cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Guerra de Socesión Castellana
La batalla de Toro
La batalla de Toro foi considerada un empate dende un puntu de vista puramente militar pero una victoria estratéxica pa los isabelinos. Ello ye que los propagandistes de dambos bandos reclamaron la victoria nes sos cróniques. Sicasí, políticamente la batalla foi decisiva porque de siguío el gruesu de les tropes portugueses retirar a Portugal xunto cola reina Juana, que'l so bandu quedó asina casi totalmente desvalíu en Castiella:
La guerra nel mar
Unu de los oxetivos d'Isabel y Fernando na guerra yera arrampuña-y a Portugal el monopoliu de los ricos territorios atlánticos que controlaba. El oru y los esclavos de Guinea constituyíen amás una importante fonte d'ingresos colos que financiar la guerra, polo que les espediciones a Guinea constituyeron una prioridá pa dambos contendentes.
Dende l'españíu de la guerra barcos portugueses percorrieron les mariñes andaluces prindando pesqueros y barcos mercantes. Pa poner fin a esta situación, Isabel y Fernando unviaron cuatro galeres al mandu d'Álvaro de la Nava, que llogró frenar les incursiones luses ya inclusive llegó a escalar la villa portuguesa d'Alcoutim, nel Guadiana.
Pela so parte, los marineros de Palos llanzar al saquéu de les mariñes de Guinea. Alfonso de Palencia, cronista oficial de la reina Isabel, rellata una espedición na que dos carabeles d'esti puertu onubense prindaron a 120 «azanegues» (africanos de piel claro) y vender como esclavos. A pesar de la protesta de los Reis, al poco salió otra flotilla de tres carabeles que traxo cautivu nada menos que a un rei azanega y a 140 nobles del so pueblu. En mayu de 1476 la reina Isabel ordenó que-y apurrieren a esti rei de Guinea prindáu y al so séquitu pa lliberar. La orde foi cumplida solo a medies porque magar el rei foi lliberáu y devueltu a la so patria unos meses más tarde, los sos acompañantes fueron toos vendíos como esclavos.
En 1476 una flota portuguesa de 20 barcos comandada por Fernão Gomes partió escontra Guinea pa recuperar el so control. Los reis de Castiella ordenaron preparar una flota pa prindar a los portugueses y punxeron al so frente a Carlos de Valera. Este tuvo munches dificultaes pa preparar la espedición, según Palencia por culpa de la oposición del marqués de Cádiz, del duque de Medina Sidonia y de la familia Estúñiga.
Los preparativos tamién fueron retrasaos por una batalla naval que se produció cuando los castellanos supieron qu'unu o dos barcos portugueses con un ricu cargamentu acababen de salir del Mediterraneu camín de Portugal y taben esperando al pirata Alvar Méndez, que venía escoltalos. Una flota encabezada por Carlos de Valera y Andrés Sonier y compuesta por cinco galeres y cinco carabeles salió-yos al pasu dende Sanlúcar, llogrando la victoria tres una dura batalla.
Cuando a la fin Valera consiguió xuntar 3 barcos vascongados y 9 carabeles andaluces (25 carabeles según Palencia) toos fuertemente armaos, yá nun teníen posibilidá d'algamar a la flota portuguesa y decidieron por ello, tres una escala en Porto Santo, dirixise a la isla d'Antonio de Noli, frente a les mariñes de Guinea. Escalaron la isla y prindaron a Noli, qu'entós daquella emprestaba vasallaxe pol so territoriu al rei de Portugal. De siguío partieron escontra les mariñes d'África, onde prindaron dos carabeles del marqués de Cádiz, con un cargamentu de 500 esclavos. Tres esto, los marinos de Palos dixebrar de la espedición, colo que Valera tuvo que retornar a Andalucía, al ser los palermos los marinos más espertos na navegación a Guinea.
Al paecer, esta espedición llogró pocos beneficios económicos porque una gran parte de los esclavos foi devuelta al marqués de Cádiz y porque Valera tuvo qu'indemnizar al duque de Medina Sidonia polos daños causaos na isla de Noli, que'l duque reclamaba como so.
Intervención francesa
El 23 de setiembre de 1475 Lluis XI de Francia robló un tratáu d'alianza con Alfonso V de Portugal. thumb|right|150px|[[Lluis XI de Francia.]] Ente marzu y xunu de 1476 les tropes franceses encabezaes por Alano de Albret trataron de forzar el pasu pola estratéxica llocalidá fronteriza de Hondarribia pero fueron refugaes. Fernando aprovechó la situación p'asegurar la so posición nel convulso reinu de Navarra. N'agostu empezaron en Tudela les negociaciones que remataron na firma d'un alcuerdu pol cual agramonteses y beaumonteses punxeron fin al so enfrentamientu y Fernando llogró pa Castiella'l control de Viana, Puente la Reina y otres places, según el derechu a caltener una guarnición de 150 llances en Pamplona. D'esta miente Castiella quedaba protexida militarmente frente a una posible penetración francesa en Navarra.
N'agostu de 1476 Alfonso V de Portugal partió escontra Francia, en roblando una tregua con Isabel y Fernando. Ellí trató de convencer a Lluis XI d'implicase más a xeitu na guerra, pero esti refugó la propuesta porque taba centráu en ganar al so principal enemigu, Carlos el Temerariu, duque de Borgoña. Tres esti severu revés diplomáticu Alfonso quedar en Francia y pensó n'abdicar.
Combate del cabu de San Vicente
El rei de Francia unviara como ayuda a Portugal a la flota del pirata normandu Coullon. Cuando n'agostu de 1476 el rei Alfonso partió escontra Francia, simultáneamente unvió dos galeres portugueses cargaes de soldaos xunto colos 11 barcos de Coullon a emprestar auxiliu al castiellu de Ceuta. Pel camín, el 7 d'agostu, esta armada cruciar con cinco mercantes armaos provenientes de Cádiz con camín d'Inglaterra: 3 grandes naos xenoveses, una galera y una urca flamenca. Coullon trató de prindar los mercantes por aciu un ardid pero falló y se entabló un encarnizado combate nel que los francu lusos impunxéronse. Sicasí, debíu al usu d'armes incendiaries per parte de los franceses, desamarróse una quema qu'afaró dos barcos xenoveses y la urca flamenca pero tamién los dos galeres portugueses y dos de los barcos de Coullon. Según Palencia, unos 2.500 franceses y portugueses morrieron nesti desastre.
Afitamientu d'Isabel y Fernando (setiembre de 1476 – xineru de 1479)
thumb|250px| Tres la so victoria na batalla de Toro, el refugu del ataque francés y la tregua solicitada por Alfonso V, Isabel y Fernando quedaron sólidamente afitaos nel tronu de Castiella. Los nobles del bandu juanista tuvieron qu'aceptar la situación y dise sometiendo a los Reis. La guerra quedó amenorgada a escaramuzas y gallaríos a lo llargo de la frontera portuguesa y, sobremanera, a la continuación de la guerra naval pol control del comerciu atlánticu.
Sometimientu del bandu juanista a Isabel y Fernando
A lo llargo de 1476 fueron sometiéndose a los Reis los principales nobles qu'entá sofitaben a Juanasobremanera los del llinaxe Pacheco-Girón: Juan Téllez Girón y el so hermanu Rodrigo, Luis de Portocarrero y, en setiembre, el marqués de Villena.
En payares de 1476 les tropes d'Isabel tomaron el castiellu de Toro. Nos meses siguientes los Reis apoderar de les últimes llocalidaes fronterices controlaes polos portugueses y llimpiaron d'adversarios Estremadura.
En xunetu de 1477 Isabel llegó a Sevilla, la ciudá más poblada de Castiella, coles mires d'asitiar la so poder sobre les grandes families nobiliaries d'Andalucía. N'abril de 1476 yá otorgara un primer perdón al marqués de Cádiz, qu'había alloriáu recuperando poder mientres el so rival, el poderosu duque de Medina Sidonia, primeramente principal figura isabelina n'Andalucía, diba cayendo en desgracia ante los Reis. Por aciu hábiles negociaciones, la Reina llogró tomar el control de les principales fortaleces del Reinu de Sevilla ocupaes tantu pol Marqués como pol Duque y, en cuenta de devolve-y les a los sos lexítimos propietarios, nomó al so frente a persones del so enfotu. Tamién prohibió a dambos nobles la entrada na ciudá de Sevilla, pretextando el riesgu d'enfrentamiento si coincidíen ellí. D'esta manera sumió'l dominiu políticu que'l Duque exerciera sobre Sevilla, que pasó a ser controlada firmemente pola Corona.
Unu de los escasos nobles que se negaron a plegase a los Reis foi'l mariscal Fernán Arias de Saavedra. La so fortaleza d'Utrera sufrió un llargu asediu per parte de les tropes isabelines y foi finalmente tomada al asaltu en marzu de 1478, sufriendo los vencíos una dura represión.
El primer fíu varón de los Reis, Juan, nació en Sevilla'l 30 de xunu de 1478, abriendo nueves perspectives d'estabilidá dinástica pal bandu isabelín.
Regresu d'Alfonso V
Tres el so fracasu diplomáticu en Francia, Alfonso V finalmente decidió tornar a Portugal. A la so llegada n'ochobre de 1477 atopar con que'l so fíu Juan proclamárase rei. Sicasí, Juan recibió con allegría la torna del so padre y devolvió-y la corona darréu.
Espediciones a Guinea y les Canaries de 1478
Sábese qu'en 1477 salió d'Andalucía una flota pa Guinea pero los datos sobre la mesma son bien escasos. Nella participaron la nao Salazar y la carabela Santa María Madalena.
A principios de 1478 los Reis Católicos prepararon nel puertu de Sanlúcar dos nueves espediciones, una empobinada a la Mina d'Oru y la otra destinada a la conquista de la isla de Gran Canaria, con un total de siquier 35 barcos. Los dos llexes navegaron xuntes hasta Gran Canaria y ellí dixebráronse.
El príncipe Juan de Portugal, enteráu de los planes castellanos, preparó una armada cimera en númberu pa sosprender a los sos enemigos en Canaries. La mayor parte de la flota castellana de Gran Canaria nun desembarcara entá al gruesu de la tropa, cuando llegó la noticia de que s'averaba una escuadra portuguesa. Darréu levaron ancles, dexando solo unos 300 soldaos castellanos en tierra, que a pesar del so amenorgáu númberu llograron torgar el desembarcu portugués. Sicasí, esti destacamentu yera insuficiente pa conquistar la isla y quedó amenorgáu a la inactividá hasta qu'una nueva armada castellana llegó a la isla a finales del añu siguiente.
La otra flota castellana llegó a la Mina ensin problemes y llogró grandes cantidaes d'oru. Sicasí, l'escesu de cobicia del representante comercial de la Corona fíxo-yos permanecer ellí dellos meses y ello avagó que llegara la flota portuguesa. Los castellanos fueron atacaos por sorpresa, derrotaos y llevaos prisioneros a Lisboa. Según del Pulgar, los ingresos asina llograos pol rei Alfonso dexáron-y rellanzar la guerra per tierra contra Castiella. Les fontes portugueses afirmen que tanto los prisioneros como gran parte del oru prindáu fueron devueltos a Castiella tres la firma de la paz en 1479.
Paz ente Castiella y Francia
A finales de 1478, primero que llegara a Castiella la noticia de la derrota na Mina, presentar na corte de los Reis Católicos una embaxada del rei Lluis XI de Francia, ufiertando un tratáu de paz. L'alcuerdu foi robláu en Guadalupe ya incluyó los puntos siguientes:
Fase final (xineru – setiembre de 1479)
A finales de 1478 dalgunos de los principales nobles juanistas volvieren sublevase n'Estremadura, La Mancha (marqués de Villena) y Galicia. Los portugueses, reforzaos pol so gran victoria naval en Guinea, intervinieron nuevamente en Castiella pa socorrer a los sos aliaos.
thumb|left|Yelmu [[Corona d'Aragón|aragonés d'escontra 1470.]]
Ofensiva portuguesa
En febreru de 1479 un exércitu portugués empobináu por García de Meneses, obispu de Évora, enfusó n'Estremadura. El so oxetivu yera ocupar y reforzar les places de Mérida y Medellín, controlaes pola condesa de Medellín, partidaria d'Alfonso V. Según Palencia, l'exércitu portugués taba compuestu por unos 1.000 caballeros (ente los cualos atopábense unos 250 lleoneses y castellanos) más la infantería. Al pie de él colaben 180 caballeros de la Orde de Santiago mandaos pol so clavero Alfonso de Monroy, tamién partidariu d'Alfonso V.
El 24 de febreru cerca del regueru de La Albuera de Mérida a esti exércitu saliéron-y al alcuentru les fuercies isabelines que mandaba Alonso de Cárdenas, maestre de la Orde de Santiago: unos 500 caballeros del so orde, 400 caballeros de la Hermandá Popular (principalmente de Sevilla) y unos 100 infantes. L'enfrentamientu foi reñíu. La infantería isabelina sufrió un duru ataque de la caballería juanista y se desorganizó presa de la llerza pero'l maestre de Santiago vieno na so ayuda y a la fin los portugueses tuvieron que retirase, dexando un importante botín nel campu de batalla según unos 85 caballeros muertos, por solu 15 isabelinos.
Sicasí, la victoria isabelina en Albuera foi solu parcial porque'l gruesu del exércitu portugués pudo abellugase en Mérida y dellí siguir la so marcha hasta Medellín, que tamién ocuparon, colo cual los lusos algamaron los dos principales oxetivos de la so ofensiva. Los partidarios del rei Fernando, pela so parte, punxeron sitiu a dambes ciudaes.
El Papa camuda de bandu
El nunciu apostólicu Jacobo Rondón de Seseña llegó a Castiella cola noticia de que'l papa Sixto IV rectificaba y anulaba la dispensa dada primeramente a Alfonso V pa casase cola so sobrina Juana. Esto debilitó gravemente la llexitimidá del bandu juanista y la pretensión del rei portugués al tronu de Castiella.
Últimos intentos castellanos nel mar
A pesar de la grave derrota naval de 1478, en febreru de 1479 los Reis Católicos trataron d'entamar una nueva flota d'unes 20 carabeles pa espulsar a los portugueses de la Mina. Sicasí, nun pudieron axuntar los barcos riquíos y nenguna espedición d'importancia volvió salir de los puertos castellanos hasta la firma de la paz con Portugal.
Conversaciones de paz
A principios d'abril de 1479 el rei Fernando llegó a Alcántara pa participar nunes conversaciones de paz promovíes pola infanta Beatriz de Portugal, prima y cuñada d'Alfonso V y tía d'Isabel de Castiella. Les negociaciones duraron 50 díes y a la fin nun se llegó a un alcuerdu.
Los dos bandos siguieron les hostilidaes, tratando d'ameyorar les sos posiciones respeutives de cara a una nueva negociación. Isabel y Fernando llanzaron una ofensiva contra'l arzobispu de Toledo, que tuvo que sometese, lo cual dexó-yos encarar meyor al poderosu marqués de Villena. Mentanto, les guarniciones portugueses d'Estremadura aguantaben con ésitu'l duru asediu castellanu. thumb|right|165px|Pregón del Tratáu de Alcáçovas. Los discutinios de paz volver# a entamar nel branu y esta vegada algamó un alcuerdu.
El tratáu de paz
El tratáu que punxo fin a la guerra foi robláu na villa portuguesa d'Alcáçovas el 4 de setiembre de 1479. L'alcuerdu foi ratificáu pol rei de Portugal el 8 de setiembre de 1479 y polos reis de Castiella y Aragón en Toledo el 6 de marzu de 1480, polo que tamién se -y conoz como Tratáu de Alcáçovas-Toledo.
Por esti alcuerdu, Alfonso V arrenunció al tronu de Castiella ente qu'Isabel y Fernando a cambéu arrenunciaron al tronu portugués. Los dos corones partiéronse les sos zones d'influencia nel Atlánticu, quedando pa Portugal la mayor parte de los territorios, cola esceición de les islles de Canaria (de les qu'entá faltaben por conquistar les islles de Gran Canaria, La Palma y Tenerife).
Coles mesmes robláronse dos alcuerdos (davezu llamaos «Tercerías de Moura») que resolvíen la cuestión dinástica castellana. En primer llugar imponíen a la princesa Juana l'arrenunciu a tolos sos títulos castellanos y la so reclusión nun conventu o la so boda col herederu de los Católicos, el príncipe Juan. Juana escoyó'l conventu, anque permaneció activa na vida política hasta la so muerte.
De segundes, alcordábase la boda de la infanta Isabel, fía d'Isabel y Fernando, col herederu del tronu portugués, Alfonso, según el pagu polos padres de la novia d'una enorme dote que na práctica representaba una indemnización de guerra llograda per Portugal.
Referencies
Cites en llinia:
Bibliografía (citada y consultada)
Artículos
Cróniques
Orientación sexual
La orientación sexual, enclín sexual o enclín sexual referir a un patrón d'atraición sexual, erótica, emocional o amorosa a determináu grupu de persones definíes pol so sexu. La orientación sexual y el so estudiu, pueden ser estremaos en cuatro principales partes, siendo la heterosexualidá (atraición escontra persones del sexu opuesto), la homosexualidá (atraición escontra persones del mesmu sexu), la bisexualidá (atraición escontra persones de dambos sexos) y l'asexualidá (nun hai atraición sexual). La asexualidá ye la falta d'orientación sexual. El comportamientu sexual humanu, la identidá de xéneru y la identidá sexual son términos rellacionaos cola orientación sexual, yá que psicolóxicamente conformen la perceición sexual nuna persona. La preferencia sexual suxure un grau d'eleición, que determina la vida sexual d'una persona al establecer un xéneru como oxetu de deséu, polo que ye incorreutu utilizar el términu pa referise a la orientación sexual d'una persona. La concordanza o discordancia referir a la rellación o similaridad ente preferencia sexual y l'orientación sexual. Aplícase'l términu concordanza a una persona que les sos preferencies sexuales coinciden cola so orientación sexual (por casu: un varón declaráu homosexual que sostién rellaciones sexuales con persones del xéneru masculín), ente que discordancia referir a la diferencia ente la preferencia sexual y l'orientación sexual (por casu: una muyer declarada heterosexual que siente atraición sexual a persones del xéneru femenín, que sostién rellaciones sexuales con persones del xéneru masculín y que prefier ser llamada heterosexual).
Cisxéneru
El cisxéneru correspuende a un términu social aplicáu a aquelles persones que tienen determinada identidá de xéneru concordante colos papeles sociales que son asignaos al sexu biolóxico de determinada persona. Alliniadura ente identidá de xéneru, sexu biolóxico y comportamientu acorde al xéneru biolóxicu, tal ye'l casu d'una persona que nació siendo varón ya identifícase a sigo mesmu dientro del xéneru masculín; una nacida como muyer que s'identifica nel xéneru femenín. Esto al contrariu d'una persona tresxéneru (Nacida varón que s'identifica a sigo mesma nel xéneru femenín; nacíu muyer que s'identifica a sigo mesmu nel xéneru masculín). Diverses cuestiones sociales determinen la presencia del cisxéneru, basándose na normatividad de xéneru (lo que la sociedá identifica como "correutu" en cada xéneru biolóxicu). Dellos elementos y concepciones inclúin de normal: la espresión de la sexualidá, el comportamientu sexual humanu, la orientación sexual, la identidá de xéneru, la forma de vistir, el desempeñu llaboral, los manierismos, la espresión emocional, etc.
Tresxéneru
Tresxéneru ye un términu global aplicáu a la discordancia ente la identidá propia del xéneru, el xéneru biolóxicu y los roles sociales asignaos a determináu xéneru. La identidá tresxéneru nun implica una orientación sexual específica, una y bones cualesquier pue tar presente. Esisten distintes identidaes tresxéneru que pueden o nun tar amestaes a determinada orientación sexual.
Monosexualidá
Monosexualidá define un patrón de comportamientu dientro de les identidaes de la orientación sexual que se reflexa como l'atraición emocional o sexual escontra un determináu xéneru o identidá de xéneru. Dientro d'esti espectru suel clasificase la heterosexualidá y l'homosexualidá por representar namái l'atraición escontra un namái grupu específicu de persones. La monosexualidá puede derivar na atraición escontra persones que pertenecen a un grupu específicu de persones, so les carauterístiques del so xéneru biolóxicu o la so identidá de xéneru, incluyendo la posibilidá d'un espectru estraordinariu a la clasificación convencional de los xéneros binarios.
Nun conceutu más alloñáu de la clasificación de la orientación sexual, suel dicise que la monosexualidá define un patrón de comportamientu sexual nel que se prefier la interaición sexual con namái una persona; faciendo referencia a la fidelidá de pareya, la dependencia, la demisexualidá o l'atraición específica por una sola persona.
Monosexualización
Monosexualización, dientro del estudiu del comportamientu sexual humanu y los roles de xéneru, refier al procesu por aciu el cual una persona d'identidá polisexual establecer nun namái patrón de comportamientu sexual nel que solo interactúa con un namái grupu específicu de persones que tienen determináu sexu biolóxico o identidá de xéneru (Exemplu: Un varón bisexual de preferencies sexuales androfílicas que decidió establecese sexualmente dientro de rellaciones con otros varones).
El términu monosexualización nun tien de ser confundíu col términu utilizáu en distintos campos de la bioloxía y la socioloxía, yá que tienen distintes significaos y distinta aplicación. Dientro del campu de la bioloxía, el términu monosexualización refier al procesu biolóxicu nel qu'un fetu adquier por aciu distintos procesos hormonales les carauterístiques propies d'un sexu. Dientro del campu de la socioloxía, el términu monosexualización refier al establecimientu del poder social dientro d'un grupu de persones selectu pol so xéneru.
Asamblea Nacional de Burundi
Carauterístiques
Componer de 100 miembros escoyíos direutamente (diputaos) y ente 18 a 21 miembros invitaos que sirven en términos de cinco años.
Orientación sexual
Polisexualidá
Polisexualidá refier a un patrón de comportamientu nel que se siente atraición sexual o emocional escontra dellos grupos de persones de determináu sexu biolóxico o identidá de xéneru, de manera opuesta a la monosexualidá. El términu nun tien de ser confundíu colos términos pansexualidá y poliamor, yá que faen referencia a distintos patrones dientro del comportamientu sexual.
Asamblea Nacional de Burundi
Carauterístiques
Los diputaos son escoyíos en 17 circunscripciones plurinominales utilizando un sistema de representación porporcional con llista de partíu, acordies con el métodu d'Hondt. Los partíos políticos y les llistes de candidatos independientes tienen de recibir más del 2% de los votos a nivel nacional pa llograr representación na Asamblea Nacional.
Orientación sexual
Polisexualidá
La polisexualidá estremar de la pansexualidá por representar namái l'atraición escontra dellos grupos de persones de determináu sexu o identidá de xéneru, ente que la pansexualidá refier a l'atraición plural por distintos grupos específicos de persones nos que s'atopen los xéneros binarios y les distintes identidaes de xéneru. Dientro de la polisexualidá puede incluyise l'atraición escontra dambos xéneros binarios o escontra identidaes de xéneru que nun s'atopen dientro del espectru de los xéneru binarios. Estremáu del conceutu de poliamor que refier a la flexibilidá poligámica de l'aceptación de más d'una pareya sexual.
Asamblea Nacional de Burundi
Carauterístiques
Tres les eleiciones llexislatives de Burundi en 2015 que se celebraron el 29 de xunu, el Conseyu Nacional pa la Defensa de la Democracia - Fuercies pa la Defensa de la Democracia caltuvo la so mayoría con 86 escaños d'un total de 121. El 30 de xunetu, Pascal Nyabenda foi escoyíu Presidente de l'Asamblea, el líder opositor Agathon Rwasa Vicepresidente Senior y el ministru del Interior, Edouard Nduwimana segundu vicepresidente.
Orientación sexual
Enclín sexual
Nos estudios referentes a la clasificación de la orientación sexual, suel falase de patrones de comportamientu que nun se definen como heterosexualidá o homosexualidá, puramente. Nesti sentíu suelen aplicase variedá de términos que faen referencia a los patrones de comportamientu sexual d'un individuu, y non al tipu d'orientación sexual cola que l'individuu identifícase o se reconoz. El términu enclín suel ser utilizáu pa describir la presencia de patrones de comportamientu sexual (heterosexual o homosexual) regulares nuna persona que se reconoz dientro de determinada orientación sexual, que los sos comportamientos, n'ocasiones, alloñar de lo que s'establez clínicamente como propiu d'esa orientación sexual. El términu enclín suel ser xuntáu a un calificativu de la orientación sexual pa denotar la presencia de patrones sexuales impropios de la orientación sexual de la que se fala, ensin llegar a la necesidá de clasificalo como bisexualidá o pansexualidá. Esisten dos dimensiones dientro d'esta clasificación heterosexualidá con enclinos homosexuales, onde una persona que s'identifica como heterosexual presenta dalgún patrón de conducta homosexual, y homosexualidá con enclinos heterosexuales, onde una persona que s'identifica como homosexual presenta dalgún patrón de conducta heterosexual.
Androfilia y ginecofilia
Androfilia ye un términu que fai referencia a un patrón nel comportamientu sexual nel que se siente atraición sexual por individuos del xéneru masculín, ensin importar el tipu d'orientación sexual qu'ésti presente. La androfilia puede apaecer como un patrón sexual regular dientro de la clasificación de les orientaciones sexuales nos casu de: un femenín heterosexual, un masculín homosexual, un bisexual y un pansexual. El términu suel utilizase como un conceutu de menor estensión que refier namái a los patrones cronofílicos de l'atraición por persones adultes del xéneru masculín o a l'atraición por pubescentes o post-pubescentes de sexu masculino. Andromimetofilia ye un términu similar a androfilia que refier a l'atraición por individuos femeninos que presenten traces culturales o sociales que convencionalmente asignar a les persones del xéneru masculín na sociedá tradicional, pudiendo tamién ser aplicáu en dellos casos a femeninos tresxéneru (transexuales, transvestistas, andróxinos y dellos casos de genderqueer). Suel clasificase a la andromimetofilia como un patrón de comportamientu sexual anormal o parafilia como nel fetichismu transvestista.
Ginefilia o ginecofilia ye un términu que fai referencia a un patrón nel comportamientu sexual nel que se siente atraición sexual por individuos del xéneru femenín, ensin importar el tipu d'orientación sexual qu'ésti presente. La ginefilia o ginecofilia puede apaecer como un patrón sexual regular dientro de la clasificación de les orientaciones sexuales nos casu de: un masculín heterosexual, un femenín homosexual, un bisexual y un pansexual. El términu suel utilizase como un conceutu de menor estensión que refier namái a los patrones cronofílicos de l'atraición por persones adultes del xéneru femenín o a l'atraición por pubescentes o post-pubescentes de sexu femenino. Ginemimetofilia o ginecomimetofilia ye un términu similar a ginecofilia que refier a l'atraición por individuos masculinos que presenten traces culturales o sociales que convencionalmente asignar a les persones del xéneru femenín na sociedá tradicional, pudiendo tamién ser aplicáu en dellos casos a masculinos tresxéneru (transexuales, transvestistas, andróxinos y dellos casos de genderqueer). Suel clasificase a la ginemimetofilia como un patrón de comportamientu sexual anormal o parafilia como nel fetichismu transvestista.
Los términos androfilia y ginecofilia pueden ser utilizaos pa referise a la preferencia sexual d'una persona, ensin la considerancia sobre la so verdadera orientación sexual. N'ocasiones funcionen como un sustitutu éticu que pretende esaniciar la clasificación convencional de la orientación sexual como heterosexual, bisexual o homosexual; aplicando los términos androfilia y ginefilia pa esaniciar les asociaciones culturales de la homosexualidá cola feminidad y la masculinidad, independientemente del sexu o identidá de xéneru del indivduo.
Orientación sexual
Los criterios de la orientación sexual pueden ser clasificaos dientro de los parámetros de la monosexualidá y la polisexualidá; siendo la heterosexualidá y l'homosexualidá categoríes de la monosexualidá; ente que la bisexualidá y la pansexualidá cayen so los parámetros de la polisexualidá. Notablemente considérense tres orientaciones sexuales principales, la heterosexualidá, la homosexualidá y la bisexualidá. Otres orientaciones pueden ser consideraes como orientaciones sexuales específiques o pueden ser catalogaes como una variante de dalguna de les orientaciones sexuales primaries, como la pansexualidá que ye frecuentemente catalogada como una variante de la bisexualidá. Otra categoría inclúi les orientaciones sexuales non aceptaes, como la demisexualidá. La asexualidá ye una falta d'atraición sexual.
Heterosexualidá
La heterosexualidá (del griegu έτερος, "heteros" que significa distintu y el sufixu sexualidá) ye un términu social utilizáu pa referise a l'atraición sexual o emocional escontra persones del sexu opuesto, siendo marcada pola complementación de xéneros binarios (axugamientu de masculín y femenín). La heterosexualidá ye un comportamientu sexual apreciable en diverses especies animales, que constitúi una mayoría sexual nel permediu poblacional de determinaes especies, esto ye, ye un patrón de comportamientu bien frecuente ente los individuos d'una mesma especie. La heterosexualidá ye un modelu evolutivu que define'l comportamientu sexual reproductivu de les especies, manifestándose cola adaptabilidá, complementación de les gónaes y la compatibilidá de les célules reproductives ente dos individuos de la mesma especie.
La heterosexualidá establezse como un modelu social percibíu nes nociones tradicionales de la familia, la sexualidá y el matrimoniu. Esti modelu social tradicional frecuentemente afaise a la heteronormatividad y el heterosexismu pa establecer distintos patrones de comportamientu y distintos aspeutos culturales que, práuticamente, suprimen la posibilidá d'otres variantes de la orientación sexual. La heterosexualidá, por cuenta de la so mayoría poblacional, asitióse socialmente como un patrón de los aspeutos sociales dientro de la relixón y la política. Los modelos políticos y relixosos de la heterosexualidá na sociedá frecuentemente axusten la heteronormatividad social, non como una norma, sinón como una estipulación que supón a la heterosexualidá como una mayoría poblacional naturalmente designada o una forma de vida na mayoría poblacional, recayendo nos aspeutos del heterosexismu.
Homosexualidá
right|thumb|150px|Bandera [[LGBT.]]
La homosexualidá (del griegu ὁμός, "homo" que significa igual y el sufixu sexualidá) ye'l términu social utilizáu pa referise a l'atraición sexual o emocional escontra persones del mesmu sexu. La homosexualidá nun tien un marcu basáu na complementación binaria de los xéneru pa la reproducción, sinón qu'establez dos posibles variantes: la homosexualidá que concentra l'axugamientu d'un masculín con otru masculín y rellaciones qu'empareya a un femenín con otru femenín. Popularmente llámase-y lesbiana a una muyer homosexual; a un varón homosexual conózse-y popularmente como gai, anque l'axetivu tamién aplica a muyeres homosexuales. La homosexualidá ye un tipu de conducta natural manifestada ente los patrones de comportamientu sexual de distintes especies animales.
Bisexualidá
right|thumb|150px|Bandera de la bisexualidá.
La bisexualidá ye una orientación sexual qu'arreya atraición física y/o sentimental escontra individuos de dambos sexos. Términos similares como la heteroflexibilidad, la bicuriosidad, la pansexualidá y la polisexualidá suelen ser catalogaos so los criterios de la bisexualidá, pero los términos difieren d'ésti. Al igual que la homosexualidá, la bisexualidá manifiéstase como un comportamientu sexual natural en diverses especies animales.
La heteroflexibilidad y la bicuriosidad son afitaes principalmente como preferencies sexuales nes que se tien contautu sexual o rellaciones emocionales ocasionales con persones del mesmu sexu cuando una persona identifícase como heterosexual. La polisexualidá refier a una variante na clasificación de les orientaciones sexuales na que se cataloguen les orientaciones sexuales que tienen como oxetu d'atraición sexual más d'un sexu o identidá de xéneru, entós, asumiendo a la bisexualidá y a la pansexualidá como subcategorías de la polisexualidá. La pansexualidá refier a una variante de la bisexualidá na que se siente atraición por persones del sexu opuesto, del mesmu sexu y persones de distintes identidaes de xéneru (tresxéneru).
La bisexualidá ye una fixación transitoria ente la heterosexualidá y l'homosexualidá según el so allugamientu na Continuum homosexual-heterosexual propuestu por Alfred Kinsey, esto ye, ye una combinación de la conducta heterosexual y la conducta homosexual. Según Sigmund Freud, el ser humanu naz con orientación sexual establecida como bisexual y conforme desenvuélvese, adquier y unifica la so sexualidá escontra una sola orientación, yá sía heterosexual o homosexual.
Asexualidá
right|thumb|150px|Bandera de la asexualidá.
La asexualidá ye definida como la falta de dalgún tipu d'orientación sexual, polo que frecuentemente nun ye catalogada so los parámetros de la orientación sexual. Dientro de la conducta asexual, l'individuu non manifiesta atraición sexual escontra cualquier individuu de cualquier sexu o identidá de xéneru. El términu asexualidá tamién suel ser utilizáu dientro d'otros contestos pa definir la falta d'interés na práutica de rellaciones sexuales con cualquier tipu de persona.
La asexualidá nun tien de ser confundida cola astinencia sexual o'l celibatu, que son namái la supresión de les rellaciones sexuales por motivos relixosos o personales, nun arreyando la supresión del deséu sexual. Los asexuales pueden esperimentar una atraición emocional o deseos de intimacía con otres persones. La asexualidá ye aceptada como orientación sexual por dellos especialistes, pero dalgunos otros difieren al asegurar que la asexualidá nun ye una orientación sexual. La asexualidá ye de descubrimientu y estudiu relativamente recién; delles organizaciones como Asexual Visibility and Education Network busquen la reconocencia de la asexualidá como una orientación sexual que se catalogue so los parámetros psicolóxicu-sociales de la clasificación de la heterosexualidá, la homosexualidá y la bisexualidá.
Pansexualidá
right|thumb|150px|Bandera de la pansexualidá.
La pansexualidá o omnisexualidá ye una orientación sexual humana carauterizada pola atraición por otres persones independientemente del so sexu y el so xéneru. Por eso, pueden sentise atraíes por varón, por muyeres y tamién por aquelles persones que nun se sienten identificaes cola dicotomía varón/mujer o cola de masculín/femenín, incluyíes les persones intersexuales, interxéneros, cisexuales y transexuales. La pansexualidá ye la capacidá de deseyar sexualmente a otra persona independientemente del so xéneru. Los pansexuales afirmen que pa ellos el sexu y el xéneru son conceutos vacíos de significáu o que nun tienen importancia.
Demisexualidá
thumb|150px|Bandera de la demisexualidá.
Demisexualidá ye un términu acuñáu por Asexual Visibility and Education Network que refier a l'atraición sexual puramente escontra persones coles que primeramente se desenvolvieron llazos emocionales estables y de cierta duración. Antes d'ello, el demisexual pórtase como un asexual ya inclusive puede llegar identificase como tal. La demisexualidá puede ser de fixaciones hetero y homosexuales que se desenvuelven nuna atraición sexual secundaria escontra persones coles que se desenvolvieron estrechos venceyos amorosos, ente que como atraición sexual primaria manifiéstase una aparente orientación asexual. De normal, les rellaciones empiecen pola etapa primaria (atraición física) y en dellos casos llegar a la secundaria (sentimientos fondos d'amor, ciñu, llealtá y compromisu), siendo bien común qu'ensin un interés físicu nun se cultiva la rellación de pareya. N'otros casos decídese nun pasar d'ende (rellaciones bien esporádiques o namái sexuales, etc). Na demisexualidá asocede al contrariu; p'algamar la etapa primaria hai qu'algamar antes la secundaria.
Antrosexualidá
Antrosexualidá ye un términu aplicáu a aquelles persones que desconocen la so orientación sexual, pero esiste una flexibilidá sexual que-yos dexa desenvolver venceyos amorosos con cualquier persona de cualquier xéneru ya identidá. La antrosexualidá combina la demisexualidá, la bisexualidá y la pansexualidá, pero a diferencia d'estes, el antrosexual desconoz la so orientación sexual.
Evolución y orixe
Esisten distintes teoríes que rellacionen l'orixe de la orientación sexual como'l productu d'una serie de determinaciones biolóxiques y sociales a les que se somete l'individuu mientres la so etapa pre-natal o post-natal. Les teoríes queer modernes que refieren al orixe de la orientación sexual suelen favorecer la teoría de que la orientación sexual débese dafechu a eventos biolóxicos qu'asoceden na etapa pre-natal del individuu, refugando los componentes sociales y la so influencia na vida del individuu por cuenta de una nula rellación ente les rellaciones familiares y l'orientación sexual d'una persona. Los estudios de la orientación sexual suelen tar principalmente enfocaos al orixe de la homosexualidá y la bisexualidá nel comportamientu sexual humanu, yá que se presupon a la heterosexualidá como un modelu natural propiu de la reproducción sexual, anque tamién la heterosexualidá sía oxetu d'estudiu.
Orixe biolóxicu
L'orixe biolóxicu de la orientación sexual sueli ser esplicáu en diverses teoríes. En diversos estudios sobre l'orixe biolóxicu de la orientación sexual suelen identificase tres dimensiones biolóxiques principales que podríen ser determinantes de la orientación sexual y diversu factores del comportamientu sexual humanu; nestes dimensiones clasifiquen les teoríes pol so orixe xenéticu, pol so orixe hormonal y pol so orixe estructural.
Dientro de les teoríes d'orixe estructural, puramente biolóxiques, se encuantran les teoríes de la naturaleza sexual animal y la homosexualidá n'animales, amás la fisioloxía humana qu'abarca'l sistema nerviosu en rellación cola orientación sexual y la teoría refugada de que les orientaciones queer deber a los efeutos patolóxicos d'un virus. Les teoríes que correspuenden a la esplicación de la orientación sexual como orixe xenéticu de normal basen les sos teoríes na posibilidá d'esistencia d'un xen específicu o modelu de determinación evoluctiva qu'esplique les distintes variantes de la orientación sexual. Les teoríes que correspuenden a la esplicación de la orientación sexual como orixe hormonal suelen faer fincapié na determinación bioquímica de la orientación sexual, productu de l'alteración de l'aición del hipotálamu por cuenta de la so esposición a axentes hormonales sexuales na etapa pre-natal.
Naturaleza animal
thumb|220px|[[Apareyamientu ente exemplares de Coccinella septempunctata.]] La heterosexualidá ye un tipu de comportamientu frecuente en distintes formes del reinu animal por cuenta de la so estipulación natural como precursor reproductivu nes especies animales que rixen el so ciclu reproductivu pola reproducción sexual, identificáu naturalmente cola complementación de les manifestaciones del dimorfismu sexual gonádico, esto ye, les carauterístiques reproductives naturales qu'identifiquen a los xéneros binarios de determinada especie animal. La heterosexualidá manifiéstase como un modelu biolóxicu natural que complementa'l procesu y necesidá natural de les especies de la continuidá de la mesma, basándose na cambéu evolutiva por aciu la combinación del material xenético de dambos proxenitores pa producir descendencia con carauterístiques singulares que combine los atributos de dos amueses de la mesma especie, desencadenando una mutación que dexe la perpetuidad de la especie nel modelu de la seleición natural. Les carauterístiques evolutives de la seleición natural dexen el desenvolvimientu d'adecuaciones corporales que dexen la fecundación y la combinación xenética de dos individuos de la mesma especie nun productu xeneracional. Naturalmente, les especies que rixen el so ciclu reproductivu d'alcuerdu a la reproducción sexual, presenten órgano especializaos que faciliten la fecundación nel actu de la cópula o apareyamientu. thumb|200px|left|Exemplares femes de [[Llabrador retriever en xuegu sexual.]] La homosexualidá y la bisexualidá son patrones de comportamientu sexual que pueden ser apreciaos n'alredor de 1500 especies animales que, pueden o non, tener una rellación evolutiva cola familia Hominidae a la que pertenez el Homo sapiens. La homosexualidá y la bisexualidá son recurrencies poblacionales en distintes especies animales que se manifiesten como una variante biolóxica del comportamientu sexual animal. Nes especies animales que manifiesten conducta homosexual suelen reparase patrones de comportamientu comunes que non necesariamente arreyen la cópula homosexual, sinón que, en delles ocasiones, puede manifestase a cencielles como la necesidá d'un individuu d'establecer venceyos biosociales con individuos del so mesmu xéneru biolóxicu.
La observación del comportamientu homosexual animal n'especies ye aniciáu d'un estudiu contemporaneu de los modelos queer qu'intenten encontar el comportamientu homosexual humanu como una variante biolóxica común en distintes especies. Nel estudiu de los patrones d'homosexualidá animal reconocer a Joan Roughgarden, Bruce Bagemihl y Paul Vasey como los introductores globales de les investigaciones sobre la naturalidá homosexual n'especies animales ayenes a la humana. Los patrones de comportamientu sexual animal rellacionaos cola homosexualidá y la bisexualidá manifestar nuna menor recurrencia poblacional que la heterosexualidá. La poca recurrencia d'orientaciones distintes a la mayoría sexual heterosexual sofitar sol modelu tradicional de la demografía de la orientación sexual, lo que podría suponer una variante biolóxica pocu frecuente nel comportamientu sexual de diverses especies animales.
La asexualidá puede manifestase como un tipu de comportamientu sexual animal con poca recurrencia poblacional, yá que'l so orixe biolóxicu atribuyir a la determinación fisiolóxica y la capacidá hormonal d'un individuu. La teoría suxure la determinación de la asexualidá como la baxa o nula respuesta sensitiva de la testosterona en función de la escitación sexual o un tipu de determinación in utero. El modelu de la asexualidá animal basa la so especificación nel modelu de la homosexualidá animal, por cuenta de la esistencia poblacional d'individuos pertenecientes a especies animales que nun fueron capaos, que nun esperimenten nengún tipu de comportamientu sexual heterosexual o homosexual.
Gai virus
El gai virus o gai germ ye una teoría refugada y non encontada del orixe biolóxicu de la homosexualidá, que los sos principios suxuren la esistencia d'un virus humanu que provoca'l comportamientu homosexual. La teoría foi propuesta por Gregory Cochran y Paul W. Ewald como una esplicación del comportamientu homosexual humanu rellacionáu coles postures clíniques de la teoría microbiana de la enfermedá. La teoría establecía que la homosexualidá yera un comportamientu causáu pola presencia d'un virus, que desencadenaba respuestes patolóxiques que derivaben na alteración de la estructura cerebral del supuestu infestáu. Cochran y Ewald concluyeron que'l supuestu virus concentrar en zones urbanes, que los sos habitantes yeren más propensos a contraer el virus yá que esistía un mayor índiz poblacional de persones out en zones urbanes.
Estructura cerebral y orientación sexual
La teoría de la estructura cerebral en rellación a la orientación sexual basar nel analís estructural y fisiolóxico de la conformanza cerebral y la manifestación de diferencies físiques ente persones heterosexuales y persones homosexuales (diferencies llograes del analís del hipotálamu, seición encefálica determinante nos procesos naturales del comportamientu sexual humanu). La teoría de la estructura cerebral suxure que la determinación de la orientación sexual d'un individuu depende de la estructura y desenvolvimientu del hipotálamu na conformanza fisiolóxica del suxetu, desenvolvimientu que puede presentase en distintos procesos bioquímicos que se rellacionen cola teoría de determinación in utero.
La diferencia na estructura cerebral correspuende a cada unu de los xéneru binarios y les distintes orientaciones sexuales, yá que se presenten diferencies apreciables na proporción del hipotálamu de les amueses según el so xéneru o orientación sexual. Nel añu de 1990, Dick F. Swaab y Michel A. Hofman, determinaron carauterístiques del dimorfismu sexual cerebral que se manifestaba nuna distinta proporción de tamañu nel nucleu supraquiasmático ente varones heterosexuales y varones homosexuales (estudiu qu'estableció la base pa determinar les componentes biolóxiques de la determinación de la transexualidá). L'esperimentu de Swaab y Hofman consistió nel sometimientu d'exemplares d'aguarones al tratamientu con ATD (1,4,6-Androstatriene-3,17-dione), un componente químicu Inhibidor qu'evita'l tresformamientu de la testosterona en estradiol, capaz d'alteriar el comportamientu social y sexual animal. L'esperimentu concluyó na presentación de resultancies en trés distintes poblaciones d'aguarones. Los aguarones que fueron trataes pre-natalmente y post-natalmente con ATD presentaron una mayor cantidá de neurones concentraes nel nucleu supraquiasmático, amás de qu'una muestra de dicha población presentó comportamientu bisexual. La tercer población d'aguarones nun se sometió a nengún tratamientu, polo que nun manifestó comportamientos estraordinarios. Les resultancies llograes de la observación del grupu d'aguarones sirvieron de base pa la hipótesis que suxure qu'un númberu eleváu de neurones vasopresoras nel nucleu supraquiasmático d'un masculín adultu homosexual puede reflexase nes diferencies na interaición de les hormones sexuales y el desenvolvimientu cerebral pre-natal y post-natal. El estradiol ye frecuentemente rellacionáu con una importancia estructural que la amiesta a la diferenciación de la estructura cerebral de dambos xéneros binarios, pudiendo tener resultancies como un determinante hormonal pre-natal del comportamientu sexual humanu.
William Byne y Bruce Parsons suxuren una hipótesis que rellaciona'l tresxéneru cola homosexualidá, estableciendo una teoría que suxure que les traces conductuales biolóxicamente establecíos que se rellacionen coles diferencies de xéneru faciliten el desenvolvimientu de la homosexualidá en masculinos, esperimentu que s'acota col fenómenu de la homosexualidá precursada pola inconformidad de xéneru infantil. Byne y Parsons suxuren que diches conductes son producíes por efeutos hormonales na corteza cerebral, y non nel hipotálamu.