cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Historia del asturianu
Los primeros habitantes d'Asturies y Lleón
D'esti xeitu, atopamos nel asturianu pallabres pre-indoeuropees como vega, cotoya, artu, cuetu o cachiparru que bien de vegaes llegaron direutamente y otres munches pel llatín.
Los romanos
Los romanos aporten a Asturies nel sieglu I e.C. más tarde qu'al restu la península sieglu III e.C... Entama asina una romanización tardía na que los ástures fixeron de so la llingua y la cultura de los conquistadores. El llatín convirtióse asina na llingua propia d'asturianos y lleoneses anque non de sópitu, sinón de xeitu progresivu por mor de casamientos y ventaxes alministratives como la ciudadanía romana o'l repartu de tierres.
El procesu de romanización diose tamién notros llugares, lo qu'esplica que la llingua emplegada daquella, el llatín vulgar fore de la que derivaren darréu les denomaes llingües romániques, como'l gallegu, el portugués, l'occitanu o l'aragonés amás de munches otres.
La Edá Media
thumb|right|300px|Monesteriu de San Vicente, llugar onde ta guardada bona parte de la producción escrita n'[[asturianu medieval]] Ye na Edá media onde podemos asitiar la nacencia del asturianu como llingua, magar que, la so evolución d'entós p'acá, camudare muncho les estructures gramaticales, la fonética y la ortografía. La tresformación de llatín a asturianu produzse de manera progresiva ya imperceutible. Ye imposible dar una data esauta na que'l llatín pasa a asturianu. Sicasí, magar que l'emplegu del asturianu oral tea espardíu na alta Edá media y seya cásique unánime, el llatín siguirá como llingua de la cultura, de los documentos llegales per bien de tiempu. Ún de los documentos que meyor espeyen la evolución del llatín ye la llamada Cayuela de Carrio, del sieglu VIII, afayada en Villayón y que recueye un conxuru escontra los nuberos nun tipu de llingua popular yá bien estremada del llatín clásicu.
Ye la nacencia del Reinu d'Asturies que más llueu será Reinu de Lleón una de les principales causes que despliquen que nel nuesu territoriu llegare a formase una llingua estremada dende'l llatín del antiguu Conventum Asturum. Esti Reinu nun ocupaba namái que les tierres asturianes, sinón tamién les de Lleón (d'ehí que fora llamáu tamién dende'l sieglu X lleonés a la llingua propia), Galicia y parte de Portugal y Castiella. Amás d'ello conquistó tierres allugaes al sur del ríu Dueru, hasta estremadura y Andalucía occidental. Por mor d'ello aínda caltiénense na fala d'anguaño d'eses rexones delles traces carauterístiques del asturianu.
Asitiáu'l Reinu d'Asturies, el llatín d'usu llegal, emburriáu pola presión d'una sociedá esclusivamente asturfalante no oral; va reculando y dexando-y pasu al asturianu, que devién en llingua llegal del reinu y emplégase en milenta documentos notariales, de pleitos y de bien de coses. Nun ye, poro, casualidá que'l primer documentu escritu n'asturianu seya ún d'estes carauterístiques: El Fueru d'Avilés, del sieglu XII, una especie de constitución d'esti conceyu asturianu. Hai qu'esperar a la segunda metá del sieglu XIII pa que la escritura n'asturianu fáigase normal y funcione como l'auténtica llingua oficial del país. D'esta dómina consérvense bien de testos, pero'l más improtante ye'l llibru llamáu Fueru Xulgu, traducción al asturianu del antiguu códigu llegal del Reinu visigodu
Desgraciadamente, malpenes conócense testos lliterarios n'asturianu medieval, pero so nun quier dicir que na dómina nun los hubiere. Una preba, ente otres, podíen dala la bayura d'asturianismos presentes nun manuscritu lleonés del perconocíu Llibru d'Alexandre, anque entemecíos col castellanu. Dotramiente, conócense los nomes d'abondos xuglares asturianos y lleoneses que bien podíen cantar na llingua del Reinu, anque agora nun conozamos les sos obres.
Los sieglos escuros
La perda d'independencia política del Reinu de Lleón al xuntase col de Castiella en 1230, sienta les bases pa un retrocesu progresivu de la so llingua. Ello débese, de mano, a que nel nuevu reinu xuníu de Castiella y Lleón la hexemonía va algamala Castiella. Poro, la llingua más usada na corte ye'l castellanu, que va ser tamién la que s'emplegue de magar entós en tola documentación real. De la mesma, con Alfonsu X El Sabiu (1254-1284), el castellanu y el gallegu van tener un importante usu lliterariu que nun llegó a algamar l'asturianu.
Estos fechos y la creciente política centraliega ya intervencionista de Castiella, afalen gravemente'l procesu desasturianizador nes clases altes de la sociedá y torguen la consolidación del asturianu como llingua lliteraria. Nesti sistema centraliazdor apruz xunto al conceutu estáu nacional, la necesidá d'uniformización llingüística como factor de cohexón de la nueva estructura política.
La nuesa lliteratura queda d'esti mou al marxe del Renacimientu, y una de les posibles causes de l'ausencia d'esmolición pola cuestión llingüística pue que seya l'ausencia d'universidá de los tres territorios nos que se fala la llingua: Asturies, Lleón y Miranda de l Douro
El Barrocu
Antón de Marirreguera (1600-1662)conviértese asina nel primer escritor conocíu n'asturianu y lleva la nuesa lliteratura al Barrocu. Entama'l cultivu de bien de temes cultos: Les obres poétiques son de calter relixosu (Pleitu ente Uviéu y Mérida) o retomen la tradición grecollatina Dido y Eneas o Píramo y Tisbe. Arriendes d'esto, surde'l teatru nel que nun sólo hai denuncia sinón qu'hai una toma de concencia pa cola situación de la llingua. Por exemplu na obra teatral L'Alcalde, del citáu Marirreguera, ridiculízase a un personaxe que fala en castellanu pa presumir d'una bona posición social.
L'asturianu, valórase asina nesta dómina como llingua propia del pueblu por bien d'inteleutuales de l'aristocracia y l'altu cleru. y, amás, como una seña d'identidá histórica de los asturianos como fai l'historiador de Cangas del Narcea Luis Alfonso de Carvallo
Por desgracia, nin en Lleón nin en Miranda de l Douro apruz nengún escritor nestos sieglos y la situación del idioma sigui ehí arrquexada al tarrén de lo oral siguiendo la mesma dinámica de los sieglos escuros. Ye de destacar la coincidencia en non más de 20 años dende'l surdimientu del primer autor n'asturianu y la inauguración de la Universidá d'Uviéu, col ambiente inteleutual qu'afala. Nun ye raro, entós, que'l primer poema de la nuesa llingua seya editáu o conocíu por mor de que ye'l ganador d'un concursu de poesía fechu n'Uviéu
La ilustración asturiana
thumb|150px|Xovellanos un defensor de la llingua asturiana, del so estudiu y dignificación; foi elli quien propunxo la creación d'una Academia.
Nel sieglu XVIII la ilustración pega con fuercia na Asturies de la dómina y un grupu d'inteleutuales encabezaos pol filósofu y escritor Gaspar Melchor de Xovellanos van entamar la defensa de la llingua y a da-y el valir necesariu. Surde entós un esmolimientu pola situación de la llingua y una necesidá de dotala d'instrumentos qu'afalen el so futuru y que vaigan valir de normalización de la mesma. Ye por ello que'l mesmu Xovellanos propón la creación d'una Academia col enfotu de normativizar y recoyer la bayura del idioma. Naz asina en 1788 un diccionariu etimolóxicu del qu'anguaño nun se sabe más nada y ye'l sieglu, el XVIII en que les lletres asturianes ven a la so primer muyer escritora, Xosefa Xovellanos, hermana del pensador. L'asturianu, asina, va garrando puxu ente les capes sociales dominantes y na inteleutualidá, amás de sentase les bases d'una concencia de la situación de la llingua y de los oxetivos a algamar pa la so plena normalización. Ye una dómina de puesta en valir de la llingua y de continuación de la lliteratura qu'entamaría el sieglu anterior Marirreguera. Cultívense los xeneros poéticos (mayoritarios y d'enclín cultista) y el xéneru teatral que nagua por averase al gran públicu.
Asturies
Nel Sieglu XIX, dómina de rexonalismu, continúase y antológase la tradición lliteraria asturiana cola espublización en 1839 del llibru Coleición de poesías en dialecto asturiano de Xosé Caveda y Nava qu'antologa tolos creadores d'enantes y ye asina'l primer llibru n'asturianu. Nesti sieglu, continúen les esmoliciones de los ilustraos pola situación de la llingua y la so normalización y normativización. Escríbese en 1869 la primera Gramática Asturiana, de Junquera Huergo que nun diba asoleyase hasta 1991 pola Academia de la Llingua Asturiana.
L'asturianu va trescalando la sociedá emburriáu poles idees illustraes, y el Principe francés Lluis Lluciano Bonaparte encarga-y a Manuel Fernández de Castro (1834-1905), obispu, poeta y traductor al asturianu d'otres obres relixoses, facer una traducción al asturianu del Evanxeliu según San Mateo asoleyáu en 1861 na ciudá de Londres.
Ye una dómina tamién d'emigración y na que l'asturianu caltiénse vivu ente les comunidaes emigraes, que producen bien d'artículos en revistes y dalguna obra lliteraria como Camín de la Romería. Consolídase asina'l prestixu del idioma, y hasta la prensa asturiana inclúi delles noticies o artículos n'asturianu, destacando Enriqueta González Rubín nel periodismu.
Sicasí, la nota ñegativa, pón-yla la implantación de determinaes idees llingüístiques qu'aparecieren yá nel sieglu XVIII, pero qu'algamaron puxu con Humboldt y col movimientu románticu alemán. Pa éstos, les llingües tán rellacionaes col enclín espiritual y les costumes d'un pueblu, y per ende dase tamién una semeyanza ente'l xeniu de la llingua d'un pueblu y el xeniu de la lliteratura que s'escribe na mesma (volkgeist). Esto da llugar a un cambéu importante na serie lliteraria asturiana: un pueblu de vida rural, de vezos arcaicos y llingua conservadora y arcaizante; asina entamen a apaecer nes obres la tópica bucólica (tornes del "Beatus ille", poemes de Domingo Hevia) el mundiu campesín dexa de ser el llugar dende'l que s'agüeya la realidá, dende'l que se toma la perspeutiva o'l puntu de vista y pasa a convertise n'oxetu poéticu. Asoléyense entós cantares a la vida ideal del campesín, a la tierra na que vive, a lo que dicen ser los sos vezos, la so moral, la so conceición de la hestoria, l'estáu, la política. Dientro d'esta tendencia, Xosé Caveda y Nava va ser el primer esponente de la idealización del mundiu rural, mentanto que Xuan María Acebal va selo de la descripción paisaxística y de la visión idílica del mundiu rural al empar qu'una poesía de calter relixosu empobinada a la Virxe, otru de los mitos de la poesía asturiana de la dómina.
Namái Teodoro Cuesta (1829-1895) recupera la veta festiva y erótica entamada por Marrireguera y pol gran dominiu que tien de la llingua asturiana y de los estilemes propios de la so tradición lliteraria; obres nes que afala esta visión son Munchu güeyu, Andalucía y Asturias y A María inmaculada
Miranda de l Douro
El sieglu XIX ye tamién el de la ñacencia de la lliteratura en mirandés, la variedá falada en Portugal de la llingua asturiana. En 1884 el filólogu y escritor José Leite de Vasconcelos asoleya'l que tendrá l'honor de ser el primer llibru nesta variante del asturianu Flores Mirandesas, de calter poéticu y ye un conxuntu d'ochu poemes. L'autor, que nun yera mirandés, reconoz les sos llimitaciones y la obra tien más valir históricu que lliterariu. Ye quiciabes esti un fechu de que l'actual normativa emplegada en Miranda de l Douro seya d'inspiración portuguesa.
Nesta dómina, en Miranda, estílense les traducciones col envís d'afitar una base escrita pa la llingua d'ende. Ye'l propiu José Leite de Vasconcellos, quien traduz dellos poemes de Camões a les que da'l nome de Camoniana Mirandesa. Otru traductor ye Manuol Sardina cura de profesión qu'escribió na cabera década del sieglu XIX; conócense dos traducciones de gran calidá, una un poema de Camões y otra un poema d'Antero de Quental
Otros autores son Francisco Meirinhos de quien namái que se conoz un poema La nina magar que se sepia qu'escribía poesía; y Francisco Garrido Brandon qu'entama la producción teatral mirandesa y enllaza nos temes la lliteratura de Miranda cola d'Asturies con una pieza que lleva por nome Sturiano i Marcolfa escritu en mirandés, gallegu y castellanu.
Conxuntu
Sacantes esti fechu, les lliteratures d'Asturies y Miranda y les comunidaes de falantes nun entren en contautu y nun hai intercambeu d'impresiones o paeceres de lo qu'asocede a un llau y al otru del dominiu llingüísticu. La lliteratura asturiana y la mirandesa miedren de llombu la una a la otra y van ellaborándose dos estándares de facto nos que vivirá la llingua escrita, l'asturianu, más averáu al castellanu anque con delles carauterístiques como l'emplegu de la X o l'usu del apóstrofu y el mirandés, más averáu a la llingua portuguesa. Lo que va marcar darréu la evolución de los dos focos. Lleón, pel momentu sigue ensin dar producción escrito y la llingua va esborriándose de grandes fasteres del territoriu arrequexándose nel Norte y nel Oeste.
Asturies
Si fasta'l XIX la sociedá asturiana yera mayormente rural, entama un procesu d'industrialización por mor de la Revolución Industrial, lo que fai que la población vaiga desplazándose pasu ente pasu a les zones urbanes por cuenta de trabayar nes nueves industries que se van creando. Como les ciudaes yeren, per otra parte, los principales centros alministrativos y los llugares onde vivíen y dominaben los seutores sociales más castellanizaos, entiéndese qu'esti desplazamientu masivu de la población rural coincida con un bultable desarraigu llingüísticu. Sobre manera porque, a diferencia de lo que pasó n'otros llugares como Cataluña o'l País Vascu, el nuevu sector dominante (la burguesía que vivía d'eses nueves industries, el comerciu o la banca) nun asumió un compromisu firme de defensa de la llingua autóctona, y más bien tiró a facela de menos y ridiculizala como marca d'aldeanismu y atrasu, escoyendo l'usu del castellanu como signu de diferenciación social frente a les capes populares y como requisitu necesariu pal ascensu social.
Arriendes d'esto, la escolarización masiva de la población, siempre en castellanu y ensin tolerar la presencia del asturianu nos ámbitos d'estudiu, y tamién el desenvolvimientu de los grandes medios de comunicación de mases como la prensa y la radio, que llevaben el castellanu a la mayoría la población (alfabetizao o non).
Ye ésta una dómina de fuerte castellanización, na que la lliteratura síguense mayoritariamente los finxos yá entamaos nel periodu anterior, amás sofítalos el trunfu, a nivel del Estáu del sainete, del xéneru chicu, etc. Na poesía, aínda dominante, desendólquense los temes y formes estilístiques y métriques que se fixeren tópicos (Pepín Quevedo; Perfecto Fernández Usatorre, Nolón; José Manuel Farcía González, Marcos del Torniello; Francisco Fonzález Prieto y un llargu etcétera). Nel teatru impónse con puxu'l denomáu Teatru Rexonal Asturianu y de la Naturaleza; un teatru costumista, melodramáticu, non convencional, diglósicu, que va tener n'Emilio Robles Muñiz (Pachín de Melás 1877-1938) el so principal autor, y na Compañía Asturiana'l so primer mediu de difusión. Ye bultable la difusión de la época y bayurosos los exemplares asoleyaos y reeditaos ensin sovención, amás d'una bona asistencia a los espectáculos teatrales que facíense daquella.
La lliteratura aldeaniega complétase na prosa con obres como Les Charles d'Alfredo García.
Sicasí, nun ye too lliteratura d'esta clase y hai un surdimientu de lo nacional y lo rexonal: Asina alcuéntrase la Liga pro-Asturies, más proteicionista qu'otra cosa con El Catecismu Rexonalista de 1918, la Fiesta de la Poesía Asturiana, un intentu de Xuegos FLorales en 1923. Son obres d'esta corriente Nel y Flor y La Fonte del Cai, de Pepín de Pría amás de la producción del Padre Galo, Fernán Coronas (1884-1939).
Miranda de l Douro
En miranda vien desendolcándose'l procesu yá descritu nel apartáu anterior. Pero polo sero qu'entamó (última década del sieglu), sigui nesti primer terciu la producción d'esos homes.
Lleón
Ye nel primer terciu del sieglu XX cuando entama la lliteratura escrita n'asturianu en Lleón. Asina, en 1907 Caitán Álvarez Bardón, primer autor llionés, asoleya Cuentos en Dialecto Leonés. Ye un autor mui venceyáu al clima lliterariu y cultural d'Asturies y polos temes vien a coincidir cola llinia ruraliega que yera la mayoritaria nesa dómina. El llibru ye un conxuntu de rellatos, anéudotes ya hestories de xentes de les fasteres de Cepeda y Óbrigu.
Asturies
Ye la dómina d'escayencia de la lliteratura asturiana y de la propia llingua. L'apuerte de la dictadura franquista ensin que suponga nenguna reducción de los elementos contrarios a la llingua, vien a imponer la persecución o'l despreciu de les llingües minoritaries asitiándose na defensa del castellanu como la única llingua del estáu. Esto provocó un retrocesu del númberu de falantes por mor del desprestixu como llingua de comunicación.
Na estaya lliteraria esta escayencia lleva a l'espoxigue del sainete y el monólogu nel que predomina la simplayada bufa chocarrera; asina nel añu 1943 asoléyase Abeyón d'Eloy Fernández Caravera. Síguenlu depués Ángel Menéndez Blanco, Emilio Palacios, Eladio Valle... etc. La poesía surde coles mesmes carauterístiques; la burlla ta presente nos llibros de versos d'Antonio García Oliveros Cuentiquinos del escañu (1943).
La llingua nesta dómina namái que tien valor folclóricu o filolóxicu y les instituciones como la Universidá d'Uviéu o l'IDEA tórguen-y cualaquier vía d'avance.
Namái qu'unos pocos autores merecen tenese en cuenta: Constantino Cabal (1877-1967) pol so poemariu L'Alborá de los malvises (1951), Matías Conde por Sol en los Pomares, y sobre too Mánfer de la Llera (X. Manuel d'Andrés) (1918-2005) que fai una poesía social, amás de Lorenzo Novo Mier (1917-1990) autor de cuentos, poemes y d'un diccionariu de la llingua, María Xosefa canellada (1916-1981). Estos escritores enllacen y faen de ponte ente'l llabor de los novecentistes y de los escritores xóvenes de la estaya que va venir.
Miranda
Nesta dómina hai dos importantes autores mirandeses, dambos dos cures Manuel Preto (Sanmartino, 1914 – Lisboa, 1983) y António Maria Mourinho (Sendin, 1917 – Loures, 1996), autor esti caberu que marca'l tiempu fasta'l puntu que llingua y cultura mirandeses confúndense na so persona d'importante como foi'l so papel. Con estos dos autores, pue dicise qu'entama una lliteratura de raíz mirandesa fecha por autores mirandeses y con temes mirandeses, lloñe de les traducciones y copies de Camoes. La poesía ye'l campu onde más bultable ye la so producción.
De Manuel Preto namái que se conoz un llibru de poesía nomáu Bersos Mirandeses fechu mayormente de 1960 p'acá y asoleyáu en 1993 que tresmite les quexúmenes del pueblu mirandés: La poesía d'António Maria Mourinho ye una epopeya de calter naturalista que paez enllazar d'alguna manera cola prosa de Cesar Rubín, primer novelista n'asturianu que remata la primer novela en 1935. Ye una lliteratura de señardá de cuando guaḥe qu'amuesa bien el poema Antraugas o'l poema Eilhi naci you. Nuossa Alma Nuossa Tierra ye'l llibru qu'axunta en 1961 los más de los sos poemes magar que la so obra ye mui bayurosa y trescalada de ruralidá.
Gerbillus floweri
Gerbillus floweri ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Boyhood
Boyhood ye una película d'Estaos Xuníos dirixida por Richard Linklater y protagonizada por Patricia Arquette, Ellar Coltrane, Lorelei Linklater y Ethan Hawke. La filmación de la película empezó nel branu de 2002 en Houston, Texas, y remató n'agostu de 2013.
Boyhood estrenar nel Festival de Sundance del 2014 y foi estrenada en cines el 11 de xunetu de 2014. La película tamién compitió na seición princip del 64ᵘ Festival de Berlín, onde Linklater ganó l'Osu de Plata a la meyor direición. La película foi nomada a cinco Globos d'Oru, ganando Meyor Película Drama, Meyor Direutor y Meyor Actriz de Repartu por Arquette. Tamién foi nomáu a cinco Premios BAFTA, ganadora a la meyor direición y meyor película. Amás, foi nomada a seis Premios de l'Academia, incluyendo Meyor Película, Meyor Direutor, Meyor Actor de Repartu por Hawke y meyor actriz de repartu por Arquette, que ganó. En 2016, Metacritic nomó la película como la más aclamada del sieglu XXI hasta'l momentu. Y ye la única película na historia de Metacritic pa llograr un marcador global de 100 (faciendo casu omiso de reediciones y películes con menos de siete examen).
Sinopsis
Drama rodáu mientres 12 años (en 39 díes de rodaxe dende 2002 a 2013), que sigue la vida d'un grupu d'actores nun viaxe tan épicu como íntimu al traviés de la euforia de la niñez, los sísmicos cambeos d'una familia moderna y el pasu del tiempu. La película sigue a Mason (Ellar Coltrane) dende los seis años mientres daqué más d'una década poblada de cambeos, mudances y discutinios, rellaciones que se taramiellen, bodes, distintos colexos, primeros amores, primeres desilusiones, momentos maraviyosos, momentos de mieu y un constante amiestu d'esgarriu y de sorpresa.
Producción
En mayu de 2002, l'Academia Americana de Premios designar direutor de cine y guionista. Richard Linklater anunció qu'empezaría'l rodaxe de la película entós ensin nome na so ciudá natal de Houston, Texas, nel branu de 2002. Nesi momentu, Linklater previera axuntase col repartu y l'equipu téunicu nun par de selmanes cada añu pa rodar la historia mientres un periodu de 12 años, el razonamientu de que, "siempres quixi cuntar la historia d'una rellación padre-fíu que sigue a un neñu de primeru al traviés del 12ᵘ grau y termina con él cuando va a la universidá. Pero'l dilema ye que los neños camuden tantu que ye imposible cubrir enforma terrenal. Y toi totalmente dispuestu a afaer la historia a lo que ta travesando", según dixo. Linklater contrató entós al neñu de 7 años Ellar Coltrane pa metelo nel centru de la historia.
Gerbillus floweri
Distribución xeográfica
Alcuéntrase principalmente n'Exiptu, Sinaí, al sur d'El Arish.
Boyhood
Premios y nominaciones
De siguío los premios y nominaciones que recibió la película:
N'otros medios
La película ye utilizada como asonsaña nel capítulu Barthood de la vigesimoséptima temporada de la popular serie de televisión, The Simpsons. L'episodiu amuesa la vida de Bart al traviés de los años y el so procesu de maduración.
Míriam Casillas
Míriam Casillas García ye una deportista española que compite en triatlón.
Míriam acabó la carrera de medicina na Universidá Complutense de Madrid en 2016.
Historia del asturianu
Lleón
En Lleón ye Eva González la representante d'esta tendencia qu'enllaza la lliteratura del novecentismu cola del Surdimientu magar que nun ve asoleyada la so obra hasta la creación de les instituciones na Asturies del últimu terciu del sieglu XX. En Lleón la llingua, menos viva, sigui somorguiada pola dictadura y el despreciu de les clases dominantes de la sociedá.
Asturies
thumb|200px|Manifestación de sofitu al asturianu en 2007 Los años enantes de morrer el dictador Franco son una dómina de movimientu cultural y cambéu de mentalidá. Nellos, siéntense los pegoyos pa una revolución cultural que trescala tolos seutores de la sociedá asturiana. D'esti mou, ñaz ente'l pueblu un esmolimientu polo nacional o rexonal y la situación d'Asturies. Na Universidá d'Uviéu entamen a asoleyase bien de tesis y d'estudios sobre l'asturianu. La inteleutualidá asturiana (la mayoría d'ella) vuélcase na defensa de la llingua y surde l'asociación Conceyu Bable fundada en 1974. Del llabor d'esta y d'otres asociaciones amás d'estremaes persones siguiéronse (y non ensin polémiques y dificultaes) dellos pasos nel camín de la normalización de la llingua.
Con ello, l'Estatutu d'Autonomía asturianu de 1981 recueye yá la esixencia de proteición y defensa de la llingua arriendes del so enseñu y participación nos medios de comunicación. Nesti mesmu añu fúndase l'Academia de la Llingua Asturiana, organismu que, per vez primera ya cordies cola vieya aspiración de Xovellanos tien encamentada la normativización y l'estudiu del asturianu. Los estatutos de la Universidá d'Uviéu de 1984 comprometíense cola defensa y l'estudiu qu'entama a ufiertase nos colexos ya institutos d'Asturies.
Dende 1998 cola llamada Llei d'usu y Promoción del Bable/Asturianu estableze un marcu xurídicu pa la promoción de la llingua y los derechos llingüísticos de los asturianos, que tamién tán recoyios espresamente na llamada Carta Europea de les Llingües Minoritaries.
Na estaya lliteraria ye esta la dómina del llamáu Surdimientu una dómina d'anovación total de les formes. Esplórase la novela, cultívase la poesía (que sigui siendo la rama mayoritaria) y el teatru y asoléyense bien d'obres al abellugu d'una política de promoción de la lliteratura y de bien de premios lliterarios que van dende los adautaos a guaḥes a los grandes premios de la lliteratura asturiana: El Xosefa Xovellanos (Premiu) o'l Xuan María Acebal (Premiu).
Por desgracia, nesta dómina hebo tamién avances solombres, como'l fechu de que l'únicu doblaxe al asturianu, d'una serie de dibuxos animaos n'asturianu (El Faru d'Iyán), namái que s'emitiere una vegada y nun se viere más nunca nengún. A lo qu'hai que-y sumar fechos como que l'asturianu dexare d'emplegase na megafonía Aeropuertu d'Asturies dende mediaos de los 80 ensin contar yá cola falta d'oficialidá que carez l'asturianu n'Asturies y que torga'l desendolcu, xunto col nulu desenrollu de yá mentada llei d'usu y promoción.
Na estaya social, l'asturianu cuenta con un bon movimientu social de sofitu qu'amuesa en bien de concentraciones, manifestaciones y actos vindicativos un esmolimientu social pa col asturianu qu'amuesen les encuestes y el rispir popular. La blogosfera asturiana nun dexó de medrar y hai bien de blogues escritos n'asturianu mesmo que bien d'asociaciones de toa triba que faen emplegu d'una llingua que pasu ente pasu, magar que nun aparó de perder falantes, va ganando'l sofitu d'estremaos seutores de la sociedá.
Miranda de l Douro
Mesmo que-y pasa al asturianu n'Asturies, la so variante en tierres portugueses vive nestos años un movimientu social qu'algamó bien de fechos, como l'entamu del enseñu de la llingua mirandesa (1985) (un añu más tarde que l'entamu del asturianu como especiencia pilotu 1984), l'aprebación d'un proyeutu de Cumbençon Ourtográfica de la Lhéngua Mirandesa (1999) qu'asitia les normes léxiques, ortográfiques y gramaticales del mirandés amás d'esi mesmu añu algamar la llei 7/99 que reconoz los derechos de la comunidá de falantes mirandeses y la declaración d'oficialidá amás de la so consideración como la segunda llingua oficial de Portugal.
Na estaya cultural, faise en (1995) el primer concursu lliterariu en mirandés, amás de bien de certámenes de música en mirandés. La lliteratura nun queda arrquexada namái qu'a la poesía y surden bien de xéneros como'l cuentu, la crónica, la noticia amás d'artículos téunicos que busquen facer del mirandés una ferramienta de comunicación que frañe cola situación de diglosia na que s'atopaba. Sicasí, la lliteratura nun ye del altor de l'asturiana pol fechu de que nin la población de Miranda ta al altor de l'asturiana nin tien les ferramientes polítiques y económiques pa facelo.
Otra miente, el papel d'internet ta siendo mui importante. Ye nél onde s'asoleyen bien de testos y con propiedá pue falase d'una blogosfera mirandesa que, por primer vegada en bien de tiempu, constitui la ferramienta del averamientu de la comunidá llingüística asturiana y la mirandesa. Nun ye casualidá que Júlio Meirinhos seya, poro, académicu de la llingua.
Lleón
El Surdimientu vivíu n'Asturies nun aportó a Lleón cola mesma fuercia, masque delles de les sos principales figures, como'l secretariu de l'Academia de la Llingua, Roberto González-Quevedo, seyan d'orixe lleonés. Fálta-y a Lleón les ferramientes polítiques afayadices pal desendolcu de la llingua, amás de tener munchos menos falantes qu'Asturies, lo que nun fai sinón poné-y torgues al desendolcu de la llingua.
Magar qu'heba bien d'asociaciones favoratibles a la llingua como la lleonesa Conceyu Xoven o la zamorana Furmientu amás de Facendera pola Llingua, nun se traduz el so espíritu nuna política llingüística, y el asturianu ta ausente dafechu de los planes escolares de la comunidá autónoma. Sicasí, na última reforma del estatutu d'autonomía algamóse la reconocencia a la esistencia del lleonés, masque nun se fixare nenguna pauta d'actuación nin el calter de llingua. Poro, la sociedá lleonesa ye mayoritariamente castellanofalante y l'emplegu del lleonés queda arrequexáu a aries como'l norte y oeste.
Na estaya lliteraria, amás de los poemes sueltos qu'espublizaron autores lleoneses n'Asturies como Roberto González-Quevedo hebo iniciatives d'asoleyar llibros que retomen la llinia qu'abriere a entamos del sieglu XX Cuentos en Dialecto Leonés. D'esti mou, asoléyase Cuentos de Lleón, una esbilla de cuentos d'autores d'edaes mui variaes qu'espubliza la editorial Alborá en Xixón nel añu 1996 que retomaríen diez años dempués con Cuentos del Sil en 2006. Lo qu'amuesa que la lliteratura llionesa, por falta de falantes y de sofitu institucional, nun tien la mesma vitalidá que l'asturiana nin dio nomes que degolaren les llendes y foren valoraos fora del territoriu como Xuan Bello.
Miguel Pallardó
Miguel Pallardó ye un futbolista español.
Castellar de n'Hug
Castellar de n'Hug ye un conceyu que s'asitia nel estremu septentrional de la provincia de Barcelona, dientro de la contorna del Bergadà, comunidá autónoma de Cataluña.
Llugares d'interés
thumb|left|El Conceyu en [[2009.]]
Margencel
Tien una población de y una superficie de  km².
Carme
El conceyu cunta perfectamente con tolos servicios mínimos de forma independiente (farmacia, tienda de comestibles, restoranes, piscina, quioscu, agospiamientu de turismu rural, panadería o médicu de cabecera) y permanente, lo que dexa evitar llargos desplazamientos a la de llevar a cabo actividaes diaries. Sicasí y como yá mentemos con antelación, la capital de la contorna atopar a escasamente diez minutos en coche, lo que dexa una comunicación fluyida con tolos sos servicios, yá sían d'algame local, nacional o estatal. Coles mesmes la capital del país, Barcelona, atópase apenes a una hora del pueblu, yá seya de forma particular en coche o en tresporte públicu.
Historia
Históricamente'l conceyu podemos asitialo a la fin de la Edá Media, anque los primeros documentos históricos de la villa falen de finales del sieglu XVII. Na dómina de la conquista árabe y mientres la mesma edá media (s. X-XV), gran parte de l'actual Cataluña taba parcialmente ocupada polos musulmanes. Esto causó que'l centru del país formaren una serie de fortificaciones pa controlar la meyora de los musulmanes escontra l'actual Europa. Esti conxuntu de fortificaciones conocer col nome de Castiellos de frontera, y correspuenden a una llinia ficticia trazada al traviés de l'actual Cataluña central que dexaba apoderar visualmente un ampliu territoriu y defendelo d'una forma rápido y eficaz. Dalgunos de los castiellos d'esi momentu pueden visitase na ruta "Castiellos de frontera de la edá media" a lo llargo del territoriu catalán. Ello ye que la contorna de la Anoia ye una de les que más castiellos y pequeñes fortaleces caltién, y dexa llograr una idea bien allegada a la realidá d'aquel momentu. Unu de los castiellos meyor calteníos y restauraos ye'l de La Pobla de Claramunt, que s'atopa a cinco quilómetros del pueblu de Carme y que dexa esfrutar del arte medieval d'una forma sele y ensin necesidá de coche. Dellos otros castiellos d'estos son el de Orpí, La Llaguna, Montbui, etc.
Tocantes a Carme, cabo destacar que'l pueblu tamién cuntara d'antiguo con una pequeña fortaleza, yá que nel mesmu pueblu atopáronse dellos tramos de muralla medieval. Sicasí y oldeando col casu de Poblar, en Carme anguaño nun atopamos nenguna fortificación, pero sí dellos elementos que nos dexen deducir el pasáu medieval del pueblu. Per otra parte, y basándonos no qu'entá podemos reparar pel sol, cabo destacar la ilesia de Carme como principal monumentu y atraición turística del pueblu. La construcción que data de principios del sieglu XVIII y que recibe'l nome de "Ilesia de San Martín de Carme" presenta una nave de cruz llatina y una base neoclásica. Sicasí y según los estudios realizaos por espertos, créese qu'antes del actual recintu esistir otru más antiguu, concretamente de finales de la edá media y de base totalmente románica. Según apunten la mayoría de les fontes, a entamos del 1700 Carme, somorguiáu nuna crecedera demográfico y económico importante, construyó'l nuevu templu relixosu. Anguaño esta ye la ilesia del pueblu, llugar onde se celebren les tradicionales fiestes llocales y nacionales del pueblu, xunto coles actividaes relixoses.
Ilesia de Sant Martí de Carme
Dende l'añu 1730 apaecen voluntarios pa la cimentación y apurrir materiales. Na visita parroquial del obispu Francisco del Castillo, en 1738, diose'l vistu-bonu pa les obres de construcción d'un nuevu templu parroquial, que foi bendichu en 1748 pol obispu Francisco Díaz Santos de Bullón. La nueva ilesia yera de planta de cruz llatina, con nave neoclásica y campanariu con balaustrada. Los trabayos pa dexalo tou llistu duraron entá dellos años y de fechu la dotación de les imáxenes y la decoración acaben en 1801.
La parroquia de Carme, encuadrada nel dominiu feudal, yera una sufragánea de La Pobla de Claramunt. Al tener una nueva ilesia'l feligreses de Carme aportunaron en pidir al obispáu de Barcelona la independencia parroquial. Quexar de que munches vegaes quedar ensin misa y morríen ensin sacramentos, cuando les crecíes o'l mal tiempu torgaben que'l sacerdote de la comunidá de La Pobla que-yos faía los servicios relixosos, nun podía pasar pol pontón de rir o treslladase, amás de tolos inconvenientes del fechu de tener el sacerdote a una hora de caminada.
P'afaer el cambéu alministrativu, el rector de la Pobla, consiguió del obispáu barcelonés un mandamientu pa obligar a los habitantes de Carme a la construcción d'una ponte pa pasar rir, cuando en realidá lo que queríen y precisaben, yera un rector propio y residente nel pueblu, disponible a toes hores.
Dempués de munchos años de tira y afloxa ente los feligreses de Carme, el rector de La Pobla y l'obispáu de Barcelona, finalmente los carmetanos consiguieron la independencia parroquial, concedida en 1779 pol obispu Gabino de Valladares, que tamién autorizó la venta del llugar de la primitiva ilesia y del campusantu vieyu.
Mía Taveras
Primeros años
Mía ye fía de Lourdes López y el músicu dominicanu Jorge Taveras, y ye la más pequeña de cinco hermanos.
Carme
Ilesia de Sant Martí de Carme
Como yera habitual, al llau de la nueva ilesia taba'l nuevu campusantu, onde perduraron los enterramientos hasta l'añu 1903, cuando s'ordenar que los campusantos habíen d'asitiase pela rodiada de les poblaciones, y asina se treslladó al llugar actual.
Mía Taveras
Primeros años
Realizó los sos estudios primariu y secundariu na escuela billingüe The Americas Bicultural School (ABC), depués pasó a estudiar na Pontificia Universidá Católica Madre y Maestra onde estudiría Inxeniería Industrial, que dexó pa participar nel concursu de Miss República Dominicana.
En 2003 graduóse como diseñadora de xoyes na escuela d'Altos de Chavón; Mia fala inglés como segunda llingua y tien amplies conocencies del Idioma italianu y del francés. Anguaño esta casada y tien una increíble sobrina (la so favorita) que se llama Mía Vasquez y esta tien una meyor amiga (futura poeta) ligia.
Concursos de guapura
Taveras representó a la provincia Santiago mientres el certame dominicanu que tuvo llugar el 18 d'avientu de 2005. Foi una de les primeres favorites, xunto col competidora de la provincia Espaillat Eva Arias; quien cuatro años dempués ganaría'l certame y Dawilda González, quien representó al Distritu Nacional. Arias entró como primer finalista, ente que González entró como segunda.
Mientres el certame, Taveras tamién ganó'l premiu de Miss Cara, que se-y concede a la candidata que se considera tien la cara más bella del concursu; y ganó el primer llugar na competencia del traxe nacional.
A pesar de ganar esti premiu, Taveras someter a rinoplastia antes de la so preparación pa Miss Universu.
Carme
Ilesia de Sant Martí de Carme
A les obres del nuevu templu contribuyeron el Gremiu de Pelaires y el barón señorial de Carme, duque de Cardona y Medinaceli, Luis Fernando de la Cerda y Aragón y Folch de Cardona, del Castiellu de Claramunt, cabecera de la baronía de la Conca d'Òdena.
Mía Taveras
Actuación y televisión
En 2007, Mía fixo'l so debú como actriz de televisión na telenovela dominicu-peruana Trópicu
En 2008 foi co-presentadora nel programa de concursos "Tratu fechu con Nestlé" xunto a Frank Perozo.
Carme
Clima, flora y fauna
El clima de Carme ye mediterraneu con parte continental. Tien unos branos bastantes calorosos (25–40 ºC) y unos iviernos bien fríos o desaxeradamente fríos (máximes: 5–10 ºC, mínimes: -10 -25 °C). Al respective de les precipitaciones Carme ye'l pueblu más húmedu de la contorna d'Anoia con más de 1000 mm. al añu y llueve cuasi la metá d'estes precipitaciones na seronda pero en primavera tamién llueve abondo. Pel iviernu podemos atopar nevaes fuertes (100-200 cm) yá que anque nun tien demasiada altitú pero al ser un valle'l fríu atrópase y la cota de nieve nesta zona baxa al respective de otros pueblos como La Llacuna. Podemos atopar récores de contorna como: pueblu que más llueve nun añu (2010) con 1557 mm. (un 20% en forma de nieve), pueblu de la Cataluña central cola temperatura mínimo más baxa (-27,3 ºC) en 2001 y pueblu cola mayor nevada de Cataluña (quitando los pirineos) 224 cm. l'añu 1997 y 2001. Los próximos 5 años presentar en Carme más fríos más nevosos ya iviernos más llargos sobremanera porque s'avera una nueva yera glaciar (según munchos científicos) o porque cada 11 años la temperatura baxa y fai más fríu y nieva más (ej. 2001 con mayor nevada y temperatura más frío).
Mía Taveras
Actuación y televisión
En setiembre de 2010 entró a formar parte del repartu principal na serie "Ex maríos, vecinos y rivales", xunto a los actores venezolanos Norkys Batista y Federico Wulff tresmitida por Antena Latina.
Carme
Clima, flora y fauna
Yá pa terminar, hai que destacamos l'últimu aspeutu más significativu del pueblu. Como yá diximos primeramente, Carme ta asitiáu metanes un valle, lo que dexa esfrutar d'una gran variedá biolóxica y mineral. De fechu Carme y la so contorna destaquen por un motivu bien especial; el casu ye que por cuenta de la posición xeográfica del valle, podemos atopar nesta distintos climes y vexetaciones. Podemos atopar el clima de ribera, el mediterraneu o'l d'ensugar, toos ellos bien presentes y carauterizaos.
Mía Taveras
Actuación y televisión
En 2011 foi co-presentadora del programa televisivu de fitness "Puntu de Salú TV". Esi mesmu añu, tuvo un rol secundariu na película dominicana "I Love Bachata", producida, empobinada y protagonizada por Roberto Ángel Salcedo.
Taveras va protagonizar la película dominicana "La Traxedia de Ríu Verde" xunto al actor cubanu Francisco Gattorno. La película inda nun tien fecha de llanzamientu oficial.
Saint-Laurent-en-Caux
Saint-Laurent-en-Caux ye una comuña francesa del departamentu de Sena Marítimu, na rexón de Normandía. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
NGC 197
NGC 197 ye una galaxa lenticular alcontrada na constelación de Cetus.
Erastés
thumb|right|Escena pederástica, copa ática de [[cerámica de figures negres|figures negres, sieglu VI e.C., muséu del Louvre.]]
Na Grecia antigua, el  erastés (en griegu ἐραστής, 'amante') yera un home adultu comprometíu nuna pareya pederástica con un adolescente, llamáu erómeno.
Un erastés yera xeneralmente un ciudadanu influyente de la clase alta, comprometíu na vida social y política de la so polis, que gociaba de cierta fortuna. Anque delles vegaes taba casáu y yera padre de familia, xeneralmente esta rellación tenía lugar antes del matrimoniu, que nel casu de la sociedá griega yera tardíu, yá entrada la trentena. Asumir la carga d'una rellación pederástica yera costosu: por casu, nel casu de Creta, les fiestes que clausuraben el periodu de prueba suponíen una llacuada (simposio) y dellos regalos rituales prescritos: un güe, para sacrificar a Zeus; un equipu militar, pa significar que'l erómeno yera d'equí p'arriba un guerreru que podía defender a la so ciudá; y una copa, pa manifestar que'l erómeno podía participar d'equí p'arriba nes llacuaes (simposios) de los homes. N'otres ciudaes, los ritos y regalos yeren distintos pero igualmente caros, y nun yera raru que los amigos del erastés ayudaren a costear el gastu, acontecimientu qu'axuntaba a los amigos d'una y otra parte, como una fiesta de familia.
Referencies
Pederasty in ancient Greece
Ostrava
Ostrava (, en silesiu: Uostrawa, Ostrawa) ye una ciudá asitiada na zona nordeste de la República Checa, cerca de la confluencia de los ríos Oder y Ostravice. La ciudá ye capital de la rexón de Moravia-Silesia (Moravskoslezský kraj). Tien una población averada de 326.303 habitantes (1994), lo que la convierte na tercer ciudá más poblada del país (depués de Praga y Brno). Foi fundada pol obispu d'Olomouc a finales del sieglu XIII pa defender la zona del ataque de los invasores procedentes del norte.
Desempeña un papel bien importante nel tresporte de mercancíes y ye el primer centru metalúrxicu y minerio del país. Allugada na cuenca carbonífera de Ostrava-Karviná, ta formada polos nucleos satélites de Moravská Ostrava, Slezská Ostrava y otres nueves poblaciones. Cuenta con establecimientos dedicaos al tresformamientu del fierro y del aceru, centrales llétriques y talleres pal arreglu de llocomotores. Amás, gran parte de l'actividá industrial basar na manufactura d'aleaciones d'aluminiu, productos químicos, medicines, gases sintéticos, plásticos, derivaos del petroleu, materiales de construcción, ropa, cerámica, muebles y productos alimenticios. Ye la sede de la escuela estatal de mines y metalurxa.
Esta ciudá ye tamién el llugar de nacencia del ex tenista Ivan Lendl, númberu 1 del ranking ATP mientres dellos años.
Historia
Ostrava foi una importante encruciada de rutes comerciales mientres la Prehistoria, especialmente na llamada "Ruta del Ámbare." Los afayos arqueolóxicos amuesen que'l territoriu de Ostrava foi habitáu de cutio nos postreros 25.000 años. 23.000 años antes de Cristu foi esculpida la Venus de Petřkovice, anguaño nel institutu arqueolóxicu de Brno.
Hasta finales del sieglu XVIII Ostrava de Moravia foi una pequeña ciudá de provincies con unos mil habitantes dedicaos al trabayu artesanu. Nel añu 1763 afayáronse grandes filones de carbón, lo que provocó'l desenvolvimientu industrial y la llegada de nuevos inmigrantes nos sieglos siguientes.
Mientres el sieglu XIX construyeron delles torres d'almacenaxe de carbón na ciudá y la primera acerería establecióse Vítkovice, adquirida por Solomon Mayer von Rothschild en 1843. La crecedera industrial foi favorecíu pola construcción d'una llinia ferroviaria dende Viena en 1847.
Mientres el sieglu XX la ciudá siguió desenvolviéndose en población, según servicios públicos y cultura. Sicasí, mientres la Segunda Guerra Mundial, por cuenta de la so importancia industrial, sufrió dellos bombardeos que causaron enormes daños na ciudá.
Dende la Revolución de Terciopelu en 1989 la ciudá sufrió cambeos importantes, con delles reestructuraciones. La minería del carbón detener en 1994 y gran parte de les acererías cercanes al centru de la ciudá fueron cerraes en 1998. La situación medioambiental ameyoró de forma notable, anque la planta siderúrxica Arcelor Mittal sigue contaminando'l barriu de Radvanice y la zona circundante.
Journal of the Royal Society of Western Australia
Journal of the Royal Society of Western Australia (embrivíu J. Roy. Soc. Western Australia) ye una revista ilustrada con descripciones botániques que ye editada pola Royal Society of Western Australia. Empezó la so publicación nel añu 1924, reemplazando a Journal and Proceedings of the Royal Society of Western Australia
Ostrava
Historia
Ostrava foi candidata pal títulu de Capital Europea de la Cultura en 2015, sicasí la eleición finalmente recayó na ciudá de Pilsen.
Journal of the Royal Society of Western Australia
Ye la revista oficial de la Royal Society of Western Australia, una sociedá científica d'Australia Occidental. Publicar la investigación científica llevada a cabu nel oeste d'Australia, o en temes rellacionaes col oeste d'Australia. Tien una tirada de más de 600 copies, con cerca de 200 copies en circulación pa les instituciones de fora d'Australia, otros 100 exemplares son distribuyíos a les instituciones dientro d'Australia, y el restu de copies distribuyíes a los miembros de la sociedá.
Ostrava
División alministrativa de la ciudá
thumb|left|300px|Logo de Ostrava thumb|left|Distritos Municipales de Ostrava
Journal of the Royal Society of Western Australia
La revista tien los sos raigaños nel Journal and Proceedings of the Mueller Botanic Society of Western Australia, que se publicar dende 1899 hasta 1903. La Sociedá Botánicu Mueller convertir na West Australian Natural History Society en 1903, y dende 1904 hasta 1909, la revista espublizóse como Journal of the West Australian Natural History Society. En 1909, la sociedá volvió camudar el so nome, convirtiéndose na Natural History and Science Society of Western Australia, y la so revista espublizóse darréu como Journal of the Natural History and Science Society of Western Australia hasta 1914. Nesi añu, la Royal Society d'Australia Occidental foi establecida, y la revista adoptó la so denominación actual.
Ostrava
División alministrativa de la ciudá
La ciudá de 214 km² tien un total de 23 Distritos Municipales. El 14 de setiembre de 1990 el conceyu decidió crear una división con 22 Distritos Municipales. El 1 de xineru de 1994 el distritu de Plesná dixebrar del de Poruba pa pasar a ser el Distritu Municipal más nuevu.
Marignier
Marignier ye una comuña francesa del departamentu d'Alta Saboya, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Paradisaea minor
Paradisaea minor ye una especie d'ave que mide pocu más de 32 cm. La so distribución ye'l norte de Nueva Guinea ya islles cercanes como Misool y Yapen. Los machos son polígamos, cosa común ente les aves del paraísu.
Mía Maestro
Mía Maestro ye una actriz arxentina de teatru, cine y televisión. El so pasu a la fama n'Estaos Xuníos foi pola so interpretación de la espía Nadia Santos, na serie de televisión Alias; llogró tamién una reconocencia mundial interpretando a Carmen Denali, en La Saga Tapecer: Amanecer - Parte 1 y La Saga Tapecer: Amanecer - Parte 2.