cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sarcophilus harrisii
Taxonomía y xenética
thumb|left|Quexal d'un demoniu de Tasmania atopada nes cueves Jenolan, en [[Nueva Gales del Sur.]] Nos depósitos fósiles de piedra caliar de Naracoorte, Australia Meridional, dataos como pertenecientes al Miocenu, atopáronse especímenes de S. laniarius que yeren aproximao un 15% más grandes y un 50% más pesaos que los demonios modernos. Atopáronse especímenes más antiguos, d'unos 50-70 000 d'edá, en Darling Downs (Queensland) y en Australia Occidental. Nun ta claru si'l diañu modernu evolucionó de S. laniarius, o si dambos coesistieron; Richard Owen abogó por esta últimu hipótesis nel sieglu XIX, basándose en fósiles atopaos en 1877 en Nueva Gales del Sur. Grandes güesos, atribuyíos a S. moornaensis, atopáronse en Nueva Gales del Sur, y conxeturóse qu'estos dos especies estinguíes de mayor tamañu pueden ser cazadores y carroñeros. Sábese qu'había dellos xéneros de tilacinos fai millones d'años, con especies de distintos tamaños, onde les más pequeñes taben más dotaes pal forrajeo. Dada les semeyances ente'l demoniu y el tilacino, la estinción de xéneros coesistentes de tilacinos citóse como prueba pa sofitar una hestoria análoga pa los demonios. Especulóse que'l menor tamañu de S. laniarius y S. moornaensis dexó-yos afaese a les condiciones cambiantes con mayor eficacia y sobrevivir mientres más tiempu que los tilacinos. Yá que la estinción d'estos dos especies producióse cuando los humanos yá habitaben Australia, la caza y baltar per parte de los humanos tamién se citen como posibles causes. Los críticos d'esta teoría señalen que como los indíxenes australianos namái desenvolvieron búmerans y llances pa la caza hai unos 10 000 años, una cayida importante nes poblaciones por cuenta de la caza sistemática ye pocu probable; tamién señalen que les cueves habitaes por aboríxenes contienen una baxa proporción de güesos y pintures rupestres de demonios, lo que podría ser una indicación de que nun formaben parte significativa del estilu de vida indíxena. Per otra parte, un informe científicu de 1910 afirmó que los aboríxenes preferíen la carne de los herbívoros más que la de los carnívoros. Otra de les principales teoríes sobre la estinción apunta a que foi pola mor del cambéu climáticu provocáu pola dómina glacial más recién.
Ryoya Ito
Ryoya Ito (伊藤 遼哉, ) ye un futbolista xaponés.
Tudela
La Mejana
Aportase por una puerta mil veces dibuxada y pintada, que na parte cimera atópase una fornica cola imaxe de la patrona de Tudela: Santa Ana.
Abonden les xotes navarres onde se pronuncia'l so nome. Ye un llugar bien queríu polos tudelanos y tudelanas.
Sarcophilus harrisii
Taxonomía y xenética
Ente que los dingos tán consideraos como la principal causa pa la desapaición de los demonios del continente, otra teoría afirma que la causa foi la creciente aridez del continente, y que la población de Tasmania nun se vio tan afeutada yá que el clima caltúvose fríu y húmedu; acordies con esta teoría, el dingo sería solo una causa secundaria.
Tudela
Deportes
Tudela tien dellos centros deportivos: Dellos clubes deportivos de Tudela:
Sarcophilus harrisii
Taxonomía y xenética
Como'l diañu ye'l pariente más cercanu del tilacino, especulóse sobre la posibilidá d'alicar al estinguíu tilacino por aciu la combinación d'ADN tomáu de muestres d'estos animales esistentes nos museos, con óvulos de diaños actuales.
Tudela
Antroxu de Tudela
Los «zipoteros» tuvieron de ser personaxes bien populares en distintes llocalidaes de la Ribera de Navarra. Esta figura foi rescatada nel antroxu de Tudela en 1989, que tras tres décades ensin celebrar esta fiesta volvió faese en 1983. Sicasí, el desfile de los «zipoteros» peles cais de la capital ribera ye una tradición bien remota, que yá recoyó Yanguas y Miranda nos sos escritos sobre la tradición del antroxu de Tudela y el personaxe del zipotero. El «zipotero» visti pantalón blancu, faxa colorada, camisa de color, sobrecamisa azul, una mázcara blanca, un pañuelu anoyáu nos cuatro esquines pa la cabeza y, como complementu, una vara con unos cascabeles y una botana. El «capirote» ye un personaxe de nueva creación qu'encabeza'l cortexu. Lleva la cara cubierta, un altu gorru y una vara con dos llueques.
El Volatín (d'interés turísticu nacional)
Les tradicionales ceremonies del Ángel y del Volantín, escurrieron siempres xuntes na fiesta y en #el costume tudelana dende'l so entamu, que se considera probable nel s. XIII o XIV.
Sarcophilus harrisii
Taxonomía y xenética
El xenoma del demoniu de Tasmania foi secuenciáu en 2010 pol Institutu Sanger de Cambridge. Tien ente 2,89 y 3,17 gigapares de bases (Gb) y al igual que tolos dasiúridos, el demoniu tien 14 cromosomes. El conteníu en C+G ye d'un 36,4%, valor asemeyáu al que s'atopa n'animales filoxenéticamente cercanos como'l oposum. Identificáronse nel xenoma 18.775 xenes que codifican pa proteínes, 1.213 d'ellos ensin ortólogo en oposum o humanu. Tamién s'identificaron unos 363 miRNAs nel so xenoma. Tienen una baxa diversidá xenética en comparanza con otros marsupiales y carnívoros placentarios australianos. Los biltos de cáncer facial tán produciendo un aumentu del endocruzamiento (cruzamientu internu o consanguíneu). Una subpoblación de demonios nel noroeste de la islla ye xenéticamente distinta d'otros demonios, pero nun hai un intercambiu ente los dos grupos.
Tudela
El Volatín (d'interés turísticu nacional)
El día de Sábadu Santu, a les 10 de la mañana, un moñecu o pelele de madera, colos sos miembros articulaos, vistíu con un paxellu qu'intenta resumir lo más comentao na ciudá esi añu y con un puru-petardu na boca recibe asustáu al encargáu que pon fueu al dichu petardu.
Sarcophilus harrisii
Estáu de caltenimientu
upright|thumb|Ilustración realizada en 1808 por [[George Prideaux Robert Harris|George Harris na que se representa un demoniu de Tasmania y un tilacino.]] Llargamente distribuyíu a lo llargo del continente australianu mientres el Pleistocenu, menguara y quedó acutáu a tres poblaciones relictas a mediaos del Holocenu, hai aproximao 3000 años. Dalgunes pintures rupestres y un únicu restu fósil atopáu cerca de Darwin indiquen la esistencia d'una población septentrional, y restos atopaos nel sureste indiquen una población al sureste, que s'estendía dende'l marxe esti del ríu Murray a la redoma de Port Phillip, en Victoria; esta población estender pel norte de Victoria y Nueva Gales del Sur. La medría del nivel del mar mientres l'Holocenu tamién contribuyó a la separación de poblaciones en Tasmania. El tercer grupu taba alcontráu al suroeste d'Australia Occidental, anque los restos fósiles d'esti allugamientu resultaron revesosos. Al igual qu'otros munchos animales nativos, los antiguos demonios yeren de mayor tamañu que los sos descendientes actuales. En 1972 atopóse un diente de diañu al pie d'un cantil cerca de la ciudá de Augusta, n'Australia Occidental, y datar como d'una antigüedá de 430±160 años, un datu utilizao y citao en numberoses ocasiones dende entós. Sicasí, l'arqueólogu australianu Oliver Brown punxo n'entredichu esi datu, indicando que la incertidume de los autores sobre los oríxenes del diente pon en duldes la so edá, especialmente teniendo en cuenta qu'otros restos siguen dataos hasta la fecha como de 3000 años d'edá.
Tudela
El Volatín (d'interés turísticu nacional)
El tornu al que ta suxetu'l moñecu empieza a movese d'esquierda a derecha y viceversa dando llugar a que'l Volatín o Judas a quien representa, vaya dando vueltes y más vueltes cayendo al suelo cachos de traxe. Asina llegó hasta nós ta senciella ceremonia que recuerda la muerte desesperada de Judas, l'Apóstol qu'apurrió al maestru a los sos enemigos.
La Baxada del Ángel (d'interés turísticu nacional)
Tan antigua como'l Volatín ye la Baxada del Ángel, asina llamada porque un neñu o neña (mientres sieglos foi un neñu, pero en 2007 decidióse que les neñes tamién podíen faer l'actu) vistíu d'ánxel, suspendíu nuna maroma, ye lleváu per mediu d'un tornu, al traviés de l'actual plaza de los Fueros, hasta llegar a onde, a carranquina, tienen la imaxe de la Virxe, cubierta la so cabeza con un velu negru, en señal de la murnia que-y causaba la muerte del so fíu Xesucristo. El neñu quíta-y el velu en señal d'allegría pola resurrección de Cristu.
Sarcophilus harrisii
Estáu de caltenimientu
Les causes de la so desapaición del continente nun tán clares, pero paez que la so decadencia coincide cola espansión pol continente de los dingos y los aboríxenes australianos. Sicasí desconozse si la competencia colos dingos, la caza direuta o los cambeos causaos pola creciente población humana, quién hai 3000 años yá utilizaben tou tipu de hábitats a lo llargo del continente, o una combinación los trés factores; los demonios yá coesistieren colos dingos nel continente mientres aproximao 3000 años. Brown tamién propunxo que l'importante cambéu nos patrones de movimientu mientres l'Holocenu de les corrientes marines na zona intertropical, que al diañu, como carroñero con una vida útil curtia, podría ser bien sensible a esti cambéu. En Tasmania, onde nun había dingos, los marsupiales carnívoros inda yeren activos cuando llegaron los europeos al continente. Conozse la exterminación del tilacino tres de la llegada de los europeos, pero'l demoniu de Tasmania tamién se vio amenaciáu.
Los tilacinos alimentar de diaños, y los diaños atacaben a mozos tilacinos, y los diaños pueden bastiar la estinción del tilacino. Mientres esistió'l tilacino, amás de los diaños que cazaben, tamién pueden haber ejercicio presión sobre los medios de sobrevivencia del diañu, compitiendo polos xoriles y los escasos alimentos. Especulóse que los diaños pueden habese vueltu más predadores y ocupáu árees d'aición más grandes pa enllenar la vacante dexada pol tilacino.
Tudela
La Baxada del Ángel (d'interés turísticu nacional)
Esta fiesta, anque pudo celebrase en dellos llugares más namái se caltién con carauterístiques similares en Aranda de Duero (Burgos), Alfarrasí (Valencia) y Peñafiel (Valladolid).
Sarcophilus harrisii
Estáu de caltenimientu
L'alteración del hábitat puede dexar espuestes los xoriles onde les madres críen a los sos mozos. Esto aumenta la mortalidá, una y bones la madre dexaría'l desarimáu xoril colos sos pequeños suxetos al llombu, faciéndolos más vulnerables.
Tudela
Fiestes de San Juan
Celebranse nel barriu de Lourdes na fin de selmana más próxima al día de San Xuan dende 1977. Les fiestes empiecen en vienres, col llanzamientu del cohete anunciador. Siguíu d'esto va en pasacalles acompañaos polos xigantes y los cabezudos de la Comparse Perrinche. D'esta miente llégase a la casa del Donante del Roscu de San Juan, que cada añu #facer una persona distinta. Faíse-y un baille y tou termina por güei. El sábadu #llevantar colos Auroros de San Juan, y pela mañana hai ensame d'actividaes. Pela tarde faise'l Paloteado de San Juan (un amiestu de baille y teatru), precedíu pol desfile de la Guardia d'Honor de los Alabarderos de San Juan Bautista y la procesión del Santu. Pela nueche hai fueos artificiales, verbena y la famosa foguera de San Juan. Nel domingu acaben les fiestes con un grandiosu espectáculu de xigantes mañana y tarde y cola traca final.
Sarcophilus harrisii
Estáu de caltenimientu
El cáncer polo xeneral ye una causa común de muerte nesta especie. En 2008 atopáronse altos niveles de productos químicos potencialmente canceríxenos ente los demonios. Les resultancies preliminares de les pruebes solicitaes pol gobiernu de Tasmania sobre los productos químicos atopaos nel texíu graso 16 diaños amosaron altos niveles de polibromobifenilos (BB153) y niveles «razonablemente altos» de decabromodifenil éteres (BDE209).
Tudela
Romeríes
Del Cristu: De Santa Quiteria: Otres Fiestes.
Sarcophilus harrisii
Estáu de caltenimientu
Posiblemente por cuenta d'epidemies, produciéronse siquier dos importantes cayíes de población d'esta especie, una en 1909 y otra en 1950. Nos años 1850 yá se calificó como escasu.
Tudela
Romeríes
San Pedro Antroxos: Selmana de la Verdura Navidá
Ociu
Tudela cunta con una bona ufierta gastronómica na que pueden tastiase les sos magnífiques verdures de temporada.
Sarcophilus harrisii
Estáu de caltenimientu
En 2005 la especie foi clasificada como vulnerable acordies cola Llei de Proteición d'Especies Amenaciaes de Tasmania, y en 2006 cola Llei Proteición del Mediu Ambiente y Caltenimientu de la Biodiversidá d'Australia, lo que significa que taría clasificáu como en «permediu» de peligru d'estinción. La UICN na so Llista Colorada clasificaba al diañu de Tasmania como especie so esmolición menor en 1996, pero en 2009 lo reclasificó como especie en peligru d'estinción.
Tudela
Ociu
Tamién cunta col polígonu d'Ociu y Comerciu de la Barrena nel que pueden atopase cines y llugares pa dir de compres, según discoteques y restoranes de «fast food».
Sarcophilus harrisii
Caza
Los primeros colonizadores de Tasmania comíen estos animales, y describieron el sabor de la so carne como similar a la de xata. Como se creía que los demonios atacaríen y mataríen al so ganáu, posiblemente por cuenta d'habelos vistu comiéndose oveyes débiles o enfermes, yá en 1830 introducióse un sistema de pagos pa erradicarlo de les faciendes rurales. Sicasí, estudios recién consideren que la verdadera causa de les perdes de ganáu yeren les probes polítiques de xestión de les tierres y los perros selvaxes. En dómines anteriores, la caza de oposums y ualabíes pola so piel yera un gran negociu —en 1923 supunxo la muerte d'unos 900 000 animales— y tuvo tamién de resultes la caza pol sistema de pagos de diaños, yá que se consideraba que yeren una importante amenaza a la industria de la piel, anque en realidá los cuoles yeren más espertos na caza de los animales antes mentaos. Mientres los siguientes 100 años, la caza con trampes y l'envelenamientu llevó a la especie en cantu de la estinción.
Tudela
Ociu
Ente Tudela y Tarazona escurre la Vía Verde del Tarazonica sobre l'antiguu trazáu del ferrocarril que xunía dambes poblaciones.
Sarcophilus harrisii
Caza
Tres de la muerte d'últimu tilacino en 1936, el demoniu de Tasmania recibió proteición llegal en xunu de 1941, y la población foi recuperándose amodo. Nos años 1950, a la vista d'informes qu'amosaben una medría del so númberu, concediéronse dellos permisos pal so caza dempués de delles quexes de daños nel ganáu. En 1966 emitiéronse permisos que dexaben el so envelenamientu, pero delles tentatives que surdieron intentando derogar la so estatus llegal de proteición nun espolletaron. Mientres esa dómina los ecoloxistes empezaron a faese oyer, sobremanera porque les investigaciones científiques apurrieron nuevos datos qu'indicaben que l'amenaza de los demonios pal ganáu fuera notoriamente esaxerada. Tres un repique demográficu, la so población puede algamar el so puntu culminante a principios de los años 1970; en 1975 informóse que se taben faciendo más visibles, posiblemente por cuenta de un escesu de población y la consiguiente falta d'alimentu. En 1987 hubo otru informe d'escesu de población y de daños al ganáu. Al añu siguiente, Trichinella spiralis, un parásitu que mata animales y puede infestar al home, foi afayáu en dellos demonios y desamarróse una cierta llerza ente la población hasta de que los científicos aseguraron que'l 30% de los demonios portar, pero que nun podíen tresmitilo a otres especies. Los permisos pa la so caza controlada dexaron d'emitise nos años 1990, anque la matanza illegal sigue en cierta midida, y que puede ser inclusive llocalmente intensa, lo que se considera un problema sustancial pa la sobrevivencia de la especie. A mediaos de los años 1990 matáronse aproximao 10 000 demonios cada añu.
Foinos
El descensu del númberu de demonios supón un problema ecolóxicu, yá que la so presencia nel ecosistema del monte tasmano considérase que previen l'establecimientu del foín colloráu (Vulpes vulpes), introducíu de forma illegal en Tasmania ente finales del sieglu XX y principios del XXI, y llindó la presencia de foinos y gatos y perros selvaxes, porque los demonios comen la carroña qu'alimentaría a estos animales, amás de que maten foinos adultos y nuevos nos sos xoriles. Los foinos son una especie invasora problemática en tolos demás estaos australianos y, d'establecese en Tasmania, enzancaríen la recuperación del demoniu y alimentaríense d'otres munches especies vertebraes de la isla. Créese que los demonios nuevos seríen vulnerables a la depredación del foín coloráu, y que los diaños y los foinos seríen competidores direutos pol hábitat y los xoriles. Una forma habitual nos intentos de detener la introducción del foín coloráu ye utilizar cebos de carne a los qu'añeden fluoroacetato de sodiu. Como los demonios y otros animales nativos tamién pueden trate atraíos pola carne envelenada, ésta asitiar nunos dispositivos eyectores conocíos como M-44 o «trampes de cianuru», que fueron afeches de cuenta que la fuercia y la xeometría del quexal necesariu p'activales encaxara cola de los foinos, pero non cola de les especies natives. Los foinos inda nun tán lo suficientemente establecíos en Tasmania como pa plantegar una amenaza significativa pal demoniu de Tasmania.
Atropellos
thumb|Señal de tráficu que previen a los conductores sobre la presencia de demonios pela redolada. Los vehículos a motor son una amenaza pa diverses poblaciones alcontraes pocu numberoses de mamíferos tasmanos, y un estudiu de 2010 amosó que los demonios yeren particularmente vulnerables. Un estudiu de nueve especies, la mayoría marsupiales d'un tamañu similar, concluyó que los demonios yeren de los más difíciles de ver polos conductores, y asina poder evitalos; con lluces llargues o de carretera, los demonios teníen la distancia de descubrimientu más baxa, lo que rique un amenorgamientu del 20% de la velocidá por que un conductor evite a un demoniu. Coles lluces curties o d'encruz, los demonios asitiábense como los séptimos peores en términos de distancia de descubrimientu. Pa poder evitar pillalos, el conductores tendríen que circular colos sos vehículos en redol a la metá de la llende de velocidá habitual nes zones rurales. Un estudiu realizáu nos años 1990 sobre una población alcontrada de diaños nun parque nacional de Tasmania rexistró un amenorgamientu del 50% de la población tres la meyora de la carretera de gravilla d'accesu, que foi revistida con asfaltu y enanchada, y producióse un gran aumentu de muertes causaes por vehículos a lo llargo del nuevu vial, probablemente debíu a la medría de la velocidá de circulación,; tamién se cree qu'otru motivu podría ser que los animales yeren más difíciles de ver contra l'asfaltu escuro en cuenta de la grava de color claru. El demoniu y el cuol son especialmente vulnerables una y bones de cutiu traten de recuperar otros animales atropellaos pa come-y los y muévense a lo llargo de les carreteres. Pa solliviar el problema, tomáronse midíes d'amenorgamientu de velocidá del tráficu, abriéronse caminos artificiales qu'ufierten itinerarios alternativos pa los demonios, empecipiáronse campañes d'educación, ya instaláronse reflectores lluminosos pa poder ver los vehículos que s'averen. Comprobóse qu'estes midíes menguaron los atropellos. Los demonios son de cutiu víctimes d'atropellos mientres tán recuperando de la carretera otros animales atropellaos; el trabayu del científicu Menna Jones y un grupu de voluntarios conservacionistas retirando animales muertos de la carretera supunxo un amenorgamientu significativu en muertes causaes por vehículos ente los demonios. Nel periodu 2001/2004 calculóse que 3392 diaños (ente'l 3,8 y el 5,7% de la so población), morrieron víctimes d'atropellos por vehículos.
Tudela
Lleenda de Santa Quiteria
Añu 1683. L'agua cayía intensamente sobre Tudela y el cerciu racheado barría ensin piedá les cais de la ciudá cuando, presa del deliriu propiu de la rabia, la moza María Arróniz (fía de Miguel Arróniz y Petronila Marsella) vistida con un llixeru camisón, suxetando un candil, crució les puertes de la llocalidá y enfusóse nel campu, perdiéndose na escuridá. Semanes antes, un perru mordiéra-y al volver a casa dempués de los oficios y, de magar, permaneciera postrada en cama. Al notar la so ausencia, los familiares salieron a buscala desesperaos, preguntaron a los vecinos y, ante la falta de noticies, #entamar en cuadrielles xunto colos alguaciles pa dar con ella.
Sarcophilus harrisii
Tumor facial
thumb|El DFTD causa que se formen tumores na cara y en redol a la boca, qu'interfieren na so alimentación y finalmente terminen cola muerte del animal por inanición. Reparáu per primer vegada en 1996, el tumor facial de los demonios de Tasmania (Devil facial tumour disease, DFTD) afaró la población d'esta especie, con un amenorgamientu envaloráu de más del 60% de los sos individuos ente 1996 y 2010, y más d'un 80% ente 1996 y 2016. La mariña occidental y el noroeste del estáu son les úniques zones onde los diaños caltiénense llibres d'esta enfermedá. Los diaños infestaos muerren a los 12-18 meses tres la infeición.
Tudela
Lleenda de los oficios
miniaturadeimagen|184x184px|Unu de los canecillos de la ilesia de la Madalena Esiste la lleenda de que na ilesia de la Madalena (románica, del sieglu XII), na so entrada principal, hai unos canecillos que representen a los oficios carauterísticos de la edá media: canteru, pastor, llabrador, músicu, etc., y que'l día que se va a bautizar a un neñu/a, el padrín que lleva en brazos a la criatura pasa per debaxo del canecillo del que quier que sía'l neñu de mayor.
Sarcophilus harrisii
Tumor facial
Les poblaciones selvaxes de demonios de Tasmania tán siendo estudiaes pa siguir la espansión de la enfermedá y p'identificar cambeos nel so prevalencia. Esta vixilancia inclúi atrapar demonios n'árees definíes pa verificar la presencia de la enfermedá y determinar el númberu d'animales afeutaos. Al visitase la mesma área repetidamente puede caracterizase la espansión de la enfermedá nel tiempu. Establecióse que los efeutos al curtiu plazu de la enfermedá pueden ser desastrosos. El siguimientu al llargu plazu en múltiples zones va ser esencial pa establecer la persistencia de la enfermedá y si les poblaciones podrán recuperase d'ella. El trabayu de campu dexa verificar la efeutividá del métodu de combate actual, que consiste n'atrapar y sacar del so mediu a los exemplares contaminaos. D'esta forma, inténtase llograr que más diablos sobrevivan hasta la edá de reproducción.
Un estudiu publicáu en Proceedings of the National Academy of Sciences el 27 de xunu de 2011, aconseya escoyer un grupu de cría xenéticamente diversu, definíu por secuenciación del so xenoma, como midida pal so caltenimientu. En 2011, consideróse qu'esta actuación costaría unos once millones de dólares.
Linn Persson
Linn Persson ye una deportista sueca que compite en biatlón.
Participó nos Xuegos Olímpicos de Pyeongchang 2018, llogrando una medaya de plata nel relevu femenín.
Lonchothrix emiliae
Lonchothrix emiliae ye una especie de royedor de la familia Echimyidae.
Distribución xeográfica
Alcuéntrase en Brasil.
Marganell
Marganell ye un conceyu de Cataluña, perteneciente a la provincia de Barcelona, na comarca del Bages. Según datos de 2011 la so población ye de 311 habitantes. Inclúi los nucleos de Cal Jenet, Raval del Cisó, Pla de Roldos, El Casot, La Calsina.
Historia
Apaez citáu sol nome de Marganello en documentos de 867. Formó parte del castiellu del Marro, del que nun queden restos, a partir del 901.
Escudu
L'escudu de Marganell definir pol siguiente blasón: ''Escudu losanjado: d'azur, una arpa d'oru acompañada de 3 cantares rodaos malordenados d'argén. Por timbre, una corona mural de pueblu.''
Foi aprobáu'l 5 de xunetu de 1996. L'arpa simboliza a Santa Cecília de Montserrat, abadía que foi'l centru tradicional del conceyu; ello ye qu'este yera l'antiguu nome oficial de Marganell. Los cantares rodaos o quixarros, aluden al martiriu de San Esteban (Sant Esteve), patrón del pueblu.
Cultura
L'edificiu más destacable dientro del términu municipal ye'l monesteriu de Santa Cecília de Montserrat del que destaca la so capiya románica. El monesteriu tuvo activu hasta que se construyó'l nuevu cenobiu de San Benitu de Montserrat en 1952 nel que mora una comunidá de monxes benedictines. La ilesia parroquial ta dedicada a San Esteban y apaez en documentos de 1143. El templu orixinal quedó destruyíu en 1936. L'edificiu actual ye de 1945.
La fiesta mayor tien llugar nel mes de setiembre. Otra fiesta tradicional ye la festa del panellet que se celebra nel mes de mayu. Mientres esi día, que tien el so orixe nel sieglu XVII, bendícense paninos y realícense diversos actos populares.
Economía
La principal actividá económica del conceyu ye l'agricultura, destacando'l cultivu de ceberes. El pueblu ye conocíu pola ellaboración de mató, quesu fresco típicu catalán, que se realiza con lleche de vaca cuayada. Ellaboráu artesanalmente nel conceyu, que diariamente ye unviáu a Barcelona y tamién vendíu nel pequeñu mercáu de Montserrat (allugáu nel Mirador de los apóstoles dientro de la cortil de l'Abadía) onde tamién s'ufierten productos que provienen de los sos güertos y les sos granxes.
Xavalina
La xavalina ye una llanza diseñada p'arroxala. Emplegada polos cazadores prehistóricos y polos guerreros en combate. En munches sepultures de guerreros celtíberos afayáronse xavalines de fierro y nel tapiz de Bayeux representase una batalla con xavalines llanzaes al aire escontra l'exércitu enemigu. Pa da-yos mayor fuercia, puxu y recobrales depués d'arroxaes, amarrábense delles en metanes con una correa unida tamién al soldáu que se conoz col nome de amientu, del llatín améntum.
Anguaño emplégase en competiciones atlétiques.
Menes antigües de xavalina:
Ducáu de Carniola
El Ducáu de Carniola (n'eslovenu: Vojvodina Kranjska; n'alemán: Herzogtum Krain) foi una unidá alministrativa del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu y de la Monarquía de los Habsburgu dende 1364 a 1918. La so capital yera Liubliana. El ducáu tenía una área de 9.990 km² y una población de 510.000 habitantes.
Historia
Dempués de la muerte del duque Enrique de Carintia en 1335 ensin herederu en llinia masculina, la so fía Margarita solo pudo caltener el condáu del Tirol, ente que l'emperador Lluis IV de Baviera trespasó'l Ducáu de Carintia xunto cola marca de Carniola al duque austriacu Alberto II von Habsburgu. El so fíu Rodolfo IV apurrir a sigo mesmu'l títulu de "Duque de Carniola" en 1364. Dempués de la so muerte como resultáu de les lluches ente los sos hermanos menores Alberto III y Leopoldu III, pol tratáu de Neuberg de 1379, Carniola convertir en parte d'Austria Interior gobernada dende Graz por Leopoldu, antecesor de la llinia de los Habsburgu de Leopoldu. En 1457 los territorios d'Austria Interior fueron axuntaos col Archiducáu d'Austria sol gobiernu del emperador Federico III d'Habsburgu. Cuando en 1564 morrió Fernandu I, descendiente de Federico, Carniola foi dixebrada nuevamente de los territorios d'Austria Interior sol gobiernu del fíu de Fernando, l'archiduque Carlos II. En 1619 el fíu de Carlos II, l'emperador Fernandu II d'Habsburgu, heredó toles tierres de la dinastía y dende entós el ducáu convertir en parte constituyente de la Monarquía de los Habsburgu. thumb|left|200px|Escudu d'armes de Carniola, [[Hugo Gerhard Ströhl.]] Napoleón tres el tratáu de Schönbrunn constituyó les provincies Ilirias, mientres curtiu tiempu, cola unión de los territorios de Carniola, Carintia, Croacia, Gorizia y Gradisca, y Trieste. El Congresu de Viena de 1815 restituyó les Provincies Ilirias al Imperiu austriacu. Carniola entós formó la parte central del territoriu de les Habsburgu del reinu de Iliria que la so capital yera tamién Liubliana. Les sos fronteres llindaben al norte col Ducáu de Carintia, col Ducáu d'Estiria al nordeste, el reinu de Croacia y Eslavonia al sur y sureste, y col condáu de Gorizia y Gradisca y Istria al oeste.
Tres l'abolición del reinu de Iliria en 1849, el Ducáu de Carniola foi constituyíu por rescripto de 20 d'avientu de 1860, y por patente imperial de 26 de febreru de 1861, modificáu pola llexislación de 21 d'avientu de 1867, concediendo'l poder al parllamentu llocal pa promulgar toles lleis ensin acutar a la dieta imperial, na que yera representada por once delegaos, de los cualos dos escoyíos polos terratenientes, trés peles ciudaes, pueblos y xuntes comerciales ya industriales, cinco polos pueblos comunales, y unu pola curia por aciu votu secretu. La cámara llexislativa consistía nuna sola cámara de trenta y siete miembros, ente los cualos el príncipe-obispu sentar d'oficiu. L'emperador convocaba la cámara llexislativa y yera presidida pol gobernador. Los terratenientes escoyíen diez miembros; les ciudaes y pueblos, ocho; les xuntes comerciales ya industriales, dos; los pueblos comunales, dieciséis. Les competencies de la cámara taben acutaes a la llexislación sobre agricultura, instituciones públiques y caritatives, alministración de los conceyos, asuntos de la ilesia y educación, tresporte y albergue de soldaos mientres maniobres o en tiempu de guerra, y otres materies locales.
En 1918, el ducáu foi abolíu y los sos territorios convertir en parte del acabante formar Estáu de los Eslovenos, Croates y Serbios y subsecuentemente parte del reinu de los Serbios, Croates y Eslovenos (dende 1929 denomináu reinu de Yugoslavia). La parte occidental del ducáu, coles llocalidaes de Postojna, Ilirska Bistrica, Idrija, Vipava y Šturje fueron amestada pol Italia en 1920, pero fueron darréu incluyíes en Yugoslavia en 1945.
Divisiones alministratives
Carniloa foi tradicionalmente estremada en trés subrexones: Alta Carniola (n'eslovenu: Gorenjska, alemán: Oberkrain), Baxa Carniola (eslovenu: Dolenjska, alemán: Unterkrain), y Carniola Interior (eslovenu: Notranjska, alemán: Innerkrain). Hasta 1860, estes subrexones coincidieron colos distritos (Kreise) de Liubliana, Novo Mesto y Postojna. Dempués fueron estremaes n'unidaes menores llamaes distritos políticos (o alministrativos). Ente 1861 y 1918, Carniola foi estremada n'once distritos consistentes en 359 conceyos, cola capital provincial sirviendo de residencia del gobernador imperial (Landeshauptmann). Los distritos yeren: Kamnik, Kranj, Radovljica, l'área de Liubliana, Logatec, Postojna, Litija, Krško, Novo Mesto, Črnomelj, y Kočevje. Los distritos políticos taben de la mesma estremaos en 31 circuitos xudiciales
Duques de Carniola
Ernesto de Fierro (1406-1424), Archiduque dende 1414 Fernandu I d'Habsburgu (1521-1564), tamién archiduque d'Austria, Rei de Romanos dende 1531, emperador del Sacru Imperiu dende 1558
Légny
Légny ye una comuña francesa del departamentu de Ródanu, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Heliotropium europaeum
La verrucaria (Heliotropium europaeum) ye una especie de planta yerbácea perteneciente a la familia de les boraginacees. thumb|240px|Ilustración thumb|240px|Inflorescencia thumb|240px|Vista de la planta en flor
Descripción
Ye una planta erecta, llargamente ramosa, con pelos abuxaos, añal, fedienta. Fueyes ovaes a elíptiques, de base cuneada a arrondada, peciolaes. Flores blanques o liles, de 2-4 mm de diámetru, sépalos llinial oblongos a estrechamente triangulares, estendíos tres el floriamientu; bráctees ausentes. Floria de xunu a ochobre.
Distribución y hábitat
Habita en terrén cultiváu, xunto a carreteres y roques n'Europa. Falta n'Europa del norte.
Historia
L'usu melecinal de la verrucaria ye vieyu, como lo demuestra la so presencia na Capitulare de villis vel curtis imperii, una orde emitida por Carlomagno que reclama a los sos campos por que cultiven una serie de yerbes y condimentos incluyendo "solsequiam" identificada anguaño como Heliotropium europaeum.
Propiedaes
Ye usáu como colerético, colagogo, febrífugo y emenagogo.
Taxonomía
Heliotropium europaeum describióse por Carlos Linneo y espublizóse en Species Plantarum 1: 130. 1753. Númberu de cromosomes de Heliotropium europaeum (Fam. Boraginaceae) y táxones infraespecíficos: n=16 Heliotropium: nome xenéricu que deriva de Heliotrope (Helios que significa en griegu "sol", y tropein que significa "volver") y refierse al movimientu de la planta mirando al sol.
europaeum: epítetu xeográficu qu'alude a la so llocalización n'Europa.
Chiqui de la Fuente
José Luis de la Fuente, Chiqui, foi un dibuxante d'historietes. Nació en Santander en 1933 y morrió en Madrid el 12 de setiembre de 1992. A les poques selmanes del so nacimientu yá foi a vivir a Xixón, onde pasará la so neñez. Ye hermanu d'otros dos destacaos dibuxantes de cómic: Ramón y Víctor.
A los quince años emigró a Arxentina col so hermanu Ramón, y foi ellí onde entamó a collaborar coles sos historietes na revista Cocodrilo. Nel añu 1958 regresó a España trabayando como portadista pa les revistes de la Editorial Dólar: El hombre enmascarado  y Flash Gordon. Tamíen pa esta editorial dibuxó delles historietes del oeste dientro de la so coleición Rangers. Recreando les sos vivencies n'Arxentina fairá Pampa, asina como Curro Peláez. En 1971 entama a trabayar en Trinca, lo que supuso'l so reconocimientu nacional con series como Héctor y Óliver. Durante esti periodu tamién publicó trabayos nel suplementu del diariu Pueblo, con Marzy y los piratas y Abracadabra. El blincu a la fama internacional vino-y cola adautación en 1973 de les Aventures del Barón de Munchausen, de la que se llegó a facer una serie de dibuxos animaos. Igualmente adaptó una buena riestra de cuentos y leyendes famoses: Una canción de navidá, El lazarillo de Tormes, Príncipe y Mendigu, Moby Dyck, Hansel y Gretel... La so versión d'El Quixote supuso-y tamién un importante reconocimientu dando-y una visión personal que fai que dellos críticos comparen estes ilustraciones coles de los grandes artístes clásicos que lu precedieron nesta xera.
En plena Transición fundó la revista erótica Muerde que posteriormente tendría que piesllar por esixencies administratives, asoleyando sólo 24 númberos.
Ente los gallardones recibíos por Chiqui destaquen el Premiu Nacional de Prensa Infantil y Xuvenil que-y concedió'l Ministeriu de Cultura en 1975 y el Haxtur al Autor que amamos de 1990 del XIV Salón Internacional del Cómic del Principáu d'Asturies.
El so dibuxu pue considerase, no fundamental, como realista, con bien de toques del humorísticu y caricaturescu.
Otra de les aportaciones de Chiqui de la Fuente al mundu del cómic foi la so llucha polos derechos d'autor, llegando a entamar pleitos con delles empreses editoriales qu'empleaben los sos trabayos ensin permisu y ensin paga-y ninguna retribución por ellos.
Phacellodomus striaticeps
Phacellodomus striaticeps, ye una especie d'ave Passeriformes, de la familia Furnariidae, perteneciente al xéneru Phacellodomus.
Llocalización, hábitat y estáu d'amenaza
Ye una especie d'ave que s'alcuentra n'Arxentina, Bolivia y Perú.
El so hábitat natural son les carbes de les zones tropicales o subtropicales, de gran altitú.
Nun ye una especie en peligru d'estinción.
Andrés Narvarte
Andrés Narvarte Pimentel foi un políticu y abogáu venezolanu qu'exerció los cargos de Vicepresidente y Presidente Provisional en delles oportunidaes. Foi unu de los partidiarios más fieles de José Antonio Páez nos tiempos d'apoxéu de l'acabante crear República de Venezuela.
Participación na Independencia
Ente marzu de 1811 y marzu de 1812 llogró'l so primer cargu políticu de relevancia, foi designáu a los sos trenta años como suplente a la vicepresidencia sol mandatu de Cristóbal Mendoza. Darréu ente 1813 y 1814 gobernó la provincia de Trujillo. Sicasí ante la cayida de la Segunda República vese obligáu a exiliase na islla de Saint Thomas.
En 1819 hai nicios del so regresu al país al atopase residenciado en Juangriego y en 1822 asumió'l cargu d'intendente de Venezuela. Creyente de la masonería pa 1824 yá ostentaba'l rangu más altu dientro d'esa organización, el grau 33. Esi mesmu añu y, en conmemoración de la Batalla de Carabobo, entamó y fundó en Caraques «la Gran Loxa de la Gran Colombia».
Nel añu de 1830 foi electu como diputáu per Caraques pal Congresu Constituyente que-y daría identidá xurídica independiente a Venezuela. Nesa posición abogó a favor d'aquellos qu'atentaron contra la vida de Simón Bolívar en 1828 y pidió que los sos derechos como ciudadanos fueren restituyíos. A pesar d'ello'l Congresu nun aprobó dicha pidimientu. De la mesma manera solicitó al Parllamentu que Venezuela se convirtiera n'abelugu pa toos aquellos individuos que fueren espulsaos o escorríos por espresar les sos idees a favor de la llibertá.
Primer periodu provisorio
El 20 de xineru de 1835 instaláronse les Cámares Llexislatives, y esi mesmu día efectuóse la tresmisión de poder públicu de manes del xeneral José Antonio Páez a les del Vicepresidente pa esi entós, Andrés Narvarte, quien exerció les funciones de Presidente de la República hasta'l 9 de febreru de 1835, sol títulu de "Vicepresidente de la República, encargáu del Poder Executivu".
Como nengún de los candidatos llogró les dos terceres partes riquíes pola llei, realizóse una primer vuelta eleccionaria ente los trés candidatos que llograron más votos, seya comoquier fueron necesarios dos procesos eleccionarios pa decidir al que sería'l nuevu Presidente de la República José María Vargas.
Segundu periodu provisorio
Narvarte de 55 años d'edá vuelve al poder pol arrenunciu irrevocable de José María Vargas, na so condición de Vicepresidente de la República, quedó encargáu del Poder Executivu dende'l 24 d'abril de 1836, funciones qu'exerció mientres 9 meses, hasta'l 20 de xineru de 1837, fecha na que concluyó'l periodu vicepresidencial.
Escontra 1848 producióse la rotura ente los conservadores, lideraos por Páez, y José Tadeo Monagas, presidente pa esi momentu. Esto traxo de resultes el refugu per parte de Monagas de gobernar con el conservadores. Ante esta situación y debíu al estrechu venceyu de Narvarte con el conservadores, y con Páez n'especial, l'abogáu decidió retirase de la vida pública hasta la so muerte acaecida en Caraques en 1853.
Lagunair
Lagun Air ye una compañía aérea rexonal asitada na ciudá de Lleón, anguaño propiedá d'Agelco, Caja España y Globalia. Tien la so base d'operaciones nel aeropuertu de Lleón.
Historia
Lagun Air anicia les sos operaciones comerciales el 29 de setiembre de 2003 xuniendo l'aeropuertu de Llión con Barcelona, a la que se-y xuniría ceo la operación con Madrid y ciudaes del Llevante.
Al añu siguiente escomenzaron los vuelos cruzaos ente delles ciudaes peninsulares pero con base nel aeropuertu de la Virxe del Camín.
Tres un pieslle empresarial en febreru de 2005, la compañía ye alquirida polos actuales propietarios, convirtiéndose, adulces, na segunda compañía aérea rexonal española.
Aviones
Anguaño pertien cuatro aviones tipu Saab 340 de trenta places, anque les caberes previsiones apunten que la compañía camienta aumentar la so presencia nel mercáu asina como'l tamañu de los sos aparatos.
Valdemorales
Valdemorales ye un conceyu español, na provincia de Cáceres, Comunidá Autónoma d'Estremadura. Perrtenece al partíu xudicial de Cáceres y a la mancomunidá de Sierra de Montánchez. Falta 45 km de la capital provincial y ta al sur de la provincia, mui cerca de la delimitación d'esta cola provincia de Badayoz.
Xeografía
El conceyu allúgase sobre la sierra de Sierra de Montánchez la cual tien dos alineación montascoses separaes por un ampliu valle onde s'asitia, na so zona más baxa, la población de Valdemorales. La cresta esti oriental ye más serrapatosa que la occidental y los sos picos más significativos son «Cuetu de San Cristóbal», «Cancho de la Águila» y el Cuetu Limón» ente que na occidental atopen los de «Cuetu del Payar», «Acebuchal», «Les Torrecillas» y «El Cañazo».
El valle onde ta asitiáu Valdemorales fai de pequeñu puertu (pasu d'un valle a otru ente dos montes) de camín ente'l pandu trujillano-cacereña y les Vegas Altas del ríu Guadiana que tán en cotes que s'estremen en 200 m. Les corrientes d'agua más importante son el Regueru de Santa Ana» y el Regatu del Cañazo». El clima ye mediterraneu subtropical con iviernos nidios y temperatura medio añal de 17ºC lo cual fai que, metanes zones d'estremáu calor, sía una zona de bienestar térmico.
Historia
Valdemorales yera conocíu en dómines antigües como'l valle de los morales», que'l so antropónimo ye'l de «Corcheru», porque yera tradicional que se tresmitiera esi oficiu de xeneración en xeneración. La so hestoria vien marcada pola ocupación mudejar que se fai patente na arquiteutura de les cases, nes bóvedes de tipu mudéxar, de lladriyu vistu.
La población yera tenía Casa de postas na ruta que los comerciantes y ganaderos del sur xubíen pola cañada dende la Baxa Estremadura, por Cornalvo y Mérida escontra Castiella. Nel sieglu XII el rei Fernandu II donó esta población y la so contorna a la Orde de Santiago pa llevar a cabu la so repoblación yá que la zona había quedáu semidesértica tres la fuxida de los musulmanes y los mudéxares que se quedaron fueron obligaos a abandonar los castiellos o fortaleces como la del «Castilijillo». A finales del sieglu XIV esta población formaba parte del «Provisorato de Mérida», xunto con otros llugares y pueblos de la zona.
A la cayida del Antiguu Réxime la llocalidá constituyir en conceyu constitucional na rexón d'Estremadura, dende 1834 quedó integráu en Partíu Xudicial de Montánchez. Nel censu de 1842 cuntaba con 100 llares y 548 vecinos.
Patrimoniu
thumb|Ilesia de San Andrés Apóstol. Ilesia parroquial católica so la advocación de San Andrés Apóstol, a cargu del párrocu d'Almoharín, na diócesis de Coria-Cáceres.
Festividaes
Nel conceyu celebren les siguientes festividaes:
Lentilly
Lentilly ye una comuña francesa del departamentu de Ródanu, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Phacellodomus striaticollis
Phacellodomus striaticollis, ye una especie d'ave Passeriformes, de la familia Furnariidae, perteneciente al xéneru Phacellodomus.
Llocalización, hábitat y estáu d'amenaza
ye una especie que s'alcuentra n'Arxentina, Brasil, Bolivia y Uruguái.
El so hábitat natural son los montes y carbes tropicales y subtropicales húmedos de tierres baxes.
Nun ye una especie con amenaza d'estinción.
Mónica González Mujica
Mónica González Mujica ye una periodista y escritora chilena. Anguaño desempéñase como direutora del Centru d'Investigación Periodística de Chile (CIPER).
Carrera profesional
En 2002 funda y dirixe la revista Siete + 7, que trés años dempués pasa a ser el Diariu Siete. Dende mayu de 2007 dirixe'l Centru d'Investigación Periodística (CIPER). En 2015 integrar por un curtiu tiempu como panelista de Tolerancia cero, siendo la primer muyer nel programa dende'l so entamu en 1999. Dende 2016 ye panelista del programa Ciudadanos de CNN Chile.
Premios y distinciones
250px|miniaturadeimagen|González mientres una firma de los sos llibros na [[FILSA 2015.]] Foi gallardoniada, ente otros, colos siguientes premios:
Sierra del Sueve
thumb|right|300px|Semeya de la Sierra del Sueve
Flora y fauna
La flora llariega son les fayes y les viesques de texos centenarios.
La fauna llariega son los venaos, raposos y gochos xabaces; les aves rapiegues como la zapiquera y los asturcones. Tamién topamos gamos magar qu'esta especie ye foriata de la sierra del sueve siendo introducida nel añu 1960 pola entós Dictadura franquista española.
Phacellodomus sibilatrix
Phacellodomus sibilatrix, tamién denomináu tíotío chicu (Uruguái) o tio-tio-pequeño (en portugués, Brasil) ye una especie d'ave paseriforme perteneciente al xéneru Phacellodomus qu'integra la familia Furnariidae. Ye nativu del centro sur d'América del Sur.
Descripción
Mide 14 cm. Recuerda a Phacellodomus rufifrons pero ye marcadamente menor y con menos ablondu na corona. Ye pardacento polo xeneral, con costazos ablondos y dalgún ablondu nes plumes esternes de la cola. Paecer con un canastero (Asthenes) grande y abuitáu pero con un distintivu picu robezu, de gruesa base azul abuxada. -
Estáu de caltenimientu
La especie nun s'atopa amenazada.
Comportamientu
Forrajea en pares o en pequeños grupos y de cutiu abondo confiantes. A pesar de ser principalmente arborícola, regularmente baxa al suelu p'alimentase. Nun ye migratoriu.
Alimentación
La so dieta compónse d'inseutos y otros artrópodos.
Reproducción
Como otros del so xéneru, constrúi un nial esféricu, cubiertu, fechu de ramines y palitos. Como esta especie ye pequeña, de cutiu el nial cuelga cerca de la punta d'una caña baxo y fino. De cutiu ye de perfil triangular, un vértiz onde cuelga de la caña, y l'entrada formando otru vértiz del triángulu; de cutiu faen una entrada falsa escontra'l topu del nial. Foi rexistráu nidificando n'árees compuestes de espinillos Acacia caven y Parkinsonia aculeata, ñandubay Prosopis affinis y algarrobo Prosopis nigra.
Vocalización
El cantar ye una serie bien enunciada de notes estridentes “chiip” que baxen llixeramente.
Descripción orixinal
La especie P. sibilatrix describióse per primer vegada pol naturalista británicu Philip Lutley Sclater en 1879 sol mesmu nome científicu; ensin llocalidá tipo «presumiblemente, Córdoba, Arxentina».
Taxonomía
Considerada por dellos autores como formando una superespecie con Phacellodomus rufifrons, pero dambes sobrepónense considerablemente nes sos distribuciones y difieren nel tamañu del cuerpu y estructura del nial. Ye monotípica. Arriendes del so recién descubrimientu en Brasil, incluyóse na Llista d'Aves de Brasil, 2014, pol Comité Brasilanu de Rexistros Ornitolóxicos (CBRO).
Jorge Quiroga Ramírez
Jorge Fernando Quiroga Ramírez alies Tuto Quiroga, ye un políticu bolivianu. Foi'l sesentenu segundu presidente de Bolivia, dende'l 7 d'agostu de 2001 al 6 d'agostu de 2002.
Foi tamién líder del partíu de derecha Aición Democrática Nacionalista (ADN), que presidió darréu dempués de la muerte del so fundador Hugo Banzer.
Estudios y trabayos
Dempués del so bachilleratu nel colexu Sallar de Santa Cruz estudió n'Estaos Xuníos. Graduóse como Inxenieru Industrial de la Universidá A&M de Texas, realizando darréu una Maestría n'Alministración d'Empreses na Universidá St. Edward's d'Austin. Ta casáu cola norteamericana Virginia Gale Gillum.
Dende 1981 hasta'l so regresu a Bolivia en 1988 trabayó pa IBM en Texas.
Nel sector priváu trabayó desenvolviendo la so especialidá de econometría na empresa minera Mintec y nel Bancu Mercantil de Bolivia. A finales de los ochenta ingresó a Aición Democrática Nacionalista. En 1989 participó nel gobiernu de Jaime Paz Zamora como subsecretariu d'Inversión Pública y Cooperación Internacional dientro del Ministeriu de Planiamientu. En 1990 foi subsecretariu d'Inversión Pública y en 1992 ministru de Finances.
Nel campu político, en 1993 dirixó la campaña eleutoral d'ADN y en 1995 foi nomáu Subjefe Nacional d'ADN.
Presidente (2001-2002)
En 1997 foi vicepresidente del gobiernu de Hugo Banzer a los 37 años d'edá, siendo'l más nuevu nesi cargu na historia de Bolivia. N'agostu de 2001 asumió la presidencia de Bolivia tres l'arrenunciu de Banzer por razones d'enfermedá (cáncer de pulmón) y completó la xestión presidencial de cinco años hasta agostu de 2002.