cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pedraza de Alba
Historia
La so fundación remontar a la repoblación efectuada polos reis de Llión na Edá Media, quien presumiblemente llevar a cabu con pobladores procedentes de la llocalidá segoviana de Pedraza, quedando integrada Pedraza de Alba nel cuartu de Cantalberque de la xurisdicción d'Alba de Tormes, dientro del Reinu de Llión. Cola creación de les actuales provincies en 1833, Pedraza de Alba quedó encuadráu na provincia de Salamanca, dientro de la Rexón Lleonesa, formando parte del partíu xudicial d'Alba de Tormes hasta la desapaición d'ésti y la so integración nel de Salamanca.
Nucleos de población
El conceyu estremar en dellos nucleos de población, que teníen la siguiente población en 2015 según l'INE.
Chigny-les-Roses
Chigny-les-Roses ye una comuña francesa del departamentu de Marne, na rexón de Gran Este. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Hideaki Ikematsu
Hideaki Ikematsu (池松 秀明, ) ye un ex-futbolista xaponés.
Olaf V de Noruega
Olaf V (nacíu Alejandro Eduardo Cristián Federicu; Sandringham House, Inglaterra; 2 de xunetu de 1903-Holmenkollen, Oslu; 17 de xineru de 1991) foi rei de Noruega dende 1957 hasta 1991. Foi l'únicu fíu de los reis Haakon VII y Maud de Noruega. Casar en 1929 cola princesa Marta de Suecia.
Chouilly
Chouilly ye una comuña francesa del departamentu de Marne, na rexón de Gran Este. Llenda con.
Olaf V de Noruega
Nacíu príncipe de Dinamarca, asumió'l nome de Olaf cuando los sos padres convertir en reis de Noruega en 1905. Foi'l primer príncipe herederu noruegu en ser criáu y educáu nesi país dende la Edá Media. Participó viviegamente al pie del so padre na defensa de les instituciones noruegues mientres la Segunda Guerra Mundial y darréu convertiríase nun rei desaxeradamente popular. Pol so calter senciellu, el so acercamientu ya identificación col espíritu noruegu foi llamáu el Rei del Pueblu.
Chouilly
Tien una población de y una superficie de  km².
Olaf V de Noruega
Príncipe herederu
El príncipe Alejandro de Dinamarca nació nel Reinu Xuníu en 1903, fíu de los entós príncipes Carlos de Dinamarca y Maud de Gales. Per vía paterna, yera nietu del rei Federicu VIII de Dinamarca, y pola parte materna, del rei Eduardu VII del Reinu Xuníu.
En 1905 el so padre foi electu rei de la reciéntemente independiente Noruega. El so padre asumiría'l nome de Haakon VII, ente que a Alejandro sería-y impuestu'l nome de Olaf, nome de célebres reis noruegos medievales, y el títulu de príncipe herederu. Esi mesmu añu la familia camudar a Noruega, y Olaf convertir nel primer príncipe herederu en crecer y ser educáu en Noruega dende les dómines medievales.
Estudió nun colexu común, xunto a fíos de ciudadanos comunes. En 1921 graduar del bachilleratu nel Colexu Halling en Oslo. Tres años más tarde, en 1924 egresó de l'Academia Militar Noruega y aína empezaría a estudiar xurisprudencia y economía en Balliol College, en Oxford, Reinu Xuníu.
El 21 de marzu de 1929 casóse cola so prima, la princesa Marta de Suecia, na Catedral del Salvador d'Oslu. El matrimoniu tendría trés fíos:
thumb|right|250px|El rei Haakon VII y el príncipe Olaf abellugándose d'un bombardéu alemán, nun monte nes cercaníes de [[Molde (Noruega)|Molde. Fotografía de 1940.]] En 1940 Noruega foi invadida pola Alemaña Nazi, nel cursu de la Segunda Guerra Mundial. La esposa y los fíos de Olaf seríen unviaos primero a Suecia y darréu a Washington, nos Estaos Xuníos. El príncipe herederu caltendríase tol tiempu al llau del so padre'l rei, participando na resistencia contra la invasión y el gobiernu impuestu polos alemanes. N'abril de 1940 coló xunto a Haakon VII a la ciudá de Tromsø, y el 7 de xunu padre y fíu salieron exiliaos camín d'Inglaterra, onde viviríen hasta'l final de la guerra, en 1945. N'Inglaterra, Olaf recibió una importante preparación militar, y foi nomáu Xefe de Defensa pol gobiernu noruegu nel exiliu. De regresu a Noruega, comandó el desarme de les fuercies alemanes d'ocupación.
Dorat (Puy-de-Dôme)
Dorat ye una comuña francesa del departamentu de Puy-de-Dôme, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Olaf V de Noruega
Príncipe herederu
Tenía gran afición polos deportes, cuantimás pol esquí y la vela. Siendo entá príncipe herederu, participó nel equipu noruegu de vela nos Xuegos Olímpicos d'Ámsterdam 1928, onde ganó una medaya d'oru, y siguiría participando en regates siendo rei, hasta entráu n'edá avanzada. Participó tamién en saltu n'esquí en Holmenkollen, en Oslo.
Rei de Noruega
En 1957 Olaf empezó a apaecer en representación del so padre cada vez con mayor frecuencia, dada la deteriorada salú del monarca. Esi mesmu añu finó'l rei, y Olaf asumió como rei de Noruega, sol nome de Olaf V. El nuevu monarca yera viudu (la princesa Marta finara en 1954) y tuvo que cumplir colos sos compromisos ensin una reina al llau. Mientres los primeros años del so gobiernu, cuntó nos actos oficiales cola presencia de la so fía menor la princesa Astrid.
Olaf foi un rei bastante popular ente la sociedá noruega. Yera llamáu'l Rei del pueblu (Folkekongen), y destacaba pola cencellez cola que se remanaba. Solía conducir el so propiu autu peles carreteres y portábase munches vegaes como un ciudadanu común, ensin la presencia d'un cuerpu de seguridá. Mientres la crisis del petroleu de 1973, el gobiernu prohibió la circulación d'automóviles les fines de selmana, pero'l rei decidió utilizar el tranvía pa evitar perdese un eventu d'esquí.
Siendo rei, yera tamién comandante en xefe de les fuercies armaes noruegues. Pol so parentescu cola Familia Real Británica, yera coronel en xefe del reximientu d'infantería británicu Green Howards.
En 1972 asistió en Londres a los funerales del Rey Eduardu VIII, de quien ye primu y al igual que Olaf, nietu del Rey Eduardu VII.
En xunetu de 1990 sufrió un infartu cerebral, y el so fíu'l príncipe Harald tuvo qu'exercer de rexente. Olaf, al contrariu del so padre, dexó ser fotografiáu y amosábase en públicu mientres la so convalecencia. Anque esperimentó un continuu meyoramientu na so salú, nunca podría retomar les sos actividaes oficiales. El rei finó'l 17 de xineru de 1991 na so residencia de Holmenkollen, en Oslo, en siendo víctima d'un infartu al corazón.
Miles de noruegos allegaron de manera bonal al Palaciu Real d'Oslu dende la nueche siguiente a la so muerte y hasta que se-y rindieron funerales d'estáu, pa depositar miles de veles y cartes al monarca; éstes últimes son calteníes polos archivos nacionales. Foi soterráu xunto a la so esposa la princesa Marta nel mausoléu real del Castillo d'Akershus. Foi'l postreru nietu sobreviviente del Rey Eduardu VII y la Reina Alejandra.
Reconocencies
La Mariña del Príncipe Olaf y los Montes del Príncipe Olaf, dambos na Antártida, fueron nomaos nel so honor pol esplorador noruegu Roald Amundsen en 1911.
Recibió'l Premiu Fridtjof Nansen pola so participación a favor de los refuxaos en 1961. En 1973, por cuenta del so 70 aniversariu, foi premiáu pola mayor distinción civil que da'l gobiernu del so país, la Medaya al Gran Méritu Cívicu.
Pola so pasión pol esquí, foi gallardoniáu cola Medaya Holmenkollen en 1968.
El 17 d'avientu de 2005, nuna encuesta de la radiotelevisión NRK qu'atropó más de 400 000 votos, Olaf V foi escoyíu como'l "Noruegu del sieglu XX".
Ancestros
Ancestros de Olaf V de Noruega
France-Albert René
France-Albert René, más conocíu como Albert René, ye un políticu y abogáu de Seixeles.
Foi'l segundu presidente de Seixeles, y llegó al poder al traviés de, nun principiu, un golpe d'estáu, el 5 de xunu de 1977 y caltúvose hasta'l 14 de xunetu de 2004, tres el so arrenunciu, siendo reemplazáu pol so vicepresidente, James Michel.
Ente 1977 y 1993, René gobernó so un sistema unipartidiariu, pero'l Partíu Socialista, en 1991, adoptó'l multipartidismu. En 1993, foi electu con una mayoría del 59%.
Metallah
Metallah, Mothallah o Caput Trianguli ye'l nome de la estrella α Trianguli (α Tri / 2 Trianguli). Entá siendo la estrella Alfa de la constelación de Triangulum, ye la segunda más brillosa de la mesma con una magnitú aparente de +3,42 detrás de β Trianguli. Metallah provién del árabe y significa «triángulu», ente que Caput Trianguli vien del llatín y significa «cabeza del triángulu».
Unes 13 vegaes más lluminosa que'l Sol, Metallah ye una subxigante blancu-mariella de tipu espectral F6IV, esto ye, ta acabando o acabó la fusión del hidróxenu y ta empezando la fusión d'heliu. La so temperatura superficial ye de 6350 K y el so radiu ye 3 vegaes más grande que'l del Sol. Xira sobre sigo mesma con una velocidá de rotación proyeutada de 81,6 km/s. Tien una metalicidá —bayura relativa d'elementos más pesaos que'l heliu— llixeramente inferior a la del Sol ([Fe/H] = -0,09). La so masa envalorada ye 1,5 vegaes mayor que la masa solar y ye una estrella más evolucionada que la nuesa estrella. La so edá cífrase en namái 2700 millones d'años, daqué más de la metá de la edá del Sol, yá que cuanto mayor ye la masa d'una estrella más curtia ye la so vida.
Metallah ye una binaria espectroscópica con una compañera bien tenue de la que nada se sabe. Tien De tar estraordinariamente cerca —quiciabes en redol a 0,04 UA—, una y bones el periodu orbital ye de namái 1,74 díes. Dambes atópense a 64 años lluz del Sistema Solar.
Clamanges
Clamanges ye una comuña francesa del departamentu de Marne, na rexón de Gran Este. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Taizan Makimoto
Taizan Makimoto (牧本 泰山, ) ye un ex-futbolista xaponés.
Dore-l'Église
Tien una población de y una superficie de  km².
Elaenia chiriquensis
Elaenia chiriquensis ye una especie d'ave paseriforme perteneciente a la familia Tyrannidae.
Distribución y hábitat
Alcuéntrase dende'l Caribe hasta Arxentina. El so hábitat natural son les sabanes seques, les carbes seques subtropicales o tropicales, pacionales húmedos o inundables de temporada y montes antiguos degradaos.
Clesles
Clesles ye una comuña francesa del departamentu de Marne, na rexón de Gran Este. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Cloyes-sur-Marne
Cloyes-sur-Marne ye una comuña francesa del departamentu de Marne, na rexón de Gran Este. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Llingües gã-dangme
Les llingües gã-dangme o gã-daŋme constitúin una caña de les llingües kwa, formada por namái dos llingua: el gã y el adangme. Estos dos llingües tán estrechamente rellacionaes y dacuando consideráronse como dos dialeutos de la mesma llingua. Esisten munches similaridades nel vocabulariu de dambes llingües, anque hai munches pallabres distintes, diferencies gramaticales, particularmente nel sintagma verbal. Cuando esisten diferencies, el adangme ye polo xeneral más cercanu al proto-ga-dangme polo que se considera la llingua más conservadora de los dos.
Comparanza léxica
Los numberales en distintes variedaes de llingües ga-dangme son: ! GLOSA ! Gã ! Dangme ! PROTO- GA-DANGME éwìɛ̀ || <*ɲɔ̃+k͡pa
Vicepresidente de Botsuana
El Vicepresidente de Botsuana ye'l segundu mayor executivu oficial nel Gobiernu de Botsuana.
Masamichi Yamada
Masamichi Yamada (山田 正道; ) ye un ex-futbolista xaponés.
Durmignat
Durmignat ye una comuña francesa del departamentu de Puy-de-Dôme, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Pterocles personatus
Pterocles personatus ye una especie d'ave pteroclidiforme de la familia Pteroclididae endémica de Madagascar.
Descripción
La ganga malgax ye una ave gordosa y de pates curties que mide alredor de 35 cm de llargor. Presenta dimorfismu sexual. El plumaxe de les partes cimeres del machu ye principalmente de tonos ocres amarellentaos uniformes y ocre rosado nel pechu, ente que les sos partes inferiores, lladrales, obispillo y parte cimeru de la so cola tán densamente llistaos llistaos en blancu y negru. Presenta un gran llurdiu negru alredor del picu y un ampliu aniellu periocular mariellu. Sicasí les femes presenten el plumaxe más crípticu coles partes cimeres de color ocre con llistes negres, anque'l so partes inferiores y lladrales tamién tán llistaos en blancu y negru, pero escarecen del llurdiu negru alredor del picu y del llamativu aniellu periocular mariellu. Les plumes de vuelu y parte inferior de les ales de dambos sexos son corites.
Distribución y hábitat
La ganga malgax alcuéntrase namái nel oeste y sur de Madagascar. El so hábitat natural son les sabanes seques de zones baxes.
Manuel María Orellana Contreras
Manuel María Orellana Contreras foi un militar y políticu guatemalianu, y del 17 al 31 d'avientu de 1930, Presidente de Guatemala de facto ya interín, en liderando un golpe d'estáu qu'acabó cola presidencia interina de Baudilio Palma quien había quedáu encargáu de la Presidencia cuatro díes antes cuando'l presidente xeneral Lázaro Chacón González sufrió un derrame cerebral. Al momentu del golpe, desempeñábase como comandante del Fuerte de San Rafael de Matamoros.
Golpe d'Estáu contra Baudilio Palma
thumb|200px|Primer plana del periódicu guatemalianu El nuesu Diariu onde se da la noticia del golpe d'estáu lideráu por Orellana Contreras.
Depués de que'l presidente Lázaro Chacón sufriera un derrame cerebral el 12 d'avientu de 1930, en Conseyu de Ministros nomar al Ministru de Facienda y Segundu Designáu a la Presidencia, llicenciáu Baudilio Palma, como encargáu del Despachu. Sicasí, el fechu de que nun se respetó'l nomamientu del Primer Designáu a la Presidencia, el Ministru de la Guerra y xeneral Mauro de León, El Xeneral de Brigada Manuel Maria Orellana Contreras fixo que'l 16 d'avientu de 1930 dirixir escontra'l centru de la ciudá les tropes del fuerte de Matamoros, comandadas por Orellana Contreras y Luis Leonardo, nun golpe d'estáu en contra de Palma. Los partíos que dieron impulsu al golpe d'estáu fueron el Lliberal, el Progresista y l'Independiente (toos ellos de corte lliberal) y éstos tuvieron sofitaos por tol exércitu.
Desenvolvimientu de los acontecimientos
El 16 d'avientu a los cuatro y cinco de la tarde empecipió'l movimientu armáu pela redolada de la Plaza d'Armes, dando llugar a un nutríu tirotéu ente los alzaos —ente quien s'atopaba'l coronel Roderico Anzueto Valencia— y les fuercies inda lleales a Palma. Primero entró a la casa presidencial el destacamentu al mandu del coronel Filiberto Aguilar Bonilla, quien morrió nel combate. La llucha tardó aproximao una hora, saldándose con 50 baxes, ente muertos y mancaos; el mesmu Palma efectuó disparos cola so pistola. Ye importante destacar que na esfriega resultó muertu'l xeneral Mauro de León —a quien-y correspondía la Presidencia por ser primer designáu a la mesma.
Viéndose derrotáu, Palma, que s'atopaba nel Palaciu del Poder Executivu abellugar na Llegación d'Alemaña. Una vegada nel poder, Orellana Contreras y Leonardo convocaron al cuerpu diplomáticu pa espone-yos el móvil del golpe d'estáu:
Los alzaos fixéron-y roblar a Palma'l so arrenunciu con fecha 17 d'avientu d'esi añu, y presentaron un comunicáu del xeneral Lázaro Chacón nel que solicitó que se nomara al xeneral Manuel Orellana como encargáu de la Presidencia; ye importante notar que'l xeneral Chacón taba imposibilitáu pa roblar, y que por él robló'l so secretariu particular, el llicenciáu Rafael Chacón.. Pela so parte, Leonardo quedó encargáu del Ministeriu de la Guerra y Anzueto Valencia de la Policía.
Presidencia
200px|miniaturadeimagen|Xeneral Orellana Contreras (al centru) con dellos familiares en Barcelona, aproximao en 1938.
Una vegada nel poder, El Xeneral de Brigada Manuel Maria Orellana Contreras reformó'l gabinete presidencial y tamién s'enfocó en reorganizar cuarteles militares guatemalianos.
Cuando los Estaos Xuníos enterar del golpe d'Estáu asocedíu en Guatemala unviaron al Ministru Plenipotenciario Sheltom Whitehouse, pa comunicar al nuevu Presidente que'l país norteamericanu nun trataría con él. Whitehouse primió a l'Asamblea pa faer arrenunciar a Orellana, pero quien-y esclario a Orellana la verdadera razón foi Lic. Adrian Recinos quien taba en Washington con un cargu políticu, indíco-y al Xeneral de Brigada Manuel Maria Orellana que'l Gobiernu d'Estaos Xuníos nun podíen aceptalo como Presidente de Guatemala, una y bones el 12 d'avientu'l gobiernu d'Estaos Xuníos había yá aceptáu a Lic. Palma como Presidente de Guatemala, y que unos díes dempués yá había otru Presidente, esto yera inaceptable tantu cambéu y pésima imaxe pa los países vecinos, anque la única razón d'esti golpe foi por ser inconstitucional el nomamientu del Lic. Palma. Nesos díes, les inversiones de los Estaos Xuníos en Guatemala yeren considerables, principalmente les de la United Fruit Company y les sos subsidiarias, y el gobiernu norteamericanu precisaba un gobernante estable nel país. L'Asamblea designó a José María Reina Andrade como Presidente, quien finalmente asumió'l poder el 2 de xineru de 1931.
En dexando'l poder
Yera primu del tamién xeneral José María Orellana Pinto, quien fuera Xefe del Estáu Mayor del presidente llicenciáu Manuel Estrada Cabrera y depués Presidente de Guatemala de 1921 hasta la so muerte en 1926. En considerancia a que Orellana Pinto nomar xefe de la so policía secreta, el nuevu presidente Jorge Ubico, promover a Xeneral de Division y unvió a Orellana Contreras como amestáu militar de la embaxada de Guatemala n'España, yá que desempeñu hasta la so muerte, asocedida'l 17 de xunu de 1940.
Arquiteutura bizantina
thumb|300px|[[Basílica de Santa Sofía (Constantinopla)|Basílica de Santa Sofía de Constantinopla, obra cume de l'arquiteutura bizantina.]] thumb|[[Columna (arquiteutura)|Columnes de la galería cimera de la ilesia de Santa Sofía.]] thumb|[[Ilesia de Santa Sofía (Trabzon)|Ilesia de Santa Sofía de Trabzon.]] thumb|[[Ilesia de Santo Irene (Constantinopla)|Ilesia de Santo Irene, en Constantinopla.]] thumb|[[Monesteriu de Studenica, en Serbia.]] Denominar arquiteutura bizantina al estilu arquiteutónicu que tuvo vixente mientres l'Imperiu bizantín (Imperiu romanu d'Oriente) dende la cayida del Imperiu romanu d'Occidente nel sieglu V. La capital del Imperiu d'Oriente yera Constantinopla (Constantinopolis o ciudá de Constantino), que'l so nome anterior foi Bizanciu y, anguaño, Istambul, y ello dende l'añu 330, momentu qu'otru autores afiten como l'entamu de l'arquiteutura bizantina.
L'arquiteutura bizantina inscríbese dientro del marcu del arte bizantino, y toma un llargu espaciu de tiempu, que s'empecipia nel sieglu IV y al que pon fin abruptamente la cayida de Constantinopla en manes de los turcos otomanos en 1453, yá nel sieglu XV. Por cuenta de la so dilatada duración nel tiempu, suel estremase pal so estudiu en tres periodos estremaos: un periodu inicial, un periodu entemediu y un periodu final.
Polo que respecta al marcu xeográficu nel que se produz l'estilu arquiteutónicu bizantín, ésti coincide en llinies xenerales cola estensión xeográfica del Imperiu bizantín, colo que foi cambiante nel tiempu en razón de les circunstancies históriques y polítiques de dichu reino a lo llargo de los más de diez siglos de vixencia de dichu estilu. Sicasí, les zones de mayor presencia de l'arquiteutura bizantina corresponder colos territorios de les actuales Turquía y Grecia, ensin escaecer Bulgaria, Rumanía y amplies partes d'Italia, xunto con Siria y Palestina. Amás, como resultáu de la espansión del cristianismu ente los pueblos eslavos llevada a cabu a partir del sieglu VIII pola Ilesia ortodoxa bizantina, l'arquiteutura bizantina estender poles actuales Ucraína, Rusia y Bielorrusia, pasando dalgunos de los sos elementos arquiteutónicos (como por casu les cúpules abulbadas) a convertise nuna seña d'identidá de les ilesies ortodoxes, que fueron calteníes hasta l'actualidá.
Per otru llau, l'arte bizantino foi un arte de tipu oficial, en función de les rellaciones del poder eclesiásticu col poder civil, que se sofitaba col sofitu de la Ilesia. Y la mesma esistencia del Imperiu bizantín venceyar a la espansión de la fe ortodoxa y del arte bizantino.
Cástaras
thumb|250px|[[Términu municipal de Cástaras al respective de la provincia de Granada.]] Cástaras ye una llocalidá y conceyu español perteneciente a la provincia de Granada, na comunidá autónoma d'Andalucía. Ta asitiáu na parte centro-meridional de l'Alpujarra Granadina. Llenda colos conceyos d'Almegíjar al oeste, Busquístar al noroeste, Juviles y Lobras al este y Albondón y Torvizcón al sur. El conceyu entiende los nucleos de población de Cástaras y Nieles.
Topónimu
El topónimu Cástaras procedería, al traviés del árabe Qāšturiš (قَاشْتُرِش), del llatín castrum por epéntesis del so plural capes, que'l so significáu sería'l de cases altes’ según atribúyen-y les Etimoloxíes a esta voz llatina. L'adopción de la forma plural ye niciu de que, dende antiguu, tuvieron d'esistir dellos asentamientos arrexuntaos sol mesmu nome, como asocede agora.
Arquiteutura bizantina
Periodos
thumb|Exemplu d'arquiteutura bizantina. A pesar de que nos primeros momentos de la so esistencia l'arquiteutura bizantina nun s'estremaba especialmente de l'arquiteutura romana, de la que nos sos primeros balbuceos constituyía namái una mera derivación rexonal, la llarga evolución nel tiempu de la mesma dexó la emerxencia consolidada d'un estilu arquiteutónicu distintivu, que quedaba otra manera bien permeabilizado ante les influyencies que recibía de les arquitectures orientales.
Cástaras
Topónimu
Suxurióse la posible rellación del topónimu coles voces ibériques prerromanes Castulo o casar.
Arquiteutura bizantina
Periodos
Unu de les traces que fueron calteníos a lo llargo de tol periodu de la so esistencia foi l'usu del lladriyu pa l'arquiteutura de les ilesies, que sustituyó a la piedra, que yera'l material constructivo utilizáu na so predecesora l'arquiteutura romana; a lo que s'añedir una más llibre interpretación de los órdenes clásicos, la sustitución de les escultures como elementos decorativos de los edificios polos mosaicos o'l resalte de les cúpules, que s'alcen a mayor altor que n'otros estilos arquiteutónicos anteriores.
El periodu tomáu pola arquiteutura bizantina puede estremase a efeutos del so estudiu en trés subperiodos bien claramente estremaos: un periodu inicial (o Primer Edá d'Oru), un periodu entemediu (o Segunda Edá d'Oru) y un periodu final (o Tercer Edá d'Oru).
Cástaras
Historia
La noticia más antigua que se tien de Cástaras, provién d'un testu del almeriense al-Udri (1003-1085), que cita'l yûz' Qāšturiš ente una serie de topónimos de La Alpujarra, que formaben parte de la cora d'Elvira cuando esta pertenecía al califatu de Córdoba.
En dómina nazarí, dientro del Reino de Granada, Cástaras perteneció a la taha de Juviles, y asina siguió, tres la Reconquista, hasta la Rebelión de los moriscos.
Arquiteutura bizantina
Periodu entemediu
thumb|El [[Monesteriu de Ossios Loukas en Grecia (sieglu XI), representativu de l'arquiteutura bizantina en dómina de la dinastía macedonia.]] El periodu entemediu, o Segunda Edá d'Oru del arte bizantino, carauterizar pola predominancia de les ilesies de planta en cruz griega con cubierta de cúpules realzaes sobre tambor y con una prominente cornisa ondulada na base esterior.
Cástaras
Historia
Mientres el procesu de repoblación empecipiáu en 1571, constituyóse'l conceyu de Cástaras y Nieles dientro del Reinu de Granada y del partíu de les Alpuxarras, xuniendo los dos poblaciones y los sos territorios acomuñaos so la xurisdicción d'alcaldes ordinarios pedáneos dependientes del alcalde mayor d'Ugíjar, capital del partíu.
Tres les reformes de 1833 y 1834, siguió como conceyu coles mesmes llendes territoriales, quedando integráu na provincia de Granada, y nel partíu xudicial d'Albuñol, del que dependió hasta'l cambéu de la demarcación xudicial de 1965, pola que quedó adscritu al partíu xudicial de Órgiva, al que sigue perteneciendo.
Arquiteutura bizantina
Periodu entemediu
A esti esquema compositivo correspuenden, por casu, la catedral d'Atenes, la ilesia del monesteriu de Daphni, qu'usa trompes en llugar de pechines, y los conxuntos monásticos del Monte Athos en Grecia.
Esti tipu nuevu d'ilesia afigurar na sumida ilesia de Nea de Constantinopla (881), construyida por Basilio I.
Cástaras
Historia
Ente los años 1863 y 1869 tramitáronse, a instancies de numberosos vecinos de Nieles, dos espedientes socesivos para segregase del conceyu de Cástaras. En dambos casos la pretensión foi tornada pol Gobierno siguiendo encamientos del Conseyu d'Estáu.
El personaxe más relevante orixinariu d'esta llocalidá, ye la poeta Muhya bint Ibn Abd ar-Razzaq, que vivió nel sieglu XI o XII, y que foi citada por diversu historiadores andalusíes, como Ibn al-Abbar.
Arquiteutura bizantina
Periodu entemediu
Pa esti periodu na arquiteutura bizantina enfrentamos col problema plantegáu pola iconoclastia, qu'arruinó munches de les edificaciones de los entamos del periodu. Asina, polo que se refier a edificaciones de valumbu de los primeros tiempos del periodu entemediu, en Grecia namái subsiste la basílica de Santa Sofía, en Tesalónica. Otra edificación d'importancia, la ilesia de l'Asunción de Nicea, sobrevivió hasta'l sieglu XX, anque quedó destruyida nos años 1920 nos combates enmarcaos na Guerra Greco-Turca; sicasí, a lo menos sí llegaron hasta nós diverses fotografíes del templu.
Respectu de la dómina de la dinastía macedonia, que ye tradicionalmente considerada como'l compendiu del arte bizantino, tampoco nos dexó grandes realizaciones. Presumir que la sumida Theotokos Panachrantos, o ilesia votiva de la Inmaculada Madre de Dios, de Constantinopla, obra de Basilio I, que se correspuende colos restos esistentes so la moderna mezquita Fenari Isa Camii, sirviera como modelu pa munches construcciones con planta en forma de cruz inscrita nun círculu, como la monesteriu de Ossios Loukas (en Grecia, añu 1000), el monesteriu de Néa Moní (islla de Quíos, un proyeutu largamente afalagáu por Constantino IX) o'l monesteriu de Dafni (Chaidari, llocalidá nel Ática próxima a Atenes).
La planta con forma d'una cruz inscrita nun círculu ye, otra manera, la forma más espandida escontra los territorios percorríos polos misioneros bizantinos ortodoxos que nos tiempos de la dinastía macedonia percorríen los territorios de los pueblos eslavos pa dar en el so cristianización. La catedral de Santa Sofía d'Ohrid (na actual Macedonia del Norte) o la ilesia de Santa Sofía de Kiev (na actual Ucraína) son testimoniu elocuente del usu de la cúpula de tambor, que col tiempu convertir en cada vez más altes y más espodaes.
Periodu final
El periodu final o Tercer Edá d'Oru toma'l ralu de tiempu entendíu ente los sieglos XIII y XV, coincidiendo coles dinastíes de los Comnenos y los Paleólogos; nél predominen les plantes d'ilesies cubiertes por aciu cúpules abulbadas sobre tambores circulares o poligonales.
Cástaras
Xeografía
Asítiase sobre les estribaciones meridionales de Sierra Nevada estendiéndose por un conxuntu de ribayos, tajos y ramblas de fuertes pendientes que miren escontra'l gran valle estructural, percorríu pol ríu Guadalfeo. Una parte importante de la superficie del conceyu ta asitiada na sierra Contraviesa.
Arquiteutura bizantina
Periodu final
Al periodu de los Paleólogos pertenecen una docena d'ilesies en Constantinopla, especialmente San Salvador de Chora (güei Kahriye Camii) y Theotokos Pammakaristos (Santa Madre de Dios) (güei Fetiye Camii). Una carauterística de toes elles ye la de nun acentuar la verticalidá, primando la estructura horizontal, lo que nun les dota de la magnificencia d'otres ilesies de Constantinopla. La única que nun cumple la regla ye la ilesia de Santa Sofía de Trabzon. A esta etapa correspuenden en Grecia la ilesia de los Santos Apóstoles de Salónica, del sieglu XIV, la ilesia de Mistra, nel Peloponeso, y dellos monesterios del Monte Athos.
Cástaras
Xeografía
La zona asitiada percima de la carretera A-4130, nel estremu norte del conceyu, forma parte del Parque Natural de Sierra Nevada.
Arquiteutura bizantina
Carauterístiques
thumb|[[Capiya palatina de Palermo.]] L'arquiteutura bizantina caltuvo dellos elementos de l'arquiteutura romana y de la paleocristiana oriental, como los materiales (lladriyu y piedra pa revestimientos esteriores ya interiores de mosaicu), arquerías de mediu puntu, columna clásica como soporte, etc. Pero tamién apurrieron nueves traces ente los que destaca la nueva concepción dinámica de los elementos y un novedosu sentíu espacial y, sobremanera, la so aportación más importante, l'empléu sistemáticu de la cubierta abovedada, especialmente la cúpula sobre pechines, esto ye, triángulos esféricos nos ángulos que faciliten el pasu de la planta cuadrada a la circular de la cúpula. Estes bóvedes semiesfériques construyir por aciu filaes concéntriques de lladriyu, a manera de corones de radio decreciente reforzaes exteriormente con morteru, y yeren concebíes como una imaxe simbólica del cosmos divín.
Otra aportación de gran transcendencia foi la decoración de capiteles, de los qu'hubo dellos tipos; asina, el de tipu teodosiano ye un heriedu romana, emplegáu mientres el sieglu IV como evolución del corintiu y talláu a trépano, asemeyando a aviesperos; otra variedá foi'l capitel cúbicu de cares planes decoráu con relieves a dos planos. N'unu y otru casu yera obligada l'allugamientu sobre ellos d'un cimacio o pieza troncopiramidal decorada con diversos motivos y símbolos cristianos.
Na tipoloxía de los templos, según la planta, abonden los de planta centralizada, ensin dulda concordante cola importancia que se concede a la cúpula, pero nun son inferiores en númberu les ilesies de planta basilical y les cruciformes colos tramos iguales (planta de cruz griega).
Cástaras
Nucleos
El conceyu tien dos nucleos urbanos y delles cortijaes:
Arquiteutura bizantina
Carauterístiques
En cuasi tolos casos ye frecuente que los templos, amás del cuerpu de nave principal, tenga un atriu o nártex, d'orixe paleocristianu, y el presbiteriu precedíu d'iconostasio, llamada asina porque sobre esti zarramientu caláu asitiábense los iconos pintaos.
Evolución estructural
thumb|right|Planta de la ilesia del [[Santu Sepulcru en Xerusalén, del sieglu IV.]] Nos primeros tiempos del primer periodu de l'arquiteutura bizantina, les construcciones d'ilesies nes rexones de Palestina y Siria en dómina del emperador Constantino II taben efeutuaes según dos modelos distintos de planta del edificiu: la planta basilical o axial, como por casu asocede na ilesia del Santu Sepulcru de Xerusalén, y la planta circular o central, como ye'l casu de la güei perdida gran ilesia octogonal qu'esistía en Antioquía.
Ilesies de planta central
left|thumb|Aspeutu esternu del [[Mausoléu de Santa Constanza en Roma.]] left|thumb|Planta de la [[Ilesia de los Santos Sergio y Baco (Constantinopla)|ilesia de los Santos Sergio y Baco de Constantinopla.]] left|thumb|Planta de la [[Ilesia de San Vital en Rávena|ilesia de San Vital de Rávena.]] Tien de suponese que les ilesies con una planta central teníen de disponer cuasi siempres d'una cubierta abovedada, yá que la esistencia d'una cúpula central yera la so auténtica razón de ser. L'espaciu central quedaba arrodiáu por un muro de gran grosez, nel qu'apaecíen fondos buecos pola so cara interior, como asocede na ilesia de San Jorge de Tesalónica (sieglu V), o bien por un deambulatorio con bóveda de cañón, como ye'l casu nel mausoléu de Santa Constanza en Roma (sieglu IV).
Cástaras
Demografía
Según l'Institutu Nacional d'Estadística d'España, nel añu Cástaras cuntaba con  habitantes censaos.
Arquiteutura bizantina
Ilesies de planta central
Les fondes apertures esistentes nel espaciu central conformaríen d'esa manera los brazos d'una cruz, contribuyendo asina al sustentamiento de la bóveda central del edificiu, como asocede por casu nel casu del Mausoléu de Gala Placidia en Rávena, datáu nel sieglu V.
La más famosa de les ilesies pertenecientes a esti tipu yera posiblemente la ilesia de los Santos Apóstoles, que se topaba tamién allugada na ciudá de Constantinopla. Los soportes pa les bóvedes fueron darréu aplicaos tamién a les ilesies construyíes con una planta basilical, como ye'l casu por casu na ilesia de Santo Irene, tamién asitiada en Constantinopla, del sieglu VI, na que la llarga nave de la ilesia que conforma'l so cuerpu queda cubierta por dos cúpules axacentes ente sigo.
Na ilesia de los Santos Sergio y Baco de Constantinopla y na ilesia de San Vital en Rávena, ilesies con planta central, l'espaciu que queda so la cúpula queda ampliáu cola adición de los ábsides al octágono.
Finalmente, na ilesia de Santa Sofía de Constantinopla, datada nel sieglu VI, escurrióse una combinación que representa perbién un proyeutu arquiteutónicu interesante y novedosu: l'espaciu central de forma cuadrada de 30 metros de llau quedó aumentáu hasta los 60 metros cola adición de dos hemiciclos nos llaos este y oeste; dichos hemiciclos queden darréu ampliaos de nuevu por aciu l'agregu de tres ábsides menores al llau este y d'otros dos al llau oeste.
Cástaras
Política
Les resultaos en Cástaras de les postreres eleiciones municipales, celebraes en mayu de 2015, son:
Arquiteutura bizantina
Ilesies de planta central
Esta área ininterrumpida de cuasi 80 metros de llongura por más de 30 metros d'anchu quedaba internamente cubierta por un sistema de cubrición por aciu cúpula. Per otra parte, sobre les cubiertes de los absidiolos álcense dos grandes semicúpulas que cubren de la mesma los hemiciclos, tres les cualos remanez de la mesma la gran cúpula que s'atopa sobre'l cuadráu central. Esta postrera sostener nos sos llaos norte y sur por aciu cubiertes a dos planos que dean a tol conxuntu un aspeutu esternu cuadráu.
Ilesies de cruz griega inscrita nun cuadráu
Na ilesia de los Santos Apóstoles de Salónica, del sieglu VI, sobre una planta cruciforme topábense dispuestes cinco cúpules, siendo la central de les mesmes la emplazada a mayor altor. Nenguna otra ilesia construyida tres el sieglu VI va poder competir en grandiosidá con esta obra de Justiniano I, y les plantes de les ilesies van tender a asimilase a un tipu únicu. Una área central cubierta pola cúpula quedaba inscrita nun cuadráu d'un tamañu sensiblemente mayor: l'espaciu en cada unu de los llaterales identificaba claramente una nave y un transepto. Dacuando l'espaciu central yera cuadráu, anque n'ocasiones yera octagonal, o siquier yeren ocho les pilastres que sosteníen la cúpula en cuenta de tan solo cuatro, con nave y transepto d'un tamañu proporcionalmente menor.
Cástaras
Cultura
La mayor parte del so territoriu pertenez al Sitiu Históricu de la Alpujarra, y pola so barriu alto, pasa la Ruta Medieval de la Alpujarra. Nel conceyu hai, amás, otros elementos declaraos BIC, como la ilesia parroquial de San Miguel, el Barriu Altu y la zona de cultivos aterrazados que lo arrodia, el cortixu de los Arcos, o los Baños del Pioyu, estos postreros en fase de rehabilitación pa la so conversión nun centru termal.
Arquiteutura bizantina
Ilesies de cruz griega inscrita nun cuadráu
Si dibuxamos un cuadráu y estremamos cada unu de los sos llaos en trés partes, siendo la parte central mayor, y partiendo de los puntos llograos estremamos l'área de nuevu fadremos una idea d'un proyeutu arquiteutónicu típicu d'esta etapa. A partir de los puntos de les divisiones del llau este desenvolvíense trés ábsides, ente que na fachada oeste abría un estrechu pórticu d'entrada, el nártex. Frente a ésti quedaba un espaciu cuadráu, l'atriu: n'ocasiones esiste una fonte central so un baldaquino sosteníu por columnes. Xusto sol centru de la cúpula topaba'l púlpitu, dende'l que se proclamaben les Escritures, topándose sol púlpitu'l coru de los cantores. Nel llau este del cuadráu central topábase'l iconostasio, pa dixebrar el bema, onde s'allugaba'l altar, del cuerpu de la ilesia. El bema yera la zona de la ilesia que taba acutada pal cleru y los ministros, similar al presbiteriu. L'altar topábase protexíu por un baldaquino o ciborio sofitáu sobre pilastres. Unes files d'asientos enmarcaben la circunferencia del ábside, col tronu del patriarca nel puntu central al este formando'l synthronon (tronu coleutivu). Los dos sectores menores y los absidiolos al llau del bema yeren los Pastoforia (prothesis y diaconicon). El púlpitu y el bema yeren axacentes al asoleya, un pasu sofitáu nos muro.
Influencies d'otros estilos
Les siguíes influyencies d'orixe oriental queden de manifiestu en diversos aspeutos, como por casu na decoración esterior de los murios de les ilesies edificaes alredor del sieglu XII, nes que los lladriyos grabaos queden dispuestos d'una manera ornamental claramente inspiráu na escritura cúfica. Ello taba acomuñáu a la disposición esterna de los lladriyos y de piedres según una amplia variedá de diseños; esti usu decorativu ye probablemente d'orixe oriental, puertu que decoraciones similares podemos atopales en diversos edificios en Persia, na llamada arquiteutura medo-persa.
Les cúpules y les bóvedes topábense recubiertes externamente con plomu o con texes de tipu romanu (planes). Los quicios de puertes y ventanes yeren de mármol. Les superficies interiores de los edificios topábense dafechu decoraes nes sos partes asitiaes a mayor altor con mosaicos o frescos y na parte inferior con revestimientos de lloses de mármol, d'oríxenes y coloraciones variaos, dispuestes de cuenta que les diverses coloraciones formaren una serie d'amplios paneles. Los mármoles de mayor calidá yeren cortaos de cuenta que los dos superficies llograes formaren un diseñu simétricu similar al de la piel de los animales.
La influyencia armenia
thumb|Ilesia de la islla d'[[Akdamar, nel llagu Van, na Anatolia oriental.]] Les agafaes lluches pol control d'Armenia ente árabes y bizantinos causaron la fuxida d'Armenia de munchos príncipes, nobles y soldaos, siendo'l so destín la mayoría de les vegaes l'Imperiu bizantín. Les migraciones, acompañaes d'artistes y de diversos otros tipos de persones, influyiríen l'arquiteutura bizantina. La influyencia a la inversa paez pocu probable, por cuenta de qu'Armenia, intolerante respectu de Bizanciu por cuestiones de fe relixosa, espulsó del país a tolos sos disidentes l'añu 719. Habida cuenta de les circunstancies, paez difícil pensar nuna almiración respeuto de l'arquiteutura bizantina per parte de los armenios.
Nos sieglos VIII ya IX nun se daben n'Armenia les condiciones necesaries pa un florecimientu cultural y artístico. Sicasí, les fortaleces nes que munchos príncipes armenios habíense vistu obligaos a abellugase dieron a los arquiteutos la posibilidá d'adquirir conocencies pa la construcción d'ilesies y conventos dedicaos a la memoria de los antepasaos, onde teníen de celebrase les mises pol alma de los difuntos. Un monumentu descubiertu en Ani (Turquía) mientres unes escavaciones arqueolóxiques en 1910 fuera probablemente construyíu mientres eses dómines escures. Una parte de la guapa ilesia de Otzoun ye del 718, y una parte de la de Banak pertenez al siguiente sieglu.
Darréu, los árabes volvieron aliase colos armenios y, escontra principios del sieglu X, l'arquiteutu Manuel construyó la famosa ilesia de la islla d'Akdamar, la obra más destacada d'esti periodu, nel llagu Van. Mientres los sieglos IX y X construyeron otres diverses ilesies, como la ilesia y el conventu de Narek, la ilesia del Salvador en Taron, y diverses ilesies en Ashtarak, Mazra, Horomos, Noratouz, Dariounk, Oughouzli, Soth, Makenatzotz, Vanevan, Salnapat, Sevan, Keotran (cerca de Yereván), Taron (San Juan Bautista), Ishkhan, según el conventu de Shoghak, toes elles d'interés pola presencia y riqueza de les sos decoraciones.
Constantinopla
En cuantes que capital del Imperiu bizantín y llugar de residencia de los emperadores bizantinos, amás de sede del patriarca de Constantinopla y de la Ilesia ortodoxa, la ciudá de Constantinopla (l'actual Istambul, en Turquía), concentra una gran cantidá de templos, ilesies, catedrales y otres edificaciones relixoses o civiles pertenecientes a l'arquiteutura bizantina, y ello a lo llargo de los trés periodos de dichu estilu, dende la so nacencia hasta la cayida de Constantinopla en 1453 en manes del Imperiu otomanu.
Ilesia de los Santos Sergio y Baco
thumb|La [[ilesia de los Santos Sergio y Baco, en Constantinopla.]] La primer obra de l'arquiteutura bizantina, datada nel primer terciu del sieglu VI, ye la ilesia de los Santos Sergio y Baco, en Constantinopla (527-536). Trátase d'un edificiu de planta central cuadrada con octógonu nel centru, cubiertu por aciu una cúpula gallonada sobre ocho pilastres y nave na so redolada.
La ilesia n'ocasiones recibe'l nome de pequeña Santa Sofía (anque en realidá ye dellos años anterior a Santa Sofía), y anguaño foi tresformada en mezquita. Atopar nel actual barriu d'Eminönü d'Istambul, non bien lloñe del mar de Mármara, y dende el so nártex puede acolumbrase'l de la ilesia de Santa Sofía, y a la inversa. Nel so momentu, tratar d'una de les edificaciones de calter relixosu de mayor importancia na ciudá de Constantinopla.
Debíu a la gran paecencia esistente cola ilesia de Santa Sofía, abarrúntase que'l proyeutu del edificiu fuera obra de los mesmos arquiteutos, Antemio de Tralles y Isidoro de Mileto, y que la mesma edificación en realidá nun fuera otra cosa qu'una especie de ensayu xeneral pa la futura construcción de la ilesia de Santa Sofía. left|thumb|Les columnes de dos pisos de la [[ilesia de los Santos Sergio y Baco.]] Los llabores de construcción nel edificiu fueron executaes coles téuniques arquiteutóniques avezaes de la dómina y llugar, utilizando lladriyos suxetos con capes de morteru, confiriéndo-yos al mesmu cuasi la mesma capacidá de resistencia que la de les capes de lladriyos. Los muro quedaron reforzaos por zunchos formaos por pequeñu bloques de piedra. L'edificiu, que'l so planu constructivu foi conscientemente repitíu na ilesia de San Vital en Rávena, tien la forma d'un octógonu inscritu nun cuadráu irregular. Atópase cubiertu por una cúpula de tambor de 20m d'altor, que reposa sobre ocho columnes. El nártex ta nel llau oeste.
Nel interior del edificiu d'atopa una bella columnata de dos altures, qu'ocupa'l llau norte, y que contién una inscripción formada por dolce hexámetros griegos consagrada al emperador Justiniano I, a la so esposa Teodora y a san Sergio, quien yera'l patrón de los soldaos del exércitu romanu. El pisu inferior tien 16 columnes, ente que'l pisu cimeru tien un total de 18. Munchos de los capiteles de les columnes presenten inda los monogramas de Justiniano y Teodora. Ante l'edificiu, atópense unos pórticos y un antepar, añedíos yá sol dominiu otomanu, al igual que'l pequeñu xardín, el pozu pa surtir d'agua pa les abluciones y delles tiendes de mercaderes. Al norte del edificiu atopa un pequeñu campusantu musulmán, según l'antiguu bautisteriu.
Ilesia de Santo Irene
right|thumb|Seición llonxitudinal de [[Ilesia de Santo Irene|Santa Irene (Istambul).]] A la mesma dómina que l'anterior, la primer metá del sieglu VI, correspuende la ilesia de planta rectangular con dos cúpules de la Santa Paz o de Santo Irene (en griegu Αγία Ειρήνη, Hagia Irene), tamién en Constantinopla, y qu'anguaño ta destinada a muséu. Asítiase ente la ilesia de Santa Sofía y el yá bien posterior palaciu de Topkapi.
La primer ilesia de Santo Irene foi construyida sol reináu del emperador Constantín I el Grande nel sieglu IV, siendo la primera de les ilesies de la ciudá de Constantinopla. Foi l'escenariu d'alderiques particularmente hirientes ente arrianu y trinitarios nel marcu de los enfrentamientos teolóxicos ente dambos. Ello ye que foi precisamente na ilesia de Santo Irene onde se celebró en 381 el segundu Concilio Ecuménicu. Per otra parte, foi la sede del patriarcáu de Constantinopla primero que se fuera construyida la ilesia de Santa Sofía. left|thumb|Vista de la metá oriental de la [[ilesia de Santo Irene, en Constantinopla.]] La primitiva ilesia resultó amburada nel 532 mientres la rebelión Niká, polo que Justiniano I fizo que fuera reconstruyida. Parte de la bóveda, executada con precipitación, fundióse pocu dempués, a lo que s'añedir una quema en 564. Tres una nueva destrucción socedida por cuenta de un terremotu nel 740, Hagia Irene foi en gran parte reconstruyida, nel reináu de Constantino V, colo que na so forma actual, l'edificiu que llegó hasta nós correspuende col sieglu VIII.
La ilesia de Santo Irene constitúi un exemplu perfectu pa ilustrar el pasu de les ilesies de planta basilical a una planta de cruz griega inscrita nun cuadráu. Hagia Irene ye la única de les ilesies d'estilu bizantín que'l so atriu orixinal llegó hasta nós. La basílica, cubierta por una bóveda y dotada con dos cúpules, remata nel so llau este con trés grandes ventanes con arcu de mediu puntu abiertes nel ábside. Una gran cruz apodera'l nártex, nel llugar onde acordies cola tradición arquitectónica bizantina allugábase'l Theotokos, lo que constitúi un perfectu exemplu d'iconostasia.
Tres la cayida de Constantinopla en 1453, foi utilizada como arsenal polos jenízaros, siendo acondicionada en 1846 como un Muséu turcu. En 1875, ante la falta d'espaciu, la coleición artística foi treslladada al palaciu de Topkapi, pasando la ilesia a tresformase nun muséu Imperial (Müze-i Hümayun) y depués, en 1908, nun Muséu militar mientres un ciertu tiempu. Dende 1973, dar# en una cuidada restauración del monumentu, que ye utilizáu como llugar d'execución de conciertos de música clásica en razón de les sos impresionantes cualidaes artístiques, hasta'l puntu de que dende 1980 los principales conciertos del Festival de Música d'Istambul celebrar en Hagia Irene. El Muséu nun ye autónomu, sinón que depende del Muséu de Santa Sofía.
Ilesia de Santa Sofía
rght|thumb|Seición de la [[ilesia de Santa Sofía (Constantinopla)|ilesia de Santa Sofía en Constantinopla.]] Pero obrar cume de l'arquiteutura bizantina ye la ilesia de Santa Sofía (ilesia de la divina sabiduría), dedicada a la Segunda Persona de la Santísima Trinidá, construyida polos arquiteutos Antemio de Tralles y Isidoro de Mileto (dambos procedentes del Asia Menor, onde predominaba la ilesia edificada en planta basilical con cúpula), ente los años 532 y 537, siguiendo les órdenes direutes del emperador Justiniano I. Ta considerada como una de les obres arquiteutóniques más belles y grandioses del arte universal», y Justiniano pretendía «alzar un monumentu que, dende'l tiempu d'Adán, nun tuviera igual nin pudiera tenelo enxamás».