cleopás» (ésti postreru fadría referencia al nome del home –según la tradición cristiana– o del padre.
Finalmente, en Marcos y Matéu apaez otra muyer mentada pol so nome: «Salomé». En Matéu 20:20 apaez como «la madre de los fíos de Zebedeo» la mesma muyer que Marcos identifica como «Salomé». Si interprétase que les muyeres citaes polos evanxelistes son les mesmes, podría inferise que Salomé yera, non solo la madre de los apóstoles Santiago y Xuan, sinón tamién la hermana de la madre de Xesús. Sicasí, el mesmu Brown na obra citada, y Culpepper señalen que'l riesgu de realizar esta inferencia rescampla, pos depende del camientu de que los evanxelistes tean nomando a les mesmes muyeres, anque con distintes formes d'identificación. Según Culpepper,, esta interpretación implicaría que Xuan l'Apóstol sería sobrín de María, la madre de Xesús. Esto sofitaría la hipótesis de Xuan como «Discípulu Amáu» yá que ayudaría a esplicar, dende un puntu de vista puramente humanu, por qué Xesús confiaría la so madre al Apóstol. A favor d'esta interpretación toparía la idea de que l'Evanxeliu de Xuan, que veló'l nome de Xuan l'Apóstol, tamién velaría'l nome de la so madre Salomé. Contra esta identificación, diéronse munches otres interpretaciones del nome «Salomé» qu'en nada se rellacionen con «la hermana de la so madre» (por casu la interpretación de Sivertsen de que «Salomé» formaría parte de la familia de Xosé de Nazaré, y non de la de María, madre de Xesús).
R. Bauckham nun coincide con Brown tocantes a los paralelismos ente los Evanxelios. Los versículos citaos na Tabla 1 contribuyeron al orixe de la llamada hipótesis de les «Tres Maríes», largamente aldericada na historia del cristianismu.
Les interpretaciones de les identidaes d'estes muyeres entepasen los algames d'esti artículu ya inclúin argumentos qu'arreyen tantu los principios de distintes confesiones cristianes como elementos filolóxicos y históricos. El pasaxe emprestar pa bien distintos analises y razonamientos. Por casu, Richard Bauckham toma distancia del argumentu de Brown al comentar que les identificaciones de la Tabla 1 presenten un sustentu racional exiguo, una y bones los Evanxelios sinópticos establecen que munches muyeres (que siguíen a Xesús dende Galilea) taben presentes al momentu de la crucifixón y que los nomes «María» y «Salomé» yeren bien comunes ente les muyeres xudíes de Palestina. Pa Bauckham, Salomé ta ausente de la escena en Xuan 19:25. Sía que non, convien nun perder de vista qu'en nengún momentu l'Evanxeliu de Xuan referir a la esistencia d'un parentescu carnal ente la figura del Discípulu Amáu» y la madre de Xesús. Independientemente de qu'esi parentescu esistiera o non, l'Evanxeliu paez tar muncho más interesáu en señalar a los güeyos del llector el surdimientu d'un venceyu d'orde espiritual ente estos dos personaxes (anque'l conceutu católicu de la maternidá espiritual de María sobre cada creyente ye un desenvolvimientu posterior, yá que apaez n'Oriente con Jorge de Nicomedia nel sieglu IX, como comenta Brown).
Siempres según Raymond Brown, la posibilidá de que l'apóstol Xuan fora sobrín de María, madre de Xesús, podría ayudar a esplicar les sos rellaciones col sacerdociu (v. gr., Caifás) pos María tenía parientes na familia sacerdotal según el Evanxeliu de Lucas: María yera pariente d'Isabel, quien taba casada col sacerdote Zacarías.
thumb|250px|left|La [[Casa de la Virxe María, restaurada sobre los restos arqueolóxicos atopaos en 1891 na llomba de Panaya Kapulu, a 8 km de Selçuk (Éfesu).]]
Independientemente d'estos puntos d'analís críticu, esisten otres derivaciones apologéticas y populares de les cualos Raymond Brown cita dalgunes. Los versículos de referíos a la madre de Xesús y al Discípulu Amáu» quiciabes empecipiaren la tradición cristiana según la cual Xuan l'Apóstol, cuando se treslladó a Éfesu, llevaría consigo a María, madre de Xesús. Los restos de la Casa de la Virxe María, al sur de la ciudá, son consideraos polos cristianos ortodoxos polo xeneral como'l llugar onde viviríen. Esta tradición lleva consigo l'aval de la beata mística Anne Catherine Emmerich (1774-1824), quien describió a la perfeición la casa ensin visitar enxamás el llugar, y primero que se realizara'l descubrimientu arqueolóxicu de los sos restos a principios de la década de 1890.
La esistencia d'un silenciu llamativu
Esto conduz al que quiciabes seya unu de los mayores enigmes del Evanxeliu de Xuan a favor de la identificación de Xuan, fíu de Zebedeo, como'l Discípulu Amáu». ¿Por qué nun se fai mención de Xuan l'Apóstol siquier una vegada nel Evanxeliu de Xuan siendo que, por dar un exemplu, Simón Pedro ye mentáu 40 vegaes? John Chapman señala esti aspeutu llamativu del Evanxeliu de Xuan: el so silenciu absolutu respectu de Xuan l'Apóstol, del so hermanu Santiago'l Mayor, y entá de la mesma espresión indireuta de «fíos de Zebedeo» qu'apaez namái en Xuan 21:2, un apéndiz que la gran mayoría de los estudiosos clasifica como un agregáu posterior a la redaición del corpus del Evanxeliu. Esti silenciu absolutu ye tantu más suxestivu cuanto que Xuan l'Apóstol apaez 17 vegaes nos Evanxelios sinópticos, Santiago'l Mayor 15 vegaes y la espresión «fíos de Zebedeo» –ensin nomalos espresamente– 3 vegaes. Como se mentó, nel Evanxeliu de Xuan, l'otru apóstol que pertenecía al círculu de predilectos de Xesús, Pedro (mentáu como tal o como «Simón Pedro», «Simón llamáu Pedro», o «Cefas») ye mentáu 40 vegaes, lo que significa un númberu sustancialmente mayor que nos Evanxelios de Matéu (26), Marcos (25) o Lucas (29).
Númberu de vegaes que, según John Chapman, apaecen mentaos dalgunos de los apóstoles nel Evanxeliu de Xuan. «La omisión de Xuan en Xuan» ye'l subtítulu col que John Chapman argumenta l'ausencia del apóstol Xuan (al igual que la del so hermanu Santiago) nel Evanxeliu de Xuan. Esti silenciu suxestivu, comparable al silenciu sobre la identidá del Discípulu Amáu» ye, dende'l trabayu científicu de Chapman, unu de los argumentos más utilizaos a favor de la identificación de Xuan l'Apóstol como «el discípulu a quien Xesús amaba».
Entá más, otros apóstoles del grupu de «los Dolce» que nun pertenecíen a esi círculu de preferencia tamién son mentaos con frecuencia: Andrés, Felipe, Tomás y Judas Iscariote son mentaos más vegaes qu'en cualesquier otru Evanxeliu. La dificultá permanez: ¿por qué'l Evanxeliu de Xuan nun menta a Xuan l'Apóstol y a Santiago, dos de los trés más reconocíos miembros de la primer comunidá cristiana según los restantes escritos neotestamentarios? L'escriturista Luis H. Rivas, quien sostién que Xuan l'Apóstol nun ye'l Discípulu Amáu», señala: «nun s'atopó una esplicación satisfactoria pa esti silenciu».
Otros personaxes propuestos como «Discípulu Amáu»
Remanáronse hipótesis bien variaes respectu de la identidá del Discípulu Amáu»: que sería Lázaro,  Xuan Marcos,  o Matías l'Apóstol, o Pablo de Tarsu, o la muyer samaritana. Tamién se propunxo que sería un sacerdote o daquién allegáu al Templu, conocíu del Sumu Sacerdote (Xuan 18, 15), una y bones la figura del Discípulu Amáu» namái apaez na segunda metá del Evanxeliu, mientres la pasión, muerte y resurrección de Xesús en Xerusalén. Estes opciones, que'l so analís detalláu entepasa a esti artículu, alderíquense más llargamente n'otru («El discípulu a quien Xesús amaba»). Posiblemente les opciones que más resonancia tuvieron fueren la de Lázaro y de Xuan Marcos, dalgunes de que les sos fortaleces y debilidaes comparar de forma esquemática coles de Xuan l'Apóstol na Tabla 2, considerando referencies xenerales,  a les que se suman otres incluyíes na mesma tabla.
Corolariu
En resume, esisten oxeciones pa considerar a Xuan l'Apóstol como «Discípulu Amáu», particularmente si nun se consideren los elementos en xunto, sinón aislladamente del restu. Ente éstes atopa la dificultá d'accesu a la casa de Anás per parte d'un pescador de Galilea (anque nesi pasaxe non se explicita que se trate del Discípulu Amáu»). La necesidá de recurrir a los Evanxelios sinópticos pa conocer quien yeren los discípulos preferíos por Xesús de Nazaré ye tamién una torga na reconocencia de Xuan l'Apóstol como «Discípulu Amáu» pa quien apunten a una interpretación del Evanxeliu de Xuan por sigo solo, ensin dependencia dalguna de los sinópticos. Quepe, sicasí, oxetar que, nel casu de querer esplicar l'Evanxeliu de Xuan ensin conocencia dalguna de los Evanxelios sinópticos, munches otres de les sos espresiones internes quedaríen tamién ensin esplicación o sustentu (por casu, la conocencia de qué yera'l grupu de «los Dolce»).
Per otra parte, la presentación de personaxes (Lázaro, Xuan Marcos, Xuan el Presbíteru, la muyer samaritana, Pablo, etc.) distintos de Xuan l'Apóstol en calidá de presuntu «Discípulu Amáu», rique de llamativos supuestos que paecen satisfaer pocu; por casu:
El procesu d'identificación racional del Discípulu Amáu» falta enforma de llegar al so fin y ye difícil que, colos elementos con que se cunta güei, algámese una identificación plena que satisfaiga a toos. Sicasí esti procesu nun resultó baldíu pos dexó arriquecer con numberosos elementos d'interpretación, tantu la conocencia de los académicos polo xeneral como la espiritualidá d'aquellos comenenciudos por afayar posibles enseñances del Evanxeliu de Xuan (como exemplu d'esto últimu, alcuéntrase la interpretación simbólica del Discípulu Amáu» como «el discípulu ideal», que se va tratar de siguío).
A partir de Ireneo de Lyon, los cristianos empezaron a llamar a Xuan l'Apóstol col epítetu de  «Episthetios»  (de epì tò stêthos), que significa «sobre'l pechu» (de Xesús). D'ellí que les Ilesies polo xeneral siguen interpretando al Discípulu Amáu» como Xuan l'Apóstol. Asina lo celebra la Ilesia Católica na lliturxa del 27 d'avientu, festividá de «San Xuan, Apóstol y Evanxelista». Entá teniendo como opción la eleición de dalguna perícopa de los Evanxelios sinópticos que presente de forma esplícita al fíu de Zebedeo, la Ilesia Católica adopta pa la lliturxa'l pasaxe correspondiente a, nel cual nun se menta al fíu de Zebedeo, sinón al discípulu a quien Xesús amaba.
La imaxe del discípulu ideal
thumb|200px|«Despidida de Xuan a María» ye una escena de retablu realizada por [[Duccio|Duccio di Buoninsegna en Siena ente 1308 y 1311, utilizando la téunica de témpera sobre madera. La escena ye apoderada por María, madre de Xesús, comunicando la proximidá de la so muerte a Xuan l'Apóstol. A la izquierda del cuadru, cúntense doce apóstoles qu'inclúin a San Pablo. La identificación del Discípulu Amáu» como «modelu de discípulu» suxure que'l discípulu ideal» trataría a María como a la so propia madre.]]
Suponiendo que Xuan l'Apóstol fuera'l Discípulu Amáu», aquél «qu'escribió estes coses», de xuru yera reconocíu pola comunidá na que se desenvolvió l'Evanxeliu. So tal supuestu conxeturóse que Xuan pudo nun mentar el so nome por una cuestión d'honestidá intelectual, por creer que'l principal inspirador d'esos escritos yera l'Espíritu de Dios, «el más fondu autor del Evanxeliu de Xuan». Y tamién ye posible que quixera dexar, al traviés de la figura del Discípulu Amáu», una imaxe del discípulu ideal.
Alv Kragerud postula que'l Discípulu Amáu» sería una figura simbólica. Pa esa interpretación, esti autor básase particularmente na rellación ente'l Discípulu Amáu» y Pedro. Sicasí, una dificultá pa considerar la figura del Discípulu Amáu» solamente como un símbolu ye que los restantes personaxes acomuñaos al Discípulu Amáu» (Simón Pedro, la madre de Xesús, y el mesmu Xesús) son consideraos pol autor del Evanxeliu como personaxes históricos. Una yuxtaposición de personaxes históricos y simbólicos nun tendría enforma sentíu. T. Lorenzen señala que se debe considerar, amás de la figura histórica del Discípulu Amáu», el so significáu simbólicu. Según R. Bauckham, la imaxe del Discípulu Amáu» nel cuartu Evanxeliu presenta al autor ideal. La so especial intimidá con Xesús, la so presencia nos eventos clave na historia y la so perceición d'el so significáu calificar pa ser el testigu ideal de Xesús y polo tanto l'autor ideal d'un Evanxeliu. Pela so parte, Raymond Y. Brown sostién que resulta patente que'l Discípulu Amáu» tien una dimensión figurada, que presenta traces d'exemplaridá y que, en munches formes, ye'l modelu de cristianu. Sicasí -amiesta Brown- la dimensión simbólica nun significa que'l Discípulu Amáu» seya namás que un meru símbolu.
Siguiendo esa llinia de pensamientu y considerando la dimensión figurada» enantes mentada, el discípulu ideal amáu pol Señor sería aquél que:
permanez fiel, esto ye, persevera hasta que Xesús vuelva.
Xuan l'Apóstol na lliteratura apócrifa
Dellos «llibros apócrifos», que nun fueron reconocíos como material inspiráu por Dios per parte de les distintes confesiones cristianes, presenten a Xuan l'Apóstol en distintos pasaxes, como protagonista de rellatos prodixosos, inclusive risueños,En Fechos de Xuan 60-61, el relator narra que Xuan l'Apóstol y los sos siguidores -ente los qu'él se cuntaba- llegaron a una posada abandonada. Ellí, buscaron una cama pa Xuan. L'armazón d'una cama xacía en dalgún llugar, ensin cobertores, y sobre él estendieron los mantos que llevaben, y rogáronlu que se chara sobre ella y folgara, en cuantes que'l restu d'ellos dormiría nel suelu. Pero cuando se chó, unes chinches cafiáron-y y, como estos inseutos siguíen portándose de forma cada vegada más cafiante pa él, cuando yera alredor de medianueche, díxo-yos a oyíos de toos ellos: «Yo dígo-yos, oh chinches, pórtense bien toes ustedes, dexen la so casa per esta nueche, permanezan quietes nun solu llugar, y caltengan distancia de los siervos de Dios». Y mientres ellos echábense a rir, y siguíen falando mientres dalgún tiempu, Xuan dedicar a dormir. Ellos, falando en voz baxa, nun lo alteriaron (o, gracies a él, nun fueron alteriaos). Pero cuando taba amaneciendo, llevantóse'l relator del llibru, xunto con Vero (Verus) y Andrónico (Andronicus) y vieron, a la puerta de la casa qu'habíen tomáu, que permanecíen un gran númberu de chinches. Mientres-yos ablucaba la vista de toes elles, y tolos hermanos espertábense por causa de elles, Xuan siguió dormiendo. Cuando s'espertó, cuntáronlu lo qu'habíen vistu. Él sentóse na cama, mirar y dixo: «Yá que vos portastis bien obedeciendo'l mio reprensión, vuelvan al so llugar». Y cuando hubo dichu esto y salíu de la cama, les chinches que taben a la puerta entainar escontra la cama, xubieron poles pates de la mesma y sumieron poles junturas. Y Xuan dixo de nuevu: «Estes criatures escucharon la voz d'un home, y permanecieron en silenciu ensin transgredir, pero nós, qu'escuchamos la voz y los mandamientos de Dios, desobedecemos y somos llixeros de mente. ¿Y por cuánto tiempu?» escritos buscando quiciabes espertar l'almiración o la simpatía de los llectores. Sicasí, dellos pasaxes presentes nesos llibros permearon les artes ya inclusive les celebraciones llitúrxiques. Nun dexen de tener importancia, non solo como fonte d'información, sinón tamién como fundamentu d'un bon númberu de tradiciones, presentes inda na nuesa cultura (nel arte, na lliteratura y nel folclor).
La Storie di San Giovanni Evanxelista ye un conxuntu d'episodios atribuyíos a Xuan l'Apóstol n'escritos apócrifos y/o patrísticos. Donatello desenvolvió artísticamente la Storia ente 1434 y 1443 na Sagrestia Vecchia (Antigua Sacristía), unu de los monumentos más importantes de l'arquiteutura de principios del Renacimientu italianu, al que s'apuerta dende l'interior de la Basílica de San Llorienzo de Florencia. Realizaos cola téunica nidio y elegante del estuco policromado en tonos blancu, colloráu y azul, los episodios allugar en dos talos tondos monumentales de 2,15 m de diámetru asitiaos nes pechines de la cúpula.
El tratamientu detalláu de tolos materiales extracanónicos referíos a Xuan l'Apóstol entepasa los algames del artículu, pero fueron arrexuntaos y revisaos. Ente ellos destáquense los Acta Iohannis o Fechos de Xuan, como asina tamién los Fechos de Xuan en Roma»;  ésti postreru ye un nome dau por Junod y Kaestli a un conxuntu de manuscritos que s'aniciaron de forma independiente y que nun formaron parte de los Fechos de Xuan más antiguos. De los Fechos de Xuan» cabo citar los pasaxes referíos a Xuan n'Éfesu y los sos discursos nesa ciudá, la historia y resurrección de Licomedes y Cleopatra, el templu d'Artemisa n'Éfesu, la resurrección del sacerdote del templu d'Artemisa, los pasaxes de la parricida y de los ximielgos teníos por demonios, l'episodiu de les chinches, el ciclu de Drusiana, la so muerte y resurrección, la conversión de Calímaco, pa rematar cola metástasis o muerte gloriosa de Xuan, la última eucaristía y el pasaxe referíu a la so tumba y a la última oración. Otros pasaxes apócrifos sobre Xuan l'Apóstol topar nos «manuscritos de Nag Hammadi»: el más conocíu ye'l Evanxeliu apócrifu de Xuan, de temática gnóstica setiana.
Nos Fechos de Xuan, material datáu aproximao de la segunda metá del sieglu II o del sieglu III, nun se presenta a Xuan l'Apóstol como un fundador d'Ilesies, nin siquier como guía de comunidaes yá conformaes, sinón como un comunicador itinerante de la fe, nel alcuentru con almes capaces d'esperar y de ser salvaes» (Fechos de Xuan 18:10.23:8).
Celebraciones llitúrxiques de Xuan l'Apóstol
thumb|200px|Balta onde folgaríen los restos de Xuan l'Apóstol, en [[Selçuk, cerca d'Éfesu (Turquía). L'apócrifu Fechos de Xuan describe l'entierru de Xuan l'Apóstol. La referencia más temprana al llugar del entierru provién de Polícrates, obispu d'Éfesu, alredor de 190 (citáu por Eusebio). Nel sieglu III, Dionisio d'Alexandría informa qu'habría dos baltes n'Éfesu, «diciéndose de caúna d'elles que ye la de Xuan». Eusebio usa esta referencia p'abonar la teoría de los dos Juanes».]]
A la de reconocer a los homes insignes del cristianismu del sieglu I, les Ilesies cristianes nun manifestaron dulda dalguna respectu de Xuan l'Apóstol, entá cuando nun morriera martirizado. El cultu del apóstol Xuan consolidar a partir del so ministeriu n'Éfesu. Según la tradición cristiana, la so tumba alcontrar en Ajasoluk, güei Selçuk, una llomba al nordeste d'Éfesu. Nesi llugar alzóse primero una capiya, que depués foi considerada insuficiente. Justiniano edificó ellí una basílica tan grande y magnífica que anduvo a la tema cola de Constantinopla dedicada a los apóstoles. Magar el cultu a Xuan n'Occidente tuvo primeramente un tonu menor respectu del d'otros apóstoles como Pedro y Pablo, la influencia bizantina daría a Xuan l'Apóstol un llugar de preeminencia a fines de la Edá Antigua y principios de la Edá Media.
Esa reconocencia poner de manifiestu güei según les carauterístiques propies de cada ritu. La Ilesia Católica Romana celebrar na so festividá del 27 d'avientu, sol títulu de «San Xuan, Apóstol y Evanxelista», ente que la Comunión Anglicana llamar «Xuan, Apóstol y Evanxelista» nel so calendariu llitúrxicu. D'igual forma y nel mesmu día ye recordáu pola Ilesia Luterana. Más allá de que, a partir de la Reforma, el conteníu del calendariu llitúrxicu y de la lliturxa mesma fuera consideráu responsabilidá de la rexón en que s'atopaba cada Ilesia protestante, la festividá referida a Xuan caltener con llamativa consistencia acompañando'l tiempu de la Natividá. Apocayá, el teólogu llitúrxicu Philip Pfatteicher desenvolvió'l so oxetivu d'apurrir un calendariu común pa luteranos, metodistes, presbiterianos y episcopales, con paralelismos col calendariu católicu romanu, de forma de reflexar la comprensión actual de los santos y de les sos celebraciones. Na so obra presenta la celebración de «San Xuan, Apóstol, Evanxelista» el día 27 d'avientu, lo cual suxure la solidez d'esta festividá nos distintos ritos cristianos.
Nos oríxenes de la festividá, celebrábase conjuntamente a Xuan y al so hermanu Santiago'l Mayor el día 27 d'avientu: dambos nomes apaecen xuntos nel Calendariu Cartaxinés, nel Martyrologium hieronymianum (Martiroloxu jeronimiano, sieglu VI) y nos llibros llitúrxicos galicanos. Pero en Roma, yá dende feches tempranes, la fiesta foi acutada a San Xuan namái. Entá más, nel Calendariu Tridentino conmemorar a Xuan hasta'l día 3 de xineru inclusive, esto ye, la octava de la festividá del 27 d'avientu. Esta octava foi suprimida, xunto con otres, pol Papa Pío XII en 1955: solamente les octaves de Pascua, Navidá y Pentecostés siguieron celebrándose.
thumb|left|225px|San Giovanni in Oleo, próximu a la Porta Llatina (Roma), llevantáu nel sieglu XVI en conmemoración del martiriu de Xuan
Amás de la octava del 27 d'avientu, el Calendariu Tridentino celebraba tamién la festividá de San Giovanni a Porta Llatina (San Xuan ante la Puerta Llatina) el 6 de mayu. Esta celebración acomuñar cola referencia de Tertuliano, según la cual San Xuan foi lleváu a Roma mientres el reináu del emperador Domicianu, y refundiáu nuna caldera d'aceite ferviendo, de la que foi calteníu milagrosamente, saliendo ilesu.
En conmemoración, llevantóse un oratoriu o templete nel llugar, que lleva'l nome de San Giovanni in Oleo y que la so últimu refaimientu ye de Gian Lorenzo Bernini. A pocos metros, alzóse la Basilica di San Giovanni a Porta Llatina, que la so primer fase de construcción paleocristiana se documentó arqueológicamente ente los sieglos V y VI d.C. Foi consagrada pol Papa Adriano I en 780.
Como se repara na Tabla 3, iguada con datos llograos de les fontes primaries indicaes, les celebraciones a San Xuan rexistrar na lliturxa d'Occidente polo xeneral (Occidentales Liturgiae) y en distintos calendarios y martiroloxos antiguos en particular. Les mayores diferencies anicien na inclusión o non de l'antigua festividá de Xuan ante la Puerta Llatina.
La festividá católica de San Xuan ante la Puerta Llatina foi esaniciada, xunto con otres del Calendariu Xeneral Romanu pol papa Xuan XXIII nel so Rubricarum instructum del 25 de xunetu de 1960, col fin d'evitar la duplicación de festividaes d'un mesmu santu. Por esa razón, rexistrar nel Misal romanu del 17 de xineru de 1957, pero non nel Misal romanu de Xuan XXIII, del 23 de xunu 1962.
thumb|200px|«San Xuan l'Evanxelista en Patmos» (ente 1640 y 1650), oleu sobre llenzu realizáu pol pintor, escultor y arquiteutu español [[Alonso Cano. Alcuéntrase anguaño en Budapest.]] El 26 de setiembre celebrar na lliturxa ortodoxa oriental el Reposu del Santu Apóstol y Evangelista Xuan el Teólogu» (pos-y lo considera autor del Evanxeliu de Xuan, de les I, II ya III Epístoles de Xuan, y del Llibru del Apocalipsis). La partida» de Xuan l'Apóstol mentar nel Menologio de Constantinopla y nel Calendariu de Nápoles nesa fecha.
Nel ritu armeniu celebrar a los «Santos Apóstoles Santiago y Xuan, "Fíos del Truenu"», usualmente el 29 d'avientu.
Nel ritu ortodoxu siríacu celebrar al Apóstol Xuan, l'Evanxelista» el 8 de mayu.
Pela so parte, el Synaxarium de la Ilesia Ortodoxa Copta conmemora la partida de San Xuan l'Evanxelista y Teólogu» nel cuartu día del mes tobi (quintu mes del calendariu coptu). Considera como añu de la so partida'l 100 d.C., y afirma qu'él predicó n'Éfesu, ciudá habitada por xente de dura cerviz, acompañáu pol so discípulu, el diáconu Prócoro. El Synaxarium coptu establez que San Xuan l'Evanxelista vivió más de 90 años, y que solía ser lleváu a les xuntes de los creyentes, según lo comentao per San Jerónimo más arriba. Atribúyen-y l'Evanxeliu que lleva'l so nome, según el Llibru del Apocalipsis, y los trés epístoles joánicas. La Ilesia copta señala que Xuan morrió n'Éfesu a una edá avanzada.
Delles carauterístiques que-y atribúi'l cristianismu
Dalgunes de les carauterístiques que'l cristianismu acomuña a Xuan l'Apóstol son consecuencia de atribuirsele los llamaos escritos joánicos» (Evanxeliu de Xuan, Apocalipsis ya I, II ya III Epístola de Xuan) ya identifica-y -y como «el discípulu a quien Xesús amaba», atribuciones ya identificación que los sos algames yá aldericar en seiciones anteriores.
Ente eses carauterístiques que'l cristianismu atribúye-y se destaquen dos:
2) el so llinguaxe, pol cual llamar l'Apóstol del Amor»
La so visión y el so misticismu
«El que lo vio atestiguar y el so testimoniu ye verdaderu, y él sabe que diz la verdá, por que tamién vós creáis». Quien sostienen que'l discípulu al que Xesús amaba yera'l mesmu Xuan (ver referencies anteriores), consideren asímismo que'l testigu ocular del que fala l'Evanxeliu de Xuan sería'l mesmu Apóstol: él «vio y creyó».