cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Metamorfosis (bioloxía)
Control hormonal
La crecedera y metamorfosis de los inseutos tán regulaos por hormones efectores, que tán controlaes por neurohormones nel cerebru. Los procesos de muda y metamorfosis tán regulaos por 2 hormones efectores: la 20-hidroxiecdisona (esteroidea) y l'hormona xuvenil (JH). La 20 hidroxiecdisona empecipia y coordina cada muda y regula cambeos na espresión de xenes qu'asoceden mientres la metamorfosis. La hormona xuvenil previén los cambeos n'espresión xénica inducíos pola ecdisona, cambeos que son necesarios por que tenga llugar la metamorfosis, torgando d'esta manera que la canesba desenvuélvase mui a tiempu y dexando qu'asocedan les mudes necesaries pa la crecedera.
El procesu de muda empecipia nel cerebru, onde les célules neurosecretores lliberen la hormona protoracicotrópica (PTTH) en rempuesta a señales neuronales, hormonales o ambientales. Esta hormona aguiya la producción d'ecdisona na glándula protorácica, una vegada producióse la hormona déxase de lliberar PTTH, nesti momentu la metamorfosis vuélvese independiente del cerebru. Nos texíos periféricos, esta hormona modifícase pa convertise na so forma activa, la 20-hidroxiecdisona que ye lliberada na hemolinfa. Ésta encárgase d'aguiyar les célules epidérmiques por que se sinteticen enzimes que dixeren y reciclen los componentes de la cutícula, la concentración de 20-hidroxiecdisona aumenta mientres l'apolisis y algama el so máximu mientres la deposición de la epicutícula, la so producción cesa poco primero de la ecdisis (n'inseutos hemimetábolos) o eclosión (n'inseutos holometábolos). Les concentraciones hormonales necesaries pa la muda son distintes a lo llargo de la epidermis, la última fase onde la concentración empieza a menguar controla los eventos tardíos del desenvolvimientu del adultu. Si mientres esta etapa auméntase artificialmente los niveles de la hormona, la eclosión del imagu vese atayada.
La hormona xuvenil (JH) ye secretada pol corpora allata, que les sos célules tán actives mientres les mudes llarvales mas non mientres les mudes de les metamorfosis. Cuando la hormona xuvenil ta presente, la 20-hidroxiecdisona aguiya mudes que xeneren nuevos estadios llarvales. Nel últimu estadiu llarval, el nerviu mediu del celebru de la corpora allata inhibe la producción d'hormona xuvenil, y hai una degradación de la hormona xuvenil nos texíos. La resultancia d'esto ye l'amenorgamientu de los niveles d'hormona xuvenil per debaxo d'un valor estragal, lo que dispara la lliberación d'hormona protoracicotrópica (PTTH) nel cerebru. Esta rempuesta aguiya la síntesis d'ecdisona, que n'ausencia de niveles altos d'hormona xuvenil, induz a les célules a desenvolver la pupa.
Los procesos d'ecdisis y eclosión, tán amestaos al ritmu circadianu de cada especie, y tán remanaos pola hormona d'eclosión (EH) la cual ye secretada por célules nervioses y actúa de forma direuta nel sistema nerviosu induciendo los comportamientos y movimientos que-y dexen al inseutu lliberase del pupariu o exuvia según el casu, amás de dexar que les nales estiéndanse por completu volviéndose funcionales. La cabera etapa de la metamorfosis ye la esclerotización (endurecimientu de la cutícula) y lo mesmo que les anteriores, ye remanada por una hormona, denomada bursicon, y tien efeutos fisiolóxicos que regulen les propiedaes mecániques de la cutícula. Nos inseutos del orde Diptera actúa un complexu d'hormones denomináu factores de pupación en vegada del bursicon.
La conocencia de les hormones de crecedera sirve pal control de plagues d'inseutos. Ye posible usar productos químicos qu'interfieren col funcionamientu d'estes hormones y que torguen el desenvolvimientu normal del inseutu.
Desenvolvimientu del Imagu
miniaturadeimagen|310x310px| Destín de los discos imaxinales nuna pata d'inseutu.(A) Organización de los discos antes de la eversión. (Ab) Precursor del Abdome. (B) Destín de los discos na pata, los discos más internos correspuenden a la zona más distal, 1.Coxa 2.Trocanter 3.Fémur 4.Tibia 5.Primer segmentu del Tarsu 6.Tarsu 7.Uñes La canesba tien grupos de célules imaxinales que dexen la construcción de los órganos del imagu a midida que los órganos llarvales degrádense. Les célules imaxinales presentes nos bárbaros arrexúntense en discos imaxinales que dan orixe a estructures del adultu: nales, pates, antenes, güeyos, cabeza, tórax y xenitales, estos discos carauterícense porque a diferencia del restu de célules na canesba tienen una alta capacidá mitótica, la so tasa de proliferación aumenta a midida que estrémense. Cuando s'empecipia la formación de la pupa les célules nel centru del discu sálense d'ésti pa formar la parte más distal de les estructures (ej. el tarsu y l'uña de les pates) y les célules perifériques formen la parte proximal. Rematada la diferenciación de les estructures exoesquelétiques, secreciones nes mesmes formen la cutícula. El destín celular o estructura que se xenera a partir de cada discu ta determinada dende l'embrión y ta afitada pola interacción de dellos xenes. L'abdome fórmase a partir d'agrupaciones celulares denominaes histoblastos, éstos xenérense a partir de la epidermis mientres el desenvolvimientu del embrión y caltiénense indiferenciaos debaxo de la cutícula mientres l'estadiu llarval. El númberu d'histoblastos puede variar.
Cambeos morfolóxicos mientres la metamorfosis de los anfibios
La metamorfosis de los anfibios consiste d'un cambéu principal dende l'estáu de canesba llamáu cucharapa al d'adultu. Asóciase cola preparación d'un organismu acuáticu pa una esistencia principalmente terrestre. Nel ciclu vital típicu d'un anfibiu los güevos, tres una fecundación esterna, son depositaos nel agua. La canesba remanez del güevu y puede nadar y alendar so l'agua. Presenta branquies, cola y una boca circular. Crez ensin mayores cambeos hasta que completa'l so desenvolvimientu. Nesti puntu tien llugar la metamorfosis.
Hai variaciones bien grandes d'esti modelu típicu del ciclu vital d'anfibios. Dellos caudados, tales como les sacaveres, pueden prescindir de la metamorfosis y llegar al maduror sexual calteniendo les carauterístiques de canesbes (neotenia). Namái metamorfoseen so ciertes condiciones ambientales difíciles. Munches especies tropicales d'anuros ponen los sos güevos nel suelu y la cucharapa efectúa la metamorfosis dientro del güevu. Remanecen d'ésti como adultos pequeños; en dellos casos entá tienen cola, que se reabsorbe nunos pocos díes.
Cambeos bioquímicos na metamorfosis de los anfibios
En cucharapes, el principal fotopigmentu de la retina ye la porfiropsina. Mientres la metamorfosis, esti pigmentu camuda a rodopsina. La hemoglobina tamién camuda de forma a una que xune oxíxenu más amodo y llibera más rápidu nel adultu que na cucharapa. Les enzimes del fégadu camuden por cuenta de la transición d'un mecanismu d'escreción amoniotélicu na canesba a unu urotélicu nel adultu na mayoría de les especies. Particularmente, el fégadu empieza a sintetizar les enzimes del ciclu de la urea necesaries pa producir urea a partir d'amoniu y dióxidu de carbonu.
Control hormonal
La metamorfosis n'anfibios ta controlada poles hormones tiroxina (T4) y triyodotironina (T3) secretaes pola glándula tiroides. Créese que T3 ye la hormona más importante.
Dickie Jones
Dickie Jones, tamién conocíu como Dick Jones (Snyder, Texas, Estaos Xuníos, 25 de febreru de 1927 − Northridge, California, Estaos Xuníos, 7 de xunetu de 2014), foi un actor y actor de voz estauxunidense, más conocíu por ser la voz de Pinocho na película animada Pinocho de 1940 producida por Disney.
Primeros años
Jones nació en Snyder, la sede del condáu de Scurry (Texas). Fíu d'un direutor de periódicu, a la edá de cuatro años Jones yera un caballeru talentosu.
Carrera
A los seis años Jones foi contratáu pa faer trucos a caballu nun rodiu. Hoot Gibson, l'empresariu del rodiu, convenció a los padres de Jones de qu'había un llugar pa él en Hollywood, polo que'l neñu y la so madre camudáronse ellí, onde empezó la so carrera como actor.
Fallecimientu
49 años dempués d'abandonar el doblaxe, l'actor finó a la edá de 87 años por causes naturales nel so apartamentu'l 7 de xunetu de 2014.
Francisco Gregorio Billini
Francisco Gregorio Billini Aristi foi un escritor, políticu y pedagogu dominicanu. Presidente de la República (1884-1885), cargu al cual arrenuncia en negándose a prohibir la llibertá d'imprenta. Ye autor de la novela costumista "Baní o Engracia y Antoñita" (1892) y de diverses obres dramátiques.
Vida
Billini nació en Santu Domingu'l 25 d'abril de 1844. Fíu de María de Regla Aristi Guerrero y Hipólito Billini Hernández (que'l so padre, Juan Antonio Billini Ruse [1787-1852], natural d'El Piamonte, aportó a la isla de Santu Domingu coles tropes comandadas en 1802 pol xeneral Leclerc, cuñáu de Napoleón, coles mires d'entartallar a Toussaint Louverture ). El mozu Billini fixo los sos estudios primariu y secundariu na so ciudá natal nel Colexu del Padre Boneau, onde aprendió a escribir tamién en latin y n'italianu (falaba l'italianu perfectamente, habiéndolo aprendíu dende neñu del so güelu italianu). Depués pasó al Seminariu Conciliar Santu Tomás d'Aquino onde foi discípulu de Fernando Arturo de Meriño. La so militancia nel partíu Azul y el so convencimientu de que'l país tenía de caltener la so independencia, motivar a participar na Guerra de la Restauración de 1863-1865. El so refugo a la política antipopular de Bonaventura Báez costó-y el destierru en 1868.
Presidencia constitucional
En 1884, dempués d'una reñida guerra eleutoral na que venció a Casimiro Nemesio de Moya, foi escoyíu Presidente de la República. Tomó posesión del cargu'l 1º de setiembre de 1884 y arrenunció al mesmu'l 16 de mayu de 1885, por negase a bloquiar la prensa dominicana. La so inesperada dimisión asoró a munchos de les sos adeptos. N'efeutu prefirió dar les dimisiones como un Cincinato romanu, que depués llegó a pidir 20 pesos a los sos amigos pa pagar una delda (daqué increíble pa los dominicanos d'esos tiempos). Les sos últimes pallabres como Presidente fueron:
Creo que doi un bon exemplu dando les mios dimisiones bonalmente y sumiendo ente les solombres de la mio casa, ensin mezquinas aspiraciones pal futuru.
En 1890 arriendes de la muerte del so tíu, el filántropu Padre Francisco Xavier Billini, asumió la direición del Colexu San Luis Gonzaga.
Fundó'l periódicu L'Ecu de la Opinión (Marzu de 1879), que circuló por más de venti años y convirtióse nel paradigma d'un periodismu reflexivu combináu con pormenorizaes reseñes noticiosas. Collaboró asiduamente con El Nacional, El Cable, Lletres y Ciencies, El Mensaxeru y El Patriota.
L'apurra más relevante de Billini a la lliteratura nacional dominicana ye la novela Baní o Engracia y Antoñita (1892), na qu'enxuicia'l comportamientu políticu-social y les costumes de los banilejos decimonónicos. Morrió en Santu domingu'l 28 de payares de 1898.
En 1998 los sos restos mortales fueron treslladaos al Panteón Nacional de Santu Domingu por disposición del Presidente Leonel Fernández.
Sergio Camargo
Sergio Camargo Pinzón foi un abogáu, políticu, militar, presidente y diplomáticu colombianu.
Biografía y carrera profesional
Estudió nel Colexu de San Bartolomé. Graduáu en xurisprudencia en 1852, foi nomáu xuez y maxistráu. En 1857 empezó la so carrera política aportando a secretariu de Gobiernu del Estáu Soberanu de Boyacá. Ente 1862 y 1865 ocupó'l cargu de presidente de dichu estáu.
Mientres el periodu de guerres civiles a partir de 1840, formó parte del bandu Lliberal, n'oposición al bandu Conservador. Nun foi un soldáu profesional, pero algamó'l grau militar de xeneral pola so participación en delles batalles.
En 1868 ocupó'l cargu de Secretariu de Guerra y Marina y en 1871 foi nomáu xefe de la Guardia Nacional.
En 1876 foi escoyíu senador por Boyacá, tomando posesión en 1877 como presidente provisional de los Estaos Xuníos de Colombia por 3 meses, en reemplazu del presidente titular, Aquileo Parra, quien s'atopaba enfermu. Darréu foi nomáu embaxador ante la Santa Sede y en distintos países d'Europa: Alemaña, Francia, Gran Bretaña y España, realizando'l fortalecimientu de rellaciones diplomátiques con dichos países.
Foi la principal figura militar de la familia Camargo, emparentáu col distinguíu poeta Joaquín González Camargo, l'historiador Gabriel Camargo Pérez, Francisco Camargo y el presidente colombianu Alberto Lleras Camargo.
Enllaces esternos
Camargo Pérez, Gabriel. Sergio Camargo: el bayardo colombianu
Alejandro Sirio
Alejandro Sirio o Sirio, seudónimu de Nicanor Balbino Álvarez Díaz foi un caricaturista, dibuxante y ilustrador español que desenvolvió la so obra principalmente n'Arxentina, anque tamién collaboro en periódicos y revistes españoles. Considérase-y unu de los más importantes representantes gráficos de la dómina d'oru de la prensa ilustrada arxentina mientres la primer metá del sieglu XX. La so obra desenvolvióse sobremanera nos medios de comunicación gráfica (periódicos y revistes) onde realizó tou tipu de xéneros: ornatos, caricatures, semeyes, historietes, ya ilustraciones lliteraries, amás de cartelos y publicidá. Tamién se dedicó a la ilustración de llibros y obres lliteraries con especial fincapié na recreación histórica de temes Hispanes y hispanoameriacnos onde la so facilidá pa captar l'ambiente de la dómina convirtió-y n'unu de los ilustradores más buscaos.
Obra
Alejandro Sirio desenvolvió la so obra principalmente en periódicos y revistes mientres la primer metá del sieglu XX, ye dicir mientres la dómina d'oru de la ilustración gráfica, ente los que cave destacar los periódicos "La Nación" y "La Prensa" y les revistes "Cares y Cretes", "Plus ultra", "Noticies Gráfiques", "El diariu Español", o "El Llar" n'Arxentina y "Bon Humor", "Munches Gracies" o "Lluz y Vida" n'España, polo que la cotidianidá de la so producción destinada a los medios gráficos impunxéronlu un llinguaxe afechu a estos, tantu nel mensaxe como na téunica, anque la so fonda conocencia de los recursos del dibuxu y de les téuniques gráfiques, el so talentu natural, la so sensibilidá lliteraria, y la so vinculación col mundu de la cultura dexáron-y realizar una obra de gran calidá y desenvolver un estilu propiu, diversu pero reconocible, que la so mayor cualidá ye que los sos dibuxos nun se subordinen al testu, lo re-interpreten y complementen, la so calidá fai que cuando estos perdieron el so primer sentíu ilustrativu afayar la so verdadera esencia y tresfórmense nuna imaxe calidable pictórica. Sirio ilustro tamién un bon númberu de llibros, la mayoría d'ellos históricos y de temática hispana o hispanoamericana con una importante una reivindicación del legáu hispanu, nellos desenvuelve tol so potencial como ilustrador lliterariu capaz de recrear l'ambiente histórico y complementar al escritor, lo que lo convirtió n'unu de los ilustradores más buscáu y valoráu de la dómina, mención estreme merez el llibru "De Palermo a Montparnasse" escritu por el mesmu Sirio y nel que rellata ya ilustra les sos alcordances del viaxe y de la so estancia en París y del que vamos falar más palantre.
A lo llargo de la so abondosa obra Sirio realizó ilustraciones nuna amplia variación de xéneros, empezó realizando ornatos, viñetes, historietes, caricatures, ya ilustraciones costumistes, que lu sirvieron p'aprender, pa maurecer, pa desenvolver la so sensibilidá y avanzar escontra a la ilustración periodística, lliteraria y histórica que son el so legáu más importante. La so obra evolucionó de la ilustración humorística, costumista, dacuando daqué grotesca y estática al dibuxu lliterariu seriu, de recreación ambiental ya interpretación personal, pa terminar con una esplosión d'espresividá en movimientu.
Pa realizar la so obra Sirio utilizo toles téuniques habituales nos medios gráficos de la dómina, ye dicir la tinta china pa les ilustraciones en blancu y negru y diverses combinaciones de tinta china, acuarela y tempera pa les ilustraciones en color,
Stephen John Hill
Stephen John Hill foi un políticu y militar antillanu, ciudadanu británicu, nomáu caballeru.
Las Bárzanas
Las Bárzanas ye un pueblu de la parroquia de Samiguel de Quiloñu nel conceyu asturianu de Castrillón.
Alcuéntrase a 2,00 km de Piedrasblancas, la capital del conceyu, a un altor mediu de 50 msnm y tien una población de.
Saint-Sulpice (Nièvre)
Saint-Sulpice ye una comuña francesa del departamentu de Nièvre, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Tomares ballus
La Tomares ballus ye una especie d'inseutu lepidopteru de la familia de los licénidos. (Johan Christian Fabricius, 1787). Distribúise per zones templaes del Mediterraneu, incluyendo Marruecos, Arxelia, Túnez, Libia, Exiptu, Portugal, España y sur de Francia. Trátase d'una especie ensin nenguna proteición, escasa o común en delles árees concretes. 250px|miniaturadeimagen|Tomares ballus - distribución
Distribución
Na zona africana, les poblaciones del Marruecos asítiense al Anti-Atles, n'Arxelia alcuéntrase en Al-Kantara y en Túnez en Hammamet, ente'l nivel del mar y los 1700 metros. N'Europa les poblaciones son bien esvalixaes y namái puede atopase al sur del cordal cantábricu, nel centru, sur y este de la península Ibérica (tornando'l clima atlánticu) y a la mariña mediterránea francesa, ente los 300 y los 1300 metros d'altitú. en dalgunos llaos ye una especie rara, debíu de principalmente a la destrucción del hábitat, dedicación de les estepes mediterranees a campos de cultivu; ausente nes Islles Baleares y Andorra. Paez que puede haber fuertes oscilaciones nel númberu d'exemplares d'una población d'una temporada a otra, les causes d'esto son desconocíes.
Imagu
Tien un valumbu d'ente 22 y 30 mm. Hai variaciones na coloración en función del sexu. Anversu marrón escuru a los machos; sicasí, a les femes predomina'l naranxa a les anteriores, onde'l marrón queda amenorgáu del estremu alar hasta'l submarxe, y ye abondosu a les posteriores, a les qu'esti color va del estremu hasta la zona postdiscal. Aviesu, bien asemeyáu ente sexos, naranxa y marrón (arrodiando les nales, a los marxes, submarxes y ápiz) con puntos negros a les ales anteriores y verde con puntos y marxes y submarxes marrones a les posteriores; fímbries blanques. A diferencia otres especies de la familia y desafiando el nome popular, nun tienen nenguna tonalidá azul. Amás, el so verde ye bien carauterísticu, a pesar de qu'en tola familia tamién ta presente a Callophrys rubi y Callophrys avis.
Gata
Hasta los 12 mm de llargor. Robezu y con pilosidá curtia, tien la típica forma larvaria de la familia. Cuando nacen, son rosaos y tienen un pequeñu "escudu" negru al primer segmentu. Polimórficu, nel últimu estadiu de normal ye naranxa o coloráu con pequeños llurdios mariellos que se distribúin en dos franxes dorsales y dos llaterales. Cuando se disponen a pupar, el so color camuda escontra tonalidaes amarellentaes.
Pupa
Carauterízase pola so forma achaparrada, y pola coloración marrón acoloratada.
Güevu
D'un diámetru averáu de 0,5 mm. Son azul verdosos esféricos, con estríes visibles con lente. Vuélvense gris escuru, de coloración asemeyada al grafitu, cuando s'avera la eclosión de la canesba.
Hábitat
Prefier vivir en zones abiertes, praos secos de yerba baxo, tamién un pocu nitrificaes. Les gates aliméntense, polo xeneral, de frutos de Medicago, Astragalus, Lotos, Anthyllis, Dorycnium y Trifolium. Por rexones, al sur de Portugal de Dorycnium hirsutum; al sur d'España de Medicago littoralis, Medicago truncatula, Medicago minima, Medicago polymorpha, Astragalus lusitanicus, Trfifolium cherleri y Ornithopus compresus; al sur de Francia de Medicago lupulina y al norte d'África de Medicago turbinata, Lotu hispidus y Anthyllis tetraphylla.
Periodu de vuelu
Namái una xeneración al añu. En rexones más templaes los primeros individuos repárense a partir de febreru (dacuando de xineru) hasta mayu. Iverna como pupa, créese, nel interior de los niales de formigues, yá que criaes en cautividá a la de pupar amuésense inquietes y acaben morriendo. Agora bien, otros afirmen que failo protexía so les piedres. Pue permanecer nesti estáu más d'una temporada.
Ecoloxía
Son atacaos por parasitoides, himenópteros bracónidos, del xéneru Cotesia, especialmente Cotesia astrarches y Cotesia inducta. Estos maten la gata nun periodu d'ente 4 y 7 díes (tiempos nel cual pierde casi'l 50% del so pesu). A pesar de vivir dientro de les vaines, espónse al peligru de ser parasitaes cuando se mueven d'una vaina hasta otra.
En dellos ecosistemes entra en fuerte competencia pol alimentu con otres especies de licénidos tales como Lampides boeticus y Leptotes pirithous, frutos de les plantes de les que también aliméntase la Tomares ballus.
Una tema de ciertu discutiniu ye la mesma pupación. En cautividá les canesbes que s'averen a la nueva fase del ciclu vital dan vueltes mientres unos 2 díes, llegando a perder hasta'l 30% del so pesu. Arriendes de la hipótesis de la pupación a los niales de formigues, créese qu'esto podría ser una táctica de dispersión pa evitar problemátiques, por casu, coles quemes.
Pela mañana, dempués de nueches fríes y xelaes, reparáronse adultos reponiendo llateralmente coles ales zarraes sobre les roques que se empiecen a calecer; empobinen les ales de forma que queden perpendiculares a los rayos solares y van afaciendo dependiente de la situación del Sol. Los machos son territoriales y defenden constantemente pol so territoriu buscando femes hasta que se paren a los sos llugares habituales, dende onde reparen el territoriu, ente que les femes quieren más pausadamente buscando alimentu.
Eclís llunar
Los eclises llunares clasificar en parciales (solo una parte de la Lluna ye despintada), totales (tola superficie llunar entra nel conu de solombra terrestre) y penumbrales (la Lluna entra nel conu de clarixa de la Tierra). La duración y el tipu d'eclís depende de la llocalización de la Lluna respeuto de les sos nodos orbitales.
A diferencia de los eclises solares, que pueden ser vistos solo dende una parte relativamente pequeña de la Tierra y duren unos pocos minutos, un eclís llunar pue ser vistu dende cualesquier parte de la Tierra na que seya de nueche y enllargar mientres delles hores.
Conu de solombra y clarixa nos eclises de Lluna
200px|thumb|Diagrama d'un eclís llunar. El Sol tien un diámetru ecuatorial 109 vegaes mayor al de la Tierra, polo cual ésta proyeuta un conu de solombra converxente y un conu de clarixa diverxente. Los eclises prodúcense porque la Lluna, que s'atopa a unos 384 000 km de la Tierra, entra nel conu de solombra terrestre, de llargu enforma mayor —1 384 584 km—. A la distancia que s'atopa la Lluna de la Tierra, el conu de solombra tien un diámetru de 9200 km, ente que'l diámetru de la Lluna ye de 3476 km. Esta gran diferencia provoca que dientro del conu de solombra ente 2,65 vegaes la Lluna, y arriendes d'ello, los eclises permanezan na so fase total mientres un tiempu enllargáu.
Pa un observador que tuviera asitiáu sobre la superficie de la Lluna, un eclís penumbral sería un eclís parcial de Sol. Análogamente, si l'observador atopárase dientro del conu de solombra de la Tierra, nun podría ver a la estrella, de cuenta que para él taríase produciendo un eclís total de Sol.
L'atmósfera terrestre tien una influencia vital nos eclises. Si l'atmósfera nun esistiera, en cada eclís total de Lluna ésta sumiría dafechu (cosa que sabemos que nun asocede). La Lluna totalmente clisada adquier un color acoloratáu característicu por cuenta de la lluz refractada pola atmósfera de la Tierra. Pa midir el grau d'escurecimientu de los eclises llunares emplégase la escala de Danjon.
Clasificación de los eclises llunares
La solombra de la Tierra proyeutar en dos partes: la umbra y la clarixa. Na umbra, nun esiste radiación solar direuta. Sicasí, debíu al mayor tamañu angular del Sol, la radiación solar ye bloquiada solo parcialmente na porción esterior de la solombra terrestre, que recibe'l nome de clarixa. D'esta miente, por cuenta de les distintes solombres, los eclises clasificar en:
Duración y contactos
La duración d'un eclís llunar ye determinada polos sos contactos, que son les etapes clave del fenómenu. Nun eclís total, los contactos midíos son: 270px|thumb|Diagrama de contactos nun eclís total.
Lóxicamente, los 7 valores solo apaecen nos eclises totales; nun eclís parcial, U2 y U3 nun se presentaren; nun eclís penumbral, U1, U2, U3 y U4 nun van ser midíos.
La mayor duración posible d'un eclís, esto ye, la mayor diferencia ente P1 y P2, ye d'aproximao 6 hores. Nesti eclís, el centru de la Lluna coincidiria esautamente col centru de la umbra terrestre (eclís total-central). De la mesma, esti eclís podría permanecer na so fase total mientres cuasi 107 minutos.
La distancia ente la Lluna y la Tierra varia constantemente por cuenta de la llixera escentricidá de la órbita llunar. La distancia máxima que puede dixebrar dambos cuerpos celestes denominar apoxéu, y ye de 406,700 km. La distancia mínima posible ye de 356 400 km, denomada perigeo. La distancia que dixebra la Lluna y la Tierra esistente mientres l'eclís afecta la duración del mesmu. Cuando la Lluna atópase cerca del so apoxéu, la so velocidá orbital ye la menor posible. El diámetru de la umbra nun escai apreciablemente ente en perigeo y apoxéu, una y bones les llendes de la umbra son cuasi paralelos ente si (esto debe a la enorme distancia que dixebra a la Tierra del Sol). Polo tanto l'eclís más duraderu posible va ser aquel qu'asoceda mientres l'apoxéu.
Escala de Danjon
Ye una escala suxetiva diseñada por André-Louis Danjon ente los años 1925 y 1950 pa midir l'escurecimientu de la superficie llunar nos eclises.
El grau d'escurecimientu na escala de Danjon ye representáu cola lletra "L", qu'adquier cinco valores, del 0 al 4. Cada valor ye definíu de la siguiente manera:
La determinación del valor de L tien de realizase nel máximu del eclís, siendo la escala dafechu suxetiva. Distintos observadores van llograr distintos valores, ya inclusive cada parte de la Lluna va llograr distintos valores de L, dependiendo de la so distancia con respectu al centru de la umbra.
Cálculu del tamañu de la solombra de la Lluna
El tamañu de la solombra (S) tamién puede espresase en función de la paralax llunar (Pl), paralax solar (Ps), y del semidiámetru solar (Ss). Cumplir que'l tamañu de la solombra ye: El tamañu de la clarixa, a la distancia que viaxa la Lluna, ye:
Eclises de Lluna ente 2004 y 2021
(n'hores UTC)
Historia del so estudiu
Valiéndose de les efemérides llunares, predixo y utilizó l'eclís llunar del 29 de febreru de 1504 pa llograr de los indíxenes de Xamaica la cebera qu'aquellos se negaben a apurri-yos.
Juan López de Velasco, qu'en 1572 foi nomáu cosmógrafu mayor del rei español Felipe II, redactó por encargu d'ésti unes normes pa la correuta observación n'España y América del eclís de Lluna del añu 1577 y escurrió un preséu especial pa reparalo personalmente, unviando un modelu por que pudiera construyise fácilmente perdayuri. Poles observaciones realizaes pudo precisase la llonxitú de munchos puntos xeográficos.
Mitoloxía
Rahu entós adoptó forma de semidiós pa participar na primer dosificación de néctar. Cuando-y tocó'l so vez y llevantó la copa pa tomar una gota de néctar, Soma (dios de la Lluna) diose cuenta de la impostura y avisó a Vishnú, quien-y cortó la cabeza al demoniu col so discu chakra. Como Rahu yá tenía la gota de néctar na boca, la so cabeza volvióse inmortal, quedó colgada de la bóveda celeste y cada tantu comer a la Lluna en vengación.
Alfonso Nieto Tamargo
Alfonso Nieto Tamargo foi Doctor en Derechu y periodista español, ex-rector de la Universidá de Navarra.
Biografía
Estudió nel Colexu de la Inmaculada de Xixón y llicencióse en Derechu en 1954 pola Universidá d'Uviéu llogrando'l premiu estraordinariu fin de carrera "Francisco Beceña". En 1957 doctorar en Derechu na mesma universidá, onde foi profesor ayudante y axuntu de derechu mercantil hasta 1961. En realizando estudios de posgráu na Sorbonne, Barcelona y Heidelberg, llogró'l títulu de periodista ya incorporóse como profesor a la Facultá de Ciencies de la Información de la Universidá de Navarra.
Ente 1969 y 1972 foi direutor del Institutu de Periodismu de la Universidá de Navarra, y dende 1972 hasta 1974, decanu de la Facultá de Ciencies de la Información. En 1974 incorporóse como profesor d'Empresa Informativa a la Facultá de Ciencies de la Información de la Universidá Complutense de Madrid, y dos años dempués llogró la Cátedra, siendo'l primer catedráticu d'Empresa Informativa n'España.
N'ocupando'l cargu de vicerrector de la Universidá de Navarra mientres dos años (1977-1979), foi rector de la universidá (1979-1991).
Publicaciones
Publicó 14 llibros, ente los que destaquen, por orde cronolóxicu:
Llista de reis visigodos
La siguiente ye una llista de los reis visigodos'''.
Alfonso Domínguez-Gil Hurlé
Alfonso Domínguez-Gil Hurlé (Xixón, 1942) farmacéuticu asturianu, referente nacional nos campos de la biofarmacia y farmacocinética y de la farmacia hospitalaria. Desenvolvió la so actividá fundamentalmente na Universidá de Salamanca como caderalgu de Farmacia y Teunoloxía Farmacéutica.
Biografía
Impulsor de la creación de la Facultá de Farmacia de Salamanca, onde llegó en 1973 procedente de la Universidá de Santiago de Compostela. Catedráticu del Departamentu de Farmacia y Teunoloxía Farmacéutica dende 1974 hasta 2014. Na actualidá ye profesor Eméritu Honoríficu de la Universidá de Salamanca. Mientres esti tiempu dirixó 42 tesis doctorales, foi investigador principal en más de 30 proyeutos, publicáu más de 300 artículos en revistes nacionales ya internacionales de reconocíu prestíu y siendo coautor en 10 llibros.
Amás del so llabor docente ya investigadora desempeñó diversos cargos de xestión na Universidá de Salamanca, como Xefe de Departamentu, Decanu de la Facultá de Farmacia y Vicerrector d'Investigación. Foi, ente otros cargos profesionales, representante d'España na Comisión Europea de la Farmacopea Europea y na Farmacopea Internacional de la Organización Mundial de la Salú, Presidente de la Comisión Nacional de la Real Farmacopea Española, Presidente del Institutu pal Usu Seguru de les Melecines (ISMP-España) perteneciente al Institute for Safety Medicine Practice d'EE.XX., miembru de los Comités d'Evaluación de la calidá n'Universidaes d'España y Portugal, miembru del Comité Asesor de l'Axencia Española de la Melecina y Vicepresidente de la Sociedá Española de Farmacoloxía.
Gran comunicador, la so presencia foi imprescindible en foros científicos y divulgativos sobre usu de melecines. Ye Académicu de númberu de la Real Academia Nacional de Farmacia, de la Real Academia de Doctores del Institutu d'España, de la Real Academia de Medicina de Salamanca y Académicu Correspondiente de la Real Academia de Farmacia de Cataluña, de l'Academia de Farmacia de Galicia y de la Real Academia de Medicina de Valladolid. Coles mesmes, ye Académicu Fundador y Vicepresidente de l'Academia de Farmacia de Castiella y Lleón.
Dipodillus rupicola
Dipodillus rupicola ye una especie de royedor de la familia Muridae.
Distribución xeográfica
Alcuéntrase en Malí.
Hábitat
El so hábitat natural son: sabanes grebes, y zones predregoses.
Ciudá d'Ibiza
Eivissa ye la ciudá y un conceyu de la islla d'Eivissa. Hasta'l 1979 denominábase Ciutat d'Eivissa, pero tradicionalmente denominóse Vila, por antonomasia, y Eivissa na islla. El xentiliciu ye «ibicenco», el mesmu que para la islla, estremáu dacuando como «viler». Con 11,1 km² ye'l conceyu más pequeñu de la islla, anque d'antiguo algamaba tola islla más Formentera.
Historia
La ciudá fundar los fenicios, hacia l'añu 654 aC, enriba'l monte de Vila que xixila la badea y puertu d'Eivissa, col nome de Ibosim. Antes yá visitaren la ciudá los griegos, nel sieglu VIII aC, ensin llegar a establecese.
Hai restos que demuestren que les islles Pitiüses (Eivissa y Formentera) yá fueren poblaes nel segundu mileniu antes de Cristu, según demostrar los restos prehistóricos alcuentros na islla d'Eivissa (Puig de Ses Torretas) y a la de Formentera (sepulcru megalíticu de Can na Mariña o pobláu de Cabu de Berberia II). Colos romanos conocía Eivissa como Ebusus y col emperador Augusto como Insula Augusta. Más tarde y colos árabes conocer col nome de Yebisah.
Cola conquista catalana del 1235,[2] la islla partir en cuatro quartons ente los nuevos ocupantes, sacante la villa que quedó de mancomún. Colos decretos de Nueva Planta de 1715 ye abolida la Universidá d'Eivissa, institución de gobiernu insular, pasando a ser Conceyu d'Eivissa coles competencies amenorgaes al nuevu sistema de gobiernu llocal, y presidíu pol gobernador militar nomáu pola Real Audiencia de Mallorca. Amás de perder l'autonomía, el nuevu Conceyu perdió la principal fonte de riqueza, la esplotación de les salines, que pasaron a la facienda real. La sede del Conceyu foi la mesma qu'ocupaba la Universidá, güei Muséu Arqueolóxicu de riba Vila a la plaza de la Torreta. Anguaño'l Conceyu tien la sede al antiguu conventu del dominics.
El 1782 el rei Carles III concede a la villa'l títulu de ciudá. Ente otros privilexos déxa-y tener un obispáu propiu, desamarrándose asina del obispáu de Tarragona dempués de más de 500 años.
El 1789 estrémase la islla en 18 conceyos, creándose'l conceyu de la Ciutat d'Eivissa.
Coles Cortes de Cádiz, el 1812, recupérase la división territorial tradicional de quartons, quedando la islla de Formentera integrada al conceyu de la Ciutat d'Eivissa. El 1888 segrégase'l nuevu conceyu de Formentera. L'añu 1979, dientro del procesu de normalización de la toponimia (que remata en 1983 cola Llei de normalización llingüística de les Illes Balears), camúdase Ciudá de Eivissa per Eivissa y el Conceyu pasa a denominase Conceyu d'Eivissa.
Saizy
Saizy ye una comuña francesa del departamentu de Nièvre, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Nome d'estilu
Un nome d'estilu chinu, tamién conocíu dacuando como un nome de cortesía (zì), ye un nome dau pa ser usáu nun momentu de la vida. Dempués de los 20 años d'edá, el zì ye asignáu en llugar del nome d'unu como símbolu d'edá adulta y respetu. Primariamente usáu pa nomes masculinos, a unu podría se-y dau'l zì polos sos padres, o pola so propia eleición. La tradición d'usar nomes d'estilu túvose perdiendo dende'l Movimientu del Cuatro de Mayu. Esisten dos formes comunes de nome d'estilu, el zì y el hào.
Partíu de Gormaz
El Partíu de Gormaz yera unu de los más amenorgaos de la Estremadura Castellana. Entendía diez aldees y trés despoblados:
Y los despoblados de Fuenterrey, San Cibrián y Torrevides.
Esta comunidá foi de realengu, pero yá nel Catastru d'Ensenada figura como señoríu del Marqués de Camarasa, Conde de Rivadavia, Capo, Ricla y Amarante. El so marcu xeográficu permaneció casi inalteráu hasta la lliquidación de los señorios en 1833. Solo Fresno pasó a ser villa exenta so señoríu nel 1628 y Brías, col so estatus especial, tamién dexó de pertenecer a los dos alfoces de Berlanga y Gormaz, algamando'l villazgo.
Limenitis reducta
Limenitis reducta, ye una caparina de la familia de les Nymphalidae. Distribúise pel centru y norte d'España, el sur y l'este de Francia, Italia, los Balcanes y los Alpes. Ausente nes islles Baleares y Creta.
El so valumbu ye de 42-50 mm. Vuela de mayu a agostu dependiendo de la so llocalización, una sola xeneración añal en zones septentrionales. Univoltina, Bivoltina o polivoltina según la zona, Sur y centru d'Europa, Turquía, Oriente Mediu, oeste d'Irán y Cáucasu.
Plantes nutricies: madreselves.
Habitat
Zones seques, herboses, predregoses con maleza, escamplaes de monte protexíos, yá seyan secos o húmedos, magar que prefier zones montiegues y ambientes húmedos.
Giro d'Italia 1938
La 26ª edición del Giro d'Italia apostar ente'l 7 de mayu y el 2 de xunu de 1938, con un percorríu de 18 etapes, trés d'elles dobles, y 3645 km, que'l vencedor completó a una velocidá media de 33,272 km/h. La carrera empezó y terminó en Milán.
Tomaron la salida 94 participantes, de los cualos 50 terminaron la carrera.
Esta edición del Giro nun cuntó cola presencia del vencedor nos dos últimes ediciones de la carrera, Gino Bartali. Valetti, segundu en 1937, imponer na clasificación xeneral, amás d'axudicase tres etapes y la clasificación del monte.
El Castru (Samiguel de Quiloñu)
El Castru ye un llugar de la parroquia de Samiguel de Quiloñu nel conceyu asturianu de Castrillón.
Alcuéntrase a 0,20 km de Piedrasblancas, la capital del conceyu, a un altor mediu de 39 msnm y tien una población de.
Sardy-lès-Épiry
Tien una población de y una superficie de  km².
Prudnik
Prudnik (en checu Prudník, n'alemán Neustadt) ye una ciudá de na rexón de Silesia en Polonia, dientro del Voivodatu d'Opole, al sur de Polonia. Ye la capital alministrativa del Condáu de Prudnik.
Historia
Dempués de la Segunda Guerra Mundial en 1945, Neustadt pasó d'Alemaña a Polonia, siguiendo los alcuerdos de la Conferencia de Potsdam y recuperó'l so antiguu nome eslavu de Prudnik. Integróse primero nel Voivodatu de Katowice (ente 1946 y 1950), pasando depués al Voivodatu d'Opole.
Lee Van Cleef
Clarence LeRoy Van Cleef, Jr., más conocíu como Lee Van Cleef, foi un actor conocíu principalmente pola so participación en películes d'aición y spaghetti western mientres les décades de 1960 y 1970. Recordáu principalmente pola so participación xunto a Clint Eastwood en Per qualche dollaro in più (La muerte tenía un preciu, 1965) y Il buono, il brutto, il cattivo (El bonu, el feu y el malu, 1966), dambes del direutor Sergio Leone. Ye consideráu unu de los «villanos cinematográficos» más destacaos.
Orixe
D'ascendencia holandesa, los sos padres fueron Marion Levinia (n. Van Fleet) y Clarence LeRoy Van Cleef. Mientres la Segunda Guerra Mundial sirvió na Armada de los Estaos Xuníos. Convertir n'actor dempués d'una curtia carrera como contador. Les sos dures traces y el so güeyos caltriante convertir nel villanu ideal pa cualquier filme.
Trayeutoria artística
Apaez tamién como villanu nel clásicu de John Ford The Man Who Shot Liberty Valance (1962), pero a mediaos d'esa década taba retiráu de l'actuación y ganábase la vida como pintor en Nueva York, hasta qu'un día'l direutor italianu Sergio Leone amosó interés y lo reclutó pa les sos producciones del xéneru spaghetti western. Cúntase l'anéudota de que primeramente s'amosó ronciegu a abandonar Nueva York pa treslladase a España a rodar, porque tenía que terminar un cuadru por valor de 50 dólares, pero les sos reticencies rápido estenáronse al oyer que'l so sueldu sería de 50.000 dólares.
Dempués de participar en dos películes maxistrales de Sergio Leone, la so carrera reactivar por sigo sola, nun casu bien paecíu al d'otru actor encasillado en villanos y n'asemeyada situación profesional: Jack Palance.
A partir d'entós, la so presencia en papeles yá de protagonista absolutu y en producciones similares nun se faen esperar: El ferre y la presa (1966), de Sergio Sollima, considerada como unu de los meyores spaguetti western, pola so atmósfera entemecida de terror, thriller y western, coproducido ente España ya Italia; El cóndor (1970), de John Guillermin, xunto a Jim Brown nuna apreciable cinta que nun llogró demasiada repercusión; Los foraxíos de Ríu Bravo (1971), de Gordon Douglas, xunto a Warren Oates; L'home de Ríu Malu (1972), d'Eugenio Martín, xunto a James Mason, etc.
1972 ye tamién l'añu en que l'actor empieza un llargu tándem col direutor italianu Gianfranco Parolini, tamién conocíu como Frank Kramer, en dellos filmes de mediana y/o gran popularidá nel so día, adscritos al spaguetti western más convencional; tres la serie dedicada a Sabata, Parolini volvería axuntase col actor pa rodar l'Israel Seis bales... una vengación... una oración (1976). Otru realizador italianu col que collaboraría en delles ocasiones ye Antonio Margheriti.
A finales de la década de 1970, y tres el cayente del xéneru spaghetti western, Van Cleef incorporar na televisión, onde'l western vivía una segunda edá d'oru n'ensame de series y telefilms, y dacuando vuelve a la pantalla grande, como en Quel pomeriggio maledetto (1977) con John Ireland y Carmen Cervera, y en Escape from New York (1981), de John Carpenter, convertida güei en filme de cultu.
Lee Van Cleef tamién participó nun capítulu de la serie El Foín (con Guy Williams) na segunda temporada unu de los primeros capítulos d'ella, y faciendo de villanu.
Participó na Serie Los Intocables nel capítulu "The Unhired Assasinn" (L'asesín bonal) de 1960, como Frank Diamond al llau de Robert Stack.
Fallecimientu
Morrió d'un infartu agudu de miocardi u'l 16 d'avientu de 1989, y reposa nel campusantu Forest Lawn Hollywood Hills en Los Angeles.
Big Rip
right|thumb|290px|Recreación artística del Big Rip. El Gran Resgón o Teoría del espardimientu eternu, denomáu n'inglés Big Rip, ye una hipótesis cosmolóxica sobro'l destín caberu del Universu.
El valor clave ye w, la rellación ente la presión de la enerxía escuro y la so densidá enerxética. A un valor de w < -1, l'Universu acabaría por ser estrizáu. Primero, les galaxes separtaríense ente sí, llueu la gravedá sería abondo enxencle pa caltener xunía cada galaxa. Aproximadamente tres meses enantes del fin, los sistemes solares perderíen la so cohesión gravitatoria. Nos caberos minutos, desaniciaríense les estrelles y planetes, y los átomos seríen afaraos nuna fraición de segundu enantes del fin del tiempu.
A desemeyanza del "Big Crunch", nel que too s'adensa nun solu puntu, nel "Big Rip", l'Universu convertiríase en partícules subatómiques flotantes que permaneceríen pa siempres separtaes, ensin cohesión gravitatoria nin enerxía dalguna.
Los autores d'esta hipótesis calculen que'l fin del Universu, tal y como lu conocemos, asocedería aproximao 3,5 × 1010 años (35.000 millones d'años) dempués del Big Bang, o seya, dientro de 2,0 × 1010 años (20.000 millones d'años).
Songo Mnara
Songo Mnara ye un xacimientu arqueolóxicu de la parte septentrional de la islla de Songo, en Tanzania. Contién numberoses ruines que, xunto coles de Kilwa Kisiwani, fueron inscrites pola Unesco en 1981 na llista de los sitios que constitúin Patrimoniu de la Humanidá cola denominación de Ruines de Kilwa Kisiwani y de Songo Mnara. Representen les muertes de dos grandes puertos comerciales onde, ente los sieglos IX y XVI, camudábase'l oru y el fierro de Zimbabue, los esclavos y el marfil de toa'l África Oriental, por texíos, porzolanes, xoyes y especies d'Asia.
Descripción
Les ruines presentes sobre la islla son aquelles del puertu almiráu polos primeres esploradores que llegaron a esti llugar del mundu. Ente'l sieglu XIII y el XVI los mercaderes de la islla traficaron con oru, plata, perlles, oxetos perses y porzolanes chines de la dinastía Song. La mayor parte de les rutes comerciales que cruciaben l'Océanu Índicu pasaben pela islla.
A pesar de que, dende 1981 indicáronse los riesgos de caltenimientu d'estos llugares, namái s'ensertaron dientro de la llista de Patrimoniu de la Humanidá en peligru hasta l'añu 2004 debíu al derrumbe d'estructures históriques y arqueolóxiques importantes. Pa resolver estos problemes llevóse a cabu un seriu programa de caltenimientu nel que participaron inclusive los gobiernos francés y xaponés. En xunu de 2014, la Unesco retiró diches ruines de la llista de Patrimoniu de la Humanidá en peligru pola meyora na xestión y salvaguardia del sitiu.
Morada nos montes Fuchun
La pintura Morada nos montes Fuchun (富春山居圖) ye la obra más destacada y una de les poques que sobrevivieron hasta l'actualidá del pintor chinu Huang Gongwang (1269–1354). La mesma foi pintada ente 1348 y 1350. La pintura d'un paisaxe chino foi estremada en dos cachos en 1650. Ente que unu de los cachos atópase na actualidá nel Muséu Provincial de Zhejiang en Hangzhou, l'otru cachu atopar nel Muséu Nacional del Palaciu en Taipéi. La totalidá de la pintura tendría un llargor de 691,3 cm.
Huang Gongwang y los montes Fuchun
La Morada nos montes Fuchun ye considerada una de les grandes obres que sobrevivieron de les aclamaes pintures chines de Huang Gongwang (1269–1354). Huang empezó estudios serios de pintura China a la edá de 50 años. En 1347, camudar a los montes Fuchun (nel suroeste de Hangzhou), cerca de la rivera norte del ríu Qiantang), onde vivió los últimos años de la so vida. Nesti paisaxe realizó numberoses obres d'arte, ente elles la Morada nos montes Fuchun.
Empiezos
Huang Gongwang empezó a trabayar na Morada nos montes Fuchun en 1348 y llevó-y trés años completala. Regaló-y la pintura a un monxu taoísta en 1350. Un sieglu dempués, de dalguna manera la pintura foi adquirida por Shen Zhou un pintor de la dinastía Ming (1427–1509). Mientres el reináu del emperador Chenghua (1465–1487), Shen Zhou unvió la pintura a un calígrafu anónimu pa ser inscripta (esto postreru resulta interesáu una y bones Shen Zhou yera un escelente calígrafu). Sicasí, el fíu d'esti calígrafu apoderar de la pintura, que depués de dellos cambeos de dueñu, apaeció nel mercáu a un preciu eleváu. Incapaz d'encarar el preciu Shen Zhou nun pudo faer otra cosa que realizar una copia de la obra. Esta imitación por Shen Zhou convirtióse na más conocida y aclamada de toles copies.
Poco tiempu dempués de que Shen Zhou fixo la copia, dar a un burocrata amigu de nome Fan Shunju (樊舜举). Fan Shunju empezó a buscar la copia auténtica. Cuando la atopó, mercar a un altu preciu, y convidó a Shen Zhou a inscribir nella. Shen Zhou anotó a la fin d'ella'l rellatu sobre como se perdió y atopó la pintura.
Nos sieglos siguientes, sábese que la mesma tuvo munchos dueños, incluyendo a Tan Zhiyi (谈志伊), Dong Qichang (董其昌) y Wu Zhengzhi (吴正志). Cuando Wu Zhengzhi morrió, pasó-y la pintura al so tercer fíu Wu Hongyu (吴洪裕), qu'amaba tanto la pintura que cuando s'abelugó, y dexó toles sos pertenencies solo llevó consigo la pintura y una copia del poema Clásicu de los Mil Calteres pol Maestru Zhiyong (智永法师). Ello ye que taba tan llocu por estes pintures que quixo quemar poco primero de morrer pa lleva-y les a la otra vida.