cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eduardo Gota Losada
Biografía
D'orixe aragonés, la so familia treslladóse a vivir a Asturies en 1942 onde'l so padre foi destináu como funcionariu de l'alministración del Estáu. Ellí Gota Losada formóse y llicenció en Derechu na universidá uvieína en 1952, onde tuvo ente los sos profesores a Torcuato Fernández-Miranda. Llogró ventidós matrícules d'honor con Premiu Estraordinariu Fin de Carrera. Coló dempués a Madrid onde ingresó na Escuela Xudicial (1957), aportando a la judicatura dos años más tarde como xuez de primera Instancia ya Instrucción na llocalidá alavesa de Laguardia. Dempués d'otros dos destinos, Tinéu y Puigcerdá, aportó como maxistráu a la sala de lo Contencioso Alministrativu de l'Audiencia Territorial d'Uviéu. Establecíu definitivamente n'Asturies, dende 1966 foi profesor de Derechu alministrativu na Universidá d'Uviéu, presidió l'Audiencia Territorial (1970) y, tres l'aprobación del Estatutu d'Autonomía d'Asturies en 1983 y la creación del Tribunal Superior de Xusticia de dicha comunidá autónoma, foi'l so primer presidente dende 1989 hasta la so xubilación en 2000. Foi miembru de la Real Academia Asturiana de Xurisprudencia.
Cyphon schawalleri
Cyphon schawalleri ye una especie de coleópteru de la familia Scirtidae.
Distribución xeográfica
Habita en Yunnan (China).
Ediciones Júcar
Ediciones Júcar o Editorial Júcar ye'l nome d'una empresa creada pol llibreru asturianu Silverio Cañada (Xixón, 1932 - Uviéu, 2002).
Historia
Mientres el franquismu vendía clandestinamente llibros prohibíos importaos na Universidá d'Uviéu (Sartre, Marcuse, Gramsci). Fundó cola so esposa la Llibrería Universal y montó la prestixosa Editorial Júcar en Xixón (1967), asina llamada por que nun la rellacionaren col so autor, sinón con daquién de Murcia; empobinada por José Manuel Caballero Bonald, llegó a sacar al mercáu alredor de 2.000 volumes. Cañada destacar por haber creáu unu de los proyeutos culturales más rentables de la España d'entós: la Gran enciclopedia asturiana, que tresformó nun ésitu gracies a la so forma de comercializala, inédita entós: la distribución en fascículos coleicionables, una novedosa idea que güei acabaron adoptando cuasi toles editoriales. L'autor intentaba emular una enciclopedia catalana que publicara Editorial Salvat pocos años antes; Silverio Cañada llegó a sumar 21 tomos dende la so apaición en 1970 y prosiguió con una Gran enciclopedia gallega; anque proyeutó l'aragonesa, nun llegó a realizala. La coleición «Los Xuglares» afayó a los mozos la vida y lletres de cantantes como Leonard Cohen, Bob Dylan, Los Beatles o The Who.
Editó tamién numberosos llibros y folletos sobre política revolucinaria: socialismu, anarquismu, sindicalismu, pedagoxía radical, ecoloxía social, pensadores marxistes y antiautoritarios, nueva esquierda, etc.
Publicáronse títulos sobre asuntos tan diversos ya interesantes como la poesía culterana del XVII, la Socioloxía de la relixón, filósofos como Gilles Deleuze o les primeres obres de Luis Sepúlveda, y consagróse una serie a antoloxíes billingües de poesía internacional provistes d'interesantes y estensos estudios preliminares, la coleición mariella Los Poetes empobinada por Ángel Pariente, según otra coleición, Biblioteca de traductores. Cañada intentó coles mesmes imprimir nos setenta una Historia de les Revoluciones que nunca saldría a la lluz, anque la censura, cola que siempres tuvo que batallar, aprobara a remolera el testu de los primeros volumes; l'agresiva campaña publicitaria sollertó al poder (el metro madrilanu amanecía anubiertu de xigantescos cartelos coles imáxenes de Mao, de Lenin o del Che Guevara) y foi prohibida. Por fin algamó-y la crisis económica por una fallíu iniciativa en negocios inmobiliarios y los sos títulos quedaron acutaos a llibros sobre cocina, turismu rural o teatru asturianu.
Valverdejo
Valverdejo ye un conceyu español de la provincia de Cuenca, na comunidá autónoma de Castiella-La Mancha. Tien un área de 32,47 km² con una población de 101 habitantes (INE 2015) y una densidá de 3,17 hab/km².
André Franquin
Visión xeneral
A la manera d'Hergé nel Journal de Tintin, André Franquin ye unu de los pegoyos del cómic belxicanu, que tenía trabayao abondos años al llau de Peyo, Morris, y Will en Le Journal de Spirou. Distínguese pola calidá del so dibuxu, especialmente nel reflexu de los movimientos y la espresión de los personaxes, en particular de los animales. Per otra parte, Hergé dixo: « al llau d'André Franquin, yo nun soi más qu'un probe dibuxante ». Destaca tamién pola inventiva del so humor, davezu coloreáu de poesía. El so esmolecimientu pola perfeición gráfica, aliada a la posición histórica de la so carrera, dan obres que seducen a toles xeneraciones de llectores. N'efeutu, asitiáu nun periodu onde'l cómic ta fundamentalmente destináu a los más mozos, fai historietes accesibles a un públicu xoven, pero inxer detalles que nun surden más que con una llectura más fondera. Desendolca esi principiu con Gaston Lagaffe, que-y da popularidá, pero nun faira más cómic «p'adultos» hasta'l fin de la so carrera, coles Idées noires y el magazine Fluide Glacial.
Los entamos
André Franquin entamó la so carrera nel Moustique, un magazine empobináu a esparder programes de radio y de televisión, asoleyáu por Dupuis. Ente 1945 y 1952, dibuxó portaes, asina como gags nuna plancha con pallabres abaxo. Tamién fizo dibuxos publicitarios.
Puede yá destacase una bien bona espresión de los personaxes, asina como una tendencia al humor negru simple (los personaxes tan verdaderamente nuna situación desagradable, pero esa pasa cola espresión cómica del dibuxu).
A lo llargo d'esta dómina, Franquin fai tamién delles portaes pal selmanariu Bonnes soirées, que permiten comprender el so talentu nel dibuxu figurativu.
Periodu 1: les aventures
Dupuis teniendo contratao a André Franquin pal Moustique y remarcao'l so talentu, propón-y facer una aventura de Spirou y Fantasio : Le Tank. Esa aventura ye dibuxada en 1946, y asoleyada en 1947 nel Almanach Spirou. Por embargo, Spirou continuará siendo dibuxáu paralelamente por Jijé en Le Journal de Spirou.
Pero esi dibuxante tando atrayíu por otres realizaciones, aprovecha la ocasión pa dexa-y a André Franquin, en xunu de 1946, la serie Spirou y Fantasio. Esti trespasu de poderes fízose nel cursu del rellatu La Maison Préfabriquée, ente la viñeta 48 y la 49. Ye bien difícil ver el cambéu, André Franquin esforzóse en facelu inapreciable.
Les posibilidaes gráfiques d'André Franquin apaecieron meyor nel episodiu siguiente: L'Héritage. Nél vese especialmente a numberosos animales, que dan una nota d'humor suplementariu al rellatu. Los mures sosprendíos en plena discusión, el gorila pidiendo una propina dir a fumar un pitu y beber un whisky, los crocodrilos coceándose con una llarga sorrisa sobre les sos preses, dan una nueva dimensión en humor del cómic. Alcuéntrase ellí tamién un lleón y unos lleopardos, asina como elefantes, constituyendo ya una gran parte del parque faunísticu de Franquin.
Diez aventures se suceden con un estilu abondo homoxeneu, hasta Mystère à la Frontière, en 1950. Notaremos tovía diversos animales, como un xabaril, en Spirou et les plans du Robot, pero tamién dellos coches con una tracción delantera prefigurando l'afinidá d'André Franquin cola marca Citroën. Debemos mencionar tamién l'episodiu del combate de Spip con un mur en Spirou sur le Ring, que según dellos comentaristes, prefigura les Idées noires, con un dibuxu en negru total en contralluz.
Nel cursu d'esti primer periódu, Franquin dibuxa aventures abondo curties (20 planches de media, máximo 39 planches en L'Héritage). Los otros personaxes que Spirou, Fantasio, Spip son cada vez diferentes, salvo’l Profesor Samovar que lu vemos en Le Savant Fou y Les Plans du Robot (podemos ver nesi personaxe una prefiguración de Zorglub).
Periodu 2: El mundu de Franquin
Il y a un Sorcier à Champignac (guión de Henri Gillain, hermanu de Jijé) inaugura en 1951 el mundu de Spirou tal como la mayor parte de los sos llectores lu conocen. André Franquin atopó'l perfil definitivu de los sos personaxes y da-yos una gran importancia: el Conde de Champignac. Per otra parte, con Maire de Champignac, Monsieur Duplumier, y el pueblu de Champignac, entama a construir un pequeñu mundu que se perfilará al filu de les aventures hasta convertise en familiar a tou llector avezáu. D'otra parte, con 57 planches, Il y a un sorcier à Champignac entama una serie de grandes aventures.
Asoleyáu en Le Journal de Spirou ente 1951 y 1952, Spirou et les Héritiers permítenos descubrir al Marsupilami, Zantafio, primu poco recomendable de Fantasio, el constructor del automóvil Turbot y los sos pilotos, y sobre too la inventiva mecánica de Franquin col Fantacopteru y dellos aparatos motorizaos.
La Turbotración, soberbia creación automóvil (realizada a tamañu real más tarde, sobre un xasis Citroën) apaez en La corne de rhinocéros inicialmente llamáu Spirou et la Turbotraction.
El talentu pa los animales del dibuxante son particularmente valoraos ente 1956 y 1957, con Le Gorille a bonne mine, Le Nid des Marsupilamis y Le voyageur du Mésozoïque. Esta última aventura desarrolla, abondo enantes que Jurassic Park, la idea d'un dinosauriu lleváu por unos cazadores a vivir na nuestra dómina.
La interconexón de los mundos de Franquin permítennos descubrir les apariciones de Gastón, en primer llugar cuasi anónimamente en Le voyageur du mésozoïque y Vacances sans histoires, depués más llargamente en La foire aux gangsters en 1958.
Periodu 3: el trabayu n'andecha
Paralelamente, en 1958 y 1959 Franquin dibuxa en collaboración con Roba (dibuxante de Boule et Bill) les aventures destinaes al periódicu Le Parisien Libéré. Franquin dibuxa fundamentalmente los sos personaxes habituales y Roba dibuxa los nuevos personaxes y la mayor parte de los decoraos. Tendremos asina Spirou et les hommes bulles, depués Les petits formats. Greg intervendrá darréu nel guión de Tembo Tabou. Dos d'eses aventures serán posteriormente asoleyaes en Le Journal de Spirou.
Franquin propónse darréu facer una nueva aventura con Zorglub, pero l'editor refuga la idea. Greg toma'l guión, el que da QRN sur Bretzelburg, que Gotlib considera como una « obra maestra absoluta ». N'efecto, André Franquin algamó'l so más altu nivel gráficu (dibuxu a pluma), y el guión ye irreprochable. L'ensamu ta estráu d'escenes bien perreres y desarróllase nun clima caricaturizáu de réxime totalitariu, onde Franquin pue espresar el so espíritu antimilitarista. Paradóxicamente, dalgún personaxe del mundu habitual d'André Franquin nun intervién, el mundu de Spirou será reducíu al mínimu con Fantasio, Spip y el Marsupilami. L'aspectu fantásticu reduzse al comportamientu « humanizáu » de los dos animales de compañía. Otra paradoxa, esta historia ye interrumpía a lo llargo de más d'un añu durante la so publicación nel Journal de Spirou, pola mor de la depresión de Franquin. L'álbum ye publicáu en 1966, pero la edición íntegra, compuesta por 65 planches (que será l'aventura más llarga fecha por Franquin) nun se publicará hasta 1987.
André Franquin dexa'l personaxe col qu'entamó la so carrera. Dibuxa tovía Bravo les Brothers, episódiu bien perreru que podemos considerar tanto como un gafe de Gastón como una aventura de Spirou, depués Panade à Champignac, na que se vuelve a atopar a Zorglub. Apunta, dos planches anantes del fin de l'aventura, un «falsu fin» destructivu y mui bien montáu, prefigurando l'abandonu por parte de Franquin de los sos personaxes. N'efecto, dexará la serie Spirou y Fantasio a Jean-Claude Fournier, dibuxando el Marsupilami durante dalgún tiempu, anantes de facer una serie a parte.
Modeste y Pompon
Depués d'un desacuerdu col so editor Dupuis, Franquin comprométese en 1955 nel Journal de Tintin pa une serie de gags nuna plancha. Trátase de la serie Modeste et Pompon, na qu'atopa más lliberta que nes aventures de Spirou y Fantasio, que continúa ensin embargo nel Journal de Spirou. Esto da-y munchu trabayu (tres planches a la selmana) y vien a esplicar la sobriedá del dibuxu y una cierta monotonía que fluye. Ensin embargo paez qu'eso sirvió a Franquin p'atopar nel gag selmanal un ritmu que-y convien y qu'utilizará con más ésitu en Gaston Lagaffe. Podemos notar delles « invenciones » premonitories, como la caxa elléctrica y el telecomandu pa televisión, que nun esistíen nesa dómina. Per otru llau, como munches d'eses historietes se desarrollen nes habitaciones de los personaxes, esta serie ye interesante como testimoniu de la decoración modernizante de la época.
Destaca, en medio de los personaxes secundarios, l'irascible Mr Ducrin, vecín de Modeste, que prefigura el personaxe de Joseph Boulier que s'atopará na serie Gaston, y que ilustra bien el refugu de Franquin pola burocaria.
Greg, Goscinny, Peyo y Tibet contribuyeron a esta serie que termina en 1959 y totaliza 182 planches. Será retomada depués por otros dibuxantes.
Greg creara'l personaxe de Ducrin que correspuende igualmente a los sos habituales caricatures de pequeño burgueses (como Achille Talon). Goscinny en revancha, pon n'escena al "otru" vecín, Mr. Dubruit, que respuende al so gustu polos babayos felices sosceptibles d'acarretar diverses situaciones cómiques.
Gaston Lagaffe
Gaston Lagaffe ye'l personaxe que tuvo más ésitu ente les diverses creaciones de Franquin. Apaez nel Journal de Spirou en febreru de 1957, ensin que sepa que lo ta faciendo. El Journal de Spirou ta interiormente animáu por diversos personaxes, de los que Spirou y Fantasio, fuera de les sos aventures stricto sensu y presentaos como si fueren emplegaos reales del periódicu (Fantasio ye periodista de Dupuis''). Gaston ye presentáu como un nuevu emplegáu, pero ensin emplegu definíu: ye un « héroe ensin emplegu ». Al principiu apaez en dibuxos humorísticos, solu o con Fantasio. El so gafe toma finalmente una forma regular, y Jidéhem ye asociáu a la realización. Debe notase que’l gaffe N°1 (Spirou N°1026) representa a Gaston desfaciendo una columna militar con un sacu de nueces: Franquin aprovecha esta ocasión única pa mostrar el so menospreciu a la organización militar.
Ye la dómina más prolífica de Franquin: paralelamente a la creación de Gaston, encadena Le nid des marsupilamis y Le voyageur du mésozoïque, y continúa con Modeste y Pompon nel Journal de Tintin. Ensin contar con numberoses ilustraciones y portaes pal selmanariu de Spirou.
L'ésitu medra a lo llargo de los años y Gaston ocupa media plancha na portada. A partir de 1968, Franquin trabaya solu, y produz gags nuna plancha. Más sero, cuando dexa a Jean-Claude Fournier les aventures de Spirou y Fantasio, esi últimu desapaez de la serie (probablemente por tener cometío graves « gafes » a la escontra de MM Dupuis y De Mesmaeker, gaffes N°467 et 478). N'efecto, un personaxe de cómic nun pue apaecer al mesmu tiempu dibuxáu por dos dibuxantes diferentes. Ye entós cuando Prunelle se convertirá en cabeza de turcu tituláu de Gastón, hasta'l fin de la serie
Franquin esprésase al máximo nesta serie (Gaston ye'l so personaxe, contrariamente a Spirou nel qu'atopa una obligación). Si los gags hilarantes son mayoritarios, les invenciones diverses, momentos poéticos, crítiques de la sociedá de la urxencia y el consumu, y incluso mensaxes ecoloxístes y humanitarios pue que constituyan la parte más interesante de la serie. Per otra parte, Franquin pue manifestar allí'l so talentu colos animales de compañía de Gaston (gatu, gavilueta, mur, vaca ...) y sobretoo la so téunica de los « efeutos de soníu » en cómic, consistentes nel aspectu quasi-auditivu pol trabayu sobre les lletres, la coloración y la disposición y la escoyeta de les onomatopeyes.
Le Petit Noël
Paralelamente a les aventures de Spirou, Franquin dibuxa de xemes en cuando (con ocasión de númberos especiales del Journal de Spirou, por Pascua o Navidá por exemplu) aventures curties destinaes a un públicu mozu. Le Petit Noël, personaxe qu'apaeció delles veces nes sos histories (n'ocasiones col Marsupilami) ye un rapaz solitariu, que caleya errante desesperadamente nes cais de Champignac a la gueta de distración o d'un alcuentru prestosu. Representa una de les meyores espresiones poétiques de Franquin, especialmente en Noël et l'Élaoin, asoleyada en 1959 nel Journal de Spirou. L'Élaoin ye una especie de robot que se desplaza por brincos, que ye capaz de facer un montón de coses según lo que'él observa nos pensamientos de la xente – una especie d'Aladín modernu -. Según el Petit Noël, « ye una maquina tan perfeccionada que ye como unu ... meyor… ».
Les Idées Noires
En 1977, apaecerá nel selmanariu de Spirou un suplementu de 8 páxines tituláu Le Trombone illustré. Trátase d'una especie de « parásitu » (nel sentíu biolóxicu del términu) del Journal de Spirou, grapáu nel interior, nel que s'atopen coses bien inhabituales pal periódicu, especialmente l'humor negru y l'humor vis-à-vis de la relixón catolica, mostráu por Yvan Delporte y Franquin. Dibuxantes ayenos al selmanariu de Spirou vienen a xuntase a eso qu'asemeya ser una chancia d'intelectuales guasonos, atrancaos no « políticamente correcto » del Journal de Spirou. Apaecerán una trentena de números d'esi suplementu.
Franquin entama aquí una serie d'historietes llamaes Idées noires, onde s'espresa d'una manera nueva. Ye agresivu. Utiliza les sos capacidaes humorístiques pa denunciar los aspectos sórdidos de la nuestra sociedá. Los sos blancos principales son los aprovechaos, los cazadores, los militares, los fachendosos, la sociedá contaminante, l'espectáculu, la relixón, pero pue ser tamién la especie humana en xeneral, por un humor negru gratuitu. Los dibuxos son efectuaos con munchu negro, dando una sensación cochambrosa evocando un universu onde la claridá nun existe.
Depués de la interrupción del Trombone illustré, la serie Idées Noires continúa en Fluide glacial, dirixíu por Gotlib, admirador y amigu de Franquin. Una buena sesentena de planches serán asina asoleyaes, y darréu editaes n'álbum.
Pol so humor corrosivu, la calidá del dibuxu y la so orixinalidá, esta serie ye a menudo considerada como la obra maestra de Franquin.
Firmes, monstruos, títulos y ilustraciones diverses
Qu'eso seya de les sos series regulares o nel cuadru de diverses ilustraciones, Franquin a menudo busca deslizar detalles animaos o irónicos, non siempre visibles durante la primera aproximación. Esta particularidá dio llugar a unu de los más curiosos recopilatorios de dibuxos: un recopilatoriu tituláu Signé Franquin, reproduciendo más de 200 firmes. N'efecto, ye animáu a firmar diverses histories d'una manera cachonda, retomando'l tema de la historieta nun dibuxu que figura na so firma.
Nel mesmu espíritu, pero más clásicu, un álbum tituláu Le Trombone Illustré recueye los títulos d'esti magazine, que cada ún constituye una pequeña historia.
Isabelle: Franquin guionista
Franquin entama la so collaboración na serie Isabelle, iniciada por Will, Delporte y Raymond Macherot, en 1978. Trátase d'una serie que se desarrolla nun universu nel que la bruxería ye tratada baxo un ángulu prestosu, con numberosos xuegos de pallabres y bromes. Franquin asegura la trama xeneral. Delporte los xuegos de pallabres y otros diálogos, y Wil el dibuxu. Franquin collabora nos álbumes 3 a 7, la serie terminase ensin él al fin del décimu álbum.
Franquin exerce tamién el papel de guionista con Delporte pal dibuxante Frédéric Jannin, pa Les démêlés d'Arnest Ringard et la taupe Augraphie, en 1981.
Les Tifous
Les Tifous representen una anecdota na obra de Franquin, pero una masa enorme de trabayu na carrera del dibuxante. Ye n'efecto en parte a causa d'esi proyeutu de dibuxu animáu polo que Franquin abandonó la serie Gaston. Les Tifous son unos seres peludos, simpáticos, en que la socieda recuerda un poco la de los Schtroumpfs. Unos millares de dibuxos fueron realizaos col fin d'una publicación en pantalla, y dieron más de siete hores de dibuxos animaos na televisión en 1990. Desgraciadamente, l'ésitu nun tuvo al altor de la inversión, y los Tifous fueron escaecíos. Queda un álbum apaecíu en 1990: Les Tifous.
Bibliografía
(Además de la llarga biblio grafía de Spirou et Fantasio, Gaston Lagaffe, Idées noires, Le Marsupilami, Modeste et Pompon)
Georgia Hale
Georgia Hale foi una actriz de cine mudu.
Biografía
Hale empezó la so carrera como actriz a principios de los años 20, y ye conocida pol so personaxe na película The Gold Rush (1925) de Charlie Chaplin.
Hale caltuvo una estrecha rellación con Chaplin ente los años 20 y 30. Dedicar a la danza, y llogró dineru d'unes inversiones en Southern California. Según les sos memories, participó tamién na ciencia cristiana.
Escribió un llibru avera y les sos esperiencia con Chaplin, Charlie Chaplin: Intimate Close-Ups. Foi escritu nos años 60, pero nun foi publicáu hasta 1995, una década tres la so muerte, cuando Heather Kiernan editó'l so manuscritu y foi publicáu por The Scarecrow Press.
Henrietta Müller
Frances Henrietta Müller foi una muyer chilena británica. Foi una teosófica y figura importante del activismu polos derechos de les muyeres.
Biografía
Henrietta Müller nació en Valparaíso, Chile, l'añu 1846. Fía de William Müller y Maria Henrietta Muller. Siendo una neña, ella recibió poca educación formal pero falaba 6 idiomes y almitir en Girton College na Universidá de Cambridge en 1873. Foi ende onde empezó a arreyase col movimientu feminista, ayudando a formar el "Womens Trade Unions" y "The Womens Printing Society" xunto a Emma Paterson.
Müller dexó Cambridge en 1878 y el mesmu añu presentar pa la Xunta escolar de Londres. El so camapaña foi bien granible y foi según convirtióse na primer muyer miembru de la xunta. Mientres el so mandatu, ella convenció a los demás miembros de la xunta d'emplegar a muyeres trabajadaras aludiendo a que "esto aforraría dineru yá que se-y va pagar menos qu'a los homes emplegaos". Arreyar con Annie Leigh Browne y Mary Stewart Kilgour estableciendo per primer vegada una residencia puramente femenina del College Hall, en Bloomsbury, antes de dexar la xunta escolar en 1885.
En 1883 Müller fundó la Sociedá pa Promover la Torna de les Muyeres como Guardianes de la Llei de la Probeza (Society for Promoting the Return of Women as Poor Law Guardians), creyendo que'l trabayu nel sistema de la Llei de los Probes (Poor Law) yera más fayadizu pa les muyeres. Foi tamién miembru executivu de l'Asociación Nacional de Vixilancia (National Vigilance Association), que s'opunxo a la esplotación sexual de les muyeres y sofitó el zarru de chamizos, pero arrenunció en 1888 cuando la organización describió folletos sobre l'anticoncepción como "lliteratura viciosa"; Müller creía que l'anticoncepción podría fortalecer a les muyeres. Ella tamién taba nel comité executivu de la Sociedá Nacional pal Sufraxu de les Muyeres (National Society for Women's Suffrage) y yera un partidariu del movimientu de la templanza.
Müller escribió numberosos artículos pal Westminster Review onde aldericó temes tales como'l empoderamiento de muyeres ensin casar y criticó el matrimoniu contemporaneu. En 1888 ella fundó'l so propiu periódicu, el The Women's Penny Paper (más palantre tituláu The Woman's Signal), el primer periódicu de les muyeres en Londres, [2] ella corrixó'l papel sol seudónimu d'Helena B. Temple.
En 1891, Müller retirárase na so mayor parte de la política y l'activismu feminista, y xunióse a la Sociedá Teosófica. L'añu siguiente viaxó a la India como conferenciante en nome de la sociedá y fíxose conocida como "la muyer sufraxista de sonadía". [1] Dempués de conocer a Swami Vivekananda nel Parllamentu de les Relixones del Mundu (Parliament of the World's Religions) en 1893, editó una serie de los sos llibros, incluyendo Conferencies de Colombo a Almora, publicáu en 1897. Adoptó a un fíu bengalí en 1895. Más tarde treslladóse a China y depués a los Estaos Xuníos, onde morrió en 1906 en Washington, DC. El so heriedu foi dexada a la so hermana Eva McLaren, tamién activista polos derechos de les muyeres, ensin mención de la so adopción Fíu na so voluntá.
Janet Gibson
Janet Gibson ye una bióloga y zoóloga beliciana que consiguió'l Premiu Medioambiental Goldman en 1990 polos sos esfuerciu de caltenimientu de los ecosistemes marinos a lo llargo de la mariña de Belicesobremanera'l sistema de reserves de la barrera del petón. A la Barrera del Petón de Belize, la UNESCO concedió-y el títulu de Patrimoniu de la Humanidá en 1996 gracies a los esfuercios de Gibson ente otros.
Biografía
thumb|Reserva marina de Hol Chan Janet Gibson nació en Belice y estudió n'Estaos Xuníos bioloxía y zooloxía. A medianos de la década de 1980 empezó a trabayar como voluntaria pa la Belize Audubon Society. Ente 1985 y 1987, trabayó pa crear la Reserva marina de Hol Chan, faciendo campaña colos ciudadanos, les empreses, el pescadores y el gobiernu de Belice pa consiguir una reserva protexida y educándo-yos sobre la necesidá del proyeutu. Desenvolvió un plan de xestión, trabayó pa garantizar el financiamientu y sacó el proyeutu alantre. Los sos esfuercios fueron esitosos y en 1987 constituyóse la reserva oficial, siendo la primera d'esi tipu n'América Central. La reserva cubre alredor de tres milles cuadraes y ye una zona protexida que dexó la rexeneración de los pexes que primeramente s'escastaron, consiguiendo una gran variedá de pexes de los qu'agora pueden esfrutar los buzos.
Gibson forma parte de la Sociedá de Caltenimientu de Fauna y Flora de Belice y publicó numberosos trabayos científicos.
Noemi Lung
Carrera deportiva
Nos Xuegos Olímpicos de Seúl 1988 ganó la medaya de plata nos 400 metros estilu llibre, con un tiempu de 4:39.46 segundos, tres la estauxunidense Janet Evans y per delantre de l'alemana Daniela Hunger; y tamién ganó'l bronce nos 400 metros estilos, con un tiempu de 2:14.85 segundos, de nuevu tres l'alemana Daniela Hunger que ganó l'oru, y la soviética Yelena Dendeberova.
Bancu Central d'Exiptu
El Bancu Central d'Exiptu (CBE poles sos sigles n'inglés) ye l'autoridá monetaria d'Exiptu. El capital desembolsado del bancu ye de 1000 millones de llibres exipcies.
Funciones
Según el so sitiu web, el CBE:
Determinativo
Un determinativo, tamién conocíu como taxograma o semagrama, ye un ideograma utilizáu pa sistematizar categoríes semántiques de pallabres nes escritures logográficas, lo qu'ayuda a esaniciar ambigüedaes na so interpretación.
Los determinativos nun tienen una contrapartida direuta nel llinguaxe faláu, anque pueden derivar históricamente de glifos pa pallabres reales. Funcionalmente aseméyense a clasificadores n'idiomes del Asia Oriental (incluyendo al chinu, vietnamita, tailandés y xaponés) y en llingües de signos.
Por casu, los determinativos de los xeroglíficos exipcios inclúin símbolos de divinidaes, persones, partes del cuerpu, animales, plantes y llibros/idees astractes, lo qu'ayudaba na so comprensión llectora, pero non na so pronunciación.
Cuneiforme
En testos cuneiformes sumerios, acadios y hitites, munchos nomes tán precedíos o siguíos por una pallabra sumeria qu'actúa como determinativo, lo qu'especifica que la pallabra acomuñada pertenez a un grupu semánticu particular. Estos determinativos nun se pronunciaben. En treslliteraciones del sumeriu, los determinativos escribir en superíndices en minúscula. Si un signu determináu ye un determinativo simple (non pronunciáu) o un sumerograma (la ortografía logográfica d'una pallabra destinada a ser pronunciada), non siempres puede "determinase" ensin ambigüedá, yá que el so usu nun ye siempres consistente.
Dellos exemplos son: (KUR) pa países
Xeroglíficos exipcios
Nos xeroglíficos exipcios, los determinativos van a la fin d'una pallabra y antes de cualesquier sufixu. Cuasi cada pallabra sustantivos, verbos y axetivos - lleva un determinativo, dalgunu d'ellos, abondo específicu: "cebada del Alto Exiptu" o "coses escretaes". Créese que fueron utilizaos como separadores de pallabres y para dixebra semántica.
Los determinativos xeneralmente nun se trescriben, pero cuando se fai, son transcritos pol so númberu na Llista de signos de Gardiner.
Franciscu I de Francia
Francisco I de Francia, conocíu como'l Padre y Restaurador de les Lletres, el Rey Caballero y el Rei Guerrero, foi consagráu como rei de Francia el 25 de xineru de 1515 na catedral de Reims, y reinó hasta la so muerte en 1547.
El so reináu dexó a la nación francesa exercer un papel importante nos asuntos europeos y asitiase como una potencia económica de primer orde. Fíu de Carlos de Angulema y de Luisa de Saboya, pertenecía a la caña Valois-Angulema de la dinastía de los Capeto.
Francisco I ta consideráu como'l monarca emblemáticu del periodu del Renacimientu francés. El so reináu dexó un desenvolvimientu importante de les artes y les lletres en Francia.
Nel planu militar y políticu, el reináu de Francisco I tuvo llaráu de guerres y d'importantes acontecimientos diplomáticos. Tuvo un rival poderosu na figura del emperador y rei d'España Carlos I y tuvo de cuntar colos intereses diplomáticos del rei Enrique VIII d'Inglaterra, siempres deseosu d'asitiase como aliáu d'unu o otru bandu. Francisco I rexistró ésitos y fracasos, pero nun lu dexó al so enemigu imperial concretar los sos planes, que la so realización comprometería la integridá del reinu. Los esfuercios de los dos soberanos católicos en combatise l'unu al otru acarretaron pesaes consecuencies pal Occidente cristianu al dexar que l'imperiu otomanu apoderar de la cuasi totalidá del reinu d'Hungría y llegara hasta les puertes de Viena.
Mocedá y educación
Francisco I nació'l 12 de setiembre de 1494 en Coñá (Charente). El so nome vien-y d'el so padrín, Francisco de la Rochefoucauld. El so padre Carlos de Angulema, al cual Francisco nunca conoció, yera'l primu del rei Lluis XII de Francia y el fíu menor de la duquesa de Milán Valentina Visconti (1368-1408).
Ensin herederos, Lluis XII fixo llegar a la corte d'Amboise al pequeñu Francisco, acompañáu de la so madre Luisa de Saboya y de la so hermana mayor Margarita. Foi nesi castiellu y a veres del Loira onde creció Francisco.
Luisa de Saboya, vilba a los 19 años en 1495 cuando Francisco nun tenía más que 2 años, crio sola a los sos dos fíos. Yá de neñu, arrodiar de compañíes que caltendríen la so influencia hasta la so vida adulta, tales como Ana de Montmorency (1492-1567), Martin de Montchenu, Felipe de Brion y Roberto de La Mark, señor de Fleuranges. En 1502, Francisco cayer del caballu y alcuéntrase n'estáu críticu. La so madre cai enferma y nun vive más que pal sanamientu del so fíu a quien llama «César».
Cuando Francisco apuerta al tronu en 1515, tien 20 años y la reputación de ser un humanista. Escueye como emblema la sacavera. La so entrada en París el 15 de febreru de 1515 marca'l tonu del so reináu. Vistíu con un traxe en tela de plata y enllastráu de xoyes, encabrita al so caballu y llanza monedes al ensame. Ente que los sos dos predecesores, Carlos VIII de Francia y Lluis XII, pasaron enforma tiempu n'Italia, nun aprovecharon el movimientu artístico y cultural qu'ellí se desenvolvía. Sicasí, ellos dexaron el florecimientu ulterior del Renacimientu en Francia.
El contautu ente la cultura italiana y francesa mientres l'enllargáu periodu de les campañes d'Italia introdució les novedoses idees en Francia nel momentu que Francisco recibía la so educación. Munchos de los sos preceptores, ente los que se destacar François Desmoulins, el so profesor de llatín (llingua que Francisco nunca va asimilar dafechu), l'italianu Gian Francesco Conti y Christophe Longueuil, inculcaron nel mozu Francisco una enseñanza fondamente inspirada pol pensamientu italianu. La madre de Francisco taba interesada tamién nel arte renacentista y tresmitió esa pasión al so fíu, que, mientres el so reináu, apoderó la llingua italiana a la perfeición. Sicasí, nun ye posible asegurar que Francisco recibiera una formación humanista, sí, sicasí que recibió una educación que la sensibilizó (muncho más qu'a los sos predecesores) a esi movimientu cultural.
El mecenes y los artistes
thumb|Mediu testón de plata cola efixe de Francisco I.
Pa la dómina en que Francisco I apuerta al tronu, les idees del Renacimientu espublizárense en toa Francia, siendo Francisco unu de los promotores d'esi espardimientu. Encarga numberosos trabayos a los artistes a los que fai viaxar a Francia. Dellos trabayen pa él, ente ellos Andrea del Sarto y Leonardo da Vinci. Francisco I manifiesta un verdaderu ciñu pol vieyu home, al que llama «padre mio» y a quien instala en Clos Lucé, al algame del château royal d'Amboise. Leonardo apurre los sos más célebres obres, tales como La Gioconda, La Virxe, el Neñu Jesús y Santa Ana y San Juan Bautista. El rei confía-y diversu misiones, como la organización de les fiestes de la Corte en Amboise, la creación de traxes y l'estudiu de diversos proyeutos. Vinci permanez en Francia hasta la so muerte, nos brazos del rei según una lleenda puesta en dulda por ciertos documentos históricos.
Mientres una esposición de pintura a empiezos del sieglu XIX, pudo apreciase un cuadru de Gigoux representando a Leonardo da Vinci agonizante en brazos de Francisco I, tema yá encetada en 1781 por François-Guillaume Ménageot. La tradición pola que la pintura tuvo'l so propósitu fuelga namái sobre un epitafiu llatín. Leonardo da Vinci morrió nel castiellu de Cloux (actual Clos Lucé), en Amboise, el. Agora bien, nesa dómina, la Corte taba en Saint-Germain-en-Laye, onde la reina dio a lluz al rei Enrique II de Francia el 31 de marzu, y les ordenances reales feches el 1º de mayu tán rexistraes nesi sitiu. Entá más, el diariu de Francisco nun señala nengún viaxe del rei hasta'l mes de xunetu. Amás, l'alumnu de Leonardo, Francesco Melzi, a quien esti mandó los sos llibros y pinceles y fixo depositariu del so testamentu, escribió a un hermanu del gran pintor una carta na que-y rellata la muerte del so maestru.
Descendencia
Francisco I xubió al tronu a la muerte de Lluis XII, con que la so fía Claudia habíase casáu. Tendría nesti matrimoniu siete fíos:
1. Luisa (19 d'agostu de 1515-21 de setiembre de 1517). Comprometida de volao a Carlos I d'España.
2. Carlota (23 d'ochobre de 1516-8 de setiembre de 1524). Muerta de rubéola. Inspiró a la so tía, Margarita de Angulema, reina de Navarra'l poema Diálogos en forma de visión nocherniega, d'enclín reformista.
3. Francisco, Delfín y duque de Bretaña (28 de febreru de 1518-10 d'agostu de 1536).
4. Enrique, duque d'Orleans, Delfín y rei de Francia como Enrique II, (31 de marzu de 1519-10 de xunetu de 1559). Casáu con Catalina de Médicis, tendría diez fíos, ente ellos los últimos trés reis de la dinastía Valois (Francisco II, Carlos IX y Enrique III) ya Isabel, reina consorte d'España; Claudia, duquesa de Lorena, y Margarita, reina de Navarra y Francia.
5. Madalena, (10 d'agostu de 1520-9 de setiembre de 1537). Reina d'Escocia como esposa de Xacobu V. Muerta de tuberculosis.
7. Margarita (5 de xunu de 1523-14 de setiembre de 1574). Duquesa de Berry y duquesa de Saboya, por matrimoniu col duque Manuel Filiberto de Saboya. Lluis XV baxó d'ella pola so madre María Adelaida de Saboya. Margarita foi considerada de volao a la muerte de Juana Seymour como posible novia d'Enrique VIII.
Política esterior
Al mandu de un exércitu de 40 000 homes, coló a Italia pa llograr la victoria na batalla de Marignano, trunfu que, acompañáu de los trataos de paz subsiguientes, dieron a la monarquía francesa una estabilidá na so frontera colos cantones suizos que s'enllargó hasta 1792. Anque la victoria de los franceses consiguió la cesión del Milanesado, provocó la desestabilización del equilibriu de fuercies n'Europa y l'intervención posterior del emperador Carlos V n'Italia.
320px|thumb|Desembarcu de Francisco I nel puertu de [[Valencia. Oleu realizáu en 1876 pol pintor Ignacio Pinazo.]]
Delles guerres enfrentáron-yos pola posesión d'Italia, na primera de les cualos Francisco I foi vencíu y fechu prisioneru na Batalla de Pavía (1525), viéndose obligáu a roblar el Tratáu de Madrid (1526), pol cual arrenunció a los sos derechos sobre importantes zones de la península itálica (Milanesado, Xénova, Nápoles) y otros territorios vecinos del reinu de Francia (Borgoña, Artois, Tournai y Flandes). thumb|left|Los dominios reales mientres el reináu de Francisco I. La espada de Francisco I, prindada en dicha batalla, permaneció n'España mientres 283 años hasta'l 31 de marzu de 1808, fecha en que foi apurrida en Madrid al exércitu invasor francés pa face-y la llegar a Napoleón Bonaparte, quien manifestara'l so interés al Secretariu de Despachu, Pedro Ceballos Guerra, al traviés del duque de Berg. Fernandu VII, deseosu naquellos momentos de llograr el favor del emperador, autorizó dicha devolución. Inclusive Napoleón reprendió a Murat por aquel actu innecesariu de provocación al pueblu español consentíu pol mozu Borbón ensin tener en cuenta la humildación que representaba.
Tres un nuevu conflictu, en 1529, róblase una nueva paz: la de Cambrai o de les Dames, pactu asina llamáu porque foi axustáu y robláu por Luisa de Saboya y Margarita d'Austria, madre y tida, respeutivamente, de los reis en discordia. Una de les clauses de dichu tratáu establecía que Francisco I, yá viudu, cásase cola archiduque Leonor d'Austria, reina viuda de Portugal. Esti matrimoniu puramente políticu celebró'l 5 d'agostu de 1530 y nun tuvo descendencia.
Darréu, en 1538 roblóse la tregua de Niza, a la que siguió, en 1544, la Paz de Crépy, que punxo fin a les lluches ente Carlos I y Francisco I. Esti rei enllantó en Francia les bases del absolutismu monárquico y foi proteutor de les ciencies y les artes; fundó'l Colexu de Francia y l'Imprenta Real, ordenó empecipiar la construcción del palaciu del Louvre. Gobernó cuasi como rei absolutu, ensin convocar los Estaos Xenerales. Vivió con gran ostentación mientres el so reináu.
Nel so reináu, amás de les guerres contra Carlos I d'España, empezaron les manifestaciones d'intolerancia escontra los protestantes en Francia (conocíos como hugonotes), lo que sería l'orixe de les cruentes guerres de relixón qu'afararon el país nes décades posteriores. Asoceder el so fíu Enrique II.
Okdiario
OKdiario ye un periódicu dixital que ñaz en setiembre de 2015 pol periodista Eduardo Inda. Esti pertenez a la editorial "Dos Mil Palabras S.L" y el so direutor ye Eduardo Inda.
Historia
Eduardo Inda creó Okdiario en setiembre de 2015 n'abandonando'l so cargu de direutor axuntu del diariu El Mundo, apurriendo un capital de 500 000 euros correspondiente cola indemnización recibida tres la so salida. Al añu siguiente la empresa editora d'Okdiario recibió 300 000 euros de la entidá pública estatal ENISA, dependiente del Ministeriu d'Industria, Enerxía y Turismu, en forma de préstamu participativu en condiciones ventaxoses a pesar de les sos cuentes deficitaries.
La compañía de midida d'audiencies comScore asitió'l númberu de visites d'Okdiario n'agostu de 2017 en 32 millones, con nueve millones d'usuarios únicos, siendo'l séptimu mediu dixital más visitáu d'España, en ganando cuasi cuatro millones de llectores únicos nos sos dos primeros meses de vida. Sicasí, comScore reconoció qu'hebo datos inflaos na midida d'audiencies.
Polémiques
Okdiario foi acusáu dende otros medios de manipoliar les noticies pa crear discutiniu. Según un estudiu de la Universidá de Valencia de payares de 2017, ye'l mediu de comunicación peor valoráu d'España.
El diariu foi condergáu en 2016 a rectificar una información sobre la Organización Impulsora de Discapacitaos (OID), qu'aseguraba que la Unidá de Delincuencia Económica y Fiscal (UDEF) taba investigando al so presidente por pagos sospechosos a una fundación en Venezuela.
El 23 de xineru de 2017, espublizó que la plataforma d'afectaos por Facua ''presentara una denuncia contra la organización de consumidores pola estafa d'un millón d'euros a los afectaos del Casu Volkswagen. Darréu comprobóse que nun esistía tala asociación, nin se presentara tala denuncia. ''
El 16 de xineru de 2019, informó de que la casa de Pablo Iglesias yay Irene Montero atopábase construyida nun parque natural protexíu, sofitándolo con numberoses noticies. Esto foi desmentíu pol Conceyu de Galapagar y la Conseyería de Mediu Ambiente de la Comunidá de Madrid. El programa Todo es Mentira (que la so temática ye desmontar fake news) fixo un siguimientu especial de les socesives noticies al respeutu.
Declinación del llatín
thumb|200px|right|Finxu atopáu cerca de [[Salerno que describe los centros trevesaos pola Vía Apia (Capua-Rhegium).]]
El llatín tien cinco paradigmes o "modelos de declinación". Cada modelu de declinación basar nel tema o terminación del raigañu (y nos axetivos tamién el so xéneru gramatical). Los distintos casos espresar por aciu un sufixu (o morfema gramatical) añedíu al raigañu de la pallabra. La flexón de los axetivos varia según el so xéneru gramatical.
Casos del llatín
El llatín heredó seis de los ocho casos gramaticales orixinales del protoindoeuropéu: el nominativu, el vocativu, el acusativu, el xenitivu, el dativu y l'ablativu. El casu locativu indoeuropéu sobrevivió nes declinaciones de dalgunos topónimos y sustantivos, como Roma "Roma" (llocativu Romae) o domus "casa" (llocativu domi). Delles formes alverbiales qu'acaben en -y son muertes del casu instrumental. Amás en llatín esisten cinco grandes grupos de flexón nominal o "declinaciones":
En llatín, los axetivos concuerden colos sustantivos qu'acompañen non yá en xéneru y númberu, sinón tamién en casu gramatical. Tamién asocede cuando'l sustantivu y l'axetivu pertenecen a declinaciones distintes. Por casu, na frase poeta bonus magnas aves habet, "poeta" y "bonus" son nominativos singulares de la primera y la segunda declinación, respeutivamente, ente que "magnas" y "aves" son acusativos plurales de la primera y la tercer declinación.
L'orde d'enseñanza de los casos ye xeneralmente N-V-Ac-G-D-Ab. Eso reflexa l'enclín de casos distintos a compartir terminaciones similares (vease enclinos sincréticos más embaxo). Sicasí, delles escueles enseñen los casos nel orde N-G-D-Ac-Ab-V. Les llingües modernes qu'empleguen sistemes de casos gramaticales suelen emplegar l'orde propiu al presentar los casos llatinos.
Casu nominativu
El nominativu marca, xeneralmente, el suxetu d'una oración o los sos atributos. Sicasí, en llatín hai otros usos del nominativu: Nesta frase, hai un complementu de denominación (Rōma) y un complementu predicativu del suxetu (caput).
Casu vocativu
El vocativu marca'l ser o entidá al qu'unu diríxese y, si ye necesariu, los axetivos qu'acompañen a esti sustantivu. Una espresión vocativa ye una espresión utilizada pa dirixise direutamente a daquién o daqué, incluyendo na frase la identidá de la persona a la qu'unu diríxese.
Fragmentu d'Eneida (29 e.C. -19 e.C. ), de Virgilio (70 e.C. –19 e.C. ):
Cola primer pallabra d'esti fragmentu, el poeta dirixir a la so musa, queriendo remarcar que se dirixe precisamente a ella. Por ello, musa atopar en casu vocativu.
Caso acusativu
thumb|210px|[[Sicilia (provincia romana)|Sicilia cayó so la influencia romana en 241 e.C. ]] L'acusativu marca, xeneralmente, el complementu direutu d'un verbu transitivu, esto ye, l'oxetu sobre'l que se produz l'aición del verbu.
Sicasí, l'acusativu tamién puede tener otres funciones:
Caso xenitivu
Sicasí, el xenitivu tamién puede tener diverses otres funciones:
Caso dativu
thumb|210px|[[Vercinxétorix, unu de los más célebres enemigos de Xuliu César, apúrre-y les armes n'Alesia.]] El dativu marca, xeneralmente, el complementu indireutu d'un sustantivu. Na mayoría de casos, indica una situación na que'l sustantivu en dativu ye'l que recibe'l complementu direutu ("Juan da un bolígrafu a Ana"; Ana ye'l CI porque recibe'l CD, que ye'l bolígrafu).
Caso ablativu
thumb|[[Séneca, unu de los filósofos romanos más célebres.]]
Casu locativu
El casu locativu sirve pa indicar el llugar onde se produz l'aición. Ye un casu desaxeradamente raru en llatín; ye una muerte del indoeuropéu que namái s'aplica nos nomes de les ciudaes y d'islles pequeñes, según en delles pallabres aisllaes. Ente que tolos demás sustantivos utilicen l'ablativu con una preposición, les pallabres en llocativu nunca lleven preposición. Ye idénticu al xenitivu singular de la primera y la segunda declinación, y nel restu de casos ye idénticu al ablativu, sacante nel casu del sustantivu domus ("casa"), que tien el llocativu domi.
Enclinos sincréticos
thumb|De bellu Troiano, o Aenea, multi multa iam narraverunt. [[Dido dirixir a Eneas utilizando'l vocativu Aenea.]] El sincretismu, un fenómenu llingüísticu nel que dos o más valores morfosintácticos comparten la mesma terminación, ye habitual nel llatín.
El nominativu, vocativu y acusativu de les pallabres neutres en plural siempres acaba en -a, con delles esceiciones (dellos pronomes demostrativos, relativos y similares; nestes formes, el plural neutru tien la mesma forma que'l nominativu singular femenín).
Tony Shalhoub
thumb|250px|right|Shalhoub n'avientu de 2005.
Declinación del llatín
Enclinos sincréticos
El vocativu plural siempres ye idénticu al nominativu plural, y el vocativu singular ye idénticu al nominativu singular sacante na segunda declinación y en delles pallabres griegues (el vocativu de Marcus ye Marce y el vocativu de Aeneas ye Aenea).
Tony Shalhoub
Anthony Marcus Shalhoub, conocíu como Tony Shalhoub, ye un actor de cine y televisión d'Estaos Xuníos, ganador de trés premios Emmy y un Globu d'Oru.
Declinación del llatín
Enclinos sincréticos
L'acusativu singular siempres acaba nuna vocal curtia siguida de -m, sacante en delles pallabres neutres con raigaños inusuales. L'acusativu plural de les pallabres masculín y femenín siempres acaba nuna vocal llarga más -s, igual que'l nominativu plural de la tercera, cuarta y quinta declinación.