cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Super Audio CD
Visión xeneral
Los SACD de trés capes que dexen la compatibilidá col CD, son los llamaos SACD híbridos. El problema ye que fabricar discos híbridos ye más caru y complicáu que fabricar discos namái pa Súper Audiu CD, pero, esta medría nos costos de producción compénsase porque s'amplia exponencialmente la cuota de mercáu.
Sony y Philips, siendo los diseñadores del formatu, son los principales fabricantes de reproductores, tantu de forma convencional, como combinaos con reproductores de DVD. La consola de videoxuegos PlayStation 3 dexa tamién la reproducción de SACD multicanal, inclusive al traviés de la salida óptica. Namái la consola Playstation 3 version 60 GB ye capaz de reproducir SACD.
Un discu SACD híbridu pue ser lleíu por un reproductor de CD convencional, pero'l llectores de CD, nun pueden decodificar la información de los SACD.
Pa evitar la llamada piratería discográfica, na fabricación de los SACD incorpórase un sistema anticopia conocíu como Pit Signal Processing que graba 2 “marques d'agua”:
Diferencies oyibles respectu de CD-Audio y DVD-Audio
Fueron publicaos trabayos esperimentales que fueron supuestos como rigorosos que conclúin que nun esisten diferencies oyibles ente'l formatu SACD y el tradicional soporte d'audiu dixital CD d'Audiu (PCM 16 bits; 44100 amueses/s). Estos ensayos refiérense namái a material musical estéreo una y bones el CD d'Audiu nun dexa rexistrar material sonoro multicanal. Otros estudios, como'l realizáu polos espertos de la Universidá de la Música Detmold d'Alemaña, Dominik Blech y Min-Chi Yang probaron que la calidá del soníu del SACD ye indistinguible del formatu d'altu resolución DVD-Audio.
Pal inxenieru d'audiu estauxunidense Thomas Kite, cualquier afirmación sobre les virtúes oyibles d'estos formatos de "alta definición" respectu del CD d'Audiu son namái mitos audiófilos o mensaxes de mercadotecnia que pretenden promocionar la nueva producción de grabaciones o reproductores con afirmaciones que nunca tán respondíes por por pruebes estadístiques rigoroses, de metodoloxía de doble-ciegu, con amueses significatives y, sobremanera, independientes.
Emily Dickinson
Emily Elizabeth Dickinson foi una poeta d'Estaos Xuníos, cuya poesía apasionada la colocó nel reducíu panteón de poetes fundacionales estauxunidenses que güei comparte con Edgar Allan Poe, Ralph Waldo Emerson y Walt Whitman. Emily Dickinson pasó gran parte de la so vida recluida nuna habitación de la casa de so padre n'Amherst y, excepto cinco poemes (trés d'ellos asoleyaos ensin la so firma y otru ensin que l'autora lo supiera), la so inxente obra permaneció inédita y oculta hasta depués de la so muerte.
Entornu social y familiar
thumb|250px|Daguerrotipu panorámicu d'Amherst, la ciudá natal d'Emily, tomáu nel añu de la so muerte. Emily Dickinson provenía d'una familia notable de Nueva Inglaterra. Los sos antepasaos llegaren a Estaos Xuníos na primera fola migratoria puritana, y la estricta relixón protestante que profesaben influyó sobre la obra de l'artista.
Abogaos, educadores y funcionarios políticos poblaben l'árbol xenealóxicu d'Emily: unu de los sos antepasaos foi secretariu del Ayuntamientu de Wethersfield, Connecticut en 1659; so güelu Samuel Fowler Dickinson foi a lo llargo de cuarenta años xuez del condáu de Hampton, Massachusetts, secretariu del Conceyu, representante na Corte Xeneral y senador nel Senáu Estatal.
El padre de la poeta, Edward Dickinson, abogáu pola Universidá de Yale, foi xuez n'Amherst, representante na Cámara de Diputaos de Massachusetts, senador na capital del Estáu y por último representante pol estáu de Massachusetts nel Congresu de Washington. Edward fundó la llinia ferroviaria Massachusetts Central Railroad y tamién (con so padre Samuel) l'Amherst College, entidá educativa intermedia ente una escuela secundaria y la Universidá que dio rellumu cultural a la so escaecida y pequeña aldea.
El sociu d'Edward Dickinson nel so bufete xurídicu yera primu de Ralph Waldo Emerson que, por esti motivu, siempre tuvo vinculáu al pueblu d'Amherst y influyó sobre la filosofía y la obra d'Emily.
La muyer d'Edward y madre de la poeta foi Emily Norcross Dickinson (1804–1882), qu'hacia'l fin de so vida tuvo encamada y a cargu de les sos fíes.
Emily Dickinson tuvo dos hermanos: el mayor, William Austin Dickinson (1829–1895), xeneralmente conocíu pol so segundu nome, casó con Susan Gilbert, amiga de la so hermana Emily, en 1856 y vivió na casa vecina a la de so padre.
Contestu históricu
Emily Dickinson nació en tiempos anteriores a la Guerra de Sececión, cuando fuertes corrientes ideolóxiques y polítiques chocaben na sociedá media-alta estauxunidense.
Incluso nes families más acomodaes nun había agua caliente, los baños nun taben dientro de la casa y los trabayos de llimpieza y atención familiar suponíen una carga bien grande pa les muyeres (por más que la familia Dickinson pola so buena posición social disponía d'una sirvienta irlandesa), polo qu'Emily, esmolecida por algamar una buena educación, yera un casu raru na sociedá rural de la Nueva Inglaterra de la dómina.
La severa relixosidá puritana facíase presente en toles partes y práuticamente la única expresión artística aceptada yera la música del coru de la ilesia. La ortodoxa protestante de 1830 consideraba a les noveles lliteratura disipada, los xuegos de cartes y los bailles nun taben permitíos; nun había conciertos de música clásica nin representaciones teatrales. La Pascua y la Navidá nun se celebraben (polo menos hasta 1864 en que s'instaló la primera Ilesia Episcopal n'Amherst, qu'aportó los nuevos vezos) y nun se toleraben aconceyamientos de muyeres soles más que'l té diariu ente vecines.
Una vez fundáu pol güelu y el padre d'Emily l'Amherst College, la xunión ente esti y la ilesia entamó a formar misioneros que salieron d'Amherst pa propagar los ideales protestantes pelos requexos más remotos del planeta: l'ocasional regresu de dalgunu d'estos relixosos traxo nueves idees, visiones y conceptos na conservadora sociedá del pueblu, que d'esti mou entamó a tomar contautu col mundu esterior abandonando les vieyes costumes y creencies más rápido qu'otres zones de la rexón.
Los sos hermanos y cuñada
Emily Dickinson nació nel llar familiar na medianueche del 10 d'avientu de 1830, dos años depués del casamientu. Mui apegada a los ideales y conceptos puritanos en boga, tardó munchos años n'entamar a rebelase, por más que nunca lo fizo de forma completa.
Emily práuticamente nun recordaba a los güelos nin a los tíos, pero de neña tuvo muncha rellación con dos pequeñes primes güérfanes, a les qu'ayudó a educar y incluso llegó a lleer en secreto dellos de los sos poemas a una d'elles, Clara Newman.
Ye imposible reconstruir dafechu la neñez de la poeta a partir de los datos que poseen los investigadores, polo ruinos y fragmentarios. Sábese ensin embargo que l'hermanu mayor d'Emily, William Austin Dickinson, un añu y mediu mayor qu'ella, nació'l 16 d'abril de 1829, educóse nel Amherst College y convirtióse n'abogáu —como so padre—, graduándose na Universidá de Harvard.
Austin Dickinson casó en 1856 con Susan Huntington Gilbert, ex-compañera d'estudios d'Emily na Academia d'Amherst, xoven guapa y intelixente que paez tener cumplío un importante papel na vida emocional de la escritora. Susan Gilbert, al treslladase con Austin a la casa contigua a la que vivía Emily, convirtióse n'amiga y confidente de la poeta, y consta pola correspondencia mantenida "alambrada per medio" que la so cuñada foi la segunda persona a la que-y enseñó les sos poesíes. Incluso atrevióse a suxerir a Emily dellos cambios y retoques —que nun fueron fechos nunca—. Arriendes d'ello, plantéase que foi la destinataria d'unos trescientos de los sos poemes d'amor, y qu'esti amor yera correspondíu.
Lavinia Dickinson, la so hermana menor, nacida'l 28 de febreru de 1833, foi la so compañera y amiga hasta'l fin de la so vida. Les poques confidencies íntimes que se conocen d'Emily provienen de Lavinia. Muyer brillante y intelixente, Vinnie sentía una fondera adoración pola so hermana y pol so talentu poéticu. Ensin embargo, respetó hasta la muerte d'aquella la so decisión de nun asoleyar les sos obres, y protexó la so vida privada hasta onde-y foi posible facelo, creando y calteniendo l'ambiente de calma, aislamientu y soledá qu'Emily necesitaba pa dar forma a la so gran producción poética. La fe de Lavinia na importancia de la obra de la so hermana conservóla pa la posteridá, hasta la so primera publicación póstuma. Al decir del biógrafu d'Emily, George Frisbee Wicher, la devoción de Lavinia foi la responsable de facer comprender al mundu que "la poeta llírica más memorable d'Estados Xuníos viviera y morriera nel anonimatu".
Años de formación
L'Academia de Amherst yera sólo pa varones; en 1838 abrióse por primer vez la inscripción de neñes, y foi ellí onde Edward Dickinson y la so muyer inscribieron en 1840 a Emily.
A pesar de la so humildá (escribió "Fui a la escuela pero nun tuvi instrucción"), la educación d'Emily na academia foi sólida y completa. Ellí aprendió lliteratura, relixón, historia, matemátiques, xeoloxía (el so profesor yera tamién primu d'Emerson) y bioloxía. Recibió una sólida instrucción en griegu y llatín que-y permitía, por exemplu, lleer la Eneida de Virxiliu nel so idioma orixinal.
El puntu más feble de la educación d'Emily fueron ensin dulda les matemátiques, que nun-y gustaben y pa les que nun tenía facilidá. El so talentu narrativu fizo qu'escribiera les composiciones de les sos compañeres que, en retribución, facíen-y los deberes d'álxebra y xeometría.
D'esta dómina consérvase una carta a la so amiga Jane Humphrey, escrita a los 11 años, qu'amuesa un estilu académico y risón: "Güei ye miércoles, y hubo clase d'oratoria. Un rapaz lleó una composición cuyu tema yera ´Pensar dos veces anantes de falar´. Paecióme la criatura más tonta qu'enxamás existiera, y dixi-y qu'él debiera pensar dos veces anantes d'escribir".
La educación de Emily Dickinson foi, polo tanto, muncho más fonda y sólida que les de les demás muyeres del so tiempu sentíase saturada y sobreexixida. A los 14 años escribe a una compañera una carta onde diz: ''Terminaremos la nuestra educación dalguna vez, ¿nun ye verdá? Entós tu podrás ser Platón y yo Sócrates, siempre y cuando nun seyas más sabia que yo"''.
Interés poles ciencies
L'Academia y el Colexu d'Amherst disponíen d'un claustru de profesores compuestu por científicos de fama nacional, ente los que se contaben los biólogos Edward Hitchcock y Charles Baker Adams y el xeólogu Charles Upham Shepard, que llevaron al colexu les sos enormes coleiciones d'especímenes. En 1848, cuando l'artista tenía 18 años, ambes instituciones construyeron gabinetes pa guardar les coleiciones, asina como un importante observatoriu astronómicu con un buen telescopiu.
Seminariu en Mount Holyoke
El Seminariu pa Señorites Mary Lyon de Mount Holyoke tamién recibió a Emily Dickinson p'ayudar a la so formación relixosa y completar la so educación superior. La rapacina abandonó en 1847 el llar familiar por primer vez pa estudiar allí.
Emily, con malpenes 16 años, yera una de les más moces d'ente les 235 estudiantes de Mount Holyoke, custodiaes por un selectu garrapiellu de xóvenes maestres d'ente 20 y 30 años d'edá. L'adolescente superó ensin problemes los estrictos exámenes d'admisión y mostróse satisfecha pola educación que s'impartía nel seminariu.
Ellí intentaron qu'Emily se volcara dafechu na relixón —pa dedicase a misionar nel extranxero— pero la neña, depués d'un fondu examen de conciencia, atopó qu'aquello nun-y interesaba y negóse, quedando inscrita nel ensamu de 70 alumnes a les que se consideró "non convertíes".
Magar de too ello, Emily y la so gran imaxinación yeren bien populares nel seminariu: una condiscípula escribió que "Emily siempre taba arrodiada nos recreos por un garrapiellu de neñes que naguaben por escuchar los sos rellatos estraños y enormemente prestosos, siempre inventaos nel momentu".
En menos d'un añu, Emily superó'l cursu completu gracies, principalmente, a los sos fondos conocimientos del llatín. Aprobó rápidamente historia inglesa y gramática y sacó perbuenes calificaciones nos exámenes finales, que yeren orales y públicos. El cursu siguiente referíase a química y fisioloxía y el terceru a astronomía y retórica, toos ellos tópicos sobre los que, como queda dicho, Emily tenía fondos conocimientos. Los profesores, a la vista del so evidente dominiu de la botánica, diéron-y esta materia por aprobada ensin necesidá de cursala nin de facer exámenes.
Na primavera Emily enfermó y yá nun pudo permanecer nel seminariu. Edward Dickinson envió a Austin a buscala y tornala a casa. Depués d'esta segunda esperiencia académica de so vida, Emily Dickinson yá nun volvió a estudiar nunca más.
La so poesía
Emily Dickinson definió la so poesía con estes pallabres: "Si tengo la sensación física de que me llevanten la tapa de los sesos, sé qu'eso ye poesía".
Pero nun yera capaz d'estremar los sos poemes ente sí, de correxilos nin de seleccionalos. El llibru que s'asoleyó como "Poemes escoyíos" non foi seleccionáu, correxíu nin organizáu pola poeta, que yá morriera. Esta aparente desorganización de la so obra y la so poesía valió-y l'ataque de los formalistes, ente los que se cuenta'l mentor d'Emily, Thomas Wentworth Higginson (el "Maestru").
Higginson encargóse de modificar y "adaptar" dellos poemas tempranos de Dickinson, y nes sos cartes de mocedá ella agradez-y la "ciruxía" que yera incapaz d'efectuar por sí mesma. Depués de la muerte d'Emily, Higginson sintióse llibre pa tomase delles llibertaes: entamó a podar, correxir, cambiar y retocar los sos poemes, tomándose atribuciones tan radicales como por exemplu introducir rimes n'estrofes que nun les teníen.
Usu del idioma y aparentes errores
La realidá ye qu'a los formalistes de 1890 la poesía d'Emily parecía-yos descuidada, cuando en verdá ella fuera estraordinariamente precisa, por más que dellos de los sos hábitos poéticos tuviesen pasaos de moda por entós.
Dellos "errores" gramaticales que se-y imputaron yeren aceptaos como correutos na dómina en qu'ella nació (1830), por exemplu escribía extasy ("éxtasis") en llugar d' ecstasy, pero la primera forma figura nel diccionariu Webster. Ponía Himmaleh en vez d' Himalaya y Vevay en lugar de Vevey (ciudá de Suiza). Acusáronla d'inorante, pero les formes incorreutes figuraben nun atlas que tenía en so casa y que fuera impresu munchos años anantes de qu'ella naciera.
Reprochaben-y supuestos "errores" históricos y xeográficos, argumentu bien absurdu cuando s'usa escontra un poeta: ella pon qu'Cortés "descubrió l'Océanu Pacíficu" porque Balboa nun entraba na métrica. Tamién existe un poema que diz When Etna basks and purrs / Naples is more afraid ("Cuando l'Etna toma sol y vibra/ Nápoles lu tarrez más"), aunque sabía perfectamente que'l volcán cercanu a la ciudá nun yte ésti sinon el Vesubiu.
Emily emplegaba indiferentemente began ("entamó") y el participiu begun ("entamáu") como pretéritos, pero Robert Browning facía lo mesmo. Ye sabido que'l buen poeta debe forzar les normes del idioma, y la mayoría de los falsos fallos que los formalistes atopen na poesía d'Emily Dickinson débense al afán de l'autora de dar a los sos versos un tastu arcaicu. Esto visualízase nel so usu de be ("ser") indistintamente en llugar d' is ("ye") o are ("son", "somos").
Al respective de la frecuencia d'utilización de determinaes pallabres, les seis que más usa son "día", "vida", "güeyu", "sol", "home" y "cielu" (toos ellos monosílabos n'inglés excepto l'últimu). Ente los sustantivos qu'utilizó cincuenta o más veces na so poesía, solamente "veranu" y "mañana" son polisílabos n'inglés. Estes zunes puen entendese meyor como un afán de concisión que como errores téunicos.
Munchos otros errores que se-y atribuyen a l'artista son, en realidá, errates de los editores, delles derivaes de la dificultá de descifrar la lletra manuscrita de Dickinson.
Metros y rimes
Más de la mitá de los sos poemes tan escritos en "metru común", la métrica de les balaes populares y de los himnos relixosos. Munches otres veces utiliza'l "metru cortiu", estrofa de cuatro versos igual a l'anterior escepto porque'l primer versu ye trisílabu en llugar de tetrasílabu. Nunaes poques oportunidaes escribe en "metru largu", cuartetu de tetrasílabos en forma de yambos con rima alternada o de dos en dos. Sólo'l 10% de los sos poemes posee métrica o rima irregular.
Los tipos de rimes utilizaos por Emily Dickinson son:
Emily Dickinson acepta nos sos poemes les siguientes equivalencies consonántiques (ye dicir, les rimes como si se tratara de la mesma lletra):
Análisis temáticu: poesía naturalista
Gran parte de los poemes d'Emily Dickinson refiérense a la naturaleza, y ordénense, según la so cantidá, d'esta manera: miente
Como s'observa, dedicaba una particular atención a la bixlogía: animales, aves, reptiles, inseutos, árboles, plantes y flores.
L'animal nomado más veces ye l'abeya (con una sosprendente marca de 52) y l'abeyón (9).
L'orden de los poemes
Como se dixo, los poemes publicaos en vida de l'autora cuéntense colos deos d'una mano. Esto lleva al problema de les publicaciones póstumes, ye dicir, aquelles nes que l'autor morrió y nun pue opinar sobre l'orden o la forma en que les sos obres deben ser asoleyaes.
Cabe aclarar qu'Emily nunca se tomó'l trabayu de fechar los sos poemes, polo que nun conocemos con certeza cuándo fueron escritos, y nin siquiera los ordenó d'un modu particular.
Escribió los sos poemes nos márxenes de los sos llibros, en cachos de periódicos o en papeles sueltos, a menudo de tamañu insuficiente, poblándolos arriendes d'ello d'estraños guiones aparentemente al azar, con un arbitrariu usu de les mayúscules. Ye por ello que tovía anguaño, en munchos de los sos poemes, los espertos pregúntense ónde acaba un versu y entama otru.
Los editores descuidaron la so obra tovía más: na década de 1890 asoleyáronse les sos tres antoloxíes, col material dixebráu incoherente y arbitrariamente en cuatro seiciones titulaes (polos editores) "Vida", "Naturaleza", "Amor" y "Tiempu y Eternidá". Anguaño sigue utilizándose esti estrañu criteriu.
Los editores posteriores amestaron trés tomos más, colos poemes agrupaos según criterios tamién arbitrarios. Esto significa que la obra d'Emily Dickinson nunca foi oxetu de ningún esfuerciu serio por ordenala cronolóxicamente.
Asina, por exemplu, los poemes que se refieren a la so rellación amorosa con Wadsworth atópense espreganciaos ente la Parte III: Amor, la Parte IV: Otros poemes, seición 6 y la Parte VII: Poemes amestaos, seición 3. Pero tán entemecíos con otros que nun tienen rellación dalguna col tema nin cola dómina en cuestión.
La so obra n'asturianu
El númberu 3 de la revista Campu de los Patos, dedicada a la poesía norteamericana, incluye una esbilla de poemes d'Emily, tornaos al asturianu por Pablo Antón Marino Estrada, xunto con una reseña biográfica y crítica ellaborada pol propiu traductor.
1621
1621 (MDCXXI) foi un añu común empezáu en vienres.
Suxetu léxicu n'español
El suxetu léxicu o suxetu esplícitu del idioma español ye una función sintáctica desempeñada polos sustantivos o construcciones equivalentes como por casu oraciones subordinaes sustantives. La carauterística principal del suxetu léxicu ye la concordanza de persona y númberu col nucleu verbal.
Carauterístiques formales
La función de suxetu léxicu ye desempeñada polos sustantivos o construcciones equivalentes como oraciones subordinaes sustantives, construcciones d'infinitivu, sintagmas nominales y pronomes personales. El suxetu siempres tien de concordar en persona y númberu col nucleu oracional o nucleu del predicáu, pa los gramáticos funcionalistes y generativistas, respeutivamente. Asina, puede reconocese fácilmente esta función sintáctica:
El neñu corry
Los neños cuerren
Tu corrye
Yo corro
En el neñu cuerre el sintagma nominal el neñu correspuende a la 3º persona del singular, al igual que'l verbu conxugáu "cuerre". Si camuda'l númberu y la persona del nucleu verbal, camuda por fuercia la persona y el númberu del sintagma que funciona como suxetu.
Otra carauterística clave pa reconocer el suxetu de la oración ye que'l sintagma nominal que cumple esta función sintáctica nunca ye encabezáu por una preposición. Esto evita que se confunda la función suxetu con otres funciones a nivel sintácticu.
Rellación suxetu - predicáu
Los gramático generativistas plantegen que, por qu'esista una oración, debe por fuercia esistir una rellación suxetu - predicáu. Entender por suxetu aquello de quien se diz daqué, y por predicáu lo que se diz del suxetu. Asina, pueden ser oraciones El neñu dibuxa una casa o prohibida la entrada, independientemente de tener o non un verbu conxugáu.
Sicasí, pa los gramáticos funcionalistes tales como Alarcos o Gutiérrez Ordóñez, por qu'esista una oración ye necesaria la presencia d'un verbu conxugáu que cumpla la función de nucleu oracional pos esti contién nel so lexema la información predicativa y na so gramema la información del suxetu.
L'home camina apuráu pa llegar a la so casa.
L'home camina apuráu.
L'home camina.
Suxetu ya impersonalidá
Esisten verbos que tán inmovilizaos na tercer persona o que son avalentes, esto ye, valen por sigo solos pos nun tener actantes. Estos verbos son los qu'espresen eventos climáticos como por casu llueve. Nesti casu non cabo preguntar quién llueve. Esti verbu nun tener suxetu esplícitu pero sí suxetu gramatical, por esti motivu, pa los teóricos funcionalistes estes construcciones nun presenten problema dalgunu. Pero, ¿cómo espliquen los teóricos generativistas esti acontecimientu gramatical? Ellos plantegen que como n'otros idiomes ríquese obligatoriamente un suxetu (it's rain / ill plue), nel idioma español esiste un suxetu cero pa estos casos ( 0 lluevi ).
Gómez Torrego, de la mesma, alvierte otros casos d'impersonalidá sintáctica como'l verbu "haber" inmovilizáu en tercer persona, y la presencia de "se" como marca impersonal; ya impersonalidá semántica (cuando se trata de despintar per parte del emisor la información avera del suxetu que realiza l'acción).
Lisors
Lisors ye una comuña francesa del departamentu d'Eure, na rexón de Normandía. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Valdetorres de Jarama
Valdetorres de Jarama ye un conceyu y llocalidá d'España, na Comunidá de Madrid. Cuenta con 4008 habitantes. La so estensión ye de 33,5 km² y tien una densidá de población de 119 hab/km². Atopar a 32 quilómetros de Alcalá y a 39 quilómetros de Madrid. El tipu de hábitats d'esti espaciu natural protexíu pola Unión Europea ye en mosaicu, lo que favorez a les especies d'aves como les avutardes, les peñerines, los sisones, los aguiluchos pálidos y los aguiluchos cenizos, y al llendo, pola calidá y cantidá de campera que produz propiu de los cultivos de secanu. Esta zona d'interés comuñal denominar d'estepes cerealistas del ríu Jarama.
Topónimu y etimoloxía
Tradicionalmente l'orixe del topónimu Valdetorres atribuyir a la so situación nun valle que taría apoderáu poles talayes construyíes ente los sieglos IX-X polos musulmanes pa xixilar la meyora de los reinos cristianos nuna zona estratéxica que protexía d'incursiones a la ciudá de Toledo. La talaya d'El Vellón acolúmbrase claramente dende la llocalidá.
Otres teoríes sostienen que l'orixe del nome de la llocalidá taría en turriar, pequeñes torres de vixilancia, coles que ye posible que cuntaren les esplotaciones agrícoles qu'esistiríen nes zones aledañas al ríu Jarama a partir del baxu Imperiu romanu.
Primeros asentamientos
La ocupación humana na llocalidá remontar a la Primer Edá del Fierro reparándose cierta continuidá nel poblamientu mientres la Segunda Edá del Fierro, con asentamientos carpetanos y hasta la ocupación romana.
El surdimientu d'estos nucleos de población viose favorecíu pola configuración del ríu Jarama al so pasu pola llocalidá, yá que cunta con amplies zones de vega próximes al cursu fluvial, según numberosos regueros.
Dómina romana
La conocida como villa romana de Valdetorres de Jarama ye la principal muerte d'esta dómina na llocalidá. A pesar d'esta denominación, los últimos estudios coinciden n'identificar l'edificiu con una “mansio” o albergue onde los viaxeros que percorríen les calzaes romanes atopaben agospiamientu.
La situación del edificiu acota esta versión yá que dellos autores sostienen la esistencia d'una vía secundaria que dende Complutum (Alcalá de Henares) y pasando por Daganzo y Valdetorres dirixir a Somosierra. Na llocalidá esiste un camín qu'anguaño se sigue denominando camín de Alcalá. Per otru llau, tamién hai autores que sostienen la esistencia d'una vía que trescurría paralela al ríu Jarama y que podría confluyir cola que llegaba de Complutum, nun llugar próximu al que s'atopaba la villa romana de Valdetorres de Jarama. Al pie de esta vía esistíen diverses villes qu'en dellos casos tuvieron cierta continuidá mientres el periodu visigodo y medieval.
Alta Edá Media
Na denomada villa romana esisten nicios que dexen establecer un cambéu de la so primixenia función d'agospéu yá que apaecieron restos d'un fornu xunto con numberosos fragmentos de vidriu lo que fai pensar nun usu industrial a pequeña escala. Ye posible que nesta dómina les diverses escultures qu'esistíen nel edificiu treslladárense y atroparen nes estancies onde se produció'l so afayu. Esti cambéu nel usu del edificiu coincide tamién col espoliu de materiales de los murios, reutilizaos en construcciones cercanes y nos enterramientos d'una muyer y un neñu.
Les víes de comunicación de dómina romana siguieron utilizándose en munchos casos en dómina árabe y concretamente esisten testimonios de que'l camín que xunía Talamanca con Alcalá de Henares (l'actual camín de Alcalá) sigo utilizándose nesa dómina yá que dambos nucleos de población siguieron siendo centros de referencia mientres la ocupación musulmana. Ye posible que l'usu d'esti camín dexara la permanencia de dellos asentamientos nel términu de Valdetorres, dada la so cercanía a Talamanca. Sía que non sufriríen la destrucción que provocaben les diverses incursiones de los cristianos rexistraes hasta'l momentu del afitamientu de la llinia de la frontera en Toledo.
Mientres esti periodu la única población d'importancia de la zona sería Talamanca que se constitúi yá en cabecera del restu de nucleos de población de la zona.
Baxa Edá Media
Probablemente nun momentu indetermináu tres la conquista de la ciudá de Toledo en 1085 y el posterior afitamientu de la frontera, produciríase la fundación de la llocalidá de Valdetorres de Jarama nel so allugamientu actual. Nes rellaciones de Felipe II dizse que “el pueblu foi en crecedera por ser de los más nuevos d'esta tierra porque asina lo oyeron dicir a los sos antepasaos”.
Si nes anteriores dómines históriques los asentamientos estableciéronse nes cercaníes del ríu Jarama, na so primer terraza, l'allugamientu actual treslladar a una zona más elevada na segunda terraza formada pol dichu cursu fluvial. La zona na qu'anguaño s'atopa'l campu de fútbol constitúi un bon allugamientu yá que s'haya nun cuetu natural bordiáu pol regueru Valtorón y por tanto, con suministru d'agua.
Nestos momentos configuraríase la comunidá de villa y tierra de Talamanca, de la que forma parte Valdetorres de Jarama, calteniendo l'anterior organización territorial musulmana.
El 21 de xunetu de 1214 Alfonsu VIII restitúi al Arzobispáu de Toledo, del que yera cabeza nesta dómina Rodrigo Jiménez de Rada, la xurisdicción de delles aldegues alcalaínas que venticuatro años antes venciera de la mesma al Conceyu de Segovia. En cuenta de esa cesión recupera Talamanca y la so alfoz pal poder real. El so socesor Enrique I, el 5 de payares de 1214 vuelve conceder Talamanca al arzobispu toledanu Rodrigo Jiménez de Rada, confirmáu por Fernandu III el 4 de xunetu de 1218.
Nesti documentu apaez citáu Valdetorres como Valdeturres xunto con llocalidaes como Loeches, Tielmes, Olmeda o Valdilecha polo que nun ye seguro, por cuenta de la distinta situación xeográfica, que se trate de la mesma llocalidá.
En 1223 l'Arzobispu Jiménez de Rada da dos Cartes Puebla, una de les cualos diríxese a la villa y aldegues de l'alfoz de Talamanca, favoreciendo d'esta manera'l desenvolvimientu de la zona y la continuidá de la repoblación. Talamanca quedaría establecida como cabeza del común de villa y tierra constituyéndose en residencia de miembros de families como los Mendoza, Acuña o Avendaño, dirixendo dende la población l'alfoz y les aldegues que la componíen, nun modelu carauterísticu en delles llocalidaes castellanes.
Les noticies direutes sobre Valdetorres nesta dómina son escases pero polo rexistrao en documentos posteriores ye posible qu'a finales de la Baxa Edá Media produxérase l'alquisición de la heredá de Silillos per parte de la familia Mendoza. Esta próspera propiedá perteneciera enantes al Arzobispáu de Toledo.
En paralelu a la constitución de la comunidá de villa y tierra de Talamanca, entámase tamién una primitiva mesta que se dota d'unes ordenances pal manexu de los ganaos nuna fecha tan temprana como 1262. Les xuntes periódiques de los procuradores nomaos per cada cuartu nos que s'estremaben los once poblaciones del común, celebrar na ermita de La nuesa Señora del Retamar o de la Virxe del Campu, asitiada nuna zona bien próxima al allugamientu de la villa romana.
Sieglu XVI
Los datos recoyíos nel censu de pecheros mandáu ellaborar por Carlos V, presenten los pueblos de la tierra de Talamanca, ente ellos Valdetorres de Jarama, como una zona próspera, diciendo d'ellos:
''Dada la fertilidá de la tierra, pola que nun paguen renta dalguna pos ye propiedá del que la cultiva o ta tomada gratuitamente de los mesmos municipales de que los sos fondos munchos pueblos paguen los pechos. Tienen bonos pacionales nos que nun se paga herbaje. Puede dicise que la población nel so conxuntu ye rica dientro de la clase llabradora.''
Otros documentos de la dómina acoten esta situación, sobremanera na parte de la economía que xiraba alredor del ríu Jarama yá que na so ribera esistíen tres molinos y un batán, güertes propies de los vecinos de la llocalidá, cañamares y plantíos de frutales propiedá del conceyu de la villa.
Esta situación de prosperidá, que dexa la meyora de les condiciones de vida causa que los vecinos más acomodaos ocupen los distintos cargos del conceyu de la villa, esiste tamién una necesidá d'una mayor autonomía pa xestionar les tierres del conceyu ensin dependencia de Talamanca; que se pon de manifiestu en distintes compres de tierres na paraxa de Marjomar. Estos factores xuníos a la política financiera de los Austrias constitúin l'entamu del procesu pol que Valdetorres va aportar a la condición de villa, concedida por Felipe II, al igual que fixeron nesta mesma dómina'l restu de llocalidaes que formaben parte del común de villa y tierra de Talamanca.
El 11 d'agostu de 1563 el llugar de Valdetorres dirixe un memorial a Gómez Tello Girón, gobernador eclesiásticu, esponiendo los agravios que -yos infligía la xusticia de Talamanca y solicitando eximirse de la mesma pa pasar a xurisdicción real. El pidimientu ye concedida. Ente'l 2 de setiembre y el 21 de payares afitar en 7.000 maravedinos lo qu'habría que pagar cada vecín al rei pa constituyise en villa; siendo la población de doscientos trés vecinos la cantidá total que tien qu'asumir la llocalidá ye de 1.421.000 maravedinos.
Nel añu 1579 la villa ye vendida por Felipe II al so contador mayor, Francisco de Garnica. Unos años antes, en 1573, adquiriera'l heredamiento de Silillos a Luisa de Luzón, vilba de Juan de Hurtado de Mendoza, por 24.000 ducaos. En Valdetorres, la familia Garnica va ostentar un dominiu xurisdiccional que se pon de manifiestu sobremanera na potestá de proponer candidatos polos cargos municipales y n'exercer la primer instancia d'apelación xudicial.
En Silillos sicasí, actuaren como propietarios, exerciendo la so autoridá al traviés d'un alministrador. Esta propiedá convertir nuna próspera esplotación yá que cunta con importantes estensiones d'olivares, viñes, frutales, una alamea y un molín de trigu y otru de papel; amás de la casa principal onde s'almacenaben los productos del campu y l'ermita denomada de la Soledá nes rellaciones de Felipe II y de la Salú en dellos documentos del sieglu XVIII.
Mientres esti sieglu entama la construcción de la ilesia de la Natividá de La nuesa Señora y del güei desapaecíu “palaciu” construyíu por Francisco de Garnica, que mientres munchos años fixo funciones de cuartel de la Guardia Civil.
A finales del sieglu XVI rexistra'l treslláu de dellos vecinos de la llocalidá a la Alpujarra almeriense pa repoblar les zones de les que se desallugara a los moriscos dempués del so llevantamientu.
Sieglos XVII al XIX
Nel sieglu XVII aprecia cierta decadencia de les bones condiciones económiques que paecíen esistir nel sieglu anterior. La llocalidá tien que sostener dos llargos pleitos colos monxos de la Cartuxa del Paular, polos derechos d'esplotación de madera y pesca nel ríu Jarama y col Monesteriu de La Vid (Burgos) sobre'l censu que teníen los sos monxos sobre la paraxa sito en Valdetorres y denomináu Sotu de la Torre del Rei.
En 1639 rexístrase l'apaición de la imaxe del Cristu de los Ultraxes nel ríu Jarama, actual patrón de la llocalidá, al que yá en 1643 entámense-y dellos actos nes sos fiestes.
Al igual qu'en munches llocalidaes de la península, les constantes demandes d'impuestos per parte de la monarquía y dellos años de males colleches, terminen pasando factura a la prosperidá de la llocalidá.
En 1719 Felipe V encarga l'establecimientu d'una fábrica de fusiles en Silillos, nesta dómina perteneciente a la familia Granada de Ega, descendientes de Francisco de Garnica. La direición de les obres encamentar a José de Churriguera y aprovecháronse les instalaciones hidráuliques yá esistentes de los molinos de la heredá. Sía que non esta fábrica nun espolletó y en 1770 yá nun taba en funcionamientu debíu al paecer a la insalubridad del llugar y a les dificultaes nel tresporte de la producción. Mientres la Guerra de la Independencia producieron delles aiciones militares na zona, en munches de les cualos tuvieron implicaos distintos miembros de la partida del Encerriscáu como José Mondedeu o Saturnino Abuín el Mancu, sufriendo en 1811 la llocalidá, el saquéu de los granos que s'atopaben nel pósito municipal.
A finales d'esti sieglu produz la desapaición de lo que fuera'l llugar de Campoalbillo, asitiáu ente les llocalidaes de Valdetorres y Talamanca. Los vecinos en diverses xuntes deciden nun primer momentu adscribirse a Talamanca, pa darréu terminar per abandonar les sos viviendes y treslladase a les llocalidaes vecines.
Sieglos XX y XXI
Mientres el primer terciu del sieglu XX la llocalidá cunta con una población d'unos 1.000 habitantes, que se va caltener práuticamente invariable hasta los años finales del sieglu XX, cola construcción de nuevos nucleos de población y la llegada de nuevos vecinos. La ocupación mayoritaria de los habitantes nestos primeros años de sieglu ye l'agricultura, teniendo tamién importancia'l cultivu de les viñes de les que munchos vecinos yeren propietarios y que terminaron per ser arrincaes col espardimientu de la filoxera a finales del sieglu XIX. Cuntaba tamién la villa dende'l postreru terciu del sieglu XIX, con escuela de neños y neñes.
Mientres la Guerra Civil (1936-1939), na vecina Talamanca allugóse unu de los aeródromos más importantes de les Fuercies Aérees de la República. La zona sicasí, quedó al marxe de los grandes enfrentamientos en Madrid o'l frente de Somosierra. Al entamu de la guerra producieron dellos saqueos na ilesia de la llocalidá.
A partir de los años 60 empiecen a mecanizarse los llabores agrícoles, y realícense meyores na llocalidá como l'alcantarelláu, asfaltáu de cais etc.
Na actualidá, Valdetorres de Jarama esperimentó una importante crecedera yá que por cuenta de la so cercanía a Madrid, foi escoyíu como llugar de residencia por nuevu vecinos.
Costumes y fiestes
La manera de vida en Valdetorres de Jarama, según na mayoría de los pueblos del cursu mediu del Jarama y el Henares, taba marcáu pol predominiu de l'agricultura y la ganadería, principalmente ovina, por esta razón, fiestes y tradiciones taben íntimamente amestaes al predominiu d'estes actividaes, sobremanera al desenvolvimientu del calendariu agrícola.
Llabores agrícoles
Los primeros tractores rudimentarios llegaron bien entráu'l sieglu XX y non pa toos, la mayoría llabraba con parexes, yá fora de gües o mules, lo qu'implicaba condiciones agora impensables. La siega de la cebera empezaba cola llegada de les cuadrielles de segadores contrataos d'un añu pa otru. Si la vida del llabrador yera dura esto yera entá más patente nel casu d'estos xornaleros que veníen de los llugares más esvalixaos, y ente los qu'abondaben los gallegos. Había quien se traía a les sos muyeres, inclusive los fíos si teníen una edá na que pudieren ayudar, ocho o nueve años.
El que los contrataba taba obligáu a da-yos agospiamientu y comida. Cola salida del sol poner en marcha los homes colos focetes segando, y les muyeres arreyando les faxines, que depués se cargaben nos carros que se llevaben a les eres, comunales o particulares. Ellí empezaba'l procesu de triar, nel que se triaba la parva col triyu del que tiraben una pareya de mules. Nes primeres hores de la mañana se albelaba el granu pa dixebralo de la paya, yera necesariu faelo a esa hora yá que l'oral que venía de la sierra facilitaba la xera. Depués había que meter el granu nos serones y xubilo a les tenaes que polo regular taben na parte alta de les cases, tradicionalmente en Valdetorres denominóse cámares, a estos desvanes. Una vegada remataes estes xeres agrícoles, el segadores volvíen a los sos llugares d'orixe.
Na llocalidá entá se recuerda como una rapaza, miembru d'una d'estes cuadrielles de segadores, al intentar vadear el Jarama pol llugar conocíu como la Tabla del Cristu perdiera pié siendo abasnada pola corriente, nun pudiendo faer nada por ella.
14 setiembre – Cristu Crucificáu
El términu de la siega y yá bien cumplíu'l mes d'agostu, marcaba'l momentu d'empezar a pensar na celebración de la fiesta de setiembre. Una parte importante d'estes celebraciones constituyir les corríes de toros que teníen llugar na plaza, onde s'armaba'l ruedu cola aportación de los carros que cada cual quixera llevar. Traíase música pa ambientar los bailles y la procesión col interés de qu'a los vecinos que los tocaba en suerte, teníense que llevar a un músicu a la so casa, que viviría con ellos como un miembru más de la familia, mientres los díes de la fiesta.
El día 14 de setiembre había misa solemne n'honor del Santísimu Cristu Crucificáu y pela tarde celebrábase la procesión peles cais del pueblu, qu'hasta dómines relativamente recién, nun taben asfaltaes.
3 de febreru: San Blas
Tamién se celebraba'l día 3 de febreru a San Blas. Al paecer la devoción a esti santu en Valdetorres procede del treslláu a la ilesia de Valdetorres de les imáxenes esistentes na ilesia de Campoalbillo, enclave de población que los sos habitantes abandonaron a finales del sieglu XIX. Nos díes anteriores a la fiesta'l cazadores salieren coles sos escopetes y traíu unos cuantos coneyos que xunto con bolses de naranxes y otres de bollos y rosquíes colgar del ramu, tueru d'árbol non bien grande, puyándose ente los vecinos dempués de la misa.
3 de mayu – Cristu de los Ultraxes
Pero si hai una fiesta que define a Valdetorres ye la del Santísimu Cristu de los Ultraxes. Alredor d'esta celebración axunten tolos valdetorreños, que siguen participando nos actos de la fiesta a esta imaxe del patrón de Valdetorres.
Según cúntase nel rellatu de l'apaición del Cristu que se llee mientres la so fiesta, la imaxe foi atopada en 1639, por unos pescadores, de les families de los Iglesias y Portales, mientres pescaben nel ríu Jarama. Un raigañu engabitóse-yos nes redes y por trés vegaes volvieron refundiala a l'agua, volviendo de nuevu a engabitar. Reparando'l raigañu con más atención dieron cuenta de que se trataba de la imaxe d'un Cristu. A partir d'esti fechu y solamente trés años dempués, yá se rexistra la celebración d'una fiesta al Cristu de los Ultraxes na qu'apaecen munchos de los elementos que se siguen calteniendo anguaño, como la celebración d'una misa afatada con música, la participación de los mayordomos nos gastos y na organización de la fiesta o la procesión.
Entroncando con esta fiesta y sirviendo d'antoxana a los actos relixosos, celébrase la ronda de los mayos, tamién presente n'otros pueblos d'esta comunidá anque caúna coles sos particularidaes. En Valdetorres, na nueche del 30 d'abril, los quintos d'esi añu, en tiempos los mozos que diben dir al serviciu militar y que cumplíen dieciocho años, salíen con guitarres y bandurries a cantar poles cases de les moces del pueblu, cola peculiaridá de que rondaben a toles solteres, dende les más pequeñes hasta que se casaben. Yá nun esiste'l serviciu militar obligatoriu pero los mozos qu'esi añu cumplan la mayoría d'edá siguen cola tradición.
Amás del cantar de los mayos, un elementu importante de la celebración ye l'allugamientu del mayu. Los quintos dirixir al ríu y de ente los árboles de la ribera balten el que consideren aparente y xubir al pueblu pa llantalo afatáu con banderes, dalgún va intentar xubir hasta enriba, ensin ésitu la mayoría de les vegaes.
Les celebraciones encuadraes nel entamu del mes de mayu tienen un orixe bien antiguu, que dellos autores remonten a cultos fenicios y griegos, que se caltuvieron nes poblaciones prerromanes y que de la mesma siguieron los mesmos romanos. Parte del espíritu qu'animaba estes celebraciones taría rellacionáu col entamu del bon tiempu, el desenvolvimientu de les colleches, y pa los mozos que participen nelles podría entendese como una especie de ritu iniciático.
El día 2 de mayu celebren les víspores solemnes na ilesia y de siguío el prioste d'esi añu convida a tol pueblu a un refrescu amenizado con música popular nel que confraternizan tantu los residentes habituales como los ausente que mientres esos díes procuren volver atopase con familiares y vecinos. Esi mesmu día, pela nueche, cantar na ilesia'l miserere, acompañáu de música calidable, interpretada por profesionales del cantar contrataos pal eventu y que volverán cantar na misa solemne del día 3 de mayu.
Este ye'l día mayor de la fiesta y la ceremonia realzar cola presencia de músicos y de dellos celebrantes. Esti día tamién se fai públicu'l nome del piostre pal siguiente añu.
El día 3 de mayu, pela tarde sácase en procesión la imaxe del Santísimu Cristu de los Ultraxes peles cais del pueblu, ye un momentu bien esperáu por toos, pero sobremanera poles families que tuvieron la fortuna de la nacencia d'un neñu, porque tolos nacíos mientres l'añu son xubíos polos sos familiares a andar del Cristu como presentación a ésti de los nuevos valdetorreños.
Esistíen en tiempos otres festividaes relixoses que nun llegaron a los nuesos díes como la que se faíen n'honor de la Virxe de la Paz o'l resalte que daba a les celebraciones de Selmana Santa la participación de la sumida confrería de la Veracruz.
Gastronomía
Amás de los asaos, recurrentes en tola zona, en Valdetorres al llegar Selmana Santa ellabórense los hornazos. Ye como una especie de bizcuechu fechu cola masa del pan y farina, azucre, naranxa, llimón y los ingredientes que cada cual incorpore, nesto cada unu tien la so receta, qu'en munchos casos caltiénse de callao en caúna de les families. Rematar con güevos cocíos, lo que-yos confier el so aspeutu carauterísticu. Tamién yera costume que'l sábadu anterior al domingu de Ramos, grupos d'amigos y families enteres baxaren a comer el hornazo al Sotu. Esta paraxa yá nun esiste tal que se caltuvo hasta va unos años, pero siempres a veres del Jarama hai sitios magníficos pa este y otros menesteres. Tamién yera bien típicu'l día de Tolos Santos, el 1 de payares que s'axuntaren grupos d'amigos en dalguna casa pa faer y tastiar los puches, una especie de farrapes feches con agua, farina, azucre, anís en granu y afataos con corruscos de pan frito.
Rutes
Valdetorres de Jarama ta asitiáu na ruta más curtia ente los llugares santos de Caravaca de la Cruz y Santu Toribio de Llébana.
Kirk Alyn
Kirk Alyn foi un actor d'Estaos Xuníos, más conocíu por haber sío'l primer actor n'interpretar a Superman na pantalla, na película de 1948 Superman, y la so secuela Atom Man vs. Superman en 1950.