cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Estáu d'Hidalgo
Sanidá
Pa Hidalgo en 2015, la esperanza de vida en total al nacer ye de 74.4 años, les muyeres tienen una esperanza de 76.9 años y los homes 72.1 años. Les principales causes de muerte fueron les enfermedaes del corazón, diabetes mellitus y los tumores malinos.
Dómina contemporánea
El 1 d'abril de 1975 Otoniel Miranda Andrade toma'l cargu de gobernador, escasos díes del entamu del so gobiernu, la situación nel estáu complicóse se sucintan distintes protestes na so contra y acúsase-y de represión. El Senáu de Méxicu que tres presuntamente comprobar les acusaciones decretó la desapaición de poderes nel estáu, quedando destituyíu como gobernador. El 29 d'abril Raúl Lozano Ramírez ye nomáu gobernador y convoca a nueves eleiciones.
Virreinatu de Nueva España
Nel SIEGLU|XVIII||s|1}}, Pedro Romero de Terreros fixo resurdir el mineral de Mineral del Monte, al atopar nueves y riques vetes que dieron a Pachuca una puxanza estraordinaria. En 1766 Pedro Romero de Terreros pretendió suprimir el partíu y los jornales y aumentar al doble les cargues de trabayu. El 28 de xunetu los mineros de la veta Vizcaina presentaron, ante'l oficiales reales de la Real Caxa de Pachuca, un pliegu petitoriu que la so primer y mayor demanda yera la restitución íntegra d'estos pagos.
Sanidá
Acordies con el Programa Sectorial de Salú 2011-2016» de la Secretaría de Salú del estáu d'Hidalgo; la delegación estatal del ISSSTE n'Hidalgo tien una población de 326 521 derechohabientes. Cunten unidaes de primer nivel d'atención como: dos Clíniques de Medicina Familiar; ventinueve Unidad de Medicina Familiar; dos Consultorios auxiliares por conveniu, de les cualos quince unidad son mesmes y ventiún subrogadas. Les unidaes de segundu nivel del ISSSTE son: un Hospital Xeneral; dos Clíniques Hospitales y dos Clíniques de Medicina.
El IMSS, nel so Programa Espolleta, tien 215 Unidaes de Primer Nivel, 6 Módulos Urbanos y 11 Brigaes de Salú. Tocantes a les unidaes de segundu nivel nel estáu, hai un total de 4 hospitales rurales solidaridá en Metepec, Ixmiquilpan, Zacualtipán d'Ánxeles y Huejutla de Reyes. El IMSS nel so Réxime Ordinariu tien catorce Unidad de Primer Nivel, cuatro na rexón Pachuca, trés na rexón Tulancingo, cuatro na rexón Tula, unu na rexón Sahagún, Tepeji del Río y Tizayuca.
Gobiernu
Amás d'un Centru Estatal de Xusticia Alternativa creáu'l 23 d'abril de 2007, nesti llevar a cabo proceso de mediación y conciliación, onde un terceru neutral ya imparcial, sirve de ponte de comunicación ente los comenenciudos. Cuenta con cinco rexonales allugaos nos distritos xudiciales de Tulancingo de Bravo, Tula de Allende Huejutla de Reyes, Tenango de Doria y Ixmiquilpan.
El poder executivu ta representáu pol Gobernador constitucional del estáu d'Hidalgo, quien dura nel so encargu seis años y nunca va poder ser reelecto. La eleición del gobernador ye direuta, secreta, uninominal y por mayoría en tol territoriu del estáu. El primer gobernador nel cargu foi Juan Crisóstomo Doria, y el gobernador actual nel cargu ye Omar Fayad; que'l so periodu empecipio'l 5 de setiembre de 2016, y va concluyir el 5 de setiembre de 2022.
Escultura
thumb|left|220px|[[Fonte de Diana cazadora (Ixmiquilpan)|Fonte de la Diana Cazadora en Ixmiquilpan.]]
Revolución mexicana
N'Hidalgo los primeros acontecimientos revolucionarios llevar al cabu en Huejutla, en xineru de 1911 encabezadures por Francisco de P. Mariel. El xeneral maderista Gabriel Hernández avanzó dende la Sierra Norte de Puebla y el 15 de mayu de 1911 entró a Tulancingo; y a otru día entró en Pachuca.
Tresporte
L'estáu operen trés aeropuertos, l'aeropuertu de Pachuca, y dos aeródromos de curtiu algame, allugaos en Molango (Compañía minera Autlán) y Tizayuca (particular), estes pistes tán coordinaes pol aeropuertu de Pachuca. L'aeropuertu más importante ye'l de Pachuca de Soto, oficialmente llamáu Aeropuertu Nacional Inxenieru Juan Guillermo Villasana, llamáu n'honor a Juan Guillermo Villasana. Tien una pista de recubrimientu asfálticu de 2200 m de llargor, 26 m d'anchu y dispón d'una superficie de 36 hai, la pista apunta al aldu 033°/213°, en tantu los númberos indicativos nos estremos de la llinia son 03 y 21.
Arquiteutura
thumb|220px|[[Santuariu del Señor de Mapethé.]]
Dinámica poblacional
Nel añu 2015, la tasa de natalidá pal estáu d'Hidalgo ye de 19.28 nacíos vivos por cada 1000 habitantes. La tasa global de fecundidá nel estáu d'Hidalgo ye de 2.27 por númberu de nacencies nacíes vivos por cada 1000 muyeres. N'Hidalgo la tasa bruta de mortalidá foi de 6.08 por númberu de fallecimientos por cada 1000 persones; y la mortalidá infantil ye l'indicador demográficu que señala'l númberu de fallecimientos de neños nuna población de cada 1000 nacencies vives rexistraos, mientres el primer añu de la so vida n'Hidalgo mientres 2015 foi de 13.04.
Deporte
thumb|200px|Lienzo Cuna de la Charrería en [[Pachuca de Soto.]]
Pintura
Mientres el SIEGLU|XX||s|1}} destaquen los trés obres realizaes por Roberto Cueva del Río. El primeru atopar en Ixmiquilpan, realizáu nel edificiu del Patrimoniu Indíxena del Valle del Mezquital en 1955. El segundu atopar en Pachuca de Soto allugada nel Centru de les Artes d'Hidalgo realizada en 1957. El terceru atopar en Ciudá Sahagún allugáu na escuela primaria Frai Bernardino de Sahagún, realizáu en 1958. En Pachuca de Soto atópense los murales realizaos por José Hernández Delgadillo nos años 1980, denominaos "Contradicciones y llucha n'Hidalgo" y "Pola democracia, el trabayu y la soberanía nacional". En Tula de Allende atópase'l mural "Tula Eterna" allugáu n'en el céntricu teatru al campu, realizáu por Juan Pablo Patiño Cornejo realizáu ente 1994 y 1997.
Medios de comunicación
El Sol d'Hidalgo ye un periódicu llocal, fundáu'l 27 de xunu de 1949; de periodicidad diaria con un permediu de circulación 27 727 exemplares. El Sol de Tulancingo, fundáu'l 13 d'abril de 1978, con un tiraje de 6946 exemplares, de periodicidad diaria. Dambos periódicos son miembros de la Organización Editorial Mexicana.
Milenio Hidalgo ye otru periódicu d'importancia na ciudá fundáu'l 30 de marzu de 2004; de periodicidad diaria con un permediu de circulación 8929 exemplares. Otros periódicos que publiquen nel estáu son: Unomásuno Hidalgo; Síntesis, El Periódicu d'Hidalgo; El Reló d'Hidalgo; La Crónica de Güei n'Hidalgo; El Vistu Bonu; El Independiente de Hidalgo y Periódicu Ruta.
Lliteratura
El Códiz de tributos de Mizquiahuala data de 1570 ellaboráu en tira sobre papel amate. Los Añales de Tula daten del SIEGLU|XVI||s|1}} ellaboráu en tira sobre papel amate, conseña la historia de Tollan-Xicocotitlan. Tamién ye conocíu como Añales de Tezontepec o Añales Azteques. El Códiz Nicolás Flores ye una tira de tela que tien de midir non menos de 60 cm d'anchu, la so ellaboración emplegóse ixtle de lechuguilla, formando a lo menos dos tramos xuníos.
Enerxía
thumb|220px|Panorámica de la [[refinería Miguel Hidalgo en Tula de Allende.]]
Artesanía
Na Sierra de Tenango ellabórense bordaos denominaos tenangos onde representen la flora y fauna de la rexón; principalmente nel conceyu de Tenango de Doria y en menor midida nos conceyos de San Bartolo Tutotepec y Huehuetla. Na so ellaboración primero dibúxase na tela'l diseñu con llapiceru, y depués empiecen a bordar, munches vegaes entemeciendo colores y otres faciendo'l bordáu nun solu color.
Medios de comunicación
thumb|220px|left|Antenes tresmisores del Telepuerto Tulancingo y sirvió pa la tresmisión de los [[Xuegos Olímpicos de Méxicu 1968. ]]
Artesanía
La producción de campanes destaquen nel conceyu de Zacualtipán d'Ánxeles, principalmente les llocalidaes de Tlahuelompa y Tizapan.
Medios de comunicación
Na ciudá de Pachuca de Soto, atópase l'organismu gubernamental Radio y Televisión d'Hidalgo creáu en 1982. Esti organismu encargar de la estación de televisión pública, Canal 3 Hidalgo, creáu'l 24 de payares de 1982; y d'once estaciones de radio allugaes en: Pachuca, Tula, Actopan, Ixmiquilpan, Huichapan, Jacala, Tlanchinol, San Bartolo Tutotepec, Huejutla y Tepeapulco.
Traxe típicu
N'Hidalgo, tres rexones carauterícense pol so vestuariu: la Huasteca, la Sierra de Tenango y el Valle del Mezquital. Na rexón Huasteca la muyer visti blusa de cobertor blancu, de pescuezu cuadráu, afatáu con una tira bordada que toma parte de los costazos na que se dibuxen flores de brillosos colores que se combina con una falda blanca o de color, ensin adornu dalgunu, que llega hasta media pierna, la mayoría caminen descalces.
Hidrografía
Les principales llagunes del estáu son Tecocomulco ente los conceyos de Tepeapulco, Apan y Cuautepec de Hinojosa; Metztitlán ente los conceyos d'Eloxochitlán y Metztitlán; y Atezca nel conceyu de Molango de Escamilla. La llaguna de Tecocomulco ye'l cuerpu d'agua más estenso de la entidá. Nel estáu destaquen los covarones de Xoxafi en Santiago de Anaya, Tolantongo en Cardonal, Texcatete en Zacualtipán d'Ánxeles, Texcapa en Tepehuacán de Guerrero y Mecapala, Tecamachal y Villacastla en Molango de Escamilla. Los prismes basálticos de Santa María Regla son una formación predresa de basaltu sobre la que cai un pequeñu saltu d'agua, son la resultancia del enfriamientu de la llava fai dellos millones d'años.
Comerciu
thumb|220px|right|[[Economía de Pachuca de Soto|Zona Plateada complexu habitacional, financieru y comercial; alcontráu nel antiguu ejido de Venta Prieta, Pachuca de Soto con unes 124 ha. ]]
Pintura
Ente los artistes visuales orixinarios del estáu atópense: José Hernández Delgadillo, José Emmanuel Garcá Sánchez, Yessica Adriana Ruiz Morales, José Emilio Pacheco Vega, Celia Guadalupe Resgáu Marroquín y Liliana Herrera Hernández, Bernardo Santiago Ánxeles.
Música
La Banda Sinfónica del Estáu d'Hidalgo creada en 1901, y el so primer direutor foi Candelario Rivas. La banda sinfónica afixo la música popular con distintes aguaes: jazz, tangu, folclor nacional y estranxeru. Añalmente realízase una temporada de conciertos per parte de la orquesta sinfónica de la UAEH, creada en 1997; que toca na Aula Magna Alfonso Cravioto con un aforu pa 740 persones. El 16 de xineru de 2014 empecipien les actividaes de la Orquesta Sinfónica Infantil y Xuvenil de Tlaxcoapan, dichu proyeutu beneficiu a neños y neñes de la rexón sur-poniente del Valle del Mezquital.
Feria Hidalgo
Pa esti eventu, realícense dos feries por separáu: la Feria Tradicional San Francisco, que se realiza nel Parque Hidalgo y en Conventu de San Francisco, y que'l so principal día ye'l 4 d'ochobre. Y la Feria Internacional de San Francisco, que se realiza nes sos instalaciones especiales. Ente'l programa de la feria destaquen les: charreadas, les corríes de toros, les amueses artesanales, gastronómiques, industriales y ganaderes, los eventos deportivu y cultural, lo mesmo que de xuegos mecánicos y bailles populares; realízase añalmente nel mes d'ochobre.
Contaminación
Les emisiones del estáu d'Hidalgo son, onde la contribución porcentual ye de fontes móviles col 55 %, siguíu de les fontes d'área col 20 % de les emisiones, les fontes fixes con un 17 % y les fontes naturales (emisiones biogénicas) col 8 %. El sector industrial ye la fonte principal xeneradora de dióxidu d'azufre (SO2), contribuyendo col 99 % de les emisiones. El sector tresporte contribúi col 90 % de les emisiones del monóxidu de carbonu. Tocantes a óxidos de nitróxenu son emitíos principalmente pol sector tresporte col 49 % siguíu del sector industrial col 42 %.
La contaminación de l'agua ye bien alta por cuenta de les zones densamente poblaes y altamente industrializaes poles que pasen los ríos. La cuenca del ríu Tula ye la más afeutada por ser receptora de les agües residuales provenientes de la Zona Metropolitana del Valle de Méxicu, de les cualos cuasi'l 60 % ye agua residual cruda y el 40 % restante ye d'agua pluvial. Los principales ríos que s'atopen contaminaos son: Tula, Tepeji, Saláu, El Saltu y Alfajayucan.
Escultura
Del periodu prehispánicu sobresal les distintes representaciones ellaboraes de los dioses, según la cerámica d'esti periodu. En Yahualica foi atopáu'l "Falu de Yahualica" una escultura que ye acomuñada col cultu del Phallus, mide 156 centímetros d'altu por 30 centímetros d'anchu.
Lliteratura
Ente los principales escritores atópense: Efrén Rebolledo, Ricardo Garibay, Gabriel Vargas, Jesús Becerril Martínez, Enrique Olmos de Ita, Fernando Rivera Flores, Rafael Tiburcio García, Jair Cortés, Rogelio Perusquía, Julio Romanu Obregón, Alfonso Valencia, Javier Said Estrella García, Ignacio Rodríguez Galván, Daniel Olivares Viniegra, Ignacio Trejo Fuentes, Daniel Fragoso Torres, Raúl Macin Andrade, Nancy Ávila Márquez, Agustín Cadena, Diego Castillo Quintero, Adela Calva Reyes, José Lorenzo Cossío, José Luis Herrera Arciniega, Gonzalo Martré, Luis Ponce, Elisa Vargaslugo Rangel y Yuri Herrera.
Relixón
Nel estáu xeneráronse nos casos más estremos, conflictos ente relixones. Los problemes inclúin: la imposición de multes y castigos, la negación o suspensión de servicios públicos (agua potable, drenaxe, educación, programes de gobiernu), la confiscación de bienes y l'amenaza d'espulsión de la comunidá; toes elles como sanciones por negase a cumplir colos usos y costumes comuñales venceyaos a aspeutos relixosos. Los principales conceyos onde se da esti tipu d'aspeutos son: Huejutla, Huazalingo, San Felipe Orizatlán, Huautla, Tlanchinol y Ixmiquilpan.
Medios de comunicación
La Estación Terrenal de Telecomunicaciones Tulancingo componer por dos complexos, que son el Telepuerto Tulancingo y el Centru de Datos Tulancingo. Estes instalaciones son propiedá de Telecomunicaciones de Méxicu. Cuenta con trés antenes, Tulancingo 1, Tulancingo 2 y Tulancingo 3. Les dos primeres miden 40 metros d'altu, con un discu de 32 metros de diámetru. Tulancingo 1 data de 1968, usar pa tener tresmisión de datos a Estaos Xuníos, Europa, África y América Llatina y televisión ocasional; Tulancingo 2 instalar en 1980; l'antena Tulancingo 3 ye más chica, el so discu tien un diámetru de 13 metros, y úsase pa tresmitir al satélite NewSky 806 televisión ocasional. Les antenes tán n'operación col satélite IS-IVAF-1 y col satélite Morelos II.
Clima
El clima templáu [C] ocupa'l 38.40 % del territoriu estatal. En términos xenerales los subclimas templaos son: el templáu húmedu con agües too l'añu [C(f)] col 3.35 %; el templáu húmedu con abondoses agües pel branu [C(m)] col 2.70 %; el templáu subhúmedo con agües pel branu [C(w)] col 31.42 %; y el semifrío subhúmedo con agües pel branu [C(Y)(w)] col 0.93 %. Atopaos principalmente nes árees de la Sierra Madre Oriental y Exa Neovolcánico que s'alluguen n'Hidalgo.
Arquiteutura civil
Pal SIEGLU|XIX||s|1}}, la fuerte influencia francesa qu'acompañó al periodu porfiriano dexóse sentir na entidá y amuesa d'ello son los variaos palacios municipales que fueron construyíos en estilu neoclásicu principalmente. Los reloj monumentales construyíos mientres esti periodu son los de Tecozautla (1905) y Huejutla (1908). La principal edificación d'esti tipu ye'l Reló Monumental de Pachuca foi inauguráu'l 15 de setiembre de 1910, metanes una gran fiesta popular; construyíu pa conmemorar el Centenariu de la Independencia de Méxicu.
Rexones xeográfiques
350px|thumb|right|Rexones xeográfiques del estáu d'Hidalgo
Independencia de Méxicu
El primer llevantamientu armáu independentista de la rexón foi protagonizáu por Miguel Sánchez y Julián Villagrán na zona de Huichapan, quien asaltaben convóies realistes nel camín de Méxicu a Querétaro. Villagrán y el so fíu José María, escorríos polos realistes, operaron na rexón dende 1810 hasta 1813, añu en que fueron prindaos y fusilaos.
Flora y fauna
La vexetación que puede atopase nes sierres d'Hidalgo ta representada por abetu, pinu, encina, oyamel y enebro; tamién hai copal, caoba, palu de rosa, ébanu, framboyán, mezquite, cafeto, nopal, agave, lechuguilla y damiana. Nel valle de Tulancingo atópense árboles frutales de tejocote, pera, marmiellu y pumar. Na contorna Minera crecen, ente otres plantes, cactus, mezquite, maguey y nopal. Nos llanos de Apan y la Cuenca de Méxicu esisten nopales, yuca, mezquite y pirul. La vexetación del Valle del Mezquital ta formada por huizache, ahuehuete, nozal, biznaga, pirul, cardón, garambullo y otres plantes de clima secu.
Comerciu
De terceres, según el so importancia atopa'l comerciu d'alimentos al per mayor, onde atopamos a establecimientos distribuidores de frutes, güevos, ultramarinos, bebíes y otros. El comerciu atópase concentráu nos principales centros urbanos como Pachuca de Soto, Tulancingo de Bravo, Actopan, Ixmiquilpan, Tepeji del Rio, Apan, Huejutla de Reyes y Tula de Allende.
Vivienda
Les resultaos de la Encuesta Intercensal INEGI 2015 dexen envalorar en 757 300 viviendes particulares habitaes de la entidá. N'Hidalgo, el númberu d'ocupantes per cada vivienda particular habitada ye de 3.8 en permediu. Los conceyos col mayor númberu de viviendes particulares habitaes son: Pachuca de Soto (78 571), Mineral de la Reforma (43 539), Tulancingo de Bravo (41 997) y Tizayuca (32 358), que concentren 196 465, que representen 25.9 % del total de les viviendes de la entidá.
Turismu
thumb|220px|left|[[Covarones de Tolantongo, nel conceyu del Cardonal.]]
Revolución mexicana
El gobernador Pedro L. Rodríguez arrenunció y el 21 de mayu de 1911, foi nomáu como gobernador el Joaquín González, quien arrenunciaría los 21 de xunu, designándose nel so llugar a Emilio Asiain pa meses dempués nomar a Jesús Silva Espinoza. El 7 de xunetu'l gobernador Silva y diversos acompañantes viaxaron en ferrocarril de Pachuca a Tula, pa recibir al so pasu na estación de Tula, a Francisco I. Madero. El 23 de xunetu de 1912, el presidente Madero realiza una xira de trabayu nel Estáu d'Hidalgo, asitia la primer piedra pa la presa La Llibertá en Huichapan;. el 28 de xunu visita Pachuca, y visita Tulancingo el 24 de xunu.
Turismu
L'estáu d'Hidalgo puede consolidase como un importante destino turísticu en Méxicu, de la ufierta nacional turística representa'l 1.6%. Coles mesmes, ufierta un mercáu ampliu de servicios turísticos, 567 hoteles 598 restoranes, 102 balnearios, 93 chigres, 22 centros nocherniegos, 74 axencies de viaxes, 5 ranchos cinexéticos, 39 arrendadores y tresportadores y cinco campu de golf.
L'Estáu d'Hidalgo estremar en seis corredores turísticos: Corredor de Balnearios, Corredor del Monte, Corredor de los Cuatro Elementos, Corredor Tolteca, Corredor de Faciendes y Corredor Sierra-Huasteca, que representen niveles de desenvolvimientu y productos turísticos estremaos.
El Corredor de Balnearios carauterizar por balnearios d'agües termales, esti corredor pasa polos conceyos d'Actopan, Santiago de Anaya, Ixmiquilpan, Tasquillo, Tecozautla y Huichapan. El Corredor del Monte ye visitáu pol so curiosu ecolóxicu, onde pueden practicase deportes como rápel, alpinismu, canotaje, pesca deportiva y parapente integráu polos conceyos d'Huasca de Ocampo, Mineral del Monte, Mineral del Mozu, Omitlán de Juárez y Atotonilco el Grande.
Ereición del estáu d'Hidalgo
Concluyíu'l Segundu Imperiu Mexicanu y restaurada la República, el 15 de xunetu de 1867, los diputaos: Manuel Fernando Soto, Antonino Tagle, Manuel T. Andrade, Cipriano Robert, Protasio Tagle, Gabriel Mancera, José Luis Revilla y Justino Fernández empecipiaron el procesu de creación del nuevu estáu. Los conceyos que deseyaben formar parte de la nueva entidá, manifestaron al Congresu de la Unión, ente'l 2 de xunetu y el 19 d'agostu de 1867, la so resistencia a siguir como parte del estáu de Méxicu.
Llingües indíxenes
Los falantes del idioma náhuatl concéntrense principalmente en dierais conceyos d'estos, catorce formen un conglomeráu al nororiente del estáu nes rexones Huasteca y na Sierra Alta. Los conceyos d'Huejutla de Reyes y San Felipe Orizatlán, que destaquen pol so númberu de falantes.
Fiestes
thumb|220px|left|Alfombra de aserrin realizada pa la Fiesta del Señor del Colateral, que realízase'l 11 de mayu de cada, añu en [[Acaxochitlán. ]]
Danza
Les dances nel Valle del Mezquital son de recién creación, nesta zona destaca la Danza del ixtle”, que describe'l filáu y texíu del ixtle. La música componer de siete canto en idioma otomí, componer de catorce evoluciones y ocho paso, participen 12 muyeres y 12 homes. La danza creyer en 1965, que'l so autor foi Pedro Pioquinto Secundino Miranda, orixinariu del conceyu de Ixmiquilpan. Tamién del Valle del Mezquital atópase la danza de los pastores, onde un grupu de neñes bailla n'honor a la virxe María; San Sebastián Mártir ye representáu por un mozu atáu a un maderu, los danzantes baillen alredor asemeyando llanza-y les sos fleches.
Educación media cimera
thumb|220px|right| [[Centru d'Estudios Científicos y Teunolóxicos Non. 16 del IPN na Ciudá de la Conocencia y de la Cultura, alcontrada nes llendes municipales de Pachuca y San Agustín Tlaxiaca.]]
Deporte
Nos primeros años de la Nueva España, les autoridaes prohibieron que los indíxenes exercitar nel manexu del caballu, una de les primeres autorizaciones de que se tien conocencia, foi la dada pol Virréi Diego Fernández de Córdova. Quien dio autorización por que ventidós indios, van montar a caballu, y asina poder curiar y llendar el ganáu pertenecientes a la Facienda de Santa Lucía, filial de la de San Javier nel distritu de Pachuca; esto asocedió'l 16 de payares de 1619 dempués pasu a los llanos de Apan onde se desenvolvió la Charrería.
Independencia de Méxicu
Servando Teresa de Mier foi encarceláu'l 13 de xunu de 1817 en Soto la Marina, d'onde foi conducíu a la ciudá de Méxicu, en que'l so trayeutu crució por Huejutla, Zacualtipán, Tulancingo, y Pachuca. El 29 d'abril de 1821 Nicolas Bravo avanzó escontra Tulancingo, ocupada pol comandante español Manuel de la Concha; quien decidió abandonar la ciudá, Bravo partió na so busca y atopóse con Guadalupe Victoria. De la Concha foi algamáu en San Cristóbal Ecatepec, dempués d'esti sucesu Bravo y Victoria tornaron a Tizayuca, onde pernoctaron y a otru día el 9 de xunu dirixir a Pachuca, onde entraron proclamando'l Plan d'Iguala. Equí dixebráronse Bravo y Victoria; el primeru tornó a Tulancingo, y el segundu siguió a San Juan del Río p'atopase con Agustín de Iturbide.
Centros deportivos
250px|thumb|left|[[Autódromu Moisés Solana n'Epazoyucan.]]
Allugamientu y estensión
El conceyu más estensu ye Zimapán con una superficie de 872.24 km² representando'l 4.19 % de la superficie estatal; y el conceyu menos estensu ye Tlahuelilpan con una superficie de 28.18 km² representando'l 0.14 % de la superficie estatal.
Dómina prehispánica
Hacia l'añu 1168, la tribu mexica emigró d'Aztlán aldu al centru de Méxicu. Nel so percorríu pasó por distintos llugares del estáu d'Hidalgo, por Tollan-Xicocotitlan (Tula de Allende), onde permaneció dos décades; nel intre llegó a Atlitlalacyan (Atitalaquia) y ende establecióse por una década. Depués treslladóse a Tlemaco (San Jerónimo Tlamaco) y Atotonilli (Atotonilco de Tula), y tuvo cinco años en cada llugar; a lo último, los mexicas fundaron la so ciudá que se llamó Tenochtitlán. Años dempués, los mexicas y los sos aliaos apoderaron a los pueblos asitiaos nel actual territoriu hidalguense, solu dos señoríos nun fueron sometíos: el Señoríu de Metztitlán y el Señoríu de Tutotepec.
Relieve
En partir nordés del estáu la Llanura Costera del Golfu Norte ocupa una pequeña porción que representa'l 1.33 % del territoriu estatal. Esta apurre un suelu baxu y planu, onde s'atopa l'altitú más baxa del estáu'l ríu Tecoluco con 100 msnm, alcontráu nel conceyu de Huejutla de Reyes.
Sanidá
left|220px|thumb|Hospital del Neñu DIF María Elena Sañudo inauguráu'l 25 de marzu de 2010 nun terrén de 36 000 m² (13 400 m² de construcción).
Conceyos
Dempués d'estes eleiciones la resultancia del conceyu d'Omitlán de Juárez foi anuláu, por cuenta de que utilizárense símbolos relixosos na campaña, lo que ta prohibíu na llei. Tres les eleiciones estraordinaries realizaes el 4 d'avientu de 2016, el ganador del Conceyu foi'l PRI.
Danza
L'estáu d'Hidalgo comparte tradiciones y costumes coles rexones vecines, ye común l'usu de delles tradiciones que de cutiu provienen de Veracruz, o de la Sierra Norte de Puebla, como la Danza de Quetzales, el Ritu de los voladores y la danza de los Acatlaxquis; estes principalmente na Sierra de Tenango. La danza de los arcos, baillar na Sierra alto y Baxo Danza, principalmente en Metzquititlán y Los Reyes, conceyu de Acaxochitlán. Polos sos pasos, música y vestuariu, ye una mofla de los bailles españoles de la dómina de la colonia. Tamién s'atopa la danza de la flor del conceyu de Tenango de Doria.
Artesanía
N'Hidalgo de folla ellabórense cántaros, olles, cazueles, comales, maceta, vajilla, etc; estos principalmente nes rexones del Valle del Mezquital, Contorna Minera, Valle de Tulancingo, Sierra Baxa y Sierra Gorda. De la llana ellabórens'acoveces, sarapes, faxes, rebozos, quexquémitl, tapetes, costales, etc; nes rexones del Valle del Mezquital, Sierra de Tenango, Valle de Tulancingo, Huasteca, Sierra Gorda y Sierra Baxa. Del algodón ellabórense vistíos, rebozos, camises, ceñidores, bolses, quexquémtl, manteles, servilletas, costales, morrales; nes rexones del Valle del Mezquital, Sierra de Tenango y la Huasteca.
Música
thumb|220px|right|Tríu huasteco. left|thumb|220px|Banda otomí en [[L'Arenal (Hidalgo)|L'Arenal.]]
Ganadería y pesca
La producción acuícola nel estáu tomó relevancia nos últimos años, l'afitamientu de les cadenes granibles trucha y tilapia; mientres el ciclu 2013 túvose un volume de producción d'ocho mil tonelaes con un valor de la producción de 193.5 millones de pesos. El volume de la producción de pesca n'Hidalgo ye de 8000 tonelaes, ocupando'l 2.° llugar nacional na producción pesquera d'estaos ensin mariniega. Les principales especies son: carpa col 55.6 % de participación na producción, mojarra 39.1 % y trucha 3.7 % que representen el 98.4 % de la producción estatal.
Artesanía
Na alfarería destaca la que s'ellabora na llocalidá de Chililico nel conceyu de Huejutla de Reyes; nesta llocalidá ye una práutica que se caltién dende la dómina prehispánica, con pocos cambeos, por ello ye la comunidá alfarera más importante del estáu. La folla que s'utiliza ye de color naranxa, anque hai d'otres tonalidaes como tinte en tonos de color negru, café, blancu y colloráu. La decoración estrémase porque sobre'l tonu ocre de la folla, amiéstense-y flores y aves pintaes.
Nel Valle del Mezquital destaca'l trabayu del ixtle, principalmente nos conceyos de Santiago de Anaya y Ixmiquilpan. D'esti ellabórense ayates, bolsos, monederos, talladores pal aséu personal, petrines, manteles y carpetes. Col ixtle ellabórense tamién llazos, costales y inclusive prendes especiales como los traxes de les reines en feries municipales.
Escultura
La Fonte de la Diana cazadora en Ixmiquilpan foi donada a la llocalidá en 1970 por Alfonso Corona de la Rosal; cuando se construyó un retruque de la fonte de la Diana cazadora asitiando'l retruque na Ciudá de Méxicu y l'orixinal en Ixmiquilpan. La escultura foi realizada por Juan Fernando Olaguíbel y tien 22 m d'altor d'estilu Art Decó.
Fiestes
El Día de Muertos ta presente en delles rexones como'l Valle del Mezquital, Huasteca, Sierra Alta, Sierra de Tenango y Sierra Baxa. Ente los otomíes del Valle del Mezquital la ufrienda, componer por un pisu de tierra, dos murios llaterales de carrizos y unu central compuestu por pencas de maguey. El grupu tepehua, que comparte espaciu col grupu otomí na Sierra de Tenango, empiecen les sos celebraciones el 18 d'ochobre; nesti día, ufiértase comida a los finaos de manera violenta, pos resulten espíritos gustantes a causar enfermedaes. La celebración tepehua conozse llocalmente como Santoro, una espresión llingüística empobinada a señalar sanctorum. La fiesta de Xantolo que se lleva a cabu dientro de la rexón de la Huasteca. El Xantolo (pallabra introducida al náhuatl pola deformación de la frase llatina festiumominum sanctorum, que quier dicir fiesta de tolos santos), Mientres estos díes, celébrase'l certame Señorita Cempasúchil, eventu tradicional qu'añu con añu enmarcar nos festexos del Xantolo.
Agricultura y silvicultura
El volume de la producción de 7 557 117 tonelaes, de la mesma, produciéronse 5 732 467 tonelaes en riego (75.9 %) y 1 824 650 tonelaes n'envernada (24.1 %). Siendo los principales cultivos tocantes a producción: alfalfa (58.0 %), camperes (12.0 %), maíz (9.0 %), avena forrajera (7.0 %), maguey (6.0 %), y cebada (2.0 %) que suman el 93.0 % de la producción del estáu. El valor de la producción xubió a 8 015 293 000 pesos, en riego llogróse 4 018 827 000 pesos (50.1 %) y n'envernada 3 996 466 000 pesos (49.9 %).
Independencia de Méxicu
Los insurxentes atacaron Pachuca el 5 d'ochobre de 1810 y, nuevamente'l 23 d'abril de 1812, al mandu de Miguel Serrano, Vicente Beristáin y Pedro Espinosa. D'esta batalla tomóse como botín 310 barras plata uno parte foi unviada a Ignacio López Rayón, otra apurrióse a José María Morelos el 14 d'ochobre de 1813. El 10 de mayu de 1813 el comandante realista Domingo Claverino, a quien se xunieren les fuercies de Rafael Casasola, entra en Pachuca y restablez la normalidá nel trabayu de les mines.
Llingües indíxenes
Nel estáu d'Hidalgo 378 029 persones falen una llingua indíxena, nel estáu d'Hidalgo falar hasta 48 llingües indíxenes. Na so mayoría náhuatl, otomí y tepehua. Les proporciones más altes de falantes de llingua indíxena correspuenden a los conceyos de Xochiatipan, Jaltocán, Yahualica y Atlapexco, onde práuticamente tola so población fala llingua indíxena.
Traxe típicu
Nel Valle del Mezquital habitáu de grupos otomíes, determina l'usu del vistíu tradicional iguáu primordialmente de cobertor. La blusa lleva un finu bordáu llamáu “pepenado” que se realiza con filo de colores negru, colloráu, azul y verde, que toma los costazos, parte de les mangues, la pechera y el llombu, con dibuxos que representen el Nahui Ollin. La falda a media pierna, n'ocasiones lleva un ribete bordáu nel so estremu inferior. Suelen emplegar tamién el quexquémitl puestu sobre la camisa o anoyáu a la cabeza, anque ye una prenda bien usada, ye'l ayate delgáu, fechu con fibra del corazón del maguey por cuenta de la fragosidad del suelu úsens'huaraches de cueru.
Comerciu
Por cañes comerciales, la más importante pol personal qu'ocupa, ye la de productos alimenticiu al per menor, nesti inclúyense los atarraquites, carniceríes, pollerías y otros. De segundes, tenemos a les farmacies, merceríes, zapateríes y tiendes de ropa ente otres.
Zones metropolitanes
thumb|220px|right|Los trés zones metropolitas d'Hidalgo formen parte de la [[Corona rexonal del centru de Méxicu. ]]
Danza
Nel Xantolo realícense distintes dances, la mayoría solo realizaes solo por homes como: la danza de Cuanegros, los varones interpreten a les vieyes” y a los vieyos”; la danza de los tecomates los seis danzantes visten camises y pantalón de cobertor blancu; La danza de los coles, los amarutaos utilicen ropa bien vieyo y maltratada, cubren la so cara con una mázcara de trapu; executar siempres homes, dellos vistíos de muyer.
Deporte
El deporte más practicáu ye'l fútbol, el Club de Fútbol Pachuca que xuega na Primer División de Méxicu, fundáu por mineros ingleses de Cornualles que lo denominaron "Pachuca Athletic Club", que considérase como'l primer club de fútbol oficial de Méxicu. Tamién cunta distintos equipos de fútbol en segunda división y tercer división; según numberoses lligues de fútbol amateur, tantu en fútbol convencional como n'indoor y rápido.
Rede ferroviaria
Nel estáu, la infraestructura de ferrocarriles solo preséntase na rexón sur, ente Tula de Allende y Huichapan como sofitu a la industria cementera, coneutando cola ciudá de Pachuca de Soto, Tezontepec, Tulancingo, Ciudá Sahagún y Apan, ente otros poblaos, quien tienen comunicación cola rede ferroviaria de carga del estáu de Méxicu y Tlaxcala.
Independencia de Méxicu
El 24 de mayu de 1812, José Francisco Osorno empecipia l'ataque de Tulancingo, qu'aguanta mientres seis díes hasta la llega de Domingo Claverino causando la fuxida de los insurxentes. Finalmente, en Huejutla sublévense diversos grupos indíxenes comandados por Rafael Vizuet y Pedro Franco. Na sierra surdieron los llamaos "Molangueros", grupos de rebeldes qu'operaben dende Molango hasta Huejutla, que la so principal aición foi la de confundise ente los vendedores de mercaos con cuenta d'arrobinar les idees de la independencia.
Turismu
Los denominaos Pueblos máxicos dientro del estáu son Huasca de Ocampo, Mineral del Monte, Huichapan, y Tecozautla. El pobláu de Huasca de Ocampo, nel 2001, foi'l primer sitiu en ser denomináu “Pueblu máxicu”. Esti programa turísticu ye desenvueltu pola Secretaría de Turismu (Sectur), en xunto con diverses instancies gubernamentales, y reconoz a quien habiten estes ciudaes y el trabayu que desenvolvieron pa protexer y guardar la so riqueza cultural.
Fiestes
El calendariu atópase llenu de festividaes, que son productu del heriedu del mestizaje indíxena y español. Esti empezar cola celebración de la Candelaria; pasando polos antroxos pa darréu celebrar Selmana Santa, llegando al Día de Muertos. A la fin del añu celebrar a la Virxe de Guadalupe, les Posadas y Navidá; colo que cierra'l ciclu de fiestes relixoses.
Agricultura y silvicultura
thumb|220px|left|Sembradío de [[repollu na comunidá El Nith, Ixmiquilpan.]]
Fiestes
Tol añu fáense fiestes rindiéndo-y cultu al santu patronu de cada llocalidá con oficio relixosos, xuegos mecánicos, y eventos deportivos y culturales. Nes celebraciones destaquen los fueos pirotéunicos, principalmente los Castiellos, y los Cohetones. Tamién nel estáu festexen toles conmemoraciones de Méxicu, como l'Aniversariu de la Independencia de Méxicu (15 y 16 de setiembre) y de la Revolución mexicana (20 de payares).
Vivienda
En 91 de cada 100 viviendes d'Hidalgo cuntar con televisión; en 77.3 % tienen nevera, en 73.9 % teléfonu móvil, en 72.2 % la radio y en 53.3 % llavadora. En solu 40 de cada 100 tiense automóvil y en 23.7 % llinia telefónica fixa. En 40.1 % disponer de serviciu de televisión de paga y en 31.4 % de fornu de microondes. A lo último, los porcentaxes de viviendes con ordenador, televisión de pantalla plana y internet son 22.9 %, 40.2 % y 19.2 %, respeutivamente.
Independencia de Méxicu
thumb|220px|right|El primer llevantamientu armáu independentista de la rexón tuvo llugar en [[Huichapan, El 13 de setiembre de 1812 Ignacio López Rayón, conmemora equí per primer vegada'l “Berru de Dolores”. ]]
Patrimoniu de la humanidá
El Acueductu del Padre Tembleque foi nomáu como Patrimoniu de la Humanidá el 5 de xunetu del 2015, la construcción del acueductu empecipiar en 1554 y remató en 1571. La obra hidráulica foi diseñada pol flaire franciscanu Francisco de Tembleque, pa llevar agua dende'l cuetu de Tecajete hasta la población d'Otumba.
Dinámica poblacional
Tocantes a la evolución demográfica cuando s'alzó l'estáu d'Hidalgo rexistróse un total de 404 207 habitantes para dichu añu; nel Primer Censu de Población en 1895 contabilizáronse 558 769 hidalguenses; doblándose pal añu de 1970 cuando s'algamar la cifra de 1 193 845 moradores y pal 2010 volvió doblase'l númberu de residentes a 2 665 018 persones.
Ganadería y pesca
De la mesma los que más se destacar fueron la lleche de bovín col 78.0 %, carne en canal d'ave 10.8 %, carne en canal bovina 5.9 %, carne en canal porcín 2.2 % y carne en canal ovín 1.4 % qu'en xunto representen el 98.2 % de la producción pecuaria estatal.
Hidalgo cunta con una amplia tradición borreguera concentrar nes rexones d'Apan, Tulancingo, Tizayuca, Actopan y Ixmiquilpan. Cuntar con siete rastros y diecinueve mataderos, que tienen una cobertoria en ventiocho conceyos del estáu, cuntando con cincuenta y seis conceyos ensin establecimientu rexistráu.
Contaminación
D'alcuerdu al Inventariu Estatal d'Emisiones les emisiones totales de Gas d'efeutu ivernaderu (GEI) del estáu d'Hidalgo calcular por aciu la metodoloxía del ICCP 1996, resultando un total d'emisiones de 32 783.38 Gg de CO2eq y una captura de 1134.20 Gg de CO2, polo cual envalórase una emisión neta de 31 373.05 Gg CO2eq. El CO2 emitíu pola quema de combustibles na categoría enerxía ye la emisión más sobresaliente de tolos GEI. La fonte de mayor emisión ye la termoeléctrica de Tula. La categoría enerxía tamién ye responsable de la mayor emisión de SO2, debíu principalmente a la quema de combustóleo de munches industries. La categoría procesos industriales ocupa'l segundu llugar. En parte poles altes emisiones de COVDM y amás pol CO2, debida principalmente a la fabricación de cementu, cal y mineral de manganesu. La categoría refugayes ocupa'l tercer llugar, debíu especialmente a la emisión de metanu. Esisten diez conceyos n'Hidalgo con problemes de contaminación ambiental: Pachuca de Soto, Mineral de la Reforma, Tizayuca, Tulancingo de Bravo, Tula de Allende, Tepeji del Río de Ocampo, Ixmiquilpan, Zimapán y Huejutla de Reyes.
Centros deportivos
L'Estadiu Hidalgo ye l'estadiu más importante del estáu, foi inauguráu'l 14 de febreru de 1993, el complexu ye tamién llamáu "El Furacán", y cuenta con capacidá averada de 30 000 persones. Este foi unu de los estadios sede de la XIV Copa Mundial de Fútbol Sub-17 Méxicu 2011, que s'apostó del 18 de xunu al 10 de xunetu de 2011. La Plaza de toro Vicente Segura ye la plaza de toros más importante del estáu, alcontrada na ciudá de Pachuca de Soto, tien capacidá pa 10 000 asistentes. Otros de los principales estadios d'Hidalgo son: Estadiu Revolución Mexicana (fútbol), Estadiu Alfonso Corona de la Rosal (béisbol), Polideportivu "Carlos Martínez Balmori" (basquetbol) y l'Estadiu 10 d'avientu (fútbol).
Virreinatu de Nueva España
Escontra 1780 los indíxenes de dellos pueblos cercanos a Zempoala protestaron porque la Real Facienda quería cobra-yos l'impuestu al pulque. El 15 de mayu de 1803 Alexander von Humboldt llega a Pachuca y visita les mines de Mineral del Monte. Amás de los Prismes basálticos de Santa María Regla n'Huasca de Ocampo, el 21 de mayu parte para Atotonilco el Grande. El 22 de mayu pernocta na llocalidá de Baños de Atotonilco cerca de la Villa de Madalena y la Ponte de la Madre de Dios. Mientres el 23 y 24 de mayu percorrería la zona d'Actopan, pa dempués partir el 25 de mayu camín de la Ciudá de Méxicu. En 1807 en Tulancingo, l'autoridá española encarceló al gobernador indíxena y a los sos oficiales porque se negaron a pagar un impuestu extra pa reparar la ilesia.
Probeza y marxinación social
Acordies con el Conseyu Nacional d'Evaluación de la Política de Desarrollu Social en 2014, el 54.3 % del total de la población atopar en probeza, de los cualos el 42.0 % presentaben probeza moderada y el 12.3 % taben en probeza estrema. Acordies coles midíes en 2008 el 55.0 % de la población atopar en probeza pa 2010 menguo a 54.8 %, pa 2012 menguo a 52.8 % y pa 2014 el porcentaxe volvió aumentar a 54.3 %.
Independencia de Méxicu
El 25 de febreru de 1814 vuelve dase un enfrentamientu en Tulancingo. El 27 de payares de 1814 les fuercies de Osorno ataquen la plaza d'Apan, pero nun consiguen vencer la resistencia realista, polo que se retiren pa tornar nuevamente'l 4 d'avientu, con igual resultáu. Pa finales de 1816 y principios de 1817 el territoriu del estáu d'Hidalgo taba práuticamente en manes de los realistes.
Vivienda
N'Hidalgo 66.9 % de les viviendes tien pisu de cementu o firme y 29.5 % pisu de madera, mosaicu o otru recubrimientu; lo qu'en xunto representa 96.4 puntos porcentuales. La disponibilidad del serviciu d'enerxía llétrica nes viviendes particulares habitaes ye de 98.5 %. N'Hidalgo 95.3 % de les viviendes particulares habitaes disponen d'agua entubada y 90.9 % de les viviendes particulares habitaes disponen de drenaxe.
Primeros años del Méxicu independiente
Dempués de terminada la independencia formó'l Primer Imperiu Mexicanu, en 1823 Pedro Espinosa, gobernante de Pachuca, xuntar al Plan de Casa Mata y pronúnciase pola Primer República Federal de Méxicu. Na so salida de Méxicu Agustín de Iturbide permanez en Tulancingo del 3 al 20 d'abril de 1823, escoltáu poles fuercies del xeneral Nicolás Bravo. En 1828 les diferencies ideolóxiques enfrentaron a Nicolás Bravo y Guadalupe Victoria. Bravo fíxose fuerte en Tulancingo y ente'l 6 y 7 de xineru foi atacáu por Vicente Guerrero.
Probeza y marxinación social
Los conceyos con mayor porcentaxe de población en probeza estrema fueron: Xochiatipan, Yahualica, Huehuetla, Tepehuacán de Guerrero y San Felipe Orizatlán. Los conceyos que menor porcentaxe de la so población en probeza estrema fueron: Mineral de la Reforma, Pachuca de Soto, Tizayuca, Atotonilco de Tula y Tepeapulco.
Zones metropolitanes
Pal estáu d'Hidalgo concéntrense trés zones metropolitanes, con base nos criterios establecíos pol Grupu Téunicu pa delimitar les zones metropolitanes del país, siendo la ZM de Pachuca, ZM Tulancingo y la ZM de Tula. El conceyu de Tizayuca considérase dientro de los conceyos metropolitanos de la Zona Metropolitana del Valle de Méxicu.
Dómina contemporánea
Mientres el periodu del gobernador Vicente Aguirre de 1945 a 1951; decretóse l'autonomía del Institutu Científicu y Lliterariu. Mientres el periodu del gobernador Quintín Rueda Villagrán de 1951 a 1957; la mayor parte de la construcción d'infraestructura concentrar en Pachuca, y construyóse amás el complexu industrial en Ciudá Sahagún. De 1957 a 1963 el gobernador Alfonso Corona de la Rosal avanzáronse les carreteres a Metepec y a Mineral del Mozu.
Agricultura y silvicultura
Tocantes a agricultura a pesar de ser una zona semidesértica, el Valle del Mezquital ye moteyáu "La Tenada d'Hidalgo", por cuenta de la so gran producción; el 61 % de la población del Valle del Mezquital, viven de l'agricultura.
Conquista de Méxicu
thumb|220px|right|Pintura del [[Llenzu de Tlaxcala onde s'amuesa la derrota de Señoríu de Metztitlán frente a los conquistadores españoles y los sos aliaos tlaxcaltecas.]]
Probeza y marxinación social
thumb|220px|left|[[Huehuetla (Hidalgo)|Huehuetla unu de los conceyos con mayor marxinación social.]]
Relixón
Los mestróns y xamanes inda predominen dientro de la concepción de los habitantes, sobremanera, nes comunidaes más alloñaes, enclavaes metanes la sierra. Les creencies populares refieren a que curen agüeyamientos, del aire, tosferina, rabia, dolores causaos pol trabayu, del espantu, infeiciones cutanees, etc. La Santa Muerte venerar nel estáu d'Hidalgo dende 1965, nel estáu esti cultu desenvuélvese principalmente nes llocalidaes de Pachuca y Tepatepec.
Conquista de Méxicu
En 1522 Hernan Cortés unvió guerreros tlaxcaltecas, al mandu d'unu d'el so capitanes españoles, par conquistar el Señoríu de Metztitlán. Pola presencia de la espedición de Francisco de Garay que causó grandes desordes y violencia na Rexón Huasteca, n'ochobre de 1522 Hernán Cortés parte escontra la Huasteca llegando hasta'l norte de Veracruz. Escontra'l fin del mesmu añu y tres 25 díes de combates sangrientos, Cortés llogró torar la resistencia y torna a Méxicu. En 1523 tres el so tornó de la Huasteca, Cortés emponer a Tutotepec, ordenó aforcar al gobernante y castigó severamente a esti señoríu.
Vivienda
thumb|220px|left|[[Demografía de Pachuca de Soto|Barrio Altos en Pachuca de Soto.]]
Zones metropolitanes
La zona metropolitana de Pachuca ta integrada polos conceyos de Pachuca de Soto, Mineral del Monte, Mineral de la Reforma, San Agustín Tlaxiaca, Epazoyucan, Zapotlán de Juárez y Zempoala. Siendo Pachuca de Soto y Mineral de la Reforma los conceyos centrales.
Industria manufacturera
Les industries manufactureras son el sector más importante d'Hidalgo, estes industries apurren 28.84 % del PIB d'Hidalgo. Nel rubro d'infraestructura granible, l'estáu cunta con trece parques industriales y/o teunolóxicos operando, allugaos ye Pachuca de Soto, Mineral de la Reforma, Tula de Allende, Tizayuca, Huejutla de Reyes, Atitalaquia y Ciudá Sahagún.
Medios de comunicación
Cuntar cola estación de radio La Voz del Pueblu Hñahñu (XHCARH) en Cardonal, perteneciente a la Comisión Nacional pal Desarrollu de los Pueblos Indíxenes (CDI); empecipiáronse pruebes de tresmisión el 16 de xunetu de 1998, y foi inaugurada oficialmente'l 12 de xineru de 1999. Tresmite en idioma otomí, náhuatl y español, y abarca gran parte d'Hidalgo y de los estaos de Querétaro, Veracruz, San Luis Potosí y l'estáu de Méxicu. La Universidá Autónoma del Estáu d'Hidalgo cuenta con cuatro radiodifusoras Pachuca, en Huejutla, San Bartolo Tutotepec y Zimapán.
Traxe típicu
El vestuariu de la muyer de la Sierra de Tenango componer d'una blusa de cobertor con adornos bordaos en filo verde o colloráu, que cubren el costazu y parte de la pequeña manga; falda de color negru, azul o café, que s'enredar a la cintura y cinxir con una faxa de regular anchor, texida nel telar de cintura de tipu prehispánicu.
Indicadores económicos
Mientres 2014 n'Hidalgo'l valor de les esportaciones, algamaron un monto de 1721.6 millones de pesos, lo que representó'l 0.5 % a nivel nacional. Destacó como principal actividá la industria manufacturera con un valor nes sos esportaciones de 1719.1 millones de pesos. Los subsectores con mayor participación fueron: productos derivaos del petroleu y del carbón (40.1 %) y equipu de tresporte (34.4 %). Con al respeutive de les remeses, algamó un total de 725.2 millones de pesos mientres el periodu xineru-avientu de 2015.
Educación cimera
Ente los centros de calter priváu qu'imparten estudios a nivel cimeru sobresalen: el Centru Hidalguense d'Estudios Cimeros (CENHIES) institución privada d'educación de niveles básicu a superior; la Universidá del Fútbol y Ciencies del Deporte la cual cunta con un modelu d'enseñanza en redol al deporte. Tamién sobresalen la Universidá La Salle, Campus Pachuca (ULSA) y l'Institutu Teunolóxicu d'Estudios Cimeros de Monterrey, Campus Hidalgo (ITESM).
Deporte
Nel basquetbol destaquen los equipos universitarios, del CENHIES Los Lleones (as); y les Garces de Plata de la UAEH, que ye unu de los equipos fundadores de la Lliga Nacional de Baloncestu Profesional de Méxicu. El golf foi introducíu ente 1822 y 1825 col ingresu de compañíes britániques y a mediaos del SIEGLU|XIX||s|1}}, el golf yá se xugaba en Pachuca. A pesar de nun cuntar con documentos que lu confirmen, sábese qu'en 1898, un miembru del conseyu direutivu del club escocés de Saint Andrews, visitó un campu de golf en Pachuca. Pa 1924 fundir na ciudá'l Pachuca Country Club.
Educación media cimera
El Cecyteh crear en 1991 mientres l'alministración de gobernador Adolfo Llugo Verduzco; el 19 de mayu de 1992 la LIV Llexislatura del Congresu d'Hidalgo, sanciona la creación del CECyTE Hidalgo por aciu el decretu Non. 229, col cual créase oficialmente; y ye publicáu nel diariu oficial el día 6 de xunetu de 1992. El Cecyteh cunta con 40 planteles nel territoriu estatal. El Cobaeh créase'l 28 de setiembre de 1984, por Decretu númberu 16 expedíu pola LII Llexislatura del Congresu d'Hidalgo, y empecipia les sos operaciones formalmente'l 28 de spubeptiembre de 1987. El Cobaeh ta integráu por 53 planteles escolarizaos y 79 CEMSAD.