cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tabasco
El garridismo
Na so llucha relixosa, Garrido propúnxose desfanatizar al pueblu, erradicando la relixón, pa esto, los templos fueron baltaos y convertíos n'escueles o cuarteles, los sacerdotes espulsaos, les imáxenes encenraes, los llares allanados con órdenes de prindar tolos oxetos y símbolos relixosos (llibros, imáxenes, medayes, etc.), prohibió les celebraciones relixoses y les cruces sobre les tumbes, les fiestes relixoses fueron sustituyíes por feries rexonales y camudáronse los nomes de toles rancherías, pueblos, villes y ciudaes que llevaren nomes relixosos. Ello ye que el cultu relixosu práuticamente sumió en Tabasco, mientres esta dómina.
Dómina contemporánea
El 1 de xunetu de 1935 el Congresu de la Unión declara la desapaición de poderes nel estáu, debíu al desorde social causáu poles protestes de los enemigos del ex gobernador Tomás Garrido y del gobernador Manuel Lastra Ortíz, xuníes a les diferencies del Presidente Lázaro Cárdenas y siguidores de Plutarco Elías Calles, polo que'l Congresu de la Unión, noma gobernador interín a Aureo L. Calles.
Ente 1940 y 1960, desmóntense grandes cantidaes de selva pa crear el "Complexu Agroindustrial de la Chontalpa", y Petróleos Mexicanos, anuncia'l descubrimientu d'importantes xacimientos petroleros nos conceyos d'Huimanguillo y Macuspana. Na década de 1950 inaugúrase'l Ferrocarril del Sureste, comunicando al estáu col sistema ferroviariu nacional, y en 1959 l'Institutu Juárez tresformar en Universidá Juárez Autónoma de Tabasco.
A principios de la década de 1960, el presidente Adolfo Ruiz Cortines inaugura la carretera federal Non. 180, Coatzacoalcos-Villahermosa, colo que la capital tabasqueña queda por fin comunicada per vía terrestre col centru y norte del país.
Na década de 1970 Petroleos Mexicanos anuncia'l descubrimientu de xacimientos super xigantes nos conceyos de Centru, Cunduacán, Nacajuca, Cárdenas, Huimanguillo, Comalcalco y Macuspana, lo que desamarra'l llamáu «boom petroleru» na entidá, cola llegada de miles de persones y cientos d'empreses rellacionaes cola actividá petrolera.
En 1979 constrúyese'l nuevu Aeropuertu Internacional Carlos Rovirosa Pérez en Villahermosa, y en 1982 inaugúrase'l desenvolvimientu urbanu Tabasco 2000, colo que s'empecipia'l desenvolvimientu urbanísticu na capital del estáu. Esi mesmu añu, empecipia operaciones el puertu d'altor de Dos Bocas.
Ente 1985 y 1988 inaugúrase la biblioteca pública José María Pino Suárez, según les pontes: Frontera, Balancán, Jonuta, José Colomo, Provincia, Pitahaya, Jalapita, Barra de Panteones y San Pedro, colo que l'estáu queda totalmente comunicáu per tierra.
En 2007, debíu al desaguadoriu de la presa peñitas en Chiapas y un tapón creáu polos vientos na desaguada de dellos ríos, anicióse un gran hinchente, que afecto a delles zones tantu de Chiapas como Tabasco
En 2008 concluyó la construcción de la carretera internacional Tenosique - El Ceibo - Tikal y el 27 d'ochobre de 2009, los Presidentes de Méxicu, Felipe Calderón Hinojosa y de Guatemala, Álvaro Colom Caballeros inauguraron el puertu fronterizu d'El Ceibo, Tenosique, abriendo'l cuartu encruz internacional ente estos dos países.
Xeografía
thumb|[[Cuetu Monu Peláu nel conceyu d'Huimanguillo con 1 000 m d'altor ye'l puntu más altu de Tabasco.]] thumb|[[Cuetu El Madrigal, na reserva ecolóxica Sierra de Tabasco, en Tacotalpa.]] thumb|El [[ríu Usumacinta, el más caudalosu de Méxicu, al so pasu pol conceyu de Balancán.]] thumb|El [[ríu Grijalva al so pasu pela ciudá de Villahermosa.]]
L'estáu alcontrar al sureste de Méxicu y estiéndese pola llanura costera del golfu de Méxicu, cola so porción meridional sobre la sierra del norte de Chiapas. L'estáu de Tabasco atópase formáu por llanures baxes y húmedes d'orixe aluvial, efeutu de l'aición de los ríos; na zona de la Chontalpa y parte de los conceyos de Centla y Jonuta, esisten depresiones pantanoses y inundables, tantu peles aveníes de los ríos como peles agües qu'atraen perturbaciones ciclóniques y abondoses agües.
Orografía
La mayor parte del territoriu ye una planicie que s'estiende a la vista, ensin torga dalguna, hasta l'horizonte, y les poques elevaciones esistentes, nun devasen los 30 m. d'altor. Esisten al Sur nos conceyos d'Huimanguillo, Tenosique, Tacotalpa y Teapa delles elevaciones que formen parte de les estribaciones de la Sierra Madre del Sur, y que son conocíes como Sierra de Huimanguillo, Sierra Madrigal, Sierra Poaná y Sierra de Tapijulapa, que formen la Sierra de Tabasco. Ente los cuetos más importantes atópense: El Monu Peláu, (que colos sos 1000 msnm ye'l máximu altor del estáu), La Pava, y La Copa n'Huimanguillo; El Madrigal, que tien aproximao 900 msnm; La Campana, La Corona y Poaná, en Tacotalpa; Coconá en Teapa, y El Tortuguero en Macuspana.
Hidrografía
Una tercer parte de l'agua duce de Méxicu, ta en Tabasco. El sistema fluvial constituyir colos caudales del ríu Usumacinta, que ye'l más grande y caudalosu de la República, y el ríu Grijalva el segundu pol so caudal, con numberosos afluentes que desagüen nel Golfu de Méxicu. Tamién ta'l ríu de la Sierra, que se forma polos caudales de los ríos Amatán y Oxolotán que baxen de la sierra de Chiapas y que se xune al Grijalva poco primero de llegar a la ciudá de Villahermosa. Pol conceyu de Tenosique, entra a Méxicu el ríu San Pedro Mártir, que provién del Petén, Guatemala ya intérnase a territoriu mexicanu moviéndose escontra'l norte escontra'l vecín conceyu de Balancán, onde se xune al ríu Usumacinta. Dempués, dixebrar d'este y conviértese nel ríu San Pedro, que sirve de llende ente los estaos de Tabasco y Campeche y desagua nel golfu de Méxicu.
Solo queden fora d'esti sistema'l ríu Tonalá y el Tancochapa o Pedregal, que sirve de llende ente Tabasco y Veracruz, al oeste d'Huimanguillo; los pequeños ríos de la Chontalpa como'l Blasillo, que s'alimenten d'escesos d'agües d'agües acumulaes nos popales (banzaos) y el ríu González, brazu desprendíu del Mezcalapa a fines del sieglu XIX, que desagua al mar pola barra de Chiltepec.
A los numberosos ríos, regatos y regueros que crucien en tolos sentíos al estáu de Tabasco, añedir delles albúferas, y un númberu eleváu de llagunes tremaes nel so territoriu, destacar los sistemes lagunares d'El Carmen, Pajonal, La Machona y Mecoacán.
Los Banzaos de Centla son un conxuntu de tierres baxes y güelgues, declarada como área protexida con categoría de Reserva de la Biosfera; cuenta con una estensión de 302 000 hectárees y ye la güelga más estensa d'América del Norte.
La disponibilidad d'agua basar nes cuenques baxes de los ríos Usumacinta y Grijalva; estes cuenques atropen l'agua d'innumberables corrientes y descárguense al mar en forma conxunta.
Clima
L'allugamientu de Tabasco na zona tropical, la so escasa elevación con respectu al nivel del mar y la so cercanía col golfu de Méxicu a lo llargo de 191 km de mariña, determinen el desenvolvimientu de climes templaos con influencia marítima. El clima tropical húmedu ye una carauterística bien singular de la rexón, con temperatures que van de los 15°C nos meses más fríos (xineru y avientu) hasta 44 °C nos más calorosos; la temperatura permediu ye de 26 °C, qu'en razón del escasu altor con rellación al nivel del mar permanez constante.
Fauna y flora
thumb|La [[iguana, una de les especies esistentes en Tabasco.]] thumb|El [[pejelagarto, la especie más emblemática de Tabasco y consideráu un fósil viviente» y especie sagrada pa les cultures prehispániques.]] thumb|El [[macuilís, un árbol típicu de Tabasco que floria solo una vegada al añu mientres 2 o 3 selmanes entendíes ente los meses marzu-abril.]]
En Tabasco, esisten dellos ecosistemes nos qu'habiten una gran cantidá d'especies ente aves, mamíferos y reptiles. Aína, una descripción resumida de la flora y fauna de cada unu.
Selva lluviosa
Allugar al sur del estáu, y nella atópense: tucanes, guacamayas, papagayos, quetzales, colibríes, loros y pavu de monte; inseutos que pertenecen a esta asociación son abeyes, aviespes, camparines y formigues; ente los reptiles tán cocodrilu, iguana y el garrobo, según culiebres: boa, nauyaca y Culiebra de coral coral de delles clases. El númberu de mamíferos menguó debíu principalmente a baltar de montes, anque pueden atopase con dificultá'l xaguar, el monu saraguato y el ocelote.
Acahual
Nel acahual, qu'apodera la parte central del estáu, habiten: el venado cola blanca, la esguil, el coneyu, la palombu, la chachalaca, el pavu ocelado, el monu gatuña, el mapache, l'armadillu, el xabalín y el puercu espín.
Zona pantanosa
Na zona pantanosa, allugada nel centru y norte del estáu, habiten especies de cocodrilu, pejelagarto, tortúa, hicotea, pochitoque, guao, chiquiguao; tamién hai xaronca, sacavera, sapu, y, en concencia, un gran númberu d'especies d'aves y páxaros: el pijije, el coríu, la garza blanca y la garza negra.
Zona costera
Finalmente, na zona costera del norte del estáu, habiten la gavilueta, el pelicanu, el cámbaru, el ostión, l'amasuela y diversos pexes: la mojarra, el róbalo y el pámpano.
Selva tropical lluviosa
La selva tropical lluviosa, que cubría orixinalmente gran parte del estáu, foi esaniciada casi por completu, y queden apartaces na zona sur del estáu, onde se topen dellos tipos de vexetación, como: caoba, cedru, macayo, palma real, corozo, jobo, macuilís, ceiba, lloréu de la India, sauce, samán, pitche, tatuán, framboyan, árbol d'hule, tintu, barí, árbol de pan y salacia.
thumb|El [[samán, un árbol representativu de la selva lluviosa de Tabasco.]]
Sabana tropical
Na sabana tropical, allugada na parte central del estáu, esisten diversos árboles y arbustos, como: la palma redonda, el guanu llargu, el jahuacte, la caña d'azucre, l'anona, la guanábana, el bambú, el árbol de papel lija, el cocoyol, la palma tasiste, la palma brahea dulcís, el chakté, el nance, estensos pacionales, el tulipán, bejucos y enredaderes.
Selva mediana y baxa
Tocantes a la selva mediana y baxa, que s'estiende del centru escontra'l norte del estáu y por tola mariña, habiten: el cocoteru, el macuilís, el macayo, el palu mulatu, la palma real, el guácimo, la ceiba, l'acacia, la pimienta Tabasco, el sichi, el tintal, el pitche, el cocohite y el barí.
Sableres
A lo llargo de les sableres de Tabasco, esiste una zona angosta d'asociaciones de plantes baxes. Nestes franxes de terrén arenosu, que se construyeron precisamente pola concentración de sal depositáu pol vientu y les foles del mar, ye posible atopar la uva de sablera, el icaco, el amaranto, el don Diego de día, la majahua, el mangle, el sivil, el plátanu d'occidente, la crucetilla y los xuncos.
Árees naturales protexíes
Tabasco alluga'l 23% permediu de la biodiversidá nacional de vertebraos y el 53% de les güelgues d'agua duce de la nación. Nel estáu, esisten 13 Árees Naturales Protexíes que, poles sos carauterístiques, atopar so proteición en distintes modalidaes, y representen un total de 376 591.61 hectárees protexíes nel estáu. Les árees naturales protexíes de competencia federal son dos, y tomen una superficie de 348 660 hectárees, ente que'l restu, 27 931.61 hectárees, correspuenden a árees naturales protexíes de competencia estatal.
Reserva de la biosfera Banzaos de Centla
thumb|Reserva de la biosfera [[Banzaos de Centla, al nordeste del estáu.]] thumb|Reserva ecolóxica [[Cañón del Usumacinta, nel conceyu de Tenosique.]] thumb|Reserva ecolóxica [[Agua Blanco (Macuspana, Tabasco)|Agua Blanco, nel conceyu de Macuspana.]]
Ye'l güelga más estensu de Mesoamérica y unu de los 15 güelgues más importantes del mundu. Ye l'área natural protexía más grande del estáu, tien una estensión de 302 706 hectárees y foi decretada como área natural protexida'l 6 d'agostu de 1992. Abarca parte de los conceyos de Centla, Jonuta y Macuspana. La vexetación ye principalmente hidrófita, selva mediana y manglar. Cuenta cola Estación Tres Brazos y la Casa de l'Agua, na qu'esiste un muséu interactivo. Tamién pueden faese diverses actividaes d'ecoturismo, como: percorríos en lancha, avistamiento d'aves y otros.
La reserva de la biosfera Banzaos de Centla ye abellugu de diverses especies d'aves, mamíferos, peces, reptiles y anfibios consideraes como amenaciaes o en peligru d'estinción y, por cuenta de la so importancia mundial, atópase na llista de llugares que podríen ser nomaos Patrimoniu de la Humanidá pola UNESCO.
Reserva ecolóxica Cañón del Usumacinta
Alcontrar nel conceyu de Tenosique, y cuenta con una estensión de 45 954 hectárees. Foi decretada como área natural protexía el 15 de xunu del 2005, y la so vexetación principal ye la selva alta perennifolia. Nel so interior atopen los rápidos del ríu Usumacinta, según diversos sitios arqueolóxicos.
Parque Estatal Sierra de Tabasco
Toma parte de los conceyos de Teapa y Tacotalpa, cuenta con una estensión de 15 113.2 hectárees y foi decretáu como área protexida'l 24 de febreru de 1988, pa salvaguardar unu de los últimos apartaces de la selva tabasqueña. La vexetación predominante ye la selva alta perennifolia, y nel so interior alcuéntrense diversos covarones y centros ecoturísticos nos que puede practicase l'ecoturismo y el turismu d'aventura.
Reserva Ecolóxica Cascaes de Reforma
Alcontrar nel conceyu de Balancán y cuenta con una estensión de 5 748.35 hectárees. Foi decretada como área protexida'l 23 de payares del 2002, y la vexetación principal consiste en selva mediana de puckte, chicozapote y manglar. Nel so interior alcuéntrense'l centru turísticu "Cascaes de Reforma" y dellos cuerpos llacustres permanentes y temporales. Alcontrada a 2 km de les cascaes de Reforma atopa la zona arqueolóxica de Moral-Reforma, onde ye posible almirar cinco magnífiques cercos mayes, amás de cuatro interesantes altares y un xuegu de pelota.
Parque Estatal Agua Blanco
Allugar nel conceyu de Macuspana y la so estensión ye de 2 025 hectárees. Foi decretada como área protexida'l 19 d'avientu de 1987, y la so vexetación principal ye selva alta y mediana perennifolia. Nel so interior alcuéntrase'l Centru Turísticu Cascaes Agua Blanco, qu'ufierta al visitante cascaes, banzaos, asadores, restorán, sanitarios y estacionamiento. Tamién pueden percorrese diversos covarones.
Área Natural Protexía Yumka
thumb|Centro d'Interpretación y Convivencia cola Naturaleza: [[Yumká.]]
Conocida como Centru d'Interpretación y Convivencia cola Naturaleza: Yumka', tien una estensión de 1 713.79 hectárees y alcuéntrase a 15 km al oriente de la ciudá de Villahermosa, y ye unu de los centros turísticos más importantes de la capital del estáu. Foi establecíu como monumentu ecolóxic u'l 19 d'avientu de 1987 y darréu como área natural protexía el 5 de xunu de 1993. El Yumká ye un zoolóxicu con especies d'animales de diverses partes del mundu. La so vexetación principal ye selva alta y mediana perennifolia, la sabana y llaguna.
Reserva Ecolóxica Enagua Selva
Esta reserva ecolóxica tien una estensión de 1 000 hectárees y alcuéntrase na sierra del conceyu d'Huimanguillo. Foi decretada reserva ecolóxica en 1992. Trátase d'un impresionante complexu hidrolóxicu que cunta con más de cien cascaes, unes intermitentes y otres permanentes. Dientro de les cascaes más importantes, atópense: "Les Flores" con más de 125 m d'altor, "Velu de Novia" con 100 m d'altor y "La Pava" con 55 m d'altu. Equí alcuéntrase'l cuetu Monu Peláu que colos sos 1000 m d'altor, ye'l puntu más altu de Tabasco.
Reserva Ecolóxica Río Sablera
Esta área natural protexía atopar nel conceyu de Comalcalco, cuenta con una estensión de 711 hectárees y el decretu correspondiente publicóse'l 29 de setiembre del 2004. El tipu de vexetación principal ye la de zona pantanosa, preponderantemente popal y tular.
thumb|179x179px|El [[Hibiscus rosa-sinensis|tulipán, una flor representativa del estáu.]]
Reserva Ecolóxica de la Chontalpa
Atopar nel conceyu de Cárdenas, y contién unu de los dos últimos apartaces de selva de canacoite (Bravaisia integerrima) en Méxicu. Ocupa una superficie de 277 hai y allúgase en partir oeste del estáu. Nesta reserva contémplense aproximao unes 124 especies d'aves, de les cualos 23 atópase na llista d'especies mexicanes en riesgu.
Tamién esisten otres árees naturales protexíes como: la Reserva Ecolóxica Yu-Balcah (572 hectárees), nel conceyu de Tacotalpa; la Reserva Ecolóxica Llaguna Les Ilusiones (259.27 hectárees) y el Parque Ecolóxicu Llaguna El Camarón (70 hectárees), estes postreres allugaes na ciudá de Villahermosa.
Política
El nome oficial de Tabasco ye Estáu Llibre y Soberanu de Tabasco, y constitúi una de les 32 entidaes federatives de los Estaos Xuníos Mexicanos.
Gobiernu
thumb|[[Palaciu de Gobiernu de Tabasco|Palaciu de Gobiernu del estáu de Tabasco inauguráu en 1894.]] La Constitución Política de Tabasco establez la forma de gobiernu republicana, representativa y popular; estremando'l poder público en trés: Executivu, Llexislativu y Xudicial. Establez tamién que nun van poder axuntase dos o más poderes nuna sola persona nin el poder lexislativo depositase nun solu individuu.
Organización territorial
La base de la división territorial, de l'alministración pública y de la organización política estatales ye'l Conceyu Llibre, alministráu por un Conceyu d'eleición popular, que'l so primer rexidor ye l'alcalde o presidente municipal; aniciando esti na Cabecera Municipal, llocalidá que tamién alluga a los síndicos y rexidores del cabildru municipal, un secretariu, un tesoreru y dellos servidores públicos más; con una duración nel cargu de 3 años.
Según la Constitución Política de Tabasco, l'estáu integrar por 17 conceyos, partíos en dos rexones mayores y cinco subrexones según les sos carauterístiques xeográfiques. En términos de superficie, Huimanguillo ye'l conceyu más grande y Paraíso, el más pequeñu; ente que según el númberu d'habitantes, el conceyu más pobláu ye Centru y el menos pobláu ye Emiliano Zapata.
400px|center|División política de Tabasco 1 Balancán | 2 Cárdenas | 3 Centla | 4 Centru | 5 Comalcalco | 6 Cunduacán | 7 Emiliano Zapata | 8 Huimanguillo | 9 Jalapa | 10 Jalpa de Méndez | 11 Jonuta | 12 Macuspana | 13 Nacajuca | 14 Paraíso | 15 Tacotalpa | 16 Teapa | 17 Tenosique
Rexones
Esisten dos tipos de divisiones rexonales, la división por rexones económiques y la división por rexones granibles o tamién llamaes "sub rexones", que ye la más común y usada.
Rexones económiques
300px|thumb|Rexones económiques del estáu de Tabasco: rexón [[ríu Grijalva|Grijalva (color verde) y rexón Usumacinta (color coloráu).]]
Con oxetu d'identificar les carauterístiques y potencialidaes del estáu, entamar y poner en práutica estratexes de crecedera y desenvuelvo acordes a los requerimientos, estremar al estáu en dos rexones económiques:
Rexones granibles
thumb|300px|Subrexones granibles de Tabasco: la [[Chontalpa amosar en verde escuru; el Centru, en color azul; la Sierra, en color verde claru; los Banzaos, en color naranxa, y los Ríos, en color coloráu.]]
L'estáu de Tabasco estremar en cinco rexones granibles, tamién llamaes subrexones, qu'arrexunten a los 17 conceyos que presenten carauterístiques xeográfiques y granibles similares.
Región Río
thumb|Tabasco ye unu de los principales productores nacionales del [[Musa cavendishii|plátanu Tabasco.]]
Economía
Nel añu del 2004, la población económicamente activa de Tabasco xubía a 818 143 individuos, de los que'l 70.33% (575 418) son homes y el 29.69% (242 725), muyeres.
Según cifres del Institutu Nacional de Xeografía, Estadística ya Informática, nel 2003, Tabasco tuvo un Productu Internu Brutu de cerca de 77 500 millones de pesos, lo cual representa'l 1.24% del total nacional. El PIB per cápita del estáu ye d'aproximao $40 797 añales o $3 400 mensuales.
L'actividá económica que más apurre al productu internu brutu del estáu ye'l sector de servicios, siguíu pol comerciu; ente dambos, xeneren más del 60% del PIB estatal. Otra actividá importante ye la estracción de petroleu, pos Tabasco ye'l segundu productor nacional de petroleu crudo, dempués de Campeche.
Actividaes primaries
thumb|Tabasco, primer productor nacional de [[cacáu en Méxicu.]]
En total, en 2003, el sector primariu produció en Tabasco 3700 millones de pesos, que representen aproximao'l 4.8% del total estatal; esto engloba los sectores agrícola, ganaderu, silvícola y pesqueru y piscícola. L'estáu tamién captó 9500 millones de pesos (12.26% del total) por conceutu d'estracción de petroleu y otres actividaes mineres.
Los principales productos agrícoles son: plátanu, caña d'azucre, cacáu, arroz, maíz y otros cultivos frutales.
Agricultura
L'actividá agrícola na entidá desenvuélvese principalmente so condiciones d'envernada, yá que a diferencia d'otres rexones del país, en Tabasco preséntense abondoses precipitaciones, lo que de la mesma representa un problema pa l'agricultura, yá que nun se cunta con abonda infraestructura fayadiza pa drenar l'escesu d'agua.
Con base na superficie semada, los cultivos perennes de mayor importancia son: cacáu, cocu, caña d'azucre y cítricos. Los cultivos cíclicos más importantes son: maíz, arroz, sorgu y frijol.
Tabasco tien una destacada participación tocantes a la producción de cultivos perennes, asitiándose nos primeros llugares nel ámbitu nacional mientres el 2010. En producción de cacáu, Tabasco ocupa'l primer llugar nacional 19 437 tonelaes, collechaes en 41 028 hectárees, con un valor de 510 304 000 pesos. No referente al plátanu, l'estáu allugar na segunda posición nacional, con una producción de 545 387 tonelaes, collechaes en 10 422 hectárees con un valor de 1032 millones de pesos. Tocantes a la copra, Tabasco ta nel cuartu llugar nacional, con una producción de 9504 tonelaes, collechaes nuna superficie de 12 174 hectárees y con un valor de 65 millones de pesos.
Tabasco ocupa'l primer llugar nacional na producción de llimón, y el sestu llugar na producción de cítricos, con esportaciones a Estaos Xuníos y Canadá, pos se cultiven un total de 15 000 hectárees, de les cualos más de 96 per cientu prodúcense en conceyu d'Huimanguillo.
Otru de los cultivos en que l'estáu de Tabasco destaca a nivel nacional ye'l del hule, onde l'estáu allugar na cuarta posición nacional, con una producción de 3000 tonelaes, valoraes en 18 605 000 pesos, que se cultiven nuna superficie de 1402 hectárees.
Tocantes a la caña d'azucre, la zafra 2010 rexistró una crecedera del 15% al respeutive de la del 2009 y foi siete veces mayor que'l permediu nacional, ente que pa la zafra 2012 la producción de los trés inxenios qu'operen na entidá foi d'un millón 776 030 tonelaes del productu antes del so industrialización, el cual ye un volume cimero en cerca de 0.4 millones de tonelaes respeuto al 1.39 millones de tonelaes que se collecharon nel 2009. Con esta collecha, llograr nel 2012 una producción de 180 mil 216 tonelaes d'azucre, cantidá cimera a les 140,156 tonelaes llograes de la zafra 2010/2011. Esta producción de caña, correspondiente a 32,374 hectárees semaes nos conceyos de Cárdenas, Huimanguillo y Tenosique, tamién superó la superficie llantada l'añu anterior per alredor de 4 mil hectárees.
Nel estáu, tamién se desenvolvió'l cultivu de la palma d'aceite, con una producción actual de 17 848 tonelaes, nuna superficie de 3686 hectárees, con un valor de 16.29 millones de pesos, ocupando Tabasco el segundu llugar nacional na producción d'esta especie.
Ganadería
thumb|Tabasco ye unu de los principales productores de ganáu en Méxicu.
L'estáu de Tabasco cunta con una gran estensión de camperes naturales, lo que favorez la esplotación de ganáu bovín por aciu el sistema de llibre llendo o ganadería estensiva. Pol so rusticidad y tolerancia a temperatures elevaes, el ganáu de raza cebú (bovín domésticu orixinariu de asia) ye'l que meyor s'afai al clima tropical de la entidá, la so esplotación diríxese principalmente al llogru de carne, anque tamién esiste una importante producción llechera nel estáu.
Destaquen tamién les esistencies de guajolotes y de ganáu porcín, una y bones l'estáu ocupa'l séptimu y el decimoquintu llugar nel ámbitu nacional, respeutivamente. Tamién l'estáu ye productor anque en menor cantidá, de güevu y miel.
La especie qu'apurre'l mayor volume de producción de carne en canal, ye'l ganáu bovín, col 74.0% del total estatal. Sígen-y n'orde d'importancia les aves col 13.9% y los porcinos col 9.8%.
L'estáu de Tabasco, ye'l principal abastecedor a nivel nacional de carne bovino, y unu de los principales esportadores, produció en 2010 un total de 55 000 tonelaes de carne de res, lo que lo allugó como unu de los principales productores a nivel nacional. No que se refier a la producción llechera, l'estáu produció 100.27 millones de llitros.
Los distritos de desenvolvimientu rural que más contribúin na producción pecuaria son: Villahermosa, Cárdenas y Emiliano Zapata.
Pesca
Tabasco cuenta con una mariña de 191 km ente les desaguaes de los ríos Tonalá y San Pedro; amás, tien 29 800 hectárees d'esteros, llagunes y albuferes ya innumberables ríos y regueros, tolos cualos suponen grandes posibilidaes pa la esplotación pesquera tantu d'agua salao como d'agua duce. La producción pesquera en Tabasco representa'l 1.76% del total nacional.
La flota pesquera tabasqueña cuenta con 71 embarcaciones mayores, y l'infraestructura estatal componer d'un muelle fiscal nel puertu de Frontera, y trés atracaderos nos puertos de Sánchez Magallanes, Chiltepec y el puertu d'altor de Dos Bocas. Na actualidá, la piscicultura ta recibiendo un notable impulsu na entidá.
Actividaes secundaries
La industria manufacturera apurrió 4200 millones de pesos (5.42% del total) en 2003; esto engloba los sectores d'alimentos procesaos, testil, papelero, petroquímico, ente otros. Les industries de la construcción y la xeneración d'enerxía producieron, en xunto, 7400 millones de pesos, apurriendo'l 9.55% del PIB estatal.
Pal establecimientu d'industries, na actualidá, Tabasco cuenta cola ciudá industrial de Villahermosa que consta de dos etapes, y los parques industriales de Colina Aeropuertu nel conceyu de Centru y Tabasco Business Center nel conceyu de Cunduacán, según el Parque Industrial Dos Bocas qu'anguaño se constrúi en dichu puertu petroleru. Tamién esisten na entidá, dos parques industriales privaos, que alcuéntrense na Zona Metropolitana de Villahermosa.
Industria
thumb|Parque Industria Tabasco Business Center, en [[Cunduacán (conceyu)|Cunduacán.]]
Ente les industries más importantes esistentes nel estáu figuren: envasadores de lleche y de zusmiu de naranxa, procesadores de cítricos, fábriques d'aceite de cocu y aceite de palma, industrializadora de copra, fábriques de xabón, envasadores de pexes y mariscos, fábriques de quesos, mantegues y derivaos lácteos, fábriques de chocolate, industrializadoras de cacáu, envasadores d'alimentos pa ganáu, fábriques y empacadores de pan y frituras, embotelladoras de refrescos y agua purificada, industries metal-mecániques, fábriques de fibrocemento, cementeres, graveres y fábriques d'asfaltu.
Industria petrolero
L'estáu de Tabasco convirtióse nel líder de reserves d'hidrocarburos nel país; hasta'l 2013 cuenta con 3 500 millones de barriles, y ye el segundu productor nacional de petroleu en Méxicu. El volume diario de producción de petroleu crudo nel estáu ye de 747 400 barriles, lo que representa'l 25.5% de la producción nacional. Un volume de producción diaria de gas natural ye de 1363 millones de pies cúbicos, y la producción añal ye de 497.46 millones de pies cúbicos de gas natural, lo que representa'l 31.9% de la producción nacional, convierte a Tabasco na octava potencia petrolera d'América, penriba de países como Ecuador y Perú.
Dientro de les grandes empreses, Pemex destaca con dos complexos procesadores de gas, unu'l Complexu Procesador de Gas Ciudad Pemex allugáu en Ciudá Pemex nel conceyu de Macuspana, y l'otru el Complexu Procesador de Gas Nuevo Pemex, allugáu nel conceyu de Centru, cuenta tamién cola Unidá Petroquímica La Venta alcontrada na villa La Venta, nel conceyu d'Huimanguillo, cuenta asina mesmu con diverses plantes deshidratadoras, plantes d'inyección, estaciones de compresión, bateríes de separación y axencies de ventes; amás de cuntar con cerca de 1000 pozos n'esplotación en 14 de los 17 conceyos onde s'estrayen petroleu crudo y gas natural. thumb|Plataformes petroleres nel Mariña de Tabasco. Na actualidá, Pemex realiza trabayos de desenvolvimientu del so nuevu proyeutu denomináu Mariña de Tabasco, nel que s'alcuentren los nuevos activos descubiertos apocayá y denominaos Tsimin, Tecoalli, Xnab y Yaxche, per mediu de los cualos van esplotase importantes xacimientos petrolíferos marinos allugaos frente a les mariñes tabasqueñas. En xunto, estos nuevos xacimientos, tienen reserves calculaes en 740 millones de barriles de petroleu y 1910 millones de pies cúbicos de gas natural.
Petróleos Mexicanos (Pemex) cuenta, en Tabasco, col puertu petroleru de Dos Bocas, allugáu nel conceyu de Paraíso, al traviés del cual, espórtense hidrocarburos a munchos países del mundu. Pemex tien tamién na ciudá de Villahermosa a dos de los sos principales subsidiarias: Pemex Esploración y Producción y Pemex Gas y Petroquímica Básica, según el Centru Alministrativu de la Rexón Sur, ente que nel conceyu de Paraíso alcuéntrase'l Centru Alministrativu de la Rexón Marina Suroeste.
Actividaes terciaries
thumb|Plaza Altabrisa, la plaza comercial más grande del sureste y la sesta del país.
En xunto, el sector terciariu constitúi'l principal motor de la economía tabasqueña; apurre un total de 53 200 millones de pesos, que representa'l 68.64% del PIB estatal. Les principales actividaes tán entendíes nes cañes de servicios personales, bancarios y financieros, comunicaciones y tresporte y comerciu.
Comerciu
Mención estreme merecen los centros de distribución rexonales d'importantes cadenes de supermercaos como: Soriana, Chedraui y Walmart, alcontraos en Tabasco y que son los encargaos de distribuyir les mercancíes d'estos establecimientos a los seis estaos del sureste.
Turismu
thumb|Cruceru turísticu aportando al puertu de [[Dos Bocas, conceyu de Paraíso.]] thumb|Playa Varadero, nel [[Paraíso (conceyu de Tabasco)|conceyu de Paraíso.]] L'estáu de Tabasco cunta con diversos curiosos naturales, arqueolóxicos, sableres, turismu ecolóxicu y d'aventura, centros recreativos, museos y curiosos culturales.
Turismu arqueolóxicu y históricu
No referente a los curiosos arqueolóxicos, nel estáu esisten, según el Institutu Nacional d'Antropoloxía y Historia (INAH), cerca de mil xacimientos arqueolóxicos, y la gran mayoría atopar ensin esplorar. Anguaño Tabasco cuenta con delles zones arqueolóxiques abiertes al públicu:
Tamién esisten museos qu'exhiben pieces arqueolóxiques de les cultures precolombines qu'esistieron na rexón, como:
Anque, por cuenta de los ataques pirates, les guerres civiles y asonadas militares qu'hubo nel estáu, según a les guerres d'intervención estauxunidense y francesa, esisten bien pocos muertes coloniales na entidá. Sicasí, en dellos conceyos del estáu, según na capital, inda pueden apreciase delles edificaciones antigües, como:
Ecoturismo
No referente al turismu ecolóxicu y d'aventura, Tabasco tien enforma qu'ufiertar al visitante, yá que cunta con formosos sitios como Tapijulapa, el desenvolvimientu turísticu de Kolem-Jaa onde s'atopa'l segundu Canopy (Canopea) más llargu d'América Llatina amás de cabañes, cascaes nes que puede practicase rappel, les Cascaes de Villa Lluz, Cascaes de Reforma, Enagua Selva, Llaguna del Rosario, el Parque Olmeca, l'Azufre y los sos ríos d'agües sulfuroses, ente otros.
Tamién en Tabasco esisten delles reserves ecolóxiques como: Reserva de la Biosfera de los Banzaos de Centla, Reserva Ecolóxica Cañón del Usumacinta, la Reserva Ecolóxica Estatal Agua Blanco, la Reserva Ecolóxica Estatal Sierra de Tabasco, el Monumentu Ecolóxicu Covarones del Coconá, nes que pueden realizase diverses actividaes como senderismo, avistamiento, campismo, percorríos empuestos ente otros.
Mención estreme merez el parque ecolóxicu Yumk'a alcontráu a la 15 km de la ciudá de Villahermosa, que ye un zoolóxicu al campu nel que los visitantes pueden reparar animales de diverses partes del mundu.
L'estáu cunta con 191 km de mariñes, polo qu'esisten diverses sableres que pueden ser visitaes polos turistes como son: Miramar, Picu d'Oru, el Monte, Paraíso, Nuevu Paraíso, Sablera Bruxa, Playa Varadero, Sablera Dorada, Sablera Pelícanos, el corredor turísticu Paraíso-Puertu Ceiba-El Bellote y Puertu Chiltepec.
Pueblu Máxicu
thumb|Aspeutu del [[pueblu máxicu de Tapijulapa.]] Nel estáu de Tabasco alcuéntrase'l Pueblu Máxicu de Tapijulapa, formosa y pintoresca población, enclavada na sierra tabasqueña, qu'algamó esta denominación el 9 de xunu del añu 2010, y tien una peculiar arquiteutura con cases de fachaes blanques y coloraes, y techos de texa de folla, les sos cais angostu y empedriar y los sos talleres artesanales, onde'l visitante puede adquirir formoses artesaníes ellaboraes a base de "mutusay" (blima). Equí alcuéntrase'l Templu de Santiago Apóstol construyíu nel sieglu XVIII sobre un cuetu dende onde se tien una escelente vista de tola población. En Tapijulapa esisten dos hoteles rurales y dellos restoranes, amás de que pueden visitase dellos curiosos cercanos nos que puede practicase el ecoturismo.
Villahermosa
La ciudá de Villahermosa, cuenta con una importante industria turìstica, polos sos diversos curiosos como la Zona Lluz nel Centru Históricu, la Llaguna Les Ilusiones, el Parque-Muséu La Venta, el Parque Tomás Garrido Canabal, el Parque ecolóxicu Yumka´, el desenvolvimientu urbanu Tabasco 2000, la Catedral del Señor de Tabasco, Llaguna de la Pólvora, la Plaza d'Armes, zona hotelera y comercial Topetar, mirador del ríu Grijalva Torre del Caballero, el Centru d'Entretenimientu y Negocios del Malecón, grandes y modernes places comerciales, y restoranes de comida típica, nacional ya internacional, ente otros curiosos. Tou esto acompañáu d'una bona ufierta hotelera de más de 4000 habitaciones, qu'inclúi hoteles de Gran Turismu, 5, 4 y 3 estrelles.
Carreteres
Cuenta con 5686 km de carreteres, de les cualos 607.1 km son carreteres troncales federales pavimentadas; 2111 km de carreteres alimentadores estatales pavimentadas; y 2968 km de caminos rurales (302 km pavimentadas y 2666 quilómetros revistíes).
Les carreteres más importantes con que cunta l'estáu son:
Caminos y Pontes Federales d'Ingresu y SC (CAPUFE), tien so la so operación nel estáu 72 km de la autopísta Villahermosa - Coatzacoalcos (tramu Heroica Cárdenas - entronque La Venta), un tramu de 22 km que va de Villahermosa a la caseta de peaxe de la ponte Grijalva I, según les pontes Grijalva I y Usumacinta, dambos na carretera federal 186 Villahermosa - Chetumal.
Aeropuertos
thumb|[[Aeropuertu Internacional Carlos Rovirosa Pérez, na ciudá de Villahermosa.]] L'estáu de Tabasco, cuenta con serviciu aereu dende 1929. L'Aeropuertu Internacional Carlos Rovirosa Pérez allugáu na ciudá de Villahermosa, enllaza al estáu, coles ciudaes de Méxicu, Toluca, Mérida, Cancún, Guadalaxara, Monterrey, Reynosa, Poza Rica y Veracruz. Asina mesmu, l'aeropuertu, recibe dos vuelos diarios internacionales con destín a la ciudá de Houston, EUA. Esti aeropuertu, tresportó nel 2013 a 1'014,445 094 pasaxeros, lo que lo asitia nel llugar 12 a nivel nacional dientro de los aeropuertos más importantes de Méxicu y el terceru más importante del sureste de Méxicu, solo detrás de los aeropuertos de Mérida y Cancún.
Tamién esisten nel estáu un campu aéreo allugáu na ciudá de Tenosique de Pino Suárez operáu anguaño pola Secretaría de la Defensa Nacional, que tien capacidá pa recibir aviones tipo Boeing 727, y una aeropista, alcontrada en Ciudá Pemex.
Víes ferriales
Tabasco cuenta con 315 km de llargor de víes ferriales, lo que facilita'l treslláu de mercancíes ente les rexones del estáu y el restu del país. La rede ferroviaria estatal ta constituyida de 84.5% de víes troncales y ramales, 9.5% de tipu secundariu y solo 6.0% de particulares.
Per esti mediu tresportáronse 523 468 tonelaes de carga, de les cualos el 61.2% correspondió a productos industriales.
El Ferrocarríl del Sureste, quien ye'l operario de la rede ferroviaria del estáu, cuenta con estaciones nos conceyos d'Huimanguillo, Teapa, Tacotalpa, Macuspana, Tenosique y Balancán. Les estaciones más importantes pol so movimientu son: Villa Chontalpa, Teapa, Macuspana, Tenosique de Pino Suárez y Villa El Trunfu.
Anguaño constrúyese la vía ferrial Villa Chontalpa - Dos Bocas que va tener un llargor de 96.5 km y va enllazar a esti puertu petroleru cola rede ferroviaria del sureste y del país.
Víes fluviales
thumb|El ríu Usumacinta al so pasu pela ciudá de Balancán. Per vía fluvial al traviés de los ríos Grijalva y Usumacinta puede llegase hasta los conceyos de Tenosique, Balancán, Emiliano Zapata, Jonuta y Centla.
Puertos
L'estáu de Tabasco cunta colos puertos de Dos Bocas y Frontera. El puertu d'altor de Dos Bocas ye'l más importante del estáu, y unu de los puertos petroleros más importante del país, yá que pequí esportar a grandes candidades de petroleu provenientes del Mariña de Tabasco y la Sonda de Campeche. Tamién por esti puertu, espórtense productos agrícoles ya industriales producíos en Tabasco.
El puertu de Dos Bocas tuvo en 2009 un total de 1145 entraes de barcos, asitiándose en tercer llugar nacional, ente que por volumes de carga, rexistráronse un total de 23 437 tonelaes métriques, lo qu'allugó al puertu, nel segundu llugar nacional, solo detrás de Pajaritos, Veracruz.
thumb|Panorámica del puertu de [[Dos Bocas.]]
Como parte del desenvolvimientu turísticu, dende l'añu 2009 el puertu cunta con una terminal comercial y turística que recibe cruceros, y per segundu añu consecutivu'l puertu de Dos Bocas foi nomáu líder de la Ruta del Golfu. qu'arrexunta a los puertos de Veracruz, Tabasco, Campeche y Yucatán.
El puertu de Frontera ye'l puertu históricu del estáu. Cuenta cola primer aduana marítima del país inaugurada en 1859 pol presidente Benito Juárez. Anguaño ye'l polu pesqueru más importante del estáu y tamién una importante base naval de Petroleos Mexicanos al tener nes sos cercaníes más de 30 plataformes petroleres nel Mariña de Tabasco.
Coles mesmes, l'estáu cunta tamién colos puertos pesqueros y d'abrigu de Sánchez Magallanes, Chiltepec y San Pedro.
Puertu fronterizu
Tabasco cuenta col puertu fronterizu d'El Ceibo, alcontráu nel conceyu de Tenosique na frontera cola República de Guatemala y foi inauguráu'l 27 d'ochobre de 2009. El Puertu fronterizu El Ceibo cunta con aduana, oficines de migración, estación cuarentenaria, según destacamentos de la Policía Federal, Axencia Federal d'Investigación y l'Exércitu Mexicanu. thumb|Puertu fronterizu [[El Ceibo, nel conceyu de Tenosique.]] Tiense proyeutáu que por esti puntu, crucien una gran cantidá d'automóviles y autobuses, que se dirixan a la zona aqueológica de Tikal del llau guatemalianu, según a les ciudaes de Villahermosa. Tenosique de Pino Suárez y les diverses zones aqueológicas allugaes del llau mexicanu. De fechu nel 2011 según datos del Institutu Nacional de Migración cruciaron por esti puertu fronterizu un total de 154.067 estranxeros convirtiendo a esti llugar nel más importante puntu d'apuerto d'estranxeros al estáu de Tabasco.
Tresporte
Amás d'estos dos terminales, nel interior del estáu, esisten terminales d'autobuses nes ciudaes de: Heroica Cárdenas, Comalcalco, Cunduacán, Emiliano Zapata, Frontera, Huimanguillo, Jalpa de Méndez, Macuspana y Teapa.
Televisión
La infraestructura de televisión en Tabasco inclúi una canal local:
Esisten tamién repetidores de les canales nacionales de Televisa y Televisión Azteca tantu na ciudá de Villahermosa, como nes principales ciudaes del estáu.
Nel estáu, esisten amás tres sistemes de televisión per cable nes ciudaes de Villahermosa, Comalcalco, Macuspana y Ciudá Pemex, según cuatro cadenes de televisión satelital (Sky, VeTV, MasTV y Dish) que cubren tol estáu.
Myodes glareolus
thumb|Nial de topín colloráu. La ye una especie de royedor miomorfu de la familia Cricetidae. Nun se reconocen subespecies.
Tabasco
Estaciones de radio
Esisten nel estáu 31 estaciones de frecuencia modulada (FM), 2 estaciones d'amplitú modulada (AM) y 1 estación en combu (FM/AM).
Periódicos
Amás, esisten nel estáu 22 medios impresos de circulación diaria, vespertina, selmanal, quincienal o mensual, tantu na capital del estáu como nos conceyos.
Myodes glareolus
Tien la pelame parda acoloratada y dellos parches de color buxu. Vive n'árees montiegues y mide alredor de 100 mm de llargor. Alcuéntrase nel oeste d'Europa y el norte d'Asia. Foi por fuercia introducíu al suroeste d'Irlanda. Alcuéntrase en toa Bretaña, y prefier árees de montes con vexetación trupo. Vive hasta 18 meses y ye omnívoru, comiendo inseutos y frutes.
Ye'l royedor más pequeñu de Gran Bretaña. Tien unes oreyes bien grandes, y estrémase fácilmente d'otres especies pola so cola curtia y focicu.
Vive en túneles con mofu y fibres vexetales. Y na so lluriga almacenen alimentos.
Tabasco
Demografía
thumb|400px|Gráficu que representa la crecedera demográfica de Tabasco dende 1930. thumb|Panorámica de la ciudá de Villahermosa, capital del estáu.
Dinámica poblacional
Según los datos que refundió'l II Censu de Población y Vivienda realizáu pol Institutu Nacional d'Estadística y Xeografía (INEGI) con fecha censal del 12 de xunu de 2010, l'estáu de Tabasco cuntaba hasta esi añu con un total de 2 238 603 habitantes, de dicha cantidá, 1 100 758 yeren homes y 1 137 845 yeren muyeres. La tasa de crecedera añal pa la entidá mientres el periodu 2005-2010 foi del 2.4%.
En 1980, la población del estáu xubía a 1 169 179 habitantes, de los cualos 587 332 (51%) yeren homes y 582 447 (49%) muyeres; ente qu'en 1990 yera de 1 501 744 habitantes, siendo 751 762 (50.05%) muyeres y 749 982 (49.95%) homes; en 1995, la población aumentó a 1 748 769 habitantes; finalmente, nel 2000 la población llegó a 1 891 829 habitantes, siendo 934 515 homes y 957 314 muyeres.
Esto indica una crecedera añal permediu del 3.3% nel periodu 1980-2000. El mayor crecedera demográfica dar a partir de la década de los 1960's, debíu a la crecedera de la industria petrolero na rexón y el desenvolvimientu de grandes proyeutos agrícoles, como'l Plan Chontalpa.
Indicadores sociodemográficos
La tasa de natalidá ye de 19.3 nacencies per cada mil habitantes al añu, llixeramente cimeru a la tasa nacional; asitiándose Tabasco nel novenu llugar nacional nesti rubro. La esperanza de vida nel estáu ye de 82.5 años, ente que la tasa de mortalidá ye de 4 muertes per millar al añu, inferior a la tasa nacional; l'estáu allugar nel 26º llugar nacional en dambes categoríes.
El alfabetismo n'habitantes de más de 15 años ye del 91.3%; n'homes xube a 93.1% y en muyeres ye de 89.6%. Tabasco ocupa'l primer llugar nacional tocantes a cobertoria de la demanda d'educación preescolar; col 87.8% cubiertu. El 87.6% de la población mayor de 15 años tien estudios posteriores a la escuela primaria, el 16.1% cuenta tan solo con esta postrera; ente que el 4.7% de la población nun terminó la primaria o nun recibió instrucción dalguna (7.5% y 17.2% respeutivamente).
El 70.4% de los tabasqueños ye católicu; esto ye, aproximao 1 172 469 habitantes; ente que el 13.6%, o 226 683 habitantes, son protestantes. El 5.0% profesa dalguna relixón bíblica non evanxélica y el 5.0% de los habitantes considérense ateos o ensin creencia escontra dalguna relixón.
Árees urbanes
Nel estudiu más recién sobre zones metropolitanes (ZM), publicáu en 2005, pol Conseyu Nacional de Población (CONAPO), el Institutu Nacional d'Estadística y Xeografía (INEGI) y la Secretaría de Desenvolvimientu Social (SEDESOL), establecióse que nel Estáu de Tabasco esiste solo una zona Metropolitana: la Zona Metropolitana de Villahermosa, que apigura a los conceyos de Centru (onde s'alluga la ciudá de Villahermosa) y Nacajuca, siendo esta conurbación la segunda más poblada del sureste y la ventena segunda más poblada de Méxicu.
Tamién esiste una conurbación importante na ciudá de Heroica Cárdenas, yá que por cuenta de la so crecedera demográfica, el llurdiu urbanu absorbió comunidaes que güei son colonies de la ciudá y que s'asientan en territoriu del conceyu d'Huimanguillo
Principales ciudaes
Otres comunidaes con población importante nel estáu de Tabasco son:
Cultura
thumb|Los [[tamboriteros de Tabasco]]
Tabasco cunta con una gran variedá de manifestaciones culturales d'interés y la so producción artística recibió recién atención per parte de les instancies gubernamentales.
Nel Centru Históricu de Villahermosa, atopamos unu de los edificios más representativos yá que alluga cientos d'alcordances de munchos Tabasqueños y de la so historia mesma. Lo que dalguna vegada foi'l Palaciu Municipal y una de les biblioteques más recordaes convirtióse nel Centru Cultural Villahermosa onde podemos atopar diverses esposiciones plástiques y fotográfiques, talleres, servicios educativos, conferencies ya infinidá d'eventos qu'oldeen en definitiva cola arquiteutura estraordinaria y en renovación d'esti edificiu únicu nel so tipu na rexón sureste de Méxicu.
Museos
En Tabasco esisten en total 21 museos de distintos rubros, 8 alcontrar na capital del estáu, y los restantes en distintos conceyos.
Festividaes
thumb|Desfile de carros alegóricos, un eventu de la [[Feria Tabasco.]] thumb|La presentación de los embaxadores de los 17 conceyos da entamu a los eventos de preferia. thumb|Participantes na danza del Pochó mientres el [[Antroxu de Tenosique.]] thumb|Orquesta "Viva Vivaldi" nuna edición del Festival Ceiba.
Feria Tabasco
La fiesta más importante del estáu ye la Feria Tabasco que se realiza ente los meses d'abril y mayu; y que los sos primeros antecedentes daten de 1786 y yá más en forma dende 1880, siendo instituyida oficialmente en 1928 pol exgobernador Tomás Garrido Canabal. Esta festividá ye de tipu comercial, turística, artística ya industrial.
La Feria Tabasco, tien una duración de 10 díes y recibió nel 2016 en total más de dos millones de visitantes, lo que la asitia ente les trés más importantes del país pol númberu de visitantes, espositores y atraiciones.
Tarzan of the Apes
Tarzan of the Apes (Tarzán de los monos) ye una novela escrita por Edgar Rice Burroughs, la primera d'una riestra de llibros sobre'l personaxe que de Tarzán. Foi primeramente asoleyáu nel pulp magazine All-Story Magazine n'ochobre de 1912; la primer edición en llibru foi publicada en 1914. El personaxe foi tan popular que Burroughs continuó la serie a lo llargo de los años cuarenta con dos docenes de secueles.