cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Emanuel Swedenborg
La visión
thumb|Estatua de Emanuel Swedenborg nel parque [[Mariatorget, Estocolmo.]] Mientres la conferencia que Jorge Luis Borges impartió na Universidá de Belgrano el 16 de xunu de 1978, l'escritor rellató someramente les vicisitúes de la obra y la vida del místicu suecu. Asina, esplica cómo asocedió'l cambéu de perspeutiva qu'a los 56 años arrampuñar del estudiu de la ciencia y conducir a la teoloxía y l'esoterismu. El cambéu de perspeutiva supunxo un cambéu d'estilu tamién, del barroquismu a una greba prosa que buscaba la exactitú de la descripción.
Dichos cambeos deber a una serie de supuestes revelaciones nes que Xesucristu se presentó na casa londinense de Swedenborg pa riquir d'él una misión: reconducir la relixón y l'interpretación de les escritures cristianes. Colos poderes d'un Fausto pa visitar cielu y infiernu, pero evitando'l pactu diabólicu, Swedenborg recibió permisu pa cunta-y a la humanidá los secretos de la vida dempués de la muerte.
L'alcuentru produciríase de la siguiente manera: Swedenborg topábase mirando pela ventana cuando vio llegar a un home pola so cai escontra él llegando a sentir una empatía instantánea. Pa la so sorpresa, aquel home dirixir a la so puerta y llamó. Al abrir, Swedenborg sintió un enfotu absolutu, una necesidá d'entrega escontra esi individuu, que se presentó a sigo mesmu como Xesucristu. Tomando agradablemente un té con él, ésti reveló-y el so esmolición pol aldu de la Ilesia y anunciólu qu'él yera l'indicáu pa esplicar al mundu'l camín correutu.
Borges acota que munchos místicos pueden pasar por llocos, pero'l casu de Swedenborg ye especial, tantu pol so enorme capacidá intelectual, como pol terrible prestíu científicu del que gociaba como pol radical viraje que supunxo na so vida y obra. Destaca tamién como prueba de verosimilitud d'estos escritos la senciella facilidá de la so prosa, enfrentada a la tradicional esaltación mística y a la so mesma prosa anterior, trupa y escuencia, como a la enorme orixinalidá de los sos planteamientos, que fueron fundamentales na conformanza del conceutu de cielu modernu.
Cactaceae
Les cactacees (Cactaceae) son una familia de plantes ensundioses y, en gran mayoría, espinoses, conocíes en xunto como cactos o cactus. Esta familia ye orixinaria d'América. Sicasí, hai una esceición, Rhipsalis baccifera, que ta estendida n'África tropical, Madagascar y Ceilán. Créese que la colonización del Vieyu Mundu por esta especie ye relativamente recién (unos cuantos cientos d'años), probablemente tresportada nel tracto dixestivu de páxaros migratorios en forma de granes o, según otra teoría, en forma de plantes xuntaes a tueros impulsaos por corrientes marines. Munches otres especies de cactacees naturalizáronse, en condiciones similares a les del so hábitat, n'otres partes del mundu, en siendo introducíes pol home. El meyor exemplu ye quiciabes Opuntia ficus-indica, especie que s'atopa dafechu integrada na zona mediterránea. Foi introducida ellí polos sos frutos comestibles.
Munches plantes ensundioses, tantu nel Viejo como nel Nuevu Mundu, tienen una notable semeyanza colos cactus y, de cutiu, son asina llamaes en llinguaxe corriente. Sicasí, esto debe a la evolución paralela, una y bones nenguna d'elles ta estrechamente emparentada coles cactacees. La carauterística identificativa más clara de la familia de los cactus ye l'areola, una estructura especializada d'onde surden los escayos, los renuevos nuevos y, en munches ocasiones, les flores.
Considérase que les cactacees evolucionaron ente 30 y 40 millones d'años tras. El continente americanu taba xuníu a los demás, pero foise dixebrando progresivamente pola deriva continental. Les especies reinales del Nuevu Mundu tuvieron de desenvolvese dempués d'esta separación; el distanciamientu significativu algamar nos postreros 50 millones d'años. Esto podría esplicar la inesistencia de cactus reinales n'África: éstos evolucionaron n'América cuando los continentes yá s'habíen separáu.
Según l'Apéndiz I de CITES, más de 15 xéneros de cactacees (con 73 especies) alcuéntrase en grave peligru d'estinción, por deterioru del hábitat o por depredación.
Descripción
thumb|Detalle de cactácea.
Tallo
Los tarmos de les cactacees y que conformen básicamente'l cuerpu de la planta, tán engrosaos pol desenvolvimientu del parénquima, y el so color verde deber a que son fotosintéticos. thumb|Enorme cactus en Cuacos de Yuste. Cáceres.
Areola
L'areola ye una estructura vexetativa distintiva de les cactacees que s'atopa sobres los podarios y costielles. Les areolas, polo común, caltienen dos zones de crecedera: na parte cimera prodúcense les flores (meristemos floríferos) y na inferior los meristemos espinulíferos. Les areolas desenvuelven múltiples pelos o tricomas (asemeyaos a les fibres d'algodón) y escayos (y, nos xéneros más antiguos, fueyes).
Hai cactus ensin escayos, como Opuntia ficus-indica y Opuntia leucotricha. Estes especies ensin escayos pueden ser consumíes pol ganáu nos periodos secos, como forma de sobrevivencia y adautación al cambéu climáticu. thumb|Echinopsis chiloensis de la carba de [[Chile Central.]] thumb|[[Parodia leninghausii.]] thumb|[[Parodia penicillata.]] thumb|[[Matucana madisoniorum.]]
Flores y frutos
Les flores son solitaries y hermafrodites o, más escasamente, unisexuales. Magar esisten especies con flores zigomorfes, la mayoría tienen flores actinomorfes. El periantu ta compuestu, xeneralmente, por numberosos tépalos dispuestos n'espiral, con aspeutu petaloide. Frecuentemente los tépalos esternos tienen aspeutu sepaloide. Xúnense basalmente pa formar un hipanto o tubu periántico. El androcéu ta formáu por numberosos estames, con secuencia centrífuga. El polen ye trinucleáu, dende tricolpáu a 6-15 colpáu o poráu. El nectariu ta constituyíu por un aniellu na superficie interna del tubu periántico. El xinecéu componer de 3 o más carpelos, y l'ovariu ye ínfero.
El frutu sueli ser indehiscente, bacciforme y escasamente secu.
Historia evolutiva
Con mínimes evidencies nel rexistru fósil, les cactacees son consideraes polos especialistes como un grupu natural monofiléticu qu'evolucionó nos postreros 80 a 60 millones d'años. Desenvolver a partir de formes non ensundioses, que cuntaben con fueyes simples iguaes en forma helicoidal, fotosíntesis C3, madera (xilema secundariu), polen y granes. Morfolóxicamente asemeyaos a otres families rellacionaes ya incluyíes nel mesmu orde de les Caryophyllales. Tocantes al so orixe créese que posiblemente s'aniciaron na zona tropical seca d'América del Sur. El xéneru Pereskia presenta delles d'eses carauterístiques, polo que ye consideráu'l más primitivu ente les cactacees.
Cultivo
Un ciertu númberu d'especies cultívense como plantes d'interior, según en xardinos ornamentales. Delles especies del xéneru Opuntia, particularmente la especie Opuntia ficus-indica, son cultivaes n'América y na zona mediterránea pol so frutu, la tuna o figu chumbo, que ye duce y bien apreciáu.
Tamién suelen formar parte de los denominaos xerojardines, onde s'arrexunten cactus y otres plantes pocu consumidores d'agua (xerófitas) en rexones grebes.
Etimoloxía
La pallabra cactus deriva del griegu Κάκτος káktos, utilizáu per primer vegada pol filósofu Teofrasto pa nomar una especie de cardu espinosu que crecía na islla de Sicilia, posiblemente'l cardu Cynara cardunculus.
Curiosamente, esisten tamién dos referencies poétiques de l'Antigüedá sobre esta planta. Asina, el poeta Teócrito de Siracusa escribió nos sos Idilios: «A ti te dexen como una oveya del fatáu, que la so pata picárase por un cactus». Coles mesmes, Filetas, poeta proveniente de la islla de Cos, escribió sobre ella: «Tien De llamentase quien perdiera'l ciñu d'una mula, pola medrana a les feríes del cactus espinosu».
La pallabra pasó al llatín como cactus al traviés de Pliniu'l Vieyu, quien nel so Naturalis Historia retomó aquello que Teofrasto escribió sobre esta planta que crecía en Sicilia. De cactus derivó la pallabra llatina carduus, que finalmente dio llugar a la española cardu.
Mientres la Edá Media la pallabra cactus yera'l nome avezáu pa l'alcachofa comestible. Más tarde, Cactus foi usáu como nome xenéricu por Carlos Linneo en 1753, dientro del cual arrexuntaba 22 plantes que güei se consideren dientro de xéneros diversos de la familia Cactaceae.
Subfamilies
La familia Cactaceae estremar en cuatro subfamilies: Pereskioideae (monogenérica; especies provistes de fueyes bien formaes), Opuntioideae (a la que pertenez la chumbera o nopal), Maihuenioideae (monogenérica; especies acutaes a Arxentina y Chile) y Cactoideae (la de mayor númberu d'especies).
Xéneros
Hai más de 200 xéneros de cactus, con unes 2.500 especies, na so mayor parte afeches a climes grebos.
Friedrich Schleiermacher
Biografía
Friedrich Schleiermacher nació en Breslau, Silesia, nel Reinu de Prusia. Fíu d'un clérigu calvinista. Ye posiblemente unu de los teólogos alemanes del sieglu XIX de mayor importancia. Provién de la tradición reformada. Educar n'escueles moravas y luteranes.
Apreciaba la piedá y l'estudiu del llatín, griegu y hebréu de los Hermanos Moravos. Pero dixebrar d'estos ante la so resistencia a entrar en diálogu cola filosofía del so tiempu.
Estudió la filosofía kantiana y foi discípulu de Friedrich von Schlegel, un líder del romanticismu nos círculos lliterarios de Berlín.
Foi ordenáu al ministeriu en 1794. Foi clérigu en Berlín onde empezó la so asociación colos círculos de la filosofía romántica.
Primer calvinista convidáu a enseñar na Universidá luterana de Halle en 1804.
En 1810 foi'l primer teólogu convidáu a enseñar na Universidá de Berlín. Yera un ecumenista peracabáu. Abogó pola unión de les ilesies calvinista y luteranu en Prusia.
Teoloxía
Presentó una alternativa teolóxica al racionalismu kantianu. Frente al dogmatismo de la ilesia intentó rellacionar el romanticismu cola teoloxía.
Pa Schleiermacher, el camín a la conocencia de la deidá yera'l sentimientu de total dependencia na deidá y la intuición. Nes sos obres ''Über die Religion. Reden an die Gebildeten unter ihren Verächtern (1799) y Glaubenslehre'' (1822), definió la relixón como “el sentimientu ya intuición del universu”. Entendía al cristianismu como “el sentimientu y la dependencia de Dios” (por esti motivu foi depués criticáu acerbamente pol fíu d'otru pregueru calvinista: Nietzsche quien se burlló de les idees de Schleiermarcher porque yeren les d'un "vendedor de velos" [n'efeutu, l'apellíu Schleiermarcher traduzse como "vendedor de velos"] ).
La relixón nun podía ser estudiada correutamente nin pola filosofía racionalista de la Ilustración, nin polos dogmes eclesiásticos. El sentimientu y l'intuición yeren los meyores caminos pa rellacionase cola deidá. Na so obra Soliloquios plantegaba que “tantes vegaes como vuelvo la mio mirada escontra adientro de la mio ser más íntimu toi nel campu de la eternidá”. Poro, la esperiencia piadosa y mística de los creyentes ye llugar de reflexón teolóxica.
La teoloxía polo tanto tenía un nuevu llugar teolóxicu, el sentimientu y l'intuición humana. El sentimientu y l'intuición yeren el llabor de la teoloxía. El conceutu sentimientu yera una dependencia absoluta na deidá. Y este yera “la esencia de la piedá, idéntica consigo mesma”. Esto ye, yera'l tar en rellación con Dios. Nun identificaba la esperiencia cola suxetividá. Entendía que'l sentimientu yera esi llugar onde'l yo apriende del Yo divín. Entendía la relixón como una dependencia absoluta de la deidá. Tuvo implicaciones sobre la teoloxía y la dogmática nel pensamientu. Plantegaba que'l dogma yera una aserción del nuesu sentimientu. Y non sobre la deidá en sí mesma. La doctrina namái afirma la nuesa concepción de Dios. Cuestionaba les definiciones Dios como una proyeición humana sobre la deidá.
Pa Schleiermacher Dios yera una realidá suprapersonal y trascendente. Cuestionaba'l dogma de la trinidá. Negaba la interpretación de la muerte de Xesús como un sustitutu pol ser humanu. Entendía'l pecáu como un debilitamientu individual y coleutivu de los seres humanos. Él negaba que'l pecáu seya un accidente o mera falta superficial y afirma que'l pecáu ye un desorde fondu de la "naturaleza humana", una incapacidá total pa faer el bien que namái puede ser curada por aciu la relixón, una anormalidá y deformación de la que surde tou mal. Asina tamién afirma que'l pecáu non solo ye individual, sinón que tien un calter social o coleutivu "en cada unu la obra de toos, y en toos la obra de cada unu".
Acercamientu al Nuevu Testamentu
Dende 1819 a 1832 enfocó la so reflexón del dogma cristolóxicu a la investigación sobre Xesús. Plantegó la total irreconciabilidad ente l'Evanxeliu de Xuan y los sinópticos (Matéu, Marcos y Lucas). L'enclín de la so dómina yera que los sinópticos yeren cada vegada más reconocíos como los testos primarios y de mayor cercanía a Xesús de Nazaré.
Argumentó a favor de la preeminencia del Xesús joanneo. El Evanxeliu de Xuan venía de un testigu visual, ente que los sinópticos yeren obra de los discípulos de los apóstoles y polo tanto obres secundaries.
Yera de la opinión que Juan nos amosaba a Xesús como'l ser humanu en total dependencia cola divinidá y que nos enseñaba a fortalecer esta dependencia na divinidá.
Yera de la opinión que l'Evanxeliu de Matéu mentáu por Papías na Historia Eclesiástica d'Eusebio nun se refería al Matéu canónicu. El Matéu canónicu utilizara al Matéu mentáu por Papías como una fonte pa construyir la so narración.
Yera de la mesma opinión sobre la rellación del Evanxeliu de Marcos cola información sobre Marcos como un discípulu de Pedro presentada por Papías na Historia Eclesiástica d'Eusebio.
Foi unu de los precursores del discutiniu sobre les rellaciones ente los evanxelios sinópticos dende una perspeutiva non confesional. Plantegaba que los evanxelios sinópticos dependíen de dos fuentes primaries na so composición. Esto dio pasu eventualmente a la teoría de los dos fontes pa esplicar les rellaciones lliteraries ente Matéu, Marcos y Lucas.
Encetó otros asuntos rellacionaos al Nuevu Testamentu tales como'l corpus paulino y l'entruga hermenéutica. Sobre'l corpus paulino, cuestionó que Pablo fuera l'autor de les Epístoles Pastorales. Yera un eruditu nel manexu del griegu de l'antigüedá. Ente los sos haberes alcuéntrase traducir a Platón al alemán. Por eso percibió les diferencies llingüístiques ente les cartes paulines auténtiques y les Cartes Pastorales.
Pa Schleiermacher, el Evanxeliu según san Marcos yera una síntesis de Matéu y Lucas, a los que consideraba más antiguos. Esta idea camudó en 1838 coles aportaciones de Christian Hermann Weisse y Christian Gottlob Wilke
La ilesia
Foi unu de los primeros eruditos en cuestionar la interpretación sobre'l autores de los Evanxelios presentaos pola tradición de la Ilesia.
La ilesia ye un llugar de verdadera comunidá humana. Una comunidá que se basa nesti sentíu de dependencia absoluta na deidá compartida comunitariamente (ver pa esto comunión ye dicir común-unión entá entendiéndola fuera del signu de la eucaristía). Esto ye base pa una plena humanización. A la relixón en cuanto re-amestara (re-amestar, axuntar) y re-legere (relleer) considerar Schleiermacher como un componente basal de la naturaleza humana.
Hermenéutica
Otra gran aportación foi la so articulación d'una teoría hermenéutica. Pa Scheleiermacher, la xera de la hermenéutica yera “entender el discursu tan bien como l'autor, y dempués meyor qu'él”. Intentó presentar una teoría coherente sobre'l procesu d'interpretación de los testos. Por esto, considerar como'l padre de la hermenéutica moderna y ye anguaño consideráu'l so gran apurra a la filosofía.
Nun s'entiende la razón y métodu de Scleiermarcher ensin la fuerte influencia de Hegel. L'aceptación de la dialéutica hegeliana ye'l fondu del so dogmatismu hermenéuticu, al cual afai con una pretendida coherente esplicación epistemolóxica, y otres teoríes. Foi criticáu polos arqueólogos y escrituristes teólogos del so tiempu por non comprobar les afirmaciones que faía pa sostener la so teoría hermenéutica.
Presentó la teoría de la comunicación ente un emisor y un receptor basáu nun contestu social y llingüístico común. Esi contestu común yera'l que faía posible la comunicación ente dos persones. El receptor podía entender el discursu del emisor. Dambos teníen una gramática y llingüística común. Amás, un contestu social común favorecía la empatía.
L'individuu articula un discursu sobre la exa del llinguaxe. Na actividá discursiva hai una doble dimensión, per un sitiu, la individual de la persona que fala, y por otru, la social (del contestu social de la llingua). Asina, el discursu va tener un calter común cola cultura na que s'articula y col calter del escritor.
Nesti sentíu, esisten dos niveles de comprensión del discursu. Éstos son la llamada comprensión comparativa y comprensión adivinatoria. Poro, cada intérprete debe confrontar la dimensión social ya individual del testu. Esto fai que la xera interpretativa seya infinita. Cada intérprete pueda re-crear l'actividá creativo y mental del autor al traviés del procesu interpretativu.
Schleiermacher propón un sistema circular que conocemos como'l círculu hermenéuticu. Cada intérprete precisa introducise na dimensión social y la dimensión individual del autor pa entendelo.
Pa ello, l'intérprete tendrá d'identificase coles intenciones, formes de pensamientu, situación histórica y el contestu históricu del autor. D'esta miente, na midida na que el llector identificar col autor y póngase nel so llugar, tanto meyor va ser la interpretación.
La inteleición del llector ye lo que llama comprensión comparativa. El segundu nivel de comprensión, el adivinatorio, ye intuitivu y suxetivu. Ye la comprensión de la individualidá del autor d'un testu.
D'esta miente, postumamente, Schleiermacher influyó en gran midida sobre Wilhelm Dilthey.
PZ Telescopii
PZ Telescopii (PZ Tel / HD 174429) ye una estrella na constelación de Telescopium asitiada unos 2º al norte de κ Telescopii. De magnitú aparente +8,41, alcuéntrase a 168 años lluz del Sistema Solar. En 2010 llogróse una imaxe direuta d'una compañera subestelar —una nana marrón—, acomuñada a esta estrella.
Considerar miembru de l'Asociación estelar de Beta Pictoris, grupu d'estrelles con un probable orixe común que se mueven de forma similar al traviés del espaciu. AT Microscopii y AU Microscopii son conocíos miembros d'esti grupu.
Anque na base de datos SIMBAD, PZ Telescopii apaez catalogada como subxigante de tipu G9IV, recién estudios considerar una estrella presecuencia principal —inda nun llegó a la «ZAMS» o edad cero de la secuencia principal— que'l so tipu espectral ye K0Vp. La so temperatura superficial ye de 5338 ± 200 K y tien una masa un 13% mayor que la del Sol. El so radiu ye un 23% más grande que'l radiu solar y xira rápido sobre sigo mesma, siendo'l so velocidá de rotación proyeutada de 72 ± 5 km/s, 36 vegaes más alta que la del Sol. El so metalicidá ye comparable a la solar ([Fe/H] = +0,05). Ye una estrella bien nueva que la so edá —envalorada por modelos evolutivos y por xirocronoloxía— taría entendida ente los 22 y los 27 millones d'años; sicasí, pola so pertenencia a l'Asociación de Beta Pictoris cabría esperar una edá inferior en redol a los 13 millones d'años.
L'observatoriu espacial Spitzer detectó escesu na radiación infrarroxo emitida a 70 μm, lo qu'indica que se topa arrodiada por un discu circumestelar de polvu. Dichu discu estender dende una distancia de 35 UA al respective de la estrella hasta unes 200 UA. La temperatura del discu ye d'unos 40 K y la so masa ye de namái 0,3 vegaes la masa de la Lluna.
PZ Telescopii ta catalogada como variable BY Draconis con una variación de rellumu ente magnitú +,33 y +8,63, siendo'l periodu d'oscilación de 0,94 díes.
Compañera subestelar
La compañera subestelar de PZ Telescopii, denomada PZ Telescopii B, tien tipu espectral M6. La so temperatura ye de 2987 ± 100 K y tien una masa 62 ± 9 vegaes mayor que la de Xúpiter; esti últimu valor asitia a esti oxetu cerca de la llende cimera de les nanes marrones. La so separación al respective de PZ Telescopii ye de 16 UA.
Década del 1720
La Década del 1720 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 1720 y el 31 d'avientu de 1729.
Fechos
Una década enantes / Una década depués Sieglu: Tabla añal ( Sieglu XVII - Sieglu XVIII - Sieglu XIX)
Vicepresidente d'Abḥasia
El vicepresidente de la República d'Abḥasia, un estáu parcialmente reconocíu, internacionalmente forma parte de Xeorxa, ye'l primeru na llinia de socesión presidencial, convirtiéndose nel nuevu presidente d'Abḥasia a la muerte, arrenunciu o destitución del presidente. Amás, el vicepresidente va asumir la presidencia en casu de que'l presidente vuélvase incapaz de llevar a cabu les funciones presidenciales.
Elegibilidad
Acordies con l'artículu 54 de la Constitución d'Abḥasia, un ciudadanu d'Abḥasia, mayor de 35 años d'edá y menor de 65 años d'edá, qu'esti en posesión de sufraxu, va poder ser escoyíu vicepresidente. El vicepresidente nun va poder ser miembru del Parllamentu, o caltener cualesquier otros cargos n'organismos estatales o públiques, según nes empreses.
Eleición
El vicepresidente ye escoyíu simultáneamente col presidente. El candidatu a vicepresidente ye designáu por un candidatu a la presidencia.
Canal Barbarossa
thumb|Golfu de Penes Estrechu de Magallanes
El canal Barbarossa ye un canal patagónico secundariu, colateral tresversal de la Patagonia chilena. Xune la canal Messier cola canal Fallo.
Alministrativamente pertenez a la Rexón d'Aysén.
Yera saleáu pol pueblu kawésqar dende hai aproximao 6.000 años hasta fines del sieglu, pos habitaben les sos costes. A empiezos del sieglu fueron práuticamente escastaos pola aición del home blancu.
Percorríu
Mapa de la canal
El so llargor ye d'aproximao 22 nmi. Ye fondu, pero daqué estrechu. Como toles canales secundaries, nun se va deber navegar si nun se cunta con un práuticu local.
Xeoloxía y orografía
Les tierres de les costes que delimitan la canal son montascoses, altes y acantiladas. Presenten montes impenetrables. Toes elles formen parte de les islles que conformen el archipiélagu Wellington.
Jorezmitas
thumb|300px|[[Eurasia h. 1200 na dómina de les invasiones mongoles.]] Los Jorezmitas fueron una dinastía musulmana sunní d'orixe mamelucu turcu que fundó una entidá conocida como l'Imperiu corasmio (Khwārazmshāhiyān, "reis de Corasmia"), un persianado. Gobernaron el Gran Irán, primero como vasallos de los selyúcides y más tarde como independientes nel sieglu XI. L'imperiu sobrevivió hasta la invasión mongola de 1220. La dinastía foi fundada por Anūsh Tigin Gh archāī, un anterior esclavu de los sultanes selyúcides, que foi nomáu gobernador de Corasmia. El so fíu, Qutb ud-Dīn Muhammad I, convertir nel primer sah hereditariu de Corasmia.
Historia
La fecha de la fundación del imperiu ye incierta. Corasmia foi una provincia del Imperiu gaznávida dende 992 hasta 1041. En 1077 el gobiernu de la provincia, qu'entós pertenecía a los selyúcides, cayó en manes d'Anūsh Tigin Gh archāī, un antiguu esclavu turcu del sultán selyúcida. En 1141, el sultán selyúcida Ahmed Sanjar foi ganáu polos Kara-Kitai, y el nietu de Anūsh Tigin, Nala ad-Din Aziz, viose forzáu a sometese como vasallu a los Kara-Kitai.
El sultán Ahmed Sanjar foi asesináu en 1156: cuando l'Estáu selyúcida cayó nel caos, los jorezmitas espandieron los sos territorios escontra'l sur. En 1194, l'últimu sultán del gran Estáu selyúcida, Toğrül III, foi derrotáu y muertu pol gobernante jorezmita Nala ad-Din Tekish quien tamién se lliberar a sigo mesmu de los Kara-Kitai. En 1200, Tekish morrió y asocedió-y el so fíu Alá ad-Din Muhammad, quien pa 1205 conquistara tol territoriu del Gran Selyúcida y proclamóse sah (pallabra persa pa rei o emperador), pasando a ser conocíu como'l sah de Corasmia. En 1212 ganó al Gur-Jan Kutluk y conquistó los territorios de los Kara-Kitai, agora gobernando un territoriu dende'l Sir Daria casi tol camín hasta Bagdag, y dende el ríu Indo hasta'l mar Caspiu.
En 1218, Gengis Kan unvió una misión comercial, pero na ciudá d'Otrar el gobernador abarruntó que yeren espíes y confiscó los sos bienes y facer executar. Gengis Kan reclamó un arreglu que'l sah negar a pagar. Gengis respondió con una fuercia de 200.000 homes qu'invadió en dellos frentes. En febreru de 1220 l'exércitu mongol crució'l Sir Daria y llanzó la invasión mongola d'Asia Central. Los mongoles tomaron por asaltu Bukhará, Samarcanda y la capital corasmia Urgench. El sah fuxó y morrió selmanes más tarde nuna islla del mar Caspiu.
En Great Captains Unveiled de 1927, B.H. Liddell Hart dio detalles de la campaña mongola contra Corasmia, sorrayando la so propia filosofía del "enfoque indireutu" y destacando munches de les táctiques usaes por Gengis Khan que seríen darréu incluyíes nes táctiques alemanes de Blitzkrieg, inspiraes en parte polos escritos de Liddell Hart.
Patamon
Patamon (xaponés: パタモン) ye un personaxe ficticiu del anime y manga Digimon. Trátase del digimon compañeru de Takeru Takaishi y apaez en Digimon Adventure, Digimon Adventure 2, Digimon Frontier y Digimon Xros Wars Hunters.
Patamón tien una forma senciella, la d'un hámster del tamañu d'un perru pequeñu, gordosu y con pezuñes. La parte inferior ye de pelame blanca y la cimera naranxa, incluyíes unes grandes oreyes en forma de nales que-y dexen volar sele a una velocidá de 1 km/h, polo que se movería más rápidu si caminara. El so nome provién del términu xaponés patapata (パタパタ), la onomatopeya del aletéu.
Jorezmitas
Mercenarios
Anque los mongoles destruyeren l'Imperiu corasmio en 1220, munchos jorezmitas sobrevivieron trabayando como mercenarios nel norte d'Iraq. El siguidores de Manguberdi permanecieron siéndo-y fieles, inclusive dempués de la so muerte en 1231, y asaltaron les tierres de Jazira y Siria mientres los años siguientes, llamándose a sigo mesmos los Jorezmiyyas. El sultán ayubita Salih Ayyub, n'Exiptu, más tarde contratar contra'l so tíu Salih Ismail. Los Jorezmiyyas colaron dende Iraq escontra Exiptu, invadieron de camín Xerusalén (daquella en manes cristianes) el 11 de xunetu de 1244. La ciudadela de la ciudá, la "Torre de David", rindióse'l 23 d'agostu. Esto impulsó una llamada dende Europa pa la Séptima Cruzada, pero los cruzaos nunca llograron recuperar Xerusalén. Dempués de ser conquistada poles fuercies jorezmitas, la ciudá siguió so dominiu musulmán hasta 1917, cuando foi tomada a los otomanos polos británicu.
Patamon
Actuación en Digimon Adventure
Xunto al restu de los digimon escoyíos, Patamon digievoluciona pa ganar a Devimon nel primer episodiu. A partir d'entós llucha contra los Digimon escuros xunto al restu, n'unu de los últimos episodios gana al mayor dark master (los penúltimos enemigos) digievolucionando a la so forma ultimate MagnaAngemon. En Digimon Adventure 02 vuelve apaecer pa siguir lluchando contra'l mal.
Jorezmitas
Mercenarios
Dempués d'apoderase de Xerusalén, les fuercies jorezmitas siguieron escontra'l sur, y el 17 d'ochobre llucharon al llau de los exipcios na batalla de Harbiyah, al nordeste de Gaza, destruyendo los restos del exércitu cristianu ellí, alredor de 1.200 caballeros. Foi'l mayor enfrentamientu dende la batalla de los Cuernos de Hattin en 1187.
Patamon
Actuación en Digimon Adventure 02
Yá que esta segunda temporada de Digimon ta cronolóxica ya históricamente amestada a la primera, Patamon remanez al llau de T. K. Nésta amiéstense'l so forma d'evolución armada (Pegasusmon) y el so ADN-digievolución xunto a Armadillomon (Shakkoumon).
Jorezmitas
Mercenarios
Los restos de los jorezmitas musulmanes sirvieron n'Exiptu como mercenarios mamelucos hasta que finalmente fueron ganaos por Mansur Ibrahim unos años dempués.
Patamon
Actuación en Digimon Adventure 02
Como yera d'esperase, forma una especie de dúu estratéxicu con Gatomon, venceyu que depués ye repitíu na cuarta temporada de la serie, incluyendo a estos dos digimon nel tríu d'Ánxeles Guardianes.
Actuación en Digimon Frontier
Esta temporada (la cuarta) ruempe la mayoría de rellaciones colos dos primeres, y poro, la figura de Patamon asume otru papel na hestoria.
Patamon apaez primeramente na so etapa de cuerpu supremu (Seraphimon) como unu de los trés Ánxeles Guardianes del mundu dixital. Depués, tres una curtia apaición, ye ganáu por unu de los villanos principales de la serie, y d'esta miente, torna a la so forma ñácaru, a partir de la cual evoluciona dempués hasta convertise en Patamon, tao nel que se queda la mayor parte de la serie.
Enllaces esternos
Patamon Patamon (Digimon) Patamon
Salobreña
thumb|250px|[[Términu municipal de Salobreña al respeutive de la provincia de Granada.]] thumb|250px|Vega de Salobreña.
Salobreña ye una llocalidá y conceyu español asitiáu na parte centro-oeste de la contorna de la Mariña Granadina o Mariña Tropical, na provincia de Granada, comunidá autónoma d'Andalucía. A veres del mar Mediterraneu, Salobreña llenda colos conceyos de Motril, Vélez de Benaudalla, Los Guájares, Molvízar, Ítrabo y Almuñécar.
El conceyu salobreñero entiende los nucleos de población de Salobreña —enclaváu nuna roca coronada por un castiellu árabe—, Lobres, Sablera Salobreña, Caleta-La Guardia, Monte Almendros, Alfa Mar, Costa Aguilera y El Pargo. Nel so términu municipal desagua'l ríu Guadalfeo.
Historia
La historia de Salobreña se documenta dende la dómina neolítica, con numberosos afayos arqueolóxicos.
Nesta dómina, nun esistía l'actual vega, sinón una badea na que'l cuetu onde anguaño s'asitia Salobreña yera una islla. Apurrir realizaos pol ríu Guadalfeo, fixeron sumir adulces la badea, y que esta se convirtiera nuna fértil vega mientres les dómines del Cobre y Bronce. La islla de Salobreña xunir a tierra firme, pero inda'l Peñón salobreñero yera un castru. Estos proceso erosivos siguieron el so cursu en dómines socesives, pero ye na Edá Moderna y cola deforestación de los montes circundantes, la que faen l'actual vega de Salobreña y Motril. La creciente necesidá de combustible p'alimentar los distintos inxenios azucreros de la zona son la causa d'esta deforestación.
Nel tercer mileniu edC apaecen los primeres asentamientos estables nos distintos puexos de la zona, dedicándose principalmente a l'agricultura y a la ganadería. Estos asentamientos tienen continuidá en dómines socesives.
La etimoloxía del términu paez venir de les llingües indoeuropees meridionales identificaes por Villar. En concretu, propónse'l raigañu Sel 'corriente d'agua' y -amsina o -ansina del raigañu indoeuropéu *m°bhi 'alredor de', usáu n'antiguu irlandés col significáu de corralada.
La posición estratéxica de Salobreña, fai que la conquista polos romanos sía bastante temprana, (sieglu II e. C.). Son numberosos los restos d'esta dómina atopaos en distintos llugares de la zona. Mientres tola ocupación romana, esisten munchos asentamientos na zona, dedicándose al cultivu de la vide y la olivar, a la pesca y al salazón. Nesta dómina, Salobreña ye conocíu como "Segalvina", y como tal consta nes actes del Concilio d'Ilíberis.
Nel añu 711, asocede la invasión musulmana de la península Ibérica. Salobreña pasa a ser una alquería, con una notable importancia dientro del territoriu costeru d'Elvira. El nome que recibe en llingua árabe ye'l de Shalubānya, pronunciáu tamién Shalubīnya (del que procede'l nome actual) por cuenta de la imala, una traza peculiar de pronunciación presente nel árabe andalusí. Nesta dómina'l cultivu principal de la vega yera la caña d'azucre y les llegumes.
La situación estratéxica de Salobreña ye perimportante, polo que'l castiellu ye calteníu como fortaleza militar. El castiellu allugó un palaciu na dómina Nazarí, y amás foi prisión de más d'un monarca: Yusuf III, Muhammed VIII "el Pequeñu", Muhammed IX "el Zurdu", Abu Nasr Sad y Muley Hacén.
Francisco Ramírez de Madrid foi nomáu alcaide del castiellu polos Reis Católicos en pagu pola conquista del llugar. El castiellu caltuvo la so importancia militar hasta'l sieglu XVIII, polo que se llevaron a cabu importantes obres de reforma.
El cultivu de la caña d'azucre siguió, y ye nos sieglos XVII y XVIII cuando esperimenta un paulatín descensu a favor del algodón.
Mientres la Guerra de la Independencia, Salobreña se alía coles partíes de la mariña contra les tropes franceses.
Casi terminada la Guerra de la Independencia, en mayu de 1814, l'entós Alcalde Mayor de la Villa, Salvador Martín Arnedo o Martín de Molina, dio en la quema pública na plaza del cabildru del exemplar de la Constitución de 1812 d'alcuerdu a los designios de Fernandu VII.
Economía
El turismu ye la fonte principal de la so economía, con dellos hoteles y zones residenciales na sablera y nel monte. En 2016 empezaron les obres pa la construcción nuevos hoteles na zona conocida como'l peñón, fechu que pretende dar un nuevu impulsu a la economía del conceyu.
Otra actividá económica importante ye l'agricultura, na que destaca'l cultivu de frutes subtropicales como la chirimoya, l'aguacate, el mangu, etcétera. A partir del añu 2006 puede dase por sumíu'l cultivu de la caña d'azucre, que se venía cultivando na zona nos postreros 1.000 años, dende los árabes y de les cualos namái queden restos de plantíos privaos na vega pa usu domésticu. Tamién se cultiven hortolices, frutos d'ivernaderu y flores de temporada. Cuntaba tamién con una fábrica d'azucre y aguardientes de caña.
thumb|right|200px|[[Castillo de Salobreña.]]
Clima
Cunta con un clima mediterraneu con temperatures bastante benignes tantu pel branu como pel hibiernu. La media térmica añal ye de 17 °C, siendo pel branu de 24 °C y pel hibiernu de 12 °C. La pluviosidá añal ye d'unos 500 mm/añu.
Fiestes
Destacaes son les celebraes n'honor de la patrona, Nuesa Señora del Rosario, cada 7 d'ochobre y qu'inclúi una romería denomada "Del Sur", que gocia de gran popularidá na provincia.
En redol al 24 de xunu (San Juan) celébrase una feria n'honor a San Juan Bautista. Pol so calter pintorescu tamién se destacar la Selmana Santa. Del martes al vienres Santu procesionan diverses confreríes, ente les que destaca la Procesión de la Soledá -el Vienres Santu-, onde cientos de muyeres vistíes de rigorosu llutu y en silenciu acompañen a María Santísima na so Soledá, pa poner el broche d'oru a los desfiles de la selmana mayor del conceyu.
Nos anexos de Lobres, La Caleta y La Guardia tamién son significatives les fiestes n'honor a los sos respeutivos patrones o patrones. Nel casu de Lobres hai que citar les fiestes patronales de San Antonio que se celebren el 13 de xunu, La Caleta y La Guardia comparten fiestes patronales que son n'honor de la Virxe del Carmen que se celebren el 16 de xunetu.
Como interés hai que dicir qu'en Lobres celébrase la fiesta más antigua conocida del términu municipal de Salobreña, ésta ye la fiesta de la Candelaria que tien llugar el 2 de febreru.
Centros Educativos
Educación Primaria:
Educación Secundaria:
Monumentos
thumb|250px|La [[sablera de la Guardia, en Salobreña.]]
Sitios d'interés
Pasio del Gambullón La Casa Colorada. Caserón señorial. Edificiu que formó parte de la sumida azucrera de San Francisco.
Fundación Martín Recuerda
Dende'l mes de febreru de 2009 ta constituyida la Fundación José Martín Recuerda, encargada de sopelexar la obra del dramaturgu granadín que finó en xunu de 2007 nel Hospital Santa Ana de Motril, procedente n'ambulancia de la Villa de Salobreña onde pasó los sos últimos años de vida.
Mayonesa
thumb|Ingredientes básicos de la mayonesa: [[güevu (alimentu)|güevu, aceite d'oliva, zusmiu de llimón y sal.]] thumb|La mayonesa haise internacionalizado en zones alloñaes de la influencia mediterránea onde la empleguen en platos nacionales: [[Kartoffelsalat.]] La mayonesa ye un mueyu emulsionada fría ellaborada principalmente a base de güevu enteru y aceite vexetal batíos. D'orixe menorquín, xeneralmente se la sazona con sal, zusmiu de llimón o vinagre. Trátase d'un mueyu d'orixe español emparentada culinariamente col alioli. Anguaño ye emplegada n'ensame de platos internacionales como acompañamientu, por regla xeneral d'hortolices y pexes. El so orixe foi disputa d'eruditos dende empiezos del sieglu XX. Na actualidá, sigue faciéndose a mano —con batedora, yá non al morteru— n'España, Cuba, Italia, Francia y Bélxica, pero nel restu del mundu occidental el consumu d'esti mueyu ye mayoritariamente d'orixe industrial y acomúñase principalmente a la comida rápida.
Los mueyos emulsionadas na Edá Media
Si remontamos al sieglu XIV coles descripciones medievales del llibru de gastronomía conocíu como Llibre de Sent Soví de lo que güei podría ser mueyos emulsionadas, ellí méntase la ayada ("ayada") como un condimento a base d'ayos picaos, entemecíos con caldu de carne o de pescáu y entestáu con migues de pan. El mueyu mentáu emplegar na condimentación de carne de gochu gochu rustíu o anguiles. Estes recetes apaecen de forma similar n'otros testos italianos de la dómina y denominar agliata o agliata blanca. Nel capítulu CXXXI, CXXXII o 66 del Llibre de Sent Soví alcuéntrase'l almodrote (almodroch). Trátase d'un mueyu entemez d'ayos crudos, quesu y agua. El almodrote puede llevar tamién güevu duru, aceite, especies, etcétera. Esti mueyu sobrevive col nome de ajoqueso y na cocina de les Islles Canaries como almogrote. Les recetes tres el capítulu CLXVI falen de la forma d'ellaborar el juvert (mueyu a base de perexil y vinagre), popular na Edá Media y que nel Sent Soví describir de forma orixinal l'amestadura de pan turrao, ablanes, nueces y yemes de güevu. Otru mueyu descrito y conocío nel medioevo yera'l alidem ellaborada a base de güevos enteros o yemes batíes, a la que se-y añedir agraz, caldos o otros líquidos. Ruperto de Nola describe esti mueyu como acompañamientu de güevos.
Otru autores posteriores al Llibre amuesen nos sos recetarios variaciones d'esti tipu de mueyos, d'esta forma puede vese n'autores españoles como Juan de Altamiras la ellaboración d'esti mueyu en platos como cascoxues (faciendo un ayu, tal que lo menta). D'esta situación ciertu autores afirmen que'l mueyu orixinariu yera habitual nes Islles Baleares según nel restu de la Corona d'Aragón.
Desembarcu nel puertu de Mahón
Hasta apocayá, creíase que con anterioridá al añu 1756 nun se conocía esti mueyu, nin yera mentada en nengún llibru de cocina européu. N'anguaño produzse la invasión francesa de la islla de Menorca. Sicasí, demostróse que'l mueyu apaez utilizada en 19 recetes del manuscritu del añu 1750 Art de la Cuina, llibre cuina menorquina del s. XVIII de Fra Francesc Roger. Nel citáu manuscritu, el so nome ye inda "aioli bo". La receta más asemeyada provién d'un llibru de cocina español que data del sieglu XIV tituláu: Llibre de Sent Soví d'autor desconocíu y describir en llingua catalana, llamándola all-i-oli. Esti mueyu balear tradicional que s'utilizaba tamién nel restu de la Corona d'Aragón.
Cuando'l 18 d'abril de 1756 el Mariscal Richelieu y los sos allegaos ataquen el Fuerte de San Felipe de Mahón ya invaden la isla, tienen la ocasión de probar el mueyu all-i-oli con gran sorpresa. Copiaron la receta d'el so ellaboración y llevar a Francia, ellí diose a conocer. Ellí, por cuestión de gustu quitáron-y l'ayu y al resultancia denominar mahonnaise (de Mahón). El cocineru de Louis François Armand du Plessis, duque de Richelieu, diz que la creó pa celebrar la victoria del duque sobre los británicos nel puertu de Mahón en Menorca y que n'honor de dichu pueblu púnxose-y el nome. L'historiador Lorenzo Lafuente menta'l siguiente diálogu:
L'orixe menorquín del mueyu ta encontáu na invasión de la ciudá de Mahón, y paez xustificáu por diversu autores. La disputa ente los historiadores centrar en saber si l'orixe del mueyu precursor yera anterior o se trata d'una simple improvisación d'un cocineru. El conceutu de mueyu que teníen na Edá Media nun ye'l mesmu que'l que tenemos anguaño. Los procedimientos pa entestar los mueyos consistíen n'añedir migues de pan (lo que se denominaba porra), frutos secos (almendres, por casu), o yemes de güevu. Tou foi daqué que se foi conociendo adulces. Lo que ye bien ciertu ye que los testos medievales, según el Llibre de Sent Soví nun falen de mueyos emulsionadas. Dellos autores pela cueta afirmen que'l mueyu inventar na mesma ocupación francesa de Mahón, al entemecer aceite con güevos.
Divulgación en Francia
thumb|L'[[alioli como precursor de la mayonesa, quitóse-y l'ayu pol so sabor poco fayadizu a la cocina francesa.]] Tres la conquista de Mahón, el mueyu apaez en Francia. La cocina con aceite ye estraña a la gastronomía francesa (con esceición de la Provenza), y un mueyu qu'emplega aceite nuna gran proporción resulta desagradable a cielos la boca non avezaos. Nun ye d'estrañar que nun apaeza tal mueyu nos testos culinarios franceses del sieglu XVIII. La primer referencia de 1804 menta la pallabra mayonnaise. Yá en 1806 les menciones al mueyu son abondosos. Marie-Antoine Carême (1783-1833), gran recopilador de recetes, menta nel so capítulu X la "Sauce Magnonaise" (del verbu magner o manier que significa manipoliar) de la que representa cinco variaciones distintes. Prosper Montagné emplega'l nome moyennaise (o moyeunaise), o moyen (o moyeu) que significaba "yema" n'antiguu francés. Nel llibru anónimu La Cuisinière Bourgeoise de 1786 —publicáu, por tanto, a los trenta años de la cayida de Mahón en manes de Richelieu—, nun se fala entá del mueyu, lo que dexa suponer qu'inda nun yera bien conocida. Esisten otres teoríes sobre la etimoloxía, delles más pintoresques qu'otres. Bayonnaise, de Bayonne en Francia; magnonnaise, de magnier, manier, remanar; mayennaise, n'honor del duque Mayenne o de la contorna francesa del mesmu nome; moyeunnaise, de moyeu, yema de güevu en francés antiguu, y quiciabes dalguna más.
El discutiniu n'España
Esta denominación torna a los cocineros españoles dende Francia, cabo pensar que naquella dómina l'afrancesamientu de la cocina rescamplaba, y la pallabra "mayonesa" va prevaleciendo adulces nos trataos culinarios de la dómina, y posteriores. Esistieron, sicasí, otres denominaciones como mueyu mayonosa, o mueyu bayonesa tal que Antonio Valbuena afirmaba procedente de Bayonne, y que Teodoro Bardají Mas contesta documentadamente dando per acabada'l discutiniu. Hubo autores culinarios de prestíu que denominaron al mueyu como: "mahonesa". Dalgunos como Pedro Ballester dedicáron-y un poema. Pero l'alderique cerróse yá en 1928 cuando Teodoro Bardají publica un folletu tituláu "El Mueyu Mahonesa" en defensa de la denominación mahonesa frente a otres denominaciones. Munchos autores culinarios acepten les tesis de Bardají, como'l periodista y escritor Dionisio Pérez (Post-Thebussem), la gran educadora y escritora Matilde García del Real (1856–1932), el cocineru, amigu de Bardají, autor de numberosos llibros de cocina y editor de la revista culinaria "El Gorru Blanco" Ignacio Doménech o l'escritor y estudiosu Julio Camba.
L'efeutu Josep Pla
Tres un periodu d'aselu de delles décades na definición orixinaria del mueyu sele provocada pol periodu d'enteguerres n'Europa, cuando yá había consensu sobre'l so orixe—, l'escritor catalán Josep Pla enfusar de llenu nel orixe mallorquín del mueyu en dellos artículos publicaos na revista Destín. En dichos artículos defende l'usu de la pallabra "mayonesa". Encontar nos escritos de Pedro Ballester. Esti "efeutu Pla" (tal que define José-María Pisa Villarroya nel so discursu) fizo que ciertu autores populares siguieren creando descripciones del mueyu cola pallabra "mayonesa", como ye'l casu de Simone Ortega, cocinera d'orixe francés. En boca de dellos autores, Josep Pla nun paez lleer con detalle les esplicaciones que fizo nel so momentu Teodoro Bardají, y por esta razón nos sos artículos cita equivocadamente. Esti tracamundiu fizo que dellos autores retomaren de nuevu l'alderique.
Ante'l tracamundiu creáu nel mundu culinariu español d'empiezos de sieglu, l'escritor culinariu Ángel Muro aumenta'l tracamundiu mentando a un autor francés de nome "Lancelot" que realizó un poema en forma de receta alrodiu de la mahonesa, y la sorpresa ye que data del 1625., describe'l poema n'otres obres sos como'l diccionariu de cocina. El poema ye como sigue: Les respuestes de los autores de la dómina llomáron-y de prevocador. Esti autor denomináu "Lancelot" yera desconocíu de tol mundu. Si fora según describe A. Muro l'orixe de la mahonesa nun taría venceyáu a la conquista del Puertu de Mahón por Richelieu. Y toles afirmaciones feches escarecíen de sentíu. Camilo José Cela apeló públicamente a Ángel Muro y a Josep Pla por que dieren una esplicación alrodiu de les sos referencies. La secuencia de los fechos describir nuna monografía de José-María Pons Muñoz titulada: «El mueyu mahonesa y el so verdaderu orixe».
Finalmente Camilo José Cela demostrando una conocencia fonda na materia, escribió un artículu nel que demostraba que dichu poema nun pertenecía al tal Lancelot, sinón a Achille Ozanne, cocineru y poeta francés, nacíu en París el 19 de setiembre de 1846. El poema foi escritu alredor de 1890, lo que lo asitia más d'un sieglu dempués de la batalla de Mahón y más acorde colos estudios etimolóxicos franceses. Esti artículu dexó a la comunidá cola dulda de qu'Ángel Muro fixera una errónea o maliciosa interpretación. Camilo José Cela encamienta l'usu de la pallabra mahonesa en castellán (y maonesa en catalán). Darréu, dalgunos llingüistes españoles fueron dando sofitu a les tesis de Cela cola aportación d'evidencies alrodiu del so orixe en Mahón.
Estudios posteriores
thumb|La mahonesa emplegar na ellaboración de ciertes [[tapa (alimentu)|tapes con surimi.]] Casi toos estos estudios posteriores señalen la posibilidá de que la pallabra derive de mahonnaise. Dellos llingüistes franceses coinciden en dicir que'l términu mayonesa ye a cencielles la corrupción del nome orixinal de la ciudá de Mahón por distintos motivos. D'esta forma tiense que: El soníu "y" pa romper el diptongu sería un populismu francés, que depués s'estendió a les traducciones. N'España, ente los conocedores de la esistencia de la ciudá de Mahón nun sumió'l nome orixinal: mahonesa, ente que los que conocieron el mueyu al traviés d'otres cultures, y en particular n'América, el mueyu llegó direutamente cola pallabra alteriada: mayonesa. Nenguna de los dos acepciones apaez nel Diccionario de la lengua española de la Real Academia Española de 1732. La primer entrada nel DRAE ye tardida, "mayonesa" apaez per primer vegada en 1884 y hasta 1925 nun s'añedir el nome orixinal y pa munchu autores un nome más cultu.