cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jane Austen
Cultura na dómina xeorxana
thumb| [[Northanger Abbey#Personaxes|Catherine Morland nel so cuartu de l'abadía de Northhanger, lleendo Los misterios de Udolfo, la novela gótica más conocida de la dómina xeorxana. ]] Culturalmente, la dómina xeorxana carauterizar pol resurdimientu de la novela y pol discutiniu sobre si yera, realmente, un xéneru lexítimamente lliterariu y calidable. Acordies con Ian Watt, nel ensayu The Rise of the Novel, la renacencia de la novela ta intrínsecamente enllazáu al florecimientu de la clase media, que, a diferencia de la nobleza, nun fuera educada colos clásicos, nun conocía'l llatín nin el griegu y tampoco compartía l'interés poles temes de les lliteratures clásiques. Otru factor importante ye que la imprenta fixera posible que l'adquisición de llibros fuera accesible a les clases non adineraes. El númberu de llibros publicaos creció, dexando asina una medría nel númberu d'escritores profesionales. Dichu d'otra forma, un nuevu tipu de llectores favoreció un nuevu tipu d'escritura.
Sicasí, una de les crítiques qu'anguaño se fai a Watt ye la esclusión de los escritores de noveles na so descripción de los sieglos XVIII y XIX. Na actualidá, reconozse que más de la metá de los autores de noveles mientres esta dómina yeren muyeres qu'al traviés de la escritura consiguíen cierta independencia económica. Ye ciertu, sicasí, que la calidá de la mayoría d'estes obres dexaba enforma que deseyar, pos taba llena de tópicos y clixés nel llinguaxe y los personaxes, heriedu de la novela gótica. Tocantes a la postura de Austen, ella defende la novela como xéneru calidable, introduciendo discutinios sobre la literariedad práuticamente en toles sos obres, pero de la mesma siendo crítica col estilu d'estes noveles de segunda categoría o moflándose inclusive d'elles, n'obres más paródiques como Northanger Abbey.
La educación de la muyer
Mientres la dómina de Jane Austen nun esistía un sistema educativu puramente dichu, y l'educación de los neños llevar a cabu nes escueles dominicales, o, nes families pudientes y más educaes, al traviés d'una institutriz y de tutores. Per otru llau esistíen delles "escueles pa dames", qu'otra manera gociaben de mala reputación, pos la educación "real" que se recibía ellí yera bien deficiente. Per otru llau, tamién yera común el mandar a los fíos varones a vivir a la casa d'un tutor, como lo yera'l padre de Jane Austen. Creciendo nesa casa, podemos pensar que l'autora foi una muyer bien instruyida pal so tiempu.
El tratáu educativu más relevante pa la dómina ye'l Emilio de Rousseau, que sienta les sos bases na Ilustración. Lo que proponía Rousseau ye que tolos males de la so dómina aniciar na mesma sociedá, y que la única alternativa yera provocar un tresformamientu nel home al traviés de la educación; una educación que la dexara lliberar d'esa corrupción que provoca la sociedá. La influencia de la Ilustración fai que s'empiece a crear un sistema educativu fundáu na razón. Sicasí, tantu en Rousseau como en munchos otros pensadores de la Ilustración, la muyer queda escluyida d'esta necesidá educativa. Ye más, nel Emilio faise referencia a la educación de la muyer al traviés de la suxurida pa Sofía, la muyer destinada a casase con Emilio: la muyer tien de ser educada pa cumplir colos sos cometíos d'esposa y madre, y obedecer al so home. Siendo asina nun ye d'estrañar que numberosos tratáu de conducta trataos de conducta pa muyeres nueves popularizar nel sieglu XVIII, enseñando doctrines morales y enfocando la educación escontra los aspeutos domésticos, la relixón y los "talentos", y estremándoles d'eses otres conocencies que provocaríen que la muyer fuera pocu deseable a los güeyos de los homes.
Hai munchos pasaxes na obra de Jane Austen dedicaos a los "talentos", pero si hai daqué que toles obres tienen de mancomún ye que nenguna de les sos heroínes ta bien interesada por ellos. Por talentos referímonos a les distintes habilidaes qu'una muyer que busca home tien de cultivar p'atraer l'atención d'ésti.
Jane Austen aboga nes sos noveles por una educación lliberal pa la muyer, alloñada de toos estos "talentos", pos considera que la falta de sensatez trai un gran riesgu pa la vida social, pa la eleición d'un futuru favorable y pa la convivencia conxugal.
Entamos y formación como escritora
thumbnail|left|Jane Austen retrató con dejos de pícara ironía'l costumes de la sociedá de la so dómina. Nun resulta fácil determinar cuándo foi'l momentu precisu nel que Jane Austen empezó a escribir. Esisten cuadiernos de notes con rellatos que señalen qu'espertaría'l so talentu a temprana edá. En 1791, con tan solo 16 años, yá disponía d'un bon númberu d'exemplares almacenaos. Los sos primeros trabayos carauterizar por ser d'una estensión llixeramente inferior a la de les sos obres más madures, y por tar narraos nun inglés llanu, fácil y llibre d'ornatos propios de munchu escritores. Siendo d'una familia que promovía l'aprendizaxe, la llectura y les lletres, Austen llueu desendolcó un talentu especial que lu llevó a desenvolver el so deséu de componer testos, siempres representando nellos los valores familiares qu'ella envaloraba como importantes.
Na so concepción de la educación, tal que espresó nes sos noveles, el modelu d'unos padres exemplares yera inclusive más que suficiente pa moldiar la bona conducta de los sos fíos. Nun cree puramente na figura de la institutriz, tan común na dómina, pa criar a los neños, y asina lo pon de manifiestu en boca de Elizabeth, la protagonista de Pride and Prejudice: "Nun tenemos institutriz, tou lo faemos por nós mesmos" (comentariu empobináu a Lady Catherine de Bourgh, quien reacciona sosprendida pol mesmu). Rescampla que Austen, magar el so presuntu aislamientu lliterariu, nun yera ayena a los enclinos del so tiempu, y asina lo espón nes sos obres, sobremanera no venceyao a la figura de la muyer. Tamién en Pride and Prejudice, preséntase un bancia ente los personaxes nel volume I, cuando Elizabeth alderica con Mr Darcy, Mr y Miss Bingley, y Mrs Hurst en Netherfield, sobre lo que comúnmente yera'l prototipu de dama ideal. Pa l'aristocracia, un bon modelu yera'l d'una muyer cultivada, que supiera falar idiomes modernos, que supiera de música, d'estilu, de delles temes, y que tuviera un ciertu carisma y espresión que lu favoreciera. Frente a esto, Elizabeth pon en duda si esiste una muyer capaz de tener toes eses cualidaes al empar, a lo que respuende: "Nun duldar que conozáis namái a una docena; duldo que conozáis a dalguna" (vease La educación de la muyer).
Rescampla, amás, que Austen deseyara "escribir menos y lleer más". Asina-y lo faía saber a la so sobrina, Louisa Knight (1804-1899), poco primero de la so muerte. Tampoco quixo, en vida, publicar delles de les sos obres, por cuenta de que considerar impropies con esi envís. Foi entós cuando se propunxo apolazar les sos faltes d'estilu y llogró convencer a la so familia de qu'arrenunciara na so intención de llevar los sos primeros trabayos a una editorial.
Carauterístiques principales de la so obra
Les sos noveles contienen un mensaxe instructivu, señalen el bon comportamientu y apurren una especie d'esperiencia ficticia, anque siempres calteniendo los principios clásicos aristotélicos de verosimilitud, esto ye, que seya acorde a la realidá y ufierte, poro, una hestoria onde los elementos que lu constitúin emprestar a la veracidá de los fechos que se narren.
Mientres la primer metá del sieglu XVIII, la función moralizadora corriera por cuenta d'ensayistes como Joseph Addison o Richard Steele, que denunciaben nos sos periódicos los abusos cometíos pola sociedá británica contemporánea. Estos artículos atopábense trescalaos d'una fuerte connotación satírica, que'l so papel yera'l de modelar por aciu la ridiculez y la espresión graciosa les pilastres que teníen de rexir el bon comportamientu del ser humanu.
A partir del sieglu XIX, sicasí, esa función pasó a formar parte del canon al traviés del cual habríense de rexir los nuevos novelistes. La narración, tantu nel casu del cuentu como nel de la novela, construyiría esos modelos de comportamientu al traviés de la representación de los mesmos. Esti mecanismu nun se centraría en describir diversos prototipos de clases sociales, sinón d'ufiertanos les sos carauterístiques fundamentales arriendes d'unu o dellos personaxes que pertenecen a caúna d'eses clases. Estos personaxes, per otra parte basaos nel llector común, buscaben que'l receptor del testu sentir de dalguna manera identificáu con ellos, sintiéndose, como resultancia, atraíu poles circunstancies que-yos deparará'l destín. Nel casu de Jane Austen, na so novela de Pride and Prejudice, Elizabeth Bennet, la protagonista, y la so familia, pertenecen a una clase social media baxa. Mr. Darcy y otros personaxes como Mr. Bingley y Lady Catherine de Bourgh, son claros iconos de la burguesía del momentu. La escritora busca romper estes barreres sociales, amosándose ronciega a la incapacidá de movilidá social típica de la dómina, y conclúi col matrimoniu de los protagonistes, el contratu civil, y la fusión de clases.
Jane Austen demuestra tener un bon gustu pol decoro y pola utilidá, dambes influyíes pola so relixón cristiana y el tenor moral de la so composición. Ella mesma reconocía nes sos obres la carauterística d'un "sermón dramáticu". L'aspeutu didácticu, per otra parte, ye espresáu de forma concisa, esto ye, asocede de forma accidental mientres l'intre de la obra y nun se presenta ante'l llector d'una forma forzada, sinón más bien natural. Austen amuésase predispuesta a enseñar a los sos llectores, non por aciu discursos éticos en sentíu estrictu, sinón al traviés d'eventos que nun son ayenos a la vida de cualesquier de les persones que s'enfusen na hestoria. La novela de Austen constitúi una unidá racional d'hestories y sucesos enxareyaos pa crear un argumentu común y lóxicu. Poques vegaes puede percibise el desenllaz de la so obra, y cada episodiu que lu conforma ye la resultancia de los eventos que tuvieron llugar con anterioridá.
Intertextualidad
Suelse dicir de Jane Austen que foi una escritora aisllada de la influencia d'otru autores del so tiempu, y de la vida social más allá de la rectoría de Steventon na que vivía, y de la burguesía rural que conformaba la sociedá que la arrodiaba.
Esto, sicasí, nun ye del tou ciertu: sabemos peles cartes que s'unviaben ella y Cassandra que los dos hermanes Austen viaxaron con frecuencia a cases d'amigos y familiares, y tamién que Austen taba familiarizada con munches de les obres que se publicar entós. Puede atopase prueba d'esto na intertextualidad qu'apaez nes sos obres, pos dacuando dexa al llector formular xuicios sobre los personaxes, o faer qu'estos se xulguen unos a otros al traviés d'un simple contraste nes llectures qu'ellos encamienten o los fragmentos de testu que lleen. Por casu, una forma de faer risión a Mr. Collins, en Pride and Prejudice, ye face-y lleer a les sos primes los Sermones de Fordyce, un manual destináu a formar moralmente a les moces que contradicía en munchos aspeutos lo que Jane Austen consideraba propiu pa la educación d'elles. Hai más referencies esplícites na obra de Austen, por casu, en Northanger Abbey, que ye una parodia de les noveles gótiques. La protagonista, Catherine Morland, ta lleendo una novela d'Ann Radcliffe, Los misterios de Udolfo. Catherine ye un personaxe que ta bien rellacionáu coles heroínes de novela populares de la dómina, aquexada de ciertu tipu de quixotismu, nel que les noveles de caballería vense sustituyíes poles noveles gótiques; ve la so vida como la d'una de les heroínes, y como les noveles de Jane Austen defínense meyor como noveles de formación o Bildungsroman, Catherine tien d'aprender que la vida nun ye como se plantega nes noveles.
Sabemos, poles noveles y les cartes, que Austen lleó a autores como Fanny Burney, María Edgeworth, Ann Radcliffe, Daniel Defoe, Henry Fielding, Laurence Sterne, y Samuel Richardson; a ensayistes como Joseph Addison y Richard Steele o a poetes tales como William Cowper y George Crabbe. Lo más destacable, quiciabes, nun ye a quién lleía, sinón a quién non; falten equí los nomes de los románticos: William Wordsworth, Coleridge, o Lord Byron; esti postreru de volao mentáu en Persuasión, quiciabes la so única novela con ciertes pincelaes romántiques. Pero polo xeneral, Jane Austen, nel so manexu de la ironía, ta más al par colos autores del neoclasicismu, como Alexander Pope o Jonathan Swift.
Crítiques a la obra de Jane Austen
thumb|150px|En [[1816, los críticos de The New Monthly Magacín nun consideraben a Emma como una novela de trescendencia.]] Austen nun foi considerada una gran novelista (apta pa entrar nel canon), hasta entráu'l sieglu XIX. Anque la mayoría de les sos obres apaecieron so seudónimu, fueron, sicasí, llargamente conocíes y recibieron numberoses crítiques.
Foi Sir Walter Scott quien dio un emburrión a la so obra gracies a la so favorable reseña d'Emma. Lo qu'apunta Scott nesta reseña son los puntos que van repitise en casi toles crítiques posteriores de Austen. Per un sitiu, tenemos l'espaciu, pos la orixinalidá de la so obra anicia en que crea entretenimientu al traviés de semeyes de llugares y situaciones comunes pa los sos llectores. Los sos personaxes son casi ensin esclusión persones de la clase media, movíos por principios que pueden ser comunes a los de cualquier llector, enclavaos non nes exótiques colonies, sinón nel campu inglés. Scott, amás, amiesta: "Esa nueva dama tien un talentu pa describir les rellaciones de sentimientos y personaxes de la vida ordinaria, lo cual ye pa mi lo más maraviyoso colo que dalguna vegada háyame atopáu".
Na última novela de Austen, Persuasión, munchos personaxes lleen dalguna obra escrita por Scott y emponderar, pero ye Marianne Dashwood en Sense and Sensibility quien menta a Scott como unu de los sos favoritos.
Estos mesmos argumentos qu'emplega Scott pueden trate n'otres crítiques qu'apunten a lo llindao de les temes que trata Austen, por casu, nos artículos de Q.D Leavis en The Spectator. Les Guerres Napoleóniques nun son trataes más que nes figures de los oficiales, nin tampoco s'amuesen les consecuencies tráxiques que la guerra tuvo pa munches families, nin asuntos políticos o sociales. D'ente tolos personaxes de les sos noveles, nengún ye un sirviente, o pertenez a la clase baxa. Salvu en Mansfield Park, tampoco se faen referencies a les colonies, entá siendo esto común nes noveles de la dómina, na que dellos personaxes yeren unviaos a elles, onde s'arriquecíen, y volvíen con aventures exótiques pa cuntar.
Austen cuntó amás cola almiración de Thomas Babington Macaulay (quien pensaba que nel mundu nun esistíen composiciones más próximes a la perfeición), Samuel Taylor Coleridge, Robert Southey, Sydney Smith, Edward FitzGerald, y el príncipe rexente, que se les apañaba por que ella visitáralu en Brighton. Los académicos del sieglu XX asitiar ente les escritores más xenuines en llingua inglesa, delles vegaes inclusive comparándola con William Shakespeare. Tantu Lionel Trilling como Edward Said escribieron ensayos sobre les obres de Austen. Said fixo referencia sobremanera a Mansfield Park na so obra publicada en 1993, Culture and Imperialism.
Trilling afirmó nun ensayu sobre Mansfield Park:
Nesti aspeutu, quiciabes la peor crítica (y más conocida) provién de Charlotte Brontë, pos les sos opiniones yeren tan distintes que «salvo pol fechu, posiblemente relevante, de que nenguna d'elles tuvo fíos, [...], temperamentos más incongruentes nun podríen xuntase nuna habitación». En 1848, nuna carta a George Lewes, quien suxuriera en lleendo Jane Eyre que tendría d'escribir con menos sentimentalismu como Jane Austen. Brontë contesta diciendo que tou lo qu'atopó en lleendo Pride and Prejudice yera «un precisu daguerrotipu d'una faceta común; un xardín zarráu y curioso cultiváu, de cantos llimpios y flores delicaes; pero nin una vívida y brillosa fisionomía, nin campu abierto, aire fresco, llomba azul, o regueru estrechu».
La primer reacción del escritor d'Estaos Xuníos Mark Twain foi'l refugu:
Sicasí, Rudyard Kipling ver d'otra manera, llegando a escribir una hestoria curtia, "The Janeites", alrodiu de un grupu de soldaos que yeren tamién almiradores de Austen, según dos poemes emponderando a la "Jane d'Inglaterra" (England's Jane), y dedicándo-y amor póstumo verdaderu.
Dende otra perspeutiva, les noveles de Jane Austen, según comenta Richard Simpson (1820-1876) en The Critical Faculty of Jane Austen (1870), presuponen una sociedá entamada de families, de padres casaos, que la so esistencia complementar en dar orixe a los héroes y heroínes de les distintes hestories. Estos personaxes casi siempres tán representaos n'harmonía. El sentimientu, la babayada, la frialdá y otres sensaciones, acompañen la vida cotidiana d'acordies cola felicidá y el bienestar.
Austen atopábase a gustu cola so familia y nun deseyaba contraer matrimoniu; d'ende que nes sos obres primen sentimientos como l'amor fraternal y l'amistá. La so condición de soltera valió-y pa reparar y describir los males del amor dende una perspeutiva ayena a la so situación. Simpson creía amás que Jane Austen entepasaba la verdá en sí mesma, y caracterizaba a los sos personaxes con una fe que, sicasí, se les apañaba pa convivir con un ciertu escepticismu.
Esta autora nun utiliza un modelu de personaxe, virtú o viciu perfectu. El so filosofía consiste non yá en rescatar la lluz de bondá no que se presenta como'l so opuestu, sinón tamién destacar lo débil y efímero de lo bono. Ye la so concepción del ser humanu como ser social, y por tantu non individual, lo que la lleva a abstraerlo y aisllalo. Amás, l'home, pa l'autora, ye'l productu de les influencies sociales qu'actúen sobre él. Per otru llau, la virtú tópase rellacionada a les diverses formes de paecer, impulsada pola llucha y el deséu de superación. L'home nun ye estáticu, sinón que se mueve constantemente, y asina lo faen les sos idees.
Jane Austen, amás, carauterizar por presentar a los sos heroínes nun estáu de mocedá ya inmadurez, pero llenu de vagar. De mentalidá platónica, consideraba l'alma como l'epicentru de la unidá familiar, non como una república. Los conflictos dábense dientro de la familia, y nun supóníen un atentáu contra la figura paterna, nin tanto un castigu capital por dalgún error cometíu mientres l'intre de l'acción. Sí trata, sicasí, de los matrimonios por conveniencia, del problema de la heriedu, de la necesidá de castidá en determinaes situaciones, la virtú de la muyer (y del home en menor midida), y los valores que consideraba necesarios en toa sociedá.
Crítica feminista
Conforme a lo espuesto por Margaret Oliphant (1822-1897), una novelista y crítica lliteraria inglesa, na so obra Miss Austen and Miss Mitford, los personaxes de l'autora nun son refinaos y suelen apaecer nel mesmu contestu. La probeza na novela de Austen, afirma, ye la resultancia d'un problema de patrimoniu económicu o la consecuencia d'una muerte prematura del patriarca familiar. Según Oliphant, les sos obres enfrentar cola llende impuesta pola conocencia y la naturaleza. Los personaxes crecen, maurecen, adquieren poder y nobleza a lo llargo de la historia.
L'estilu ye nidiu y resalta l'aspeutu risible del argumentu. Austen se compadece de los personaxes que sufren, pero nun paez sentir pena pola so situación en nengún momentu. La mentalidá qu'imprime nes sos obres ye puramente femenina, acomuñada a una muyer que dispón de tiempu abondu como pa esplorar el mundu que lu arrodia, asistir a bailles y conferencies.
Los sos escritos esponen de cutiu les peculiaridaes, la inxenuidá y lo absurdo de la mente humana. Tamién inclúin amueses de tolerancia, paciencia y caridá (magar non proveniente del principiu cristianu). La escritora, amás, presenta traces d'incredulidá, y enseña a los sos llectores los errores cometíos pol home, alloñándolos con ciertu tonu humorístico, de lo que comúnmente s'acomuñar cola idea de lo que ta bien y de lo que ta mal.
Dende'l puntu de vista d'un feminismu más modernu, atopamos una evolución: si en 1975 Marilyn Butler, sostenía que les noveles de Austen perpetuaben eses mesmes construcciones sociales qu'apoderaben a la muyer al matrimoniu y a la esfera doméstica, la refutación que Sandra Gilbert y Susan Gubar faen a tal afirmación dende la so obra La lloca del áticu asegura que, otra manera, los personaxes que conformen l'argumentu principal de les noveles contradicen eses convenciones defendiendo una educación racional pa la muyer y que por tanto, anque nun puede emplegase el calificativu de feminista (como lo entendemos anguaño) pa la obra de Jane Austen, sí que pueden atopase ciertos elementos distintivos d'inconformismu nella. Yá na década de 1990, la crítica india Meenakshi Mukherjee suxure un contraste ente les obres de Jane Austen y Mary Wollstonecraft, pos al igual que na obra de Mary Vindicación de los derechos de la muyer, les heroínes de les obres de Jane Austen abogen por ser trataes como "criatures racionales".
El dilema sobre la educación de la muyer foi crucial nel sieglu XVIII, y según asegura Mukherjee, "caúna de los seis noveles presenta una fonda contradicción ente'l dominiu de la razón dominante na sociedá de la Inglaterra del sieglu XVIII y los valores a los que, hipócritamente, esperábase que la muyer xuntárase." Per otru llau, la idea de Austen como conservadora puede tener que ver cola imaxe que la so familia amosó d'ella dempués de la so muerte, al traviés de la seleición de cartes y de les memories de Austen-Leigh. L'intelixente usu de la comedia ye lo que dexa que la obra de Austen nun paeza inconformista. Per otru llau, diz Mukherjee, nun puede perdese de vista la dómina y los fechos recién que podríen afectar la so escritura. Una xeneración dixebra a Jane Austen de Mary Wollstonecraft, y pa cuando Austen empezó a escribir les sos noveles, les idees de Wollstonecraft espandíense rápido, espansión que probablemente se debía en parte al escándalu provocáu poles Memories de Godwin. Sicasí, esti escándalu acuartó en cierta manera'l progresu del feminismu, llevándolo d'un retrocesu a los valores conservadores, y ye nesti ambiente nel que Austen escribe, creando un equilibriu nes sos obres ente lo que ye vindicativu y lo a cencielles entretenío y aceptable, dulcificado al traviés del humor. Anguaño la investigación alrodiu de Jane Austen tamién inclúi una perspeutiva en redol a les rellaciones de pareya, que concluyíen o non en matrimoniu. ( ver artículu)
Noveles publicaes
L'orde en qu'empecipió y remató les sos noveles nun se correspuende coles feches de publicaciones.
Juvenilia o obres de mocedá
Estos rellatos fueron escritos por Jane Austen ente 1787 y 1793, polo tanto hai composiciones casi infantiles, anque hai dalgunes que revisó darréu cuando yá yera una escritora madura, ella mesma axuntar nestos trés volúmenes. Destinaos al ámbitu familiar, nun fueron publicaos hasta 1922.
Volume I
Frederic and Elfrida
Edgar and Emma
Henry and Eliza
The Adventures if Mr. Harley
Sir William Mountague
Memories of Mr. Clifford
La bella Cassandra The Beautifull Cassandra
Amelia Webster
La visita The Visit
The Mystery
Los trés hermanes The Three Sister
A Generous Curate
Ode to Pity
Volume II
Amor y amistá Love and Freindship
El castiellu de Lesley Lesley Castle
La Historia d'Inglaterra The History of England
Una coleición de cartes A Collection of Letters
La muyer filósofu The Female Philosopher
Primer actu d'una comedia The First Act of a Comedy
Carta d'una nueva dama A Letter from a Young Lady
Un viaxe al traviés de Gales A Tour Through Wales
Un cuentu A Tale
Catherine, o'l cenador Catherine, or the Bower
Películes sobre Jane Austen
Toles noveles de Jane Austen fueron llevaes al cine en delles ocasiones, pa más información veanse los artículos dedicaos a cada novela.
Acanthiza katherina
La acantiza montana (Acanthiza katherina) ye una especie d'ave de la familia Pardalotidae. Ye endémica d'Australia. El so hábitat natural son los trópicos, la selva tropical nel pandu d'Atherton nel nordeste de Queensland. Nun s'atopa amenaciáu.
Luis Parodi Valverde
Luis Parodi Valverde foi un inxenieru ecuatorianu. Foi Vicepresidente del Ecuador del 10 d'agostu de 1988 al 10 d'agostu de 1992.
Biografía
Realizó los sos estudios cimeros na Escuela Cimera Politéunica de la Mariña, egresando como Inxenieru n'Eletricidá n'avientu de 1967. Dende 1974 a 1978 desempeñóse como Rector de la Escuela Cimera Politéunica de la Mariña, siendo'l primera egresado n'exercer dichu cargu.
Foi designáu Sub-Secretariu del Ministeriu de Recursos Naturales y Enerxéticos dende 1976 a 1977. Presidente del Direutoriu de INECEL. Presidente del Direutoriu del Institutu Nacional de Meteoroloxía ya Hidroloxía. Sub-Xerente Xeneral de CEPE dende'l 19 de payares de 1980 hasta'l 30 de setiembre de 1981. Designáu pol Embaxador de los Estaos Xuníos d'América como Miembru del Direutoriu de la Comisión Fullbright en setiembre de 1984. Ratificáu en setiembre de 1985 y en setiembre de 1986.
Exerció la Vicepresidencia Constitucional del Ecuador dende'l 10 d'agostu de 1988 al 10 d'agostu de 1992, mientres la Presidencia de Rodrigo Borja Cevallos. Dende 1995 desempéñase como Direutor Executivu de la Fundación Capacitar.
Distinciones como estudiante politéunicu
Como estudiante de la Escuela Cimera Politéunica de la Mariña recibió les siguientes distinciones:
El 29 d'ochobre de 1997 la Escuela Cimera Politéunica de la Mariña institucionalizó la presea "Luis Parodi Valverde" pa premiar añalmente al meyor egresado de les carreres d'inxeniería.
== Distinciones na docencia Primer y único Profesor Emeritus de la Escuela Cimera Politéunica de la Mariña.
Valempoulières
Valempoulières ye una comuña francesa del departamentu de Jura, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Souto
Souto ye una aldea de la parroquia de Santalla nel conceyu asturianu de Santalla d'Ozcos.
Alcuéntrase a 0,7 km de Santalla, la capital del conceyu, a un altor mediu de 542 msnm y tien una población de.
José Cortina Vallina
Na so mocedá empieza a cantar tonada participando n'innumberables concursos a lo llargo de la xeografía asturiana. Mientres la so carrera fíxose gran amigu del tamién cantante Arsenio Fernández, El Polenchu.
A pesar de tener una dilatada carrera nel mundu de la tonada asturiana nun llegó a grabar nengún discu.
Finó nel so pueblu natal el 20 de xineru de 1997.
El Monte (Cancienes)
Alcuéntrase a 1,50 km de Nubleo, la capital del conceyu, a un altor mediu de 203 msnm y tien una población de.
Pimientu
El Pimientu, ye una variedá cultivada de la Capsicum annuum, qu'amuesa una piel de desemeyaos colores: bermeyu, verde, mariellu, púrpura, etc. El pimientu tien pocu (o mui escasu) conteníu de capsaicina; ye por esta razón pola que la variedá Europea nun suel picar davezu.
Carauterístiques
Trátase d'una planta de cultivu espardíu per tol mundu, ye consideráu planta de güerta y que xeneralmente suel comercializase en diferentes colores. Orixinariamente remanez d'América y tres el Descubrimientu entamó a espardese per Europa. Dientro d'esta especie puen alcontrse numberoses variedaes, xeneraes pola desemeyanza nel clima, les condiciones del tarrén, etc.
Historia
Trátase d'una planta orixinaria d'América del Sur y Méxicu y el so cultivu n'Europa entamóse n'España no cabero del sieglu XV, postreramente pasó a Italia.
Usos
Emplégase davezu na cocina, asaos, cocíos, tresnaos al fornu, etc. Nel Este y nel Sur d'Asia consúmese enforma y ensama parte principal del so cultivu.
José Campo Castañón
José Campo Castañon foi un célebre poeta y escritor d'Asturies.
Biografía
José Campo Castañón, más conocíu por Pepe Campo, nació nel Campu la Ilesia de Morea el 21 de xunu de 1921, convirtióse por aciu de les sos obres en llingua asturiana,  nunu de los personaxes más populares y queríos nel Conceyu de Ayer. Del Campu treslladóse al Caleyu de Morea(güei Cai Hermanos Miranda) onde nacieron los sos primeros versos, como xugando.
La so familia taba mui xunía a les costumes asturianes, cocinaben nel llar y los vocablos en bable yeren tan frecuentes nes sos conversaciones como les patates na güerta, asina que nun-y foi difícil espresase nesta llingua. Fálase que la so vena humorística, mui ayerana, vien-y de la so ma Celesta que ya la prauticaba, pero namás de manera oral e improvisada.
Foi d'una xeneración na que ser fíu de mineru yera pobreza asegurá, por mor d'esto xurdíen series dificultaes pa entrar nos estudios superiores. Tuvo nes escueles públiques de Morea y dempués, ente la Revolución y la Guerra, fizo dos cursos nos frailes de Caborana. Nel añu 1941, perdió a so pá y les coses punxéronse-y más complicaes entavía pa poder siguir ente los llibros. Sicasí, la so afición pela llectura llevó-y a tener una importante cultura.
Foi mineru per un día. Na so primera xornada como rampleru nel grupu Sierro Negro de Piñeres, quedó sepultáu per un derrabe de carbón, xenerándoi una llimitación na so pierna izquierda y nes vértebres, qu'apartólu pa siempre d'esta actividá. Dempués, ingresó nel Ayuntamientu d'Ayer, n'onde trabayó más de dos tercios de la so vida.
Per un tiempu y en munchos de los sos versos, utilizaba nomatos como D. Enrico, D. Romualdo, Licam…
Gran devotu de San Martín y collaboraor incansable de los Humanitarios, dedicó-yos cada añu, un versu emponderando dalgunos de los ingredientes d'esta romería: la xana, la puya, la fabada, el panchón, los emigrantes, la chocolatá, la xanda… Tamién ye dende 1975 l'autor de la lletra del himnu d'esta asociación.
Nel añu 1978 fundó xunto con dalgunos amigos y collacios la Tertulia Literaria Allerana, qu'hasta fai bien poco, organizaba un concursu añal de cuentos, con fama internacional.
El 16 de mayu de 1992, dempués d'un rápidu procesu canceríxenu, prodúxose-y un rotu na vida y per él colo-y l'alma nesti sábadu de mayu.
L'Ayuntamientu d'Ayer tamién quixo brinda-y un homenxe póstumu y na fachada de so casa nel Caleyu pue vése esta placa: AQUÍ VIVIO
EL POETA ALLERÁN
PEPE CAMPO
1921-1992
Escritor fecundu, d'ironía escafeinada; escoyonante y tienru, prestosu y evocaor según les circunstancies; con inxeniu y aguda asturianía, encantaoramente rural, sabrosamente popular, dexó escritos centenares de versos y varies obres de teatru (El Xuiciu de Samuelón, El Balneariu, El Caxiellu, Resto el atunáu, El estraperlo prudencial…) nenguna delles asoleyada.
Na so sepultura, nel cementeriu de Morea, pue vese esti epitafiu estrayíu d'ún de los sos versos: Esnalaremos so'l mar
rumbu a una tierra lexana
per to'l mundu respetada
y esfrute una llibertá
que'qui mos fói arramplada.
Sultanatu de Mataram
Historia
Mataram foi'l nome de dellos pequeños Estaos javaneses de los sieglos IX y X. Un principáu en concretu foi fundáu en dalgún momentu del sieglu X, convirtiéndose en sultanatu nel añu 1508, rexíu por un susubunan (sultán). Ente 1586 y 1755 foi'l poder hexemónico de la islla de Java. En 1755 foi estremáu a instancies de los Países Baxos en do Estaos vasallos.
El sultanatu enfrentóse militarmente dende la so nacencia a los Estaos de la mariña nordeste de Java. Estes guerres, que provocaron una demografía negativa en delles árees de la islla, terminaron en 1625 cola destrucción de Surabaja, el postreru gran puertu de la mariña noroeste. A pesar d'ello siguieron con una socesión d'asesinatos de los líderes costeros, ordenaos polos sultanes de Mataram. En 1675 esta situación llevó a una rebelión nel este de Java. Los Países Baxos, qu'empezaron entós a influyir políticamente en Mataram, sofitaron al sultán. Los Países Baxos ayudaron tamién a Mataram nuna rebelión en 1680.
Les guerres javanesas
Yá a finales del sieglu XVII la Compañía Neerlandesa de les Indies Orientales (poles sos sigles, VOC) xugaba un papel importante na islla de Java, precisamente pola mor, ente otres coses, pola so alianza con Mataram, el poder hexemónico local. Mientres el sieglu XVIII, sicasí, produciéronse una llarga serie de revueltes conocíes nel so conxuntu como guerres javanesas.
Mientres la Guerra de Surabaja (1718-1723) Mataram consiguió definitivamente desmoronar los antiguos llinaxes de les mariñes de Java central. Sicasí cada vez había mayor cantidá de sulevaciones en contra de los sultanes y de los sos aliaos el neerlandeses. Nestos llevantamientos, al igual qu'asocediera enantes, xugó un gran papel l'Islam, pos los sultanes de Mataram exercer relajadamente, convirtiéndose esto nun motivu pa esixir el so derrocamientu. L'ayuda holandesa tuvo consecuencies; asina, Mataram tuvo de vence-yos en 1743 tola mariña norte y l'estremu norte de Java.
Mentanto, el holandeses siguieron faciéndose con más territoriu en Java. Ente 1825 y 1830 asocedió la mayor d'estes guerres, que recibe'l nome de Guerra de Java. El so líder foi Dipanegara, un mozu que, amás de ser descendiente de los sultanes de Yogyakarta, yera líder islamista.
Soutón
Soutón ye una aldea de la parroquia de Santalla nel conceyu asturianu de Santalla d'Ozcos.
Alcuéntrase a 0,7 km de Santalla, la capital del conceyu, a un altor mediu de 532 msnm y tien una población de.
Valzin en Petite Montagne
Valzin en Petite Montagne ye una comuña francesa del departamentu de Jura, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Acanthiza lineata
La acantiza estriada (Acanthiza lineata), ye una especie d'ave Passeriformes, de la familia Pardalotidae, perteneciente al xéneru Acanthiza. El so nome común ye Striated Thornbill. Ye una ave endémica d'Australia, qu'habita nos montes tropical y subtropical.
Industria químico
miniaturadeimagen|240px|Refinería en Luisiana La industria químico ocupar de la estracción y procesamientu de les materies primes, tanto naturales como sintétiques, y del so tresformamientu n'otres sustances con carauterístiques distintes de les que teníen orixinalmente, pa satisfaer les necesidaes de les persones ameyorando la so calidá de vida. El so oxetivu principal ye ellaborar un productu de bona calidá col costo más baxu posible, y tratando de causar el menor dañu al mediu ambiente. Les materies primes correspuenden a diversos materiales estrayíos de la naturaleza col fin de fabricar bienes del consumu. Puede clasificar según el so orixe: animal, vexetal y mineral.
Esisten dos tipos d'industria químico:
Toru Yoshikawa
Toru Yoshikawa (吉川 亨; ) ye un ex-futbolista xaponés.
Industria químico
Otru productu bien importante llográu gracies a la química industrial ye'l plásticu, que se llogra por síntesis.
Aeropuertu Internacional Henry E. Rohlsen
L'Aeropuertu Internacional Henry E. Rohlsen ye un aeropuertu allugáu na islla Saint Croix alcontráu a seis milles de la ciudá de Christiansted nes Islles Vírxenes de los Estaos Xuníos. L'aeropuertu lleva'l nome de Henry E. Rohlsen, un nativu de Saint Croix, que foi unu de los aviadores de Tuskegee mientres la Segunda Guerra Mundial.
Trátase d'un pequeñu aeropuertu qu'agospia principalmente vuelos dende y escontra el Caribe. L'aeropuertu, yera'l centru d'Aero Islles Vírxenes nos años 1970 y 1980, tien la capacidá pa recibir aviones hasta'l tamañu de la Boeing 747. Enantes yera conocíu como Aeropuertu Internacional Alexander Hamilton.
Instalaciones y aviones
Henry E. Rohlsen cubre una área de 155 hectárees que contién un recubrimientu d'asfaltu, la pista esta pavimentada (10/28) y tien un llargor de 1004 metros de llongura por 150 d'anchu. Pal periodu de 12 meses que remata'l 31 d'avientu de 2006, l'aeropuertu tenía 13.672 operaciones d'aeronaves, un permediu de 37 per día: 68% taxi aereu, el 25% vuelos comerciales, el 7% comerciales regulares y un 1% militar. Nel mesmu periodu, hubo tamién 31 aviones con base nesti aeropuertu, incluyendo 15 con dellos motores, nueve d'un solu motor, aviones de trés motores, tres aviones militares y un helicópteru.
Lenny Kravitz
Leonard Albert «Lenny» Kravitz ye un cantante, actor, compositor, multiinstrumentista y productor estauxunidense, que'l so estilu incorpora elementos del blues, rock, soul, funk, reggae, folk y balada.
Amás de ser la voz principal y les de sofitu, de cutiu toca toles guitarres, baxu, batería, teclaos y percusión él mesmu cuando graba. Lenny ganó'l premiu Grammy al "Best Male Rock Vocal Performance", cuatro años siguíos, de 1999 a 2002; y ta asitiáu na 93ª posición de los "100 meyores artistes de Hard Rock" de VH1. Lenny Kravitz vendió 40 millones de discos en tol mundu. Pero amás tien nel so poder unu de los más amplios conxuntos de hits musicales que lo alzaron al apoxéu dende la so primer apaición en 1989.
Virgin Récores
En 1987 casóse cola actriz Lisa Bonet, cola que tien una fía llamada Zoe. Esta rellación rompió cuatro años dempués, la custodia de Zoe quedó en manes de Lenny. Meses más tarde de divorciase de Lisa caltuvo una rellación de 5 años cola cantante francesa Vanessa Paradis, la pareya terminó la so rellación n'agostu de 1997.
Mientres el tiempu que duró esti matrimoniu, Lenny Kravitz decide abandonar el look Prince y busca inspiración en grandes roqueros de los 60 y 80, como Led Zeppelin, Queen, Jimi Hendrix, Stevie Wonder, Curtis Mayfield y KISS.
1991-2006 Popularidá
En 1991, el so ésitu musical más grande hasta'l momentu, It Ain't Over 'til It's Over algamó'l númberu 2 nel Billboard Hot 100. En 1993 apaeció'l so cantar Are You Gonna Go My Way. En 2001 esta tema foi incluyíu como cantar principal en Gran Turismo 3 formatu NTSC.
En 2003 Metallica fixo tributu a unos cuantos famosos de la música, ente ellos: Lenny Kravitz con Are You Gonna Go My Way, Nirvana con Smells Like Teen Spirit, White Stripes con Seven Nation Army y Michael Jackson con Beat It.
Nel 2004, recibió la so sesta nominación a los Grammy nesa categoría por "If I Could Fall In Love" del so sestu álbum d'estudiu, Lenny. El curiosu de Kravitz foi reconocíu tamién polos sos colegues d'oficiu; les sos collaboraciones son tan variaes como les sos propies influencies, trabayando con Madonna, Slash, Aerosmith, Jay-Z, N.Y.R.D., Mick Jagger, P. Diddy y Alicia Keys.
2006 - Presente. Revolución d'amor y los xuegos de la fame
En 2008 publica'l discu It's time for a Love Revolution que consiguió collechar dellos Discos d'Oru en distintos puntos del globu, como n'España, Estaos Xuníos y Reinu Xuníu. El so hit más famosu del álbum ye I'll be Waiting. Anque mientres la so carrera caltúvose con Virgin ente los cinco primeros de cada ranking en tolos sos senciellos comerciales editaos pa televisión. Esi mesmu añu nel llanzamientu de Guitar Hero World Tour apaeció Are You Gonna Go My Way.
El día 5 de xunetu actuó en Bilbao nel festival BBK live, y el 7 de xunetu de 2008 en Madrid, cerrando'l festival Rock in Rio.
El 30 d'agostu de 2011, llanzó'l so novenu álbum d'estudiu, Black and White America. Grabáu ente Bahames y París. El so single promocional enantes del llanzamientu'l discu foi foi Rockstar city life Banda sonora de la lliga de baloncestu americano NBA. Más tarde llanzaría singles como Stand, Black and white America y "Push" (Actual)
El 30 de setiembre de 2011 actuó nel festival más importante de Suramérica Rock In Rio. Depués preséntase en Buenos Aires, Arxentina. na apertura del festival Personal Fest ante unes 20 000 persones. Nel mes d'ochobre empieza la so xira Black and White Tour, qu'embarca ciudaes como París, Rotterdam, Londres, Luxemburgu, ente otres.
En marzu de 2012, Lenny Kravitz realizó la so apaición cinematografíca na película "The Hunger Games" (The Hunger Games), una película basada nuna triloxía de llibros (The Hunger Games, Catching Fire, y Mockingjay) escrita por Suzanne Collins. Nesta película interpreta'l papel de Cinna, l'estilista d'un "tributu" Katniss Everdeen. El 23 de payares de 2013 remaneció nel so papel de Cinna, na secuela de la saga The Hunger Games: Catching Fire.
Xires
thumb|300px|Kravitz y fanáticos mientres un conciertu en Rock in Rio Madrid 2012.
José Cienfuegos Xovellanos
Biografía
Fíu de Baltasar González de Cienfuegos, quintu conde de Marcel de Peñalba, y de Xosefa de Xovellanos, -hermana de Xovellanos-, fía de Francisco Gregorio de Xovellanos, alférez mayor de Xixón, y nieta materna del marqués de San Esteban del Mar de Natahoyo.
Estudió nel Colexu de Cadetes d'Artillería de Segovia. Empecipia la so carrera militar como artilleru en tomar de Mallorca. Col grau de Capitán participó nel sitiu de San Felipe (Mahón), na guerra contra Francia, campaña del Rosellón, participando en tomar de la palza de Bellegarde, y nel so defensa hasta setiembre de 1794; y nel ataque a Xibraltar.
En 1806, ye nomáu direutor de la fábrica de municiones grueses de Trubia. Contrái matrimoniu esi mesmu añu con María del Carmen Argüelles y Cienfuegos. Mientres la Guerra de la Independencia foi comandante xeneral d'artillería d'Estremadura mientres l'añu 1812, onde conferenció col duque de Wellington. Tres la guerra, ye nomáu capitán xeneral de Cuba combatiendo con decisión a los pirates antillanos. Dio nome a la ciudá de Cienfuegos. Mientres el Trieniu lliberal, foi ministru de la Guerra ente'l 24 de xineru y el 28 de febreru de 1822, nel Gabinete de José Gabriel de Silva y Bazán.
Mora
Alcuéntrase a 1,10 km de Nubleo, la capital del conceyu, a un altor mediu de 50 msnm y tien una población de.
Archipiélagu xaponés
El archipiélagu xaponés (日本列島), ye'l términu xeográficu usáu pa referise al conxuntu d'islles de gran tamañu que s'estiende de norte a sur sobre la mariña este d'Asia ente l'archipiélagu de les Kuriles y l'archipiélagu de les Ryukyu, y toma el noroeste del océanu Pacíficu, del cual atópase la mayor parte so soberanía del Xapón y la menor parte so soberanía rusa.
Consiste en más de 6.852 islles, qu'inclúin los cinco «Islles Principales» (n'orde de norte a sur):
Históricamente'l términu «Islles Principales» yera bien usáu hasta finales de la II Guerra Mundial pa definir l'área de Xapón en que la so soberanía y mandatu constitucional del Emperador de Xapón podía ser acutáu, a diferencia de les colonies que tenía Xapón nel este d'Asia.
La islla de Sajalín pertenez dende l'añu 1946 a Rusia, anque xeográficamente forma parte del archipiélagu xaponés.
La sesta islla de mayor superficie del archipiélagu xaponés ye la Islla Sado, que la so superficie ye de 855km².
El territoriu de Xapón toma otros archipiélagos, ente ellos les Islles Ryūkyū.
Heliconiinae
Heliconiinae, ye una subfamilia de lepidópteros perteneciente a la familia Nymphalidae.
Amdang
Amdang (nel so propiu idioma, llamáu: sìmí amdangtí) ye una llingua bien rellacionada col idioma fur. En 1983 había unos 5.000 falantes de amdang en Chad. Principalmente fálase nel norte de Biltine, y esporádicamente n'otros llugares de Wadai. Esisten tamién pequeñes colonies de falantes en Darfur, cerca de Woda'a y Fafa, y en Kordofán nel distritu d'Abu Daza y en Magrur, al norte de Bara. La mayor parte del grupu étnicu fala anguaño'l árabe. Tamién se conoz al amdang como Mimi, Acorica, o Biltine. (El términu "Mimi" tamién s'aplica a otres llingües de la zona).
Aeropuertu Internacional Hamad
El Nuevu Aeropuertu Internacional de Doha o Aeropuertu Internacional Hamad ye un aeropuertu asitiáu na ciudá qatarina de Doḥa col fin de reemplazar y solliviar los problemes de tráficu del Aeropuertu Internacional de Doḥa allugáu a escasos quilómetros del NDIA. El NDIA tenía previstu empezar a operar en 2009 y convertise nel únicu aeropuertu internacional de Qatar, pero abrir a principios de 2014 polos retrasos nes obres.
Amdang
El amdang ye una de les dos llingües fur, que xuntes constitúin una caña de la familia nilosahariana.
Aeropuertu Internacional Hamad
Historia
L'antiguu aeropuertu yera testigu d'una crecedera elevada nos niveles de pasaxeros y de carga nos últimos años, y el so terminal devasa la so capacidá. Esta rápida crecedera débese principalmente pola rápida espansión de l'aereollinia estatal de Qatar, Qatar Airways. La crecedera tamién ye provocáu pola creciente economía de Qatar. La planificación llevar a cabu en 2003 y la construcción empezó en 2004 y les dos primeres fases programáronse p'abrir en xineru de 2012 ente que la tercera y última fase ta prevista pal 2015. L'aeropuertu va tener más de 22 quilómetros cuadraos, la metá de los cualos atópase en tierres ganaes al mar.