cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Esteban I d'Hungría
Afitamientu (1001-c. 1009)
thumb|left|Esteban gana a Kean, «duque de los búlgaros y eslavos» (Crónica allumada).La Crónica allumada narra qu'Esteban «dirixó al so exércitu contra Kean, duque de los búlgaros y eslavos, que les sos tierres tán fuertemente fortificaes pol so allugamientu natural» dempués de la ocupación del país de Gyula. Según dellos historiadores —Zoltán Lenkey, Gábor Thoroczkay, ente otros—, Kean yera'l xefe d'un pequeñu Estáu asitiáu nos territorios meridionales de Transilvania y en 1003 aproximao Esteban ocupó'l so país. Györffy y otru historiadores indiquen que la crónica caltuvo la memoria de campaña d'Esteban contra Bulgaria a la fin de los años 1010.
Coles mesmes, la identidá de los «maxares negros» —mentaos por Bruno de Querfurt y Adémar de Chabannes como parte de los oponentes de les polítiques proselitistes d'Esteban— ye incierta. Györffy alcuentra los sos dominios al este del ríu Tisza, pero Thoroczkay indica qu'ellos vivieron nes zones meridionales de Transdanubia. La crónica de Bruno de Querfurt sobre la conversión forzosa de los maxares negros demuestra qu'Esteban conquistó les sos tierres alredor de 1009, antes de la llegada a Hungría de «la primer misión de san Pedro» —el cardenal Azo, nuevu legáu apostólicu—. Esti postreru asistió a una xunta en Győr onde se sancionó la cédula real que determinaba les fronteres del obispáu apocayá establecíu en Pécs el 23 d'agostu de 1009.
La diócesis d'Eger tamién s'estableció nesi añu. Según Thoroczkay, «ye bien probable» que la creación del obispáu tuviera rellacionada cola conversión de los kabar —grupu étnicu d'orixe jazar— y el so líder. Pocu dempués d'esti sucesu, el xefe de los kabar —Samuel Aba o'l so padre— casóse con una hermana menor (ensin nome documentáu) del rei. El clan Aba yera'l más poderosu de les families maxares que se xunieron a Esteban y sofitar nos sos esfuercios por establecer una monarquía cristiana. Los manuscritos del «notariu del rei Bela», Simón de Kéza y cronistes húngaros de Bár-Kalán, Csák y otres families nobles del sieglu|XIII||s}} descendientes de líderes tribales húngaros indiquen que distintes families maxares tamién tuvieron arreyaes nel procesu.
Esteban estableció un sistema alministrativu basáu nes carauterístiques territoriales cola creación de condaos. Cada unu d'esos yera dirixíu por un funcionariu real conocíu como conde (ispán) y la so unidá alministrativa entamábase alredor d'una fortaleza real. Nesa dómina, la mayoría de les fortificaciones yeren terremplénes, pero los castiellos en Esztergom, Székesfehérvár y Veszprém yeren construcciones en piedra. Los fuertes que sirvíen como sedes alministratives del condáu tamién se convirtieron nel nucleu de la organización eclesiástica. Los asentamientos que se desenvolvieron al so alredor y los mercaos que celebraben cada domingu yeren importantes centros económicos locales. Dos tercios de cada condáu pertenecíen en manes de los sos antiguos propietarios (especialmente la nobleza) y el restu a nome'l rei.
Conflictos con Polonia y Bulgaria (c. 1009-1018)
thumb|upright=.75|El papa [[Benedicto VIII corona al emperador Enrique II en 1014 (miniatura del Speculum historiale de Vincent de Beauvais, copia del sieglu|XV||a}}).]]Enrique II —hermanu mayor de Gisela y cuñáu d'Esteban— convertir en rei d'Alemaña en 1002 y emperador en 1013. La rellación amistosa ente Enrique II y Esteban dexó que les zones fronterices occidentales d'Hungría esperimentaren un periodu de paz nes primeres décades del sieglu|XI||s}}. Cuando Bruno de Augsburgu —inconforme cola eleición del so hermanu Enrique— buscó abellugu n'Hungría en 1004, Esteban pudo caltener la paz con Alemaña y convenció a los sos cuñaos qu'axustaren un alcuerdu. Aproximao en 1009, apurrió a la so hermana menor en matrimoniu al dogo de Venecia Ottone Orseolo (r. 1008-1026), un aliáu cercanu del emperador bizantín Basilio II (r. 976-1025), lo que suxure que la rellación d'Hungría col Imperiu bizantín tamién yera pacífica. Per otra parte, l'alianza ente Hungría y el Sacru Imperiu provocó una guerra con Polonia que duró dende c. 1014 hasta 1018. Los polacos invadieron los puestos avanzaos húngaros a lo llargo del ríu Morava. Györffy y Kristó menten que nesti periodu tamién asocedió una incursión pechenega en Transilvania —que'l so rexistru caltener nes lleendes d'Esteban—, por cuenta de que los pechenegos yeren aliaos del cuñáu del duque polacu, el gran príncipe Sviatopolk I de Kiev (r. 1015-1019).
Les hostilidaes ente Polonia y el Sacru Imperiu terminaron cola Paz de Bautzen el 30 de xineru de 1018. Meses dempués, 500 caballeros húngaros acompañaron al duque Boleslao a Kiev, lo qu'indica qu'Hungría posiblemente foi incluyida nel tratáu de paz. L'historiador Ferenc Makk afirmó que la Paz de Bautzen obligó a Boleslao a apurrir los territorios qu'ocupara nel valle de Morava a Esteban. Según los documentos de Leodovino (Leodvin), primer obispu conocíu de Bihar (r. c. 1050-c. 1060), Esteban aliar colos bizantinos y encabezó una espedición militar contra los «bárbaros» na península balcánica. Les tropes bizantín y húngaru ocuparon «Cesarios», que Györffy identifica como l'actual ciudá macedonia d'Ohrid. L'informe de Leodovino suxure qu'Esteban se xunió a los bizantinos a la fin de la guerra de conquista de Bulgaria en 1018. Sicasí, la fecha exacta de la so espedición ye incierta. Györffy sostién que, solo nel últimu añu d'esa guerra, Esteban dirixó les sos tropes contra los búlgaros.
Polítiques internes (1018-1024)
thumb|left|Estatua moderna del obispu Gerardo de Csanád y el so discípulu, el príncipe [[Emerico d'Hungría (santu)|Emerico, en Székesfehérvár.]]L'obispu Leodovino testificó que'l rei furtió les reliquies de dellos santos en «Cesarios» mientres la so campaña nos Balcanes, ente ellos Jorge de Capadocia y Nicolás de Mira. Donar a una nueva basílica de tres naves dedicada a la Virxe María en Székesfehérvár, onde tamién estableció un cabildru catedraliciu y la nueva capital del país. La so decisión tuvo influyida pola apertura, en 1018 o 1019, d'una nueva ruta de pelegrinación qu'evitaba Esztergom, l'anterior capital. La nueva ruta conectó Europa Occidental y la Tierra Santa al traviés d'Hungría. Con frecuencia, el monarca axuntar colos pelegrinos y esto contribuyó al espardimientu de la so fama en toa Europa. Por casu, l'abá Odilón de Cluny escribió nuna carta a Esteban que «los que tornaron del santuariu del nuesu Señor» atestiguaron la so «pasión» pol honor de la nuesa relixón divina». El rei tamién creó cuatro allugues pa pelegrinos en Constantinopla, Xerusalén, Rávena y Roma.
Amás de los pelegrinos, los comerciantes utilizaron la nueva ruta al traviés d'Hungría cuando se viaxaben ente Constantinopla y Europa Occidental. Les lleendes d'Esteban falen sobre 60 pechenegos con importantes mercancíes que viaxaron a Hungría, pero fueron atacaos por guardias fronterizos húngaros. El rei ordenó executar a esos soldaos pa demostrar la so «determinación por caltener la paz interna». L'acuñamientu regular de monedes empezó n'Hungría nos años 1020. Los dinares de plata cola efixe del monarca y les inscripciones STEPHANUS REX («rey Esteban») y REGIA CIVITAS («ciudá real») yeren populares na Europa contemporánea, como lo demuestren les copies falsificadas desenterraes en Suecia.
El rei convenció a dellos pelegrinos y comerciantes a establecese n'Hungría. Gerardo —un monxu benedictín que llegó dende la República de Venecia ente 1020 y 1026— tenía pensáu siguir el so viaxe a Tierra Santa, pero decidió quedase nel país dempués del so alcuentru con Esteban. Nesa dómina, el monarca tamién ordenó la construcción d'una serie de monesterios benedictinos, ente ellos les abadíes de Pécsvárad, Zalavár y Bakonybél.
L'haxografía Pasión de san Gerardo (Legenda maior S. Gerardi) menta un enfrentamientu ente Esteban y Ahtum (Ajtony), un voivoda na rexón del ríu Maros. Munchu historiadores daten l'eventu a finales de los años 1020, anque Györffy y otros eruditos envaloren qu'asocedió una década antes. El conflictu surdió cuando Ahtum —quien «llograra'l so poder polos griegos», según la Pasión de san Gerardo— ordenó un impuestu al comerciu de sal escontra'l so llau del ríu. El rei unvió un gran exércitu encabezáu por Csanád contra Ahtum, quien foi asesináu na batalla. Los sos dominios tresformar nun condáu húngaru y el rei creó un nuevu obispáu en Csanád (Cenái), l'antigua capital de Ahtum que foi renombrada n'honor al comandante del exércitu vencedor. Según los Añales de Presburgo (Annales Posonienses), el venecianu Gerardo foi consagráu como'l primer obispu de la nueva diócesis en 1030.
Conflictos col Sacru Imperiu Romanu Gernánico (1024-1031)
L'emperador Enrique II morrió'l 13 de xunetu de 1024 y foi asocedíu por un pariente alloñáu, Conrado II (r. 1024-1039), quien adoptó una política esterior ofensiva. En 1026, Conrado II espulsó de Venecia al dogo Otto Orseolo —home de la hermana d'Esteban— y persuadió a los bávaros a proclamar al so fíu, Enrique, como duque d'esos dominios en 1027, anque'l fíu d'Esteban, Emerico, tenía derechos dinásticos sobre'l ducáu de Baviera per parte de la so madre. Conrado II entamó una alianza matrimonial col Imperiu bizantín y unvió unu de los sos conseyeros, l'obispu Werner d'Estrasburgo, a Constantinopla. Na seronda de 1027, l'obispu asonsañó viaxar como un pelegrín común, pero Esteban —quien fuera informáu de los sos propósitos— prohibió la so entrada al país. El biógrafu de Conrado II, Wipo de Borgoña, escribió que los bávaros afalaron escaramuzas a lo llargo de les fronteres comunes d'Hungría y el Sacru Imperiu en 1029, lo que provocó un rápidu deterioru de les rellaciones ente dambos países.
Conrado II comandó personalmente los sos exércitos escontra Hungría en xunu de 1030 y escaló les tierres al oeste del ríu Rába. Sicasí, según los Añales de Niederalteich, tornó a Alemaña de resultes de la táctica de tierra esfarrapada emplegada polos húngaros y «ensin tropes y ensin cumplir [colos sos oxetivos], porque l'exércitu viose amenaciáu pola fame y foi prindáu polos húngaros en Viena». Les hostilidaes cesaron dempués de que Conrado II dexara les tierres ente los ríos Lajta y Fischa a Hungría nel branu de 1031.
Últimos años (1031-1038)
thumb|Esteban nel funeral del so fíu Emerico (Crónica allumada).L'obispu Arduino —biógrafu d'Esteban— narró que'l rei, que los sos fíos morrieron na infancia, «contenía'l so dolor pola muerte [d'ellos] col consuelu de cuntar col amor del so fíu sobreviviente», Emerico. Sicasí, esti príncipe cayó mancáu gravemente nun accidente de caza y morrió en 1031. Dempués del decesu del so fíu, el rei nunca pudo «recuperar dafechu la so salú anterior», según la Crónica allumada. Kristó esplica qu'esta anéudota caltenida nes lleendes d'Esteban —na que'l rei fixo vixilies y llavó los pies de probes— ta rellacionada colos sos últimos años depués de la perda del so fíu.
La muerte de Emerico punxo en peligru les meyores del so padre pa establecer un Estáu cristianu n'Hungría, porque s'abarruntaba que'l primu d'Esteban, el duque Basilio (Vazul) —quien amás yera'l principal pretendiente a la socesión—, inclinar escontra'l paganismu. Según los Añales d'Altaich (Annales Altahenses), Esteban ignoró les demandes del so primu y nomó al fíu de la so hermana, el venecianu Pedro Orseolo, como'l so herederu. La mesma fonte añede que Basilio foi prindáu y cegáu y los sos trés fíos —Levente, Andrés (András) y Bela (Béla)— fueron espulsaos del país. Les lleendes d'Esteban falen qu'unos miembros de la corte intentaron asesinar al rei. Según Kristó, estos documentos indiquen la participación activa de Basilio y menten la so sentencia de mutilación. Solo fontes posteriores (como la Crónica allumada) añeden que les oreyes de Basilio fueron enllenaes con plomu fundíu.
A xuiciu de dellos historiadores, les disposiciones del Segundu llibru de lleis sobre la combalechadura contra'l rei y el reinu» impliquen que'l testu foi promulgáu dempués de la intriga infructuosa de Basilio contra Esteban. Sicasí, esti razonamientu nun foi aceptáu pol restu d'investigadores. Györffy afirmó que'l llibru foi publicáu aproximao en 1009 y non dempués de 1031. Coles mesmes, cuestiónase l'autenticidá del decretu sobre los diezmos: según Györffy, foi aprobáu mientres el reináu d'Esteban, pero Berend, Laszlovszky y Szakács dicen que «podría ser una adición posterior».
Esteban morrió'l 15 d'agostu de 1038 y foi soterráu na basílica de Székesfehérvár. El so reináu foi siguíu por un llargu periodu de guerres civiles, enfrentamientos relixosos ya invasiones estranxeres. La inestabilidá política terminó en 1077 cuando Ladislao, nietu de Basilio, xubió al tronu.
Familia
thumb|upright=.75|Esteban y la so esposa Gisela na fundación d'una ilesia en [[Óbuda (Crónica allumada).]]Esteban casóse con Gisela de Baviera, una fía del duque Enrique «l'Amarradiegu», sobrín del emperador Otón I. La suegra d'Esteban yera Gisela de Borgoña, miembru de la dinastía güelfa. Nacida alredor de 985, Gisela yera más nuevu que'l so home y sobrevivió-y 26 años dempués de la so muerte. Abandonó Hungría en 1045 y terminó los sos díes como abadesa de l'abadía de Niedernburg en Passau en 1065.
Anque la Crónica allumada afirma qu'Esteban «nició munchos fíos», solu dos d'ellos —Otón y Emerico— son identificaos pol so nome.
Mientres sieglos aldericóse l'orixe d'Ágata —esposa d'Eduardo «el Exiliáu»— y se hipotetizó que tamién yera fía d'Esteban. Dellos llibros renacentistes aseguraben que yera fía o hermana d'un emperador Enrique» (probablemente Enrique II o Enrique III), pero'l historiadores consideren pocu probable que les cróniques medievales ignoraren esta información. Los historiadores modernos Georgio Pray (Annales Regum Hungariae, 1764), Peter Frederik Suhm (Geschichte Dänmarks, Norwegen und Holsteins, 1777) y István Katona (Historia Critica Regum Hungariae, 1779) suxuren que yera fía d'un hermanu d'Enrique II, Bruno de Augsburgu —un eclesiásticu descritu como beatae memoriae, pero ensin descendencia conocida—; ente que Dániel Cornides (Regum Hungariae, 1778) intentó harmonizar les teoríes alemán y húngaru y allugó a Ágata como fía de Gisela de Baviera, hermana d'Enrique II y esposa d'Esteban. Esta solución siguió siendo popular ente los eruditos en bona parte del sieglu|XX||s}}. Gabriel Ronay argumenta que la tentadora idea de rellacionar a Margarita d'Escocia (fía d'Ágata) como la nieta d'Esteban (dambos canonizaos pola Ilesia católica) nun esplica por qué la muerte del rei desencadenó una crisis dinástica n'Hungría o, siquier, por qué la familia d'Ágata nun participó nesa disputa. Si Esteban y Gisela fueren los padres, la descendencia d'Ágata tendría derechos sobre la Corona húngara, pero nun hai nicios en fontes húngares de que dalgún de los fíos del monarca sobreviviéra-y. Coles mesmes, si les teoríes qu'impliquen a Enrique II fueren ciertes, Ágata tenía más años que'l so home Eduardo y, por tanto, yera vieya nel momentu de la nacencia del so últimu fíu, Edgar. A última hora, la mayoría d'investigadores coinciden en nun incluyila nel árbol xenealóxicu de los dos emperadores teutonos y el rei húngaru.
La siguiente xenealoxía presenta los antepasaos d'Esteban I d'Hungría y los sos familiares mentaos nel artículu:
{{familytree | | | |!| | | | |!| | | |!|
Gissey-le-Vieil
Gissey-le-Vieil ye una comuña francesa del departamentu de Côte-d'Or, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Esteban I d'Hungría
Fundador d'Hungría
N'Hungría, Esteban siempres foi consideráu como unu de los estadistes más importantes de la so historia. El so principal llogru foi l'establecimientu d'un Estáu cristianu qu'aseguró la sobrevivencia de los húngaros na cuenca cárpata, en contraste colos hunos, ávaros y otros pueblos que primeramente ocuparen el mesmu territoriu. Sobre esto, Bryan Cartledge conclúi qu'Esteban tamién -y dio al so reinu «cuarenta años de relativa paz y un reináu firme, pero ordinariu».
Gissey-le-Vieil
Tien una población de y una superficie de  km².
Esteban I d'Hungría
Fundador d'Hungría
Los sos socesores, incluyíos los descendientes del duque Basilio, taben entusiasmaos por resaltar la so devoción polos llogros d'Esteban. D'alcuerdu a la Crónica allumada del sieglu|XIV||s}}, magar que'l fíu de Basilio, Andrés, llegó'l poder gracies a una rebelión sofitada polos infieles, decidió prohibir los ritos paganos y declaró que los sos súbditos «tendríen de vivir en toles coses que la llei del santu rei Esteban dixéra-yos». Na Hungría medieval, les comunidaes que reivindicaben un estatus privilexáu o intentaben caltener les sos propies «llibertaes» frecuentemente defendíen que l'orixe d'esi calter especial atribuyir a Esteban. Por casu, una carta de 1347 proveniente del pueblu de Táp y empobinada al rei Luis I menta delles quexes contra l'abadía de Pannonhalma, ente elles que los impuestos que l'abá pretendía cobra-yos contradicíen «la llibertá que se-yos concediera en tiempos del rei Esteban el Santu».
Veneración
thumb|[[Retablu del rei Esteban dedicando'l so país a la Virxe María y nomándola Patrona Hungariae (patrona d'Hungría) na catedral basílica de san Esteban en Székesfehérvár (1775).]]El cultu a Esteban apaeció dempués del llargu periodu d'anarquía que caracterizó al gobiernu de los sos socesores inmediatos. Sicasí, nun hai evidencia de la veneración a Esteban antes de la so canonización. Por casu, el primer miembru de la familia real que lleva'l so nome, Esteban II, nació a principios del sieglu|XII||s}}.
El procesu de canonización foi empecipiáu pol nietu del duque Basilio, el rei Ladislao I, que consolidó'l so poder al prindar y encarcelar al so primu Salomón. Según l'obispu Arduino, la canonización foi «decretada nuna carta apostólica, por orde de la sede romana», lo que suxure que la ceremonia foi dexada pol papa Gregorio VII. L'eventu empezó'l 15 d'agostu de 1083 na tumba d'Esteban, onde los creyentes realizaron tres díes d'ayunu y oración. La lleenda diz que'l ataúd non pudo abrir hasta que Ladislao I lliberó a Salomón del so cautiverio en Visegrád. Cuando esto asocedió, munchos de los presentes recibieron de milagros de sanación, acordies coles mesmes lleendes. L'historiador Kristó atribúi los sanamientos a una psicosis de mases o la decepción. Les lleendes d'Esteban tamién indiquen que'l 20 d'agostu los sos restos arumar y embalsamar» alzar de l'arca, que enllenóse con «agua rosada». Esi mesmu día, Emerico y l'obispu de Csanád, Gerardo, tamién fueron canonizaos.
La primer lleenda d'Esteban, la llamada Lleenda mayor, foi escrita ente 1077 y 1083. Esti manuscritu apurrió una semeya idealizada del rei, qu'en vida dedicó'l so reinu y a sigo mesmu a la Virxe María, pero la Lleenda menor —compuesta alredor de 1100 mientres el reináu de Colomán— enfatizó la severidá d'Esteban. Una tercer lleenda, tamién redactada na dómina de Colomán y pol obispu Arduino, basar nos dos lleendes mentaes y foi aprobada en 1201 pol papa Inocencio III como l'haxografía oficial del santu. Gábor Klaniczay argumentó qu'estos documentos «abrieron un nuevu capítulu nes lleendes de los gobernantes veneraos como un xéneru [lliterariu]» y suxurió qu'un monarca podía algamar la santidá al traviés del usu activu» de los sos atributos reales. Según los cánones de la Ilesia, Esteban foi'l primera miles Christi («soldáu de Cristu») triunfante ente los monarques canonizaos; tamién el primeru «rei confesor» que nun sufrió nengún martiriu, en contraste colos monarques anteriores.
El cultu a Esteban estendióse más allá de les fronteres d'Hungría. Primeramente, yera veneráu principalmente en Scheyern y Bamberg, en Baviera, pero les sos reliquies tamién fueron llevaes a Aquisgrán, Colonia, Montecassino y Namur. Tres la lliberación de Buda en manes de los turcos otomanos, el papa Inocencio XI espublizó'l cultu del rei Esteban a tola Ilesia católica romana en 1686 y declaró el 2 de setiembre'l so día de fiesta. En 1969 la fiesta de Joaquín foi treslladada al 16 de xunetu y el día festivu d'Esteban camudó a la fecha qu'ocupaba Joaquín, el 16 d'agostu, un día dempués del fallecimientu del rei. Esteban ye veneráu como'l santu patrón d'Hungría y consideráu como'l proteutor de reis, albañiles, picapredreros, canteros y los neños que sufren d'enfermedaes graves. La so canonización foi reconocida por Bartolomé I, patriarca ecuménicu de Constantinopla, en 2000. Nel calendariu de la Ilesia católica húngara, la fiesta d'Esteban repara'l 20 d'agostu, día en que les sos reliquies fueron treslladaes d'una llocalidá a otra. Amás, un día de fiesta separáu (30 de mayu) ta dedicáu a la so Santa Diestra».
La Santa Diestra»
thumb|upright=.75|[[Relicariu de la Santa Diestra na basílica de san Esteban en Budapest.]]La diestra o mano derecha d'Esteban (n'húngaru, Szent Jobb) convertir nun oxetu de cultu. Un clérigu llamáu Mercuriu robar, pero foi atopada'l 30 de mayu de 1184 nel condáu de Bihar. El robu de reliquies sagraes (furta sacra) foi una tema bien mentada les biografíes de los santos. L'obispu Arduino describió'l descubrimientu de la mano derecha acordies con esta tradición, incluyendo supuestes aventures y visiones. Una abadía alzada nel condáu de Bihar (agora en Szentjobb/Sâniob) foi nomada dempués y dedicada a la veneración de la Santa Diestra.
La reliquia tuvo abelluga mientres sieglos na abadía de Szentjobb, sacante mientres la invasión mongola de 1241 y 1242 cuando foi treslladada a Ragusa (Dubrovnik) y tornó a Székesfehérvár en c. 1420. Dempués de la ocupación otomana de los territorios centrales del Reinu d'Hungría a mediaos del sieglu|XVI||s}}, foi curiada en munchos llugares —como Bosnia, Ragusa y Viena— y devuelta a Hungría en 1771 cuando la reina María Teresa donar al claustru de les hermanes de Loreto en Buda. La reliquia tuvo na capiya de san Segismundo del castiellu de Buda ente 1900 y 1944, nuna cueva cerca de Salzburgu en 1944 y 1945 y, nuevamente, coles hermanes de Loreto ente 1945 y 1950. Finalmente, dende 1950, la Santa Diestra permanez na basílica de san Esteban en Budapest. Una procesión añal qu'exhibía la reliquia se instituyó en 1938 y siguió hasta 1950 cuando foi prohibida pol gobierno comunista, anque se volver# a entamar en 1988.
Conseyos
Según la Lleenda mayor del rei Esteban, el rei «compiló pola so cuenta un llibru pal so fíu sobre la educación moral». Esta obra, agora conocida como Conseyos o De institutione morum, caltener en manuscritos copiaos a finales de la Edá Media. Anque los estudiosos alderiquen si realmente puede atribuyise al rei o un clérigu, la mayoría ta d'alcuerdu en que se compunxo nes primeres décades del sieglu|XI||s}}.
L'argumentu central de les Conseyos ye que la realeza ta «inseparablemente coneutada» cola fe católica. El so autor enfatizó qu'un monarca ta na obligación de faer donaciones a la Ilesia y consultar regularmente a los sos prelaos, pero tamién d'aplicar castigos a los clérigos que «faen el mal». Una de les sos idees básiques yera qu'un soberanu tien de cooperar coles pilastres del so gobiernu», esto ye, los prelaos, aristócrates, ispán y guerreros.
Nes artes
Dende finales del sieglu|XIII||s}} Esteban foi una tema popular na poesía húngara. Les primeres composiciones fueron himnos relixosos que retrataron el retrataron como l'apóstol de los húngaros». La poesía secular, especialmente los versos escritos pal so día de fiesta, siguió un patrón similar y enfatizaban el papel d'Esteban como'l primer rei d'Hungría. Los poetes describiéronlu como'l símbolu de la identidá nacional, independencia y capacidá de la nación húngara pa sobrevivir al gobiernu comunista ente 1949 y 1989.
Un himnu escritu a finales del sieglu|XVIII||s}} nel qu'empondera al rei como «estrella radiante de los húngaros» síguese cantáu nes ilesies. Ludwig van Beethoven compunxo la obertura El rei Esteban, o'l Primer Benefactor d'Hungría (König Stephan oder Ungarns erster Wohhtäter) pa la inauguración d'un teatru en Pest en 1812. Según el músicu James M. Keller, «[l]vos unísonos descendentes qu'empecipien la Obertura del rei Esteban paecíen prefigurar l'apertura de la Novena sinfonía [... y] depués una tema posterior, introducíu por flautes y clarinetes, paez cuasi una variación [...] de la famosa melodía “Oda a l'allegría” del final de la Novena sinfonía». El compositor húngaru Ferenc Erkel nomó István király («Rey Esteban») a la so última ópera completa en 1885. En 1938, Zoltán Kodály escribió una pieza coral llamada Ének Szent István Királyhoz («Himnu al rei Esteban»). En 1983, los cantantes Levente Szörényi y János Bródy compunxeron una ópera rock —István, a király («Esteban, el rei»)— basada nos primeros años del so reináu. Diecisiete años más tarde, en 2000, Szörényi presentó una secuela llamada Veled, Uram! («¡Usté, señor!»).
Cueva de Llonín
La cueva de Llonín, Concha de la Cova o cueva del quesu ta asitiada nel pueblu de Llonín, nel conceyu asturianu de Peñamellera Alta, n'España. Ta incluyida na llista del Patrimoniu de la Humanidá de la Unesco dende xunetu de 2008, dientro del sitio «Cueva d'Altamira y arte rupestre paleolíticu del Norte d'España» (n'inglés, Cave of Altamira and Paleolithic Cave Art of Northern Spain).
Esta cueva foi afayada en 1957 por productores de quesu que buscaben un llugar pa lleldarlos. Magar ye en marzu de 1971 cuando'l grupu d'espeleoloxía Polifemo d'Uviéu dar a conocer.
La cueva tien distintos dibuxos d'animales (Bisontes, renos, cabres, etc.) y símbolos superando'l centenar de figures representaes lo que fai que seya la cueva asturiana con mayor númberu de representaciones plástiques.
La cueva ta cerrada al públicu.
Nel parque de la prehistoria de Teberga esiste copia d'una pequeña parte de la cueva pa la so visita.
Cueva de Samoreli
Trátase d'una cueva con restos de pintura rupestre afayada nel sieglu XIX. Formen tres grupos de grabaos nos que nun se representa nengún tipu de figura.
Ta declarada como Bien d'Interés Cultural.
Oviedo Express
Argumentu
El tren Oviedo Express llega a la estación, nél viaxen un grupu d'actores risibles que van representar el clásicu La Rexenta de Leopoldo Alas "Clarín". La llegada del grupu va camudar la vida na ciudá en tolos estratos sociales, faciendo de la cinta un reflexu de la vida nes ciudaes pequeñes. El principal escándalu ye'l protagonizáu pola muyer del Cabezaleru, que se va namorar d'ún de los actores principales del repartu.
927
Fechos
left|38px| Asturies
Europa
Cueva de San Antonio
La cueva presenta restos prehistóricos de conches y una pintura d'un caballu en color negru. Foi declara Bien d'Interés Cultural por decreto Llei en 1985.
Athemus curvatus
Athemus curvatus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Distribución xeográfica
Alcuéntrase en Sichuan, (China).
Provincia de Relizane
Relizane (n'árabe: ولاية غليزان ), ye un vilayato d'Arxelia. La ciudá de Relizane ye la so capital. Otres llocalidaes d'esta provincia son: Bendaoud, Bouzegza, Hamri, Kalaa, Mazouna y Zemmoura.
Territoriu y población
Tien una estensión de territoriu qu'ocupa una superficie de 4.870 km². La población d'esta provincia ye de 733.060 persones (cifres del censu del añu 2008). La densidá poblacional ye de 150,5 habitantes per cada quilómetru cuadráu d'esta provincia.
Atómetru
L'atómetru ye la unidá de llonxitú qu'equival a una trillónesima parte d'un metru.
Cueva de Traúno
La Cueva de Traúno ta asitiada na llocalidá asturiana de Cáraves, Trescares en Peñamellera Alta. Esta cueva contién restos d'arte rupestre.
Atómetru
1 am = 1x10-18m
Cueva de Traúno
Atópense na cueva los denominaos lliniales esteriores unes incisiones de riegu fondu que formaben llinies paraleles o series de llinies entecruzaes.
Atómetru
Paez que'l diámetru d'un electrón mide aproximadamente 1 attómetru.
Cueva de Traúno
La datación de les pintures ye bien complicada al caltenese solo esti tipu de grabaos y non otros con formes figuratives.
Ta protexida como Bien d'Interés Cultural.
Gissey-sous-Flavigny
Gissey-sous-Flavigny ye una comuña francesa del departamentu de Côte-d'Or, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Serinus reichardi
Serinus reichardi ye una especie d'ave de la familia Fringillidae.
El so hábitat natural son les sabanes grebes.
Serinus rufobrunneus
El serín de Príncipe (Serinus rufobrunneus) ye una especie d'ave paseriforme de la familia Fringillidae.
Distribución xeográfica
Ye endémica de Santu Tomé y Príncipe.
Subespecies
Reconócense les siguientes:
Serinus rothschildi
Serinus rothschildi ye una especie d'ave paseriforme de la familia Fringillidae nativa d'Arabia Saudita y Yeme.
Hábitat
El so hábitat natural son los montes secos tropicales o subtropicales y carbes seques subtropicales o tropicales.
Mirabilis jalapa
thumb|Grana madura. thumb|Plántula con cotiledones, catá y nomófilos incipientes. thumb|Flor bicolor El ye la especie más cultivada como planta ornamental del xéneru Mirabilis. Créese que foi esportada dende los Andes peruanos en 1540.
Descripción
Planta yerbácea y viviega con carnoses raigaños tuberosas que puede algamar ente 60 a 150 cm d'altor. Tien tarmos bien ramificaos de cañes argutes. Fueyes peciolaes, ovaes, d'ente 4 a 13 cm de llongura por 10 a 80 mm d'anchu. Les inflorescencies surden nos ápices de les cañes, de cutiu arrodiaes de pequeñes fueyes, con arreyo en forma de campana de 5 a 15 mm de llargu. Flores con 5 estames daqué más sobresalientes que'l mota, ésti d'ente 30 a 55 mm de llargu. Lóbulos iguales o daqué más curtios que'l tubu. Una interesada particularidá d'esta especie ye que na mesma planta pueden dase flores de distintos colores simultáneamente, ya inclusive una flor individual pue tar chiscada de dellos colores. Otru de los fenómenos que presenta ye'l cambéu de color. Por casu, na variedá mariella, a midida que la planta madura, puede producir flores que camuden gradualmente al rosa escuru. De la mesma, les flores blanques pueden camudar al violeta claru.
Son polinizaes por poliyes Sphingidae d'espiritrompa llarga.
Les granes son aquenios ovaos o elípticos de 6 a a 8 mm de llongura por 2 a 5 mm d'anchu. De testura engurriada y un color verduzco-amarellentáu pasando al negru al maurecer.
Distribución, hábitat y cultivu
M. jalapa habita nes zones tropicales de Suramérica, anque se naturalizó por toles rexones tropical y templar. En rexones templaes de clima más frescu, suelen morrer coles primeres xelaes, brotando nuevamente na siguiente estación templada de los raigaños tuberosos.
Estudios xenéticos
Carl Correns tomó M. jalapa como organismu modelo nos sos estudios sobre la heriedu extranuclear citoplasmática. Utilizó les fueyes d'una planta variegada pa probar cómo ciertos factores fuera del nucleu afectaben al fenotipu d'una forma ensin esplicar pola teoría de Mendel.
thumb|Granes thumb|Vista de la planta thumb|Detalle de la flor
Propiedad
Ocho betaxantines (indicaxantin, vulgaxantin-I, miraxantin-I, -II, -III, -IV, V y -VI) pueden aisllase de l flores de M. jalapa.
Rotenoides (mirabijalona A, B, C y D, 9-O-methyl-4-hydroxyboeravinona B, boeravinona C y F, y 1,2,3,4-tetrahydro-1-methylisoquinoline-7,8-diol) pueden ser estrayíes de los raigaños.
L'analís del estractu metanólico de les partes aérees produz β-sitosterol, stigmasterol, acedu ursólico, acedu oleanólico y brassicasterol.
Fraccionamiento empuestu por Bioensayo d'un estractu orgánicu de la masa celular d'un cultivu de célules vexetales manipulada de M. jalapa condució al aislamientu y la posterior identificación d'una isoflavona, un roteinoid y un dehydrorotenoide, Dos d'estos compuestos son responsables de l'actividá antimicrobiana frente a Candida albicans.
Fraccionamiento empuestu por Bioensayo del estractu metanólico de M. jalapa tamién condució al aislamientu d'una amida polifenólica activa: N-trans-feruloyl 4′-O-methyldopamine. Esti compuestu presenta actividá moderada como un inhibidor de la bomba d'espulsión contra'l multirresistente Staphylococcus aureus.
Usos
Un tinte carmesí comestible llograr de les flores pa dar color a mocaes y auries.
Na medicina a base de yerbes, partes de la planta pueden utilizase como diuréticu, purgante, y como vulneraria (sanamientu de feríes). La raigañu cree un afrodisiacu, según diuréticu y purgante. Utilizar nel tratamientu de la hidropesía.
Les fueyes utilizar p'amenorgar la inflamación. Una decocción d'ellos (maceración y ferviendo) utilizar pa tratar los abscesos. El zusmiu de la fueya puede ser utilizáu pa tratar feríes.
La planta tien potencial pa la biorremediación de suelos contaminaos con concentraciones moderaes de metales pesaos ​​como'l cadmiu.
Taxonomía
Mirabilis jalapa describióse por Carlos Linneo y espublizóse en Species Plantarum, vol. 1, p. 177 en 1753.
Provincia de Saïda
División alministrativa
La provincia ta estremada en 6 daires (distritos), que de la mesma s'estremen en 16 comuñes (ciudaes). Dalgunes de les comuñes son: Maamora y Youb.
Demografía
La población de la Provincia de Saïda ye de 330 641 persones (cifres del censu del añu 2008). La densidá poblacional ye de 48,88 habitantes per cada quilómetru cuadráu d'esta provincia.
Gaspar de Baeza
Gaspar de Baeza (Baeza, Xaén, 1540 - 1569), xurisconsultu, humanista, traductor y escritor español del Sieglu d'Oru.
Estudió lleis nes Universidaes de Granada y Salamanca; nesta postrera foi discípulu del xurista Juan Orozco. Foi consideráu unu de los xurisconsultos más importantes de la so dómina, nel cercu del llamáu humanismu xurídicu en llatín practicáu n'Italia pol célebre Andrea Alciato. Exerció como abogáu na Real Chancillería de Granada y profesor de la so universidá y frecuentó la conxusta d'Alonso de Granada Venegas, onde conoció a Hernando d'Acuña, Diego Hurtado de Mendoza, Juan Llatín, Luis Barahona de Sotu, Pedro de Padilla, Gregorio Montés y Jorge de Montemayor. Tradució al castellán la Historia Xeneral (Salamanca: 1562-63); Comunidaes d'España (Granada: 1564) y los Aponderamientos o vides curties de los caballeros antiguu y modernu (Granada: 1568), obres escrites en llatín pol «doctissimo Paolo Jovino», más conocíu como Paolo Giovio. Destacó tamién pol so dominiu de la teoloxía, filosofía, gramática, xeografía y hestoria.
Athemus delicatulus
Athemus delicatulus ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Distribución xeográfica
Alcuéntrase en Sichuan, (China).
Gissey-sur-Ouche
Gissey-sur-Ouche ye una comuña francesa del departamentu de Côte-d'Or, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Saint John (Islles Vírxenes)
right|thumb|250px|Mapa de les Islles Vírxenes Americanes Saint John ye la más pequeña de les tres islles principales de les Islles Vírxenes Americanes, un territoriu non incorporáu de los Estaos Xuníos d'América. Ta allugada nel mar Caribe, a cuatro milles al este de Saint Thomas, aú s'alluga la capital del territoriu, Charlotte Amalie, y a cuatro milles al sur de Tortola, nes Islles Vírxenes Britániques. Tien una estensión de 50,8 km² y una población de 4.170 habitantes (U.S. Census Bureau, 2010). La islla carez d'aeropuertu, asina que’l accesu tien que facese'n barcu. Hai serviciu por ferry con frecuencia horaria dende Saint Thomas y diaria dende Tortola; hai tamién servicios regulares dende Virgin Gorda, Jost Van Dyke y Anegada. El 60% del territoriu de la islla forma parte del Parque Nacional de les Islles Vírxenes.
Historia
Los primeros habitantes de la islla foron pobladores arawak qu'aportaron a ella dende la zona costera de Colombia y Venezuela alredor del añu 300. Permanecieron nella hasta'l 1300, cuando foron espulsaos polos caribe (pueblu)|caribe.
El primer européu que vio l'archipiélagu foi Cristóbal Colón demientres el so segundu viaxe al Nuevu Mundu en 1493. Denomó al grupu de isllas como les Once mil vírxenes, n'honor de la fiesta de Santa Úrsula y les 11.00 vírxenes que foron martirizadas con ella. right|thumb|250px|Vista de la Bahía del Arrecife (Reef Bay) Nun hebo, por embargu, europeos viviendo na islla hasta que foi ocupada pola Compañía Danesa de les Indies Occidentales. Foron, posiblemente, ellos los que-y dieron el so nome actual (Sankt Jan en danés) a la islla. La corona danesa tomó'l control de la colonia, formada por esta islla, la de Saint Thomas y la de Saint Croix, en 1754. Entamaron a desarrollarse grandes plantaciones d'azúcar, y con ellas aportaron munchos esclavos. Na islla ocurrió una de les primeres revueltes importantes d'esclavos; en 1733, akwamu orixinarios de la Costa del Oru tomaron el control de la islla por seis meses. Los daneses, cola ayuda de soldaos franceses llegaos de la Martinica, consiguieron derrotalos. Primero que los franceses los pañaran más d'una docena d'homes y muyeres suicidáronse. La proporción d'esclavos na población total de la islla en 1775 respeuto a los daneses yera de 5 a 1, y a ellos hai que sumar a los indíxenes caribe y arawak, que foron esclavizaos al puntu de quedar cuasimente desaniciaos. La esclavitú foi abolida definitivamente na islla el 3 de xunetu de 1848.
En 1917 los Estaos Xuníos compráron-y les islles a Dinamarca por 25 millones de dólares col oxetivu d'establecer una base naval pa prevenir los intentos d'espansión alemana n'América. Amás d'ello, reconocieron la reivindicación danesa de la soberanía de Groenlandia, qu'Estaos Xuníos tamién reclamaba pa sigo. Les Indies occidentales daneses convirtiéronse nes Islles Vírxenes Americanes, un territorio non incorporáu de los Estaos Xuníos. Los sos ciudadanos son ciudadanos estauxunidenses, magar que nun pueden votar nes eleiciones presidenciales y tienen representantes nel congresu con voz pero ensin capacidá de votu. Esto, sicasí, ta impugnáu nos tribunales, y los que defenden el derechu de los ciudadanos a tener presencia nel Congresu y a elixir al presidente aleguen que ye un casu de discriminación racial. Afirmen que'l Congresu de 1917, con tolos sos miembros de raza blanca, refugó dá-yos estos derechos porque yeren un territoriu con una gran mayoría de ciudadanos de raza distinta a la blanca. Nostante dende 1972 los ciudadanos escueyen al so propiu gobernador, y tienen un gran nivel d'autonomía, con un parllamentu de 15 miembros que representen a les trés islles.
En 1956 Laurance Rockefeller donó la mayoría de les tierres que comprara na islla al Serviciu de Parques Nacionales de los Estaos Xuníos cola condición de que ficieran un espaciu natural protexíu. El parque nacional cubre alredor del 60% de la superficie de la islla de Saint John, incluyendo bona parte de la llinia de costa y los arrecifes coralinos. La proteición estendióse en 2001 cola creación del Monumentu Nacional del Arrecife Coralinu de les Islles Vírxenes.
Subdistritos
thumb|right|250px|Distritos y sodistritos de les Islles Vírxenes Americanes Saint John sodivídese nos siguientes sodistritos (ente paréntesis la so población según el censu de 2010):
Gobiernu
Los residentes de les islles elixen cada cuatro años un parllamentu de 15 delegaos que deciden la mayoría de les cuestiones relatives al gobiernu de les islles. Siete d'ellos son de Saint Croix, otros siete de Saint Thomas y Saint John y el décimoquintu, elixíu a mayores, tien que ser residente en Saint John. Amás de a ellos, los residentes elixen tamién un gobernador pa un mandatu de cuatro años. Saint John nun tien un gobiernu propiu, magar que'l gobernador designa un alministrador pa la islla. Esta figura, sin poder real, actúa como conseyeru del gobernador y como'l so voceru pa desplicar a la población les polítiques de so.
Cruz Bay tien convertíose na principal de la ciudá de la islla dende que'l serviciu de ferry dende Saint Thomas ye la principal ruta d'entrada a la islla. Anantes d'eso Coral Bay yera'l centru de l'actividá económica de la islla, porque'l so puertu natural servía d'abellugu a los veleros, que teníen amás una ruta de navegación percómoda hasta les Islles Vírxenes Britániques.
Les agües qu'arrodien la islla son xixilaes pola Guardia Costera de los Estaos Xuníos, con patrulleres que tienen la base en Miami y San Xuan de Puertu Ricu.
Economía
right|thumb|250px|Trunk Bay, una de les playes más guapes del mundu. La principal exportación de la islla foi, por sieglos, la caña d'azúcar, producida en grandes cantidaes gracies al trabayu de mano d'obra esclava indíxena y africana. Esa industria, nostante, desapaeció en cuantes que se-y dio a los esclavos la llibertá, y la economía de la islla anguaño ta completamente volcada nel turismu y los servicios turísticos.
Recursos turísticos
Saint John ye perconocida pola so belleza natural y la guapura les sos playes, porque les restricciones a la construcción impidieron que tea tan urbanizada y alteriada pola actividá humana como les otres dos islles del archipiélagu. Saint John ye un destinu turísticu, mui solicitáu pa correr la noviada, y tien dos grandes centros turísticos y una playa considerada como una de les diez más guapes del mundu. Ye tamién la más esclusiva y cara de les islles del archipiélagu, lo que la fai destinu favoritu de xente rica; tantu que-y punxeron el nomatu de la Beverly Hills del Caribe. Cruz Bay, na costa occidental, ye'l principal puertu. A ella aporten los ferrys y nella concéntrense la mayoría de los servicios turísticos: alquileres de coches, restoranes... y les trés principales zones de compres de la islla: Mongoose Junction, el Marketplace y Wharfside Village. Coral Bay, na costa oriental, ye la otra ciudá de la islla, muncho más pequeña y con menos actividá comercial.
Dos tercios de la islla tán incluyíos nel parque nacional, qu'inclúi, na costa norte, dalguns de les playes más guapes del Caribe. La más espectacular y conocida ye Trunk Bay, qu'apaez davezu nes llistes de les diez playes más guapes del mundu que faen dalgunes de les más importantes revistes de viaxes del mundu. La playa, como toles del parque nacional, son d'accesu llibre pa tol mundu. El restu de la costa de la islla, sobre too nes fasteres septentrional y oriental, ye de propiedá privada. Hai dos zones de cámping nes playes de Maho Bay y Cinnamon Bay, y cartelos identificativos de la flora y la fauna que puede alcontrase nos arrecifes de coral. Les playes del sur de la islla son mayormente pedreros, mui xabaces y de difícil accesu.
La temporada alta pal turismu va del final d'ochobre hasta xunu, cuando se celebra el Festival de San Xuan. Los meses de veranu, percalurosos, son los menos utilizaos pa visitar la islla.
Zeptómetru
El zeptómetru ye la unidá de llonxitú qu'equival a una miltrillónesima parte d'un metru.
L'abreviatura ye zm.
1 zm = 1x10-21m
Gomméville
Gomméville ye una comuña francesa del departamentu de Côte-d'Or, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Glanon
Glanon ye una comuña francesa del departamentu de Côte-d'Or, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Cueva de Trescalabres
La Cueva de Trescalabres atopar na parroquia de Posada, nel conceyu asturianu de Llanes.
Trátase d'una cueva con pequeñes representaciones rupestres y restos de ferramientes pertenecientes a los periodos solutrense y asturiense.
Les pintures esistentes representen a un uro completu, una cabeza de uro un signu vulvar y unes serie de llinies sueltes. Toes estes pintures tán trazaes con tinte coloráu pertenecientes al estilu III.
Ireneia Melo
Ireneia Melo ye una micóloga, taxónoma, y profesora portuguesa. Trabaya sobre la taxonomía ibérica y macaronésica, florística, sistemática de poliporoides basidiomicetes corticioides (fungos) de Portugal. Pertenez al personal académico del Muséu, Llaboratoriu y Jardim Botânico Tropical de la Universidá de Lisboa.
En 1969, llogró la llicenciatura en bioloxía pola Facultá de Ciencies, de la Universidá de Lisboa. Y en 2001 el PhD en bioloxía, pola Carrera del Investigador de la mesma casa d'altos estudios.
Cueva de la Coberiza
La Cueva de la Coberiza, Cueva de Coberizas o Cueva Sabina ta asitiada nes cercaníes de Posada, llocalidá perteneciente a la parroquia de Posada, nel conceyu asturianu de Llanes.
La cueva caltién restos d'una pintura rupestre indicada por Obermaier en 1925 que representa la contorna d'un cérvidu.
Historia de la India
320px|thumb|Pintura rupestre en [[Bhimbetka.]]
La historia de la India na dómina precedente a 1945 ye indixebrable de la historia del subcontinente asiáticu al cual pertenez esta nación.
Nel III mileniu e.C., delles cultures neolítiques estender no que güei ye Paquistán y la zona noroeste de la República de la India. Mientres l'I mileniu e.C., los arios védicos estender pol Panyab y l'llanura del Ganges (nel norte de la India).
De primeres del periodu de los Reinos Medios, el norte de la India taba apoderáu polos arios, ente que nel sur yera prominente la cultura dravidiana. A partir del sieglu X, los imperios islámicos establecer nel noroeste de la India, rematando col Imperiu mogul.
La invasión británica de la India empieza nel sieglu XVII y llega al so apoxéu en 1857. La independencia resultó na división del Raj británicu en tres Estaos: República de la India India, Paquistán y Bangladex.
Prehistoria (hasta ca. 1750 a.C)
=== Edá de piedra tiénense pruebes de la presencia de seres humanos modernos (Homo sapiens) nel subcontinente indiu dende hai unos 75 000 años. Antes d'ellos, el subcontinente foi pobláu por hominídos ―ente ellos el Homo erectus― hai unos 500 000 años. Topáronse restos aisllaos de Homo erectus en Hathnora, nel valle del Narmada, nel centru de la India. En partir noroeste del subcontinente afayáronse ferramientes ellaboraes por protohumanos que fueron dataes en 2 millones d'años.
El sitiu arqueolóxicu más antiguu del subcontinente, con restos d'homínidos, atopar nel valle del ríu Soan, contién restos d'homínidos. Atopáronse sitios d'industria lítico soaniana na rexón de Sivalik, nos actuales Paquistán, India y Nepal.
Les cueves de Edakkal son petroglifos de la Edá de Piedra que se cree que daten de siquier 6 000 a.C, ya indiquen la presencia d'una civilización o asentamientu prehistóricu neolíticu en Kerala. Los petroglifos de Edakkal son raros y son los únicos exemplos del sur de la India.