cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rabanera del Pinar
Fiestes y folclor
Fiestes llocales:
Recuperaes en 2007.
Recuperaes, dempués d'años ensin celebrase, en 2004.
undefined
Na década de 1950, los vecinos procesionaban, inda, con antorches dende'l pueblu hasta la ermita de San Andrés, a 3 km de Rabanera.
Los neños de la llocalidá, cuando yeren munchos y esistía escuela, cantaben el gallu (llamáu n'otros llugares gallofa) percorriendo les cases pidiendo un donativo en forma de comida o dineru en víspores navidiegos.
Rabanera, nel pasáu, pudo cantar el Cantar de siega, de Castrillo de la Reina; el Romance del Serranito, de Güerta de baxo; Romance del neñu perdíu, de Riocavado de la Sierra; o l'Nana, de Vizcainos. Estes pieces fueron recoyíes nel pasáu ya interpretaes pol grupu de folclor Yesca nun trabayu de 1988.
La lleenda de l'ayalga del magüetu d'oru de Mingavela, que n'otres llocalidaes onde esiste tien otros nomes, forma parte de la tradición llocal. La vecina llocalidá de La Gallega denomina a l'ayalga como Ayalga de Majacaga.
Esiste otra lleenda, la de los gües que llevaben el Cristu, que nun quixeron andar más y que se de detuvieron al pasu por Rabanera. Esisten delles lleendes en dellos puntos del país como señal divina.
D'antiguo, los vecinos emprestaben servicios a la comunidá nos trabayos de poza, frontera, obreriza y adra. Esistía un fornu comunal llamáu Mirasol, xunto a la casa rural Los Roblones.
En 2010, l'Asociación Peñes Santanas presentó'l proyeutu Rabanera, Juana y los 500, pa conmemorar el 500º aniversariu de la concesión d'un privilexu a Rabanera per parte de Juana I de Castiella.
Gastronomía
Ayu carreteru, asadurilla, caldereta pinariega, ensalada campera castellana, pataques guisaes con mículas, paturrillo (guiso de dureces y manines de gochu), picadiellu de chorizu y roscón de Pascua
Lliteratura y cine
La novela El cura Merín, la so vida en folletín (1933), d'Eduardo de Ontañón, y el llibru infantil La to propia aventura (1999), de José Enrique Muñiz, menten el pueblu de Rabanera del Pinar. L'escritor Eduardo de Ontañón llamó a Rabanera "Aire peneráu nos pinos" y Juan José Pérez Solana "la del celeste mirar y la del verde vivir" (Estampes burgaleses en Diario de Burgos).
N'avientu de 1752, los monxos de Silos destinaron 221 reales pa afdquirir madera de pinu de Rabanara, Aldea y San Leonardo. Adquirieron 25 viguetas, esi mesmu añu, procedentes de Rabanera.
Arrendábense les yerbes de la villa y los santuarios.
Na década de 1960, el términu de Rabanera del Pinar emprestó dalgún paisaxe pa diverses escenes de la película El Bonu, el Feu y el Malu (The Good, the Bad and the Ugly) (1966). El términu municipal, de gran guapura, ye un escenariu inéditu pa la publicidá.
La guapura de vivir na tierra pinariega pasó a la lliteratura de mano de Bernabé Herrero, quien describió'l llugar de Santa Inés, nos Pinares Sorianos, nel so poemariu Emociones Llabradores.
Martínez foi l'apellíu del primer rabaneriense del que conocemos el nome: Petro Martínez (Pedro Martínez). Vivió na segunda metá del sieglu XII y en 1175 participó na confirmación d'una carta, editada nel Recueil de chartes de l´abbaye de Silos, pola que l'abá de Silos mercaba una propiedá "circa Penellam" (cerca de Pinilla).
Recoyóse, en 1994, un fungu de 4,5 quilos.
En 1986, el Muséu Nacional de Ciencies Naturales de Madrid incorporó al so fondu un exemplar del xéneru Calathus Bonelli topáu nel términu de Rabanera.
Como asocede en gran parte del Norte del dominiu llingüísticu del castellán, en Rabanera del Pinar da l'usu del condicional en llugar del imperfectu de suxuntivu. Exemplu: "Si yo diría" por "Si yo fora". Ta xeneralizáu'l leísmo de cosa, non almitíu polos prescriptivistas ("Dexar" por "Déxamelo"). Rabanera inda emplega pallabres de poco espardimientu balago, gayu, mogos, picota, pincha, portiellu, rancajo, tosterón, runfón, etc. Dalgunes, como mogos o moñiga nun tán nos diccionarios.
Nel sieglu XVIII, según Loperráez, en Rabanera "nun gastar sábanes na cama y munches persones nin entá camisa; echen bien poques teles; apenes saben coser nin faer media; echen dellos paños nes llanes del país y filar, en llugar d'usu, con un cantar y un palu, que-y traviesen, dando a los sos estremos por que tuerza; y ye país que precisa muncha educación..." (T. II, p. 3). Y. Vallina de Miguel, nun artículu de 1996, señalaba que'l pintor Maximino Peña dexó afiguraos los tipos populares de Pinares (recordemos Carreteru de Pinares) y destacaba que Loperráez sosprender de l'austeridá de vistíu de la muyer serrana al dicir "polo común les muyeres lleven unos sacos de pañu bastu, que los coyer dende los costazos a los pies y dan-yos el nome de jornea". La jornea, que etimológicamente tien de significar vistíu de xornada, yera como sigue:
"Traxe zarráu, pero tan estrechu y de fechura tan estraña, que pa pone-y lo entra primero la cabeza y pa quitar tien nel llombu una llanzada, y entrándola nuna escarpina que ta a prevención elevada na paré del cuartu, van sacando adulces el cuerpu de la jornea, quedando colgada y en disposición pa vistise a la mañana siguiente".
Rabanera tuvo la so primer web en 1997, a iniciativa de Pedro Izquierdo. En 2000, Rodrigo Contreras Elvira punxo en marcha una nueva web y otra nueva,https://web.archive.org/web/20021003123850/http://www.rabaneradelpinar.com/, en 2002.)
Personalidaes
Naturales de:
Otres personalidaes que baxen de la llocalidá, anque nun nacieren nella, son:
Hasta'l sieglu XX, los alcaldes de la llocalidá fueron: Pedro de la Villa y Yagüe (1483), Miguel Contreras y Francisco Sanz (1746), Miguel Sanz y Juan del Pozo Esteban (1753), Pedro Manchado y Juan de la Torre (1776), Juan Pascual y Lucas Ortego (1779), Ángel Manchado y Francisco Sanz (1793), José Ortego (1821), Benito Sanz (1827), Senén Elvira (1860), Bruno Ortego (1861), Jerónimo Cebrián (1863), Ángel Manchado (1867), Elías Pascual (1871), Juan Ortego (1886), Fermín Ovejero Camareru (1897), Jacinto Ovejero Villa (1898), Jacinto Ovejero (1900), Francisco Gómez (1925, 1927), Ángel Manchado Cebrián (1928), Miguel Manchado Cebrián (1929), Francisco Contreras (1930).
Exercieron como fieles de fechos y secretarios municipales: Juan Ramón Izquierdo (1753), Antonio Izquierdo (1779), Enrique Cebrián (1821), Manuel Izquierdo (1860, 1870 y 1886), Nicolás Gómez (1894), Nicomedes Sanz (1900, 1913), Eduardo Cardero García (1927).
Premios
A Rabanera del Pinar:
Al Cañón de Ríu Llobos:
Bibliografía
Estudio:
Artículos de prensa:
Marina Moschen
Marina Moschen ye una actriz brasilana. En 2015, foi parte del repartu de la telenovela Moisés y los diez mandamientos. Anguaño, protagoniza Malhação por Rede Globo.
Ḷḷourante
Alcuéntrase a 12,00 km de Cangas del Narcea, la capital del conceyu, a un altor mediu de 700 msnm y tien una población de.
Marina Moschen
Biografía
Nació en Angra dos Reis, ciudá costera del estáu de Rio de Janeiro. Tomó clases de ballet y pianu, y participó nun taller de modelos del empresariu Sergio Mattos. La guapura de la moza llamó l'atención de los cazatalentos, quien la incentivaron a empecipiar una carrera artística.
Depués, treslladar a la ciudá de Rio de Janeiro col so padre y la so madrasca pa estudiar nuna escuela que-y diera un bon ingresu a la universidá. Entós, Sergio Mattos llevar a la escuela d'actuación de Daniel Nigri. Estudió teatru mientres trés años y participó nos primeros capítulos de la telenovela Moisés y los diez mandamientos, interpretando a Amalia. Cuando recién ingresara a la Facultá d'Artes Escéniques, foi escoyida pal papel de Luciana na telenovela adolescente Malhação, de Globo, polo que dexó los sos estudios inconclusos. Na ficción, ye una alumna del colexu Leal Brazil y pareya romántica de Rodrigo, interpretáu pol actor Nicolas Prattes.
Vida amorosa
Dende 2012, el so noviu foi Daniel Nigri, dueñu de la escuela d'actuación onde estudió Marina. Ente dambos, hai una diferencia d'edá de diecinueve años (él tien trenta y siete.) Marina vive anguaño col so padre, la so madrasca y el so primu, y nun hai planes de boda.
Comisión Militar Central de la República Popular China
La Comisión Militar Central (CMC) de la República Popular China (chinu simplificáu: 中央军事委员会, chinu tradicional: 中央軍事委員會, pinyin: Zhōngyāng Jūnshì Wěiyuánhuì) ye la máxima autoridá del exércitu chinu, l'Exércitu Popular de Lliberación.
Formalmente, la Comisión Militar Central esiste como dos instituciones distintes, una dependiente del Partíu Comunista de China, y la otra dependiente del aparatu del Estáu. Na práutica, nun esiste diferencia dalguna ente los dos versiones de la institución.
Miembros y líderes
Los miembros de los dos Comisiones Militares Centrales namái difieren por causa de los distintos perídos de convocatoria de l'Asamblea Nacional del Partíu Comunista de China y de l'Asamblea Popular Nacional de la República Popular China. Por casu, dellos miembros escoyíos pal Comité Militar Central del Partíu na XVI Asamblea Nacional del Partíu Comunista de China en payares de 2002, pero entraron na Comisión Militar Central en marzu de 2003, cuando se convocó la X Asamblea Popular Nacional. Tradicionalmente, el Comité Militar Central consistió namái en comandantes militares uniformados, quitando'l presidente y el vicepresidente (si hai) que son Secretariu Xeneral del Comité Central del Partíu Comunista de China Secretarios Xenerales del Partíu Comunista. Otra tradición ye que los miembros militares de la Comisión Militar Central nun son miembros nin del Comité Permanente del Buró Políticu del Comité Central del Partíu Comunista de China nin del Conseyu d'Estáu de la República Popular China y son sicasí miembros del Comité Central del Partíu Comunista de China. Los miembros militares de la Comisión Militar Central son escoyíos aparentemente por aciu procedimientos de promoción regular dende'l Exércitu Popular de Lliberación (EPL).
D'esta forma, seya que non, les fuercies armaes de China tán comandadas y lideraes por personal de la Oficina Central, el Departamentu Xeneral de Política, El Departamentu Xeneral de Loxística y el Departamentu Xeneral d'Armamentu del EPL, que siguen les directives de la CMC. Al pie de los cargos de Secretariu Xeneral del Partíu Comunista de China Secretariu Xeneral del Partíu y de Presidente de la República Popular, el puestu de presidente de la CMC ye unu de los cargos más altos na xerarquía de poder de la República Popular China. Nos últimos años, foi habitual que los trés cargos sían ocupaos por una mesma persona. Ye'l casu actual con Hu Jintao, como tamién lo foi col so predecesor Jiang Zemin, qu'ocupó tamién los trés cargos simultáneamente.
El presidente de la Comisión Militar Central ye de cutiu un altu cargu veteranu qu'abandonó'l so puestu anterior, por casu la presidencia de la CMC foi exercida por Deng Xiaoping y Jiang Zemin en retirándose de los sos puestos. Nel casu de Deng Xiaoping, por causa del so gran prestíu, foi capaz d'exercer un poder considerable tres el so retiru, en parte por causa del so cargu de presidente del Comité Militar Central.
Especúlase que Jiang Zemin foi capaz de retener cierta autoridá tres el retiru de los sos cargos de Secretariu Xeneral y Presidente. Un factor importante, que foi pasáu por altu por munchos analistes, ye qu'a diferencia de Deng Xiaoping, quien siempres tuvo rellaciones próximes col Exércitu Popular de Lliberación, Jiang nun tenía un pasáu militar. Amás, cola promoción de la cuarta xeneración de líderes de l'aguada civil del partíu, producióse la correspondiente promoción de los líderes militares. Tolos miembros militares de la Comisión Militar Central provienen de la xeneración de Hu Jintao en llugar de de la xeneración de Jiang, y, mientres el tiempu de la transición del lideralgu, apaecieron editoriales bien duros de los oficiales militares suxuriendo que l'exércitu tendría fuertes oxeciones al intentu de Jiang d'exercer el poder dende la solombra. Finalmente Jiang Zemin trespasó'l so puestu de presidente de la Comisión Militar Central del Partíu en setiembre de 2004, y de la del Estáu en marzu de 2005, lo cual dexó a Hu Jintao confirmar la so condición de nuevu líder máximu de la República Popular China.
Función
Mientres los periodos de tensión político como la Revuelta de la Plaza de Tian'anmen de 1989, esti sistema funcionó na forma habitual. Acordies cola Constitución del Partíu Comunista de China, el poder exercer dende'l Comité Permanente del Buró Políticu del Comité Central del Partíu Comunista de China cuando'l Comité central y el Buró Políticu del Partíu tán zarraos. En 1989, los cinco miembros del Comité Permanente del Buró Políticu (Zhao Ziyang, Li Peng, Qiao Shi, Yao Yilin y Hu Qili), determinaron la decisión del Buró, que sofitaba al presidente de la Comisión Militar de China, Deng Xiaoping. Zhao Ziyang, a pesar de ser el Secretariu Xeneral del Partíu, tenía d'obedecer la opinión mayoritaria del Comité Permanente del Buró Políticu del Partíu. Asina que la Comisión Militar Central, col so presidente Deng Xiaoping caltuvieron la llexitimidá teórica del Comité Permanente del Buró Políticu en 1989. Mientres les protestes, el Presidente de la República Popular China, Yang Shangkun, cooperó col Comité Permanente del Buró Políticu y el presidente de la Comisión Militar Central, Deng Xiaoping.
Jhon Jairo Velásquez
Jhon Jairo Velásquez Vásquez, tamién conocíu col nomatu Popeye, foi un exsicario que formó parte de la estructura criminal del Cartelu de Medellín hasta la so entrega en 1992 a la xusticia Colombiana. Al interior de dicha estructura yera un llugarteniente o mandu mediu de sicarios, quien yera unu de los miembros del círculu d'enfotu de Pablo Escobar, xefe de la organización criminal autodenominada Los Extraditables.
El 26 d'agostu de 2014, tres 23 años de prisión, «Popeye» foi puestu en llibertá condicional, otorgándose-y la so salida de la cárcel d'alta seguridá de Cómbita en Boyacá. En Mayu de 2018 foi prindáu con midida d'aseguramientu por delles denuncies en contra so, que incluyíen cargos por estorsión, conciertu pa delinquir, amenaces y enguizamientu al odiu, quedando deteníu de manera provisional na Cárcel de Máxima Seguridá de Valledupar.
Biografía
John Jairo Velásquez Vásquez nació nel conceyu de Yarumal, Antioquia y más tarde foi almitíu nel Exércitu Nacional. Más palantre ingresó n'Academia Toscana onde realizó cursos de manicura y pedicura, díes dempués retiróse, por non atopar prestu dalgunu nesti oficiu y dedicóse a la barbería en Carbayeda, Maruchenga y Boston, nel centru de Medellín. Darréu ingresó a la escuela de l'Armada de la República de Colombia onde llogró'l so característicu llamatu de Popeye por cuenta de la so paecencia física col personaxe de les tires risibles.
Estudios
Terminó'l Graduáu escolar. Ingresó a la Escuela de Suboficiales de l'Armada Colombiana, rápido retiróse ya ingresó a la Escuela de Cadetes de Policía Xeneral Santander, onde tuvo un semestre.
Carrera delictiva
Siendo dalguna vegada señaláu como xefe máximu de sicarios del Cartelu de Medellín pelos medios de comunicación colombianos, cuantimás aquellos centraos na capital Bogotá, púdose esclariar que yera un mandu mediu; el criminal confesó alredor de 305 homicidios, del secuestru del entós candidatu a l'alcaldía de Bogotá, Andrés Pastrana Arango (quien sería dempués Presidente de la República), del secuestru del periodista Francisco Santos (quien sería dempués Vicepresidente de la República), del secuestru y asesinatu del procurador Carlos Mauro Hoyos y la complicidá nos homicidios del gobernador d'Antioquia Antonio Roldán Betancourt. Tamién confesó participar, xunto a John Jairo Arias Tascón, conocíu como "Pinina", nos asesinatos del comandante de la policía d'Antioquia, Coronel Valdemar Franklin Quintero y del candidatu presidencial Luis Carlos Galán, al declarar suministrar l'arma pal magnicidiu, y foi tamién implicáu nos procesos del atentáu terrorista nel vuelu 203 de Avianca.
Popeye aportó a el compañeru sentimental d'una de les muyeres de Escobar, que foi mandada asesinar pol Capo en enterándose de que yera una confidente de la policía. El Capo encamentó-y dicha misión al propiu «Popeye» sabedor de la so aventura col so amante; ésti esplicó nuna entrevista: «''Pablo dirixir a mi y díxome que sabía de lo mío col so amante, pero de la mesma la so muyer yera una confidente. Él foi claro, 'o tu o ella', nun lo duldar nin un solu segundu''»...
Condenes
Dende 1992, Popeye cumplió una condena de cárcel so acusaciones de terrorismu, narcotráficu, conciertu pa delinquir con fines terroristes y homicidiu. Mientres 2000 y 2001, Popeye tuvo arreyáu nos enfrentamientos armaos na cárcel La Modelu. En 2008 el llugarteniente de Pablo Escobar foi condergáu a ventitrés años y tres meses por otros procesos xudiciales nel so contra. El 22 d'agostu de 2014 dar a conocer la noticia según la cual recibiera la llibertá condicional por cumplir trés quintes partes de la so condena, pero que viéndose arreyáu n'otros procesos, la llibertá condicional nun sería na práutica llograda, sicasí foi lliberáu'l 26 d'agostu de 2014.
Vida personal
Según Velásquez, él mató a la so novia dempués de que fuera espuesta como informante. Escobar encamentó-y a Velásquez desfacer de dichu informante. Nuna entrevista, según Popeye, Escobar taba claru nes sos instrucciones, «'Tu o ella', nun duldar nin un solu segundu ...».
El discutiniu siguió a Popeye dende la so lliberación de la prisión. El 12 d'avientu de 2016, apaeció un video nel que Velásquez dispara una pistola de foguéu (una retruca remanada por gas estruyíu) nes cais de Medellín. Nel video, Velásquez diz: "Hola, guerreros. Toi equí nes cais de la mio amada Medellín, probando la mio formosa Pietro Beretta 9mm. ¡Tamos disparar, ye una muñeca, una guapura!". Tamién controversial ye la rellación d'amistá que caltenía, según información de les autoridaes colombianes, con Juan Carlos Mesa Vallejo, alies "Tom", xefe de la Oficina de Envigado, prindáu'l 9 d'avientu de 2017 mientres celebraba'l so cumpleaños nel conceyu de El Peñol (Antioquia), celebración onde taba tamién Popeye, deteníu de manera preventiva nel operativu pero dexáu llibre depués al nun pode-y -y comprobar dalgún fechu delictivu nesi intre. Sicasí, la Fiscalía de Colombia solicitó ante un xuez revocar la llibertá condicional de Popeye, al considerar que violó'l compromisu que robló ante la xusticia pa poder salir de prisión al acompañar y compartir con un señaláu narcotraficante que tenía orde de captura, polo que tamién s'investiga una posible rellación de negocios criminales coLa Oficina.
N'avientu de 2016, dos homes en motocicletes detener xunto a él mientres conducía nel so coche y robáron-y el so gafes de marca de luxu, dos pulseres d'oru y un teléfonu móvil, dixo. Tamién dixo que yera la segunda vegada que fuera blancu d'esa manera. La policía dixo que nun denunciara los incidentes.
Na so cuenta de twitter declaróse d'ultraderecha, almirador del uribismo al sofitar abiertamente la candidatura d'Iván Duque, del partíu de derecha Centru Democráticu, na eleiciones presidenciales de 2018. Tamién declaró nesta rede social el so odiu escontra'l candidatu d'esquierda nestes eleiciones, Gustavo Petro, al igual qu'a los sos simpatizantes, llamándolos "coleutivos petristas"; inclusive, atrevióse a amenaciar a los siguidores de Petro con "usar el so fusil" contra ellos, calificándolos de "malditos aguarones, socios de les FARC y de Nicolás Maduro", xenerando'l refugu de les campañes polítiques en guerra, incluyendo la de Duque. El senador Iván Cepeda, por cuenta de les amenaces contra Petro y los sos siguidores, instauró una denuncia na Fiscalía Xeneral de la Nación contra Popeye polos delitos de: Hostigamiento por motivos de raza, relixón, ideoloxía política o orixe nacional, étnicu o cultural; llevantu; enguizamientu al odiu; amenaza; apoloxía al xenocidiu y conciertu pa delinquir. Nel so defensa, Popeye manifestó que -y hackearon la so cuenta de twitter asitiando mensaxes falsos.
El 25 de mayu de 2018 foi prindáu Popeye, por cuenta de denuncies interpuestes por dos families de Medellín, cercanes a narcotraficantes, quien lo acusen de extorsionarlos en cuenta de nun atentar contra les sos vides, siéndo-y imputáu los delitos d'estorsión agravada y conciertu pa delinquir agraváu, polo qu'un xuez determina unvialo a la cárcel mientres avanza'l procesu, amás de la imputación de cargos poles sos declaraciones en twitter.
Llibru y televisión
Jhon Jairo Velásquez cuntó en Sobreviviendo a Pablo Escobar, llibru coescrito cola periodista Astrid Legarda y publicáu en 2005 poles Ediciones Dipon y Gatu azul, los sos años de prisión y la so visión del tiempu del Cártel de Medellín
Una serie de televisión foi estrayida d'estes memories por Caracol Televisión: Alies JJ: Lo que pasa tres les rexes, tresmitida nesa rede de febreru a mayu de 2017, depués n'otros países y por Netflix.
Naturalmente, el llibru, y polo tanto la so adautación televisada, solo pueden reflexar la versión de los fechos de Jhon Jairo Velásquez y, como tales, son criticaos pola falta de veracidá de la so rellación.
Cuetu la Junciana
El Cuetu La Junciana, Cuetu de los Llambriales Mariellos o Cuetu del Diablu ta asitiáu nel macizu oriental de los Picos d'Europa o Ándara. Tien una altitú de 2267 metros.
Motor llétricu
Un motor llétricu ye una máquina llétrica que tresforma enerxía llétrica n'enerxía mecánica por mediu d'interaiciones electromagnétiques. Dalgunos de los motores llétricos yeren reversibles, ye dicir, puen tresformar enerxía mecánica n'enerxía llétrica funcionando comu xeneradores. Los motores llétricos de tración usaos en llocomotores faen a menudu dambes xeres, si se los equipa con frenos rexenerativos.
Imperiu lunda
thumb|297px|Cases lunda de [[1854]] L'Imperiu lunda foi una confederación de pequeños países y un imperiu comercial qu'esistió na zona sur de l'actual República Democrática d'El Congu, el nordés d'Angola y el noroeste de Zambia antes de la colonización europea d'África. Desenvueltu a partir d'un pequeñu pobláu, en 1680 ocupaba 150.000 km², y el doble, 300.000, a mediaos del sieglu XIX.
A mediaos del sieglu XIX foi invadíu pola etnia chokwe, que debilitó descomanadamente'l poder de los sos monarques, favoreciendo la descentralización y la división. En 1884 foi partíu ente'l Reinu de Bélxica, l'Imperiu británicu y el Reinu de Portugal, los grandes poderes coloniales d'esa rexón africana. Dempués de la independencia de les colonies africanes, los lunda quedaron estremaos ente tres países, frutu de les distintes colonies europees.
Reinu lunda
L'Imperiu lunda tien el so orixe nun pequeñu pobláu lunda llamáu Gaand y gobernáu por un xefe o rei (Mwaanta en idioma kilunda). Ilunga Tshibinda, unu d'estos mwaanta, traxo un periodu d'estabilidá al casase con una princesa del sur y tar ocupáu'l vecín Imperiu luba pol so hermanu. El so fíu, qu'espandió los territorios de los lunda de Gaand, creó'l títulu de Mwanta Yaav, siendo xefe de xefes.
Imperiu comercial
En redol a 1700 los reis de Lunda empezaron a apoderar tola cuenca alta del ríu Kasai, debíu en parte al surdimientu de nueves oportunidaes comerciales. De magar, l'imperiu nun dexó d'espandise hasta'l tercer cuartu del sieglu XIX. El xefes de les tribus sometíes pol imperiu pagaben tributu, inclusive aquelles que se encontaba a dos meses de viaxe. Les sos cuotes, comerciu y viaxes yeren escrupulosamente controlaos polos funcionarios del mwanta yaav.
Mientres el sieglu XIX asocedieron delles curties guerres socesories y reinaos efímeros, pero polo xeneral foi un sieglu sele, sobremanera considerando los grandes cambeos que socedíen n'África debíu al colonialismu, y coincidió colos reinaos de 3 grandes mwanta yaav.
Fin del imperiu
Mientres el tercer cuartu del sieglu XIX producieron una serie de cambeos importantes na rexón qu'amenació l'orde establecíu mientres los sieglos precedentes. Nueves tribus y pueblos treslladáronse y fixéronse más poderosos, los árabes y n'especial los suaḥili llegaron dende'l norte y buscaron nuevos mercaos, y los colinizadores europeos empezaron a enfusar nel interior del continente africanu. Toos estos cambeos afectaron a la estructura social, política y económica del Imperiu lunda, que se debilitó y terminó por disgregarse tres l'ataque d'una etnia, los chowke, qu'establecieren un reinu creciente xunto a les sos fronteres.
Política
De primeres l'imperiu nun tenía una capital fixa. Nin siquier éstes yeren ciudaes. Cada mandatariu mandaba montar una suerte de pobláu llamáu musumba, onde s'asitiaba cola so corte. Unu de los sos gobernantes afitó un pobláu y mandó construyir cais y una gran plaza pa funciones públiques. Nella vivíen el mwanta yaav con dos cortes y los descendientes d'aquellos líderes de cla que formaron primeramente l'imperiu, que curiaben al mwanta yaav. Una corte separada yera la de la lukoukhesia (madre de la nación), que recibía inclusive les sos propies visites y tributos. Otra yera la de los burócrates, funcionarios escoyíos pol mwanta.
Esti sistema dio gran resultancia, asegurando una llarga estabilidá nel imperiu inclusive na mayor parte del sieglu XIX, cuando se producieron diverses migraciones y la llegada de los colonizadores europeos. Amás, los lunda taben xuníos por un fuerte sentíu nacional enrraizado nes sos costumes y tradiciones. Tamién había cierta cercanía colos mwanta yaav, quien a pesar del so poder visitaben los sos plantíos. Inclusive, mientres un tiempu, el Reinu de Cazembe tuvo que paga-yos tributu en mineral de cobre.
Economía
Una de les bases de la economía lunda foi l'agricultura, ensin batura a duldes el so principal puntu fuerte nos entamos del imperiu. La mesma capital taba asitiada metanes plantíos, nun terrén aparente y ricu. Esta riqueza dexó'l desenvolvimientu ensin fames de los pequeños poblaos, lo cual evitaba disensiones. Llueu s'aprovecharon tamién de les mines de cobre qu'había al sureste del Imperiu, el cantu de lo que se conoz por Petrina del Cobre. El cobre utilizóse profusamente na artesanía, especialmente nunes figures en forma de cruz que fueron llargamente espublizaes. Tamién convertíen el cobre en filos que se enrroscaban con pelos d'elefante de manera que formaben brazaletes.
Otra materia primo importante que llograben y cola que comerciaban yera la sal. Tamién comerciaron intensamente con esclavos. D'unos estudios realizaos en redol a 1850 derívase que cada añu siquier ente 2.000 y 3.000 esclavos yeren vendíos polos lunda, aproximao un terciu de los esclavos salíos d'África Central.
Ver tamién
Otros Estaos precoloniales al sur de la Rep. Democrática del Congo, norte de Zambia y este d'Angola:
Independencia d'África
thumb|right|250px|Países d'África arrexuntaos por dómina d'independencia mundial y la [[Conferencia de Bandung (Indonesia, 1955) empieza la independencia d'África.]]
Darréu a la segunda guerra mundial y la Conferencia de Bandung (Indonesia, 1955) empieza la independencia d'África. El primer país en lliberar foi Ghana (1957) y antes de 1965 lliberárense casi tolos países. Depués hai un compás d'espera y en 1975 llibérense les últimes colonies africanes: El Sáḥara español, Angola y Mozambique.
Tres la independencia, munchos países camuden de nome, ya intenten redefinir les sos fronteres. Pero les divisiones qu'establecieron los europeos son más estables de lo que paecen. El fechu de cómo entender l'Estáu y de falar la mesma llingua, la de la metrópolis, revelóse como una diferencia insuperable. Sicasí, nun son los conflictos fronterizos los más graves na rexón, sinón les lluches internes pol poder. Les dictadures militares y la corrupción instalar en casi tolos países.
Tres la descolonización, la metrópolis dexa d'invertir na colonia, sobremanera nes obres públiques, y les infraestructures creaes deteriórense. La guerra suel estornar a los capitales d'inversión, colo que'l país se descapitaliza. La neglixencia alministrativa y la corrupción nun favorecen les nueves inversiones, nin la creación de capitales autóctonos, colo qu'estos países entren en crisis: y la probeza y la miseria afitar na sociedá, y conviértese nuna lacra bien difícil de erradicar.
Esti procesu empecipiar tres el fin de la segunda guerra mundial y estendióse hasta mediaos de la década de 1970; tuvo marcáu por cruentes guerres y por movimientos pacifistes, que derivaron na formación de nuevos estaos n'África y n'Asia.
Marruecos, Sudán, Libia, Tunicia, Kenia, ente otros países d'África, llograron asina la independencia política, non ensin antes lluchar duramente contra les sos antigües metrópolis Europees. En dellos casos, como Ghana, la independencia llograr de manera pacífica; n'otros, el procesu tuvo un calter más violentu, como n'Arxelia o'l Congo. Les antigües colonies portugueses tuvieron un procesu d'independencia más tardida, recién a partir de 1974 Guinea Bissau, Cabu Verde y Mozambique pudieron conformase como Estaos independientes. La independencia nun implicó'l fin de los conflictos n'África, onde les disputes étnicu y tribal, derivaes en parte de la división artificial de los dominios coloniales, causaron frecuentes guerres civiles, desestabilizando a los nuevos Estaos.
Referencies
Páxines didáctiques sobre Xeografía por Pastranec.
Jorge Sapelli
Jorge Sapelli foi un políticu ya inxenieru uruguayu, Vicepresidente de la República nel periodu 1972-1973; perteneciente al Partíu Coloráu.
Biografía
Nació en Montevideo en 1926. Empresariu, foi dirixente gremial dientro de dichu sector. Ente 1969 y 1972 foi Ministru de Trabayu del gobiernu de Jorge Pacheco Areco, destacar pola so moderación y apertura al diálogu dientro del contestu autoritariu de dicha alministración. En 1971 foi designáu integrante de la fórmula presidencial colorada encabezada por Juan María Bordaberry, resultando electu vicepresidente de la República y asumiendo el cargu'l 1 de marzu de 1972.
Cuando'l presidente Bordaberry eslleió'l Parllamentu xunto coles Fuercies Armaes, nel golpe d'Estáu del 27 de xunu de 1973, Sapelli caltener en defensa de la llegalidá. N'avientu d'esi mesmu añu, al formase'l Conseyu d'Estáu, ufiertáron-y presidilo lo que nun aceptó, demostrando la so adhesión a la democracia. N'ochobre de 1983 participó nel multitudinariu actu del Obeliscu. En febreru de 1985, al restaurase la democracia, Sapelli foi convidáu a sentase xunto al Presidente de l'Asamblea Xeneral na primer sesión de dichu cuerpu, como homenaxe pola so actitú principista y demócrata mientres el golpe militar.
Parfondru
Parfondru ye una comuña francesa del departamentu d'Aisne, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Marina Mélnikova
Mélnikova ganó dos singles y diez títulos de dobles nel ITF xira na so carrera. El 4 de mayu de 2015, algamó'l so meyor ranking en singles, que foi 170 del mundu. El 21 d'abril de 2014, algamó'l puestu númberu 147 del mundu na clasificación de dobles.
Daiana Hissa
Daiana Hissa ye una política arxentina qu'ocupó'l cargu de Ministra de Mediu Ambiente de la Provincia de San Luis y la Vicepresidencia del Conseyu Federal de Mediu Ambiente de la Nación Arxentina COFEMA dende setiembre de 2009 a avientu de 2015. Foi designada nel cargu de Ministru con 29 años d'edá, nel segundu mandatu del Gobernador de la Provincia de San Luis, Alberto Rodríguez Saá y depués ratificada n'avientu del añu 2011 pol posterior gobernador de la Provincia Claudio Javier Poggi.
Trayeutoria
Daiana Hissa, llicenciar n'Alministración y especialízose en planiamientu na Facultá de Ciencies Agropecuaries de la Universidá Nacional de Córdoba. Realizó distintes consultoríes en planificación estratéxica sol financiamiento d'organismos internacionales como'l Bancu Interamericano de Desarrollu, la Comunidá Europea y el Programa de les Naciones Xuníes pal Desarrollu.
Ye co-autora ya impulsó la Llei Nᵘ IX-0749-2010 que contién la Estratexa Ambiental de San Luis 2010 - 2020, sol títulu Tratáu de Paz ente Progresu y Mediu Ambiente”. y la Llei Nᵘ IX-0821-2012 "Plan Estratéxicu d'Enerxía 2012-2025".
Con 31 años d'edá, foi electa polos ministros de les provincies arxentines como vicepresidente del Conseyu Federal de Mediu Ambiente (COFEMA), máximu organismu ambiental de la Nación Arxentina, cargu pal cual foi re-electa nel añu 2013, 2014 y 2015.
Anguaño coordina'l Sistema de Cooperación d'alministración de fondos de los rexistros nacionales del gobiernu federal.
Mary Beth Hurt
Mary Beth Supinger (n. 26 de setiembre de 1946) más conocida como Mary Beth Hurt, ye una actriz de cine y teatru d'Estaos Xuníos.
Biografía
Nació en 1946 en Marshalltown, Iowa, como Mary Beth Supinger, fía de Delores Lenore (nome de soltera, Andre) y Forrest Clayton Supinger. Mientres la so infancia, tuvo por neñera a l'actriz Jean Seberg, tamién natural de Marshalltown. Estudió arte dramático na Universidá d'Iowa y na Escuela Tisch d'Artes de la Universidá de Nueva York.
Teatru
Hurt fixo'l so debú teatral en Nueva York, en 1974. Tuvo nomada a trés Premios Tony poles sos interpretaciones en Broadway de Trelawny of the 'Wells' (obra de Beth Henley ganadora d'un Premiu Pulitzer, na que representaba'l papel de Meg), Crimes of the Heart (pola que ganó un Premiu Obie) y Benefactors.
Dinastía Qin
La dinastía Qin (chinu: 秦朝, Wade-Giles: Ch'in², pinyin: Qín) gobernó China dende'l 221 e.C. al 206 e.C.. El nome Qín, que tien una pronunciación similar en castellán a "chin", ye unu de los posibles oríxenes de la pallabra China. La unificación de China nel 221 e.C. sol primer emperador Qin Shi Huang, nome que podría traducise como "El augusto emperador fundador de los Qin", marcó los empiezos de la China imperial, periodu que duró (con ciertes interrupciones) hasta la cayida de la dinastía Qing en 1912. La dinastía Qin dexó como mandáu un estáu centralizao y burocrático que sería siguíu poles dinastíes socesives.
El rei de Qin, Zheng, se autoproclamó "Primer emperador", una fórmula de títulos acutada enantes pa deidaes y los mitolóxicos gobernantes de China. Ye conocíu polos historiadores como Qin Shi Huang, Primer emperador de Qin. El so deséu yera que los socesivos gobernantes de China gobernaren colos títulos de "Segundu emperador", "Tercer emperador", etc.
Oríxenes y desenvolvimientu
Nel sieglu IX e.C., Feizi, descendiente del antiguu asesor políticu Gao Yao, fóise-y concedíu'l dominiu sobre la ciudá de Qin, anguaño la ciudá de Tianshui que s'atopa onde dalguna vegada alzóse esta ciudá. Mientres el reináu de Xiao Zhou, l'octavu rei de la dinastía Zhou, a esta zona conocíase-y como l'estáu de Qin. En 897 e.C., so la rexencia de Gonghe, l'área convertir nuna dependencia encargada de la cría y reproducción de caballos. Unu de los descendientes de Feizi, el duque Zhuang, aportó a favorecíu pol rei Ping de Zhou, el decimoterceru rei d'esa llinia. Como pagu, el fíu de Zhuang, el duque Xiang, foi unviáu escontra l'este como'l líder nuna espedición de guerra, mientres la cual establecióse formalmente'l nome de la familia Qin.
Poderíu
thumb|Pesa de la dinastía Qin na cual ta rexistráu un estándar de pesu. Muséu del rei de [[Nanyue.|alt=Pesa portando una inscripción en chinu.]] Shang Yang, un burócrata del estáu Qin nel periodu de los Reinos Combatientes, abogó pola filosofía del llegalismu que favoreció la introducción d'una serie de reformes militarmente ventaxoses dende 361 e.C. hasta la so muerte nel añu 338 e.C. Yang tamién ayudó a construyir la capital de Qin, Xianyang, a mediaos del sieglu IV e.C. La ciudá resultante paecíase enforma a les capitales d'otros Estaos Combatientes.
El llegalismu influyó notablemente nel métodu de faer la guerra per parte de Qin que se tornó práuticu y despiadáu. Mientres el Periodu de Primavera y Seronda, la filosofía prevaleciente dictaba que la guerra yera l'actividá d'un caballeru y polo tanto tenía de realizase como tal; los comandantes militares fueron instruyíos pa respetar lo qu'ellos percibíen como les lleis del Cielu na batalla. Por casu, cuando'l duque Xiang de Song taba en guerra col estáu de Chu mientres el periodu de los Reinos Combatientes, tornó la oportunidá d'atacar a encomalo enemiga, mandada por Zhu, mientres cruciaben un ríu. Dempués de que los enemigos cruciaren el ríu y entamaren les sos fuercia, el duque yera ganáu de manera decisiva na batalla. Cuando los sos asesores más tarde -y amonestaron de tal cortesía escesiva escontra l'enemigu, él retrucó, "Ye sabiu nun entartallar a los débiles, nin dar la orde d'ataque hasta que l'enemigu formara les sos files." thumb|left|Escultura en bronce d'un tigre del periodu de los Qin, muséu d'historia de [[Shaanxi.]] L'estáu de Qin fixo casu omiso a esta tradición militar, aprovechando les debilidaes de los sos enemigos. Un noble del estáu de Wei acusó al a los homes d'estáu de Qin de ser "avaros, maldadosos, vidueños de ganancies, y ensin sinceridá. Nun saben nada alrodiu de les lleis de cortesía, les rellaciones fayadices, y la conducta virtuosa, y con tal d'aprovechar cualquier oportunidá de ganancia material son capaces de desoyer a los sos familiares como si fueren animales." Foi'l pensamientu llegalista sumáu a un fuerte lideralgu per parte de los gobernantes, l'empléu d'homes talentosos d'otros estaos, y la poca oposición interna dio a los Qin una fuerte base xeopolítica.
Otra ventaya de la dinastía Qin yera'l so enorme y eficiente exércitu lideráu por xenerales capaces. Utilizaron los últimos desarrollos n'armamentu y tresporte disponibles que fixeron frente a los armamentos desactualizados de los sos enemigos. Estos últimos desarrollos dexaron una mayor movilidá en dellos tipos de terrén que sirvieron pa compensar la diversidá de relieve de les rexones de China. D'esta miente, tanto ideológicamente como na práutica, los Qin yeren cimeros militarmente.
A lo último, el reinu de Qin tenía una ventaya xeográfica por cuenta de la so fertilidá y la so posición estratéxica, protexía por delles cadenes montascoses qu'apurríen al estáu una defensa natural. La espansión de la producción ayudaba a sostener al gran exércitu de Qin; la canal del ríu Wei construyíu en 246 e.C. foi particularmente significativu a esti propósitu.
Conquista de los Reinos Combatientes
thumb|left|Qin Shi Huang como emperador. Mientres el periodu de los Reinos Combatientes anterior a la dinastía Qin, los principales estaos que compiten pola supremacía rexonal yeren Yan, Zhao, Qi, Chu, Han, Wei y Qin. Los gobernantes d'estos estaos se autoproclamaban a sigo mesmos como reis, en llugar d'utilizar los títulos de baxa nobleza que tuvieren con anterioridá. Sicasí, nengún reclamó'l tronu de los gobernantes Zhou como una entidá unificada nin el "Mandatu del Cielu", y polo tanto nun tener el derechu d'ufiertar los sacrificios sagraos que los gobernantes Zhou realizaben.
Antes de la so conquista nos sieglos IV y III e.C., la dinastía Qin sufrió dellos reveses. Shang Yang foi executáu en 338 e.C. pol rei Huiwen por cuenta de una rensía personal allugáu dende la so mocedá. Tamién hubo lluches internes pola socesión de Qin nel 307 e.C., que descentralizó en cierta midida l'autoridá Qin. Qin foi ganáu por una alianza de los otros estaos nel añu 295 e.C., y pocu dempués sufrió otra derrota pol estáu de Zhao, por cuenta de que la mayor parte del so exércitu atopábase defendiendo contra Qi. L'estadista agresivu Fan Sui (范雎), asumió'l cargu de primer ministru a penes resolvióse la crisis socesoria, empezó una política expansionista basada nos métodos aplicaos polos estaos de Jin y Qi, lo que llevó al reinu de Qin a recuperase y a empezar la conquista definitiva de los reinos vecinos.
Los Qin nun se fixeron esperar nel so asaltu a los otros estaos. Primero atacaron a Haber, direutamente nel este, y tomaron la ciudá de Xinzheng en 230 e.C.. Depués afararon el norte; l'estáu de Zhao rindir nel 228 e.C., y l'estáu más septentrional de Yan siguió a esta llista de conquistes, cayendo nel añu 226 e.C.. De siguío, los exércitos Qin llanzaron ataques al este, y más tarde al sur, asina; tomaron la ciudá de Wei en Daliang (anguaño conocida como Kaifeng) en 225 e.C. y obligaron al estáu de Chu a rindise nel añu 223 e.C.. A lo último, depunxeron al restu de la dinastía Zhou en Luoyang y conquistaron al estáu de Qi, tomando la ciudá de Linzi nel añu 221 e.C.. Cuando les conquistes completar nel añu 221 e.C., el rei Zheng - que tenía 9 años cuando asumió'l tronu del estáu de Qin - convertir nel gobernante efeutivu de toa China. Él consolidó la so posición como únicu gobernante cola abdicación del so primer ministru, Lü Buwei. Depués combinó los títulos de los anteriores trés Soberanos y los Cinco Emperadores nel so nuevu nome: Shi Huangdi (始 皇帝) o "Primer Emperador". L'emperador recién declaráu ordenó que toles armes que nun tuvieren en baxu posesión de la dinastía Qin fueren confiscadas y fundíes. El metal resultante foi abondu pa construyir dolce grandes estatues ornamentales na acabante declarar capital de la dinastía Qin, Xianyang. Coles mires de prever el resurdimientu de los señores feudales, tamién destruyó los murios y fortificaciones que dixebraren primeramente a los seis estaos. Escurrióse un serviciu militar nacional: tou varón ente les edaes de diecisiete y sesenta años yera forzáu a sirvir un añu nel exércitu.
Espansión escontra'l sur
En 214 e.C., Qin Shi Huang aseguró les sos fronteres al norte con una fracción (100.000 homes) del so gran exércitu, y unvió a la mayoría (500.000 homes) del so exércitu al sur pa conquistar el territoriu de les tribus del sur. Antes de los acontecimientos que conducieron al dominiu Qin sobre China, ellos ganaren la posesión de gran parte de Sichuan, al suroeste. L'exércitu Qin nun taba familiarizáu col terrén de la selva, y foi ganáu por táctiques de guerra de guerrilles de les tribus sureñes, resultando na muerte de más de 100.000 homes. A pesar de la derrota, Qin tuvo ésitu na construcción d'una canal nel sur, que s'utilizó en gran midida pal suministru y replegamiento de les sos tropes mientres el so segundu ataque al sur. Sobre la base d'estos llogros, los exércitos Qin conquistaron les tierres costeres qu'arrodien Guangzhou, y conquistóse les provincies de Fuzhou y Guilin. La influencia Qin llegó tan al sur como Hanoi. Dempués d'estes victories nel sur, Qin Shihuang movió más de 100.000 presos y exiliaos a colonizar les zones recién conquistada. Tocantes a l'ampliación de les fronteres del so imperiu, el Primer Emperador tuvo un gran ésitu nel afitamientu de les sos conquistes nel sur.
Les campañes contra los Xiongnu
A pesar de que l'Imperiu Qin llogró espandise escontra'l norte escasamente llograba caltener los territorios conquistaos por enforma tiempu. Les tribus d'estos llugares, colectivamente llamaes Hu por Qin, tuvieron llibres de la dominación china mientres la mayor parte de la dinastía. Ante la negativa d'axustar colos llabradores de la dinastía Qin, la tribu de los Xiongnu, qu'habitaba la rexón de Ordos nel noroeste de China, de cutiu asaltar y producíen grandes saqueos, lo que provocó les represalies de Qin. Dempués d'una campaña militar dirixida pol xeneral Meng Tian, ​​la rexón foi conquistada en 215 e.C.. y l'agricultura establecióse; los llabradores, sicasí, taben descontentos colos altos impuestos y más tarde remontáronse.
La dinastía Han tamién tuvo ésitu n'espandise escontra la rexón de Ordos, por cuenta de la sobrepoblación, pero terminó escosando los sos recursos nel procesu. Owen Lattimore falaba alrodiu de los intentos de dambes dinastíes por conquistar y consolidar el so dominiu na rexón de Ordos, "La conquista y espansión yeren ilusories. Nun había nengún tipu d'ésitu que nun va crear la so propia reacción." Ello ye que este foi'l casu de les fronteres de la dinastía en múltiples direiciones; l'actual Xinjiang, Tibet, Manchuria, Mongolia Interior, y les rexones al sureste yeren ayenes a los Qin, ya inclusive nes zones sobre les que teníen control militar yeren culturalmente distintes.
Decadencia
thumb|300px|Un relieve talláu en piedra de la [[dinastía Han que representa l'intentu d'asesinatu de Jin Ke a Qin Shi Huang; Jin Ke (izquierda) ye deteníu por unu de los médicos de Qin Shi Huang (izquierda, fondu). La daga usada nel intentu d'asesinatu vese atrapada nuna pilastra. Qin Shi Huang (derecha) ye vistu sosteniendo un discu imperial de jade. Unu de los sos soldaos (a la derecha) entainar a salvar al so emperador.]] El engrandecimiento de Qin foi sofitáu poles frecuentes espediciones militares qu'avanzaben poles fronteres del norte y del sur. Pa repeler la intrusión de los pueblos nómades, les muralles de les fortificaciones construyíes polos Reinos Combatientes xunir pa convertiles nuna sola; esto foi'l primer precursor de la Gran Muralla China de 5000 km de llongura construyida darréu mientres la dinastía Ming. Dellos proyeutos d'obres públiques, incluyendo canales y pontes, entamar pa consolidar y reforzar el mandatu imperial. Una estravagante tumba pal emperador, completada colos guerreros de terracota, construyóse cerca de la capital Xiangyang, una ciudá a media hora de la moderna Xi'an. Esta actividaes riquíen d'enormes desplazamientos de mano d'obra y recursos, por non mentar les midíes represives necesaries.
El trabayu ensin fin nos últimos años del reináu de Qin Shi Huang empezó a provocar un descontentu estendíu. Sicasí, l'emperador foi capaz de caltener la estabilidá gracies al so firme control en cada aspeutu de vida de los chinos.