cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cyrtophora
Cyrtophora ye un xéneru d'arañes araneomorfas de la familia Araneidae. Atópase n'África y Eurasia.
CAN
CAN fai referencia a dellos artículos:
.sm
.sm ye'l Dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa San Marín.
CSN
Les sigles CSN pueden designar a:
Dominó
thumb|200px|Xuegu de dominó.
El dominó ye un xuegu de mesa nel que s'empleguen unes fiches (baldoses) rectangulares, xeneralmente blanques pola cara y negres pol viesu, anque'l color del dominó representar por el color de los sos puntos y non de la so ficha. Esto quier dicir que la ficha ye llamada "blanca" anque'l dominó ye negru polos sos puntos. Estremaes en dos cuadraos, cada unu de los cualos lleva marcáu de cero a un determináu númberu de puntos (hasta'l 6).
El xuegu completu de fiches de dominó consta de normal de 28 pieces siendo la ficha más grande la de doble seis. Anque nun son habituales, esisten tamién variantes de 55, 91, 136 y 190 pieces.
En Cuba na zona oriental xueguen con 28 pieces, ente que'l centru y occidente, incluyendo la capital, xueguen con 55 fiches o como ye davezu conocíu doble 9.
Historia
La mención escrita más antigua sobre'l dominó ta documentada en China, nel escritu "Antiguos fechos de Wulin" (sobre la capital Hangzhou) escritos por Zhou La mio (1232–1298) mientres la dinastía Yuan, onde se referíen a los "pupai" (xuegos de plaques o dominóes) y a los dados como oxetos vendíos polos mercaderes mientres el reináu del emperador Xiaozong de los Song (1162–1189).
Ye precisamente nesti sieglu cuando empiecen a apaecer n'Europa les primeres muertes d'esti xuegu, especialmente n'Italia y de ende espándense por tou Occidente, anque con cambeos con al respective del so orixinal chinu. Los xuegos de dominó europeos nun contienen nin distinciones de clase nin duplicaos, anque incorporen les combinaciones con una de les cares en blancu, azul, negru, blancu, fucsia y blancu.
Nome de les fiches
Les fiches con igual númberu de puntos en dambos cuadraos conócense como dobles, mules, chanchos o carretes. Asina mesmu, les fiches con unu de los cuadraos ensin puntos llámense blanques y les que tienen un puntu conócense como unos. Asina, colos dos, trés, cuatro y cinco hasta llegar a los seis. N'otros llugares suelen ser nomaos Blanco (0), As (1), Dos (2), Trés (3), Corte (4), Quina (5) y Cena (6). El 6 doble conocer na mariña colombiana como la panoya y el cero doble como la pelá, en República Dominicana'l cero doble conozse como "la caxa". En Venezuela, el 6 doble conozse como la cochina; en República Dominicana como "doble 6"; en Méxicu, como mula; en Chile, como chancho 6; en Perú, ye conocida como samba; en Puertu Ricu como 'la guagua' (l'autobús); en Colombia 'doble cena' y n'España ye conocida como 'la que menos pesa'.
Regles
thumb|left|Fiches de dominó.
Xugadores
El xuegu xeneralmente prauticar con cuatro xugadores en solitariu. En munches ocasiones el xuegu de dominó puede practicase con 2 ,4, 5 o inclusive 12 persones y tiénense qu'estremar les fiches según la cantidá de xugadores. Regularmente xuégase de 2 a 5 persones nel dominó clásicu.
Oxetivu
L'oxetivu del xuegu ye algamar una determinada puntuación primeramente fita, xugando pa ello les manes o rondes que sían precises.
El xugador que gana una ronda, suma los puntos de les fiches de los sos adversarios y/o pareya. El primer xugador o pareya qu'algama la puntuación fita de primeres de la partida, gana.
"Pasar" queda a opción de los xugadores, entá cuando tengan la ficha.
La única seña válida nel xuegu del dominó ye la "pensada". Cuando toca la vez de xugar, tiense la opción de pensar mientres un tiempu relativamente llargu pa face-y entender al compañeru que se tienen delles fiches del mesmu númberu, que va tapar o que va cuadrar. O otra manera, xugar de momentu, ensin pensar, indica que nun se tienen más fiches del númberu qu'esti nesi momentu.
Entamu del xuegu
Los xugadores de cada pareya asítiense alternativamente alredor d'una mesa; queden en posiciones enfrentaes los miembros de cada pareya respeutivamente.
Antes d'empezar, les fiches asítiense pámpana abaxo sobre la mesa y entemécense por que los xugadores recoyer al azar n'igual númberu cada unu de normal 7 (7x4=28 fiches en total).
Hai delles maneres d'empezar la primer ronda. Una ye qu'empieza'l xugador que tien el seis doble, Chancho 6 o "Mula de seises" (como se-y llama en Méxicu) o Cochina (como se-y llama en Venezuela), Doble Sena (como se-y llama en Panamá) o la Marrana (como se-y llama en dellos llugares de Colombia) y continua el xugador asitiáu a la so derecha.
Nes siguientes rondes, va empezar el xugador a la derecha del qu'empezó la ronda anterior. Tien que tirar un doble, y si nun tien, tirara una ficha cualesquier. Al rematar la ronda, la persona que foi mano, tocará-y entemecer les fiches (tamién llamáu fregar, faer la sopa, embaraxar, etc.) pa la próxima mano.
Desarrollu del xuegu
Na so vez cada xugador va asitiar una de les sos pieces cola restricción de que dos pieces solo pueden asitiase xuntes cuando los cuadraos axacentes sían del mesmu valor (ej. el 1 col 1, el 2 col 2, etc. hasta'l 6).
Ye costume asitiar los dobles de forma tresversal dende la salida y en cualquier momentu del desenvolvimientu del xuegu, pa evitar señales sobre'l tipu de mano que se tener (xuegu altu, xuegu baxu, xuegu oportunu). Asitiar un doble suel llamase doblar, o chase.
Ye frecuente nel xuegu que dalgún de los xugadores tire, por casu, el postreru de los seis quedandos namái por tirar el seis doble. Nesti casu dizse qu'hai aforcáu o matáu el seis doble. El xugador que lu tenga nun va poder yá ganar la ronda (sacantes que la gane'l so compañeru).
Final del xuegu
La mano sigue hasta que se da dalguna de les siguientes situaciones:
Maneres de xuegu
La modalidá de xuegu más común nel Dominó ye la de pareyes, con cuatro xugadores, tamién esta la modalidá individual y por equipos (compuestos por dos o trés pareyes cada unu). Dependiendo de la rexón, el Dominó rexir por un conxuntu de reglamentos o condiciones de xuegu. De siguío dalgunu d'ellos:
Dominó mexicanu
Ye utilizáu principalmente en Méxicu y nos torneos internacionales de Dominó.
Dominó llatín
Esta modalidá del xuegu xuégase principalmente en Hispanoamérica y en Corea del Sur.
Cabo señalar, que'l dominó ye bien popular nos países llatinoamericanos, sobremanera naquellos con cultura caribeña y que son propios de la rexón del mar caribe (Cuba, Méxicu, Puertu Ricu, República Dominicana, Venezuela, Colombia y Panamá).
Dominó colombianu
Modalidá de xuegu na mayoría de los departamentos del país.
Xugadores: Dos equipos de 2 xugadores xeneralmente.
Tamién en delles rexones cuando ye una partida que nun se xuega en grupos sinón individual acostúmase asitiar como regla'l pagu d'una tarifa pal casu de Pasu o de Dominó, que puede ser distintu o igual pa dambos casos. Pagar de la siguiente manera:
=== Dominó venezolanu === Esta modalidá del xuegu xuégase principalmente nes ciudaes de los Estaos Táchira, Zulia, Mérida, Caraques, Carabobo y Ciudad Guayana.
Dominó Ponce
Esta modalidá del xuegu gana'l so nome a que se creó ente los estudiantes universitarios na ciudá de Ponce, Puertu Ricu. Esta manera llogra que los xuegos sían más rápidos y ofensivos.
=== Dominó dominicanu === Na República Dominicana xuéguense dos modalidaes, son llamaes De Regla Xeneral y De Regla de patiu (o informal). El dominó de regla xeneral ye más bien la modalidá llatina.
Dominó fútbol
La partida ye ganada pol xugador que se queda ensin fiches, o en casu de Tranque el que sume menos puntos. Si'l perdedor suma 10 o más puntos, estos axudíquense-y al ganador. Pero si la suma ye menor a 10, estos nun cunten, y dizse que lu metieron 'Gol' al ganador. Anotándose este nel so contra.
Tornar al xuegu les 4 fiches escluyíes por que'l perdedor pueda revolver les fiches. Siendo'l ganador el qu'abre.
Igual que na modalidá anterior, gana'l que llega a 100 puntos, pero tamién puede ganar el que llogra face-y 10 goles al contrincante.
=== Dominó cubanu ===
Zona occidental del país
Consta de 55 fiches, del 0 al 9, pero solo xueguen 40 fiches (10 per cada xugador) y duermen les 15 restantes, lo cual da-y un mayor marxe al azar y a la imaxinación, pos nunca se sabe con certidume les fiches que tán en xuegu, y resulta difícil, anque paeza simple, poro, la superficialidá del xuegu ye solo aparente. Los xugadores xeneralmente pueden ser 2 o 4 y gana el primeru n'anunciar “Gané” y llegar a 100 puntos.
Regles del xuegu: Entemécense les fiches pámpana abaxo y pártense 10 a cada xugador, quedando na mesa 40 (si participen 4 xugadores). Xugar en contra de les aguyes del reló. Cada xugador trata de xunir el númberu d'unu de los estremos d'una de les sos fiches col númberu d'un estremu llibre de cualquier ficha que tea sobre la mesa pámpana arriba. Si un xugador nun puede faelo, pierde la vez y sigue el xugador de la so derecha. Cada xugador puede xugar solo una ficha por vez.
El primer xugador en desfacer de toles fiches anuncia: “Gané” y gana el xuegu. Si nengunu puede xugar, el xuegu termina bloquiáu. Cuando pasa esto, tolos xugadores dan vuelta a les sos fiches y suman los puntos de cada ficha. El xugador col puntaje más baxu gana'l xuegu y llogra los puntos de toles fiches de los sos oponentes. El xugador que primero llegue a 100 puntos gana la partida.
Cuando hai un zarru, sumir los puntos de cada pareya y gana la de menor puntuación.
Zona oriental del país
Bien popularizáu na rexón oriental del país en dos modalidaes llamaes: dominó y capicúa, consta de 28 fiches, del 0 al 6. Pártense 7 fiches per xugador.
Dominó Tapadito
Ye paecíu al dominó clásicu cola diferencia de que nun puedes ver les fiches a xugar. Pueden xugase de 2 a 4 persones y doble blancu ( • )vale 15 puntos.
Pártense la cantidá de fiches correspondientes ensin veles, cada xugador puede voltiar 1 sola ficha, el xugador que tenga una pieza doble (6:6 o 5:5, etc) puede empezar.
Nun puedes voltiar una ficha si puedes asitiar fiches primeramente voltiaes, la ronda termina cuando una persona llogre quedase ensin pieces.
Pa ganar el xuegu precises llograr o superar 200 puntos.
Dominó en llinia
Apocayá empiézase a popularizar el xuegu de dominó en llinia. Pa xugalo, un xugador coneutar en llinia, al traviés d'Internet, a un servidor de xuegos. Ellí va atopar otros xugadores con quien puede xugar. Ente los beneficios que'l xuegu de dominó en llinia ufierta atópase la facilidá de participación (el xugador xuega dende la so casa), la cobertoria de xugadores (puede enfrentase a xugadores allugaos n'otres partes del Mundu), y l'amenorgamientu nos posibles errores (por casu, nun puede ponese piedra equivocada, o nun se puede "pasar agacháu"). Los estilos más comunes son el llatín (Net Domino, Yahoo, LCDomino, dom-dom) y el decimal.
Canned Heat (banda)
Canned Heat ye una banda de blues rock y boogie rock formada en Los Angeles en 1965. La importancia d'esti grupu non yá mora na so música basada nel blues, sinón tamién nos sos esfuercios pa reintroducir y alicar les carreres de dellos grandes bluesmen, según les sos habilidaes pa la improvisación.
El grupu liderabalu Alan "Blind Owl" Wilson -"Uxu Ciegu"- (guitarra, harmónica y voces) y Bob Hite ("The Bear" -L'Osu-) (voces y harmónica). Henry Vestine (alies "Sunflower" -Xirasol-), ex miembru de The Mothers of Invention, de Frank Zappa, #encargar de la guitarra. Larry Taylor ("The Mole"-El Topu-) (meyor conocíu hasta entós como'l baxista de The Monkees), yera'l so baxu d'estudiu hasta qu'acabó xuniéndose al grupu por completu mientres los setenta xunto cola batería Frank Cook, darréu incorporóse definitivamente al grupu'l batería mexicanu Adolfo "Fito" de la Parra. Canned Heat coyó'l so nome de "Canned Heat Blues". Esti cantar de Tommy Johnson, creada en 1928, fala d'un alcohólicu qu'empezó a beber desesperadamente Sterno.
Historia
Alan Wilson ayudó a redescubrir al cantante de blues Son House, acompañándo-y nel so álbum de torna en 1965. El grupu, que tamién s'atopaba bien forníu, buscaba un contratu cola compañía Liberty Records, al traviés de la personalidá d'Albert Collins, conocíu bluesero.
L'álbum col que debutaron, Canned Heat, grabóse pocu dempués de la so apaición en 1967 nel Festival Pop de Monterrey. Adolfo de La Parra (8 de febreru de 1946, Ciudá de Méxicu) remplazó a Frank Cook na batería pal so segundu álbum, Boogie with Canned Heat. Esti álbum tuvo más ésitu, debíu al hit «On the Road Again». En 1969 realizaron l'inconsistente álbum doble Livin' the Blues. A pesar d'ello, dio-yos un nuevu ésitu, «Going Up The Country», un cantar construyíu alredor de la tema de Henry "Ragtime Texas" Thomas de los años 20, llamáu "Bull Doze Blues"(frecuentemente citáu como'l "Bulldozerblues"). El guitarrista Harvey Mandel remplazo a Henry Vestine de 1969 a 1970. La banda apaeció n'agostu de 1969 nel yá llexendariu Festival de Música y Arte de Woodstock, participando nel filme y l'álbum.
El siguiente añu foi'l puntu musical culminante del grupu orixinal. Traxeron a John Lee Hooker a grabar l'álbum doble Hooker'N' Heat, en mayu de 1970. Foi'l primer álbum de Hooker en figurar nes llistes de popularidá, llegando a la posición 73 en febreru de 1971. Desafortunadamente, Alan Wilson morrió d'una sobredosis de droga nun "aparente suicidiu" en setiembre de 1970, antes de la salida del álbum. Les resultaos de l'autopsia yeren inconcluyentes y él nun dexo nota o recáu suicida, polo que les circunstancies de la so muerte siguen ensin esclariase.
La banda tuvo otru ésitu adicional con una versión nueva a la tema de Wilbert Harrison «Let's Work Together».
En 1970 xunióse a la banda pa figurar como primer voz l'hermanu menor de Bob Hite, que cantaba y tocaba el baxu y collaboraba nos arreglos. Mientres esti periodu, grabaron One More River to Cross en Atlantic Records.
La última grabación n'estudiu con Bob Hite foi en 1978, dientro del álbum Human Condition, con Hite interpretando la tema principal, una vieya grabación de Alan Wilson, pero nunca foi llanzada. Una década dempués, en 1987, dientro del álbum Hooker 'N' Heat (Live at the Fox Venice Theater) foi regrabada y llanzada con Hite, llevando nuevamente a Hooker como convidáu. Dambes grabaciones incluyíen la participación de Mark Skyer de la banda Chicago (banda), la interpretación en direuto foi arriquecida pola participación de Larry Taylor nel baxu (una de les curties xuntes col grupu), Ronnie Barron nel pianu y el grupu vocal Los Chambers Brothers.
Bob Hite morrió n'abril de 1981. Dalgún tiempu dempués morrieron Vestine (en 1997) y Richard Hite (en 2001). Escontra 1989 les trayectories de Canned Heat y Hooker cruciábense nuevamente. Esta vegada, foi convidáu na grabación del álbum The Healer, que foi nuevamente un ésitu. Adolfo de la Parra conduz regularmente a la banda, y Larry Taylor tornó en 1994 dempués d'abandonar el grupu en 1970. Taylor siguió como baxista principal de refuerzu en munchos grandes eventos, incluyendo a Kim Wilson y Tom Waits, "tornando" numberoses vegaes pa faer participaciones y grabaciones especiales pa Canned Heat.
L'ex Canned Heat Harvey Mandel foi consideráu pa reemplazar a Mick Taylor en The Rolling Stones. Con grandes esfuercios, consiguió apaecer nel álbum de los Stones Black and Blue. El so estensu trabayu como solista ta consideráu como la tema más esitosa del proyeutu: "Hot Stuff". Mandel siguió grabando, y realizando él mesmu álbumes, y en 2004 grabó un cantar escritu pol co-fundador del sitiu web #MP3.com, Rod Underhill, un músicu y abogáu que participó viviegamente como direutor musical del proyeutu orixinal MP3.com. Mandel regularmente efectúa grabaciones y xires col "Chicago Blues Reunion", al pie de Nick Gravenites, Barry Goldberg, Tracy Nelson, Sam Lay y Corky Siegel.
Edgar Mitchell
Edgar Dean Mitchell foi un astronauta d'Estaos Xuníos de la NASA que formó parte del proyeutu Apollo. Pilotu del módulu llunar na misión Apollo 14, foi'l sestu home en triar la Lluna.
Estudios
Bachelor of Science pola Universidá Carnegie Mellon en 1952, más tarde consigue'l Bachelor of Science degree n'Aeronáutica na Escuela Naval de Posgraduados (1961). Doctoráu en Ciencies d'Aeronáutica y Astronáutica del Institutu de Teunoloxía de Massachusetts nel añu 1964. Doctoráu Honorariu pola Universidá Estatal de Nuevu Méxicu (1971), pola Carnegie-Mellon University (1971), pola Universidá de Akron (1979) y pola Universidá Embry-Riddle (1996).
Nel exércitu (Marina)
Completó'l so ensayamientu militar básicu nel condáu de San Diego, terminó'l so entrenamientu de vuelu en xunetu de 1954 n'Hutchinson, Kansas, y darréu foi destináu al Escuadrón de Patrulla 29, esplegáu n'Okinawa. De 1957 a 1958, foi asignáu al escuadrón d'ataque Heavy Dos, esplegáu a bordu del USS Bon Homme Richard y del USS Ticongeroga, que yera un proyeutu d'investigación esperimental.
Nel Programa Apollo
thumb|200px|Mitchell mientres unu de los paseos llunares del Apollo 14, el 6 de febreru de 1971. Mitchell foi escoyíu pa formar parte de los astronautes del programa Apollo n'abril de 1966, siéndo-y asignáu'l Grupu 5. Sirvió como astronauta de sofitu na misión Apollo 9 y como sustitutu del pilotu del módulu llunar de la misión Apollo 10.
En 1971, ye escoyíu pa la misión Apollo 14 como pilotu del módulu llunar. Acompañar como comandante de la misión l'astronauta Alan Shepard y como pilotu del módulu de mandu Stuart Roosa. Mientres la misión recoyeron 100 kg de roques, marcando récores como'l de la estancia más llarga na superficie llunar (33 hores); y la EVA (paséu llunar) de mayor duración (9 hores y 17 minutos).
Foi escoyíu tamién como sustitutu del pilotu del módulu llunar de la misión Apollo 16.
Tres el so retiru de la NASA
En 1972, Mitchell retirar de la NASA y de la Marina de los Estaos Xuníos. Tres ello, Mitchell algamó cierta notoriedá pol so defensa de delles idees que munchos de los sos propios colegues consideraben estravagantes y pseudocientíficas, pero qu'él siempres defendió públicamente. Firme creyente nos fenómenos paranormales y nos ovnis, ye autor de los llibros Psychic Exploration: un retu pa la Ciencia, de The Way of the Explorer Putnam, 1996, y de El Camín del Esplorador. Tamién dio conferencies en distintes universidaes del mundu.
Mitchell afirmó qu'un mozu mestrón a distancia, que vive en Vancouver y usa el pseudónimu Adam Dreamhealer, ayudólu a curase un cáncer de reñón a distancia. Mitchell dixo qu'anque nunca se fixo una biopsia (la prueba definitiva pal diagnósticu d'un cáncer), "realizó un sonograma y un MRI que demostraron un carcinoma renal." Adam trabayó (a distancia) en Mitchell dende avientu de 2003 hasta xunu de 2004, hasta que la "irregularidá sumiera y nun volvió dende entós".
Mitchell finó'l 4 de febreru de 2016, un día antes del 45 aniversariu de la so misión.
Nel segundu paquete de correos peneraos de la política Hillary Clinton, atopóse un mail escritu por Mitchell empobináu a John Podesta xefe de campaña de Hillary, onde-y encamienta a axuntase p'aldericar sobre la raza estraterrestre que s'atopa ayudando a la tierra "'La carrera espacial ta caleciéndose (…) Tamos ensin dulda más cerca que nunca d'una guerra nel espaciu, la mayoría de los satélites qu'orbiten la Tierra pertenecen a EE.XX., China y Rusia y les recién pruebes d'armes antisatélites nun sollivien el factor mieu (...) la intelixencia estraterrestre nun esforcia procedente d'un universu allegante ta tratando de compartir enerxía del puntu cero col nuesu planeta, pero nun va tolerar cualquier forma de violencia militar na Tierra o nel espaciu'"
Artamus superciliosus
Artamus superciliosus ye una especie d'ave paseriforme de la familia Artamidae. Ye una ave nativa d'Australia. Aliméntense sobremanera d'inseutos voladores. thumb|left|Machu, Thargomindah SW Queensland
Nicholas Colasanto
Biografía
Algamó la fama internacional pol so papel d'entrenador Ernie Pantusso na comedia de situación, Cheers.
Veteranu condecoráu de la Segunda Guerra Mundial, participó en películes como Fat City o Raging Bull amás d'otres series de televisión como Colombo de la que tamién dirixó dellos episodios, Starsky y Hutch o CHiPs.
Artamus personatus
Artamus personatus ye una especie d'ave na familia Artamidae.
Ye una especie por demás nómada. El so plumaxe ye color gris cola so cara negra o escuru. El machu tien cara negra y partes inferiores d'un gris claru. La fema tien una cara gris y partes inferiores d'un tonu pardu claru-buxu. Los exemplares inmaduros tienen les plumes de les ales motudes y col cantu blancu. Los exemplares xuveniles tienen la cabeza y el cuerpu con rayes gris escuru y gris claru, les plumes de les ales con llurdios y cantu blancu.
El so llamáu ye un 'Chirp' o 'Check' nasal. Constrúi'l so nial con camperes los cualos asitia nel buecu d'un árbol o na parte cimera d'una caña quebrada. La so puesta consiste de 2 a 3 güevos con pintes abuxaes, o verde-gris. Puede reparar en grandes bandaes.
Distribución y hábitat
Alcuéntrase n'Australia y Nueva Zelanda. Ye un nómade común na zona oeste d'Australia, principalmente en zones seques, puede llegar hasta Tasmania. Los sos hábitats naturales son los montes secos subtropicales o tropicales.
thumb|300px|left| Carpet Springs, suroeste de Queensland, Australia.
Lori Sandri
Lori Sandri foi un futbolista y entrenador brasilanu.
Eileen Collins
Eileen Marie Collins ye una coronel retirada y antiguu pilotu de pruebes de la Fuercia Aérea de los Estaos Xuníos (USAF) y astronauta de la NASA, foi la primer muyer piloto y la primer muyer comandante d'un tresbordador espacial.
Datos personales
Nació'l 19 de payares de 1956 n'Elmira, Nueva York. De neña, Collins amosó interés polos vuelos espaciales y por ser pilotu. Casóse col pilotu Pat Youngs en 1988 con quien tuvo dos neños, Bridget y Luke Youngs. Los padres de Collins son James Collins, un apareyador y trabayador de correos, y Rose Marie. Tien tres hermanos.
Esperiencia profesional
Llogró la so habilitación como pilotu en 1979 pola Air Force Undergraduate Pilot Training na Base Aérea de Vance, Oklahoma onde taría pilotando un Northrop T-38 Talon hasta 1982. Darréu, de 1983 a 1985 foi pilotu, instructor y comandante de C-141 na Base Aérea de Travis, California. Pasó'l siguiente añu estudiando nel Institutu Teunolóxicu de Fuercies Aérees. De 1986 a 1989 foi destinada a l'Academia de la Fuercia Aérea de los Estaos Xuníos (USAF) en Coloriáu, onde exerció como docente en matemátiques ya instructor de T-41. Foi escoyida pal programa d'astronautes cuando s'atopaba na Escuela de Pilotu de Prueba de la Base Aérea de Edwards, California.
Esperiencia na NASA
Foi escoyida pola NASA en xineru de 1990 pa convertise n'astronauta en xunetu del añu siguiente. Collins participó como pilotu nes misiones STS-63 y STS-84, y darréu foi comandante de la STS-93 y la STS-114, siendo esta postrera la primer misión llevada a cabu por un tresbordador espacial de la NASA tres l'accidente del Columbia. Ye una veterana de los vuelos espaciales. Contabilizó 872 hores n'órbita.
Concursu de Tonada Ciudá de Llangréu (IV Edición)
La cuarta edición del Concursu de Tonada Ciudá de Llangréu, entamáu pola Asociación de Amigos de la Toná "Mina la Trechora", que contó cola participación de 24 finalistas, completó'l palmarés que vien darréu :
Fisura volcánica
thumb|250px|Fisura volcánica y canal de llava. Una fisura volcánica o volcán fisural ye una hendidura más o menos llinial na corteza terrestre al traviés de la cual s'espulsa llava, polo xeneral ensin actividá esplosiva. La fisura ye usualmente de pocos metros d'anchu y puede ser de dellos quilómetros de llargu. Pueden causar enormes fluxos de basaltu y canales de llava. El volcán tien aspeutu d'una resquiebru nel suelu o nel llechu marín y non de conu eleváu.
Carauterístiques
Los volcanes fisurales son difíciles de reconocer dende'l suelu y dende l'espaciu, yá que nun tien un cráter central y la superficie circundante ye bastante plana. Les fisuras estreches pueden rellenase con llava que se solidifica y, cuando la erosión remueve la so contorna, la masa de llava puede permanecer sobre la superficie como un dique y fúndense hasta fondures d'unos pocos quilómetros. Les fisuras son comunes en zones de distensión de la litosfera (rifts como Islandia y el Gran Valle del Rift d'África). miniaturadeimagen|El [[Volcán Puyehue|complexu Puyehue-Gordón Caulle, en Chile, ye un exemplu de fisura volcánica]] N'Islandia, les fisuras volcániques son de cutiu llargues fisuras paraleles a la zona rift onde les plaques litosféricas tán diverxendo. Delles erupciones asoceden a partir de nueves quebres paraleles asitiaes a cientos o miles de metros de les fisuras anteriores. Esta distribución constrúi xeneralmente una delgada pandu de llava más qu'un únicu edificiu volcánicu. El sistema de fisuras de Laki produció la erupción más grande rexistrada na hestoria, en forma de fluxu basálticu, mientres la erupción del Eldgjá en 934 e.C., que soltó 19,6 km³ de llava.
Les fisuras volcániques radiales de los volcanes de Ḥawai producen “cortines de fueu” como fontes de llava que erupcionan a lo llargo d'una porción d'una fisura. Estes provoquen unes ramples baxes de chiscadures basáltiques en dambos llaos de la fisura. Delles fontes de llava más aisllaes a lo llargo de la fisura producen pequeños cráteres y cono d'escoria. Los fragmentos que formen un conu de chiscadura son lo suficientemente calientes y plásticos pa soldase ente ellos, ente que los fragmentos que formen un conu d'escoria caltiénense separaos por causa de la so temperatura más baxo.
Idioma wayana
Clasificación
Conforme al Ethnologue, la llingua wayana clasificar de la siguiente forma: Wayana-trio
Leandro Machado
Leandro Machado ye un ex-futbolista y entrenador brasilanu.
Eduardo Rodríguez Veltzé
Eduardo Rodríguez Veltzé, abogáu bolivianu. Tres la grave crisis política del so país nel añu 2005, foi nomáu socesor de Carlos D. Mesa Gisbert como Presidente de la República el 9 de xunu de 2005.
Nació en Cochabamba, estudió nel Colexu "San Agustín" de la urbe, y fizo la carrera de Derechu na Universidá Mayor de San Simón, onde sacó'l títulu d'abogáu en 1981.
Eupodotis rueppellii
Eupodotis rueppellii ye una especie d'ave gruiforme de la familia Otididae nativa del suroeste d'África, n'Angola y Namibia. El so hábitat son los ambientes semidesérticos.
El sisón de Damaraland mide 60 cm de llargu. La so cabeza y pescuezu ye gris, con rayes negres pol so gargüelu (menos marcaes nes femes), al traviés del güeyu, y nos llaterales del pescuezu, y mocaes blanques. La parte cimera del so cuerpu ye d'un tonu marrón arenosu, siendo blanca la so zona inferior. Les sos pates son d'un amarellentáu arenosu.
Villahermosa del Campo
Villahermosa del Campo ye una llocalidá y conceyu español de la provincia de Teruel perteneciente a la Contorna de Jiloca y al Campu Romanu,, al noroeste de la provincia de Teruel, comunidá autónoma d'Aragón.
Xeografía
Asitiar nel noroeste de la so provincia y a 104 km de Teruel. Tien un área de 19,20 km² con una población de 104 habitantes (IAEST, 2014 ) y una densidá de 5,42 hab/km². El códigu postal ye 44494.
Historia
Los primeros nicios d'asentamientos daten de la Edá del Bronce o de la Primer Edá del Fierro, na partida del Castiellu de Santa Catalina.
Créese que los oríxenes de la llocalidá son medievales, tres la conquista de la ciudá de Daroca nel añu 1120 por Alfonsu I d'Aragón.
Villahermosa na Alta Edá Media
La primer referencia escrita que se tien sobre Villahermosa del Campo data del añu 1205.
Orna Grumberg
Ye conocida pol so desenvolvimientu de la verificación de modelos, un métodu pa verificar formalmente diseños de hardware y software. Con Edmund M. Clarke y Doron A. Peled, ye coautora del llibru Model Checking (MIT Press, 1999).
En 2013 foi escoyida pa l'Academia Europaea. En 2015 nomada miembru d'Association for Computing Machinery "poles sos contribuciones a la investigación na verificación formal automatizada de hardware y sistemes de software".
Villahermosa del Campo
Villahermosa na Alta Edá Media
Nel añu 1248, por privilexu de Xaime I, esti llugar se desliga de la dependencia de Daroca, pasando a formar parte de Sesma de Langa na Comunidad de Aldeas de Daroca, pola que pasa a depender direutamente del rei.
El nome foi camudáu a Villaformosa, yá que nun documentu del Archivu Secretu del Vaticanu, de 1348, apaez una Súplica Apostólica del embaxador del rei Pedru IV na curia romana al Papa Clemente VI, tres el fallecimientu del sacerdote Pedro de Ripoll, por causa de la epidemia de peste d'esi mesmu añu, y solicitando que'l nuevu sacerdote sía un tal Arnaldo Durán.
El nome evolucionó a Villa Fermosa más palantre, yá que nel Llibru de la manifestación del moravedí de les aldegues de la ciudá de Daroca del añu 1373 asina consta.
Villa Fermosa en 1373
Nel Archivu de la Corona d'Aragón atopa'l documentu sobre la tributación del moravedí de les aldegues de la Comunidá de Daroca nel añu 1373. El moravedí yera un impuestu de periodicidad septenal qu'afectaba a tolos subditos que los sos bienes algamaren determinada cuantía. La Corona, pa controlar y calcular esti impuestu precisaba un censu refechu, y de ende la esistencia del citáu documentu, n'aragonés, catalán y llatín.
El 6 d'ochobre de 1373 el censu de Villa Fermosa yera'l siguiente:
Villafermosa nel Fogaje de 1495
Bien posiblemente, enantes a esta fecha, tuvo llugar l'asimilación per parte de Villahermosa del Campo de l'aldega de La Salze, una y bones la última constancia escrita que se tien d'ella data de 1442.
Respectu al nome de Villa Fermosa, este evolucionó a Villafermosa (xuntu), yá que nel Fogache (Fogaje, Censu) de 1495, realizáu por Fernandu II d'Aragón (Fernando'l Católicu), yá apaecía'l nuevu topónimu.
Nel branu de 1495, el Rei Fernando'l Católicu fai convocar les Cortes d'Aragón en Tarazona ante'l peligru de que'l Reinu fuera afrelláu poles tropes del rei francés y p'alcordar l'impuestu de les sises. Pa ello foi precisu iguar el rexistru puntual de los fueos del Reinu con oxetu de conocer l'estáu de la población y el numerario de la tesorería real. El Censu realizar por aciu una Comisión real que tenía de rexistrar los fueos ún per ún, estremando'l territoriu aragonés en dolce sobrecullidas y con asistencia d'un notariu que diera fe de la esistencia de los fueos ya incidencies qu'asocedieren.
El 23 de payares de 1495, el Comisariu Real y el Notariu lleguen a Villafermosa, y este ye'l rexistru de los pobladores del Llugar nesa fecha:
Villahermosa dende'l Sieglu XVI
La posterior castellanización de casi tol territoriu aragonés derivó nel actual nome Villahermosa.
Demografía
Nel sieglu XV, Villahermosa tenía 31 fueos, aumentando a 41 nel XVII. A mediaos del XIX, sumaba 70 cases, 58 vecinos y 232 almes. Llegó con esta mesma población a 1900, pos censó 236 habitantes y en 1950 aumentar a 318. A partir d'entós, empezó'l so procesu de despoblación, llegando a 108 habitantes a finales de los 1980s y a los 91 nel añu 2008. En 2012 constaben 99 habitantes censaos, y en 2013, superar de nuevu los 100 habitantes, constando 102 habitantes censaos.
Llugares d'interés
left|200px|Ilesia de Santa María Madalena. La ilesia parroquial católica de Santa María Madalena (S.XVI) realizar al tresformar la primitiva ilesia románica; ye una obra góticu-renacentista de mampostería, de nave única, cubierta con bóveda de crucería y mediu cañón con lunetos; Torre de cantería y lladriyu, con tres cuerpos; dos retablos renacentistes del S.XVI son les sos obres de mayor interés.
La ermita de los Santos Gervasio y Protasio (S.XVIII) ye una construcción tardobarroca de mampostería, con tres naves, cubierta la central con bóveda d'aresta y con cúpula elíptica sobre tambor octogonal nel cruceru; caltién un retablu del S.XVI y dellos barrocos.
Al pie de la ermita, hai una ponte sobre'l Ríu Huerva de posible orixe Romanu, asitiáu nel antiguu camín de Valencia.
Al este del términu, al pie del cabezo del Monte, llevántase la ermita de San Miguel (S.XVII), edificiu de mampostería, con una nave, y texa a doble aguada.
A lo cimero de la Dehesilla, hai restu del castiellu de Santa Catalina nél asítiase un pobláu de la Edá del Bronce o primer Edá del Fierro.
La vida social del pueblu haise dinamizado nos últimos tiempos, gracies a la creación de l'Asociación Cultural "La Dehesilla".
Christelle Bulteau
Christelle Bulteau ye una atleta francesa retirada especializada na prueba de 60 m, na que consiguió ser medayista de bronce mundial en pista cubierta en 1985.
Carrera deportiva
Nos Xuegos Mundiales en Pista Cubierta de 1985 ganó la medaya de bronce nos 60 metros, con un tiempu de 7.34 segundos, tres l'alemana Silke Gladisch y la británica Heather Oakes (plata con 7.21 segundos).
BQ Geminorum
Asitiada a 540 años lluz de distancia del Sistema Solar, BQ Geminorum ye una xigante colorada de tipu espectral M4III. Con una lluminosidá cuasi 2000 vegaes mayor que la lluminosidá solar, tien un radiu 70 vegaes más grande que'l radiu solar, equivalente a 0,33 UA. Nun ye una estrella especialmente masiva, yá que se piensa que cuando nació la so masa taba entendida ente 1,5 y 2 mases solares. Anguaño, con un nucleu inerte de carbonu, ye una estrella nes últimes etapes de la so evolución; nun tiempu relativamente curtiu —en términos de la vida d'una estrella— va desfacer de les sos capes esternes y el nucleu remanente va permanecer como una nana blanca.
BQ Geminorum ye una variable semirregular de tipu SRB como, por casu, L2 Puppis o 30 Herculis. La variación del so rellumu ye de 0,40 magnitúes y el so periodu ye de 50,0 díes. A diferencia de variables como O Delphini o HR Pegasi, nel espectru de BQ Geminorum nun se detecta la presencia de tecneciu, elementu del procesu-s de curtia vida producíu por nucleosíntesis estelar.
BR Piscium
BR Piscium ye una nana colorada de magnitú aparente +8,98, demasiao tenue pa ser reparada a simple vista. De tipu espectral M1.0V, tien una temperatura efectivo de 3620 K. La so masa ye aproximao la metá de la del Sol y relluma con una lluminosidá bolométrica —qu'inclúi'l total de la radiación electromagnético emitida, fundamentalmente como radiación infrarroxo— igual al 2,4% de la lluminosidá solar. El so diámetru ye la metá del que tien el Sol y xira sobre sigo mesma con una velocidá de rotación proyeutada de 2,25 km/s. El so periodu de rotación ye igual o inferior a 11,2 díes.
La metalicidá de BR Piscium, espresada como la rellación ente los conteníos de fierro y hidróxenu, equival a un 30% de la solar. Apaez catalogada como estrella acandilante na base de datos SIMBAD y como variable BY Draconis nel General Catalogue of Variable Stars (GCVS).
Les estrelles más cercanes a BR Piscium son GJ 1286 y GJ 1002, tamién nanes coloraes, a 4,7 y 5,3 años lluz respeutivamente.
Villar del Salz
Villar del Salz ye un conceyu y población español de la provincia de Teruel perteneciente a la Contorna del Jiloca, comunidá autónoma d'Aragón,
Xeografía
Asitiar al noroeste de la provincia de Teruel. Ta a 60,4 km de la capital. Tien una área de 38,69 km² con una población de 88 habitantes (INE, 2008) y una densidá de 2,27 hab/km². El códigu postal ye 44311.
Historia
Nel añu 1248, por privilexu de Xaime I, esti llugar se desliga de la dependencia de Daroca, pasando a formar parte de Sesma del Río Jiloca na Comunidad de Aldeas de Daroca, que dependíen direutamente del rei, perdurando esti réxime alministrativu hasta la muerte de Fernandu VII en 1833, siendo eslleida yá en 1838.
Fiestes
Les fiestes son n'honor a la patrona del pueblu, Santa Bárbara. Celébrense la segunda quincena d'agostu, concretamente empiecen la fin de selmana siguiente al 15 d'agostu o'l que lo contién. El día más representativu ye'l día de "los poyales" que se celebra'l llunes de les fiestes.
Laki
miniaturadeimagen|280px|La llava de Laki: Eldhraun El Laki o Lakagígar (cráteres de Laki) ye una fisura volcánica asitiada nel sur d'Islandia, cerca del cañón del Eldgjá y el pequeñu pueblu de Kirkjubæjarklaustur, nel Parque Nacional de Skaftafell. Ye parte d'un sistema volcánicu nel que s'inclúin los volcanes Grímsvötn y Thórdarhyrna. Atopar ente los glaciares de Mýrdalsjökull y Vatnajökull, nuna zona percorrida por fisuras dende'l suroeste al norte.
Orixe
Na mitoloxía nórdica los volcanes yeren un símbolu del traviesu dios Loki, el dios del caos, el fueu y la destrucción
Nel sieglu XII, rexistróse un aumentu nel númberu d'erupciones, que coincidió cola cristianización de la isla. Los monxos cristianos vieron les erupciones del Hekla y Laka ya informaron de que yera como les puertes del infiernu, otru refirióse a ella como la prisión de Judas.
Erupción de 1783
El volcán surdió d'una fisura nel volcán Grímsvötn, mientres una erupción qu'empezó'l 8 de xunu de 1783 y duró 8 meses, hasta 1784. Esta erupción espulsó unos 14 quilómetros cúbicos de llava basáltica y nubes tóxiques d'acedu fluorhídrico y dióxidu d'azufre qu'acabaron con 9000 islandeses y más del 50 % del ganáu de la isla.
La nube que xeneró produció una fame de trés años en tol mundu, que mató aproximao a 6 millones de persones. Describióse como «una de les mayores catástrofes medioambientales na historia europea».
Repercusiones
La erupción, tamién conocida como Skaftáreldar ('Fueos de Skaftá') o Síðueldur, produció unos 14 km³ de llava basáltica, y el volume total de tefra emitíu foi de 0,91 km³. Calcúlase que les fuentes de llava algamaron altores de 800-1400 m. Nel Reinu Xuníu, el branu de 1783 foi conocíu como'l sand-summer ('branu de sable') por cuenta de la cayida de cenices. Los gases fueron llevaos pola columna d'erupción convectiva a altitúes d'alredor de 15 km.
Coles mesmes, apuntar a esta erupción pa esplicar el baxu nivel de l'agua nel ríu Nilu en 1783, lo que produció que munchos terrenes nun pudieren ser semaos, lo que llevó a una fame qu'amenorgó nun sestu la población del valle del Nilu.
La erupción siguió hasta'l 7 de febreru de 1784, pero la mayor parte de la llava llanzar nos primeros cinco meses. El volcán Grímsvötn, dende'l que parte la fisura de Laki, tamién taba n'erupción ente 1783 hasta 1785. El llanzamientu de gases, incluyendo aproximao 8 millones de tonelaes de fluoruro d'hidróxenu y aproximao 120 millones de tonelaes de dióxidu d'azufre, amenó lo que se conoció como la gurriana de Laki» por toa Europa.
Oriana Maggi
Oriana Maggi ye una botánica, micóloga, profesora, taxónoma, curadora, y esploradora italiana.
Carrera
Desenvuelve actividaes académiques y científiques nel Llaboratoriu de Biodiversidá de fungos, na Universidá de Roma La Sapienza.
En 1974, graduar en Ciencies Biolóxiques, con honores, pola Universidá de Roma "La Sapienza. Dende 1975, como ganadora d'una beca d'Educación Científica y Enseñanza Ministerial, el Ministeriu d'Educación, trabayó na Universidá de Roma "La Sapienza", el Llaboratoriu de Micoloxía de taxonomía y ecoloxía de los fungos microscópicos Temes como investigadora asociada. Dende 30 de xunu de 1981 xunióse como Investigadora confirmada na Universidá de Roma, que pasó a la sentencia de idoneidad pal grupu de suxetos n. 73 (Botánica) de la Facultá de Ciencies Mat.Fis. y Nat. (güei enmárcase nel sector científicu BIO / 02). Con esta calificación siguió realizando actividaes educatives y científiques nel Departamentu de Bioloxía Vexetal.
Membresías
Parte como Comisaria ===
Ver tamién
__________________
Artemisia absinthium
thumb|250px|El Axenxu crez xavaz n'El Cáucasu. L' ye una planta yerbácea melecinal, del xéneru Artemisia, nativa de les rexones templaes d'Europa, Asia y norte d'África. Conocida dende bien antiguu yá polos exipcios, tresmitida dempués a los griegos, esta yerba foi denominada la "madre de toles yerbes" na obra "Ayalga de los probes" daes les sos múltiples aplicaciones curatibles. Utilízase como tónicu, febrífugo y antihelmíntico, según na ellaboración de l'absenta y del vermú. thumb|250px|Nel so hábitat. thumb|250px|Fueyes y polliscos. thumb|250px|Inflorescencia.
Descripción
Ye una planta perenne yerbácea, con un rizoma maderizu y duru. Los tarmos son rectos. Crez ente 80 a 120 cm. (raramente 150 cm.), y ye de coloración verde plateada. Les fueyes, dispuestes de forma espiralada, son de color verde buxu pel anversu y blanques nel aviesu, cubiertes de pelillos blancu plateaos, con glándules productores d'aceite; les fueyes basales son d'hasta 25 cm. de llargor, bi a tripinaes con llargos peciolos, con fueyes caulinares (sobre'l tarmu) más pequeñes, de 5 a 10 cm. de llargu, menos estremaes, y con curtios peciolos; les fueyes cimeres pueden ser simples y sésiles (ensin peciolu). Les brácteas involucrales son gris verdosu, densamente pubescentes, Los sos flores son mariellu maciu, tubulares, y en cabeces (capítulos), y de la mesma en panículas foyoses y con brácteas. El floriamientu dar de principios de branu a principios de seronda; la polinización ye anemófila. El frutu ye un pequeñu aqueniu de 0,5 mm., más o menos cilíndricu, daqué curváu, con nervios escuros, glabro y brillosu; miriguanu ausente, siendo la dispersión de les granes por gravedá.
Distribución y hábitat
Puede atopase en cuasi toa Europa y el Magreb occidental, yá que orixinalmente distribuyir dende Europa Occidental hasta Asia Central. Y en l'actualidá ye posible atopala en cuasi tol mundu por cuenta de la poca dificultá del so cultivu.
N'España criar en tola metá septentrional de la península, y más puntualmente nes provincies de Valencia, Murcia y Granada (Sierra Nevada). Como esta planta foi bien cultivada antaño, pueden atopase grandes superficies con exemplares d'esta especie.
Ta naturalizada en gran parte d'EE. XX.
Historia
Nicholas Culpeper aportunó en que l'axenxu yera la clave pa entender el so llibru de 1651, The English Physitian. Richard Mabey describe la entrada de Culpeper nesta planta de sabor amargoso como "corriente de la conciencia" y "a diferencia de cualesquier otra cosa na yerba", lleer, "como les divagaciones d'un borrachu " , y el biógrafu de Culpeper, Benjamin Woolley suxure la pieza puede ser una alegoría sobre l'amargura, como Culpeper pasara la so vida lluchando contra'l Establishment, y fuera encarceláu y gravemente mancáu na batalla de resultes d'ello.
William Shakespeare menta l'axenxu na so famosa obra Romeo y Julieta, actu 1, escena 3, en que la nodriza recuerda: "pos entós yo punxera axenxu na mio teta" pa tresllechar col so sabor amargoso a Julieta, que tenía tres años.
Artemisia absinthium utilízase tradicionalmente medicinalmente n'Europa, y créese qu'aguiya'l mambís y solliviar la indixestión..
Composición
La planta contién del 0,2 al 0,5 per cientu d'una esencia de color verdosu o azuláu (dependiendo de les sos carauterístiques) y con un fuerte sabor amargoso, y el principal componente ye la tuyona, soluble n'alcohol, pero non n'agua. La planta tien otru compuestu denomináu la absintina, una sustanza amorfo de color mariellu, pocu soluble n'alcohol pero sí n'agua.
Usos y cultivu
L'axenxu crez ensin dificultá en suelos probes y arenosos según en llugares secos y soleyeros. Crez bonalmente en campos ensin cultivar, en llombes grebes, y predreses. Crez perbién en suelos fértiles, non bien pesaos. Prefier suelu ricu en nitróxenu. Arrobinar por gayos ente marzu a ochobre en climes templaos) o por granes en cames de llantadera.
Les granes d'esta planta son bien pequeñes polo que se deben allugar en llugares onde nun seyan llevantaes pol vientu o arrastraes pola agua. Por esta razón cúbrense mínimamente con un pocu de tierra. Esti tipu de planta puede reproducise por aciu frada de los raigaños. Pal cuidu del so cultivu la planta tien de fertilizase en pequeñes cantidaes siquier una vegada al añu.
Usos terapéuticos
Fueyes y polliscos colléchense de primeres de la so fructificación, precisando un ensugáu natural o artificial. Les sos sustances actives inclúin silica, dos elementos amargosos (absintina y anabsintina) a les que debe les sos propiedaes dixestives; aceite esencial ricu en tuyona d'aición vermífuga y emenagoga, pero tóxica en dosis altes; sales minerales (nitratu potásicu), tanín y resina, acedu málico, y acedu succínico.
Aplicáu correutamente, l'axenxu tien unes interesantes propiedaes melecinales, como:
Moñeca
thumb|right|Escena con muñeques antigües nel Muséu de la Infancia d'Edimburgu. thumbnail|right|Primer modelu de la mítica moñeca española [[Mariquita Pérez.]] thumb|Muñeca "Cachirla". thumb|Muñeques de trapu artesanales de venta en San Ángel, Ciudá de Méxicu Una moñeca (tamién meña o moña ) ye una figura; xeneralmente d'un ñácaru, una neña o una muyer fecha de madera, cartón, trapu, plásticu, etc; que sirve de xuguete y entretenimientu a les neñes. En determinaes ocasiones, tamién se fabriquen coleiciones o series destinaes a neños o a adultos que pueden tar fabricaes en madera, porzolana, celuloide o cera.
Artemisia absinthium
Usos terapéuticos
Tónicu gástricu: como toles plantes amargoses desenvuelve un efeutu tónicu sobre'l estómagu, aumentando'l mambís y aguiyando la secreción de zusmios gástricos. Convien pos a los inapetentes y a los dispépticos (que carecen de dixestiones pesaes). Non asina a los ulcerosos y a los de temperamentu sanguineu, pos l'aumentu de secreción de zusmios gástricos resúlta-yos perxudicial. Como bien indica Pius Font i Quer, «l'axenxu nun tien de tomar se ensin necesidá».
Moñeca
Los exipcios facer con cachos llisos de madera, los xaponeses con papel dobláu, los antiguos pobladores americanos con llana o tela, los alemanes con porzolana y los esquimales con piel de foca. Les persones adultes coleccionar y les neñes acoricar.
“La mayoría de les figures asemeyaes a muñeques de los primeros tiempos yeren oxetos máxicos o relixosos, non xuguetes”, afirma The World Book Encyclopedia. Los antiguos exipcios pintaben priendas de vistir decoraes sobre pequeños cachos de madera en forma de paleta y depués afatar con refileros de cuentes de magre pa representar el pelo. Dempués asitiaben estes muñeques paleta” nes tumbes de los sos muertos creyendo que-yos fadríen de sirvientes na otra vida. Nes Antilles, les persones que queríen vengase de daquién clavaben anfileres en muñeco de vudú cola esperanza de causa-yos dañu a los sos enemigos.