cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Casa Blanca
La reconstrucción Truman
La reconstrucción, llevada a cabu pola empresa contratista John McShain de Filadelfia, riquió desmontar per completu los espacios interiores, la construcción d'un nuevu bastidor internu d'aceru y la reconstrucción de los cuartos orixinales dientro de la nueva estructura. Fixéronse dellos cambeos, al faer más grande y asitiar de nuevu la escalera central por que se abrir al Antepar d'Entrada, en llugar d'a l'Antepar Central. Añedióse aire acondicionáu central, y dos suétanos secundarios adicionales qu'apurríen espaciu pa sales de trabayu, almacenes y un abellugu contra bombes. La familia Truman treslladóse nuevamente a la Casa Blanca'l 27 de marzu de 1952. Magar la casa salvóse gracies a la reconstrucción de Truman, gran parte del moblame interior yera de poco valor históricu. La mayor parte de los llucíos orixinales taben demasiáu estropiaos pa instalase de nuevu, como'l robezu revestimiento de madera Beaux Arts de la Sala Esti. El presidente Truman mandara caltener les vigues orixinales de madera. Les parés de la Sala Vermeil, la Biblioteca, la Sala de China y la Sala de Mapes nel pisu de la residencia principal fueron revistíes con madera d'estes vigues.
La restauración Kennedy
thumb|El Cuartu Colorado diseñáu por Stéphane Boudin mientres l'alministración de [[John F. Kennedy nel estilu Imperiu Americanu.]] La primer dama Jacqueline Kennedy, esposa del presidente John Kennedy, dirixó la redecoración más estensa y más histórica de la casona na so historia. Henry Francis du Pont, del muséu de Winterthur, Delaware, presidió un comité pa restaurar los muebles y oxetos artísticos de la casa. La investigación foi entamada sobre l'usu y la decoración de los principales cuartos. Fueron escoyíos diversos periodos históricos como tema pa cada sitiu: el Estilu federal pal Cuartu Verde; Imperiu francés pal Cuartu Azul; Imperiu Americanu pal Cuartu Colorado; estilu Lluis XVI pal Cuartu Oval Mariellu; y estilu Victoriano pal estudiu del presidente, renombráu como Cuartu de Trataos. Adquiriéronse muebles antiguos, y encargar teles decoratives basaes en documentos de cada periodu. Munches de les antigüedaes, pintures y otres meyores del periodu de Kennedy fueron donaes a la Casa Blanca por mecenes ricos, incluyendo la familia Crowninshield, Jane Engelhard, Jayne Wrightsman, y la familia Oppenheimer. La restauración de Kennedy dio llugar a una Casa Blanca luxosa y con un aspeutu cercanu al de la nobleza europea, y que recordaba'l gustu francés de los presidentes Madison y de Monroe.
Comité pa la preservación de la Casa Blanca
thumb|La Casa Blanca dende los xardinos. Col tiempu, el Comité asesor de Belles Artes de Kennedy dio llugar a un organismu autorizáu pol Congresu, el Comité pa la preservación de la Casa Blanca, que la so misión ye caltener la integridá histórica del edificiu. El comité trabaya cola Primer Familia, polo xeneral representada pola primer dama, el conservador de la Casa Blanca, y el ujier principal. Cada familia presidencial fixo dellos cambeos nes habitaciones familiares, pero tolos cambeos nos Cuartos Estatales tienen de ser aprobaos pol Comité pa la Preservación de la Casa Blanca. Mientres l'alministración Nixon, la primer dama Pat Nixon restauró'l Cuartu Verde, Cuartu Azul y Cuartu Colorado, trabayando con Clement Conger. Mientres los años 1990, col Presidente Clinton, fixéronse restauraciones en dellos cuartos pol decorador d'Arkansas Kaki Hockersmith. Fueron restauraos el Cuartu Este, Cuartu Azul, Comedor Estatal y la Sala de tar Lincoln. Una restauración recién del Cuartu Lincoln, empezada mientres l'alministración Clinton, foi completada mientres el mandatu de George W. Bush.
11 de setiembre de 2001
El plan orixinal de los atentaos del 11 de setiembre de 2001 yera secuestrar 12 aviones, de los cualos unu diba impautar na Casa Blanca. Dempués diéronse cuenta de que la operación yera inabarcable, yá que yeren demasiaos oxetivos, asina que s'amenorgaron a 5 los oxetivos. Pero unu de los oxetivos entá yera la Casa Blanca, yá que representaba'l poder presidencial de los Estaos Xuníos. Pero Zacarias Moussaoui (el terrorista que diba pilotar el quintu avión) foi deteníu pol FBI el 16 d'agostu de 2001, por cuenta de cargos d'inmigración. Asina que finalmente amenorgaron a 4 los oxetivos y el que quitaron foi la Casa Blanca.
La residencia
La residencia orixinal topar nel área del centru de la Casa Blanca, nel edificiu que ta ente los dos columnates, diseñaes por Jefferson, qu'agora sirven pa coneutar les oficines asitiaes na Nala Este y la Nala Oeste. Na residencia executiva ye onde vive'l presidente, amás de topase les sales utilizaes pa les ceremonies d'Estáu y entretenimientos oficiales. La planta d'Estáu de la residencia inclúi la sala del Oriente, la sala Verde, la sala Azul, la sala Colorada, el comedor d'Estáu, el comedor de Familia, los Antepares y la Gran Escalinata. La planta baxa ta formada pola sala Oval de Diplomáticos (usada como sala de receición), la sala de Mapes, la sala de China, la sala Vermeil, la biblioteca Presidencial, la cocina principal y otres oficines. Nel segundu pisu ta la residencia familiar. Inclúi la sala Oval Mariella (que s'abrir al balcón Truman) y dellos cuartos, incluyendo'l cuartu principal, El cuartu Lincoln, el cuartu de les Reines, según otros dos habitaciones, una pequeña cocina y un vestidor priváu. La tercer planta de la Casa Blanca consta d'un solárium, sala de xuegos, sala de sábanes, una cocina y otru salón.
Ala oeste
A principios del sieglu XX, nuevos edificios fueron construyíos nos dos llaos de la casona, p'afaer a los trabayadores del presidente. El Ala Oeste ye un edificiu de tres pisos principales y dellos niveles soterraños, onde ta asitiada la Oficina del Presidente, el Despachu Oval (The Oval Office) y les oficines de los miembros importantes de la so Alministración. Tamién inclúi una sala pa les xuntes de la so Gabinete Presidencial (Cabinet Room) y la Sala de Situaciones (Situation Room).
Los demás miembros de la Caña Executiva incluyendo'l Vicepresidente que trabayen pal presidente, tienen les sos oficines nun edificiu asitiáu al oeste de The West Wing, llamáu'l Edificiu de la Oficina Executiva Eisenhower (Eisenhower Executive Office Building ), y cada secretaría del gabinete, tienen los sos propios edificios alministrativos del so departamentu.
Zona de Bagmati
La Zona de Bagmati (Nepalés: बागमती), ye una zona de Nepal y qu'empieza dempués del ríu Bagmati. Atópase na zona central de Nepal. Nesta zona asítiase'l Valle de Katmandú, que'l so conurbano tien 1,5 millones d'habitantes.
96
96 (XCVI) foi un añu bisiestu entamáu en vienres del calendariu xulianu. Na dómina recibió'l nome d'Añu del Consuláu de Valens y Vetus (o tamién, con menor frecuencia, añu 849 Ab urbe condita). La denominación 96 tien usáose pa esti añu dende l'entamu de la Edá Media, cuando la era cristiana convirtióse na forma avezada de dar nome a los años n'Europa.
Zona de Bagmati
Bagmati ta estremáu nos siguientes ocho distritos, que les sos capitales atopar ente paréntesis.
Casa Blanca
Nala este
El Nala Este ye una estructura de dos pisos nel llau oriental de la Residencia Executiva, de la Casa Blanca. La nala oriental alluga les oficines de la primer dama, y el so Secretariu Social, tamién reciben la correspondencia personal, y otros miembros del personal de la Casa Blanca tienen oficines equí. La nala oriental tamién inclúi'l teatru de la Casa Blanca, el centru de visitante na so entrada, y les columnes orientales, un pasiellu que coneuta'l cuerpu de la nala oeste a la residencia. Enfrente de les columnata ta'l xardín llamáu, Jacqueline Kennedy Garden al pasar la caminada de les columnes unu entra a la planta baxa de la residencia de la Casa Blanca.
Peromyscus melanophrys
Peromyscus melanophrys ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Casa Blanca
Estructura
Bien poca xente da cuenta del verdaderu tamañu de la Casa Blanca, yá que bona parte d'ella atópase distribuyida nos soterraños, y a esta tapar los árboles del xardín. La Casa Blanca tien:
Marthon
Marthon ye una comuña francesa del departamentu de Charente, na rexón de Nueva Aquitania. Llenda con.
Ewine van Dishoeck
Ewine Fleur van Dishoeck ye una astrónoma y química neerlandesa. Ye profesora d'Astrofísica atómica y molecular nel Observatoriu de Leiden, y presidenta electa de la Unión Astronómica Internacional.
Ye miembru de la Real Academia d'Artes y Ciencies de los Países Baxos dende 2001 y de l'Academia Nacional de Ciencies d'Estaos Xuníos. Foi Junior Fellow de la Harvard Society of Fellows.
Marthon
Tien una población de y una superficie de  km².
Ewine van Dishoeck
Na actualidá, les sos árees d'interés y trabayu inclúin el mediu interestelar, nubes moleculares; la evolución de la física y química elemental mientres la formación d'estrelles y el sistema planetariu; astronomía infraroja submilimétrica y l'astronomía infrarroxa media; procesos moleculares básicos y la tresferencia radiativa de radiación de llinia y radiación de continuu.
Van Dishoeck ta casada con Tim de Zeeuw,, tamién profesor d'Astronomía na Universidá de Leiden, quien hasta setiembre del 2007 foi'l direutor xeneral del Observatoriu Européu Austral.
Premios y distinciones
A lo llargo de la so carrera académica recibió múltiples premios, incluyíos los siguientes:
Contorsionismu
El contorsionismo ye la práutica de diversos exercicios (o contorsiones) nos que persones con gran elasticidá y/o flexibilidá (contorsionistes) adopten ciertes postures d'enorme dificultá y práuticamente imposibles pa la gran mayoría de les persones; la esencia d'estes postures anicia fundamentalmente en doblar les articulaciones en sentíu inversu con facilidá o bien enllargar el marxe dinámicu del movimientu natural nelles.
La práutica del contorsionismo constitúi un espectáculu llargamente reconocíu y almiráu en tol mundu. Dende l'antigüedá, perduró hasta los nuesos díes atopándose contorsionistes na mayoría de los circos qu'entá percuerren el mundu. A midida que foise consolidando Internet como puntu d'alcuentru, son munches les persones nunca empecipiaes qu'osen probar la so flexibilidá o intercambien esperiencies en diversos foros, polo que cabo pensar que'l contorsionismo va perdurar nel futuru.
La gran mayoría de los contorsionistes son muyeres, quiciabes por cuenta de que la so anatomía concédelos mayor flexibilidá. Sicasí hai homes que tamién practiquen esti arte.
Un altu porcentaxe de contorsionistes son menores de 10 años, edá óptima pa la iniciación al contorsionismo gracies a la so mayor flexibilidá.
Esiste una xíriga o xíriga ente les persones qu'esfruten del contorsionismo, deriváu del inglés por cuenta de la amplia cobertoria internacional de cuantos participen d'esti arte. Por ello munchos de los términos que se van describir de siguío nun tienen traducción reconocida al castellán, de cuenta que se van emplegar direutamente les pallabres de la xíriga antes mentáu.
El contorsionismo nel cuerpu humanu
Los exercicios de contorsionismo constitúin una forma d'espectáculu por cuenta de la capacidá de quien lo practiquen pa doblar les sos estremidaes de manera inusual. Namái un pequeñu porcentaxe de la población mundial tien esta flexibilidá de manera natural; na xíriga propia del contorsionismo denominar double-jointed people. Trátase de persones que por cuenta del so físicu tienen una estraordinaria flexibilidá.
Una importante mayoría de los contorsionistes consiguieron la so flexibilidá con trabayu y dedicación, lo que puede denominase flexibilidá inducida. Dientro d'esti grupu podemos atopar tamién persones que prauticaron dalgún deporte, como la ximnasia rítmica, la ximnasia deportiva o'l yoga. Tamién aquelles que prauticaron ballet o danza clásica consiguieron alzar la so flexibilidá de forma gradual a lo llargo de los años.
Reparóse que los meyores contorsionistes empezaron la so preparación a bien temprana edá: ye un fechu que'l cuerpu humanu vuélvese menos flexible col pasu de los años, polo que la infancia constitúi'l meyor momentu pa empecipiase, calteniendo la flexibilidá mientres tola vida por aciu exercicios y entrenamientu. Sicasí, nun esiste llimitación dalguna pa empezar a prauticar contorsionismo n'edaes más avanzaes; tan solo ye necesaria una mayor dedicación. Pueden consultase en distintos foros d'Internet les esperiencies de persones de toles edaes que s'empecipien nesti bellu arte.
Ye importante destacar que los exercicios de contorsionismo nun son apoderaos pa persones ensin un mínimu d'esperiencia. Pa consiguir l'eleváu grau de flexibilidá y equilibriu son necesarios munchos años de práutica y dedicación, con un entrenamientu que los profesionales realicen mientres delles hores diaries. La dificultá de los exercicios hai de ser impuesta de manera gradual.
El cuerpu humanu ye capaz d'ameyorar la flexibilidá gracies l'exerciciu constante y siguío. Cabo resaltar tamién qu'una posterior ausencia d'entrenamientu enllargada va amenorgar nuevamente les capacidaes de la persona.
Exercicios básicos de contorsionismo
En cualquier espectáculu de contorsionismo exercítense delles de les siguientes aiciones:
thumb|140px|Backbend.
El númberu de contorsionismo
thumb|190px|Un contorsionista realizando l'actu de la caxa.
Estos exercicios suelen realizase cuasi siempres dafechu descalzu, pa tener mayor facilidá nos movimientos.
Per otru llau, y anque munchos contorsionistes realicen los sos númberos solos, hai delles ocasiones nes que se presenten un equipu formáu por 2, 3 o más contorsionistes. Nesti últimu casu ye frecuente ver que realicen los sos exercicios utilizándose los unos a los otros como sofitu, construyendo verdaderes torres humanes.
Elementos necesarios
Pa la realización de los númberos de contorsionismo l'artista puede o bien presentar el so espectáculu utilizando namái'l so cuerpu como elementu, o bien valise de los siguientes preseos:
Vestuariu
Ye frecuente que los númberos de contorsionismo realícense descalzu por dellos motivos. De primeres, apurre mayor comodidá na adopción de les distintes postures; amás, contribúin na firmeza y suxeción y eviten zapicaes. D'últimes n'exercicios como box-act resulta evidente que cualquier calzáu contribúi negativamente ocupando espaciu innecesariu.
Tocantes a les vestidures, resulta típicu nos espectáculos de contorsionismo que l'artista ver con mallas afeches, tamién pa facilitar los exercicios. Amás, nel baxu del pantalón (al altor de los todíos) ye bien común qu'esista un pequeñu gordón que s'arreyar al deu mediu del pie, pa evitar que con postures invertíes los pantalones xúbanse y dexen la pierna al descubiertu, cola consiguiente molestia pa la realización del exerciciu.
Verdaes y mitos
A lo llargo de la historia, son munches les lleendes urbanes que se fueron popularizando en redol al mundu del contorsionismo. Na mayoría de los casos, la causa ye a cencielles la falta de conocencia en materies de fisioloxía y anatomía. N'otres ocasiones, son tracamundios de dellos númberos realizaos por contorsionistes con cuenta d'amontar un halo de misteriu en redol a la so figura.
El contorsionismo na actualidá
Nos nuesos díes, el contorsionismo ye una actividá que se sigue practicando con tantu o mayor entusiasmu. La gran cantidá d'información multimedia xunto cola esistencia de foros de discutiniu qu'ufierta la rede Internet, fixeron posible que güei día sían munches les persones amateurs que s'atreven a probar ya inclusive a prauticar regularmente esti arte.
Anguaño esiste un récor Guiness de permanencia dientro d'un recipiente cúbicu de metacrilato (box act) realizáu na TV alemana por Leslie Tipton, Bonnie Morgan y Daniel Browning; los trés xuntos permanecieron 2 min y 35 s nel interior del cubu.
Una de les últimes iniciatives que surdieron gracies al fenómenu d'Internet ye la posibilidá de poner en contautu a contorsionistes amateurs y profesionales de tol mundu. Nesti sentíu surdió la edición de la Convención Internacional de Contorsionismo (ICC - International Contortion Connection). Estes xornaes viniéronse celebrando dende 1998 n'Alemaña, y nos díes 26 a 28 de setiembre de 2006 celebróse en Las Vegas (EEXX) la cuarta edición de la ICC.
Estes xornaes constitúin un alcuentru ente contorsionistes profesionales y amateurs de tol mundu, qu'intercambien tou tipu d'esperiencies, entamándose tamién alderiques y un pequeñu espectáculu onde toos participen.
Contorsionismo nel Circu
Na actualidá, el Contorsionismo ye un númberu típicu nos circos alredor del mundu. thumb|230px|Una acróbata de [[Nouvelle Expérience se contorsiona en dichu actu.]]
Contorsionistes célebres
Ensin dulda pueden cuntase per miles el númberu de persones qu'en tol mundu practiquen contorsionismo, tanto profesionales como amateurs. Teniendo presente l'altu grau d'espectacularidá que toos ellos consiguen, pueden numberase dalgunes de les celebridaes más conocíes:
Ver tamién
Categoría Contorsión (n'inglés)
Enllaces esternos
Sitio web rellacionaos col contorsionismo polo xeneral:
Páxina web de contorsionistes profesionales:
Catherine Anderson
Catherine Anderson ye una escritora d'Estaos Xuníos de noveles romántiques hestóriques y contemporánees publicada dende 1988.
Biografía
Escritora estauxunidense, Catherine Anderson nació en 1947. Ye fía d'una escritora, polo que la lliteratura vien-y de familia. De pequeña, antes de va aprender a lleer, la so madre lleía-y llibros, y ella inventaba hestories pa les sos muñeques.
Yá na adolescencia Catherine empezó a escribir, pa ella ye daqué tan necesariu como alendar. Primero cuntó col sofitu incondicional de la so madre y más tarde col del so home Sid. De toes formes llograr que la publicar foi una xera difícil, polo que siguió estudiando ya inclusive foi a la universidá, onde'l mesmu decanu allabó la so forma de redaición. Como'l so home Sid, yera empresariu, ella decidió a estudiar contabilidá p'ayudar na so empresa. Pero esa vida resultába-y bien aburrida, por fin confesólu al so home que quería dexar de trabayar pa escribir, y el so home en cuenta de enoxase, regaló-y una máquina d'escribir electrónica. Catherine decidir pol romance, pa lo cual cuntó cola ayuda de la so amiga Stella Cameron. El 1988 llogró vender el so primer llibru, dedicándose dende entós a ello.
Catherine Ardagh
Catherine Ardagh ye una política, perteneciente del Fianna Fáil y miembru del Seanad Éireann y del Conseyu de la Ciudá de Dublín (mandatu cumplíu).
Foi electa al Senáu n'abril de 2016; siendo escoyida al Conseyu de la Ciudá de Dublín en 2014, habiendo falláu en ser electa en 2009.
Catherine ye fía del ex diputáu (TD) Seán Ardagh.
Massignac
Massignac ye una comuña francesa del departamentu de Charente, na rexón de Nueva Aquitania. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Bois-d'Arcy (Yonne)
Bois-d'Arcy ye una comuña francesa del departamentu de Yonne, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
99
L'añu 99 (XCIX) foi un añu común empezáu en martes del calendariu xulianu.
Peromyscus merriami
Peromyscus merriami ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Distribución xeográfica
Allúgase en Méxicu y n'Arizona nos Estaos Xuníos.
NGC 6210
NGC 6210 ye una nebulosa planetaria na constelación d'Hércules, asitiada 4º al NE de Kornephoros (β Herculis). Con un rellumu superficial de 15.1 mag/arcsec2 namái puede ser reparada con un telescopiu de siquier 150 mm d'apertura. Alcuéntrase a 6500 años lluz del sistema solar. Afayóse en 1825 por Friedrich Georg Wilhelm Struve.
Imáxenes llograes col Telescopiu Espacial Hubble (imaxe de la derecha) amuesen la peculiar forma de la nebulosa, que recuerda a una tortúa que se tragó una concha. Pueden reparase remexos de gas caliente fluyendo al traviés d'abertures nuna cubierta gaseosa más antigua y fría. La estrella central, visible nel centru de la nebulosa, alcuéntrase nes etapes finales de la so vida, espulsando les sos capes esternes. La imaxe inferior amuesa la complexa estructura qu'arrodia a la estrella morrebunda.
200px|thumb|left|Imaxe llograda col [[Telescopiu Espacial Hubble del centru de NGC 6210. Creitos: HST/NASA/ESA. ]]<br style="clear:left;" />
Funámbulo
thumb|El baille sobre la cuerda del [[Jultagi coreanu.]] Funámbulo o funambulista llamar al artista que camina sobre una cuerda o alambre enterriáu. Puede usase como sinónimu de trapecista, acróbata, equilibrista, saltimbanqui, volatinero y artista circense.
Historia
Los griegos llamar schoinobates (σχοινοβάτης, danzantes na cuerda) y nómense asina nos xuegos de la polis ateneiense. Al paecer fueron introducíos en Roma el mesmu añu de la so fundación. Representar en primer instancia na islla del Tiber y dempués el censores Mesala y Casio facer comparecer nel teatru. Terencio fai mención d'un funámbulo que distrayxera al so públicu mientres la primer representación de la so comedia La suegra (Hecyra, 165 e.C.). Pela so parte, cuenta Marco Aurelio nes sos Meditaciones que tando él y Lucio Vero guardando los xuegos mandaos pa celebrar los sos trunfos y que cayendo unu de los funámbulos cuando taba danzando, mandó Marco Aurelio que se tendieren colchones debaxo de la cuerda y que tal xestu de prudencia pudo ser l'orixe del costume de poner debaxo d'ella una rede. thumb|Pirámide de moces funambulistas nel [[circu Juventas.]] El gran diccionariu históricu de Louis Moreri, editáu en 1753, estrema cuatro xéneros de danzantes de cuerda:
Nikolina Shtereva
Nikolina Shtereva ye una atleta búlgara retirada, especializada na prueba de 800 m na que aportó a subcampeona olímpica en 1976.
Funámbulo
Claude Saumaise
El sabiu, humanista y filólogu francés Saumaise, llamáu "el Príncipe de los Comentadores", escribió nun dísticu griegu:
Nikolina Shtereva
Carrera deportiva
Nos XX. OO. de Montreal 1976 ganó la medaya de plata nos 800 metros, con un tiempu de 1:55.42 segundos, tres la soviética Tatyana Kazankina que con 1:54.94 segundos batió'l récor del mundu, y per delantre de l'alemana Elfi Zinn (bronce).
Xustinianu I
Xustinianu (en llatín: Flavius Petrus Sabbatius Iustinianus; en griegu: Ιουστινιανός) foi emperador del Imperiu romanu d'oriente dende'l 1 d'agostu de 527 hasta la so muerte. Mientres el so reináu buscó alicar l'antiguu grandor del Imperiu romanuclásicu, reconquistando gran parte de los territorios perdíos del Imperiu romanu d'Occidente.
Consideráu una de les personalidaes más importantes de l'antigüedá tardida y l'últimu emperador qu'usaba llatín como llingua materna, el gobiernu de Xustinianu marca un finxu na historia del Imperiu romanu d'Oriente. L'impautu de la so alministración estendióse más allá de les fronteres del so tiempu y de los sos dominios. El so reináu ta marcáu pol ambiciosu, anque parcial, renovatio imperii romanorum, o "restauración del imperiu".
Por cuenta de les sos polítiques de restauración del imperiu, Xustinianu n'ocasiones recibió l'apellativu de "postreru de los romanos" pola historiografía moderna. Esta ambición afigurar na recuperación de parte de los territorios del antiguu Imperiu romanu d'Occidente. El so xeneral Belisario consiguió una rápida conquista del reinu de los vándalos del norte d'África, y más tarde el mesmu Belisario, xunto con Narsés y otros xenerales, conquistaron el reinu Ostrogodu d'Italia, restaurando tres más de mediu sieglu de control bárbaru los territorios de Dalmacia, Sicilia y la península itálica, incluyendo la ciudá de Roma, nel territoriu del imperiu.
Pela so parte, el prefeutu del pretorio Liberio reclamó gran parte del sur de la península ibérica, estableciendo la provincia de Spania. Estes campañes restablecieron el control del imperiu sobre l'occidente mediterraneu, amontando los ingresos añales en más d'un millón de sólidos al añu. Mientres el so reináu, Xustinianu tamién conquistó a los Tzani, un pueblu de la mariña este del Mar Negru que nunca enantes tuvieren so control romanu.
Otru de los sos más impresionantes legaos foi la compilación uniforme del derechu romanu na obra del Corpus Juris Civilis, qu'inda ye la base del derechu civil de munchos estaos modernos. Esta obra foi realizada na so mayor parte pol cuestor Triboniano. El so reináu tamién marcó un puntu álgido na cultura bizantina, y el so programa de construcción dio como frutos obres d'arte tal como la ilesia de Santa Sofía, que sería'l centru de la Ilesia ortodoxa mientres munchos sieglos.
Sicasí, una epidemia devastadora conocida como la Plaga de Xustinianu a empiezos de la década de los años 540 marcó'l final d'una dómina de rellumanza. Créese que foi un biltu de peste negro, anque nun se sabe a ciencia cierta. L'imperiu entraría nun periodu de perda de territoriu que nun sería revertíu hasta'l sieglu IX.
El cronista Procopio de Cesarea constitúi la principal fonte primaria de la historia del reináu de Xustinianu. El cronista en idioma siríacu, Juan d'Éfesu, escribió tamién una crónica sobre la dómina que nun perduró, pero que ye utilizada como fonte por cronistes posteriores, y qu'añede munchos detalles de valor históricu. Dambos historiadores terminaron amosando enforma rensía contra Xustinianu y contra la so emperatriz, Teodora. Otres fontes inclúin les hestories d'Agatías, Menandro Proteutor, Juan Malalas, el Chronicon Paschale, y les cróniques de Marcelino Comes y de Víctor de Tunnuna.
Biografía
thumb|right|260px|Antigua ciudá de [[Tauresio, ciudá de nacencia de Xustinianu I, na actual República de Macedonia.]] Xustinianu nació nuna pequeña aldea llamada Tauresio, alredor del añu 482. La so familia, d'orixe humilde y de llingua llatina, créese que pudo ser d'oríxenes tracios o ilíricos.
El cognomen Iustinianus (Xustinianu) tomar tres ser adoptáu pol so tíu Justino. Mientres el so reináu fundó Justiniana Prima una ciudá cercana al so llugar de nacencia y qu'anguaño s'atopa nel sureste de Serbia.
La so madre, Vigilantia, yera la hermana de Justino. Justino formó parte de la guardia imperial (los Excubitores) enantes de ser nomáu emperador nel añu 518, adoptó a Xustinianu y llevar con él a Constantinopla, asegurando que recibiera una bona educación. Xustinianu siguió asina'l currículu educativu habitual, centrándose na xurisprudencia, teoloxía y historia. Xustinianu sirvió mientres dalgún tiempu colos Excubitores, pero los detalles d'esta dómina temprana desconócense. El cronista Juan Malalas, contemporaneu de Xustinianu, describe la so apariencia indicando que yera de baxa estatura, de pelo rizáu, cara arrondada y curiosu. Otru cronista contemporaneu, Procopio, compara la so apariencia cola del emperador tiránicu Domicianu, anque nesti casu ye probable que se trate d'un llevantu.
Avanzó na so carrera militar con gran rapidez, y abríase ante él un gran futuru cuando en 518 l'emperador Anastasio I finó. Justino foi proclamáu nuevu emperador, con una significativa ayuda de Xustinianu. Mientres el reináu de Justino (518–527), Xustinianu foi'l confidente más cercanu al emperador. Xustinianu amosó muncha ambición, y créese que funcionó como virtual rexente muncho primero de que Justino nomar coemperador el 1 d'abril de 527, anque nun esisten evidencies que constaten a ciencia cierta esta opinión. Cuando Justino empezó a amosar síntomes de senilidad a finales del so reináu, Xustinianu convertir nel gobernante de facto. Xustinianu foi nomáu cónsul en 521, y más tarde comandante en xefe del exércitu d'oriente. A la muerte de Justino I, el 1 d'agostu de 527, Xustinianu convertir nel únicu soberanu del imperiu.
Como gobernante, Xustinianu demostró gran enerxía. Yera conocíu como «l'emperador que nunca duerme», por cuenta de los sos vezos de trabayu. Sía que non, paez que yera una persona amigable y cercano. La familia de Xustinianu venía de una redolada provincial y non bien eleváu, y por esi motivu nun basaba'l so poder na aristocracia tradicional de Constantinopla. Nel so llugar, Xustinianu arrodiar de persones d'estraordinariu talentu, a los qu'escoyía non tantu pol so orixe aristocráticu sinón por meritocracia.
Alredor del añu 525 casóse col so amante, la emperatriz Teodora, una exactriz y cortesana venti años más nueva qu'él. Xustinianu nun podría casase con ella por cuenta de la diferencia de clases, pero'l so tíu Justino I promulgó una llei dexando'l matrimoniu ente distintes clases sociales. Teodora volveríase una figura bien influyente na política imperial, y emperadores posteriores siguiríen el precedente creáu por Xustinianu pa casase con muyeres non pertenecientes a l'aristocracia. El matrimoniu causó gran escándalu, pero Teodora demostró ser una persona bien intelixente, prudente y bona xulgando a les persones, convirtiéndose nel principal sofitu del so home. Otros individuos de gran talentu al serviciu de Xustinianu fueron Triboniano, el so asesor llegal, Pedro'l Patriciu, diplomáticu y cabeza de la burocracia de palaciu, los sos ministros de finances Juan de Capadocia y Pedro Barsime, que llograron recaldar impuestos con gran eficiencia, financiando los proyeutos y guerres de Xustinianu, y finalmente grandes xenerales como Belisario o Narsés.
El gobiernu de Xustinianu nun tuvo exentu d'oposición. A empiezos del so reináu tuvo a puntu de perder el tronu por culpa de los disturbios de Niká, y afayóse una combalechadura contra la so vida socatrada por homes de negociu insatisfechos col so gobiernu avanzáu y el so reináu, nel añu 562.
La segunda metá del so reináu viose asombrada pola epidemia de peste que se fixo bederre a partir del añu 542. El mesmu Xustinianu cayó enfermu a empiezos d'esa década, pero recuperóse. Teodora morrió en 548, pue que de cáncer, a una edá relativamente nueva y Xustinianu sobrevivir casi venti años. Xustinianu, que siempres amosara gran interés polos discutinios teolóxiques y que participara viviegamente n'alderiques sobre la doctrina cristiana, fíxose inda más devotu mientres los últimos años de la so vida. Cuando murío, el 14 de payares de 565, facer ensin descendencia. Asoceder nel tronu Justino II, fíu de la so hermana Vigilantia y casáu con Sofía, la sobrina de la emperatriz Teodora. El cuerpu de Xustinianu foi soterráu nun mausoléu na Ilesia de los Santos Apóstoles.
El so reináu tendría un gran impautu na historia mundial, dando llugar a una nueva yera na historia del Imperiu bizantín y de la Ilesia ortodoxa. Foi l'últimu emperador qu'intentó recuperar los territorios que tuvo'l Imperiu romanu en tiempos de Teodosio I, y con esti fin punxo en marcha grandes campañes militares. Tamién desenvolvió una colosal actividá constructiva, emulando la de los grandes emperadores romanos del pasáu.
Disturbios de Niká
Les polítiques y les eleiciones de Xustinianu, y n'especial la so opción por utilizar conseyeros eficientes anque impopulares, por pocu cuésten-y el tronu a empiezos del so reináu. En xineru de 532, les facciones de les carreres de carros en Constantinopla, que de normal s'atopaben estremaes y engarraes ente elles, xunir nuna revuelta contra Xustinianu que recibió'l nome de los disturbios de Niká, en base al berru de guerra qu'utilizaben los rebeldes (Niká, que significa victoria). Obligaron a Xustinianu a despidir a Triboniano y a otros dos de los sos ministros, y depués intentaron derrocar al propiu Xustinianu pa reemplaza-y col senador Hipacio, sobrín del anterior emperador Anastasio I. Ente que los ensames provocaben revueltes nes cais, Xustinianu llegó inclusive a valorar la posibilidá d'escapar de la ciudá, pero permaneció na ciudá afaláu poles pallabres de la so esposa Teodora que, según Procopio, alegaba preferir la muerte a perder la dignidá imperial. A lo llargo de los siguientes dos díes, ordenó una brutal supresión de les revueltes polos sos xenerales, Belisario y Mundus. Procopio rellata que nel hipódromu morrieron 30.000 ciudadanos desarmaos. Ante la insistencia de Teodora, y aparentemente contra'l so criteriu inicial, los sobrinos d'Anastasio tamién fueron executaos.
La destrucción que s'arrobinó pela ciudá de Constantinopla mientres les revueltes foi bien elevada. Sicasí, dexó-y a Xustinianu la oportunidá de crear una serie d'arrogantes nuevos edificios, y n'especial l'almirada ilesia de Santa Sofía.
Actividá militar y campañes de Belisario
thumb|300px|Mapa del [[Imperiu romanu d'Oriente en 550 d.C. En verde les conquistes mientres el reináu de Xustinianu I.]]
Unu de los llogros más espectaculares del reináu de Xustinianu foi la recuperación de grandes territorios del Mediterraneu occidental, qu'habíen alloriáu sumiendo del control imperial a lo llargo del sieglu V. Como emperador cristianu romanu, Xustinianu consideraba que yera'l so deber divín restaurar l'Imperiu romanu a les sos antigües fronteres. Anque nunca participaría personalmente nes campañes militares, presumió de les sos victories nos prefacios de les sos lleis y fizo que fueren conmemoraes nes obres artístiques del so reináu. Reconquistar fueron llevaes a cabu principalmente pol so xeneral Belisario.
La ideoloxía de la Recuperatio Imperii ye una formulación que respuende a los sentimientos estendíos ente amplies capes de la población de la Pars Occidentalis (sobremanera ente l'elementu senatorial urbanu y sectores venceyaos cola alministración) y en parte del gobiernu del Imperiu d'Oriente, que intelectualmente xuega cola continuidá imperial n'Occidente; ello ye que'l sentimientu de romanitas atopar nel sieglu VI— llargamente estendíu por tol Imperiu y ye correspondíu pola ideoloxía oficial del gobiernu imperial —según la cual ésti non fundir n'Occidente sinón que los bárbaros gobiernen ellí en nome del emperador d'Oriente— y per parte de la intelligentsia de Constantinopla (por casu, ye'l casu del escritor Juan Lido, contemporaneu de Xustinianu). Estos sentimientos son aprovechaos pola alministración justiniana pa realizar, precisamente, una política d'acordies con ellos (fora sincera o comenenciuda). Xustinianu yera'l rei de too, por asina llamalo; yera'l mayor responsable tantu militar como relixosu.
Guerra contra l'Imperiu sasánida (527-532)
Xustinianu heredó del so tíu una serie d'hostilidaes en cursu ente l'Imperiu bizantín y l'Imperiu sasánida. En 530, l'imperiu bizantín llogró ganar a un exércitu persa na batalla de Dara, anque al añu siguiente les fuercies romanes comandadas por Balisario fueron ganaes na batalla de Calinico. A la muerte del rei Kavad I, en setiembre de 531, Xustinianu concluyó un tratáu de paz de duración indefinida conocíu como la Paz Eterna col so socesor, Cosroes I (532). Esti tratáu sirviría p'asegurar la frontera oriental, dexando a Xustinianu dirixir la so atención escontra l'oeste, onde los pueblos xermánicos de relixón arriano asitiárense nos territorios del antiguu Imperiu romanu d'Occidente.
Campañes contra'l reinu vándalu (533–534)
thumb|Imaxe de Xustinianu n'edá avanzada; mosaicu na [[Basílica de San Apolinar Nuovo, en Rávena (posible semeya modificada de Teodoricu el Grande.]] En mayu de 530, el monarca probizantino Hilderico foi depuestu pol so primu Gelimer aduciendo que la so falta de personalidá llevaren a los vándalos a ser ganaos poles tribus mores. Les protestes de Xustinianu por que Hilderico pudiera tornar a Constantinopla nun fueron escuchaes, polo que preparó con curiáu una campaña que tenía de combinar eficacia militar y sobriedá de costos. Juan de Capadocia, responsable de les finances del Imperiu y opuestu a la guerra, aportó a la fin a llevar los gastos de la campaña d'una forma ríxida. Belisario, el xeneral más brillosu d'Oriente foi l'encargáu de llevar les armes.
La decisión d'atacar el reinu vándalu coincidió cola apaición nésti d'una serie de debilidaes. La simbiosis ente invasores ya invadíos nun llegó nunca a consolidase, lo cual xeneró hostilidaes colos postreros. El mieu a revueltes internes conduxera a la desfortificación de los nucleos urbanos por mieu a qu'acoyeren revueltes. De la mesma un xeneral godu que rexía Cerdeña en nome del monarca de Cartago, pretendió con ayuda militar oriental gobernar de forma independiente, pero foi deteníu por Gelimer, primero que dicha ayuda llegara.
La flota oriental, compuesta por 92 dromones qu'escoltaben 500 tresportes, abandonó los puertos de Constantinopla a mediaos de xunu de 533 y, vía Sicilia algamó les mariñes africanes al cabu de tres meses, desembarcando na ciudá de Caput Vada, na actual Tunicia, con un exércitu d'unos 15.000 homes, más un númberu indetermináu de tropes auxiliares bárbares. Belisario atopó escasa resistencia, y venció a los vándalos, que fueren tomaos dafechu por sorpresa, na batalla de Ad Decimum, el 14 de setiembre de 533. Más tarde volvería gana-yos na batalla de Tricamerón, n'avientu, tres la cual Belisario tomó la ciudá de Cartago. Gelimer, medrosu de que entronizaran al depuestu rei, executara a Hilderico enantes de la cayida de Cartago y fuxó a los rebordes montascosos nel monte Pappua, en Numidia. Finalmente optó por apurrir se a finales de marzu de 534. Belisario conducir hasta Constantinopla, onde'l xeneral foi recibíu con grandes honores y hasta cola celebración d'un trunfu romanu, ceremonia que mientres sieglos había estáu acutada al emperador. La provincia foi anexonada al Imperiu. Les islles de Cerdeña, Córcega, les islles Baleares, y la fortaleza de Ceuta, cerca del estrechu de Xibraltar, tamién pasaron al control bizantín na mesma campaña.
Creóse una prefeutura africana, centrada en Cartago, n'abril del añu 534, anque se econtraría cerca del colapsu mientres los siguientes 15 años, envolubrada en guerres contra los moros y motinos militares. L'área nun sería pacificada dafechu hasta l'añu 548, anque permanecería pacificada a partir d'esi momentu mientres enforma tiempu, llegando a esfrutar de cierta prosperidá. La recuperación de la provincia d'África costó al imperiu alredor de 100.000 llibres d'oru.
Campañes contra'l reinu ostrogodu, primer fase (535-540)
Al igual qu'asocedió n'África, los problemes dinásticos nel reinu ostrogodu d'Italia supunxeron una oportunidá pa la intervención militar del imperiu bizantín. A la muerte de Teodoricu el Grande el control de la política ostrogoda cayó en manes de la so fía Amalasunta, que exerció'l poder en nome del rei neñu Atalarico, hasta qu'ésti finó'l 2 d'ochobre de 534. La rexencia carauterizar por un viraje políticu escontra Oriente, xenerando una fuerte oposición interna. La puesta desapaición del so fíu forzó a la rexente a la busca d'un monarca formal, tres el que siguir moviendo los filos del gobiernu. L'escoyíu foi Teodato, col que se casó a fines de 534. Sicasí, Teodato fixo prisionera a la reina, zarrándola nuna residencia na islla Martana, nel llagu Bolsena, onde la fixo asesinar en 535, posiblemente a instigación de Teodora que buscaba un casus belli pa la intervención de Xustinianu.
Esi mesmu añu Xustinianu daría dos golpes de mano que-y dexaron tomar Sicilia, al mandu de Belisario y Dalmacia, por Ilírico Mundu. Teodato recurrió a una embaxada papal, pero unvió una embaxada Imperial paralela al propiu monarca ostrogodu pa establecer un alcuerdu secretu de cesión d'Italia al imperiu. Los diversos contratiempos que travesaba l'Imperiu nesi momentu, como la revuelta d'África y la recuperación de territorios por xermanos en Dalmacia inducieron a Teodato a romper el compromisu y a faer frente a los exércitos de Xustinianu. Xustinianu reorganizó la xerarquía militar pa poder poner al mandu de les campañes italianes a Belisario yá que Mundu finara na ofensiva de Dalmacia. Nel so llugar poner a Constantiniano, que recuperó la ofensiva en Dalmacia, reocupando Salona y espulsando a los ostrogodos de la rexón.
Belisario invadió Sicilia esi mesmu añu al mandu de 7.500 homes y avanzó dientro d'Italia, escalando Nápoles y prindando la ciudá de Roma el 9 d'avientu de 536. Aquel día, Teodato fuera depuestu pol so exércitu, qu'escoyó al rei Vitiges, comandante del so guardia personal, nel so llugar. Ésti axuntó un gran exércitu y asedió Roma ente febreru de 537 y marzu de 538, pero foi incapaz de volver tomar la ciudá.
Xustinianu unvió a otru xeneral a Italia, Narsés, pero les tensiones ente Narsés y Belisario estropiaron el progresu de la campaña. Milán foi tomada, pero puestu foi recapturada y esfarrapada polos ostrogodos. Xustinianu fixo volver a Narsés en 539, y aquel día la situación militar volviérase de nuevu en favor de los bizantinos, y en 540 Belisario algamó la capital ostrogoda de Rávena. Ende recibió la ufierta de los ostrogodos de ser proclamáu emperador romanu d'occidente coles mesmes que llegaben al llugar unviaos de Xustinianu p'axustar una paz qu'asitiaría la rexón al norte del ríu Po en control de los godos. Belisario asonsañó aceptar la ufierta y entró na ciudá en mayu de 540, pa reclamala nesi momentu pal imperiu. Entós foi llamáu de vuelta a Constantinopla, onde allegó con Vitiges y la so muyer Matasunta como cautivos.
Guerra col Imperiu Sasánida (540-562)
thumb|left|300px|Dibuxu d'un medallón nel que se celebra reconquistar d'África, c. 535. Belisario fuera llamáu de vuelta a Constantinopla a la vista d'una vuelta a les hostilidaes col Imperiu sasánida. Tres una revuelta contra l'imperiu n'Armenia a finales de la década de los años 530, y posiblemente motivada poles súpliques de los embaxadores ostrogodos, el rei Cosroes I rompió la "Paz Eterna" ya invadió el territoriu romanu na primavera de 540. Primero escaló Aleppo y depués Antioquía (n'ónde dexó a la guarnición de 6.000 homes abandonar la ciudá), asedió Daras, y dempués dirixióse a atacar al pequeñu, pero estratéxicamente significativu reinu de Lázica, cerca del mar Negru, llogrando tributos de les ciudaes que diba dexando tras. Obligó a Xustinianu a pagar 5.000 llibres d'oru, más 500 llibres añales adicionales.
Belisario llegó a Oriente en 541, pero, tres dellos ésitos, foi llamáu de nuevu a Constantinopla en 542. Los motivos de la so llamada desconócense, anque pudo habese por cuenta de que a la Corte imperial llegaron rumores de desllealtá pela so parte. El biltu d'una grave plaga causó una ablayada de les hostilidaes en 543. Al añu siguiente Costroes ganó a un exércitu bizantín de 30.000 homes, pero nun tuvo ésitu nel asediu de la ciudá d'Edessa. Nenguna de les partes llogró meyores, y en 545 alcordóse una tregua pa partir sur de la frontera romanu-persa. La guerra en Lázica siguió nel norte mientres dellos años, hasta que s'alcordó una segunda tregua en 557, que siguiría col alcuerdu de paz de cincuenta años de 562. Nel tratáu, los perses aportaron a abandonar Lázica en cuenta de que l'Imperiu bizantín abonara un tributu añal de 400 o 500 llibres d'oru (30,000 solidi).
Campañes contra'l reinu ostrogodu, segunda fase (541-554)
Ente que l'esfuerciu bélicu centrar n'Oriente, la situación n'Italia empioró. Los ostrogodos, dirixíos polos reis Hildibaldo y Erarico (dambos asesinaos en 541) y, especialmente, por Totila, consiguieron rápides meyores. Tres la so victoria na batalla de Faventia en 542, reconquistaron les principales ciudaes del sur d'Italia, y llueu tuvieron nel so control la mayor parte de la península. Belisario foi unviáu de vuelta a Italia a finales de 544, pero escarecía de tropes abondes pa dar la vuelta a la situación. Al nun llograr meyores, foi retiráu del mandu en 548, anque enantes tuvo ésitu nuna batalla marítima contra 200 naves godes. Mientres esti periodu la ciudá de Roma camudó de manes en trés causes más: primero foi tomada y despoblada polos godos n'avientu de 546, dempués reconquistada polos bizantinos en 547, y tomada finalmente polos godos en xineru de 550. Totila tamién escaló Sicilia y atacó la mariña griega.
Finalmente, Xustinianu unvió una fuercia d'aproximao 35.000 homes (2.000 de los cualos fueron derivaos a invadir el sur de la península ibérica en manes de los Visigodos) sol mandu de Narsés. L'exércitu llegó a Rávena en xunu de 552 y ganó a los ostrogodos decisivamente na batalla del Monte Lactarius, n'ochobre d'esi añu, acabando cola resistencia goda. En 554 foi ganada una invasión a gran escala de los francos na batalla de Casilino, qu'aseguró'l control d'Italia, anque a Narsés llevaría-y dellos años amenorgar los restantes puntos de resistencia góticos. A la fin de la guerra, Italia quedaba asegurada con una guarnición de 16.000 homes, teniendo la conquista un costu económicu averáu d'unes 300.000 llibres d'oru.
El preciu de la conquista del reino ostrogodu quiciabes podría considerase escesivu. Provocáronse continues campañes de gastadura, siendo víctima principal la población itálica que sufrió la destrucción del so texíu social, granible, políticu y foi azotada pola peste. Los venti años de llucha aceleraron dramáticamente la transición al mundu medieval. Roma perdió la so entidá urbana y dexó de ser la ciudá por antonomasia del mundu mediterraneu.
La Pragmática Sanción de 554, por aciu la cual Italia yera reintegrada al Imperiu romanu, ratificaba la situación de facto al otorgar a los obispos el control de diversos aspeutos de la vida civil (como l'actividá de los xueces civiles) y l'alministración de les ciudaes, poniéndolos a cargu del suministru, l'anona y los trabayos públicos, de la que quedaben exentos de l'autoridá de los funcionarios imperiales.
Campañes contra'l reinu visigodu (552)
thumb|left|[[Tremís visigóticu acuñáu en nome del emperador Xustinianu I nel sieglu VII. Muséu Británicu.]] Adicionalmente a les otres conquistes efectuaes, l'imperiu llogró establecer la so presencia nuna parte de la Hispania visigoda. Cuando l'usurpador Atanagildo solicitó ayuda na so guerra civil contra'l rei Agila I, Xustinianu fixo llegar una fuercia de 2.000 homes que, según l'historiador Jordanes, yeren comandadas pol prefeutu del pretorio Liberio. Los bizantinos tomaron Cartaxena y otres ciudaes de la mariña sureste, fundando la nueva provincia de Spania que finalmente alcordaríen con Atanagildo, una vegada convertíu en rei, siendo decisiva la collaboración oriental pa decantar la guerra civil nel reinu peninsular hispanu a favor d'aquel candidatu frente a Agila. Pero la compensación territorial nunca foi plataforma pa la conquista de l'antigua Hispania, ello ye que les zones concedíes en 552 empezaron a menguar nes décades siguientes, especialmente mientres el reinu de Leovixildu, hasta'l so evaporación nel 624, en que los bizantinos fueron definitivamente espulsaos pol rei Suintila. Sicasí, la conquista de la provincia de Spania supunxo l'apoxéu de la espansión del imperiu bizantín nel Mediterraneu.