cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fútbol americanu
Entamu d'un partíu
L'entamu d'un partíu vien marcáu siempres pol kickoff y la so torna, una xugada d'equipos especiales na qu'un xugador del equipu atacante (el retornador de kickoff) recibe'l balón, patiscáu antes pol rival lo más lloñe posible. El retornador intenta acarretalo de regresu buscando avanzar la mayor cantidá de yardes que pueda por aciu la carrera. Si preséntase-y la oportunidá va tratar de llegar a la zona d'anotación nel otru estremu pa llograr un touchdown, pero comúnmente ye baltáu primero que pueda consiguilo. L'equipu que recibe'l balón empecipia'l so ataque nel puntu onde'l retornador fuera baltáu. Esistiendo tamién la posibilidá de realizar un `fair catch´ y nesi casu l'equipu atacante va empezar xusto nel puntu de receición de la pelota, o pela cueta arrodillarse na so zona d'anotación al recibir la pelota lo cual va faer qu'empiecen automáticamente na yarda 25 del so propiu campu.
Down
Entender por down o oportunidá'l periodu entendíu ente la puesta en xuegu del balón y el fin de la xugada. Los dos formes básiques de desenvolver una xugada nel fútbol americano son con ataques terrestres (acarretando'l balón) y con ataques aéreos
El fin d'una xugada ta condicionáu a distintes circunstancies, siendo les comunes cuando un pase nun tien ésitu (pase incompletu), cuando'l xugador que lleva'l balón ye baltáu por un contrariu dientro del terrén de xuegu o bien cuando sale del mesmu peles bandes yá seya por decisión propia o por ser emburriáu por un contrariu.
Si un xugador cai ensin que dalgún xugador contrariu haber baltáu o a lo menos tocáu, puede llevantase y siguir cola xugada. Si cai solu y primero que se llevante un xugador contrariu tocar entós la xugada termina por cuenta de un down por contautu.
Primer oportunidá o primeru y diez
Un equipu dispón de cuatro oportunidad pa mover el balón siquier diez yardes y asina llograr el derechu de caltener el balón por siquier otros cuatro downs. Cuando un equipu consigue la meyora mínima de diez yardes dientro del so bloque de cuatro downs, llogra automáticamente un nuevu primer down p'avanzar de nueva cunta diez yardes, ye dicir consigue un primero y diez. Buscando caltener la posesión del balón por aciu el llogru de primeros y dieces y tratando d'avanzar la mayor cantidá de yardes posibles en cada xugada, l'equipu va mover escontra la zona d'anotación contraria hasta atopar la oportunidá d'usar unu de los sos downs p'anotar.
Mientres l'intre de les xugaes d'un equipu (serie ofensiva) van escuchase términos como segundu y cinco, terceru y ocho, cuartu y dos, etc. Esto refierse a la oportunidá o down que l'equipu ofensivu tea utilizando y les yardes que-y falten pa consiguir una nueva serie de cuatro downs o un nuevu primero y diez. Asina por casu segundu y cinco significa que l'equipu ta xugando la so segunda oportunidá y entá precisa avanzar cinco yardes pa completar la meyora que-y dea cuatro nueves oportunidaes. Si emplega'l términu inches significa qu'apenes falten unes poques pulgaes pa llegar al oxetivu. Si al entamu del primeru y diez el balón ta a diez yardes o menos de la zona d'anotación a los cuatro xugaes va añedíse-yos el términu goal, o gol n'español (primeru y gol, segundu y gol...).
thumb|150px|Equipos universitarios de fútbol americano. El conteo de les yardes puede ser positivu, en meyora, o negativu, en retrocesu, y ésti conteo aplica dende l'allugamientu del balón al entamu de cada xugada. Ésti puntu del campu llámase llinia de scrimmage. Les yardes consiguíes cruciando esta llinia son meyora y réstense de les yardes faltantes pal primeru y diez. Si'l balón queda al términu d'una xugada detrás d'esti puntu entós ye un retrocesu y les yardes reculaes sumir. Siendo asina, ye posible que dempués d'unu o más retrocesos l'equipu tenga qu'avanzar más de les diez yardes esixíes nun primera down.
Por casu, si al entamu d'un primero y diez el balón ta na yarda 30 del propiu campu, por fuercia tiense que llegar a la yarda 40 a lo menos pa consiguir otros cuatro oportunidaes (un nuevu primero y diez). Si na primer oportunidá aváncense cinco yardes pa llegar a la yarda 35 pero na segunda oportunidá recúlense 10, el balón va quedar al entamu de la tercer oportunidá na yarda 25 lo que representa un retrocesu de 5 yardes al respective de la so posición orixinal. Pa consiguir el primeru y diez va ser necesariu recuperar eses 5 yardes reculaes y amás avanzar les diez yardes esixíes nun principiu. Con esto a partir de la tercer oportunidá l'equipu tendría que buscar una meyora de 15 yardes (tercera y quince), y llegar asina a la yarda 40 que-y yera riquida nun principiu (25 + 15 = 40).
Cuartu down
Si un equipu nun llograra consiguir la posición de campu riquida pa tener derechu a otres 4 xugaes nos cuatro intentos de los que dispón, l'equipu contrariu tomaría posesión del balón nel mesmu puntu o yarda onde'l primer equipu rematara la so serie ofensiva.
Les probabilidaes de consiguir les yardes faltantes pal primero y diez na cuarta oportunidá son poques, por esti motivu los equipos suelen utilizar namái tres oportunidad pa buscar esti oxetivu. Na so cuarta oportunidá, l'equipu puede arriesgase y realizar una xugada pa intentar ganar les yardes que-y falten, o bien recurrir a una de les opciones siguientes:
Nun esiste una regla qu'obligue a los equipos a usar les sos oportunidaes de dalguna manera en particular asina que cada equipu decide lo que fai con caúna d'elles. Les decisiones que tomen los equipos dependen de dellos factores ente los que s'atopen el marcador, el tiempu restante del que disponen y la posición nel campu, ente otres.
Huddle
Xunta que realiza l'equipu ofensivu sobre'l terrén de xuegu onde unu de los xugadores (de normal el quarterback) esplíca-y a los so compañeros la xugada que l'entrenador decidió poner en práutica. Dempués del huddle los dos equipos asítiase en formación pa empecipiar la xugada. Una vegada que l'equipu formóse pa empecipiar una xugada yá nun pueden axuntase otra vegada nun siendo que faigan usu d'un time out.
Pases
Nel fútbol americano'l principal pasador ye'l quarterback. La so función principal ye la d'apurrir el balón al halfback o fullback p'ataques terrestres o realizar pases a los wide receivers o tight ends p'ataques aéreos.
Anque la gran mayoría de les xugaes realizar con un namái pase del quarterback, cualquier xugador de la ofensiva puede unviar unu o más pases. Los pases escontra alantre pueden realizase siempres y cuando nun sían consecutivos y el xugador que fai la unviada atópese detrás de la llinia de scrimmage, que ye la llinia imaxinaria onde s'asitiaba'l balón al entamu de la xugada. Una vegada cruciando esti puntu, el balón namái puede ser unviáu en pases llaterales o escontra tras.
Pa dar validez o non a una xugada considérense los siguientes tipos de pase:
Snap
Ye l'aición que realiza'l center al pasar el balón ente les sos piernes dende la llinia de scrimmage al quarterback y esisten dos maneres d'entrega: snap curtiu (direutamente de la mano del center a la mano del quarterback) y llargu (el balón ye llanzáu escontra tras) en formaciones shotgun. La mayoría de les xugaes empiecen con un snap.
Llinia de scrimmage
Conocida tamién en Méxicu como llinia de cuto, ye la llinia imaxinaria pola cual los dos equipos queden separaos. Lo que determina'l so allugamientu ye'l puntu onde quedara'l balón na xugada anterior. Nengún xugador puede tar sobre la llinia de scrimmage o devasala antes del entamu d'una xugada.
Esta llinia tamién marca'l puntu dende onde una xugada considérase meyora o retrocesu. Toles yardes que se consigan cruciando la llinia de scrimmage considérense meyora y réstense de les yardes que falten pa consiguir un nuevu primer down o primeru y diez. Si al términu d'una xugada l'equipu ofensivu ye deteníu detrás de la llinia de cuto considérase un retrocesu y les yardes reculaes sumir a les yardes faltantes pa consiguir una nueva serie de cuatro oportunidad.
Pal equipu ofensivu la llinia de scrimmage marca la llende onde'l balón puede ser pasáu escontra alantre. Una vegada cruciando esti puntu los pases namái pueden ser unviaos lateralmente o escontra tras.
Intercepción
Xunto col fumble ye una de les xugaes conocíes como turnover (perda de balón) y una de les xugaes más eficaces del equipu defensivu. Cuando un xugador defensivu atrapa un pase del quarterback rival primero que'l balón toque'l suelu o sala del campu consíguese una intercepción y el so equipu llogra automáticamente la posesión del balón, teniendo la oportunidá de siguir esa mesma xugada pa buscar l'anotación o a lo menos empecipiar una serie ofensiva nel puntu onde seya baltáu.
Fumble o balón sueltu
Cuando'l portador de la pelota pierde la posesión d'ésta involuntariamente o se-y cai en recibiendo un pase completu (o antes d'unviala nel casu de los quarterbacks) y primero que la xugada dar por terminada produzse un fumble o balón sueltu. Si'l pase márcase como incompletu o la xugada termina primero que'l xugador suelte'l ovoide nun se considera balón sueltu.
Cuando asocede un fumble l'equipu que recupere'l balón va llograr la posesión del mesmu. Si'l mesmu equipu que soltó'l balón recuperar entós sigue la so serie ofensiva a partir del puntu onde lu hayan recuperáu consumiendo esi down. Si quien recupera'l balón ye l'equipu contrariu entós esi equipu empieza la so ofensiva nesa mesma xugada o con un primeru y diez en cuanto sían deteníos tres la recuperación del balón.
Time out, tiempu fuera o tiempu muertu
Los motivos más comunes pa pidir un time out son:
Challenge o desafíu (namái na NFL y la NCAA)
Dambos equipos tienen derechu a pidir la revisión d'una xugada o la rectificación de dalguna marcación arbitral hasta dos veces per cada metá del xuegu.
Les condiciones pa pidir un challenge son:
Pa pidir el desafíu, l'entrenador del equipu llanza un pañuelu coloráu al terrén de xuegu. Una vegada fechu esto l'árbitru principal tien un minutu pa faer la revisión nun monitor de televisión. Namái si la evidencia ye clara ya irrefugable camúdase la decisión arbitral tomada nel campu o se marca daqué que los árbitros nun alvirtieren en primer instancia. Si la evidencia nun ye clara, la decisión ratifícase y castígase al equipu griespu restándo-y el tiempu muertu que punxo en xuegu.
Si un equipu pide dos desafíos que eventualmente resultaren esitosos y entá cunten con un tiempu fora tienen el derechu pidir un tercer y últimu challenge.
Dempués del two-minute warning namái'l oficiales deciden si una xugada en particular tien de ser revisada.
Ofensiva
L'oxetivu del equipu atacante ye avanzar la mayor cantidá de yardes pa llegar a la zona d'anotación o de field goal y consiguir puntos. Hai dos maneres d'avanzar: por aciu el pase (llanzando'l balón a otru xugador) y por aciu la carrera (correr col balón).
Posiciones de los xugadores ofensivos
Ye una de les posiciones más complicaes y téuniques d'un equipu y ye un xugador fundamental pal desenvolvimientu del xuegu, yá que tien de lleer la táctica qu'utiliza la defensa rival y saber decidir con rapidez la opción más conveniente, amás de tener un brazu fuerte y bono puntería pa llanzar el balón al llugar fayadizu por que'l receptor pueda atrapalo y avanzar con él.
-Los Quarterback suelen llevar un trapu o pañu (toalla) colgando de la so cintura. Esti trapu ye de color blancu davezu, y utilizar pa ensugar el balón o les sos propies manes. Nun ye un accesoriu pa identifica-yos como un xugador elegible. Aun así, suelen llevalo siempres.
Defensa
L'oxetivu del equipu defensivu consiste en torgar que l'equipu rival meyora escontra la zona d'anotación o de field goal, baltando al suelu al xugador atacante que tien el balón, o torgando o esviando'l pase al que va recibilo. Tamién pueden bloquiar la meyora del xugador torgar avanzar más o obligándo-y a recular, forzalo a que suelte'l balón (fumble) ya inclusive recuperar el balón (turnover) por aciu una intercepción o tres un fumble y avanzar con él escontra la zona d'anotación contraria.
Equipos especiales
Los equipos especiales tán formaos por xugadores de les otres llinies, tantu ofensiva como defensiva, más dalgún xugador que namái s'emplega pa estes xugaes particulares:
La mayor parte de los xugadores xueguen amás n'otru puestu mientres el partíu. Los equipos especiales pueden sirvir como unidaes d'ataque o defensa y namái se ven esporádicamente mientres el partíu.
Suxetador (holder) (H): De normal asítiase a unes 7-8 yardes de la llinia de contautu, suxeta'l balón pal cuto del espatexador. Suel ser un estene o un mariscal de campu suplente.
Pasador llargu (long snapper) (LS): Un centru especializáu que fai un pase inicial llargu direutamente al estene o al suxetador. Suel ser un home de la llinia ofensiva o una nala zarrada.
Retornador de patada inicial (kickoff return) (KR): Retorna les pataes iniciales, xeneralmente ye tamién un receptor abiertu o un esquinero (cornerback).
Estene (punter) (P): Cute les pataes d'estene (punts).
Upback: Asitiándose unes 3 yardes por detrás de la llinia de contautu, actúa como una segunda llinia de defensa pa la patada. Puede recibir un pase inicial direutu en xugaes d'engañu.
Retornador d'estene (Punt return) (PR): Retorna estenar. Suel ser el mesmu que retorna les pataes iniciales, anque nun tien por qué.
Cañonero (Gunner): Un xugador especializáu en correr rápido a intentar baltar al retornador del equipu contrariu.
Destructor de cula (WB): El so oxetivu ye romper la barrera de defenses qu'abren el camín pa la torna d'una patada inicial y poder llegar al propiu retornador si ye posible.
Equipu de manes (HT): Emplegáu namái pa pataes en posición (onside kicks), los miembros del equipu de manes son responsables d'evitar que l'equipu que patisca recupere'l balón, de normal recuperándolo ellos mesmos.
Anque son pocos los puntos que pueden llograse colos equipos especiales comparaos col restu del ataque, el llabor d'estos determina'l llugar dende onde empieza la meyora d'ataque del equipu contrariu, daqué bien importante en cuánto de fácil o difícil van tener estos pa marcar.
Anotaciones
Touchdown (TD): Ye la forma más pervalible d'anotación y consíguese cuando un xugador del equipu ofensivu, entra a la zona d'anotación contraria col balón o recibe un pase completu nesi llugar. Al equipu que consigue un touchdown otorgar 6 puntos. Amás, l'equipu qu'anota un touchdown tien derechu a realizar una xugada dende la yarda 2 y puede amontar la so cuenta de puntos por aciu un:
Field goal (FG): Consiste en meter el balón ente'l goalpost por aciu una patada y concédense 3 puntos nel casu de consiguilo. Xeneralmente inténtase un field goal cuando l'equipu llega al cuartu down o queden pocos segundos nel reló y atópase cerca de la zona d'anotación contraria (de normal ente la yarda 40 y la zona d'anotación).
Árbitros
Siete árbitros controlen toles aiciones que realicen los xugadores:
Referee (R): Ye'l árbitru principal. Asitiar por detrás del quarterback y los corredores. Estremar del restu de los árbitros en que lleva una gorra de color blancu (los otros árbitros lleven una gorra de color negru). La so misión ye reparar que la xugada seya llegal, siguiendo toles aiciones del quarterback. En casu de desalcuerdu ente los árbitros tien la última pallabra.
Umpire (U): Asítiase unes yardes por detrás de la llinia defensiva y encárgase principalmente de xixilar los movimientos y aiciones que realicen les llinies defensivo y ofensivo. Tamién s'encarga de comprobar que los uniformes y equipamientu de los xugadores sían reglamentarios.
Head Linesman (HL): Asitiar n'unu de los estremos de la llinia de cuto y encárgase de xixilar remanar antes y dempués de la xugada. Tamién xixila les receiciones y carreres que pasen pel so llau. Suel ser el que señala'l puntu exactu onde se quedó'l balón al rematar la xugada.
Line Judge (LJ): Asitiar nel estremu contrariu al Head Linesman y, al igual qu'esti, encargar de xixilar la llinia de cuto y les xugaes del so llau. Tamién s'encarga de llevar el cronometraxe del partíu en casu de que falle'l reló del estadiu.
Back Judge (BJ): Asítiase unes 20 yardes por detrás de la defensa nel llau del Line Judge y encárgase de xixilar les receiciones que se producen pela so zona. Tamién ye'l que controla'l númberu de xugadores qu'hai sobre'l campu.
Field Judge (FJ): Asitiar a unes 25 yardes en fondura por detrás de la defensa nel llau del tight end. Encargar de xixilar toles aiciones qu'arreyen al tight end y les receiciones que se producen pela so zona.
Side Judge (SJ): Les sos funciones son práuticamente les mesmes que'l Back Judge pero asitiar nel llau contrariu a este.
Penalizaciones
Cuando un árbitru repara que se cometió una infraición, lo primero que fai ye llanzar al terrén de xuegu un pañuelu mariellu que lleva nel bolsu (tolos árbitros llevar).
Cuando l'árbitru principal detecta'l pañuelu mariellu fai sonar el so xiblatu y detien darréu la xugada si la falta señalizada ye anterior a la puesta en movimientu del balón. Si ye posterior a ella, esperar a que remate la xugada. Una vegada paráu'l xuegu, l'árbitru que llanzó'l pañuelu dirixir al árbitru principal ya infórmalu de la infraición. Darréu'l principal anuncia a tolos asistentes al partíu la infraición cometida, l'equipu penalizáu y el númberu del xugador o xugadores que lu han cometíu, por aciu un micrófonu que lleva xuntáu al so uniforme.
L'equipu que recibe la falta (el que nun la provocó) puede tornar la penalización en casu de que la cantidá de yardes seya menor a l'avanzada.
Les principales aiciones penalizables son:
-Nun ta dexáu llevantar los dos pies d'un oponente del terrén de xuegu.
-Nun se dexa tampoco utilizar la cabeza (cascu) pa defender o atacar nuna xugada.
-Un árbitru puede espulsar a un xugador por dalgún motivu qu'él considere oportunu. Al contrariu que nel fútbol, nel fútbol americano la espulsión d'un xugador ye sustituyida por otru al momentu. Siempres va haber 11 xugadores nel terrén de xuegu. Inclusive en cada xugada, puedes intercambiate con un compañeru si asina lo deseyes toles vegaes que quieras.
Popularidá
El fútbol americano a nivel universitariu ye tamién bien popular. Munchos colexos y universidaes participen de la NCAA, primer división del fútbol americano universitariu, que enllena una y otra vez enormes estadios. Los partíos universitarios son retresmitíos per televisión. Otres universidaes compiten nel NAIA. Amás d'estes lligues y equipos, esiste tamién la Copa Mundial de Fútbol Americano.
En Canadá el fútbol americano ye bien popular y tienen a la "Canadian Football League (CFL)", (Lliga Canadiense de Fútbol). Esti deporte, ye similar al fútbol americano estauxunidense y ye el segundu en popularidá d'esi país. Esta lliga profesional ta compuesta d'ocho equipos alcontraos en distintes ciudaes y estremaes ente les divisiones del Este y Oeste, que tienen cuatro equipos caúna. La competición dura 20 selmanes ente xunu y ochobre; cada equipu xuega 18 partíos y tien dos selmanes de descansu. Dempués de la temporada regular seis de los ocho equipos xueguen mientres tres selmanes los playoffs, que rematen col ganador al títulu de la Grey Cup.
El fútbol americano en Méxicu ye'l quintu deporte más popular del país y el cuartu na zona metropolitana de la Ciudá de Méxicu. Nel país esiste un gran interés pola NFL d'Estaos Xuníos a nivel profesional. Nel país, el partíu ente los equipos de los dos universidaes públiques más grandes del país, los Pumas de la Universidá Nacional Autónoma de Méxicu y les Águiles Blanques del Institutu Politéunicu Nacional ye consideráu'l clásicu nacional y apostóse dende hai más de 70 años convirtiéndolo nel partíu clásicu más antiguu a nivel nacional de cualquier deporte. La ciudá de Monterrey, dende 1945, cuenta de la mesma col so clásicu ente los Borregos xabaces del Institutu Teunolóxicu d'Estudios Cimeros de Monterrey y los Auténticos Tigres de la Universidá Autónoma de Nuevo León.
Fora d'Estaos Xuníos, el fútbol americano como deporte nunca exerció una enorme influencia a nivel global. La NFL esperimentó mientres más de 10 años con una lliga europea (la NFL Europa), teniendo franquicies n'Ámsterdam, Colonia, Rhein, Barcelona, Frankfurt, Londres, Edimburgu, Hamburgu y Berlín. La franquicia española, los Barcelona Dragons esistió hasta 2003. Sicasí, en xunetu de 2007 anuncióse la desapaición de la NFL Europa.
La NFL llevó partíos profesionales (el American Bowl) a París, Tokiu, Osaka, Londres, Monterrey y la Ciudá de Méxicu ente otros llugares. Nesta última llocalidá efectuóse'l primer partíu de temporada regular xugáu fora d'Estaos Xuníos, el 2 d'ochobre de 2005 nel Estadiu Azteca. Esa nueche, los Arizona Cardinals vencieron a los San Francisco 49ers y establecióse un récor d'asistencia. N'ochobre de 2006 la NFL anunció que llevaría a cabu siquier dos partíos cada añu n'otros países. En 2007 xugar nel estadiu de Wembley el primer partíu de la NFL de temporada regular fora de Norteamérica, el segundu na so hestoria, qu'enfrentó a los New York Giants y los Miami Dolphins, con victoria pa los primeres.
Esta disciplina tamién se practica a nivel amateur, y gocia de bien de adeptos en países como: Nicaragua, República Dominicana, Alemaña, Xapón, España, Francia, Finlandia, Australia, Uruguái, Arxentina, Brasil, Filipines, Chile, Colombia, Panamá, Perú, Hondures, Ecuador y Puertu Ricu, ente otros países.
Lligues profesionales y colexales
thumb|250px|Xugadores con una división xuvenil de los [[Borregos xabaces equipos del Institutu Teunolóxicu y d'Estudios Cimeros de Monterrey, Campus Ciudá de Méxicu.]] N'Estaos Xuníos, xuégase fútbol americano en munchos niveles:
Les descripciones nesta páxina básense principalmente nes regles actuales de la National Football League (dende 1920). Onde estes regles fueren distintes de les del fútbol americano universitariu, una nota va ser fecha.
Les regles profesionales, universitaries, escolares y amateur son asemeyaes. La pequeña Arena Football League, (dende 1987) xuega una adautación del fútbol americano pa recintos techados, xugando a un ritmu más rápidu, nun campu más pequeño con llinies llaterales incorporaes, los estremos de los campos de xuegu tienen parés encolchonaes asemeyaes a les que s'atopen nel outfield d'un campu de béisbol. El flag football y el touch football son versiones del fútbol americano ensin tackleos.
Delles lligues profesionales dexaron d'esistir: la World Football League (WFL, 1974-75), la United States Football League (USFL, 1983 -1985), la XFL (2001), l'All-America Football Conference (1946-1949), la World League of American Football (WLAF, 1991-1993, que se convirtió na NFL Europa), y la lliga que considerada como xénesis del modernu fútbol americano profesional, l'American Football League (AFL, 1960-1969). La NFL fundir cola AFL en 1970, dempués de que la AFL empezó a tener ésitu na atraición d'estrelles de la NFL. Dempués de la fusión, la NFL adoptó carauterístiques innovadores practicaes pola AFL, como nome de los xugadores nes camisetes, relós oficiales nel marcador (na NFL yera frecuente que los relós de campu y del marcador nun concordar, lo que xeneraba tracamundiu) y la conversión de los dos puntos. Dende antes de la fusión, la NFL adoptó conceutos revolucionarios de la AFL de tresmisiones televisives y el repartu de los ingresos de los boletos vendíos nos estadios y de les tresmisiones televisives pa los equipos de casa y visitante. A la fin, la NFL acabó per adoptar tolos aspeutos pioneros de la AFL, sacante'l nome.
En Méxicu el Fútbol Americano ye un deporte de llarga tradición, teniendo la so mayor popularidá na década de 1950 ente equipos Universitarios. La máxima competición de fútbol americano ye la Lliga de Fútbol Americano Profesional (LFA). La Lliga de Fútbol Americano Profesional de Méxicu o LFA ye la máxima categoría de xuegu de Fútbol Americano nel país de manera profesional, que foi fundada nel añu 2016 con 4 equipos iniciales (Raptors, Eagles, Condors y Mayes), toos con vence na Ciudá de Méxicu, Sicasí Raptors representa l'Estáu de Méxicu. En2017 La Lliga espandir con 2 equipos más (Fundidores y Dinos) de los Estaos de Nuevo León y Coahuila respeutivamente. Llogrando 6 equipos en total los cualos representen a 4 Estaos en tres ciudaes. La lliga sigue en procesu d'espansión y tien como meta tener 8 equipos pal 2019. A nivel colexal esiste la Lliga Mayor de la ONEFA, un campeonatu universitariu fundáu en 1930. Tamién esiste la Conferencia Premier CONADEIP, otra competencia universitaria fundada en 2010. El fútbol americano ye'l quintu deporte más popular en Méxicu y el país con mayor raiting de la NFL fora d'Estaos Xuníos.
En Xapón hai una lliga profesional. La X League, o Excellence League, ye una lliga corporativa. Esto ye, ye una lliga ente equipos de propiedá o patrociniu total d'una empresa. Los xugadores son en munchos casos tamién trabayadores d'esa empresa. Consta de 4 divisiones. X, X2, X3 y X4, de la cual namái la X puede considerase profesional.
Dende l'añu 2000, apaecieron lligues femenines profesionales n'EE.XX.
En Colombia foi creada la FECOFA (Federación Colombiana de Fútbol Americano), que adulces foi creciendo, y promete ser una fuerte competencia internacional nel futuru. Apocayá formalizó una alianza estratéxica con FLAG FOOTBALL COLOMBIA pa xunir esfuercios y trabayar xuntos buscando la crecedera y desenvolvimientu del Fútbol Americano en toles sos modalidaes.
En Llatinoamérica hubo una evolución bien importante con respectu al Fútbol Americano, yá que dende 2006 empezóse a prauticar esti deporte n'Arxentina. Anguaño esisten trés Lligues de Fútbol Americano en dichu país, l'allugada en Buenos Aires, la Football Americanu Arxentina, que tien seis equipos, l'allugada en Córdoba, Córdoba Football Americanu con tres equipos y l'allugada en Rosario, Rosario Football League, tamién con tres equipos. Amás hai equipos n'etapa de formación en delles provincies, como por casu na provincia de Santa Fe, que ta la Fútbol Americano Santa Fe.
N'Ecuador nel 2016 foi creada la FFAE, (Federación de Football Americanu d'Ecuador), que creóse pa consolidar les idees de los equipos que se formen nel país, amás xuégase un Campeonatu a Nivel Nacional el cual foi denomada Copa Metá del Mundu, qu'empecipió con 4 equipos y na so segunda edición participen 8 de distintes provincies.
Barry Manilow
Barry Manilow ye un cantante d'Estaos Xuníos, descendiente de rusos ya irlandeses. Los sos padres, Harold y Edna Pincus (quien finaron en 1993 y en 1994, respeutivamente) rexistrar col nome Barry Alan Pincus, pero más palantre, pocu dempués del so Bar Mitzvah, la so madre, quien se divorciara del so padre y volviera casar se, camudó llegalmente el so propiu apellíu y el del so fíu, utilizando dende entós pa dambos el so apellíu de soltera: Manilow. Barry ye conocíu por ésitos como I Write The Songs, Mandy y Copacabana (At The Copa). En 1990, la revista Rolling Stone proclamó-y "representante de la nuesa xeneración". Vendió más de 75 millones de copies en tol mundu.
Trabayó pa delles discográfiques: Bell, Aresta, RCA y Concord, y tamién pa les campañes publicitaries de munches otres, ente elles: Band-Aid, Kentucky Fried Chicken, Pepsi y McDonald's.
A los 21 años casóse cola so novia de la mocedá, Susan Deixler. Sicasí, por cuenta de los sos compromisos artísticos, el matrimoniu vio'l so fin dos años dempués.
Estudió música na Academia de Juilliard de Nueva York. En 1972 conoció a l'actriz y cantante Bette Midler, quien lo ayudar a impulsase como cantante. En 1973 foi contratáu por Midler como pianista pa les sos xires, y yá antes collaborara como arreglista nos discos de Midler. Ella convirtióse nel so representante, depués de que se dio cuenta non yá del so talentu sinón del interés del públicu por él mientres les sos xires. Por cuenta de esti gran cambéu, Manilow empezó a conocer a artistes, axentes y productores por cuenta de los contactos de Bette.
Recibió diversos premios como cantante y compositor, y tamién donó grandes sumes de dineru p'asociaciones y organizaciones de derechos humanos que trabayen contra'l sida y otres enfermedaes, y tamién a favor de les campañes polítiques de Hillary Clinton, Barack Obama, John Edwards, Ron Paul y Joe Biden.
El so autobiografía, publicada en 1986 por McGraw-Hill, titular n'inglés Sweet Life: Adventures on the Way to Paradise (Duce vida: Aventures aldu al paraísu) (ISBN 0070399042).
Anguaño dirixe un espectáculu en Las Vegas. El 5 d'abril de 2017 declaróse abiertamente homosexual nuna entrevista a la revista People.
Vida personal
N'abril de 2017, Manilow salió del armariu reconociéndose públicamente como gai pa una entrevista dada a la revista People, aseverando amás que ta casáu dende 2014 con Garry Kief, con quien caltién una rellación sentimental dende va décades y ye la so representante artísticu. La boda foi celebrada de callao una vegada que foi aprobáu'l matrimoniu ente persones del mesmu sexu en California.
Chengjiang
El condáu de Chengjiang (chinu: oficialmente 澂江县; de cutiu escritu como 澄江县; pinyin: Chéngjiāng Xiàn; enantes, Tchinkiang) atópase en Yuxi, provincia de Yunán, China, xusto al norte del llagu Fuxian.
Bioloxía
Dientro de la bioloxía de la evolución, y especialmente la paleontoloxía, el condáu de Chengjiang ye conocíu polos fósiles de texíos blandos, de los Esquistos de Maotianshan, dataos ente fai 525 y 520 millones d'años, mientres la esplosión cámbrica, que "son tan espectaculares como la fauna de Burgess Shale, y significativamente más vieyos". Estos fósiles considerar de los más importantes topaos nel sieglu XX. Non solo contienen un exquisite grau de detalle, sinón que tamién tomen una fauna bastante diversa, y son bien significativos a la d'intentar entender la evolución de la vida na Tierra.
Los fósiles fueron afayaos por Henri Mansuy y Jaques Deprat quien los describieron nel añu 1912, l'añu posterior a les primeres publicaciones de Charles Walcott sobre Burgess Shale. Nun foi hasta 1984 cuando se punxo n'evidencia'l verdaderu significáu de la paleontoloxía de la rexón, pola obra de Hou Xian-guang, un profesor de la universidá de Yunán, Kunming, onde ye'l direutor del centru d'investigación de la biota de Chengjiang. Primeramente foi profesor nel Institutu Paleontolóxicu, Academia de Ciencies de China, Nankín.
Chengjiang ye un condáu pocu desenvueltu, que tien ricos depósitos de fosfatos percima y per debaxo de la formación que sostién el lagerstätte. Fueron esplotaos en parte al traviés de los esfuercios qu'empezaron aproximao coles mesmes que Hou Xian-guang afayó los depósitos que tienen estos fósiles escepcionales, cola minería de fosfatos representando 2/3 de los ingresos del condáu en 2003. Fixéronse esfuercios por cerrar la rexón a la minería nun intentu de reforzar la considerancia del condáu como llugar Patrimoniu de la Humanidá, dada la importancia científica de los fósiles. De resultes d'esto anovaron los esfuercios mineros na rexón, qu'amenaciaron a los estratos nos que s'atopen los fósiles por cuenta de la erosión, o l'amenaza d'esbarrumbase por sobrecarga, o simple destrucción pola actividá minera. El condáu de Chengjiang enfrentar al dilema ente'l caltenimientu de l'ayalga de fósiles del primer Cambrianu del que son guardianes y el desenvolvimientu económicu por aciu la industria de fosfatos, y la dificultá d'atopar l'equilibriu ente la esplotación y la restauración de la tierra ente que esto entá seya posible.
Aeropuertu de Kristiansand-Kjevik
L'Aeropuertu de Kristiansand-Kjevik (en noruegu: Kristiansand lufthavn, Kjevik) ye l'aeropuertu de Kristiansand, provincia de Vest-Agder, Noruega. Atopar a 16 km al nordeste del centru de la ciudá. Empresta serviciu al distritu d'Agder por aciu vuelos nacionales ya internacionales.
La Real Fuercia Aérea Noruega tien un centru d'entrenamientu nesti aeropuertu. Dende él hai una llinia d'autobús hasta'l centru de la ciudá y hasta Lillesand y Arendal.
Edinho Baiano
Edinho Baiano ye un ex-futbolista brasilanu.
Aeropuertu Internacional d'Angkor
L'Aeropuertu Internacional de Siem Reap-Angkor (en camboyanu: en francés: Aéroport International De Siem Reap) ye'l mayor aeropuertu de Camboya y ta allugáu en Siem Reap, llar d'Angkor Wat. Tol diseñu d'arquiteutura ye frutu de Archetype Group. La inauguración oficial de la nueva terminal nel Aeropuertu Internacional de Siem Reap-Angkor producióse'l 28 d'agostu de 2006. En 2008, mercóse terrén p'ampliar la plataforma y l'aparcamientu. El serviciu de control aereu ta apurríu por CATS (Cambodia Air Traffic Services), con ayudes al navegación, ente l'edificiu SEI y la terminal doméstica. L'aeropuertu atopase a unos 6km de Siem Reap, xusto al norte de la Nacional 6. La pista 23/05, solo puede ser utilizada en despegue pola cabecera 23, por cuenta de les restricciones de ruiu sobre'l templu Angkor.
Microcarbo pygmaeus
Microcarbo pygmaeus ye una ave marina perteneciente a la familia de los mobeya. La so zona de distribución estender dende'l sureste d'Europa hasta'l suroeste d'Asia. Ye una ave parcialmente migratoria: les poblaciones del norte migren mientres l'iviernu escontra'l sur, ensin salir del so rangu de distribución. Coles mesmes, ye una ave accidental en dellos países d'Europa Occidental.
Morfoloxía
Ye una ave de tamañu medianu, de plumaxe de color verde escuru y negru. Mide ente 45 y 55 cm de llargu y de 70 a 90 cm coles ales estendíes. Tien una cola llarga y un picu curtiu y gruesu. Los adultos presenten pequeñes plumes blanques nel pescuezu y cerca de les pates mientres la temporada de reproducción; el restu del añu, el pescuezu ye dafechu blancu. Dambos sexos son similares, pero los pichones tienen un plumaxe más claru y amarronáu.
La mabea pigmea estremar del mabea grande y del mabea moñudo pol so tamañu, muncho más pequeñu, pola so complexón más llixera y pola llongura de la so cola.
Reproducción y alimentación
La mabea pigmea vive en colonies formaes sobre güelgues, cerca de fontes d'agua duce como deltes fluviales o llagos cubiertos de vexetación. Constrúi'l so nial con campera y cañes, sobre un árbol baxu o un tueru, y deposita d'a trés a seis güevos cada branu. Los dos padres guaren los güevos mientres veintisieta a trenta díes, y los pichones son capaces de remanase de manera independiente pasaos setenta díes.
La so principal fonte d'alimentu son los pexes. Estes aves pesquen en grupos y fuelguen sobre los árboles mientres les sos espediciones pa consiguir alimentu.
Amenaces
La so zona de distribución, qu'años tras yera muncho más estensa, amenórgase cada vegada más: n'Europa considérase que queden solamente de 6400 a 7300 pareyes. La colonia más grande habita cerca del delta del ríu Danubiu y ta formada por cuatro mil pareyes, pero'l númberu paez tar escayendo por cuenta de una serie de planes pa construyir canales na zona qu'empezó en mayu de 2004, magar que l'área ta protexida.
La mabea pigmea ye una de les especies protexíes pol Alcuerdu pal Caltenimientu d'aves acuátiques migratories africanes-eurasiáticas.
Taxonomía
Esta especie foi clasificada por dellos espertos dientro del xéneru Phalacrocorax, pero, acordies colos analises d'ADN, foi incluyida dientro del xéneru Microcarbo.
GJ 1245
GJ 1245 ye un sistema estelar cercanu al Sistema Solar, a namái 15,2 años lluz de distancia, na constelación de Cygnus. De magnitú aparente +13,4, nun ye visible a simple vista.
Los dos componentes principales de GJ 1245 son dos nanes coloraes dixebraes ente sigo unes 33 UA. GJ 1245 A ye una estrella de tipu espectral M5.5V con una masa equivalente al 11% de la masa solar y una lluminosidá qu'apenes supón el 0,0084% de la del Sol. Ye una estrella acandilante, esto ye, dacuando prodúcense fogarales na so superficie qu'aumenten el so rellumu significativamente, polo que recibe la denominación d'estrella variable V1581 Cygni, nome pol que tamién se conoz al sistema estelar. GJ 1245 B ye daqué más fría que la so compañera —tien una temperatura de 2600 K—, siendo'l so tipu espectral M6V. La so masa ye un 10% de la masa solar y la so lluminosidá ye la metá de la de GJ 1245 A. Abarrúntase que tamién puede ser una estrella acandilante.
De la mesma, GJ 1245 A ye una estrella binaria cercana. El so acompañante, GJ 1245 C, ye una de les nanes coloraes más tenues conocíes, de tipu espectral M8V y 2150 K de temperatura. Alcuéntrase separada 1,3 UA de la componente A.
Referencies
</div class="references-small">
Quiévrechain
Quiévrechain ye una comuña francesa del departamentu de Nord, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Fabrício André Pires
Fabrício André Pires ye un ex-futbolista brasilanu.
Chézy (Allier)
Chézy ye una comuña francesa del departamentu d'Allier, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Aeropuertu Internacional Wattay
L'Aeropuertu Internacional Wattay (IATA: VTE, ICAO: VLVT) ye unu de los pocos aeropuertos internacionales de Laos. Sirve a la capital Vientián y alcuéntrase allugáu a 3 km del centru d'esta.
L'aeropuertu consiste nuna pequeña terminal, usada pa vuelos de cabotaxe, y una más grande y apocayá anovada, pa vuelos internacionales. L'aeropuertu ye remanáu y utilizáu poles fuercies militares de Laos. Lao Airlines y Lao Air tienen les sos bases nel aeropuertu.
Aereollinies y destinos
Siete aerolínies empresten serviciu al aeropuertu, seis d'elles con vuelos internacionales:
Nieru
right|thumb|250x250px|Ñeru en forma de cestu. Un nieru, ñeru o nial ye un llugar d'abellugu usáu por animales pa procrear y criar a la so descendencia. Los ovíparos (aves, reptiles, inseutos, peces) depositen los sos güevos y guarien nos niales, mentanto que los mamíferos paren nellos, pero toos críen dempués a la so prole nos niales.
Descripción
Los ñeros suelen ser de material orgánico (ramines, yerba y fueyes), y pueden tar sobre les cañes o nel buecu d'un árbol, nun resquiebru o entrante de roca, sobre'l suelu o ente carba. Polo xeneral, cada especie tien unos estilos propios de ñeros, tanto n'allugamientu, como en forma y materiales, magar qu'esisten especies que comparten los mesmos niales y, inclusive, delles especies roben los niales d'otres. Na actualidá, arriendes, el ser humanu asitia caxes de madera pa favorecer la nidificación de distintes especies.
Referencies
Esti artículu contién material del diccionariu enciclopédicu popular ilustráu Salvat de los años 1906 a 1914 que s'atopa nel dominiu públicu.
Quiévy
Quiévy ye una comuña francesa del departamentu de Nord, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Râches
Râches ye una comuña francesa del departamentu de Nord, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Toxicodendron vernicifluum
El árbol de la laca (Toxicodendron vernicifluum o enantes Rhus verniciflua) ye una especie del xéneru Toxicodendron (antes Rhus) que crez nel este d'Asia, en rexones de China, Corea y Xapón. Los árboles son cultivaos y sangraos de xunu a payares pa estrayer el so cazumbre tóxica, tradicionalmente usada pa lacar de forma bien duradera múltiples oxetos decorativos en China, Corea y Xapón. Atopáronse en Xapón oxetos trataos con esta téunica dataos hai 9000 años, pertenecientes al periodu Jōmon. thumb|240px|Detalle de les fueyes thumb|240px|Frutos thumb|240px|Vista de la planta
Descripción
Los árboles crecen hasta un altor de 20 metros, tienen llargues fueyes que contienen caúna de 7 a 19 fueyuques o foliolos (lo más común ye tener de 11 a 13). La cazumbre contién un compuestu alergénico llamáu urushiol pol nome xaponés de la especie urushi (漆).
Nun confundir con Aleurites moluccana (nuez de la India, árbol candil o kukui), un árbol del sur d'Asia non rellacionáu con Toxicodendron, del que se llogra un aceite que ye usáu tamién como barniz.
Usos
La cazumbre, cáustica y tóxica, ye estrayida del tueru pa producir laca. Procédese faciendo de 5 a 10 incisiones horizontales nos árboles de 10 años d'edá y recoyendo la cazumbre mariellu-abuxada que remanez d'elles. Llógrense aproximao 250 milillitros al añu de cada árbol. Esta cazumbre ye conocida como urushi. La cazumbre ye entós penerada, calecida y opcionalmente coloriada enantes d'aplicala sobre l'oxetu que se va a lacar. En aplicándola caltiénse l'oxetu nuna cámara húmeda y templada de 12 a 24 hores o s'introduz nun fornu a 400º mientres una hora, por que el urushiol ensugue polimerizando pa formar un acabáu tresparente, duru y resistente a l'agua. Nel so estáu líquidu'l urushi puede causar series irritaciones, tantu por contautu como polos sos vapor. Una vegada endurecíu, les reacciones son pocu comunes pero posibles.
Los productos cubiertos con urushi son reconocibles por un acabáu desaxeradamente perdurable y polencu. La laca urushi tien más aplicaciones de les qu'equí s'esponen, pero los elementos más comunes son instrumentos pa la mesa como platos, concos, cubiertos, paliyos, copes y vasos; preseos musicales como flautes shakuhachi y tambores taiko; plumes estilográfiques; xoyería y arcos yumi. Hai dellos tipos de lacáu con urushi, encabezando la llista'l Wajima-nuri, procedente de la ciudá de Wajima y carauterísticu por utilizar llinu como estructura reforzante nos lacaos. El colloráu cinabriu ta perbién consideráu. El urushi natural ensin pigmentu ye marrón escuru pero los colores más comunes pa los acabaos de laca son el negru y el colloráu, procedentes de pigmentos en polvu de fierro y óxidu férrico, respeutivamente. El urushi aplicar con pincel o brocha y déxase ensugar nun ambiente templao y húmedo o en fornu.
L'usu artístico y decorativo del urushi ye un llargu procesu, ríquense delles hores o díes pa dar les capes necesaries colos sos correspondientes tiempos d'ensugáu. La creación d'una única pieza lacada, como un concu o una pluma, puede llevar de selmanes a meses hasta'l so acabáu.
El lacáu urushi tien un enemigu natural, los rayos ultravioletes. Los oxetos lacaos tienen de protexese de la lluz direuto del sol cuando nun tán siendo utilizaos.
El urushi ye un adesivu de gran potencia.
Les fueyes, granes y resina del árbol de la laca son, dacuando, usaos na medicina tradicional china pal tratamientu de parásitos internos y el control d'hemorraxes. Los sos compuestos buteina y sulfuretina tienen efeutos antioxidantes, y inhibitorios tantu de la enzima reductasa-aldosa como de los productos de glicosilación (o glicación) avanzada (advanced glycation endproduct, AGE).
Taxonomía
Toxicodendron vernicifluum describióse por (Stokes) F.A.Barkley y espublizóse en American Midland Naturalist 24: 680, nel añu 1940. Toxicodendron: nomre xenéricu que deriva de les pallabres griegues: τοξικός (toxikos), que significa "venenu", y δένδρον (dendron), que significa "árbol".
vernicifluum: epítetu
Chirat-l'Église
Chirat-l'Église ye una comuña francesa del departamentu d'Allier, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
República Ligur
La República Ligur foi una «república hermana», un estáu satélite de la Primer República Francesa. Foi proclamada'l 14 de xunu de 1797 y persistió hasta xunu de 1805 salvo un curtiu periodu dende mayu al 24 de xunu de 1800.
Volvió ser proclamada'l 28 d'abril de 1814 y duró hasta avientu del mesmu añu.
Bandera
La República Ligur utilizó la tradicional bandera xenovesa, blanca cola cruz de San Jorge en colloráu. Nun se menta esta bandera na constitución del 2 d'avientu de 1798, pero si na Constitución del 26 de xunu de 1802 onde amás se la califica de "antigua bandera". Vuelve apaecer na llexislación de 28 de xunetu de 1814.
Colin Woodell
Colin Woodell ye un actor d'Estaos Xuníos. Ye conocíu por interpretar a Ethan Sinclair en Devious Maids y a Aiden en The Originals
Biografía
Woodell nació en San Francisco, California, onde empezó la so formación y primeres actuaciones profesionales de teatru nel The American Conservatory Theatre. Camudar a Los Angeles onde estudió na Escuela d'Arte Dramático de la Universidá del Sur de California, onde llogró un Bachelor of Fine Arts en Teatru.
Carrera
Mientres Woodell desenvolvió la so carrera principalmente en teatru, tamién participó como estrella convidada en series de televisión tales como Criminal Minds, CSI: Crime Scene Investigation y Masters of Sex. Tamién participó na película independiente Seattle Road.
El 2 de febreru de 2014 dar a conocer que Woodell foi escoyíu pa interpretar a Ethan Sinclair na segunda temporada de Devious Maids. El 13 d'agostu, dar a conocer que foi escoyíu pa interpretar de forma recurrente a Aiden, un home llobu gai.
Esbjerg
Esbjerg ye una ciudá danesa nel suroeste de la península de Xutlandia, nel Mar de Frisia. Ye la quinta ciudá más poblada del país (71 579 habitantes en 2012) y capital del conceyu d'Esbjerg, que pertenez a la rexón de Dinamarca Meridional.
Historia
Esbjerg foi fundada en 1868 pa sustituyir al puertu d'Altona, en Holstein, que fuera'l puertu más importante de Dinamarca nel Mar del Norte hasta que-y foi arrampuñáu por Prusia na Segunda guerra de los ducaos. El llugar onde s'asitió la ciudá taba despobláu, pero afayáronse túmulo funerarios de la Edá del Bronce.
La zona yá yera conocida como Eysbergh dende siquier 1502. El nome paez derivar de Æsi, llugar como yera conocíu d'antiguo l'estrechu ente Esbjerg y Fanø, y que significa aproximao "abultamientu", y bjerg, que significa «monte» o «llomba».