cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lucera
Historia antigua
Lucera ye una ciudá antigua, alzada sobre l'anterior ciudá de Daunia, la capital del territoriu de los Dauni, una tribu de los yapigios apulos. Les excavación arqueolóxiques demostraron la esistencia d'un pobláu de la Edá del Bronce dientro de les llendes de la ciudá. Lucera tomó'l so nome probablemente n'honor a Lucio, un míticu rei dauno, o bien por cuenta de un templu consagráu a la diosa Lux Cereris. Una tercer posibilidá sería la so fundación polos etruscos, y nesi casu el so nome podría significar "monte sagráu" (luc = madera, eri = sagráu).
Na Segunda Guerra Samnita, l'exércitu romanu topábase acampáu cerca de Calacia cuando los samnitas fixéron-y creer l'engañu de que taben asediando Lucera, aliada de los romanos. El ejércio romanu partió rápido a socorrer la ciudá, pero foi emboscado nes Forques Caudinas y obligáu a capitular. Lucera foi ocupada polos samnitas, que depués la perdieron tres una revuelta y tres la rotura de la tregua colos romanos, nel añu 315 e.C. La ciudá solicitó la proteición de Roma, siendo entós declarada como Colonia Togata y gobernada direutamente pol Senáu romanu, quien unvió a 2.500 colonos pa reforzar los llazos d'unión ente les dos ciudaes. De magar, la ciudá foi una lleal aliada de Roma.
Cola cayida del Imperiu Romanu d'Occidente la ciudá empecipió una etapa de cayente. Nel añu 663 foi conquistada polos lombardos, y depués afarada pol emperador bizantín Constante II.
Periodu islámicu
En 1224, l'emperador Federico II, respondiendo a delles sulevaciones relixoses en Sicilia, espulsó a tolos musulmanes de la isla, confinándolos en Lucera a lo llargo de los dos décades siguientes. En ta controlada situación nun pudieron sustraese a l'autoridá real, beneficiando asina a la Corona al traviés de los impuestos y de diversos servicios militares. El so númberu final bazcuyó ente 15.000 y 20.000 persones, motivando qu'a la población llamar Lucena Saracenorum (Lucera de los sarracenos), por cuenta de que representaba l'últimu baluarte de la presencia islámica n'Italia.
La colonia musulmana pervivió per 75 años, hasta que foi escalada nel añu 1300 poles fuercies cristianes empobinaes por Carlos II. Los musulmantes de la ciudá fueron obligaos a la conversión, espulsaos o vendíos como esclavos, y munchos d'ellos atoparon asilu n'Albania, al otru llau del mar Adriáticu. Les abandonaes mezquites de la ciudá fueron destruyíes o reformaes, y alzáronse nueves ilesies sobre les ruines, incluyida la catedral Santa Maria della Vittoria. 250px|thumb|El castiellu de los [[Hohenstaufen.]]
Thom Barry
Thom Barry ye un actor d'Estaos Xuníos de cine y televisión. Ye más conocíu por interpretar al detective Will Jeffries en Cold Case dende'l so primer episodiu en 2003 y al axente Bilkins na saga Fast & Furious.
Carrera
Más tarde trabayó en películes como Rules of Engagement (2000), The Fast and the Furious (2001), y na so secuela, 2 Fast 2 Furious (2003).
Helen Jean Brown
Helen Jean Brown foi una algóloga, botánica, y taxónoma d'Estaos Xuníos.
Biografía
Llogró la so Bachelor of Arts, Master of Arts y Ph.D. en botánica, pola Universidá Estatal d'Ohio, defendiendo la so tesis so la direición del profesor Edgar Nelson Transeau (1875-1960) con quien estudió algues verdes, principalmente de les Desmidiales, nes llanures costeres d'EE. XX. y les algues de la familia de Vaucheriaceae.
Casóse, el 14 de marzu de 1935, col entomólogu Stanley Willard Bromley (1899-1954), y enseñó nel College of St. Mary of the Springs (güei Universidá Dominicana d'Ohio) ya instructora en botánica na Universidá del Estáu d'Ohio. En 1935, instalar en Stamford, onde la Universidá de Connecticut abrió un anexu. Ellí enseñó hasta'l so retiru, en 1970. Publicó les sos publicaciones sol so nome de soltera.
Columbidae
Les colúmbides (Columbidae) son una familia d'aves del orde Columbiformes qu'inclúi los palombos, les tórtoles y formes allegaes. Son, en total, unes 308 especies.
Campu d'Ilesia de Santolaya de Pirueño
El Campu d'Ilesia de Santolaya de Pirueño, asitiáu nel pueblu de Pirueño, na parroquia de Las Agüeras, nel conceyu asturianu de Quirós, ye una unidá constituyía pola ilesia parroquial y un texu, elementos ente los qu'esiste una amestanza cultural ya histórica, que xustifiquen la so calificación como Bien d'Interés Cultural.
Columbidae
Les colúmbides distribúense per tol mundu, sacante L'Antártida y l'Árticu, y con centru de dispersión n'América Central. La mayor diversidá d'especies tienla la ecozona indomalaya y la ecozona d'Australasia.
Carauterístiques
left|thumb|Perfil d'un palombu. thumb|Los palombos suelen esponxar les sos plumes como un mecanismu pa caltenese calientes. Son aves dotaes de gran intelixencia (si se comparen con otres aves), y monógames; esta carauterística déxa-yos un gran curiáu de les sos críes y, inclusive, quiciabes una rellación afeutiva (etolóxica) importante ente proxenitores y descendencia. La monogamia ente los palombos, per otra parte, paez facilitar en gran midida una alta tasa reproductiva (magar que tamién, como otros animales monteses, los palombos sufren d'una gran morrina “infantil”). Les críes de palombos, al poco tiempu de tar llistes pa autosustentarse y desenvueltes abondo como pa volar, son espulsaes del territoriu en qu'añera la pareya proxenitora, una y bones la mesma xeneralmente vuelve procrear en poco tiempu otros dos pichones a los que la pareya de padre y madre dedica gran dedicación y curiáu (la madre suel quedase gran parte del so tiempu nel senciellu nial guarando los güevos y depués curiando a los pichones mientres el padre o palombu busca alimentos pa nutrir a la familia).
Campu d'Ilesia de Santolaya de Pirueño
Campu d'Ilesia
La fonda amestanza ente estos dos elementos, faise evidente na esistencia n'Asturies de doscientos quince grupos constituyíos per un edificiu relixosu y un texu. D'ente toos estos, y poles sos especiales carauterístiques, el Principáu d'Asturies, declaró a dolce d'ellos, ente los que s'atopa'l Campu d' Ilesia de Santolaya de Pirueño, como Bien d'Interés Cultural, cola categoría de Sitiu Históricu, por Decretu 61/2017, de 20 de setiembre.
Columbidae
Carauterístiques
Los niales, de normal débiles, tán ellaboraos con pequeñes cañes, y los güevos, davezu dos, son guaraos por dambos sexos. Naturalmente los palombos aliméntense de granes y frutos. Dambos sexos alimenten a les sos críes con una secreción bien nutritiva denomada lleche del buche, que se segrega por célules especiales.
Campu d'Ilesia de Santolaya de Pirueño
Ilesia
La ilesia de Santolaya de Pirueño alcuéntrase nuna estensa campera distante daqué más d'un kilómetru de les últimes cases del pueblu. Esti allugamientu alloñáu sorraya'l so calter xerárquicu y sobrenatural, estremándola del espaciu cotidianu ya humanu del pueblu asitiáu más embaxo.
Columbidae
Carauterístiques
Amás de tener un gran sentíu de la orientación, el palombu ye una de les aves que más rápido vuela: algama los 56 km/h. Tamién carauteriza a los palombos el so agudísimo sentíu de la vista: la Guardia Costera de los Estaos Xuníos suel fornir a los sos helicópteros de rescate con un par de palombos allugaos nuna pequeña cabina con ventanales escontra la parte inferior delantrera del vehículu, una y bones los palombos pueden ver, muncho primero que'l ser humanu, la cabeza flotante d'un náufragu n'alta mar, alvirtiéndolo coles sos rumoreos y picotazos. Esto ye práuticamente imposible de realizar polos güeyos humanos y los sos dispositivos (o gadgets), entá en plenu día estenu.
Campu d'Ilesia de Santolaya de Pirueño
Ilesia
La primer anuncia escrita sobro la ilesia de Pirueño atópase na carta fundacional del Monesteriu de Santo Adriano de Tuñón, fechada en 891, onde Alfonso III y la so esposa Jimena d'Asturies doten al cenobiu de dellos bienes, ente ellos “in valle Quiros villa in Pironnio cum ecclesia Sancte Eulalie”. Darréu, tornase a citar na confirmación fecha en 1100 por Alfonso VI de les donaciones que los sos antepasaos ficieren a favor de la Ilesia d'Uviéu: “ecclesiam Sancte Eulalie de Peronio”. L'historiador Francisco Javier Fernández Conde, afirma qu'en dambos casos trátense de falsificaciones ellaboraes pol “scriptorium” del obispu don Pelayo nel sieglu XII, col envís d'agrandar y afitar les propiedaes de la Catedral d'Uviéu, Namái pue afirmase que cuando ficieronse les entrepolaciones nos documentos, la ilesia de Pirueño ya esistía, polo que la so fundación sería anterior al sieglu XII.
Columbidae
Carauterístiques
Los palombos nuevos denominar pichones, y les persones que críen palombos llámense colombófilos.
Campu d'Ilesia de Santolaya de Pirueño
Ilesia
miniaturadeimagen|Nave de la Ilesia. La primitiva fábrica románica de la ilesia quedó afarada dafechu poles socesives igües feches nes siguientes centuries. La parte más antigua del templu se correspuende cola puerta d'arcu apuntáu del costáu sur, con doble arquivolta, y capitel. Ta realizada'n piedra rosa bien porosa, de poca resistencia a la climatoloxía que nun favoreció'l so caltenimientu, y poles carauterístiques d'esta puerta podría datase n'un periodu baxumedieval tardíu.
Columbidae
Carauterístiques
Anque son tan pacífiques que simbolicen la paz, por cuenta de la presión de les circunstancies (por casu la perda de fontes d'alimentu o llugares p'añerar, problemes que suelen ser causaos polos humanos), l'estrés puede provoca-yos violencia intraespecífica, y pueden matase ente elles y matar a los pichones d'otres pareyes de conxéneres pa intentar subsistir.
Copa Mundial Femenina de Fútbol de 2003
thumb|290px|Mapa según les resultaos de 2003. La Copa Mundial Femenina de 2003 foi la IV edición de la Copa Mundial Femenina de Fútbol. Esta versión del tornéu realizar n'Estaos Xuníos, ente'l 20 de setiembre y el 12 d'ochobre de 2003. Orixinalmente el tornéu diba ser realizáu en China, pero por cuenta de la epidemia de Síndrome respiratoriu agudu severu nel país, el tornéu foi dau a Estaos Xuníos, que fuera anfitrión na edición anterior. Como consuelu, foi-y dada a China la organización del tornéu pal 2007 y caltuvo la so plaza de anfitriona en dambos torneos.
Columbidae
Rellación col home
thumb|240px|Los palombos son de los pocos animales que llograron afaese exitosamente al [[ciudá|entorno urbanu.]] Delles especies afixéronse al entorno urbanu, hasta tal puntu que se convirtieron nun problema en ciudaes como Venecia, onde tuvieron que tomar midíes porque l'escomiu provocáu poles deyecciones d'esti animal ta deteriorando gravemente'l patrimoniu artístico y arquitectónico de dicha ciudá.
Campu d'Ilesia de Santolaya de Pirueño
Ilesia
L'estrofinu de la ilesia emprincipia a finales del sieglu XIX, col treslláu del serviciu parroquial a Las Agüeras, empeoráu pola quema que sufrió na Guerra Civil. Ufierta un completu estáu de ruina, y conserva namái los murios, dalgunos de los cualos malpenes caltienen un terciu del so altor orixinal. En toos ellos crez abonda broza que debilitó la so fábrica y ta provocando un desaniciu lentu y contino, siendo trabayosu entrar al interior de la ilesia pola acumuladura d'estos valtamientos y la crecedera de arbustos.
Columbidae
Ilusionismu
La tórtola doméstica (Streptopelia risoria) ye utilizada n'actos d'ilusionismu pol so gran docilidad, principalmente del machu. Amás, esta especie cunta ente les sos variedaes con exemplares totalmente blancos, que son los xeneralmente usaos nestos espectáculos. thumb|240px|[[Columba livia|Palombos domésticos nuna barandiella nel Parque del Retiro, en Madrid (España).]]
Campu d'Ilesia de Santolaya de Pirueño
Ilesia
Na nave caltiénense tres puertes llaterales, una nel costáu norte pal accesu al cabrildru, y dos nel costáu sur pa la sacristía y despachu. Toes este dependencies auxiliares tan desapildaes, y nin siquier consérvense restos de los esbarrumbos. Nun documentu parroquial de 1773, cítase que l'altar mayor taba presidíu per una imaxe de Santolaya, patrona de la ilesia, y qu'había dos altares nos llaos de la epístola y l'evanxeliu, dedicaos a San Antonio de Padua y San Roque. A falta de capielles, estos altares y los sos retablos, apoyaríen posiblemente nel muriu de l'arcu trunfal, o nos llaterales de la nave.
Columbidae
Enfermedaes rellacionaes
Tar en contautu con escrementos de palombos (como asocede con tolos escrementos, inclusive'l de los humanos) puede representar un riesgu pa la salú. Sábese que siquier tres enfermedaes humanes tán acomuñaes colos escrementos de los palombos: criptococosis, histoplasmosis y psitacosis.
Campu d'Ilesia de Santolaya de Pirueño
Ilesia
miniaturadeimagen|Arcos del costáu sur. Na década de 1990, l'Arzobispáu d'Uviéu alcordó vender la ilesia, el texu ya'l prau nel que s'alluguen, pal so usu como corte y campera, pero poles munches y dures crítiques recibíes, finalmente optó por vender namái la finca, cargándola con una servidume de pasu hacia la ilesia y el texu.
Columbidae
Simbolismu
thumb|230px|Gura victoria ([[Goura victoria) nun zoolóxicu.]] El palombu ye tamién un animal con significáu simbólicu, con connotaciones y denotaciones positives o benignes na mayor parte de les cultures. Nel Antiguu Testamentu de la Biblia rellátase que Noé dexó dir un palombu dende'l arca dempués del Diluviu pa intentar atopar tierra firme, y que aquella tornó con una caña d'olivar nel picu. Amás, nel Nuevu Testamentu, el Espíritu Santu baxó dende los cielos con apariencia de palombu sobre Xesucristu nel momentu que este yera bautizáu.
Campu d'Ilesia de Santolaya de Pirueño
Ilesia
Pola so antigüedá, la ilesia ta incluyía nel Inventariu del Patrimoniu Cultural d'Asturies, en virtú de la Disposición Transitoria Tercera de la Llei de Patrimoniu Cultural d'Asturies, qu'asina lo establez pa “les edificaciones y polo xeneral los inmuebles construyíos con anterioridá al añu 1800”, qu'espresamente nun tengan abierta una ficha en dichu Inventariu.
Copa Mundial Femenina de Fútbol de 2003
Equipos participantes
En cursiva los debutantes del tornéu {| align=center cellpadding="2" cellspacing="0" style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" width=75% !colspan=6|Clasificatorias
Campu d'Ilesia de Santolaya de Pirueño
Notes y referencies
Esti artículu ye una obra derivada de la disposición relativa al procesu de declaración d'un bien cultural o natural, asoleyada nel BOPA númberu 239, de 16 d'ochobre de 2017, testu que ta llibre de restricciones conocíes, en virtú del derechu d'autor de conformidá col artículu 13 del Testu Refundíu de la Llei de Propiedá Intelectual (BOE númberu 97, de 22 d'abril de 1996).
Columbidae
Simbolismu
Per otra parte, el profeta llamáu n'español Jonás, nel so xenuinu nome hebréu ye llamáu יונה (Yonah), esto ye, 'Palombu'.
El palombu ye'l símbolu del candor, la cencellez y l'inocencia, y especialmente de la correuta paz o l'harmonía. Taba consagrada a Venus, que la llevaba na mano y arreyar al so carru, según Apuleyo. Eliano añede que delles vegaes tresformaba ella mesma en palombu, polo que comeles taba acutáu a los sos sacerdotes. Homero cunta qu'unes palombos tomaron el cuidu d'alimentar a Zeus, fábula fundada na circunstancia de qu'una mesma pallabra significa en llingua fenicia 'sacerdote' y 'palombu'.
Anguaño, la representación d'un palombu blancu con una caña d'olivar nel picu ye un símbolu de paz y pureza nes sociedaes occidentales, imaxe inmortalizada por Pablo Picasso na so Palombu de la paz.
Por causa de les matances efectuaes pol ser humanu fueron escastaes la palombu de la Carolina (Ectopistes migratorius) que yera archicomún nel oriente de Norteamérica y dos especies xigantes que'l so gigantismo yera debíu en gran midida al secular aisllamientu insular: el dronte (Raphus cucullatus) de la islla Mauriciu y el solitariu (Pezophaps solitaria) de la islla Rodrigues.
Taxonomía
thumb|240px|Palombina esmeralda dorsiverde ([[Chalcophaps indica), nativa del sur tropical d'Asia y d'Australia.]] thumb|240px|Dúcula verde ([[Ducula aenea).]] La familia Columbidae subdividir en cinco subfamilies y numberosos xéneros:
Kamla Persad-Bissessar
Foi la primer ministra de Trinidá y Tobagu ente 2010 y 2015.
Foi escoyida parllamentaria pol Congresu Nacional Xuníu en 1995; esi mesmu añu exerció como Procuradora Xeneral, tornando al cargu en 2001; en 2000 foi Ministra d'Educación. En 2006 foi escoyida como Líder de la Oposición nel Parllamentu. En xineru de 2010 derrota al fundador del so partíu Basdeo Panday na eleición del nuevu líder del Congresu Nacional Xuníu (un partíu socialista); el 24 de mayu gana les eleiciones xenerales, asocediendo un día dempués a Patrick Manning como primer ministra.
Columbidae
Taxonomía
Subfamilia Raphinae (didinos)
Helen Gwynne-Vaughan
Helen Charlotte Isabella Gwynne-Vaughan, foi una botánica, taxónoma, profesora, y prominente micóloga inglesa.
Vida y trabayu
Helen foi educada en Cheltenham Ladies's College y King's College Londres, y tamién estudió con Margaret Jane Benson, xefa del Departamentu de Botánica en Royal Holloway College. En 1909, nomada xefa del Departamentu en Birkbeck College en Londres. En 1911, casóse con David Thomas Gwynne-Vaughan, quién morrió cuatro años más tarde.
En 1917, foi contratada controller de Women's Army Auxiliary Corps en France, en xunto con Mona Chalmers Watson, Xefa Controller de la WAAC en Londres Pol so serviciu convertir na primer muyer en recibir un gallardón militar CBE en 1918. Sirvió como Comandante del Women's Royal Air Force (WRAF) dende setiembre de 1918 hasta avientu de 1919.
En 1923, foi candidata conservadora en Camberwell Norte.
Honores y distinciones
En 1919 recibió una Orde del Imperiu Británicu (DBE). En 1921, foi designada profesora en Birkbeck College y siguió los sos estudios en xenética de criptógames. En 1929, foi alzada a la Orde del Imperiu Británicu (GBE).
Foi tamién activa en Girl Guides y honrada col Pexe de Plata. En 1930, presidió La Sexta Conferencia Mundial de Guides. Nesa conferencia, constituyóse l'Asociación Mundial de Guíes de Moza y Chica Scouts y Olave Baden-Powell foi unánimemente votáu Guía Xefe Mundial. Ente 1939 a 1941 foi la primera Controladora Xefa del Serviciu Territorial Auxiliar. Tornó a Birkbeck; y, retiróse como profesora emeritus en 1944.
Nel so honor, col so epónimu nomáronse espeices fúngicas; inclúi Palaeoendogone gwynne-vaughaniae y Pleurage gwynne-vaughaniae.
Sociedá Aragonesa Pedro Sánchez Ciruelo de Profesores de Matemátiques
miniaturadeimagen|Logo de la sociedá La Sociedá Aragonesa Pedro Sánchez Ciruelu de Profesores de Matemátiques ye una federación aragonesa d'entidaes dedicaes a la didáctica de les matemátiques.
La Sociedá Aragonesa "Pedro Sánchez Ciruelu" de Profesores de Matemátiques (SAPM) fundar en 1981.
Fundación de la FESPM
En 1989, y xunto con coles sociedaes Canaria y Andaluza, creóse la Federación Española de Sociedaes de Profesores de Matemátiques.
Mientres dellos años, l'entós Presidente de la SAPM, Florencio Villarroya foi de la mesma Presidente de la FESPM.
Actividaes propies
Dende 1989 la Sociedá Aragonesa entama la Olimpiada Matemática Aragonesa de 2º d'ESO (qu'empezó siendo de 8º EGB).
Baubigny (Côte-d'Or)
Baubigny ye una comuña francesa del departamentu de Côte-d'Or, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Feria
Una feria ye un eventu social, económicu y cultural —establecíu, temporal o ambulante, periódicu o añal— que se lleva a cabu nuna see y que llega a tomar xeneralmente una tema o propósitu común. Puede tener por oxetivu primordial la promoción de la cultura, dalguna causa o estilu de vida, xeneralmente nuna forma risondero y variao; más comúnmente l'oxetivu ye la estimulación comercial, pos tien la finalidá d'arriquecimientu o de xenerar ganancies pa les llocalidaes anfitrionas, persones o organizaciones patrocinadores, y participantes hospitalarios, en cuenta de un tiempu prestosu qu'inclúi diversión y entretenimientu, participación en xuegos d'azar y de maña, alimentos, manxares y llambionaes, oxetos, o xuguetes, etc., pa los participantes visitantes y negociantes, yá sían estos menores o mayores d'edá, dependiendo del eventu, conseñes, carauterístiques, costumes llocales y lleis que rixen el llugar.
Oríxenes
Primeramente les feries fueron un fenómenu económicu surdíu na Europa Occidental de la Baxa Edá Media, nuna coxuntura espansiva del feudalismu, na que les ciudaes taben creciendo xunto al comerciu a llarga distancia, l'artesanía y les finances, esto ye: toles actividaes económiques que diben más allá de la economía rural agropecuaria, qu'aun así constituyía la gran mayoría de la producción.
Consistía nuna confluencia entamada de numberosos mercaderes nuna llocalidá que la so posición xeográfica representara dalguna ventaya, que dexa establecer tratos comerciales mientres dellos díes y con periodicidad de normal añal, por cuenta de la fiesta llocal puesta so la advocación d'un santu patrón. Les autoridaes llocales (como'l conceyu) o de mayor nivel (señor xurisdiccional -llaicu o relixosu-, o'l mesmu rei -que les sos funciones tán aumentando nel procesu de constitución de la monarquía autoritaria-) concéden-yos proteición física y una serie de garantíes económiques, fundamentalmente la exención o rebaxa sustancial d'impuestos. Tantu por razones d'espaciu como polo que suponía de símbolu fiscal, les feries solíense celebrar a les puertes de les muralles, n'escampaes abiertes que la espansión posterior de les ciudaes terminó convirtiendo en places cerraes con edificios alredor (plaza de mercáu), munchos d'ellos con función comercial estable, y que la continuación de la espansión del planu urbanu termina convirtiendo nun puntu céntricu de la ciudá.
Nes feries sofisticáronse les práutiques comerciales y financieres (establecimientu de precios, distintos tipos de creitu y pagu aplazáu, como la lletra de cambéu, cambéu de moneda, banca, compañía comercial, etc.) que tán nel orixe del denomináu capitalismu comercial.
Feries de Champaña
Ente los años 1150 y 1300 les feries más famoses fueron les feries de Champaña (na actual rexón francesa de Champagne-Ardenne, entós condáu de Champaña), onde constituyíen un ciclu añal en que se celebraben les feries de Troyes, Provins, Chigre-sur-Aube y Lagny (oeste de Francia, na ruta comercial terrestre que xune les riques zones urbanes del Norte d'Italia —Florencia, Venecia, Xénova y Milán— y Flandes —Bruxes, Amberes y Bruxeles—).
Feria d'Albacete
La Feria d'Albacete ye una de les feries más antigües d'España. En 1375, cuando Albacete dixebrar de Chinchilla y conviértese en villa, recibe oficialmente'l derechu a celebrar una feria añal. Estes feries col pasu de los sieglos fueron ganando importancia, lo que llevó a que los Reis Católicos reconocer. Pero ensin dulda el momentu que marcó históricamente a la Feria d'Albacete y a la ciudá foi'l 6 de marzu de 1710: en plena guerra de socesión, el primer Borbón, Felipe V, dio a la ciudá'l privilexu de realizar una feria franca añal con una duración de cuatro díes que, col intre de los años, pasó a tener 10 díes como na actualidá.
Feries de Medina del Campo
Na Corona de Castiella desenvolver dende'l sieglu XV un importante grupu de feries nel centru de la Meseta Norte: les de Medina del Campo, Medina de Rioseco y Villalón, siguiendo la ruta comercial que da salida a la llana de les oveyes trashumantes de les cañaes de la Mesta, por Burgos y los puertos del Cantábricu (Santander, Laredo, Bilbao); ente que n'Andalucía destacaron les Vendejas de Sanlúcar de Barrameda (desaguada del Guadalquivir).
Na Corona d'Aragón tamién hubo feries medievales reseñables, siendo la Feria de Tolos Santos de Cocentaina la segunda más antigua d'España (1346).
Evolución posterior
Darréu, el términu feria foi evolucionando, designando dende esposiciones de ganáu pa la venta como cualquier tipu d'eventu comercial, hasta les feries taurines. Anguaño'l términu estendióse dende la so orixinal función comercial pa incluyir eventos festivos, con puestos de venta d'artículos variaos y atraiciones; éstes últimes asítiense de cutiu pela rodiada de la ciudá.
Llei d'usu y enseñanza del valencianu
Al esistir zones consideraes como tradicionalmente de fala castellana, esisten conceyos y contornes de predominiu llingüísticu oficial valencianu y conceyos y contornes de predominiu llingüísticu castellán. El Títulu V de la llei inclúi una llista de los conceyos de cada predominiu. El preámbulu de la llei establez que pa la confección del llistáu utilizáronse los mapes y rellaciones determinaos pol Institutu de Filoloxía Valenciana de la Universidá Lliteraria de Valencia y de la Universidá d'Alicante, ensin precisar les referencies de dichos trabayos nin los criterios utilizaos poles universidaes.
Feria
Feries anguaño
Anguaño, dependiendo de la llocalidá y el país onde se celebre, el términu «feria» puede referise, ente otros, a:
La llegada d'una feria ambulante a una llocalidá puede convertise nun eventu añal o recurrente, dependiendo, xeneralmente, del ésitu previu d'ésta. Les connotaciones xeneralmente deseyaes y qu'acompañen frecuentemente l'usu del términu, son aquelles de prosperidá, variedá y allegría.
Llei d'usu y enseñanza del valencianu
Delles entidaes (culturales, polítiques o sindicales) espresaron la so protesta al considerar la Llei d'Usu incumplida polos organismos públicos nunos aspeutos determinaos·····.
Feria
Feries anguaño
Otra variedá y de gran actualidá ye la Feria Virtual, dende la cual podemos ver otra forma de realizar esti tipu d'eventos. Les feries relixoses son populares en munchos países d'América Llatina, por casu en Venezuela, y reflexen la creencia d'una particular rexón: Feria de la Chinita (Maracaibo, Zulia), Feria de la Divina Pastora (Barquisimeto, Lara).
Alemaña
thumb|right|Feria del Llibru de Frankfurt de 2006
Arxentina
miniaturadeimagen|Tecnópolis, la feria de Ciencia y Teunoloxía más grande de Llatinoamérica.
Colombia
De siguío solo méntense les principales festividaes del país, yá que totalidá de conceyos de Colombia tienen les sos propies feries y fiestes que se realicen cada añu en diverses dómines:
Feries taurines
Na práutica totalidá de llocalidaes españoles celébrense fiestes llocales con distintes denominaciones, que xenérica o específicamente denominar feries. En munches d'elles denominar feria taurina o a cencielles feries a les fiestes de toros (encierres y otres manifestaciones taurines populares, corríes de toros profesionales en places estables, etc.). Ente les más destacaes tán:
Conceutu de feria n'Andalucía
thumb|right|Casetes na [[Feria d'Abril de Sevilla.]] Les feries andaluces tienen especial significación polos elementos culturales específicos qu'apurren a la cultura ya idiosincrasia andaluza; tanto los heredaos de les feries orixinales, d'orixe ganaderu y relixosu; como los agregos por ciertes celebraciones más recién con motivación diversa (como les Fiestes Colombines de Huelva dedicaes a la rellación con Iberoamérica). Dalgunes de les feries andaluces más importantes son: la feria de la Manzanilla de Sanlucar de Barrameda, la feria de la primavera y del vinu fino (el Puerto de Santa María), que cada añu ye dedicada a un conceyu distintu, la Feria del Corpus de Granada, la Feria d'Abril de Sevilla, la Feria del Caballu de Xerez de la Frontera, la Feria del Carmen y del Sal de San Fernando (Cádiz), la Feria d'Agostu de Málaga, la Feria de La Virxe del Mar d'Almería, la Feria de La nuesa Señora de la Salú (Córdoba) y La Feria de San Lucas (Xaén). Finalmente, tantu la Feria de Setiembre de Murcia como la Feria d'Albacete tienen carauterístiques similares a les andaluces pero retocaes cola cultura llocal.
Feria del discu
Na práutica totalidá de llocalidaes españoles celebrar con distintes denominaciones (feria del discu, feria de discos, feria internacional del discu, feria de discu y cine, feria de discu y cómic, mercadín musical, fira del disc, rastru,...), celebrándose de normal una vegada al añu en cada llocalidá.
Les principales feria del discu que se celebren n'España son les de Madrid, Barcelona, Valencia, Valladolid, Aranda del Douru, Zaragoza, Sevilla, Santander,...
Méxicu
thumb|right|Feria Tabasco, una de les trés más importantes de Méxicu.
Polonia
thumb|right|Feria Internacional de Poznan, centrada nel sector de bienes industriales.
Elementos nuna feria
Dependiendo de munchos factores determinantes, dende'l propósitu de la feria en si, la so naturaleza, l'audiencia, y les costumes llocales, hasta'l tamañu de la sede, tipu de patrociniu y l'estravagancia mesma, la feria puede incluyir dalgunos de los siguientes elementos:
Actividaes
Ente les actividaes pueden presentase:
Entretenimientu
Ente l'entretenimientu puede brindase:
Vistimienta
La indumentaria puede incluyir:
Comida
Ente los alimentos puede ufiertase:
Productos
Dalgunos productos que pueden vendese son:
Atraiciones electro-mecániques
Nos primeros años del sieglu XXI, por cuenta de la crisis, l'usu de les atraiciones de feria baxó un 25% según dixo Julio Naranjo que ye'l voceru de los feriantes n'España, quien, en delles provincies, delega el so llabor por gran acumuladura de trabayu a Rocio Blanco Segura en Toledo (Castiella-La Mancha) y a Adrián Barbero Pérez en Cáceres (Estremadura).
Parques d'atraiciones n'España
El conceutu de parque d'atraiciones ye más ampliu que'l de feria d'atraiciones electro-mecániques. Estes atraiciones formen parte tantu de la feria como del parque d'atraiciones pero nesti postreru les atraiciones son permanentes, pertenecen toes a la mesma empresa y tienen un caltenimientu y seguridá más rigorosu. L'usuariu puede disponer de cualesquier d'elles previu pagu d'un bonu a diferencia de les atraiciones nes feries que son abonaes individualmente. Les feries d'atraiciones electro-mecániques viaxen por toa España allegando a les festividaes de munchos conceyos, sicasí pocos d'estos conceyos tienen parque d'atraiciones. De siguío enseñámos-yos una llista de los más importantes:
Montellà i Martinet
Montellá Martinet (en catalán y oficialmente, Montellà i Martinet) ye un conceyu de la provincia de Lleida, comunidá autónoma de Cataluña, asitiáu al suroeste de la contorna catalana de la Baxa Cerdaña y na llende cola del Berguedá y el Alto Urgel. Ta formáu poles poblaciones de Beixas, Estana, Martinet de Cerdaña, Montellá y Vilech.
Como llegar
A Martinet llegar pola nacional N260 y a Montellá pela carretera comarcal LV-4055. Llega xirándose escontra la izquierda al salir de Martinet (en direición a Lleida).
Economía
Agricultura, ganadería y esplotación forestal.
Historia
Hasta finales de la década de 1960 el conceyu denominábase Montellá. En 1970 el términu creció al incorporar al antiguu conceyu de Vilech y Estana, pasando a denominase a partir d'entós como Montellá Martinet.
Huerta de la Obispalía
Huerta de la Obispalía ye un conceyu español de la provincia de Cuenca, na comunidá autónoma de Castiella-La Mancha. Tien una superficie de 41,88 km² con una población de 133 habitantes (INE 2015) y una densidá de 3,34 hab/km².
Estroboscopiu
thumb|250px|Una imaxe tomada usando una lluz de estroboscopio de duración curtia.
El estroboscopio ye un preséu inventáu pol matemáticu ya inventor austriacu Simon von Stampfer escontra 1829, que dexa visualizar un oxetu que ta xirando como si tuviera inmóvil o xirando bien amodo. Esti principiu ye usáu pal estudiu d'oxetos en rotación o vibración, como les partes de máquines y les cuerdes vibratories. Foi desenvueltu na mesma dómina na que'l físicu belga Joseph Plateau daba a conocer el so fenaquistiscopio.
Dexa encender y apagar dalguna lluz, nun ralu dau, la cantidá de vegaes qu'unu deseye. Esti dispositivu ye bien utilizáu en clubes nocherniegos, nos aviones y na producción de películes pa dar la sensación de movimientos rápidos.
N'esencia un estroboscopio ta dotáu d'una llámpara, de normal del tipu de descarga gaseosa de xenón, similar a les emplegaes nos flaxes de fotografía, cola diferencia de qu'en llugar d'un rellumu, emite una serie d'ellos consecutivos y con una frecuencia regulable. Si tenemos un oxetu que ta xirando a N revoluciones per minutu y regulamos la frecuencia del estroboscopio a N rellumu per minutu y allumamos con él l'oxetu xiratoriu, ésti, al ser allumáu siempres na mesma posición, va apaecer a la vista como inmóvil.
Si la frecuencia de los rellumos nun coincide esautamente cola de xiru, pero avérase enforma a ella, vamos ver l'oxetu movese amodo, alantre o tras según que la frecuencia de rellumu del estroboscopio sía, respeutivamente, inferior o superior a la de xiru.
Una aplicación bien conocida d'esti preséu ye l'axuste de la velocidá de los tocadiscos de discos de vinilu. Estos aparatos lleven dibuxaes unes marques nel cantu del platu giradiscos, marques que son allumaes pola lluz d'una llámpara de descarga gaseosa, nesti casu de neón, alimentada pola corriente alterna de la rede llétrica de 50 Hz o de 60 Hz (na mayoría de los países americanos). Al tar calculáu'l númberu de marques por que, cola velocidá de xiru correuta pasara una marca cada segundu per delantre de la llámpara de neón, les marques apaecen inmóviles cuando efeutivamente la velocidá ye la correuta. La mayoría de los tocadiscos tien dos bandes pa una idéntica velocidá de xiru, p'afaer ésta bien fuera con corriente alterna de 50 o 60 Hz.
Baulme-la-Roche
Baulme-la-Roche ye una comuña francesa del departamentu de Côte-d'Or, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Francis J. Grandon
Francis "Frank" J. Grandon foi un direutor, actor y guionista cinematográficu d'Estaos Xuníos. Activu na dómina del cine mudu, a lo llargo de la so carrera actuó en cuasi 100 filmes, dirixendo más d'un centenar.
Biografía
Nacíu en Chicago, Illinois, poco se sabe de los primeros años Grandon sacantes foi miembru de la compañía de Jessie May Hall en 1895, actuando con Operar House en Portsmouth (Ohio), y que llegó a Los Angeles en 1902, posiblemente formando parte d'una compañía itinerante de teatru de repertoriu.
Debutó nel cine como actor, siendo'l so primer filme Lucky Jim (1909), un curtiumetraxe empobináu por David W. Griffith y producíu por American Mutoscope and Biograph Company. En Biograph, Grandon siguió actuando hasta 1912, cuasi siempres so la direición de Griffith. En 1912 dexó Biograph, abandonando cuasi totalmente la interpretación. A partir d'entós empecipió una nueva carrera, la de direutor, debutando como tal con All a Mistake, un curtiu producíu por Independent Moving Pictures.
Grandon tamién trabayó para Selig Polyscope. Pa esta productora dirixó en 1913 el serial The Adventures of Kathlyn, protagonizáu por Kathlyn Williams. Foi'l segundu serial cinematográficu enxamás rodáu, pero entró na historia del cine por instaurar el sistema del cliffhanger, dexando al espectador a la fin del episodiu cola necesidá de ver el siguiente con cuenta de que saber cómo sigue la historia. Grandon rodó otres películes con Kathlyn Williams, una actriz bien popular polos sos papeles nel xéneru d'aventures. En 1916 dirixó un nuevu The Adventures of Kathlyn, esta vegada en formatu llargumetraxe, y nel cual actuaba'l mesmu repartu del serial.
A lo llargo de la so trayeutoria, Grandon trabayó pa numberosos estudios, ente ellos American Mutoscope and Biograph Company, Selig Polyscope, Independent Moving Pictures, y Lubin Manufacturing Company. La so última película Scarlet and Gold (1925), foi un western que rodó en Oregón pa una pequeña compañía independiente.
Francis J. Grandon finó en 1929 en Los Angeles, California, en sufriendo una serie d'ictus a lo llargo de dellos años. En 1925 Grandon sumió mientres delles selmanes, hasta que'l direutor cinematográficu Webster Cullison alcontró-y nun hospital de Portland, Oregón, recuperándose del so primer ictus. Nel momentu de la so muerte Grandon atopábase casáu con Helen S. Grandon, nativa d'Indiana y 18 años menor qu'él, cola que contraxera matrimoniu hacia 1920. El funeral del cineasta celebrar nel LeRoy Bagley Mortuary de Hollywood Boulevard. Nel so obituariu, llamar a Frank Grandon "el padre de los seriales cinematográficos", y reconocíase el so trabayu como mentor de munches nueves estrelles cinematográfiques.
Discutiniu pol nome del español o castellán
thumb|300px|Mapa del usu de les pallabres "castellanu" y "español" según el so usu nes constituciones d'estos países, lo que non necesariamente reflexa l'usu normal na fala. La discutiniu pol nome del español o castellán ye la discutiniu sobre si resulta más apropiáu («correutu») denominar al idioma común faláu n'España, n'Hispanoamérica, en Guinea Ecuatorial y n'otres zones hispanofalantes, como «español» o «castellán»; o bien si dambes formes son equivalentes.
Magar dambos nomes considérense qu'equivalen al mesmu idioma, el discutiniu anicia en si considérase más fayadizu usar el términu en función del so orixe (el romance castellanu) o en función a la so denominación más conocida (l'español); o bien, si al referise al castellán fai referencia al español faláu n'España, o se trataría d'un sinónimu del español en cualesquier parte del mundu.
Introducción
Como munches de los discutinios rellacionaos cola denominación d'una llingua identificable con un determináu territoriu (español con España, y castellán con Castiella), o que lleva apareyada una ideoloxía o un pasáu históricu que provoca refugu, o qu'implica una llucha en favor d'una denominación única pa facilitar la so identificación internacional y la llocalización de les producciones en dicha llingua (por casu, en redes informátiques), delles corrientes d'opinión consideren el discutiniu como extralingüística.
España
thumb|Diócesis alministrativa de la Hispania romana tres la reforma diocenaria.
Hispania yera'l nome dau polos fenicios a la península ibérica, darréu utilizáu polos romanos, y parte de la nomenclatura oficial de los trés provincies romanes que crearon ende: Hispania Ulterior Baetica, Hispania Citerior Tarraconensis y Hispania Ulterior Lusitania. Darréu creáronse les provincies Carthaginense y Gallaecia.
El nome d'España deriva de Hispania, nome col que los romanos designaben al conxuntu de la península ibérica, términu alternativu al nome Iberia, preferíu polos autores griegos pa referise al mesmu espaciu. Sicasí, el fechu de que'l términu Hispania nun ye de raigañu llatina llevó a la formulación de delles teoríes sobre'l so orixe, dalgunes d'elles revesoses.
Dempués del Imperiu Romanu, según cuenta San Isidoro, cola dominación de los visigodos vuelve afalagase la idea de la unidá peninsular y fálase per primer vegada de la madre España, qu'igualmente inclúi l'actual Portugal. La posterior invasión musulmana siguió utilizando'l mesmu términu como raigañu (Isbāniyā), y al empiezu del procesu reconquistador los cristianos de cutiu denominaben España a los territorios inda non conquistaos como les tierres d'España» (entamos del s.), anque al acabar el sieglu pasaron a denominar como los cinco reinos d'España a Lleón, Castiella, Navarra, Portugal y Aragón.
A lo llargo de la historia, diversos estaos y ensame de pueblos asitiaron na península ibérica les sos instituciones polítiques. Puesto que dalgunos sumieron y otros evolucionaron, nun esiste consensu historiográficu a la de precisar en qué momentu temporal puede asitiase l'orixe o fundación d'España como país (nación o Estáu), hasta'l puntu de qu'inclusive s'embaraxa la posibilidá de que tal momentu non pueda precisase, por entender qu'España ye'l frutu d'un procesu evolutivu.
Esisten cinco propuestes principales p'asitiar el momentu a partir del cual puede falase d'España como país: la dómina del Reinu visigodu de Toledo; la unión de les corones de Castiella y d'Aragón a partir de los Reis Católicos; la esistencia d'un primer monarca común, Carlos I; la perda de la mayoría de territorios europeos extrapeninsulares por cuenta de la Guerra de Socesión xunida al cambéu organizativo y políticu que'l centralismu de Felipe V supunxo; y la guerra d'Independencia y consiguiente promulgación de la Constitución de Cádiz.
En 1572, l'escritor Luís de Camões, dempués de más de 25 años de trabayu, termina la so obra Os Lusíadas (Los de Lusitania), cantar épico sobre la fazaña de Vasco da Gama. Dalgunos consideren que nesa dómina los portugueses considerábense españoles magar ser un reinu independiente, y ven nesta cita una señal de qu'empiecen a percibir como un peligru pal so lusidad los intereses castellanos con y pa la península. Sicasí, la cita menta a tolos reinos de la península salvu al lusitanu.
Yá dende ceo s'empieza a falar d'España nel esterior. La pallabra español», el xentiliciu, ye un términu provenzal que s'empieza a usar nel s.. Primero que apaeza'l conceutu d'español ente los reinos peninsulares cristianos, n'Europa yá se fala d'España en términos adulatorios o despreciatibles, cuando los sos reinos empiecen a estendese. Guicciardini y Castiglione nel s. referir a una nación española».
Castiella
Castiella ye'l nome d'una rexón histórica española de llendes difuses, resultáu de la evolución del primitivu y amenorgáu Condáu de Castiella (sieglos sieglu IX a sieglu XI), pasando pol Reinu de Castiella (sieglos sieglu XI a sieglu XIII), la estensa Corona de Castiella (sieglos sieglu XIII a sieglu XIX), les rexones de Castiella la Vieya y Castiella la Nueva (sieglos sieglu XIX a sieglu XX), y tres autonomíes qu'asina se autodefinen nos sos estatutos (a partir de finales del sieglu ).
L'orixe del Condáu de Castiella ye un pequeñu territoriu asitiáu al norte de la provincia de Burgos, conocíu como'l Área Paterniani.
Castiella ye conocida por ser el trubiecu del idioma español o castellán.
Considérase que'l nome de Castiella nació testimonialmente el 15 de setiembre del 800 nel güei desapaecíu monesteriu d'Emeterio de Taranco de Mena (Burgos), asitiáu nesa llocalidá.
200px|thumb|La [[Corona de Castiella a lo llargo de la historia]] La Castiella a la que s'alude en posteriores fontes del s. referir al territoriu que s'estiende dende l'aguada sur del cordal Cantábricu hasta les llocalidaes de Mena, Losa, Sotoscueva, Brañosera, Aguilar de Campoo, Tedeja, Puentelarrá y Valpuesta. Darréu, so la mesma denominación va incluyir a tola Bardulia altomedieval.
El territoriu onde nació la primixenia Castiella (norte de la provincia de Burgos y parte de les axacentes de Palencia, Álava y Cantabria) yera denominada Bardulia. A partir del sieglu va ser cuando s'empezar a estender l'usu del términu «Castiella».
Na actualidá son dos les comunidaes autónomes españoles nominalmente castellanes, yá que caltienen el topónimu na so propia denominación oficial: Castiella y Lleón y Castiella-La Mancha. Una tercera, la Comunidá de Madrid, ye considerada castellana tamién, enclaustramiento xeográficu aparte, polos mesmos planteamientos del so Estatutu d'Autonomía, aniciándose'l so procesu autonómicu más n'espresión del interés estatal que por desafección popular a la castellanidad del territoriu.
L'idioma propiu del territoriu castellanu ye'l castellán, llingua romance del grupu ibéricu, idioma que tuvo equí'l so llugar de nacencia.
Estender al sur de la península gracies a la Reconquista y a los demás reinos peninsulares por aciu les socesives unificaciones dinástiques (unión con Lleón y Galicia con Fernando III de Castiella, introducción de dinastía castellana Trastámara na Corona d'Aragón y posterior unión colos Reis Católicos). Magar el motivu más importante de la so espansión pola península ibérica, más allá de les conquistes y uniones de los reinos, y de lleis absolutistes qu'imponíen el castellán a otres llingües locales, como los decretos de Nueva Planta, foi la prominente posición política y económica de, primero'l Reinu de Castiella y darréu de la Corona de Castiella na redolada peninsular, col prestíu cultural qu'ello traxo.
Ye na ciudá de Toledo, na corte d'Alfonsu X, onde se crea per primer vegada un castellán escritu estandarizado.
Nel s., mientres el procesu d'unificación española de los sos reinos, Antonio de Nebrija publica en Salamanca el so Gramática castellana. Ye'l primer tratáu de gramática de la llingua castellana, y tamién primero d'una llingua vulgar europea. La colonización y conquista d'América, llevada a cabu simultáneamente, espandió l'idioma pela mayor parte del continente americanu.
Anguaño l'español ye la segunda llingua nativa del mundu por númberu d'habitantes, ye oficial en 21 países y ye faláu per cerca de mediu millardo de persones en tol mundu.
Otros analises
En 1737 escribía'l valencianon Gregorio Mayans y Siscar nel so llibru Oríxenes de la llingua española lo siguiente: «Por "llingua española" entiendo aquella llingua que solemos falar tolos españoles cuando queremos ser entendíos perfectamente unos d'otros».
Sicasí, el llingüista venezolanu Andrés Bello titulaba la so principal obra Gramática de la llingua castellana, y esplicaba nes nociones preliminares (3b): «Llámase llingua "castellana" (y con menos propiedá "española'") la que se fala en Castiella y que coles armes y les lleis de los castellanos pasó a América, y ye güei l'idioma común de los Estaos hispanoamericanos».
N'España hai persones qu'usen el términu español» al referise a la llingua en contraposición a llingües estranxeres, y «castellán» con rellación a otres llingües que tamién son españoles. Este ye l'usu qu'encamienta Manuel Secu nel so Diccionariu de duldes y dificultaes del castellán. Asina, nes comunidaes autónomes con llingua mesma distinta del español, la práctica avezada foi tradicionalmente llamalo «castellanu», por costume ya inercia histórica, ensin qu'esti términu tenga por qué tener connotaciones polítiques.
Per otra parte, la Constitución española de 1978, nel so artículu terceru, utiliza la denominación castellanu» pa la llingua, estremándola de les otres «llingües españoles»:
Afírmase que'l restu de llingües falaes n'España, como'l euskera, el catalán o'l gallegu, tamién son españoles. Asina tamién lo recueye'l Diccionario panhispánico de dudas, magar faciendo esplícitu que por norma xeneral encamienta'l nome español»: