cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Imperiu aqueménida
Llingua
Mientres los reinaos de Ciro y Darío, y mientres la sede del gobiernu tuvo inclusive en Susa, en Elam, l'idioma de la cancillería aqueménida foi'l elamita, tantu na rexón de Fars como, cabo suponer, en Elam; asina lo atestigüen los documentos topaos en Persépolis que revelen detalles del funcionamientu cotidianu del Imperiu. Nes grandes inscripciones rupestres de los reis, los testos en elamita siempres tán acompañaos d'inscripciones n'acadiu y antiguu persa, y paez que nestos casos, los testos elamitas son traducciones de los antiguos perses. Ye polo tanto posible qu'anque'l elamita usar pol gobiernu de la capital en Susa, nun yera un idioma estandarizado del gobiernu por tolos llugares del Imperiu. L'usu del elamita nun ta comprobáu dempués del añu 458 e. C.
Dempués de la conquista de Mesopotamia, la llingua más utilizada na alministración pal conxuntu del Imperiu foi'l araméu, que sirvía tamién como llingua de comunicación interregional: el fechu de que pa escribilo utilizárase un alfabetu facilitaba amás les comunicaciones. Ello ye que atopáronse documentos n'araméu en llugares tan distantes ente sigo como Elefantina, nel Alto Exiptu, Sardes, n'Asia Menor, y la rexón de Bactriana nel estremu nororiental. Según la Encylopedia Iranica, "l'usu d'un únicu idioma oficial, que los modernos estudiosos denominaron araméu oficial o araméu imperial, puede suponese que contribuyó en gran midida al sorprendente ésitu de los aqueménidas a la de caltener xuníu'l so estensu imperiu mientres tanto tiempu". En 1955, Richard Frye cuestionó la clasificación del araméu imperial como un "idioma oficial" señalando que nun sobrevivió nengún edictu qu'espresamente y ensin ambigüedá apurriera tal estatus a nengún idioma en particular. Frye reclasifica l'araméu imperial como la "llingua franca" de los territorios aqueménidas, suxuriendo que na dómina aqueménida l'usu del araméu taba más estendíu de lo que xeneralmente se cree. Munchos sieglos dempués de la cayida del Imperiu, siguiría utilizándose en Persia una escritura derivada de l'aramea, la escritura pahlavi, que se caracteriza amás pol usu de numberoses pallabres aramees como logogrames o ideogrames.
Otres llingües, como l'exipciu, el griegu, el lidiu y el liciu, ente otres, yeren d'usu puramente local.
Costumes
Heródoto menta que los perses celebraben grandes fiestes de cumpleaños, "Nes sos comíes usen de pocos manxares de sustancia, pero sí de munchos postres, y non bien bonos. Por eso suelen dicir los perses que los griegos llevantar de la mesa con fame" (l, 133). De la mesma, reparó que los perses bebíen vinu en gran cantidá y que "dempués de bien bebíos, suelen deliberar alrodiu de los negocios de mayor importancia. Lo qu'entós resuelven, proponer otra vegada l'amu de la casa en que deliberaron, un día dempués; y si alcordar paez-yos bien n'ayunes, poner n'execución, y si non, revocar. Tamién suelen volver esaminar cuando bebieron bien aquello mesmu sobre lo cual deliberaron n'estáu de sobriedá".
De los sos métodos de saludu, afirma que los iguales besar nos llabios, si dalgunu d'ellos "fora de condición daqué inferior, besar na mexella; pero si la diferencia de posición resultara escesiva, postrándose, reverencia al otru" (Llibru I, CXXXIV). Sábese qu'homes d'altu rangu practicaben la poligamia, y dicíase que teníen un númberu d'esposes y un númberu inclusive mayor de concubinas. Tocantes a les rellaciones col mesmu sexu, los homes d'altu rangu calteníen favoritos, como Bagoas que foi unu de los favoritos de Darío III y que más tarde se convirtió en eromenos d'Alejandro. La pederastia persa y los sos oríxenes aldericáronse inclusive en tiempos antiguos, considerando Heródoto que lo aprendieren de los griegos, sicasí, Plutarcu afirma que los perses usaben chicos eunucos con tal fin muncho primero de qu'esistiera contautu ente les cultures. thumb|350px|[[Inscripción de Behistún, columna 1 (DB I 1–15).]]
L'Imperiu aqueménida foi construyíu sobre los principios más básicos - los de la verdá y la xusticia, que formaben la base de la cultura aqueménida. Heródoto señaló (i, 138) que «tienen pola primera de toles infamias el mentir, y pola segunda, contraer deldes; diciendo, ente otres munches razones, que necesariamente hai de ser mentirosu'l que seya debedor». Heródoto tamién diz qu'a los nuevos perses, "dende los cinco hasta los venti años, solamente enséñen-yos trés cuesas: montar a caballu, disparar l'arcu y dicir la verdá". Hasta los cinco años los neños pasen tol tiempu xunto a les muyeres y nunca conocen al so padre, "y esto fai con mirar de que si'l neñu morriera nos primeros años de la so crianza, nengún disgustu reciba por esto'l so padre".
Nel Irán aqueménida, la mentira, drauga, considerábase pecáu capital y yera punible cola muerte en dellos casos estremos. Tablillas afayaes polos arqueólogos de los años 1930 nel xacimientu de Persépolis apurren evidencia fayadiza sobre l'amor y la veneración pola cultura de la verdá mientres el periodu aqueménida. Estes tablillas contienen los nomes d'iranios corrientes, principalmente comerciantes y almacenistes. Según el profesor Stanley Insler de la Universidá de Yale, hasta 72 nomes d'oficiales y pequeños burócrates atopaos nestes tablillas contienen la pallabra verdá. Por casu, diz Insler, tenemos Artapana, proteutor de la verdá, Artakama, amigu de la verdá, Artamanah, de pensamientu sinceru, Artafarnah, posesor de la rellumanza de la verdá, Artazusta, que se complaz na verdá, Artastuna, pilastra de verdá, Artafrida, qu'espolleta cola verdá y Artahunara, que tien la nobleza de la verdá. Foi Darío'l Grande, qu'estableció la ordenanza de les bones regulaciones mientres el so reináu. El testimoniu del rei Darío sobre la so constante batalla contra la mentira atopar n'inscripciones cuneiformes. Grabada nel monte de Behistún na carretera a Kermanshah, Darío atestigua:
Darío tuvo bien ocupáu remanando rebeliones a gran escala qu'españaron por tol Imperiu. Dempués de lluchar con ésitu con nueve traidores nun añu, Darío documentó les sos batalles contra ellos y diznos cómo yera la mentira que-yos fixo remontar se contra l'Imperiu. En Behistún, Darío diz:
Relixón
thumb|[[Ahura Mazda tal como ye representáu nos baxorrelieves de la realeza aqueménida.]]
Los perses antiguos exercieron la so influencia más duradera per mediu de la relixón. Les sos doctrines relixoses teníen orixe remotu y desenvolviérense enforma cuando empecipiaron les sos conquistes. Y yera tan poderosa la so atraición y tan madures les condiciones por que fueren aceptaes, que s'estendieron por casi toa l'Asia Occidental. Substituyeron a otres relixones y a creencies que se veníen calteniendo dende diba sieglos. Trastornaron y modificaron la visión del mundu que teníen hasta entós les naciones.
A lo llargo del Imperiu practicábense diverses relixones, correspondientes a les tradiciones de los pueblos conquistaos. Asina, Ciro rindió cultu a Marduk al conquistar Babilonia y Cambises II proclamóse faraón n'Exiptu practicando la relixón propia del llugar. El promover cultos reales de los pueblos conquistaos tenía la función de legitimar el poder imperial.
Sicasí, la élite persa que dirixía l'Imperiu practicaba'l zoroastrismu o mazdeísmo, col so cultu al fueu, y dende el reináu de Darío I rexistrar nes inscripciones l'adopción del cultu a Ahura Mazda como deidá proteutora de la monarquía. La Inscripción de Behistún diz: "Darío'l Rei diz: pol favor de Ahuramazda yo soi Rei, Ahuramazda concedióme'l reinu". Sol mecenalgu de los reis aqueménidas, y pal sieglu V e. C. convertida en relixón d'Estáu de facto, el zoroastrismu algamaría tolos rincones del Imperiu.
El príncipe-profeta Zoroastru (o Zaratustra) empezara a predicar el mazdeísmo hacia l'añu 700 e. C. Foi mientres el periodu aqueménida cuando'l zoroastrismu algamó'l suroeste d'Irán, onde pasó a ser aceptáu polos gobernantes y al traviés d'ellos convirtióse nun elementu definidor de la cultura persa. La relixón non solo tuvo acompañada de la formalización de los conceutos y divinidaes del panteón (Indo-)Iraniu tradicional sinón que tamién introdució delles idees nueves, como'l llibre albedríu. Trátase d'una relixón dualista, na que'l mundu taba rexíu por dos principios: el bien (Ormuz o Ahura-Mazda, simbolizáu pola lluz, el Sol) y el mal que nun yera un dios aparte, si non l'espíritu del mal representáu en Arimán, Zoroastru estremó los dos polos d'una dinámica particular: la creación y la destrucción, contemplaes como un tou en Ahura Mazda. Los seres humanos teníen de llevar una vida pura y entamar bones aiciones pa consiguir que'l bien trunfara sobre'l mal. Esta relixón escarecía de templos, alzándose a cencielles altares al campu onde amburaba una llapada permanentemente. Esta doctrina consta nel Zend Avesta.
Zoroastru creía que la so misión consistía en purificar les creencies tradicionales del so pueblu, desarraigar el politeísmu, el sacrificiu d'animales y la maxa, y alzar el cultu a un nivel más espiritual y éticu. El movimientu que dirixó, yera l'acompañamientu natural de la veneración de la vaca y la so prescripción de que se cultivara la tierra como un deber sagráu. A pesar de les sos reformes, munches de les vieyes supersticiones sobrevivieron, como suel asoceder xeneralmente, y fuéronse entemeciendo adulces colos ideales nuevos.
thumb|[[Esfinxe (mitoloxía)|Esfinxe alada del Palaciu de Darío en Susa (ca. 510 e. C.).]] Ente los otros dioses indoiranios reverenciados nel Imperiu inclúyense Mitra (deidá solar acomuñada a la nobleza y los guerreros) y la diosa Anahita. A mediaos del sieglu V e. C., esto ye, mientres el reináu de Artaxerxes I y Darío II, Heródoto escribió "[los perses] nun tienen imáxenes de los dioses, nin templos nin altares, y consideren un signu de llocura usalos. Esto vien, creo yo, de qu'ellos nun creen que los dioses tengan la mesma naturaleza que los homes, como imaxinen los griegos." Afirma que los perses ufierten sacrificios a: "el sol y la lluna, a la tierra, al fueu, a l'agua, y a los vientos. Estos son los únicos dioses que la so veneración llegó-yos dende los tiempos antiguos. Nuna dómina posterior empezaron a venerar a Urania, qu'ellos tomaron emprestada de los árabes y los asirios. Militta ye'l nome pol que los asirios conocen a esta diosa, a quien los árabes llamen Alitta y los perses Anahita." El nome orixinal equí ye Mithra, lo que dende entós s'esplicó como un tracamundiu de Anahita con Mitra, comprensible yá que dambos yeren veneraos conxuntamente nun solu templu.
Pol sacerdote-estudiosu babiloniu Beroso, quien ―anque escribía más de setenta años dempués del reináu d'Artaxerxes II Mnemon― documenta que l'emperador fuera'l primeru en faer estatues de cultu de divinidaes y fizo que les asitiaren en templos en munches de les principales ciudaes del Imperiu (Beroso, III.65). Beroso tamién confirma a Heródoto cuando él diz que los perses nun sabíen nada d'imáxenes de los dioses hasta que Artaxerxes II alzó aquelles imáxenes. Como mediu de sacrificiu, Heródoto añede que "ellos nun alcen nengún altar, nun encender nengún fueu, nin arramen llibación dalguna". Esta frase interpretóse pa identificar una acreción crítica (pero tardida) al zoroastrianismo. Un altar con fueu de madera amburando y el serviciu Yasna nel que s'arramen llibaciones son toos claramente identificables col modernu zoroastrianismo, pero aparentemente, yeren práutiques que nun se desenvolvieron inda a mediaos del sieglu V e. C. Boyce tamién asigna esi desenvolvimientu al reináu de Artaxerxes II (sieglu IV e. C.), como una respuesta ortodoxa a la innovación de los cultos de santuarios.
Heródoto tamién repara que "nengún rezu nin ufrienda puede faese ensin que tea un magu presente" pero esto nun tien de confundir se colo que güei s'entiende por magu, que ye un magupat (persa modernu, mobed), un sacerdote zoroastriano. Nin la descripción del términu por Heródoto como una de les tribus o castes de los medos implica necesariamente qu'estos magos fueren medos. Ellos a cencielles yeren un sacerdociu hereditariu que s'atopaba por tou Irán oeste y anque, n'orixe, nun s'acomuñar con nenguna relixón en particular, tradicionalmente yeren responsables de tolos rituales y servicios relixosos. Anque la identificación inequívoca de los magos col zoroastrismu vieno dempués (dómina sasánida, sieglu III), ye del magus de Heródoto de mediaos del sieglu V e. C. que'l zoroastrismu viose suxetu a cambeos doctrinales que son güei consideraes como revocaciones de les enseñances orixinales del profeta. Tamién, munches de les práutiques rituales descrites nel Vendidad del Avesta (como la esposición de los muertos) yá se practicaben polos magos de la dómina de Heródoto.
Los sacrificios de caballos n'honor al rei realizar en dómina aqueménida, siquier dende'l reináu de Cambises I hasta la llegada d'Alexandru Magnu, tando prescritu que los caballos pa los sacrificios mensuales na tumba de Ciro I teníen de ser blancos, criaos nos haras de Media. Según Heródoto los caballos blancos de Ciro I yeren sagraos (I:181).
Arte y arquiteutura
thumb|[[Rhyton d'oru escaváu en Ecbatana; calteníu nel Muséu Nacional d'Irán.]]
L'arte persa aqueménida yera predominantemente monárquicu, los sos mayores monumentos son los palacios, qu'empezaron a construyise a principios del sieglu VII e. C., dalgunos con inscripciones trillingües nes sos parés como les que fueron atopaes nel palaciu de Pasargada en vieyu persa, elamita y babilónicu.
L'arte aqueménida, como la relixón aqueménida, foi un amiestu de munchos elementos. Lo mesmo que los aqueménidas yeren tolerantes en materia de gobiernu y costumes locales, mientres los perses controlaren la política xeneral y l'alministración del Imperiu, tamién yeren tolerantes nel arte mientres l'efectu final fora persa. En Pasargada, la capital de Ciro II y Cambises II, y en Persépolis, la ciudá vecina fundada por Darío'l Grande y usada por tolos sos socesores, unu puede siguir el rastru hasta un orixe estranxeru de casi tolos diversos detalles na construcción y embellecimiento de l'arquiteutura y de los relieves esculpíos; pero la concepción, el planiamientu y l'acabáu del productu son distintivamente perses.
Ciro construyó la so capital, Pasargada, nel territoriu orixinal de los perses. Nella ye posible apreciar la fusión d'estilos de distintos partes del Imperiu, carauterística de los soberanos aqueménidas. Cuando decidió construyir Pasargada, tenía detrás una llarga tradición artística que probablemente yera distintivamente irania yá que yera en munchos sentíos igual a cualesquier otra. La sala hipóstila n'arquiteutura puede güei trate como perteneciente a una tradición arquitectónica de la meseta iranina que se remonta al traviés del periodu medo hasta siquier el principiu del I mileniu e. C. Les riques obres d'oru aqueménidas, que según les inscripciones paez que fueron especialidá de los medos, foi na tradición de la delicada metalistería que s'atopa na dómina de la Edá del Fierro II en Hasanlu ya inclusive antes en Marlik.
thumb|Imaxe del [[Amuleto-pendiente aqueménida con cabeza de lleona, finales del sieglu VI-IV e. C., de Susa - Departamentu d'Antigüedaes orientales, Sully.]] Esti estilu artísticu aqueménida ye particularmente evidente en Persépolis: col so curioso proporcionada y bien entamada planta, rica ornamentación arquitectónica y magníficos relieves decorativos, el palaciu ye unu de los grandes legaos artísticos del mundu antiguu. Nel so arte y arquiteutura, Persépolis celebra al rei y l'oficiu del monarca y reflexa la perceición que Darío tenía de sigo mesmu como'l líder d'un conglomeráu de pueblos a los que diera una nueva y única identidá. Los aqueménidas tomaron les formes artístiques y les tradiciones relixosu y cultural de munchos de los antiguos pueblos d'Oriente Mediu y combinar nuna forma única.
Al describir la construcción del so palaciu en Susa, Darío diz que "Tráxose madera de cedru d'ellí (un monte llamáu El Líbanu), la madera de yaka traer de Gandhara y de Carmania. L'oru traer de Sardes y de Bactria... la piedra preciosa lapislázuli y cornelina... traer de Sogdiana. La turquesa de Corasmia, la plata y el marfil d'Exiptu, la ornamentación de Xonia, el marfil d'Etiopía y de Sind (Paquistán) y d'Aracosia. Los canteros que trabayaron la piedra yeren de Xonia y de Sardes. Los orfebres yeren medos y exipcios. Los homes que tallaron la madera, yeren de Sardes y Exiptu. Los que trabayaron el lladriyu cocíu, esos yeren babilonios. Los homes qu'afataron el muriu, esos yeren medos y exipcios."
Yera un arte imperial a una escala que'l mundu nun había vistu antes. Los materiales y los artistes yeren tomaos de toles tierres gobernaes polos grandes reis, y de esa manera gustos, estilos y motivos entemeciéronse xuntos nun arte ecléctico y una arquiteutura qu'en sí mesma reflexaba l'Imperiu y l'entendimientu aqueménida de cómo esi imperiu tenía de funcionar.
L'afición de los perses aqueménidas pol revestimiento arquiteutónicu fizo que menguara'l rol de la escultura de bultu enteru en favor de la téunica del relieve y el baxorrelieve. Los palacios taben decoraos con impresionantes baxorrelieves, imáxenes decoratives dalgunes de tamañu colosal. Nel palaciu de Darío les escalinates tán decoraes con baxorrelieves de criaos que xuben los pasos llevando fontes y comida. Tamién se caltienen relieves onde s'amuesen les ceremonies relixoses y d'Añu Nuevu, audiencies de Darío, llacuaes y xente con ufriendes.
Non confirmaos
Arsames de Persia, fíu de Ariaramnes y cogobernante con Cambises I
Confirmaos
Ciro II, el Grande, fíu de Cambises I gobernó dende 550 hasta 530 e. C. (gobernante de Anshan h. 559 e. C.– conquistó Media 550 e. C.).
Juan Antonio Suárez Victorero y Robledo
Allugóse entós na so villa de nacencia, y demientres dos décades pocu sábese de la so vida. Nesa dómina participó nel movimientu lliberal nacíu cola francesada, y dedicóse a estudios de calter históricu y económicu, ensiendo miembru distinguíu de la Sociedá Económica d'Amigos del País d'Uviéu.
Cola revolución constitucionalista aniciada por Rafael del Riego’n xineru de 1820 axuntóse a esta causa, ensiendo ascendíu al grau de coronel. Collaboró nel periódicu que dirixía’n Madrid el dempués xeneral Evaristo Fernández San Miguel col títulu de El Espectador y quiciés n’otres publicaciones.
Al surdir la reaición absolutista de Fernandu VII en 1823, Suárez Victorero pasó a ser perseguíu, y como “íntimu collaciu del Divín Argüelles“ y partidariu como élli de les idées lliberales, corrió tamién la suerte de fuxir d‘España,
Emigró entós de nuevu a Lima, onde alcontró la proteición y l'abellugu del so tíu maternu José Robledo, que entá vivía nel país.
Col morrer de Fernandu VII tornó a España y allugóse’n Uviéu dedicándose con mayor enfotu a les lletres. Collaboró col periódicu El Asturiano (1836) y, años sero (1851-54), col Fomento de Asturias. Collaboró amás nel Diccionario... de Pascual Madoz, con noticies xeográfiques ya históriques de los pueblos asitiaos nel términu de la Villa.
Morrió n'Úviéu nel añu 1857. Condecoráu col títulu de Caballeru de la Orde del Santu Sepulcru de Xerusalén.
Suyes son les obres titulaes: Observaciones sobre muelles, pesquerías y otras materias, Lucero de la libertad, Historia de la villa de Lastres y Descripción geográfico-histórica del concejo de Colunga en el Principado de Asturias.
Cessey
Tien una población de y una superficie de  km².
Baby talk
El baby talk (o motherese) ye'l nome que s'usa pa designar un subcódigo llingüísticu qu'empleguen los adultos y los neños mayores de 5-6 años, de forma bonal, cuando se dirixen y comuniquen con neños más pequeños. thumb|Ñácaru riendo.
Carauterístiques
El input llingüísticu dadu polos adultos a los neños que tán aprendiendo a falar analizóse sistemáticamente pa verificar les hipótesis de Noam Chomsky, según les cualos, los neños escuchen mayoritariamente discursos incompletos ya incorreutos gramaticalmente per parte de los adultos que los arrodien. Sabemos que'l llinguaxe faláu contién frecuentes errores, por influyencia de la memoria y variación de l'atención. Sicasí, tamién se sabe que los adultos nun se dirixen a los neños d'igual forma qu'a los adultos. Hai datos que lu confirmen, definiendo un códigu llingüísticu, el Motherese o baby talk.
Con esti métodu pretende ameyorase y controlar la eficacia de la comprensión de los mensaxes per parte del neñu, lo mesmo que de suponer ayudes importantes pa la imitación y l'aprendizaxe del llinguaxe.
Al dirixinos a los ñácaros tendemos a falar más adulces, con una voz pausada, o n'otres ocasiones a alzar el tonu de voz, somos más espresivos, curiamos la pronunciación, emplegamos frases más simples y curties, repitimos delles vegaes pallabres, o una parte de la frase, fáense referencies al contestu, mientres se señala o manipolien oxetos y utilizamos un mayor númberu de xestos y mímica.
Esta adautación del llinguaxe que se fai contién un procesu educativu implícitu por aciu el cual l'adultu manifiesta'l so deséu de da-y al neñu ferramientes espresives cada vez más ellaboraes.
Esta forma de fala-y al ñácaru ye una manera positiva ya indispensable pa dir adquiriendo'l llinguaxe, yá que los ayudar a centrar la so atención y a empezar esi intercambiu comunicativu qu'adulces se dirá faciendo más complexu.
Rellacionóse tamién el Baby Talk a los gorilas, una y bones dellos estudios falen de qu'éstos utilicen una forma non vocal del "llinguaxe del ñácaru".
Olivella
Olivella ye un conceyu de la provincia de Barcelona, Cataluña. Asitiáu na contorna del Garraf.
Historia
Conceyu en plenu Parque Natural del Garraf. Cuenta con numberoses masías y rutes turístiques d'enforma interés, como la Plana Novella... Les Urbanizaciones de Olivella son: Mas Mestre, Can Milà, Mas Milà, les Llombes y Can Surià.
Personaxes célebres
Olivella ye un pueblu bien pequeñu, cuenta con tan solo 3569 habitantes; la gran mayoría de la población ta nes urbanizaciones colindantes.
Enllaces esternos
miniaturadeimagen
Rui Sueyoshi
Rui Sueyoshi (末吉 塁, ) ye un futbolista xaponés.
Eila Campbell
Eila Muriel Joice Campbell foi una xeógrafa, cartógrafa y caderalga inglesa, más conocida pol so trabayu nel llibru Domesday Geography of England y na revista internacional Imago Mundi.
Biografía
Eila Campbell foi educada na Bournemouth School for Girls y el Brighton Diocesan Training College. Dempués de graduase nel Birkbeck College de la Universidá de Londres en 1941, trabayó como profesora en Southall, al oeste de Londres, ente que tamién trabayaba como asistente a tiempu parcial nel Birkbeck College. Graduóse en maestría con honores en Birkbeck en 1946.
Empezó a trabayar en Birkbeck College como asistente de cátedra en 1945 y siguió trabayando ellí a lo llargo de la so carrera académica. Foi nomada profesora numeraria en 1948, profesora axunta en 1963 y profesora titular y xefa del departamentu de Xeografía en 1970. Retirar de Birkbeck en 1981.
Campbell foi escoyida por Henry Clifford Darby pa editar conxuntamente el so llibru, Domesday Geography of England, al que tamién contribuyó. Tamién foi editora de la revista internacional Imago Mundi mientres 20 años.
Foi miembru mientres enforma tiempu de los conseyos de la Society for Nautical Research y la Sociedá Hackluyt y foi secretaria honoraria de la Sociedá Hackluyt mientres aproximao 20 años. Tamién foi miembru de la Royal Geographical Society, formó parte del conseyu de la sociedá de 1971 a 1975 y foi miembru del comité de biblioteques y mapes mientres más de 20 años. Amás presidió'l subcomité de Cartografía de la sociedá. La Royal Society dio-y el Premiu Murchison en 1979 y foi gallardoniada col Premiu RV Tooley de la International Map Collectors 'Society en 1989.
Hoonaard señala que la materia central de les investigaciones de Campbell taba pasando de moda nos sos últimos años y que dempués de la so muerte'l 12 de xunetu de 1994, los cursos sobre la Historia de la Cartografía sumieron del plan d'estudios de la Universidá de Londres y sustituyéronse por cursos que se centraron en téuniques cuantitatives. El Birkbeck College creó una serie de conferencies de Xeografía en 1995, que foi nomada nel so honor.
Clasificación
Clasificación ye l'aición o'l efeutu d'ordenar o disponer por clases.
Exemplos
Ver tamién: Tistemáticu, tesauru...
Nadezhda Kovalevich
Nadezhda Kovalevich –en rusu, Надежда Ковалевич– (8 de marzu de 1969) ye una deportista soviética que compitió pa la Xunión Soviética en piragüismu na modalidá d'agües seles, ganadora de dos medayes de bronce nel Campeonatu Mundial de Piragüismu de 1989, nes pruebes de K4 500 m y K2 5000 m.
Al Freeman, Jr.
Biografía
Freeman, Jr. nació en San Antonio, Texas, ye fíu de Lottie Brisette Coleman y Albert Cornelius Freeman, un pianista de jazz.
Dempués de salir de One Life to Live, Freeman apaeció na película de Down in the Delta. Los sos creitos teatrales de Broadway inclúin Look to the Lilies, Blues for Mister Charlie, y Medea. La so interpretación del líder NOI Elijah Muhammad na película Malcolm X valió-y el Premiu NAACP Image de 1995 como Meyor Actor de Repartu nuna Película. Coincidentemente, él interpretara primeramente a Malcolm X na miniserie de 1979, Roots: The Next Generations.
Él enseñó actuación na Universidá Howard en Washington, DC. Freeman morrió'l 9 d'agostu de 2012 en Washington, DC, a la edá de 78 años.
Heteropatriarcáu
El heteropatriarcáu (acrónimu de heterosexualidá y patriarcáu) ye un conceutu que s'utiliza pa referise a un sistema sociopolítico nel que'l xéneru masculín y l'heterosexualidá tienen supremacía sobre otros xéneros y sobre otres orientaciones sexuales. Trátase d'un términu que enfatiza que la discriminación exercida tanto sobre les muyeres como sobre les persones LGBTI tien el mesmu principiu social machista.
Dende la visión feminista, el términu patriarcáu fai alusión al padre como posesor del poder dientro de la xerarquía familiar, y poro, a la subordinación de les muyeres al poder de los homes. Cola apaición de la teoría queer ente los años 1980 y 1990 y el cuestionamiento de la heterosexualidá obligatoria y del binarismu de xéneru, esta dominación non solamente descríbese en términos de sexu o de xéneru (el predominiu del home sobre la muyer, o lo masculino sobre lo femenino) sinón tamién en términos de sexualidá (la heteronormatividad, o lo heterosexual percima d'otres orientaciones sexuales y el cisxéneru sobre otres identidaes).
El heteropatriarcáu ye un sistema de dominancia social nel que los homes heterosexuales tán privilexaos y compénsase-yos de manera rutinaria por presentar traces masculines, ente los que s'inclúi'l deséu escontra les muyeres. De manera inversa, les muyeres, les persones qu'exhiben traces consideraes femeninos o aquelles que transgreden les carauterístiques socialmente venceyaos al so sexu reciben una desventaxa social xerárquicamente inferior a la posición masculina. Históricamente esto manifiéstase en desventaxes económiques y sociales como estremes salariales pol mesmu trabayu o obstáculo p'algamar puestos de lideralgu de muyeres o homes percibíos como amuyeraos.
El heteropatriarcáu ye una de les facetes d'analises feministes interseccionales usaos pa esplicar la estructura social moderna, basada nun sistema xerárquicu de fuercies de poder y opresión enxareyaes. Esta organización ta reforzada poles normes de xéneru, que adscriben traces de feminidad y masculinidad a muyeres y homes. Otra de les bases d'esta normalización ye la familia nuclear como modelu de la unidá familiar típica que dicta la necesidá de dos padres heterosexuales cola capacidá de producir descendencia. Esti modelu familiar refuérzase al traviés de distintes instituciones sociales como la relixón, la educación o l'ámbitu llaboral.
Historia
Se teoriza que'l heteropatriarcáu convertir na ideoloxía dominante na antigua Grecia en tiempos de guerra, cuando se valoraron la fuercia bruto y la dominación. A midida que estes traces crecieron en popularidá, les traces femenines fueron simultáneamente condergaos y promoviendo la idea de que les muyeres yeren seres inferiores.
Chaffois
Chaffois ye una comuña francesa del departamentu de Doubs, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Heteropatriarcáu
Historia
Otra causa que llevó al ye'l heteropaternalismo, onde la premisa establecer al heteropatriarcáu como un arreglu domésticu. Lo que significa que'l padre d'una casa ye'l líder y el poder central d'un llar familiar, y ta al cargu de tolos arreglos sociales. Anque'l heteropatriarcáu y el heteropaternalismu definen principalmente la perspeutiva del patriarcáu que configura una mentalidá na cual el xéneru masculín vese como una cuerdu, graciosu y capaz. Ente que les muyeres per otru llau son percibíes como de clase baxa y débil.
Esta cosmovisión ideolóxica de la sociedá promovióse y estendió al traviés del colonialismu, pol que la cultura europea algamó la hexemonía sobre'l restu del mundu, esaniciando otros sistemes de xéneru xunto a otres formes d'entender la sociedá, los xéneros o'l erotismu.
Chaffois
Tien una población de y una superficie de  km².
Heteropatriarcáu
Efeutos na película y los medios
L'efeutu de la heteropatriarcáu ilustrar en munches formes, como la de los medios de comunicación. Dende los años 2007 hasta 2016, los direutores de cine de los cien películes más importantes de cada añu fueron evaluaos por raza, edá y sexu. De los 1,114 direutores, el 96% (1,069 homes) yeren homes ente que el 4% restante (45 muyeres) yeren muyeres. L'estudiu tamién atopó que'l permediu de los direutores homes yera de 46.2 años, ente que la edá permediu de los direutores yera de 47.4. Amás, el rangu nel que trabayen los direutores homes yera ente les edaes de 20 y 80 años, ente que'l ralu de les carreres de muyeres como direutores atopar ente les edaes de 30 a 60 años.
Les películes tán dirixíes por direutores predominantemente masculinos qu'implícita y explícitamente aportunen en que los espectadores vean una película al traviés de la mirada masculina. Independientemente de l'audiencia oxetivu d'una película, la perspeutiva del direutor de sexu masculino va tar representada a lo llargo d'una película. Delles películes inclúin escenes empobinaes a un públicu masculín mientres simultáneamente objetivan a les muyeres, y finalmente faen una declaración sobre la importancia del prestu masculín.
J.E. Freeman
Vida y carrera
De cutiu escoyíu pa interpretar personaxes duros, una de les sos primeres películes foi a principios de los años 1980, An Eye for an Eye, onde interpreta al conductor d'un remolque qu'intercambia pallabres con Chuck Norris.
Heteropatriarcáu
Impacto
Un aspeutu importante del heteropatriarcáu sistemáticu ye l'impautu que tien na sociedá. Ye la base y l'estructura na que se sofita EE. XX. Dende la concepción de dichu país, el heteropatriarcáu foi la principal ideoloxía detrás de la colonización/colonialismu y el capitalismu.
La idea de heteropatriarcáu refuga tou lo que nun ye status quo en términos de sexualidá o normes de xéneru, amás de que tamién pon cualquier cosa femenina en segundu llugar. Esta idea de masculinidad sobre feminidad crea una cultura contraria de masculinidad. L'impautu que los ideales heteropatriarchical tienen na nuesa perceición de la masculinidad prevalez nel llugar de trabayu, les escueles y el llar.
J.E. Freeman
Vida y carrera
Freeman foi conocíu por interpretar actor de repartu secundarios amenazadores: el malváu gangster Marcello Santos en Wild at Heart de David Lynch, l'asesín a sueldu homosexual Eddie Dane en Miller's Crossing de los hermanos Coen, y el infame científicu Wren en Alien: resurrección. Interpretó otros personaxes notables en Ruthless People, Patriot Games, Copycat y Go.
Freeman yera abiertamente homosexual, y seropositivu. En 2009 publicó una carta nel San Francisco Chronicle detallando alcordances sobre los disturbios de Stonewall de 1969. Amás escribe poesía y tien un Tumblr dedicáu a ella.
Finó na tarde del 9 d'agostu del 2014 a los 68 años. Desconozse si la so muerte ta rellacionada col VIH.
Heteropatriarcáu
Relevancia
Nel contestu del heteropatriarcáu, entiéndese comúnmente que los homes xeneralmente ocupen los puestos más altos de poder na sociedá, causando que les muyeres y les persones non binaries esperimenten la mayor parte de la opresión social. Esta idea vese reforzada por definiciones pocu clares de "xéneru", "sexu" y "orientación sexual" nun contestu cultural y llegal, según por normes de xéneru, que sirven pa establecer les mires sociales acomuñaes cola masculinidad y la feminidad.
Unu de los principales fundamentos del heteropatriarcáu ye la normalización de la familia nuclear como la única unidá familiar aceptable, que manifiesta esti sistema social na actualidá. Esta estructura familiar "ideal" refuerza fuertemente la idea de que los homes tienen poder sobre les muyeres tocantes a caltener la riqueza de la familia al ser l'estereotipu de "sostén de la familia". Esti sistema tamién se manifiesta al traviés de la fienda salarial de xéneru n'Estaos Xuníos, na que'l permediu una muyer gana alredor de 77 centavos por dólar d'un home, y tamién por actos de violencia doméstica que xeneralmente sirve pa reforzar el dominiu d'un home sobre la so esposa o pareya. Polo xeneral, heteropatriarcáu foi establecíu estándares sociales pa homes y muyeres, según les minoríes sexuales en términos de la forma en que se perciben na sociedá, creando una cultura na que los homes heterosexuales son vistos como los ciudadanos más pervalibles dientro de la sociedá.
Esta práctica ta sofitada por instituciones como la relixón, que noma a los homes como "líderes"; el llugar de trabayu, qu'esclúi a les muyeres de puestos d'altu rangu basaos na posibilidá de reproducción y educación, que socializan a los neños escontra campos respetaos como les ciencies dures y les neñes escontra carreres "más nidios" y menos respetaes. Anque esti sistema social reparóse a lo llargo de la historia y nos tiempos modernos, les muyeres y les minoríes sexuales empobináronse apocayá escontra posiciones más altes na sociedá y escontra campos de trabayu más difíciles y más respetaos, demostrando que'l sistema del heteropatriarcáu ta siendo desafiáu primer vegada na hestoria, creando una sociedá más inclusiva.
Victor Hémery
Victor Hémery foi un pilotu francés, campeón de carreres de principios de la era de los Grandes Premios.
Semblanza
thumb|left|Victor Hémery nel Grand Prix de Francia (1911) thumb|Victor Hémery en 1912
Hémery nació en Sillé--y-Guillaume, Sarthe, Francia. En 1904 xunir a Automóviles Darracq Francia como'l so principal piloto probador y ayudó a preparar automóviles pa competir na Copa Gordon Bennett d'esi añu. Condució un Opel-Darracq alemán a la victoria na prueba Hamburgu-Bahrenfeld.
1905 foi'l so añu más esitosu na so carrera como pilotu. N'agostu de 1905, axudicar con un Darracq la victoria nel Circuitu de les Ardenas en Bastogne, Bélxica, y n'ochobre de 1905 ganó la Copa Vanderbilt en Long Island, Nueva York, superando a Felice Nazzaro, Louis Chevrolet y Ferenc Szisz. El 30 d'avientu de 1905 estableció un récor mundial de velocidá en n'Arles, Francia, conduciendo un Darracq. En 1951, Hémery recibió'l títulu del Campeonatu de Monoplaces d'Estaos Xuníos de 1905 en forma retroactiva.
Dexó Darracq pa xunise a Carl Benz en 1907 y en 1908 ganó la carrera dende San Petersburgu a Moscú y terminó segundu nel Gran Premiu de Francia. Llogró otru segundu puestu detrás de Louis Wagner nel Gran Premiu de los Estaos Xuníos en Savannah, Georgia. El 8 de payares de 1909 estableció otru nuevu récor de velocidá en Brooklands, estableciendo un rexistru de pilotando'l famosu "Blitzen Benz" (n'alemán, el "Rescamplu Benz"). En 1910, l'equipu de Benz terminó 1 y 2 nos dos rondes del Gran Premiu de los Estaos Xuníos, solo 1.42 segundos por detrás del ganador, David Bruce-Brown, nel final d'un Gran Premiu más competíu hasta la fecha nesi momentu. En 1911, Hémery ganó'l Gran Premiu de Francia apostáu nel Circuitu de la Sarthe nun FIAT S61.
Victor Hémery morrió en Le Mans, Francia, el 9 de setiembre de 1950, con 73 años d'edá.
La Jamais Contente
La Jamais Contente foi'l primer automóvil en superar los 100 km/h. Ye un coche llétricu con una carrocería d'aleación llixera con forma de torpedu. Pero, l'alta posición de conducción y l'espuestu xasis inferior, estropiaben enforma l'aerodinámica. thumb|right|300px|La Jamais Contente espuestu nel muséu del automóvil de Compiègne El récor de velocidá en tierra foi establecíu, según les fontes, el 29 d'abril o'l 1 de mayu de 1899, n'Achères, cerca de París, Francia.
El vehículu anguaño atópase espuestu nel muséu del automóvil de Compiègne, Francia.
Conductor
El conductor, el belga Camille Jenatzy, yera'l fíu de Constant Jenatzy, fabricante de neumáticos cauchu, una novedá na dómina. Camille estudió como inxenieru, y taba interesáu nos vehículos de propulsión llétrica.
Motivación
Queriendo faese un buecu nel prometedor mercáu parisín de vehículos llétricos, Jenatzy creó una planta de producción que fabricó numberosos carruaxes de motor llétricus. Compitió fiero contra'l fabricante d'automóviles francés, Jeantaud usando numberosos trucos publicitarios p'amosar quién d'ellos producía'l coche más rápidu. P'asegurar el trunfu de la compañía, Jenatzy construyó un prototipu en forma de bala, concebíu pol fabricante de carros Rothschild nuna aleación d'aluminiu, tungsteno y magnesiu.
Récor de Velocidá
Jenatzy algamó la velocidá de 105,882 km/h, superando l'antiguu rexistru qu'ostentaba'l Conde Gaston de Chasseloup-Laubat con una marca de 92,78 km/h consiguida'l 4 de marzu de 1899.
El motor de combustión alimentáu por gasolina, va suplantar al llétricu mientres tol sieglu posterior.
El Quexanu
José Suárez Suárez «El Quexanu» foi un cantante asturianu de tonada.
El nomatu vino-y de so padre que yera natural de Quexu (Les Regueres).
A José llegó-y la fama depués d'algamar el segundu premiu nel concursu Rumbo a la Gloria nel añu 1959 al que-y siguieron primeros premios en concursos de Turón, Riosa, Trubia, Ḷḷuarca, Tinéu y otros. Solía acompañalu a la gaita'l Gaiterín de San Claudio
NGC 475
NGC 475 ye una galaxa elíptica de la constelación de
Foi afayada'l 3 de payares de 1864 pol astrónomu Albert Marth.
Eileen Adelaide Bruce
Miss Eileen Adelaide Bruce  foi una botánica taxónoma inglesa.
Desempeñóse como asistente y curadora del Real Xardín Botánicu de Kew, finando antes del so retiru. Trabayó estensamente sobre la flora d'África, desenvolviendo investigaciones y esploraciones in situ en Sudáfrica de 1946 a 1952.
Epónimos
Numberoses especies nomar nel so honor:
Ácidu desoxirribonucleico
L'ácidu desoxirribonucleico (ADN o DNA, del inglés deoxyribonucleic acid) ye un ácidu nucleico que contién les instrucciones xenétiques emplegaes nel desenrollu y el funcionamientu de tolos organismos vivos conocíos y dellos virus. El papel cimeru de les molécules d'ADN ye'l de ser portador y tresmisor ente xeneraciones d'información xenética. L'ADN davezu ye comparao a un manual d'instrucciones, ya que contién les instrucciones pa construyir otros componentes de les célules, como molécules d'ARN y proteínes. Los segmentos d'ADN que lleven esta información xenética nómense xenes, pero otres secuencies d'ADN tienen funciones sobre la cadarma, o tan implicaes na regulación del emplegu d'esta información xenética.
Químicamente, l'ADN ye un llargu polímeru d'unidaes simples nomaes nucleótidos, con un armazón fechu de zucres y grupos fosfatu xuníos alternativamente ente sí per aciu d'enllaces de tipu éster. Coneutáu a ca zucre ta ca un de los cuatro tipos de molécules nomaes bases nitroxenaes. La dimposición secuencial d'estes cuatro bases a lo llargo la cadena ye la que codifica la información. Esta información ye lleída emplegando'l códigu xenéticu, qu'especifica la secuencia de los aminoácidos de les proteínes. El códigu ye interpretao copiando los tramos d'ADN nun ácidu nucleico rellacionao, l'ácidu ribonucleicu (ARN), nun procesu nomao trescripción.
Endientru les célules, l'ADN ta organizao en cadarmes nomaes cromosomes. Estos cromosomes duplíquense enantes de que les célules se dividan, nun procesu nomao replicación d'ADN. Los organismos Eukaryota (animales, plantes, y fongos) almacenen la mayoría del so ADN endientru del nucleu celular y una mínima parte nos ornánulos celulares mitocondries, y nos cloroplastos en casu de tenelos; dimientres qu'en procariótiques (les bacteries y arquées) stópense nel citoplasma de la célula. Les proteínes cromátiques como les histones comprimen y organicen l'ADN endientru de los cromosomes. Estas cadarmes compactes dirixen les interacciones ente l'ADN y otres proteínes, aidando al control de les partes del ADN que son trescrites. Foi aislláu por primer vegada a partir del pus de vendes quirúrxiques desfechaes en 1869 pol mélicu suizu Friedrich Miescher.
La cruz reds
La Cruz Reds ye el xoven grupu d'animadores del Unión Club Ciares. El grupu formóse nel añu 2010. Dempués de que'l grupu Ceares Boys desapaeciera, dalgunos rapazos decidiéronse a crear esti nuevu grupu d'animadores. El nome vien del nome del campu del Unión Club Ceares, La Cruz, y del color bermeyu de la camiseta del club. Anguaño, La Cruz Reds ta formáu por unos 30 miembros, con una media d'unos 20 años d'edá.
Necromys amoenus
Necromys amoenus ye una especie de royedor de la familia Cricetidae.
Distribución xeográfica
Alcuéntrase en Bolivia y Perú.
Contorna de los Cunqueiros
Los varones d'estos pueblos dedicábense a la fabricación y venta trashumante de distintos oxetos en madera que na so llingua denominaben "tixelas" y los pueblos cercanos llamaben "concos"
Nos sos desplazamientos utilizaben una xíriga gremial nomada Tixileiro.
En 1990 morrió l'últimu cunqueiro llamáu Valdovinos Gavela Sal
Chalèze
Chalèze ye una comuña francesa del departamentu de Doubs, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Pipra fasciicauda
Pipra fasciicauda, tamién denomináu baillarín naranxa (n'Arxentina y Paraguái), saltarín de cola bandiada (en Perú), saltarín anaranxáu o uirapuru-laranja (en portugués, en Brasil, ye una especie d'ave paseriforme na familia Pipridae. Ye nativa d'América del Sur.
thumb|left|200px|Pipra fasciicauda; ilustración d'[[Alcide d'Orbigny|Orbigny, 1847.]]
Distribución y hábitat
Alcuéntrase n'Arxentina, Bolivia, Brasil, Paraguái y Perú. Ver detalles en Subespecies. Los sos hábitats naturales son los montes baxu y húmedu, los banzaos y los montes altamente degradaos, tropicales o subtropicales, principalmente embaxo de los 600 m d'altitú.
Descripción orixinal
La especie P. fasciicauda describióse per primer vegada pol ornitólogu austriacu Carl Edward Hellmayr en 1906 sol mesmu nome científicu; llocalidá tipo «Guarayos, Santa Cruz, Bolivia».
Taxonomía
Ye pariente próxima con Pipra aureola y Pipra filicauda, con quien forma una superespecie, caúna de los trés substituyendo a la otra xeográficamente.
Subespecies
Según la clasificación del Congresu Ornitolóxicu Internacional (IOC) (Versión 5.1, 2015) y Clements Checklist 6.9, reconócense 5 subespecies, cola so correspondiente distribución xeográfica:
Mona Freeman
Monica Elizabeth Freeman, más conocida como Mona Freeman, foi una actriz d'Estaos Xuníos.
Freeman morrió'l 23 de mayu de 2014 na so casa de Beverly Hills, a los 87 años d'edá, tres una llarga enfermedá.
Rodolfo Tito de Moraes
Rodolfo Tito de Moraes ye un futbolista brasilanu.
Olost
Olost  ye un conceyu de la provincia de Barcelona, na comarca d'Osona, na subcomarca del Lluçanés. Inclúi tamién la población de Santa Creu de Jutglar.
Historia
La parroquia de Santa María de Olost tópase documentada dende 908 y la de Santa Creu de Jotglar dende 984. Dende 1966 hasta 1991 Mosén Ramon Vila i Pujol foi Rector de la ilesia de Santa María de Olost.
Declaración d'independencia
Declaración d'independencia o proclamación d'independencia puede referise a:
Guerra civil d'Angola
La Guerra civil d'Angola (1975-2002) foi'l conflictu más llargu d'África y unu de los más llargos condicionaos pol contestu de la Guerra Fría. Llibróse como una esguilada de la Guerra de la Independencia d'Angola, de 1961 a 1974, qu'enfrentó a dellos movimientos angolanos antagonistes, y a los sos aliaos respeutivos, pero resultó de manera inmediata del procesu de descolonización, de 1974 a 1975, qu'apinó y amplificó esti conflictu.
Pipra filicauda
Pipra filicauda, también llamáu Saltarín Cola d'Alambre, ye una especie d'ave na familia Pipridae.
Distribución
Alcuéntrase ríu arriba na cuenca occidental del Amazones y los países vecinos al norte de Perú, al este d'Ecuador y Colombia, y partir sur y oeste de Venezuela. En Venezuela produz agües enriba na cuenca del ríu Orinoco, pero non a la fin de los 1300 kilometros, y el so rangu en Venezuela sigue alredor de la cordal de los Andes a la mariña noroeste. Nel noroeste de Brasil, la distribución de les especies de Roraima y Amazones al oeste de Venezuela y Colombia, y al suroeste de Rondônia y Acre a Perú y Ecuador.
Hábitat
Los hábitats naturales del Saltarín cola d'alambre son los montes húmedos subtropicales o tropicales de tierres baxes y banzaos subtropicales o tropicales.
Guerra civil d'Angola
El conflictu d'Angola enfrentó al gobiernu del MPLA y los sos aliaos de Cuba y la SWAPO, que lluchaba pola independencia de Namibia, contra UNITA, el FNLA, Sudáfrica y Zaire. Los primeres recibieron sofitu d'asesores y material soviéticu y los segundos asesores y material d'Estaos Xuníos ya Israel, amás de mercenarios occidentales.
La guerra empezó pol refugu del MPLA y del FNLA a compartir el poder, abasnando depués a UNITA, pero perpetuar pol sofitu internacional a cada unu de los bandos, y retomó na so segunda fase – depués de la retirada Cubana – pola negación de Jonás Savimbi a aceptar les resultaos eleutorales de 1992. La guerra terminó namái tres la muerte d'ésti, dexando siquier 3500 muertos, cuatro millones de refuxaos y unos 100 000 tullíos, especialmente poles mines antipersona.
L'acobiciada Angola
El territoriu güei ocupáu por Angola empezó a ser una posesión pervalible pa los europeos cuando los portugueses asítiase nes sos mariñes pa utilizales como bases na so circunvalación d'África escontra la India y les sos especies. Especialmente cuando los holandeses empezaron a poblar la so colonia comercial d'El Cabu.