cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aeropuertu de Budapest-Ferenc Liszt
Terminales
Esiste un mirador pa familiares y spotters asitiáu na terminal 2. A los adultos cóbrense-yos 200 florinos (1 dólar) como tarifa, y a los neños cóbrense-yos 100 Ft (0.5 dólares). thumb|Vista de la Terminal 2A.
Terminal 1
Dende'l 1 de setiembre de 2005, cola reapertura de la terminal 1, dedicóse esta instalación a les compañíes de baxu costu. La terminal foi totalmente remocicada en total cumplimientu colos requisitos de proteición de monumentos, por cuenta de que el edificiu ye unu de los meyores exemplos d'arquiteutura modernista tantu n'Hungría como n'Europa. L'edificiu de la terminal 1 ye arquitectónicamente únicu n'Europa y l'únicu nel mundu que tien l'apariencia d'un avión vistu dende enriba. La terminal ta estremada por una cristalera según el destín seya Schengen o non Schengen.
Terminal 2A
Terminal 2A (orixinalmente Terminal 2, hasta camudar el so nome en 1998) foi inaugurada'l 1 de payares de 1985, ufiertaba principalmente los vuelos de Malév, pero dende'l 30 de marzu de 2008, encárgase namái de los vuelos Schengen.
Terminal 2B
thumb|Sala de salíes de la terminal 2B. Anque coneutada a la terminal 2A, falar d'ella como una terminal independiente, abierta'l 8 d'avientu de 1998. Nella opérense, na so mayoría, destinos non Schengen(ya intercontinentales a Nueva York y Beijing)
Entretenimientu y servicios
Les instalaciones inclúin ATMs (sacante nel área de tránsitu internacional), Casa de cambéu, guardarropa, primeros auxilios, duty-free, guardería, oficina de correos, una capiya, restoranes, información turística y reserves de hotel. Hai instalaciones pa pasaxeros minusválidos y les sielles de ruedes tán disponibles nos puestos d'ayuda del aeropuertu. Tres un pequeñu trayeutu dende la terminal 2 hai un muséu d'aviones al campu. Los aparcamientos de curtia y llarga estancia tán asitiaos cerca de los edificios terminales.
L'aeropuertu tien cobertoria telefónica GSM. La conexón Wi-Fi gratuita esta proporcionada por Pannon. Hai salíes llétriques de 230V en dellos puntos. El tipu d'enchufe ye CEE 7/7 o 7/4 (enchufe llétricu).
L'aereollinia forana más grande (en términos de pasaxeros tresportaos dende y escontra Budapest) ye Lufthansa, qu'opera vuelos direutos a Düsseldorf, Frankfurt y Múnich. Lufthansa va empezar a volar tamién en poco tiempu a Milán-Malpensa.
Proteición y seguridá
Hubo un avisu de bomba con un bus qu'actuaría contra los emigrantes xudíos rusos na carretera que llevaba a Ferenc Liszt a empiezos de los 90. Los integrantes yeren miembros de la organización comunista alemana Faición Armada Colorada. Nun hubo incidentes terroristes dende entós.
Nueves infraestructures
thumb|Vista esterior del SkyCourt. En mayu del añu 2011, l'aeropuertu de Ferihegy foi rebautizado Aeropuertu Ferenc Liszt, n'honor al compositor de música clásica húngaru Ferenc Liszt.
Budapest Airport Zrt. invirtió más de 261 millones d'euros n'ampliar y modernizar la infraestructura aeroportuaria. Coles inversiones previstes, la compañía pretendía cubrir l'aumentu de demanda al empar qu'ameyora los servicios al veceru y el confort. El nuevu aeropuertu de Budapest va implementar la crecedera económica de la rexón y va crear trabayu adicional.
Ente los proyeutos completaos tán:
BUD Skycourt: Un nuevu edificiu terminal llamáu BUD Skycourt que coneuta les terminales 2A y 2B. Los trabayos empezaron con un nuevu corredor ente la terminal 2A y la B y l'abandonu de les instalaciones previes, Inaugurar en 2012. La BUD Skycourt ta diseñada pa xunir toles puertes d'embarque. Va Ayudar a los pasaxeros a movese ente terminales d'una manera muncho más relaxada. Va Haber tiendes adicionales na planta de salíes y, cafeteríes y restoranes na planta entemedia. La BUD Skycourt dobló l'espaciu comercial esistente del aeropuertu y tamién ameyoró los procesos de seguridá con una nueva zona centralizada de controles de seguridá.
Ampliación de la zona de estacionamiento d'aeronaves: Más de 90,000 metros cuadraos fueron construyíos, acabaos en marzu de 2011.
Terminal 1: La Terminal 1 – que principalmente atiende al creciente tráficu baxu costu – va ser ampliada. Preténdese que la histórica construcción seya utilizada namái p'atender a los tráficos en salida, mientres una nueva sala de llegaes va dar serviciu al tráficu en llegada y va amontar la capacidá de la terminal.
Proyeutu de ciudá aeroportuaria: L'aeropuertu de Budapest entama construyir una ciudá aeroportuaria nel so interior, una zona de negocios dientro del área del aeropuertu, en frente de la terminal 2. Un hotel de 4 estrelles con 250 habitaciones y sales de xuntes públiques.
Nueva ciudá aérea de carga: Nueves instalaciones de carga aérea van ser construyíes xunto a la terminal 2. Estes van dar serviciu al aeropuertu según a los negocios de carga de Budapest.
Nuevu aparcamientu: En frente de la terminal 2, va construyise un nuevu aparcamientu n'altores. Esto va suponer una increíble medría del númberu de places d'aparcamientu con unes 1600 places nueves.
Tren
Los Ferrocarriles Estatales Húngaros ufierta servicios regulares ente la terminal 1 y la Estación Budapest-Nyugati nel centru de Budapest. El trayeutu dura aproximao 25 minutos, cuesta 300HUF y opera unes 2-3 vegaes cada hora.
Buses, mini buses y danzaderes
L'Autobús articuláu de gran tamañu, númberu 200Y (Y=Express), (operáu pola compañía BKV) sale escontra'l centru de la ciudá cada 8-12 minutos. El costu del billete ye inferior a un euru. El bus aeroportuario de BKV dirixir a la primer estación de la llinia M3 de metro (Kőbánya-Kispest – tamién una de les principales estaciones de tren).
El Budapest Airport Minibusz (enantes: Airport Minibus, operáu por LRI) tratar d'un serviciu de danzadera aeroportuaria de 11 places que lleva a los pasaxeros a cualesquier parte de la ciudá. Los billetes pueden ser adquiríos nel puestu del Minibus nel aeropuertu, o per Internet.
La húngara Wizz Air opera buses-danzadera ente'l centru de la ciudá de Budapest y la terminal 1.
Los servicios de danzaderes tamién ufierten tresporte ente cualesquier parte de la ciudá y l'aeropuertu.
Taxis
Los taxis tán disponibles nes paraes de taxi, sicasí, namái una compañía de taxi (Zóna Taxi) ta autorizada a utilizar les paraes de taxi del aeropuertu. Operen con una tarifa fixa que depende de la zona de la ciudá. La tarifa de taxi de Ferenc Liszt al centru de Budapest ye d'unos 4500-5500 HUF.
Arriendu de coches
L'arriendu de coches tamién ta ufiertáu nel aeropuertu poles meyores compañíes d'arriendu de coches. Llueu toles compañíes d'arriendu de coches en Ferihegy van tener tamién oficines en Budapest, por que los pasaxeros que vaigan pasar un tiempu en Budapest puedan arrendar los coches na ciudá y evitar el cargu adicional por efeutuar l'arriendu nel aeropuertu.
Fonte escrita
Fonte escrita ye la fonte documental que davezu emplégase como fonte historiográfica, ye dicir, el mou habitual de caltenimientu de la memoria histórica que los historiadores empleguen pa la reconstrucción, analís ya interpretación del pasáu de la humanidá, ye dicir: la historia.
Nun convién escaecer qu'a lo llargo la historia, namái qu'una minoría producía documentos escritos, colo que nun tener en cuenta más que les fontes escrites, produz un sesgu que privilexa a los llegaos materiales de les clases dirixentes (la historia escríbenla los ganadores), la historia política, la historia militar, la relixón y la ideoloxía dominante. Amás cualsiquier fonte escrita tien de facese como xustificación de les actitúes o fechos del que la produz, poro, deberíen tratase con escepticismu.
Pal tratamietnu de les fontes escrites y la estremadura ente fonte y documentu ver fonte documental.
Pa caúna de les ciencies ausiliares de la historia que tienen que ver coles fontes escrites:
Volcán Santa María
El volcán Santa María ye un gran volcán activu na zona montascosa del oeste de Guatemala, cerca de la ciudá de Quetzaltenango. La so erupción en 1902 foi una de les trés más grandes erupciones del sieglu XX y la tercer erupción más grande d'esi añu, dempués del monte Pelée en Martinica y La Soufrière en San Vicente. Foi tamién una de les cinco más grandes erupciones de los postreros 200 años (y probablemente 300).
La erupción de 1902 disparó la mayor parte de la fastera d'un monte de 3.772 m d'altitú. Unos 5,5 km cúbicos de material volcánico foi espulsáu mientres la erupción de 19 díes, y la columna de ceniza algamó un altor d'hasta 28 km. La erupción afaró les zones circundantes. Amás produciéronse lahares xigantes dempués de la erupción (dalgunos hasta depués de munchos años) qu'estropiaron la flora y fauna circundante.
En 1922, un nuevu respiraderu volcánicu formar nel enorme cráter, y formó un nuevu volcán, llamáu Santiaguito. Santiaguito tuvo n'erupción siempres dende entós y agora forma un conu d'unos pocos cientos de metros d'altu, algamando una elevación d'unos 2.500 m. Anguaño, ye posible xubir hasta'l visu del Santa María y mirar escontra baxo les erupciones actives nel Santiaguito, 1.200 m debaxo, una situación que puede ser única nel mundu.
El Volcán de Santa María atópase cercanu a la Ciudá de Quetzaltenango y ye el cuartu más altu de Guatemala. Dacuando, na dómina fría (iviernu (Ochobre-Febreru)), cubrir de escarcha o nieve y puede trate dende la Ciudá de Quetzaltenango el so conu blancu, anque nun ye bien común, pero si dacuando cayen nevaes. La última nevada asocedió'l 25 de xineru de 2013, pudiéndose apreciar dende la Mariña Sur del país y el Centru de la Ciudá.
Historia xeolóxica
miniaturadeimagen|200px|El fumu xube de Santiaguito. L'área del llau destruyíu pola erupción de 1902 puede vese claramente. Los sedimentos de [[lahar serpentean polos valles de los ríos na esquierda de la imaxe.]]
El Santa María forma parte de la cadena de volcanes de la Sierra Madre que forma parte del Arcu Volcánicu Centroamericanu, y que s'estiende a lo llargo del cantu occidental de Guatemala, dixebrada del océanu Pacíficu por una estensa llanura. Los volcanes formar a raigañu del procesu de subducción de la placa de Cocos so la placa del Caribe.
Envalórase que les erupciones del Santa María empezaron hai unos 30.000 años. Mientres dellos miles d'años, hubo pequeñes erupciones frecuentes que formaron gradualmente'l conu principal del volcán qu'algamó una prominencia d'unos 1.400 m sobre la llanura onde se topa la cercana ciudá de Quetzaltenango. Dempués de les erupciones que formaron el conu, l'actividá volcánica paez camudar nun patrón de llargos periodos de reposu, siguíos por periodos en qu'asocedieron emisiones de pequeños río de llava saliendo de los respiraderos nos lladrales del volcán.
El conu formáu poles erupciones tenía un volume d'unos 10 km³, y consistía d'un amiestu de laves de basaltu y andesita.
Terremotu de San Perfectu
El terremotu de San Perfectu asocedió'l 18 d'abril de 1902 pela nueche y tuvo una magnitú envalorada de Mw 7,5 nel departamentu de Quetzaltenango. El terremotu tuvo una duración de 1 hasta 2 minutos y foi precedíu de dellos seísmos premonitores y siguíu de munches retruques. Por haber estáu inactivu por 500 años, los habitantes del llugar nun pudieron predicir qu'esti fuerte terremotu yera un avisu de la inminente erupción d'ochobre de 1902. Ente 800 y 900 finaron pol terremotu y hubo daños materiales importantes na estensa zona afeutada. Toles ilesies nel oeste de Guatemala y l'este de Chiapas sufrieron daños severos o fueron destruyíes.
Erupción de 1902
La primer erupción del Santa María na historia escrita asocedió n'ochobre de 1902; antes d'esi añu'l volcán había estáu inactivu por siquier 500 años y posiblemente dellos miles d'años, pero'l so espertar foi claramente indicáu por un ensame sísmicu na rexón qu'empezó en xineru de 1902 y un fuerte terremotu destruyó la ciudá de Quetzaltenango el 18 d'abril de 1902. La erupción empezó'l 24 d'ochobre, y les esplosiones más grandes asocedieron mientres los siguientes dos díes, espulsando aproximao 5,5 km³ de magma. La erupción foi una de les más grandes del sieglu XX, comparable en magnitú a la del monte Pinatubo en 1991.
La pumita formada na erupción culminante cayó sobre una área d'aproximao 273.000 km², y la ceniza volcánica foi detectada hasta en San Francisco, a más de 4.000 km de distancia. La erupción arrincó gran parte del lladral suroeste del volcán, dexando un cráter d'aproximao 1 km de diámetru y unos 300 m de fondura que s'estiendo dende xustu debaxo del visu a una altitú d'unos 2.300 m.
Pola poca actividá previa na Santa María, los habitantes locales nun reconocieron la sismicidad precedente como un signu d'avisu d'una erupción. Siquier cinco mil persones morrieron como resultáu de la mesma erupción, y un biltu posterior de malaria mató munchos más.
La erupción del volcán llanzó una columna de material qu'algamó 28 quilómetros d'altor y formó una nube escura que cubrió la lluz del sol mientres dellos díes. La erupción duró trenta y seis hores y formó un gran cráter nel lladral suroccidental del monte.
Metanes la conmoción, la Xefatura Política y la Corporación Municipal encargar d'entamar los recursos inmediatos de que disponíen pa socorrer a les víctimes, entamar l'ayuda proveniente de los vecinos que lu podíen apurrir y xestionala al gobiernu de la capital. Na ciudá de Guatemala el Presidente Manuel Estrada Cabrera y el so gabinete taben ocupaos na organización de los festexos de Minerva. La so respuesta ante la catástrofe foi menguala y nel peor del casu, tratar de callala evitando que los medios de prensa sopelexaren les dimensiones de la catástrofe na rexón occidental del país. Ye más, la respuesta oficial del gobiernu central ante les autoridaes quezaltecas foi de declarar non disponibilidad de fondos públicos, yá que apocayá emplegárense na ayuda pa esa mesma ciudá, pa los damnificados polos terremotos del mes d'abril, polo cual yera imposible atender al pidimientu. En tales circunstancies, l'alcalde de la ciudá, en sesión estraordinaria informó a tolos miembros del conseyu qu'arriendes de la erupción les camperes y llantaderes de la «la zona d'occidente de la República arruináronse», polo qu'entós yera d'esperase escasez de granos básicos, afectando tal situación especialmente a les persones d'escasos recursos. Por tal razón, la corporación municipal decidió que doscientos pesos s'invirtieren na compra d'alimentos pa ser partíos ente los más precisaos. Coles mesmes, el ganáu de les faciendes taba pereciendo. Empezaron a reportase perdes, non solo pola desapaición de los fataos sinón tamién pola falta de ganáu pa suministru de les carniceríes de la ciudá. Ante la escasez d'alimentos na rexón, el conseyu municipal tomó la decisión de solicitar al gobiernu central –la cual foi aprobada– l'autorización pa importar llibre de gravamen dos mil quintales de farina hasta llegar a completar diez mil, mientres los meses siguientes.
El conceyal de abastos de la municipalidá quedó encargáu d'alministrar l'ayuda pa los damnificados proveniente non solo de los vecinos de Quetzaltenango sinón de tola que s'esperaba llegara de la capital y otros departamentos. El suministru d'agua potable foi otru de los problemes inmediatos; el fontaneru de la ciudá prauticó dende a otru día a la erupción una inspeición del acueductu que surtía a la ciudá, nun reportando daños al mesmu, pero ante les quexes de los vecinos pola falta del vital líquidu, les revisiones posteriores indicaron que les cañeríes atopábense apexaes pola gran cantidá de ceniza y sable que refundiara'l volcán.
La población foi afeutada en distintes formes: pa los indíxenes la situación foi verdaderamente catastrófica, yá que non solamente porque perderon parientes y amigos, les sos cases y colleches, sinón qu'amás fueron obligaos a trabayar nos llabores de reconstrucción. Pela so parte, los terratenientes vieron la oportunidá de desquitase de los daños llogrando otres tierres y asina lo solicitaron al presidente Estrada Cabrera, quien-yos dio terrenes en San Miguel Uspantán nel Departamentu de Quiché Quiché y en Panam en Suchitepéquez y Sololá, les qu'hasta entós fueren tierres comuñales de los indíxenes de la rexón. Ello ye que na Escoyeta de Lleis de la República de Guatemala de 1902-03 solamente apaez esti decretu referente a la erupción:
N'Estaos Xuníos, los primeros informes detallaos de la erupción apaecieron hasta'l 13 de payares de 1902, cuando tanto'l San Francisco Call como'l San Francisco Chronicle presentaron rellatos de damnificados que llegaren de Guatemala en barcaces.
Santiaguito
thumb|right|El volcán vistu dende la cercana ciudá de Quetzaltenango.|290px
Dempués de la erupción de 1902 siguieron 20 años d'inactividá. En 1922, empezaron nueves erupciones, cola estrusión d'un domo de llava nel cráter dexáu pola erupción de 1902. El domo foi bautizáu Santiaguito, y de magar, l'actividá foi práuticamente constante. El Santiaguito agora algama un altor d'unos 2.500 m y tien un volume d'aproximao 1 km³. Dende'l visu del Santa María ye posible mirar les erupciones nel Santiaguito 1.200 m más embaxo.
La crecedera del domo nel Santiaguito alternóse ente la crecedera causada pola emisión de ríos de llava y l'inflación causada pola inyeición de magma en mediu del domo. Estos tipos de crecedera del domo son descritos polos vulcanólogos como exóxenu y endóxenu, respeutivamente. L'actividá tuvo concentrada en dellos respiraderos, y el Santiaguito agora tien l'apariencia de dellos domos asolapaos.
Anque la mayor parte de l'actividá eruptiva del Santiaguito foi relativamente nidiu, tamién asocedieron grandes esplosiones ocasionales. En 1929, parte del domo derrumbóse, xenerando fluxos piroclásticos que causaron la muerte d'ente dellos miles y 5.000 persones. Derrumbar de monte ocasionales xeneraron distintos fluxos piroclásticos más pequeños y erupciones verticales de ceniza hasta una altitú de dellos quilómetros percima del domo.
Riesgu volcánico nel Santa María
thumb|250px|left|Un lahar caliente bastiar escontra un valle de ríu cerca d'El Palmar en 1989. Les árees al sur del Santa María tán bastante afeutaes pola actividá volcánica del Santiaguito. Anguaño, el riesgu volcánico más común nel Santa María son los lahares, qu'asoceden frecuentemente na estación lluviosa por cuenta de fuertes precipitaciones en sedimentos volcánicos sueltos. El pueblu d'El Palmar, allugáu a 10 km de Santiaguito, foi destruyíu dos veces por lahares del Santiaguito, y la infraestructura como les carreteres y les pontes fueron estropiaos repetidamente. Los sedimentos de lahar del Santiaguito afectaron ríos mientres tol cursu hasta l'océanu Pacíficu.
Los fluxos de llava nun asoceden frecuentemente nel Santiaguito, y nun tienden a estendese más d'unos pocos quilómetros dende'l domo. El magma nel Santiaguito ye ricu en xil y por esto ye altamente mafosu. Los fluxos de llava son por tantu de movimientu bien lentu y nun causen grandes riesgos pa la vida humana, anque pueden causar daños nes propiedaes. Tamién pueden asoceder fluxos piroclásticos de movimientu rápidu, que tienen un algame de dellos quilómetros dende'l domo.
El posible esbarrumbamientu del propiu Santa María podría representar un riesgu devastador. El cráter de 1902 dexó'l lladral del sur del monte percima del Santiaguito altamente sobreempinado, y un gran terremotu o una fuerte erupción del Santiaguito podría desencadenar un enorme fana de tierra, que podría cubrir hasta 100 km². Sicasí, créese qu'esto ye pocu probable al curtiu plazu.
A la lluz de l'amenaza que supón pa les poblaciones cercanes, el Santa María foi designáu como unu de los Volcanes de la Década, identificándolo como un oxetivu de particular estudiu polos vulcanólogos p'apangar cualesquier desastre natural futuru nel volcán.
Kesterita
La kësterita o kesterita ye un mineral de la clase de los minerales sulfuros, y dientro d'esta pertenez al llamáu "grupu de la estannita". Foi afayada antes de 1958 nel xacimientu Kester, na república de Sajá (Rusia), siendo nomáu esti mineral a partir del nome del sitiu onde s'atopó. Sinónimos pocu usaos son: isostannita o khinganita. 300px|miniaturadeimagen
Carauterístiques químiques
Químicamente ye un sulfuru-estañato de cobre y cinc (CZTS). Ye l'equivalente arriquecíu en cinc de la ferrokesterita (Cu2(Fe,Zn)SnS4). Como'l restu de los minerales del grupu de la estannita, son toos sulfuros con tres metales. Puede llevar como impureza daqué de fierro, pero si ye una cantidá apreciable entós trátase de la ferroskerita yá mencinada.
Forma una serie de solución sólida cola estannita (Cu2FeSnS4), na que la sustitución gradual del cinc por #fierro va dando los distintos minerales de la serie.
Formación y xacimientos
Apaez en pequeñes vetes d'orixe hidrotermal de cuarzo-sulfuro en xacimientos d'estañu. Sueli atopase acomuñáu a otros minerales como: arsenopirita, estannoidita, calcopirita, calcocita, esfalerita o tennantita.
Manabu Komatsubara
Manabu Komatsubara (小松原 学, ) ye un ex-futbolista xaponés.
Pouldreuzic
Pouldreuzic ye una comuña francesa del departamentu de Finistère, na rexón de Bretaña. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Yom Kippur
Yom Kippur (יום כפור), ye la festividá xudía del Día de la Espiación o del Perdón; na Torah nómase como Yom haKippurim (del hebréu Día de las Espiaciones). Ye, xunto Rosh haShana, ún de los designaos Yamim Noraim (del hebréu, Día de Temor Reverencial). El Yom Kippur son los postreros dos díes de los Diaz Díes del Arrepentimientu mientres que Rosh haShana son los primeros dos díes.
Esti día escomienza col tapecer del décimu día del mes de Tishri, ente setiembre y ochobre, y continúa hasta'l tapecer del día viniente.
Orixe bíblicu
El ritu del Yom Kippur ta descritu cuatru vegaes capítulu selze del Llevíticu. Nel ayunu ta prohibíu comer y cualaquier actividá o llabor que distraiga l'atención de la espiación y del arrepentimientu. Antiguamente ofrecíense sacrificios nel Templu de Xerusalén.
Nesti mesmu llibru fálase sobre'l ritu de les cabres (o castrones) espiatorios enviaos p'Azazel, pallabra d'orixe escuru y que namás apaez nesi pasax en tola Biblia xudaica; el significáu d'esti étimu ta resueltu por tres teoríes estremaes. Una caltién que vien de aze (castrón) y azel (partida) en referencia al barrancu nel que se sacrificaben les cabres; otra diz qu'Azazel, baseándose nel llibru d'Enoch, yera una figura maligna polo qu'esto yera un ritu antiguu y rellacionáu coles creyencies d'otros pueblos vecinos de la dómina y que taba empobináu a devolver na forma de les cabres los males y daños de tol añu a los sos propietarios orixinales. La tercera, y más conservadora, cuida que'l términu namás fai referencia a un llugar nes afueres de las ciudaes onde se tomaben los castrones o a la espresión asemeyada que quier dicir dexáilos dir.
Significáu
Esti día ta consideráu ente los hebreos como'l más santu de tol añu, aníciase col rezu de Kol Nidre (del araméu, Toes les promeses), el cual frañe tolos votos y xuramentos que fixéramos na añada, a esta oración precédela dalgunes letaníes y peticiones llamaes selihot.
Contrariamente a la creyencia popular, Yom Kippur, nun ye un día de tristura. Ente los sefardinos esti día ye conocíu como'l del ayunu blancu, poro que munchos hebreos avezaben a emplegar namás vistimentes blanques pa simbolizar el candor de les sos ánimes.
Asclepias speciosa
Asclepias speciosa ye una especie d'anxosperma perteneciente a la familia de les apocinacees. Ye nativa de la metá occidental d'América del Norte. thumb|240px|Detalle de la flor
Descripción
Ye una planta yerbácea con flores peludas, ye erecta y perenne.Con fueyes que se disponen enfrentaes nel tarmu. Les llamatives flores peludas de color rosa maciu a rosado-púrpura tán dispuestes en grueses umbeles. El so coroles ta recoyida y la parte central de la flor, con cinco campanes con destacaos gabitos, son en forma d'estrella. El frutu ye un gran y aspru folículo llenu de munches granes ovales planes con frondosos penachos sedosos.
Usos
Munchos pueblos indíxenes americanos utilicen toles partes d'esta planta pa un gran númberu d'usos melecinales y utilizóse delles partes como alimentu.
Taxonomía
speciosa: epítetu llatín que significa "llamativa".
La Mortera (Palombar)
La Mortera ye un llugar de la parroquia de Palombar nel conceyu asturianu de La Ribera.
Alcuéntrase a 3,5 km de Soto Ribera, la capital del conceyu, a un altor mediu de 352 msnm y tien una población de.
Apolu
Apolo (en griegu: Ἀπόλλων, transl. Apóllōn, o Ἀπέλλων, transl. Apellōn) foi una de les divinidaes principales de la mitoloxía greco-romana, unu de los dioses olímpicos. Yera fíu de Zeus y Leto, y hermanu mellizu d'Artemisa, tenía munchos atributos y funciones, y posiblemente dempués de Zeus foi'l dios más influyente y veneráu de tolos de l'Antigüedá clásica.
Yera descritu como'l dios de la divina distancia, qu'amenaciaba o protexía dende lo alto de los cielos, siendo identificáu cola lluz de la verdá, tal ye como lo representaba col sol. Yera tarrecíu polos otros dioses y solamente el so padre y la so madre podíen contenelo. Yera'l dios de la muerte súbita, de les plagues y enfermedaes, pero tamién el dios del sanamientu y de la proteición contra les fuercies malines. Amás, yera'l dios de la guapura, de la perfeición, de la harmonía, del equilibriu y de la razón, l'aniciador de los mozos nel mundu de los adultos, taba conectáu a la naturaleza, a les yerbes y a los fataos, y yera proteutor de los pastores, marineros y arquerus.
Los oríxenes del so mitu son escuros, pero nel tiempu de Homero yá yera de gran importancia, siendo unu de los más citaos na Ilíada.
Faía a los homes conscientes de los sos pecaos y yera l'axente del so purificación; presidía les lleis de la relixón y les constituciones de les ciudaes.
Yera símbolu d'inspiración profética y artístico, siendo'l patronu del más famosu oráculu de l'Antigüedá, el oráculu de Delfos, y líder de les muses. Como xefe de les Muses (Apolo Musageta) y direutor del so coru actuaba como dios patrón de la música y la poesía. El so llira convertir nun atributu común de Apolo. Los himnos cantaos nel so honor recibíen el nome de peanes (Peán yera'l so nietu, fíu d'Asclepio).
Anque tuvo munchos amores, tamién foi infeliz nesi terrén, pero tuvo dellos fíos. Foi representáu innumberables vegaes dende l'Antigüedá, xeneralmente como un home nuevu, desnudu y ensin barba, na plenitú de la so puxanza, dacuando con un mantu, un arcu y un carcaj de fleches, o una llira, creada pa él por Hermes, y con dalgunos de los sos animales simbólicos como la culiebra, el cuervu o'l grifu. miniaturadeimagen|Apolo, Muséu del Vaticanu. Apolo foi identificáu sincréticamente con un gran númberu de divinidaes mayores y menores nos sos distintos llugares de cultu, y sobrevivió secretamente a lo llargo del florecimientu del cristianismu. Sicasí, na Edá Media Apolo foi identificáu polos cristianos munches vegaes col Demoniu, acomuñáu col poder profano, como ye sabíu'l cultu a otros dioses na dómina cristiana yera sinónimu de cumplir una condena na foguera.
El so mitu emplegóse mientres sieglos por filósofos, artistes y otros intelectuales pa la interpretación ya ilustración d'una variedá d'aspeutos de la vida humana, de la sociedá y de fenómenos de la naturaleza, y la so imaxe sigue presente d'una gran variedá de formes nos nuesos díes. Inclusive'l so cultu, dempués d'un olvidu de sieglos, foi resucitáu apocayá por corrientes del neohelenismu, en Grecia y otres rexones.
Na dómina helenística, especialmente mientres el sieglu III e.C., pasó como Apollo Helios a ser identificáu polos griegos con Helios, dios del sol, y de forma asemeyada la so hermana oldear con Selene, diosa de la lluna.
Etimoloxía
Foi llamáu polos griegos «Apollon» o «Apellon», polos romanos «Apollo» y polos etruscos «Apulu» o «Aplu». L'orixe del nome de Apolo ye inciertu. Los autores antiguos recoyeron dellos exemplos d'etimoloxía popular. Asina, Platón rellaciona'l nome nel so Crátilo con ἀπόλυσις, 'redimir', con ἀπόλουσις, 'purificación', con ἁπλοῦν, 'simple', en particular en referencia a la forma tesalia del nome, Ἄπλουν, y finalmente con Ἀει-βάλλων, 'el que siempres dispara'. Hesiquio rellaciona'l nome «Apolo» col dóricu απελλα apella, que significa 'asamblea', polo que Apolo sería'l dios de la vida política, y tamién da la esplicación σηκος, 'fatáu', y nesi casu Apolo sería'l dios de los fataos y menaes. miniaturadeimagen|Apolo, Muséu de Berlín Para Plotino, el so nome significa la negación de la pluralidá: "non munchos", y amestó que pa los pitagóricos significaba l'Unu. Plutarcu siguiendo esta llinia afirmaba que los pitagóricos acomuñaben nomes divinos a los númberos, y que la mónada yera identificada con Apolo. Burkert suxurió que deriva de "santa convocación", que Nagy considera creíble, basáu no que tamién declaró Hesiquio d'Alexandría, pero esta etimoloxía foi refugada por Frisk, Chantraine y Dietrich, que consideren que l'orixe del nome a cencielles desconocíu. Bernal presenta la hipótesis de que deriva de Horus, dios del cielu exipciu, al traviés d'adaptaciones fonétiques entemedios en Fenicia. Heródoto dicía que Apolo y Horus yeren el mesmu dios.
Tamién ye posible que apellai derive d'una forma antigua de Apolo que pueda ser oldeada con Apaliuna, un dios anatolio que'l so nome posiblemente signifique 'padre lleón' o 'padre lluz'. Los griegos acomuñaron más tarde el nome de Apolo col verbu απολλυμι apollymi, 'destruyir'.
Amás, suxurióse que Apolo vien de la divinidá hurrita y hitita Aplu, que yera llargamente invocada mientres los años de plaga. Aplu, suxúrese, procede del acadiu Aplu Enlil, que significa 'el fíu d'Enlil', un títulu que s'aplicaba al dios Nergal, que taba rellacionáu con Shamash, el dios babilónicu del sol.
Oríxenes del cultu a Apolo
Homero ilustró tantu a Peán dios como al cantar col aspeutu d'agradecimientu apotropaico o trunfu, y Hesíodo tamién dixebró dambes coses. Na poesía posterior Peán ye invocáu independientemente como dios del sanamientu. Ye igualmente difícil dixebrar a Peán nel sentíu de 'sanador' de Peán nel sentíu de 'cantar'.
Tales cantares yeren orixinalmente dirixíes a Apolo y darréu a otros dioses (como Dioniso, Helios y Asclepio) rellacionaos con él. Sobre'l sieglu IV e.C. el peán convertir nuna simple fórmula de adulación, que'l so oxetu yera implorar proteición contra la enfermedá y la desgracia o bien dar les gracies en llogrando dicha proteición. D'esta forma Apolo aportó a reconocíu como dios de la música. El so papel como asesín de Pitón llevó a la so asociación cola batalla y la victoria, d'onde procede'l costume romana de que los exércitos cantaren un peán cuando colaben y antes d'entrar en batalla, cuando una flota abandonaba'l puertu y tamién en llogrando una victoria.
Los venceyos de Apolo colos oráculos paecen tamién tar rellacionaos col deséu de saber el desenllaz d'una enfermedá. Ye'l dios de la música y la llira. El sanamientu pertenez al so reinu: yera'l padre d'Asclepio, el dios de la medicina. Les Muses yeren parte del so séquitu, de forma que la música, la hestoria, la poesía y la danza pertenecíen-y.
Llugares de cultu
Inusual ente les deidaes olímpiques, Apolo tuvo dos llugares de cultu con influyencia xeneralizada: Delos y Delfos. Los cultos del Apolo Cintio y del Apolo Pitio yeren tan distintos que podíen tener santuarios na mesma llocalidá. que apellai derive d'una forma antigua de Apolo que pueda ser oldeada con Apaliuna, un dios anatolio que'l so nome posiblemente significa 'padre lleón' o 'padre lluz'. Los griegos acomuñaron más tarde el nome de Apolo col verbu απολλυμι apollymi, 'destruyir'. Nomes teofóricos tales como «Apolodoro» o «Apolonio» y ciudaes llamaes Apolonia apaecen per tol mundu griegu. El cultu a Apolo yá taba totalmente asitiáu cuando empezaron les fontes escrites, sobre 650 e.C.
Santuarios oraculares
miniaturadeimagen|Maqueta del Santuariu de Delfos, nel Muséu Arqueolóxicu de Delfos, [[Grecia]] Apolo tenía'l so oráculu más popular en Delfos, que la so construcción yera una auténtica acrópolis protexida por muralla, con fontes, un teatru y grandes recámares individuales estremaes per ciudaes de procedencia, onde los consultantes dexaben les sos ufriendes (mayormente llabraos n'oru, bronce, y piedres precioses). Esti templu recibía miles de consultantes de toes partes de Grecia y del mundu Mediterraneu, siendo Alexandru Magnu unu de los visitantes más pernomaos. Equí la pitonisa agoró-y que «conquistaría'l mundu». Esti oráculu tenía la peculiaridá de nun fallar coles predicciones.
Tamién otros notables templos en Escamplaes y Bránquidas. El so altar oracular en Abas (Fócida), d'onde procede l'epítetu toponímicu Abeo (Ἀβαῖος: Abaios), foi tan importante como pa ser consultáu por Creso.
Tamién daben oráculos dalgunos fíos de Apolo:
Atributos y símbolos
Los atributos más comunes de Apolo yeren l'arcu y la flecha. Ente los sos atributos tamién s'incluyíen la cítara (una versión avanzada de la llira), el plectro y la espada. Otru emblema común yera'l trébedes sacrificial, representativu de los sos poderes proféticos. El lloréu usar en sacrificios espiatorios y tamién pa ellaborar la corona de la victoria nos Xuegos Píticos, que se celebraben nel so honor cada cuatro años en Delfos. La palmera tamién-y taba consagrada porque naciera so una d'elles en Delos. Ente los animales que-y taben consagraos, incluyíense los llobos, los delfines y los corzos, el cisne cantor y les billorios (simbolizando la música), ferres, la corneja gris, cuervos y culiebres (n'alusión a les sos funciones como dios de la profecía), los mures y los grifos, míticos híbridus d'águila y lleón d'orixe oriental. thumb|[[Apolo Citaredo ('Apolo con cítara'), Museos Capitolinos (Roma).]]
Como dios de la colonización, Apolo aconseyaba sobre les colonies, especialmente mientres la dómina de mayor apoxéu, de 750 a 550 e.C. Según la tradición griega, ayudó a los colonos cretenses o arcadios a fundar la ciudá de Troya. Sicasí, esta hestoria podría reflexar una influyencia cultural que tuviera la direición contraria: testos cuneiformes hitites menten un dios d'Asia Menor llamáu Appaliunas o Apalunas en rellación cola ciudá de Wilusa mentada n'inscripciones hitites, qu'anguaño se suel considerar idéntica a la griega Ilión pola mayoría d'investigadores. Nesta interpretación, el títulu Lykegenes puede lleese a cencielles como 'nacíu en Licia', lo que efeutivamente corta'l supuestu venceyu del dios colos llobos (posiblemente una etimoloxía popular).
Nel contestu lliterariu Apolo representa l'harmonía, l'orde y la razón, carauterístiques qu'oldeaben coles de Dioniso, dios del vinu, que representaba l'éxtasis y el desorde. El contraste ente los papeles d'estos dioses queda reflexáu nos axetivos apolíneo y dionisíaco. Sicasí, los griegos pensaben nos dos cualidaes como complementaries: los dos dioses son hermanos, y cuando Apolo nel iviernu colar a la Hiperbórea dexaba l'oráculu de Delfos a Dioniso. Esti contraste paez ser amosáu nos llaos del xarrón Borghese.
Apolo ye rellacionáu de cutiu col xustu mediu, siendo este l'ideal griegu de moderación y una virtú opuesta a la gula.
Apolo nel arte
thumb|Apolo (el «Adonis» de Centocelle), copia romana del orixinal griegu ([[Muséu Ashmolean).]] thumb|Apolo con un halo radiante nun mosaicu de suelu romanu, [[El Djem, Túnez, finales del sieglu II.]]
La estatua a tamañu natural llamada «Adonis», topada en 1780 nel xacimientu d'una villa suburbana cerca de la Via Labicana nel suburbiu romanu de Centocelle, anguaño nel Muséu Ashmolean (Oxford), ye identificáu como un Apolo polos investigadores modernos. Probablemente nunca tuvo destinada al cultu, siendo un pastiche de dellos modelos del sieglu IV e.C. y siguientes destináu a complacer a un entendíu romanu del sieglu II y a exhibila na so villa.
Na ciudá cretense de Dreros, foi topada una estauína de Apolo   realizada nel estilu orientalizante ceo de finales del sieglu VIII e.C. (o bien escontra 650 e.C.), usando la téunica del sphyrelaton, esto ye, esmartellando llámines de bronce sobre un nucleu de madera que-yos daba forma. Tien 80 cm y tien unos pectorales bien marcaos. Anguaño atópase nel Muséu Arqueolóxicu de Heraclión.
Otres representaciones antigües reseñables son:
Pintura
Esisten numberoses obres d'arte n'honor a Apolo en tol mundu, tantu escultures antigües como modernes, amás de pintures de l'Antigüedá (topaes n'interiores de viviendes de Pompeya), y les realizaes a partir de la era del Renacimientu (Maarten Van Heemskerck y otros).
Mitoloxía
Les primeres referencies lliteraries a Apolo atópase en Homero, na mesma fundación de la lliteratura griega. Apolo ye citáu na Odisea y ye unu de los dioses protagonistes de la Ilíada. Como rescampla, a pesar de la incertidume sobre l'orixe del mitu y de l'ausencia de documentación anterior, nel sieglu VIII e.C. yá taba consolidáu. Na dómina de la formación de los himnos homéricos el dios yá apaecía tan cargáu d'atributos que'l poeta consideraba difícil escoyer por ónde empezar el so aponderamientu.
Nacencia
Cuando Hera afayó que Leto taba embarazada y que Zeus yera'l padre, prohibió que diera a lluz en tierra firme, o'l continente, o cualquier islla del mar. Nel so analayar, Leto atopó l'acabante crear islla flotante de Delos, que nun yera'l continente nin una islla real, y dio a lluz ellí. La islla taba arrodiada de cisnes. Dempués, Zeus aseguró Delos al fondu del océanu. Más tarde esta islla foi consagrada a Apolo.
Tamién s'afirma que Hera secuestró a Ilitía, la diosa de los partos, pa evitar que Leto diera a lluz. Los demás dioses engañaron a Hera por que la dexara dir ufiertándo-y un collar d'ámbare d'ocho metros de llargu. Los mitógrafos coinciden en que primero nació Artemisa y esta ayudó a nacer a Apolo, o qu'Artemisa nació un día primero que Apolo, na islla d'Ortigia, y qu'ayudó a Leto a cruciar el mar hasta Delos a otru día pa dar a lluz a Apolo. Apolo nació'l 7º día (ἡβδομαγενης) de Targelión, según la tradición delia o nel mes de Bisio según la tradición délfica. Los díes 7º y 20º, llunes nueva y llena, tuvieron dende entós consagraos a él.
Historiador
L'historiador tien que desplicar fechos qu'abondes vegaes nun conoz direutamente. Poro, ye ñecesaria la consulta d'estremaes fontes de naturaleza variao.
Apolu
Mocedá
Cuatro díes dempués de la so nacencia, Apolo mató al dragón ctónico Pitón, que vivía en Delfos xunto a la fonte de Castalia. Esta fonte yera la qu'emitía los vapores causantes de que l'oráculu de Delfos fixera les sos profecíes. Hera unvió a la culiebra pa escorrer y matar a Leto per tol mundu. Pa protexer a la so madre, Apolo clamió a Hefesto un arcu y flecha. En recibiéndolos, Apolo arrequexó a Pitón na cueva sagrada de Delfos. Apolo mató a Pitón pero foi castigáu por ello, yá que Pitón yera un fíu de Gea.
Admeto
Cuando Zeus ablayó al fíu de Apolo, Asclepio, con un rayu por resucitar a Hipólito d'ente los muertos (transgrediendo asina a Temis al robar súbditos de Hades), Apolo mató en vengación a los Cíclopes, que crearen el rayu de Zeus. Apolo tenía de ser desterráu al Tártaru pa siempres, pero foi nel so llugar condergáu a un añu de trabayu forzáu como castigu, gracies a la intercesión de la so madre, Leto. Mientres esti tiempu trabayó como pregueru pal rei Admeto de Feres en Tesalia. Admeto trató bien a Apolo polo qu'a cambéu esti concediólu grandes beneficios.
Apolo ayudó a Admeto a ganar a Alcestis, la fía del rei Pelias y más tarde convenció a les Moiras por que dexaren a Admeto vivir más tiempu del que-y correspondía si dalgún otru ocupaba'l so llugar. Pero cuando llegó la hora de la so muerte, los sos padres, qu'él asumiera que taríen dispuestos a morrer gustosamente nel so llugar, refugaron cooperar. Sicasí, Alcestis tomó'l so llugar, pero Heracles consiguió «persuadir» a Tánatos, el dios de la muerte, por que la devolviera al mundu de los vivos.
Mientres la Guerra de Troya
miniaturadeimagen|Apolo del Tíber Ofendiendo a Zeus, foi unviáu a construyir xunto con Poseidón les muralles de Troya pal rei Laomedonte pero, según delles fontes, esti negar a pagar a los dioses el salariu axustáu (trenta Dracmes troyanes). En respuesta, Apolo unvió una peste y Poseidón un maremotu con un golpe del so tridente.
Apolo disparó fleches infestaes cola peste nel campamentu griegu mientres la Guerra de Troya en respuesta al insultu d'Agamenón a Crises, unu de los sos sacerdotes que la so fía Criseida fuera secuestrada. Apolo esixó la so lliberación, y los aqueos terminaron per vencer, provocando indireutamente la roxura d'Aquiles, que ye la tema de la Ilíada.
Cuando Diomedes mancó a Eneas Apolo rescató-y. Primero Afrodita, la so proteutora madre, intentó rescatar a Eneas pero Diomedes mancar tamién. Entós Eneas foi envolubráu per una nube creada por Apolo, quien lu llevó a Pérgamo, un llugar sagráu de Troya.
Apolo ayudó a Paris a matar a Aquiles emponiendo la flecha d'arcu hasta'l talón d'este. Una interpretación d'esti motivu ye que foi en vengación pol sacrilexu d'Aquiles al matar a Troilo, fíu de Apolo con Hécuba, nel mesmu altar del templu a él dedicáu.
Níobe
Níobe, una reina de Tebas y esposa d'Anfión, presumió de la so superioridá sobre Leto porque tuviera catorce hijos (los Nióbidas), siete varones y siete muyeres, mientres Leto tuviera solu dos. Apolo mató a los sos fíos mientres estos practicaben atletismu, a pesar de les sos súpliques, y Artemisa a les sos fíes. Apolo y Artemisa usaron fleches envelenaes pa matalos, anque según delles versiones del mitu dalgunos de los Nióbidas fueron perdonaos (de normal Cloris). Anfión, al ver a los sos fíos muertos, suicidóse o foi asesináu por Apolo en xurando vengación. Una afarada Níobe fuxó al monte Sípilo n'Asia Menor y convirtióse en piedra mientres lloraba. Les sos llárimes formaron el ríu Aqueloo. Zeus convirtiera a tolos habitantes de Tebas en piedra, polo que naide soterró a los Nióbidas hasta'l novenu día tres la so muerte, cuando los mesmos dioses diéron-yos sepultura.
Consortes y descendencia
Trés de los nueve muses inspiradores (fíes de Zeus), tuvieron romances con Apolo. Elles son: Calíope (musa de la poesía), Terpsícore (danza), y Urania (astronomía). Otres aventures atribuyíes a Apolo son un desarrollu tardíu na mitoloxía griega. Los sos vívidas carauterístiques anecdótiques fixeron a delles d'elles favorites de los pintores dende la Renacencia, polo que destaquen más prominentemente na imaxinación moderna.
Amantes femenines
thumb|Dafne escorrida por Apolo y Apolo escorriendo a Dafne (Muséu del Louvre).
Amantes masculinos
thumb|350px|left|[[Apolo (mitoloxía)|Apolo, Xacintu y Cipariso. Alexander Andrejewitsch Iwanow. 1834.]]
Apolo, eternu kuros imberbe, foi'l dios griegu que tuvo les rellaciones homosexuales más prominentes. Esto podía esperase del que yera dios de la palestra, el llugar onde los mozos axuntar pa prauticar atletismu, siempres desnudos. Dalgunos de los mozos amigos de Apolo sufrieron tráxiques muertes resultantes d'accidentes.
Nacencia de Hermes
Hermes nació nel monte Cilene en Arcadia. Esta hestoria cuntar nel himnu homéricu a Hermes. La so madre, Maia, había quedáu embarazada d'una aventura amorosa con Zeus. Maia envolubró al infante en mantes pero Hermes escapó cuando ella dormía. Hermes corrió a Tesalia, onde Apolo taba llendando'l so ganáu. L'infante Hermes robó delles de les sos vaques y llevar a una cueva nos montes cercanos a Pilos, borrando les sos buelgues. Na cueva atopó una tortúa, matar y baleró el cascu sacando les coraes. Usó los intestinos d'una de les vaques y el cascu de la tortúa pa faer la primera llira. Apolo quexar a Maia de que'l so fíu robara'l so ganáu, pero Hermes yá volviera a los cobertores nes qu'ella-y había dexáu, polo que Maia refugó creer les afirmaciones de Apolo. Zeus intervieno y afirmando ver los fechos, secundó a Apolo. Entós Hermes empezó a tocar música na llira qu'inventara. Apolo, un dios de la música, namorar del preséu y ufiertó dexar l'intercambiu del ganáu pola llira. Asina, Apolo convertir nun maestru de la llira.
Epítetos y títulos de cultu griegu
thumb|Estatua d'[[Apolo Sauróctono ('matador de llagartos').]]
Apolo, como otres deidaes griegues, tenía ciertu númberu d'epítetos que-y yeren aplicaos pa reflexar la diversidá de papeles, obligaciones y aspeutos adscritos a él. Sicasí, anque tenía un gran númberu d'apellativos na mitoloxía griega, solo unos pocos apaecen na lliteratura llatina.
William Conklin
Biografía
Nacíu en Brooklyn, Nueva York, actuó en 85 filmes ente 1913 y 1929. Retirose cola llegada del cine sonoru. Finó en 1935 por causa de un ictus cerebral en Hollywood, California.
Apolu
Epítetos y títulos de cultu griegu
Ente los sos epítetos cúntense:
Apolo romanu
Los romanos adoptaron el cultu a Apolo de los griegos. Como dios genuinamente griegu, Apolo nun tenía equivalente direutu na mitoloxía romana, anque los poetes posteriores aludieron frecuentemente a él como Febo.
Había una tradición na que l'oráculu délfico yera consultáu tan ceo como nel periodu de los reis romanos mientres el reináu de Tarquinio el Sobeyosu. Por cuenta de una peste en 430 e.C., establecer en Roma'l primer templu nos campos Flaminios, reemplazando un antiguu llugar de cultu conocíu ellí como'l Apollinare. Mientres la segunda guerra púnica en 212 e.C. los Ludi Apollinares ('Xuegos Apolíneos') fueron instituyíos nel so honor, siguiendo les instrucciones d'una profecía atribuyida a un tal Marcio. Na dómina d'Augusto, que se consideraba a sigo mesmu so la especial proteición de Apolo, el so cultu desenvolvióse y convirtióse n'unu de los principales dioses de Roma. Tres la batalla de Actium, que se llibró cerca d'un santuariu de Apolo, Augusto amplió'l so antiguu templu, dedicó una porción del botín a él y instituyó xuegos quinquenales nel so honor. Tamién mandó alzar un nuevu templu dedicáu a Apolo nel monte Palatín. Los sacrificios y oraciones nel Palatín dedicaos a Apolo y Diana constituyíen la culminación de los xuegos seculares, celebraos en 17 e.C. pa conmemorar l'entamu d'una nueva era.