cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jomo Kenyatta
Estancia nel estranxeru
Ente 1932 y 1933, estudió de volao Economía en Moscúkk hasta que'l so patrocinador, el radical de Trinidá George Padmore, ye escluyíu de la Internacional comunista por enclín a la unidá de raza contra la unidá de clase» y dexa la Xunión Soviética, lo qu'obligó a Kenyatta a volver a Londres. Kenyatta alloñar del movimientu comunista, del que yera cercanu namái por cuenta de una oposición común al colonialismu, por cuenta de la actitú contraria de Padmore y de los sos collacios comunistes escontra ciertes práutiques tribales (una campaña contra la circuncisión femenina nes colonies llanzárase nos años 1930).
En 1934, matricular nel University College de Londres, y en 1937 cursó Antropoloxía na London School of Economics. Mientres esta dómina, siguió'l so activismu a favor de los derechos sobre les tierres de los kĩkũyũ. Escribió Facing Mount Kenia ("Frente al monte Kenia") en 1938 sol so nuevu nome Jomo Kenyatta. Mientres la Segunda Guerra Mundial, trabayó nuna granxa británica y como actor de cine, protagonizando la película Sanders of the river xunto a Paul Robeson. Casóse cola inglesa Edna Clarke, que dio a lluz al so fíu Peter Magana en 1943. Más palantre, Kenyatta abandonar.
Regresu a Kenia
thumb|350px|El líder kenianu Jomo Kenyatta (1892-1978), que sostién un chámara p'abanicase y axorizar inseutos, l'embaxador indiu [[Apa Sahib (1912-1992) y el líder kenianu Achieng Oneko (1920-2007). Fotografía de 1948-1952. ]]
Grace Wanjiku morrió mientres un partu en 1950 cuando dio a lluz a la so fía Jane Wambui. En 1951, Kenyatta casóse con Ngina Muhoho.
La so reputación ante'l Gobiernu británicu deteriorar cola rebelión de los Mau Mau. Foi arrestáu n'ochobre de 1952, acusáu falsamente d'entamar a los Mau Mau, y el 8 d'abril de 1953 foi condergáu a prisión y trabayos forzaos. La opinión xeneralizada naquella dómina venceyar a los Mau Mau, pero investigaciones posteriores paecen desmentir esa vinculación. Kenyatta permaneció na cárcel hasta 1961. Foi entós unviáu al exiliu en Lodwar, una zona remota de Kenia. Les autoridaes britániques esperaben sofitase personalidaes moderaes, como Kenyatta, pa caltener la so influencia sobre les sos antigües colonies.
Presidencia
Nes eleiciones de mayu de 1963 la KANU de Kenyatta llogró 83 escaños d'un total de 124. El 1 de xunu, Kenyatta convertir en primer ministru del gobiernu autónomu kenianu, y foi conocíu como mzee (una pallabra suaḥili que significa ‘home mayor'). Nesti momentu, pidió a los colonos blancos que nun abandonaren Kenia y sofitó la reconciliación nacional. Caltuvo'l cargu de Primer Ministru cuando se declaró la independencia'l 12 d'avientu de 1963. En 1964, Kenia convertir nuna república, y Kenyatta pasó a ser xefe d'Estáu.
Kenyatta Introduz un réxime de partíu únicu. El presidente practica una política autoritaria y clientelista p'asegurar la unidá nacional. Sicasí, según l'historiador británicu John Lonsdale, Kenyatta perpetúa l'heriedu colonial que «instituye un Estáu y non una nación». El so poder reposa sobre «un feudalismu étnicu [...] col so contratu desigual de vasallaxe».
La política de Kenyatta tuvo un calter conciliador y caltuvo a munchos de los antiguos funcionarios coloniales nos sos puestos. Hubo de pidir ayuda a les tropes britániques pa encalorar les revueltes somalines nel nordeste y una rebelión militar en Nairobi en xineru de 1964. Delles tropes britániques permanecieron nel país tres la independencia. El 10 de payares de 1964, los representantes de la KADU incorporar a les files de la KANU, formando un únicu partíu.
Kenyatta foi un personaxe influyente y revesoso. La so muerte dexó a Kenia, una vegada más, sumida en rivalidaes étniques. Foi asocedíu como presidente por Daniel Arap Moi.
Donatello
Donato di Niccolò di Betto Bardi, conocíu como Donatello, foi un artista y escultor italianu de principios del Renacimientu, unu de los padres del periodu xunto con Leon Battista Alberti, Brunelleschi y Masaccio. Donatello convertir nuna fuercia innovador nel campu de la escultura monumental y nel tratamientu de los relieves, onde llogró representar una gran fondura dientro d'un mínimu planu, denominándose col nome de stiacciato, ye dicir «relieve esplanáu o estrapáu».
El David de mármol pa la catedral de Santa María del Fiore en Florencia, foi la so primer obra documentada ente 1444 y 1446. Nos años socesivos realizó numberoses obres en mármol, terracota, bronce y madera para diversos mecenes y ciudaes. Tornó a Florencia en 1459 col encargu de modelar unes plaques en bronce pa la Basílica de San Llorienzo y mientres la so ellaboración finó n'avientu de 1466.
Ente les sos obres más importantes atópense'l David de bronce nel muséu del Bargello, el Púlpitu esterior de la catedral de Prato, la estatua ecuestre de Gattamelata en Padua, la María Madalena penitente nel muséu dell'Opera del Duomo en Florencia y Judith y Holofernes nel Palaciu Vecchio.
Biografía
thumb|Semeya de Donatello realizáu nel sieglu XVI. [[Muséu del Louvre. ]] Donatello foi'l fíu de Niccolò di Betto Bardi, un cardador de llana, y nació en Florencia, probablemente en 1386. El so padre yera de vida tumultuosa que participó na revuelta de los Ciompi, un llevantamientu popular asocedíu en 1378, entamáu polos cardador de llana cardador de llana. Nicolás Maquiavelo describió esta revuelta años más tarde (1520-1525), dientro del so Historia de Florencia. Más tarde, el so padre, tamién participó n'otres aiciones en contra de Florencia, que lu conducieron a ser condergáu a muerte y dempués indultáu, foi un personaxe bien distintu al so fíu, que yera noble, elegante y delicáu, polos sos amigos y demás artistes yera conocíu sol nome de Donatello.
Según unos informes de Vasari, l'artista pasó los sos últimos díes abandonáu pola fortuna, los sos últimos años por cuenta de una enfermedá paralizante pasar na cama y ensin poder trabayar.
Morrió en Florencia en 1466 y dispúnxose el so enterramientu na Basílica de San Llorienzo na cripta debaxo del altar y al llau de la tumba de Cosme el Viejo. Ente los homes que portaron el ataúd atopábase Andrea della Robbia. El cenotafiu de Donatello foi realizáu en 1896 pol escultor Raffaello Romanelli.
Formación
L'artista, según Giorgio Vasari, foi educáu na casa de la familia Martelli; y, ye ciertu que recibió la so primer formación, nun taller d'orfebrería. Ente 1402 y 1404 viaxó a Roma con Brunelleschi, pa estudiar l'arte de l'Antigüedá. Vieron gran cantidá de ruines antigües que pudieron estudiar y copiar pa darréu inspirase nelles. Vasari afirma que faíen escavaciones en busca de «cachos de capiteles, columnes, entablamentos y restos d'edificios». La so estancia en Roma foi decisiva pal completu desenvolvimientu del arte italiano nel sieglu XV, foi mientres esi periodu que Brunelleschi estudió les midíes de la cúpula del Panteón y d'otres construcciones romanes. Les construcciones de Brunelleschi y los monumentos de Donatello fueron la espresión suprema del espíritu na era en que l'arquiteutura y l'escultura exercieron una potente influencia nos pintores d'esta dómina.
En 1404, Donatello tornó solo a Florencia pa trabayar nel taller de Lorenzo Ghiberti, onde ayudó na realización de la cera pa la fundición de los modelos de la puerta norte del Bautisteriu de San Juan, hasta 1407. Esta actividá dexó-y adquirir les conocencies fundamentales de xoyería y orfebrería. Ello ye qu'en 1412 esiste una nota nel rexistru de la corporación de pintores que lu noma como orfebre.
Primeros trabayos
El Pequeñu profeta realizáu pal esterior de la Puerta de la Mandorla na catedral de Santa María del Fiore en Florencia, ta consideráu como unu de los primeros trabayos producíos por Donatello. Sicasí hai un discutiniu sobre la so atribución, al marxe de les diferencies estilístiques ente los dos figures de los pequeños profetes, que pueden ser debíes a la inesperiencia pola mocedá del artista, tamién pola semblanza con obres similares de Nanni di Bancu. Na actualidá, el profeta de la izquierda atribúyese, en mayoría, a Donatello, sobre la base de comparances con otres obres de la mesma dómina, como'l David en mármol. El fechu que la otra estatua ye probablemente obra de Nanni di Banco, nun ye incompatible colos documentos de la catedral, onde consta que Donatello recibió en 1406 y 1408 unos pagos, en pagu pol so trabayu en dos estatues de profetes (que nun son descrites con detalle); naquel momentu los dos escultores taben acomuñaos y participaben na decoración de la Puerta de la Mandorla de la catedral.
En 1408 encargóse-y un David en mármol de midida natural, y qu'amuesa una escultura más ellaborada, pa los contrafuertes del coru de la catedral; pal mesmu sitiu encargar a Nanni di Bancu otra estatua na que tendría de representar al profeta Isaías. Si compara dambes escultures repara una flexón del cuerpu na de Isaías que sigue siendo gótica y que paez nun tener una exa central, mientres, la del David de Donatello, presenta un contrapposto perfectu. Donatello realizar en mármol con un altor de 190 cm, la gran meticulosidad del acabáu recuérdanos la influencia qu'entá tenía l'autor del oficiu adquiríu mientres el so aprendizaxe nel taller de Ghiberti.
Esta obra nun s'hai de confundir con una versión posterior sobre la mesma tema del David que realizó en bronce. Nesti primera David tien una cara poca espresivu, con una corona de amaranto, símbolu profanu, y los miembros allargaos entá recordando l'estilu góticu tardíu, amuesa un allugamientu de contraste, col puntu de soporte nuna pierna, correspondíu con una torción del tueru opuesta, colo que forma'l clásicu contrapposto, el detalle de les manes indiquen un estudiu fondu d'anatomía. En 1416 foi treslladáu al Palaciu Vecchio y constituyóse como emblema de la ciudá, añedir una placa cola inscripción: «PRO PATRIA FORTITER DIMICANTIBUS ETIAM ADVERSUS TERRIBILISSIMOS HOSTES DII PRAESTANT AUXILIUM» «Los dioses dan soporte a la patria a la audacia contra los combatientes enemigos más tarrecibles» thumb|left|upright|[[San Xuan Evanxelista (Donatello)|San Xuan Evanxelista, nel Duomo, Florencia.]]
Ente 1409 y 1411 realizó la colosal figura sedente de San Xuan Evanxelista, qu'hasta 1588 ocupó una fornica na fachada antigua de la catedral, al llau del portal central, con otros trés evanxelistes d'autores distintos: San Marcos de Niccolò di Piero Lamberti, San Lucas de Nanni di Bancu, San Mateo de Bernardo Ciuffagni. Dende 1990 alcuéntrase asitiada nuna capiya del Duomo. Nesta obra Donatello dio espresión al so manierismu góticu tardíu y non yá coles referencies cruciaes cola noble postura de les antigües estatues, sinón buscando una verdadera humanidá na espresión de la cara del santu cola disposición frontera, probablemente influyíu pela cabeza del Xúpiter capitolino, costazos y torso geométricamente simplificaos acordies cola concepción semicircular, na parte inferior de la figura la estilización favorez una naturalidá más acentuada, les manes son realistes y el ropaje qu'envolubra les piernes aumenta los volúmenes de los miembros. La estatua cola so carga de fuercia contenida representó un importante modelu pal Moisés de Miguel Ángel.
Orsanmichele
thumb|upright|[[San Marcos (Donatello)|San Marcos.]] La ilesia de Orsanmichele, ye un edificiu que nel so orixe foi construyíu pa conventu d'una comunidá de monxes, más tarde utilizóse pa tribunal civil y dempués pa mercáu de ceberes, hasta ser destináu al cultu marianu. En 1366 les arcaes de la plaza fueron cerraes pol arquiteutu Francesco Talenti y en 1404 ordenóse que cada Arte de Florencia» (los gremios), asitiara nuna de los catorce forniques de les pilastres esteriores, la imaxe del so santu patrón. Asina Orsanmichele convertir nun llugar públicu d'esposición esterior a nivel de la vista. Les estatues, feches por distintes artistes y materiales, fuéronse treslladando, p'asegurar el so caltenimientu. La mayoría d'elles atópense na planta cimera de la ilesia, convertida nun muséu, inauguráu en 1996.
Donatello participó colos encargos del San Marcos pal Gremiu de los Filadores (1411-1413), el San Jorge pal Gremiu de los fabricantes d'armadures (1415-1417) y el San Luis de Tolosa pal de los Capitanes de la parte de los Güelfos (1422-1425).
San Marcos
San Marcos ta retratáu como un antiguu filósofu cola cabeza con barba y vistíu con una túnica anoyada a la cintura. La cara ta esculpíu con una espresión de seriedá digna y d'integridá espiritual, que recuerda la del San Xuan Evanxelista d'unos pocos años tras. La pierna izquierda de San Marcos, tien un nidiu enclín, nuna forma ponderada, pero nun quitar que l'actitú seya recta y solemne. El pequeñu xiru del cuerpu fai sobresalir llixeramente la figura de la fornica, evitando la rixidez d'una posición puramente frontera. La mirada del santu paez perdese nel horizonte. Cola manzorga, suxeta un llibru abiertu, que ye l'atributu clásicu de los evanxelistes. Michelangelo emponderó esta escultura diciendo, según Vasari:«nunca viera una figura col aire de tan bon home como esta y que si San Marcos tuviera realmente estes carauterístiques, entós podía creer ciegamente no qu'él escribiera».
La estatua foi privada del so llugar en 1941, pa protexela de los bombardeos de la Segunda Guerra Mundial y, nuevamente en 1977 de mano una restauración. Nesta ocasión llimpiaron les zones escurecíes, que tuvieren ennegreciendo la figura, por qu'apaeciera la pátina de bronce y consiguir una harmonización coles estatues de mármol y les de bronce de Orsanmichele, redescubrir nel modelu los restos del doráu nel pelo, la barba, les veres de la vestidura, el llibru y nel coxín onde sofita los pies la estatua. L'orixinal atopar nel muséu de Orsanmichele y asitióse una copia nel esterior.
San Jorge
thumb|upright|left|San Jorge.
El baxorrelieve en piedra de la base, probablemente añedíu dos años más tarde, foi talláu cola téunica de stiacciato; ye unu de los primeros exemplos d'una perspeutiva central de puntu de fuga, con calter horizontal y que converxe nel grupu central, cola representación de San Jorge salva a la princesa, sacáu de La lleenda dorada de Jacobus de Voragine. Les llinies de la capa, l'armadura del santu y les ales abiertes del dragón, que capten l'atención de la mirada del espectador, tán na llinia del estilu góticu tardíu. Pero la nueva concepción del espaciu, que paez estendese más allá del marcu del baxorrelieve, son tamién puntu de referencia, como tamién la innovadora función de la lluz que sobresal del puntu focal de l'aición.
San Luis de Tolosa
San Luis de Tolosa realizar en 1423 en bronce dorao; esta pieza atopar nel Muséu dell'Opera de la Santa Croce, pero orixinalmente taba nun tabernáculo diseñáu por Donatello. Esti tabernáculo pertenecía a los güelfos; cuando éstos perdieron poder, tener que vender, ente 1459 y 1460, foi mercada pola corporación gremial de los comerciantes, que camudaron la obra pol grupu escultóricu de La incredulidá de Santu Tomás d'Andrea Verrocchio. Como pudo reparase nuna restauración de la escultura de San Luis, la construcción foi fecha a base de pieces fundíes que se ensamblaban ente sigo, la mitra y el blagu pastoral pueden quitar como pieces sueltes y la mano derecha del santu en posición de bendicir, ye un guante vacíu.
Crucifixu
Hai otra referencia sobre un trabayu d'esta primer dómina, d'un crucifixu en madera policromada, que se noma nun informe de Vasari, por cuenta de una especial competición ente Brunelleschi y Donatello: Donatello ante esta cruel crítica convidó a Filippo Brunelleschi a producir un trabayu meyor que'l suyu. Ante'l crucifixu realizáu pol so amigu, Donato foi lleal y almitió que fuera vencíu.
El so datación asitiar ente 1406 y 1408 y como na so obra de los pequeños profetes, na so atribución hai delles duldes espresaes creyendo que puede ser realizáu por Nanni di Bancu, anque esta teoría nun tien grandes siguidores. El cuerpu del crucifixu de Donato ta realizáu según el deséu del comitente, la Orde de San Francisco, con una realidá del sufrimientu humanu y un patetismu pa llegar al pueblu llanu, reflexa l'agonía de Cristu, colo güeyos parcialmente abiertos, la boca abierta y el cuerpu relaxáu. Atópase na Basílica de Santa Cruz (Florencia).
Marzocco
Encargóse-y a Donatello la execución del Marzocco en 1419, con ocasión de la visita a Florencia del papa Martín V, pal so allugamientu na escalinata que conducía a les habitaciones papales de Santa Maria Novella. Un marzocco ye una escultura representando a un lleón, símbolu del poder popular na República de Florencia, y que Donatello supo sacar tola gran maxestá na descripción del animal heráldicu. En 1810 foi alzáu na Plaza de la Signoria y, más tarde, reemplazáu por una copia y treslladáu l'orixinal al muséu del Bargello.
Ente 1415 y 1426, realizó cinco estatues tallaes pal campanariu de la catedral: Profeta imberbe, Profeta pensatible (dambos en 1415), Sacrificiu de Isaac (1421), el Profeta Habacuc conocíu como Il Zuccone (1423-1425) y el Profeta Jeremías . Donatello caracterizó a los profetes de la torre acordies col modelu clásicu del orador. Estes estatues de midida más grande que del natural, sábese que yeren semeyes de ciudadanos reales, non idealizaos; el grandor y la dignidá de la persona ,vien dada pol xestu y pol efeutu del clarescuru de les plegues de les sos vestidures. Les escultures fueron treslladaes al Muséu dell'Opera del Duomo (Florencia) en 1937, asitiándose unes copies nel campanariu.
Profeta imberbe
El Profeta imberbe, ocupó una de les forniques de la cara del este de la torre campanariu, realizada en mármol blanco ente 1416 y 1418, debe'l so nome a la falta d'atributos iconográficos pa identificar al profeta que se refier, ta carauterizada con vestidures clásiques y la postura d'un orador, con una espresión na so cara de gran realismu. Les plegues de los sos vistíos son fondos pa consiguir un fuerte clarescuru, según amuesa unos fuertes y decidíos xestos na so manzorga pa señalar la cartela onde amuesa la so profecía.
El profeta pensatible
El Profeta pensatible, instaláu nel tercer orde del campanariu de la catedral, ye de 1418 y ta realizáu en mármol. Como pasa col Profeta imberbe, nun foi posible identificar al personaxe que representa. La so cara tien una gran semeyanza col San Marcos d'Orsanmichele, realizáu por Donatello pocu tiempu enantes. La so execución foi fecha con unos trazos qu'amuesen el grandor y la dignidá del representáu, col típicu xestu d'actitú pensatible fonda que lo consigue l'artista, llevando la mano derecha como si tuviera mesándose la barba.
Sacrificiu de Isaac
Ente toa esta serie d'escultures sobre profetes, descuella como esceición —por formar un grupu de dos personaxes— la del Sacrificiu de Isaac, representa Abraham nel actu del sacrificiu del so fíu Isaac, mientres los otros profetes tán con xestos meditativos y toos ensin identificar, nesti grupu alvierte'l movimientu na cabeza xirada de Abraham, como si tuviera pendiente de l'alvertencia del ánxel por que pare el so sacrificiu. Créese que na execución d'esta obra participó'l so ayudante Nanni de Bartolo.
Profeta Habacuc o Zuccone
El profeta Habacuc conocíu popularmente como il Zuccone (el calabacín), foi realizada la escultura p'asitiala nel llau norte del campanariu, una de la peores cares pa la so visualización, pero una vegada fecha la obra, los comitentes de la catedral quedaron tan satisfechos, que camudaron el so allugamientu al llau oeste, parte que queda en paralelu cola fachada de la catedral. Nesta escultura, Donatello, realizó la semeya d'un personaxe de Florencia llamáu Barduccio y que'l pueblu llamar Zuccone, esto ye, calabacín, pol so craniu allargáu y calvu y de equí tamién el nome popular de la escultura. Al profeta, Donatello representar con una estrema delgadez y con una llarga túnica por onde se-y aprecien los brazos desnudos con una escelente anatomía, lo más impresionante, ye'l calter que supo dar a la espresión de la cara, con un intensu realismo.
Profeta Jeremías
Esta escultura del profeta Jeremías, foi la postrera realizada por Donatello pal campanariu de la catedral de Florencia, onde s'asitió na mesma cara oeste que'l profeta Habacuc. Vasari nel so Le Vite cuenta que Donatello emplegó como modelu d'esta estatua a Francesco Soderini, un amigu florentín del escultor. La obra tien una gran espresividá na so cara y una muestra un efeutu xeneral de grandor y seriedá.
Relicariu de San Rossore
Pa la ilesia de Ognissanti (Florencia), encargóse-y en 1424, la obra d'un bustu relicariu de San Rossore, en bronce dorao, foi ellaboráu como un bustu de tipu «retrato romanu» del sieglu III. Caltener nel muséu nazionale di San Matteo en Pisa, onde foi treslladáu en 1591.
Obres en Siena
thumb|[[lauda sepulcral de Giovanni Pecci|Lauda sepulcral del obispu Giovanni Pecci na catedral de Siena.]] A partir de 1423 y mientres s'atopaba trabayando nos profetes pal campanariu de Santa Maria del Fiore, recibió l'encargu pa la decoración del bautisteriu de Siena, al llau d'otros artistes como Lorenzo Ghiberti, Jacopo della Quercia y Luca della Robbia.
Realizó unu de los relieves en bronce que correspuende al frisu de la pila bautismal, cola tema del Llacuada de Herodes. Nun primer planu espón, Donatello, la presentación de la cabeza degollada de san Juan Bautista a Herodes, apreciándose l'horror na so cara, qu'esto-y produz. Na parte derecha, en primer términu alcuéntrase Salomé. L'arquiteutura en perspeutiva del segundu planu, cola clásica arcada, fai ver una gran fondura, consiguida con un mínimu relieve, cola téunica del stiacciato. Esta perspeutiva central, foi usada por Brunelleschi, anque nesti relieve'l so aplicación convertir n'unu de los más importantes del primer Renacimientu.
Ante'l gran prestu de los comitentes, darréu, encargar la execución de dos escultures exentes, tamién en bronce y representando a La Fe y La Esperanza pa incorporales a la gran pila bautismal.
La lauda sepulcral de Giovanni Pecci, obispu de Grosseto, que morrió en 1426, foi encargada a Donatello pa la catedral de Siena, onde s'atopaba trabayando nel bautisteriu de San Juan d'esti templu. L'artista representó nun relieve en plata, la imaxe del obispu que foi realizada nun perfinu relieve, afaciéndose perfectamente na so disposición sobre'l pavimentu de la catedral.
Relieves
Una llarga serie de relieves trataos cola téunica del stiacciato realizó Donatello mientres tola so trayeutoria artística, como'l relieve de la Madonna Pazzi en mármol, encargu realizáu ente 1425 y 1430 pal Palazzo Pazzi florentín, nésti la perspeutiva vien dende la parte baxa, los planos son en gradación y con un drapeado de gran delicadeza. Esti tipu d'imaxe de la Virxe col Neñu de mediu cuerpu sería cada vegada más representada mientres el Quattrocento, acutada sobremanera pal cultu priváu.
La entrega de llaves a San Pedro pal altar de la capiya Brancacci (1425-1430), caltenida nel Victoria and Albert Museum de Londres, y el relieve de L'Asunción de la Virxe pa la tumba del cardenal Rainaldo Brancacci en Sant'Angelo a Nilo en Nápoles tán executaos col mesmu tratamientu. Ye posible que se tratara d'un pidimientu esplícitu del cardenal que taba bien venceyáu cola Basílica de Santa María la Mayor en Roma. Nesta ilesia vivir con intensidá la festividá de l'Asunción de la Virxe.
El Llacuada de Herodes en mármol de 1437, yá fuera tratáu este mesma tema, con material de bronce enantes. Nel de mármol, el tratamientu llega a un altu grau de sotileza y difuminación, que demuestra hasta que puntu llegara l'autor, col dominiu nel relieve, col resolución na dificultá de la representación de la parte arquitectónica, según nes figures que s'atopen almirando la danza de Salomé, enllena de sensualidá.
L'asociación con Michelozzo
En 1425 empecipióse l'asociación ente'l taller de Donatello y Michelozzo, que duró hasta finales de los años 1430, con una serie d'obres importantes en cooperación. Michelozzo, foi un bon escultor y arquiteutu y tenía diez años menos que Donatello, mientres Donatello foi un indiscutible maestru de la escultura. Michelozzo, antiguu discípulu de Brunelleschi, polo xeneral dedicar al resolución d'asuntos rellacionaos col aspeutu social cotidianu y l'arquiteutura.
Monumentos aciagos
thumb|upright|[[Tumba de l'antipapa Xuan XXIII, por Donatello y Michelozzo.]] De 1425 a 1427, Donatello trabayó con Michelozzo na Tumba de l'antipapa Xuan XXIII, nacíu como Baldassare Cossa, nel Bautisteriu de San Juan (Florencia), onde pidiera asitiárase'l so sepultura dempués de realizar diverses donaciones. Ta construyíu con un gran efeutu teatral, ente dos columnes cerca del altar mayor. Donatello, executó ensin dulda, la figura de bronce dorao del difuntu yacente sobre la so tumba, vistíu con ropes pontificales, sobre él hai una gran venera en semi círculu que contién una Virxe con Neñu, la parte cimera ta enmarcada por un dosel abiertu. Debaxo de la urna hai una llábana con relieves de dos putti que sostienen una cartela col nome y col númberu de cargos del difuntu, más embaxo atópense tres relieves cola representación de les Virtúes, la Fe, la Caridá y l'Esperanza. Esti monumentu sirvió como modelu pa otros del ambiente florentino, na basílica de la Santa Cruz (Florencia).
La gran tumba de Brancacci presenta un baldaquino y una composición inspirada na tradición napolitana del Trecento. El trabayu empecipiar en vida de Rainaldo Brancacci, y los artistes yá completaren alredor d'una cuarta parte del monumentu cuando se produció'l fallecimientu'l 5 de xunu de 1427. El trabayu nun ye innovador comparáu col monumentu funerariu del antipapa Xuan XXIII nel Bautisteriu de Florencia. Ye probable que Michelozzo fuera'l principal responsable de diseñu y construcción. El relieve de L'Asunción de la Virxe y les cariátides que sostienen el sarcófagu son atribuyíos a Donatello.
Púlpitu esterior de la catedral de Prato
thumb|Detalle d'un relieve del púlpitu de [[Prato (Toscana)|Prato.]] En xunetu de 1428, Donatello y Michelozzo consiguieron otru encargu de gran importancia, la creación del púlpitu esterior de la catedral de Prato, col enfotu de utilizalo pa la esposición de la reliquia de la Sagráu Cíngulo de la Virxe. Nel contratu, robláu por Michelozzo en nome de dambos, dáse-yos un plazu d'execución dientro de los siguientes quince meses, clausa que se degoló llargamente, yá que duró, magar les repitíes protestes de los comitentes, hasta finales de los años 1430. L'arquiteutura dar por unanimidá a Michelozzo y tolos relieves con putti a Donatello, siquier nel diseñu, una y bones la escultura constatóse que nun ye siempres de la mano del maestru, de xuru, dalgunes realizáronse polos numberosos ayudantes de que dispunxeron. Les escultures orixinales caltener nel Muséu dell'Opera del Duomo (Prato) y asitiáronse unes copies nel esterior. thumb|upright|left|Tabernáculo del Santu Sacramentu en [[San Pedro del Vaticanu.]] Nesti llargu periodu, los dos artistes realizaron otres obres amás de realizar un viaxe de siquier de dos años a Roma. Na seronda de 1432, unvióse-y una carta a Donatello, pa convencelos que tornaren a Prato. Sábese que mientres la so estancia en Roma, trabayaron siquier en dos obres: la llábana de Giovanni Crivelli na Basílica de Santa María en Aracoeli (1432) y el tabernáculo del Santu Sacramentu (c.1432) que foi un encargu del papa Eugenio IV pa la so capiya privada. Agora nel Muséu de l'Ayalga de la Basílica de San Pedro del Vaticanu.
Amenaciáu de ser castigáu con una multa, Donatello volvió a Florencia en mayu de 1433, dedicándose a numberoses obres qu'había dexáu incompletes, incluyíos la de los profetes del campanariu de la Catedral.
El semeya de Niccolò da Uzzano ye un bustu en terracota policromada, que data d'alredor de 1432, a la so vuelta del viaxe efeutuáu a Roma. Les semeyes en forma de bustu siguieron siendo utilizaos nel Quattrocento cola nueva concepción humanística qu'imponía la representación con gran paecencia física, pero tamién cola afirmación de la personalidá del retratáu. Según Leon Battista Alberti,l'artista tenía de carauterizar pero tamién establecer rellaciones harmonioses». Ye posible que'l pidimientu viniéra-y del propiu Uzzano, yá que foi unu de los encargaos de propone-y la realización de la tumba de l'antipapa Xuan XXIII. Sicasí, paez que peles llinia tan marcaes de la cara, foi realizáu a partir d'un mázcaru mortuoria. La calidá del modeláu comparar con delles escultures executaes por Donatello, como les de los profetes Habacuc y Jeremías.
La Florencia de los Médici
thumb|left|upright|Cosme de Médici de [[Pontormo|Jacopo Pontormo. Gran mecenes del Renacimientu italianu.]] Donatello foi contemporaneu de Cosme de Médici, que finó en 1465, solu dos años primero que'l gran escultor. Foi'l fundador del mecenalgu de los Médici. Amante del arte y de les ciencies, punxo al serviciu de les mesmes la so fortuna cola liberalidad d'un gran señor, toa Florencia siguió'l so exemplu. Gran coleicionista, fíxose aconseyar por Donatello col que entabló amistá y animó-y nes sos alquisiciones artístiques. Vasari ye testimoniu de l'amistá ente dambos, que se tuvieron mientres más de mediu sieglu y qu'evolucionó col tiempu nuna estima recíproca. De mozu tuvo na casa de Ruberto Martelli, familiar de los Médici, col so tratu atento y sumiso, ganóse'l so favor según tolos de los sos parientes. El prestíu social qu'adquirió Donatello, el fíu d'un cardador, demuestra lo que podía llograr un artista na Florencia del sieglu XV, hasta llegar a tener esa gran rellación col ricu y poderosu Cosme de Médici. Curiosamente, sicasí, nun se caltuvieron los documentos de los encargos direutos de la familia Médici a Donatello, pero son delles les escultures realizaes sol so patrociniu, ente elles, la decoración de la Sacristía Vieya, el David, Judith y Holofernes y la so última obra los púlpitos de San Llorienzo.
Nel so llechu de muerte Cosme, pidió al so fíu Pedro de Cosme de Médici, el cuidu de Donatello, ufiertándo-y una renta d'una facienda en Cafaggiolo. Pero a Donatello nun-y gustaba la vida nel campu, y muncho menos el cuidu que tenía de tener de la facienda, polo qu'arrenunció a tou. Pedro, entós, asignó-y una renta vitalicia en dineru efeutivo. A la muerte de Donatello, foi soterráu como tenía dispuestu Cosme de Médici, cerca del so mesma sepultura na ilesia de San Llorienzo.
Cantoría de Santa María del Fiore
thumb|300px|Cantoría de Donatello nel [[Muséu dell'Opera del Duomo (Florencia).]] De regresu del so segundu viaxe a Roma, Donatello robló'l contratu cola catedral de Santa Maria del Fiore de Florencia con fecha 10 de xunetu de 1433 pa realizar una de los dos cantorías o tribunes de les que quería disponer la ilesia. La primera, pa la instalación del órganu, pidióse la so realización en 1431 a Luca della Robbia, p'asitiala percima de la puerta de la sacristía de les Mises nel sureste del cruceru. La de Donatello tenía que tar dispuesta simétricamente, nel llau contrariu sobre la otra sacristía de los Canónigos y taba destinada pa los neños cantantes del coru de la catedral, foi terminada en 1439. Dambes tribunes caltiénense, los orixinales, nel Muséu dell'Opera del Duomo.
La tribuna amuesa la combinación d'arquiteutura, relieve y mosaicu policromu, entemecíu con motivos clásicos de dentellones y guirlandes. Fuelga sobre cinco fuertes ménsulas. Nos putti copiaos d'antiguos sarcófagos romanos, consigue'l máximu movimientu y espresividá gracies a la composición per mediu de llinies en diagonal de los pequeños cuerpos de los ánxeles, en contraposición cola verticalidá de les columnes de separación de les escenes.
Los pequeños ánxeles baillen alegremente, con distintes posiciones, nel frisu ente les columnillas, polo xeneral, representen los cantares n'allabancia a Dios:
Amás, los rellumos doraos brillantes de los mosaicos, acentúen la sensación de movimientu ya imaxinativa variedá de los elementos decorativos, del parapetu. Nada podría ser más distintu del aselu y compostura sele de la clásica tribuna opuesta de Luca della Robbia.
Coronaben, probablemente, el coru dos putti porta candelabros de bronce, que s'atopen nel Muséu Jacquemart-André de París.
Donatello diseñó'l vitral La Coronación de la Virxe, de cerca de cuatro metros de diámetru y entá visible dende la nave de la catedral de Santa Maria del Fiore nel óculu del llau este, del tambor de la cúpula. Nel círculu esterior vense querubinos y serafinos y l'escena central ye la Virxe recibiendo la Corona per parte de Cristu, dambos sentaos sobre tronos, esta tema taba bien espublizáu naquella dómina y amás bien rellacionáu cola Virxe María, a la que taba dedicada la catedral.
Anunciación Cavalcanti
thumb|left|Tabernáculo de la [[Anunciación Cavalcanti obra de Donatello.]] Cerca de 1435 realizó'l tabernáculo de la Anunciación pal altar Cavalcanti de la Basílica de Santa Cruz (Florencia). La obra amuesa una esviación del dinámicu estilu avezáu de Donatello, qu'equí creó una escena de gran dulzura y guapura.
La Anunciación, ta ensertada dientro d'un tabernáculo renacentista, compuestu por un basamento, col sofitu de dos ménsulas qu'amuesen los escudos de los Cavalcanti, familia emparentada con Cosme de Médici y que foi la que-y encargó la obra a Donatello. La rica ornamentación de toques doraos acentúa les llinies pero, nun inflúi de nenguna manera nel aselu y la concentración del alcuentru sacru.
Los dos protagonistes la Virxe y l'Ánxel, tán realizaos n'alto relieve y representaos nel momentu de l'apaición anxelical. La Virxe escucha con sorpresa moderada y con una reaición controlada. La so figura ta modelada según l'ideal anatómicu de los antiguos, pero supera l'arte antiguo na espresión d'una emoción más fonda. L'ánxel, arrodillado ante ella, mirar con cobardura y con dulzura, estableciendo un estrechu diálogu visual que fai la escena desaxeradamente llixera y viva.
Nun s'amuesa nenguna alusión al xardín zarráu (hortus conclusus) símbolu de la virxinidá de María, y tampoco l'ánxel lleva'l tradicional lliriu (símbolu de la pureza) según nun s'aprecia la disposición d'una cama, coses bastantes frecuentes nes representaciones de l'Anunciación mientres el Trecento y el Quattrocento. El símbolu iconográfico del palombu perteneciente al Espíritu Santu, tampoco ta presente.
Sacristía Vieya de San Llorienzo
La Sacristía Vieya foi una capiya funeraria de la familia de los Médici nel sieglu XV, construyíu por Filippo Brunelleschi ente 1421 y 1428 y decorada por Donatello a partir de 1428-29. Donatello empezó cola hestoria de San Xuan Evanxelista. El trabayu suspender mientres un tiempu, hasta'l so regresu de Roma en 1434 y Cosme de Médici del so exiliu en Padua, l'escultor reemprendió l'encargu del so proteutor y amigu, que se completó en 1443, añu de la salida escontra Padua de Donatello. Les obres de Donatello na sacristía, consistieron n'ocho tondos monumentales d'estuco policromado (diámetru de 215 cm), coles Hestories de San Xuan Evanxelista, patronu de la capiya, onde se tien en cuenta'l puntu de fuga ópticu colos espectadores que les contemplen dende embaxo. Los tondos colos rellatos de San Xuan Evanxelista (1428-1432) nes pechines de la cúpula, taben pintaos al estuco colos colores blancu, coloráu lladriyu y azul.
thumb|upright|Puerta de los Apóstoles.
Los tondos de los Evanxelistes, atopar nel centru de los arcos de cada unu de los murios de la sacristía, tán realizaos en estuco policromado, pero con una pintura más tradicional, con un mayor énfasis bicromático n'azul y blancu. Los personaxes tán representaos colos sos símbolos, llama l'atención l'allugamientu d'éstos sobre l'escritoriu de los evanxelistes. thumb|left|Los santos Cosme y Damián. Dos forniques sobre les puertes, tamién en estuco policromado, na derecha sobre la puerta de los Apóstoles, los santos Cosme y Damián y na esquierda, sobre la puerta de los Mártires, San Esteban y San Llorienzo. Tán realizaos colos colores similares de los medallones de los Evanxelistes, pero nesti casu añede les aureolas de los santos en doráu y dellos detalles remarcar en color negru. La cornisa qu'arrodia los nichos ta pintada con un color coloráu-marrón el fondu, faciendo destacar la decoración de dos ánfores antigües d'onde salen recímanos florales, nel centru cimeru alcuéntrase una concha de pelegrín dorada.
Dos puertes de bronce la Puerta de los Mártires y la Puerta de los Apóstoles, onde la representación de los personaxes en pareya, dientro de diez recuadros per puerta, carauterizar pol so dramatismu, yá que cada pareya polos sos xestos, miraes y actitúes dacuando paecen que tean aldericando de manera más sele y otres más animada. La tema xeneral paez que ye la multiplicidá de formes d'interaición humana, nel discutiniu del discutiniu intelectual y relixosa.»
David de bronce
thumb|Detalle del David de bronce realizáu por Donatello. Unu de los principales encargos de Cosme de Médici foi la obra del David realizada hacia 1440, p'asitiala nos xardinos del so palaciu de Florencia, onde permaneció hasta 1495, cuando Piero de Médici foi espulsáu de la ciudá y l'estatua treslladada al patiu del Palazzo Vecchio. Na actualidá atopar nel Muséu del Bargello.
Ye una obra representativa del Quattrocento italianu, cola esaltación del cuerpu humanu, que per primer vegada representábase desnudu en bronce, de tamañu natural, dende l'Antigüedá clásica. Donatello representó una gran conocencia de los clásicos xuníu al conceutu humanista de la renacencia, buscando la perfeición de la guapura nel cuerpu del nuevu David. El cuerpu ta modeláu por amplies y sencielles mases, con composiciones en diagonales, que demuestren la clara contorna de les sos llinies.
Atópase la escultura firmemente sofitada sobre la so pierna derecha, y el pie esquierdu sobre la cabeza de Goliat vencíu, con una pose marcadamente desdexada, onde s'amuesa una influencia clara del estilu de Praxíteles, que se conoz tamién como contrapposto.
Vasari na so descripción, describir como si d'un vaciáu del natural fora:« ... esi cuerpu ye tan natural, vívido y delicáu qu'a los artistes paez-yos que tien de ser moldiáu sobre'l cuerpu d'una persona viva».
Otres obres
Considerar a Donatello como un gran espertu na tema infantil, sobremanera na espresión de l'allegría de los neños como yá fixera nes tribunes de les catedrales de Florencia y del Púlpitu esterior de la catedral de Prato. Na figura del Amorcillo danzante guardada nel muséu Bargello, esá tratada como una tema clásica y con una interpretación de gran vivacidad y un magníficu realismu. thumb|upright|left|[[Atis-Amor nel Bargello.]]
Otra figura de bronce, bien asemeyada, foi-y encargada presumiblemente polos Doni, el llamáu Atis-Amor, que mientres enforma tiempu foi considerada una obra etrusca. La obra ta datada hacia 1440-1443 y caltiénse nel muséu del Bargello. Equí demostró Donatello la so gran conocencia de la iconografía y la mitoloxía, les amapoles sobre la petrina del pequeñu dios frixu Atis de la vexetación, son el símbolu del so amante Cibeles la Gran Madre, la culiebra que se retuerci nos sos pies ye un símbolu ctónico de la vida que soterrada vuelve renacer, el peñáu y los pantalones sosteníos a la manera frixa, recuerden l'orixe anatolio del cultu a Cibeles y Atis. La esposición de los xenitales, ye símbolu de xuru, de la eviración ritual a la que yeren sometíos los sacerdotes de la diosa Cibeles.
Un bustu de bronce de Mozu con camaféu colgáu al pescuezu, nel muséu del Bargello. Créese realizáu na dómina de los bronces del David y el Atis-Amor polo que se data enantes de la so partida a Padua. Posteriores historiadores fechar de los últimos años llaborables de Donatello.
Una de les últimes escultures realizaes enantes del so viaxe a Padua, foi'l San Juan Bautista de madera policromada, pa la ilesia de Santa María dei Frari en Venecia. Nuna restauración de 1973, atopóse una inscripción na obra cola fecha de 1438, qu'ayudó datala esautamente, yá que pol estilu de la escultura cola so fuerte espresión, datárase nun tiempu posterior rellacionáu cola Madalena penitente y non precisamente coles obres del David de bronce y el Amor-Atis realizaes pola fecha puesta al descubiertu de 1438. Una obra bien similar cola mesma tema, executó Donatello, abondo posterior hacia 1455, en bronce y pa la catedral de Siena.
La crucifixón en baxorrelieve de bronce con pátina dorada, ye conocida como la crucifixón Médici, por tar descrita por Raffaello Borghini, ente les pertenencies del Gran duque Francisco I de Médici, en 1584. El relieve ta compuestu cuasi d'una manera pictórica, el doráu en delles de les sos partes provoca un efeutu de lluces. Al pie de Cristu atopen les dos crucies de los lladrones, el de la derecha ta siendo claváu y se contorsiona pol dolor. Na parte inferior del relieve ta ocupada por una gran cantidá de personaxes, como soldaos, y muyeres esgarraes pol dolor, xente aisllada en sí mesma o llorando en silenciu. Datar hacia 1453-1456.
Una arrogante Cabeza barbuda de bronce nel Bargello, atribuyida a Donatello, ta asitiada sobre una peana barroca y pol so estilu considérase obra del maduror del artista.
Deceniu en Padua
En 1443, dende Padua llegar diversu encargos polo que treslladó la so residencia, dexando Florencia per un espaciu de diez años. Nesta nueva ciudá, Donatello atopó un ambiente pal so arte muncho más llibre que'l clasicismu humanista de Florencia.
Crucifixu de bronce
thumb|Una de les reconstrucciones posibles del altar mayor de la [[Basílica de San Antonio de Padua.]] thumb|Relieve de piedra policromada del Entierru de Cristu El so primer trabayu en Padua, ye'l Crucifixu de bronce pa la basílica de San Antonio. Realizar de tamañu natural y de xuru foi concebíu pal allugamientu independiente sobre'l coru, anque fuera incluyíu nel altar del Santu, que Donatello executó darréu. La cabeza tener inclinada escontra la derecha, con una espresión de sufrimientu na so cara y cola boca entreabierta nel so últimu sollutu, enantes de morrer. Les formes del so cuerpu tán modelaes armoniosamente y con detalle de les sos proporciones, Donatello imprimió tou la so conocencia de l'anatomía humana. El Cristu foi realizáu dafechu desnudu, pero na dómina del Barrocu añedióse-y un pañu de pureza tamién de bronce.
Altar mayor de San Antonio de Padua
Ante la resultancia escelente d'esta escultura, decidió encamentáse-y l'importante encargu pal altar mayor, gracies a una arrogante donación per parte de Francesco del Tegola, datáu'l 13 d'abril de 1446, pudo ser proyeutáu un gran grupu escultóricu en bronce que foi realizáu cola téunica de la cera perdida. Equí pudo esperimentar Donatello con más intensa llibertá y qu'aplicó magistralmente na ellaboración de toles escultures del altar. Esti altar foi escurríu pol escultor: Numberosos documentos atestigüen tou lo rellacionao col trabayu d'estes obres, sábese que s'arrodió de numberosos ayudantes ente ellos Urbanu da Cortona, Giovanni da Pisa, Antonio Chellini, Francesco del Valente y el pintor Niccolò da Pizzolo. El día de San Antonio, 13 de xunu de 1448, terminaes les escultures y relieves espónense dientro d'un modelu arquiteutónicu realizáu en madera, que la so parte definitiva, concluyir en 1450. En 1579 l'altar foi dafechu desmontáu pa ocupar el so llugar unu d'estilu barrocu y les escultures fueron distribuyíes por diversu puntos de la basílica. Trescientos años dempués en 1895, l'arquiteutu Camillo Boito entamó la so reconstrucción, incompleta y errada, de la estructura orixinal escurrida por Donatello.
Realizáronse diverses hipótesis pa la so nueva reconstrucción, pero ensin llegar a un alcuerdu, ente más de quince distintos soluciones, una de les que cunta con más creitu ye la de White Janson, onde s'amuesa l'altar en forma de paralelepípedu coronáu por un arcu como dosel descubiertu y columnes partiendo l'espaciu en trés partes onde s'asitiaríen les imáxenes sobre planos arronchaos, el planu central taría presidíu pola escultura de la Virxe y el Neñu, na que sigue Donatello el tipu d'imaxe de la Nikopoia bizantina, con llixeros cambeos como les esfinxes que flanquean el tronu. En dambos llaos, habría tres imaxe en cada unu, san Francisco, san Antonio, santa Justina, san Daniel, san Ludovico y san Prosdocimo. El grupu del Entierru de Cristu, ye l'únicu realizáu en piedra pal centru posterior del altar. El relieve qu'ocupa la parte central so la estatua de la Virxe ye'l del Cristu muertu, amuesa una figura cola espresión más contenida que'l del Crucifixu de bronce d'enriba del altar.
Los cuatro símbolos de los evanxelistes, realizaos en relieves de bronce, atopar nos llaos llaterales del altar. Otros dolce relieves, con un formatu de 58 x 21 cm, que representen a putti músicos partir en tol altar a los llaos de los principales relieves de mayor midida. Los relieves coles escenes de los milagros de san Antonio atópense alredor de tola base. El Milagru de la mula ta partíu ente tres arcos d'arquiteutura. El Milagru del fíu perdíu atopar nuna especie de circu, coles llinies oblicues de les escaleres qu'atraen la direición de la mirada del espectador escontra'l centru. El Milagru del corazón del avaro, tien una apertada narrativa qu'amuesa, los principales acontecimientos de la hestoria, con un movimientu de composición circular, realizáu con un finu relieve en stiacciato. Nel Milagru del ñácaru que fala, los personaxes principales tán asitiaos nel centru, mientres los arrodien en semicírculu les persones qu'asisten al milagru. La escena ta ambientada nuna arquiteutura en perspeutiva que representa los murios d'una ilesia toscana.
Monumentu ecuestre al condottiero Gattamelata
thumb|Estatua ecuestre de Gattamelata en Padua. El principal motivu de la so estancia en Padua foi l'alzar la estatua ecuestre del condottiero Erasmo de Narni, Gattamelata.
Consideráu como un monumentu más funerariu que pa glorificar al héroe, Donatello creó un cenotafiu, Representar, según la tradición del Trecento, como se realizara en pintura por Simone Martini (1328) nunos frescos del Palaciu Comunal de Siena y Paolo Uccello en 1436 nel cuadru pintáu de John Hawkwood (Giovanni Acuto) de la catedral de Florencia. Sicasí, na escultura de tema ecuestre nun se realizaba en sentíu monumental dende l'Antigüedá clásica, creyéndose que l'escultor tomó como modelu la de Marco Aurelio de Roma. Apréciase l'arte antiguo pol so tratamientu clásicu, siendo una de les sos escultures más influyentes n'otres posteriores realizaes por diversos artistes. Según Vasari:
La escultura presenta'l momentu nel que Gattamelata acaballa pausadamente, sobre'l so caballu (con clara evocación a los de San Marcos de Venecia). El personaxe mira de frente griespu y enérxicu, la so cara ta tratáu como una semeya romana. El conxuntu de caballeru y caballu tán asitiaos sobre un gran pedestal de dos pisos con relieves de angelillos dolientes y en dos de los sos llaos unes puertes de mármol, qu'asonsañen a los sarcófagos clásicos: les puertes de Hades.