cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Touro
Clima
Otros aspeutos importantes dende'l puntu de vista climáticu son los que se refieren a los díes de xelada, nube y borrina. Tocantes a los díes de xelada, estos pártense nun total de 15 díes de media al añu, teniendo más incidente nos meses d'avientu, xineru y febreru. Nel que se refier a los díes de nube, tienen una media de 13 díes al añu partíos con bastante homoxeneidá a la llongura del inclusive, anque con un pocu más d'incidente nos meses d'abril y mayu. Los díes de borrina son abondo abondoses nel conceyu, con una media de 85 díes al añu que se parten homogéneamente mientres tol añu debíu les borrines que se producen nos cursos fluviales que traviesen el conceyu.
Tamién ye importante y ye debíu tener en cuenta los díes estenos que se dan nel conceyu, según les hores de sol de les que podemos esfrutar. Tocantes a los díes estenos, nel conceyu esfrutar de 54 díes estenos al añu, partíos mayormente nos meses branizos de xunetu y agostu.
Nel que se refier a les hores de sol, nel conceyu esfrutar de 1998 hores de sol añales, con un mayor incidente nos meses branizos de xunu, xunetu y agostu, ónde se superen les 200 hores de sol al mes.
Deportes
Instalaciones
Touro tien una piscina municipal gratuita, pistes de tenis y fútbol, pabellón, ximnasiu y campu de fútbol de yerba artificial; esti postreru ta asitiáu na parroquia de Loxo.
Touro tien el so propiu equipu de fútbol, el S.D. Touro. El concello tamién dispón d'un club de llucha llibre, Clube de Loita Touro dirixíu por Moncho (subcampeón nel campeonatu senior d'España).
Turismu
Touro cuenta con distintes rutes de senderismo debidamente señalizaes.
Noriko Fujimoto
Noriko Fujimoto –en xaponés, 藤本 哲子, Fujimoto Noriko– ye una deportista xaponesa que compitió en yudu, ganadora d'una medaya de bronce nel Campeonatu Asiáticu de Yudu de 1993 na categoría de –66 kg.
Grivesnes
Grivesnes ye una comuña francesa del departamentu de Somme, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Johannesburgu
Johannesburgu (n'afrikáans ya inglés: Johannesburg, en zulú: Igoli, 'llugar d'oru') ye la ciudá más grande y poblada de Sudáfrica. Ye la capital de la provincia de Gauteng, la más rica de dichu país y la cuarta economía más grande del África subsaḥariana. Coloquialmente los sudafricanos llámenlu Joburg, Jozi, o JHB. Asina mesmu ye considerada'l principal centru económicu y financieru del país.
Esta ciudá ye una de les 40 árees metropolitanes más grandes del mundu y una de les úniques trés d'África oficialmente denomaes ciudá global (clasificada como una ciudá de clase mundial); les otres dos son El Cairu y Ciudá del Cabu.
Equivocadamente, tracamúndiase Johannesburgu cola capital de Sudáfrica (esti país tien tres ciudaes capitales oficiales, de les que Johannesburgu nun forma parte). Sicasí, ellí allúgase la Corte Constitucional, la corte de mayor rangu de too Sudáfrica.
En Johannesburgu esiste comerciu a gran escala d'oru y diamantes, por cuenta del so allugamientu privilexáu nel área de les llombes de Witwatersrand bien riques en minerales.
Johannesburgu recibi visitantes per mediu del Aeropuertu Internacional O.R. Tambo, el más grande y con mayor circulación n'África y puerta aérea al restu del sur d'África.
UNESCO
La United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO) o, n'asturianu, Organización de les Naciones Xuníes pa la Educación, la Ciencia y la Cultura ye un organismu especializáu de les Naciones Xuníes. La so Direutora Xeneral ye Irina Bokova, de nacionalidá búlgara. Fundóse'l 4 de payares de 1946 col envís de contribuyir a la paz y la seguranza nel mundiu per aciu del enseñu, la ciencia, la cultura y les comunicaciones. La so sede ta allugada en París, Francia.
Johannesburgu
Ye una de les poques grandes ciudaes del mundu que nin tán na mariña, nin tienen un ríu importante o canal que la comunique col mar. Los cambeos nes fronteres municipales llevaes al efeutu nel añu 2000, fixeron que la población algamara los 3 millones (5.61 millones en 2013).
UNESCO
Dedícase, ente otres xeres, a empobinar a los pueblos nuna xestión más eficiente del so desendolcu al traviés de los recursos naturales y los valores culturales, cola fin d'algamar el mayor provechu dable de la modernización, ensin esmorecer la identidá y bayura cultural.
Johannesburgu
La población del área metropolitana (qu'inclúi los otros conceyos del Gauteng sacante Pretoria) envalórase anguaño nunos 9 millones d'habitantes.
Eso conviértela na tercer ciudá más poblada d'África tres El Cairu y Lagos.
UNESCO
Les actividaes culturales gueten la salvaguardia del Patrimoniu Cultural, per aciu del afalagu de la creación y la creatividá, y el caltenimientu de les entidaes culturales ya tradiciones orales, asina como'l fomentu de los llibros y la llectura.
Johannesburgu
Johannesburgu ye una ciudá con un contraste bien fuerte ente la minoría de blanca (17%) que vive con parámetros de país desenvueltu y una población de negra (73%) con unos niveles de vida tercermundistes.
La ciudá se topa na llinia divisoria d'agües ente los océanos Atlánticu y Índicu.
UNESCO
Direutores Xenerales de la UNESCO
200px|thumb|Audrey Azoulay, actual direutora de la UNESCO.
Historia
La UNESCO tien los sos raigaños en 1942, na Segunda Guerra Mundial, cuando los países aliaos entaman a aviase p'afitare los sos sistemes educativos en cuantes remate la guerra. Na Conferencia de Ministros Aliaos d'Educación (Conference of Allied Ministers of Education, CAME), nel Reinu Xuníu, principien los alderiques ente países europeos.
Como resultáu, áviase una conferencia de les Naciones Xuníes pa temes d'educación y cultura, del 1 al 16 de payares de 1945. Cuarenta y cuatro países aconceyen, de los que trenta y siete deciden fundar la UNESCO. La constitución de la UNESCO fírmase'l 16 de payares, y venti estaos ratifíquenla un añu dempués, el 4 de payares de 1946 (Arabia Saudita, Australia, Brasil, Canadá, Checoslovaquia, China, Dinamarca, Exiptu, Estaos Xuníos d'América, Francia, Grecia, India, El Líbanu, Méxicu, Noruega, Nueva Zelanda, República Dominicana, Reinu Xuníu, Sudáfrica y Turquía). Pocos díes dempués entama la primer Conferencia Xeneral de la UNESCO, en París.
Según van normalizándose les rellaciones internacioniales frayaes pola Segunda Guerra Mundial, más países van incorporándose a la UNESCO: asina, Xapón y la República Federal Alemana entren en 1951, España en 1953, la XRSS en 1956 y los países africanos xurdíos de la descolonización d'África nos años sesenta.
En 1957, por primer vez un país miembru abandona la UNESCO: el gobiernu de Sudáfrica alega "interferencies" de la UNESCO nos sos "problemes raciales". En 1994, con Nelson Mandela como presidente, Sudáfrica volverá a inxerise na UNESCO.
En 1960 llánzase'l primer proyeutu de grandes dimensiones de la UNESCO: la proteición del templu d'Abu Simbel n'Exiptu y otros 21 monumentos y complexos arquiteutónicos aceñaos pol aniciu del banzáu d'Asuán.
En 1985, Estaos Xuníos abandona la UNESCO citando diferencies en temes de xestión; Reinu Xuníu y Singapur abandonaránla tamién en 1986. Esto fai que'l presupuestu de la UNESCO caya bultablemente per unos años. Los tres países reincorporáronse posteriormente (en 2003, 1997 y 2007 respeutivamente).
Crítiques a la UNESCO
Ye necesario aclariar, sicasí, que dende otres postures la dixebra d'Estaos Xuníos de la UNESCO foi lleída como una crítica racista (Informe MacBride), nel que se plantegaben ciertes midíes pa la "democratización de la comunicación" que nun conveníen a los intereses de les grandes potencies. Dientro d'esta teoría, el discursu de William Harley, voceru en miente de comunicación del Departamentu d'Estáu d'Estaos Xuníos (que xustificabala frayadura de les rellaciones cola UNESCO y la socesiva retirada de fondos, de magar la supremacía cuantitativa de países tercermundistes na organización y la supuesta influencia comunista sobre ellos), sería solo un encumbrimientu de los verdaderos motivos de la estratéxica dixebra.
Sigue siendo ciertu que na dómina de los años 1970 y 1980 la organización recibió delles acusaciones de marafundiar y de corrupción. Posteriormente, baxo la direición de Federico Mayor Zaragoza y Koichirō Matsuura, la UNESCO foi recuperando progresivamente'l so esfotu, acabando cola reincorporación d'Estaos Xuníos en 2003.
Lilian Uchtenhagen
Lilian Uchtenhagen, foi una economista y política suiza.
Odontotrypes slavek
Odontotrypes slavek ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Distribución xeográfica
Alcuéntrase en Yunnan (China).
Pinalia amica
Pinalia amica ye una especie d'orquídea epifita orixinaria del Sureste d'Asia. thumb|Ilustración
Descripción
Ye una orquídea de tamañu pequeñu, de crecedera templada con vezos epífites con pseudobulbos daqué cilíndricos a ovoides que s'arrexunten xuntos y lleven 1 a 3 fueyes, apicales, linear-llanceolaes, agudes, estrechándose gradualmente de siguío na base peciolada. Floria en 1 a 3 inflorescencies erectas, axilares, de 7,5 a 10 cm de llargu, con 5-12 flores qu'apaecen na primavera con flores fragantes.
Distribución y hábitat
Alcuéntrase nel Himalaya occidental, Assam na India, l'este d'Himalaya, Nepal, Bután, Sikkim, Myanmar, Tailandia, Laos, Camboya, el sur de China y Vietnam nos vieyos árboles nos montes siempreverdes de tierres baxes y montes de les tierres altes de los montes nublos primarios n'elevaciones de 600 a 2200 metros.
Propiedaes
Pinalia amica produz los frenatrenoides confusarin y confusaridina.
Taxonomía
Pinalia amica describióse por (Rchb.f.) Kuntze y espublizóse en Revisio Generum Plantarum 2: 679. 1891.
Pinalia: nome xenéricu que se refier a la forma de les fueyes que ye bulbosa.
amica: epítetu llatín que significa "amiga, quería".
Ho Chi Minh
Hồ Chí Minh foi un revolucionariu y estadista vietnamita.
El so nome nun yera Ho Chi Minh, ésti yera un nomatu que-y dieron que significa aquel que da lluz. El so verdaderu nome yera Nguyễn Sinh Cung (na llingua llocal Nguyen Sinh Coong).
En 1911 entama a trabayar como cocineru nun barcu francés col que percorre tol mundiu. Instálase en Londres nel 1915 y con 21 años va pa Francia, au vive como xardineru. Fai alderiques colos movimientos socialistes franceses y en 1920 ta na fundación del Partíu Comunista Francés. En 1923 foi pa Moscú pa estudiar táutiques de guerra y entra nel Comintern, brazu políticu internacional del Partíu comunista Rusu. Vive en dellos países hasta llegar pa Hong Kong, onde dirixe'l movimientu antimperialista n'Indochina, baxo poder francés dende 1854.
Fechu presu pelos ingleses en 1930, fúgase y refáxase en Moscú. En 1941, funda la Lliga pala Independencia de Vietnam (Vietminh) pa lluchar escontra los franceses. Demientres la Segunda Guerra Mundial fai usu d'esta guerrilla pa combatir a los xaponeses. Al rematar l'enfrentamientu, forma un estáu independiente nel norte de la rexón, Vietnam. Francia contraataca y la Guerra d'Indochina remata nel 1954 col trunfu del Vietminh. El país queda dixebráu en dos cachos. Ho Chi Minh, presidente de Vietnam del Norte, prepara y sofita a les fuercies del Frente de Lliberación Nacional de Vietnam del Sur (FLN o Vietcong) cola intención de xunir el país. Entama la percélebre Guerra de Vietnam, au los Estaos Xuníos lluchen ensin descansu a lo llargo de 15 años con consecuencies qu'anguaño sufren delles persones nesti país asiáticu.
Esti fechu históricu tien númberos llaceriantes tanto pa los estaoxunidenses con casi 60.000 soldaos muertos y 150.000 feríos, como otros países que-y ufrieron el so sofitu, como por exemplu, Australia con 500 muertos y 3.000 feríos.
Algama la traxedia pa los vietnamites con más de 3 millones de muertos y tres millones que sufren ainda anguaño los efeutos del axente naranxa, un poderosu defoliante qu'usaron los estaoxunidenses p'arrasar tola viesca tropical del país. Demientres la guerra, Estaos Xuníos llanzó más de 7 millones de tonelaes de bombes y 100.000 tonelaes de sustancies químiques tóxiques.
Ho Chi Minh morrió en 1969 na so casa de Ḥanói a los 79 años d'edá d'un paru cardiacu.
En 1975, Saigón foi rebautizada como Ciudá Ho Chi Minh.
Armand Fallières
Clément Armand Fallières foi un políticu francés, presidente de Francia de 1906 a 1913. Perteneció al partíu Alianza Democrática.
Nació en Mézin (departamentu de Lot-et-Garonne). El so padre yera xuez de paz. Estudiu Derechu y exerció como abogáu en Nérac, empezando la so carrera política como asesor municipal (1868), más tarde alcalde (1871) y en conseyeru xeneral esi mesmu añu. Siendo un encesu republicanu, perdió'l so puestu tres la cayida de Thiers en mayu de 1873, pero en 1876 foi escoyíu diputáu por Nérac, sentándose colos republicanos d'izquierda. Robló la protesta de 18 de mayu de 1877, siendo escoyíu cinco meses más tarde.
Fallières nun foi capaz d'enfrentase al enoxu de la oposición y dimitió cuando'l Senáu refugó'l so proyeutu. El payares siguiente, sicasí, foi nomáu Ministru d'Instrucción Pública por Jules Ferry, realizando diverses reformes nel ámbitu educativu.
Arrenunció en marzu de 1885, convirtiéndose en Ministru del Interior mientres dos años nel gobiernu de Maurice Rouvier. Camudó de cartera ministerial, pasando al de Xusticia n'avientu. Tornó al Ministeriu del Interior en 1889 y, finalmente, retomó la cartera de Xusticia de marzu de 1890 a febreru de 1892. En xunu de 1890 el so departanmento, Lot-et-Garonne, escoyer senador por 417 votos frente a 23. Permaneció al marxe de les lluches partidistes, anque caltuvo la so influyencia ente los republicanos.
En marzu de 1899 foi nomáu presidente del Senáu, permaneciendo nel cargu hasta xineru 1906, cuando foi escoyíu pola unión de los partíos d'izquierda como candidatu a la presidencia de la República. Foi escoyíu na primer vuelta, llogrando 449 votos contra 371 del so rival, Paul Doumer. Siendo un abiertu opositor a la pena de muerte, mientres el so mandatu indultó a munchos condergaos.
Vedra
Vedra ye un conceyu d'España na provincia de La Coruña, comunidá autónoma de Galicia. Llenda colos conceyos de Boqueixón, Santiago de Compostela, Teo y A Estrada. Al sur del conceyu atopa'l Ríu Ulla, faciendo frontera natural cola provincia de Pontevedra.
Vilasantar
Vilasantar ye un conceyu de La Coruña (Galicia, España) allugáu na contorna de Betanzos.
Vedra
Fiestes y celebraciones
Ente les fiestes más destacaes del conceyu son:
Vilasantar
Parroquies
Esti conceyu ta formáu poles siguiente siete parroquies: Códigu Postal 15807
José Suárez
José Lisardo Suárez Sánchez foi un actor asturianu.
Vedra
Patrimoniu
Como elementos del patrimoniu cultural del conceyu atopamos el Palaciu de Ximonde allugáu en San Miguel de Sarandón, y el Palaciu de Santa de Cruz de Ribadulla, ente otros.
Demografía
A 1 de xineru de 2010 la población del conceyu xubía a 5043 habitantes, 2450 homes y 2593 muyeres.
José Suárez
Biografía
Al cumplir dieciocho años se enrola nun reximientu d'Artillería en Logroño en 1938. A la fin de la guerra civil apuntar na Lexón, con destín en Melilla, onde foi xubíu a cabu y permaneció mientres dos años hasta que, en xunetu de 1941 apuntóse como voluntariu na División Azul. En 1943 vuelve a España, dempués de dos años de campaña en Rusia y consigue emplegu como interventor nel ferrocarril Vascu-Asturianu, n'Uviéu.
Vedra
Parroquies
thumb|right|350px|Ponte del tren sobre'l [[Ríu Ulla na llocalidá d'A Ponte Ulla.]] Según el nomenclátor de 2009, el conceyu entiende les parroquies de: Vedra (Santolaya).
José Suárez
Biografía
En 1943 el direutor Gonzalo Delgrás escuéyelu pa interpretar el papel de Josefín na so película Altar mayor, dando empiezu asina a la so carrera cinematográfica onde participó nun total de sesenta y cuatro films. Actuó en películes como La neña de Luzmela y La muralla feliz. En Brigada criminal realiza'l so primera gran interpretación, encarnando a un inspeutor de policía, tipu que repitiría en delles películes. Esi mesmu añu, 1950, contrái matrimoniu na basílica de Cuadonga con María Luisa Vázquez, frutu d'esti matrimoniu ye la so única fía María Eugenia.
Dempués d'amosar el so talentu en dellos papeles protagonistes, destacando especialmente'l de Condergaos (1953), la so gran oportunidá como actor lléga-y con Cai Mayor, obra maestra de Juan Antonio Bardem, que'l so trunfu internacional abrió-y les puertes del mercáu italianu. La so fogosa y violenta creación de Vito en La sfida, dirixida por Francesco Rosi, encimentó la so popularidá, y dende entós intervieno con regularidá nuna importante serie de coproducciones. Protagonizó tamién delles películes en Méxicu, al llau de delles de les estrelles más importantes d'aquel país, como Dolores del Rio o Silvia Pinal. En 1954, según una encuesta del Institutu d'Opinión Pública, foi consideráu'l cuartu meyor actor español tres Fernando Fernán Gómez, Francisco Rabal y Jorge Mistral.
La so voz foi utilizada pal personaxe de Bruno Díaz y Batman na serie de Batman y Robin cuando la mesma grabóse n'español. La so última película foi La trastienda, y dos años dempués rodó un episodiu de Curro Jiménez. L'añu 1975, con solu cincuenta y seis años d'edá, sufrió una trombosis que-y dexó paralizáu mediu cuerpu. Adulces foise reponiendo de la so enfermedá, magar nunca llegó a recuperar la movilidá total del so cuerpu, lo que-y dexó prematuramente inhabilitáu pal cine.
Ente los sos cargos puede destacar que foi presidente mientres nueve años del grupu d'Actores nel Sindicatu Nacional del Espectáculu, y tamién presidente de la Mutualidá Llaboral d'Artistes hasta 1971, cuando foi nomáu alcalde d'Ayer, siendo xefe llocal del movimientu. Taba en posesión de delles condecoraciones de guerra y de la Medaya d'Oru de Cisneros. Finó'l 6 d'agostu de 1981 en Morea, llocalidá onde afitara la so residencia dende'l so matrimoniu.
Félix Faure
François Félix Faure foi'l Presidente de Francia de 1895 hasta la so muerte en 1899.
Paul Hermann
Paul Hermann foi un médicu y botánicu alemán quien por quince años foi direutor del Hortus Botanicus Leiden.
Félix Faure
Biografía
Félix Faure nació en París, fíu d'un pequeñu carpinteru. Empezando como curtidor y mercader en Le Havre, consiguiendo una fortuna considerable. Foi escoyíu pa l'Asamblea Nacional el 21 d'agostu de 1881, tomando escañu pola izquierda ya interesándose principalmente poles temes tocantes a la economía, ferrocarril y marina. En payares de 1882 convertir en secretariu de Colonies mientres el mandáu de Ferry, permaneciendo nel mesmu hasta 1885. Tuvo'l mesmu puestu mientres el ministeriu de Tirard en 1888, y en 1893 convertir en vicepresidente de la cámara.
Paul Hermann
Naz en Halle, Alemaña, Paul Hermann yera fíu de Johann Hermann, un reconocíu organista, y de Maria Madalena Röber, un clérigu muyer. Depués de graduase de la Escuela de Medicina de Padua, va ser contratáu pola Compañía Holandesa de les Indies Orientales y viaxa a Ceilán (güei Sri Lanka) como oficial médicu d'a bordu; permaneciendo ente 1672 a 1677. Mientres esa estadía, realiza recueyes científiques de la flora y la fauna d'esa isla. Darréu, foi-y ufiertáu trabayu en Leiden y ocupó la Cátedra de Botánica de la Universidá de Leiden en 1679 permaneciendo ellí pol restu de la so vida profesional. Darréu dedicóse a lo que foi'l meyor xardín botánicu d'Europa.
Félix Faure
Biografía
En 1894 llogró'l cargu de Ministru de Marina na alministración de Charles Dupuy. Al xineru siguiente foi escoyíu de manera inesperada presidente de la República tres l'arrenunciu de Jean Casimir-Perier y gracies al sofitu de la derecha y de los moderaos, a cuenta de Henry Brisson, que llograra más votos na primera vuelta pero nun llograra la mayoría necesaria. Mientres la so presidencia foi reforzada l'alianza francorrusa, concedióse l'amnistía al movimientu anarquista (dexando'l regresu dende Inglaterra de dellos famosos anarquistes, como Émile Pouget), conquistóse Madagascar y producióse mientres el final del so mandatu'l casu Dreyfus. La carta escrita pol famosu lliteratu Èmile Zola acusando a distintos altos cargos militares pol inxustu encarcelamientu d'Alfred Dreyfus y publicada el 13 de xineru de 1898 nel diariu L´Aurore taba dirixida a Félix Faure al atopase na presidencia.
Paul Hermann
El trabayu de Hermann: Paradisus batavus, una descripción de les plantes del xardín botánicu de la Universidá de Leiden, y publicada tres años depués del so decesu, en 1698 y editáu por William Sherard. Sherard tamién editó les sos notes y el patrociniu solicitáu pa la publicación d'esti llibru importante. Fueron estudiantes en París con Tournefort, en 1688. Más tarde Sherard recoyó otres de les sos notes y asina produció un catálogu publicáu como Musaeum Zeylanicum (1717, 2ª ed.: 1727). Los orixinales de la coleición de Hermann de Ceilán fueron utilizaos pol xenial Carlos Linneo al escribir el so Flora Zeylanica (de 1747) y Species plantarum (de 1753), onde usó la so abreviatura "Hermann herb." neses publicaciones. Dempués que les coleiciones de Hermann pasaron por munches manes, finalmente fueron adquiríos por Sir Joseph Banks. Na actualidá abellugar nel Muséu d'Historia Natural de Londres. Hermann foi un escelente ilustrador botánicu y tuvo una escelente comprensión de los términos botánicos como lu declaró'l mesmu Linneo.
Félix Faure
Biografía
En 1897, atopó a Marguerite Steinheil, que convirtióse nel so amante. Esta aventura escandalosa foi'l subjeto d'obres de ficción como L'amante del presidente de Jean-Pierre Sinapi.
Muerte
Morrió de secute d'una apoplexía el 16 de febreru de 1899, nuna coxuntura chiscada pola rellación caltenida mientres el so mandatu con Marguerite Steinheil. Dizse que morrió mientres practicaben el sexu oral, pero nun hai datos seguros sobre ello. Les circunstancies de la so muerte fueron aprovechaes polos sos adversarios políticos pa realizar xuegos de pallabres, como llamar a Steinheil la pómpara aciaga (en francés tratar d'un xuegu de pallabres que puede significar tanto "enterrador" como "mamada de funeral"), como tamién foi'l casu de Clemenceau, que dixo a manera d'epitafiu sobre Faure: "Deseyó ser como César, pero terminó como Pompeyu" y onde el verbu pomper en xíriga significa sexu oral con un home.
Grivillers
Grivillers ye una comuña francesa del departamentu de Somme, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Noriko Anno
Noriko Anno –en xaponés, 阿武 教子, Anno Noriko– ye una deportista xaponesa que compitió en yudu.
Participó en trés Xuegos Olímpicos de Branu ente los años 1996 y 2004, llogrando una medaya d'oru na edición d'Atenes 2004 na categoría de –78 kg. Nos Xuegos Asiáticos de 1994 consiguió una medaya d'oru.
Ganó cinco medayes nel Campeonatu Mundial de Yudu ente los años 1993 y 2003.
Charles Ghankay Taylor
Charles McArthur Ghankay Taylor ye un políticu liberianu, presidente d'esi país dende 1997 hasta 2003. Cumple una condena de 50 años por crímenes de guerra y lesa humanidá. Taylor pasó a la historia como'l primer Xefe d'Estáu condergáu por un Tribunal internacional dende los Xuicios de Núremberg.
Chalena Vásquez
Chalena Vásquez Rodríguez foi una etnomusicóloga, compositora, cantante, danzante y escritora peruana.
Biografía
Nació en Sullana, Piura en 1950. Fixo estudios de Ciencies Económiques na Universidá de Trujillo, que dexó pa dedicase a la música nel Conservatoriu en Lima, onde se graduó de musicóloga. Depués d'estudiar na especialidá d'Arte de la Facultá de Lletres de la Universidá Mayor de San Marcos y de siguir cursos d'antropoloxía y socioloxía na Universidá Católica, viaxó a Venezuela onde estudió etnomusicología y folclorogía.
Foi direutora del Centru de Música y Danza de la Pontificia Universidá Católica de Perú (CEMDUC). Trabayó como asesora y coordinadora de proyeutos especiales na Musicoteca de la Biblioteca Nacional de Perú.
Lilian Suzette Gibbs
Lilian Suzette Gibbs foi una botánica inglesa.
Biografía
Trabayó como investigadora nel British Museum, y foi la primer muyer en faer l'ascensu del monte Kinabalu en 1910.
Naz en Londres, fía mayor d'una familia acomodada; siendo educada en colexos privaos d'Inglaterra y del Continente. Ente 1899 y 1900 estudia nel "Colexu Swanley Horticultural", y en 1901 va ser una estudiante de Botánica del Profesor J.B. Farmer nel "Royal College of Science", de South Kensington (güei Imperial College, London). Mientres les vacaciones recueye flora de los Alpes y del norte d'África. En 1905 acompaña a la "British Association" al sur de Rodesia (güei Zimbabue) y va publicar dos Arts. d'esa espedición. En casa, como estudiante, publica sobre les estructures desenvueltes de la grana nes Alsinoideae (Caryophyllaceae), y en 1910 ye gallardoniada cola Medaya Huxley y Premiu polos sos estudios en Historia natural. En 1907 visita Fixi y Nueva Zelanda.
Identificó y nomó 145 especies.
Charles Ghankay Taylor
Biografía
Charles Taylor graduar nos Estaos Xuníos y tornó a Liberia pa xunise al gobiernu de Samuel Doe. Foi acusáu de malversación de fondos, siendo deteníu y encarceláu en territoriu estauxunidense, a onde fuxera. Fugar de la prisión y llegó a Libia, onde foi entrenáu como guerrilleru. Tornó al so país en 1989 como xefe d'un grupu de resistencia, les Fuercies Nacionales Patriótiques de Liberia (FPNL), pa derrocar al réxime de Doe, empecipiando la Primer guerra civil liberiana.
En 1995 algamóse un alcuerdu de paz, que dio pasu a eleiciones en 1997, nes que Taylor imponer pol mieu de la xente a una nueva guerra.
Dende la presidencia liberiana, suministró armes al Frente Revolucionariu Xuníu (FRU) en Sierra Lleona en cuenta de diamantes de sangre
Taylor foi acusáu de crímenes de guerra y crímenes contra la humanidá como resultáu de la so intervención na Guerra Civil de Sierra Lleona. Col tiempu, la oposición al so réxime creció, rematando na Segunda guerra civil liberiana, qu'empezó en 1999. En 2003 Taylor yá perdiera'l control de la mayor parte del país y foi acusáu formalmente pol Tribunal especial pa Sierra Lleona. Entós decide exiliase en Nixeria, como parte de los alcuerdos que dexaron poner fin a la guerra qu'afaró a Liberia mientres catorce años.
El 28 de marzu de 2006, el Gobiernu de Nixeria informó que'l ex-presidente liberianu atopar en paradoriu desconocíu. Finalmente afayóse que moraba en Calabar, capital de la rexón de Cross River, y los responsables de la so seguridá fueron arrestaos.
Les autoridaes nixerianes aceptaren estraditar a Taylor, pero taba pendiente de ser unviáu a Liberia o Sierra Lleona, onde ta siendo procesáu por un tribunal de xusticia especial de la ONX.
El 29 de marzu d'esi mesmu añu foi deteníu mientres intentaba cruciar la frontera ente Nixeria y Camerún, fuxendo de la estradición. Selmanes dempués, por causa de una posible desestabilización de Sierra Lleona pola presencia de Taylor, decidióse que'l so xuiciu sería na Corte Penal Internacional de L'Haya, cola condición de que fora encarceláu n'otru país. Esti problema caltuvo'l xuiciu n'hiatu, hasta que'l 15 de xunu el Reinu Xuníu aportó a encarcelar a Taylor en casu de ser declaráu culpable.
Seis díes dempués, Taylor foi treslladáu a la Institución Penitenciaria Haaglanden en L'Haya, onde anguaño se -y xulga por crímenes na guerra civil de Sierra Lleona. Ente otros testigos, destaca a la modelu Naomi Campbell, que declara que recibió unes piedres pequeñu y puercu (diamantes de sangre) por xente próximo al dictador.
Según un cable peneráu por Wikileaks, la embaxadoradora d'Estaos Xuníos en Liberia, Linda Thomas-Greenfield, indicó que se desamarraría una crisis en Sierra Lleona en casu de que fora lliberáu por falta de fondos pa llevar a cabu'l xuiciu. La mesma propunxo enxuicialo nos Estaos Xuníos.
N'abril de 2012 foi topáu culpable d'once cargo, ente ellos, asesinatos, violaciones, esclavismu, mutilaciones y usu de menores soldaos. Convirtióse asina nel primer ex-xefe d'Estáu contra'l que la xusticia internacional completó un xuiciu. En mayu dictó la sentencia que la condergó a 50 años de cárcel por crímenes de guerra y contra la humanidá cometíos nel so país y en Sierra Lleona. El Tribunal Especial pa Sierra Lleona considera probáu qu'ayudó y socatró les guerres de la so tierra, y la de los sos vecinos, de 1991 a 2002. “''El Tribunal tuvo en cuenta la gravedá y l'impautu físico y emocional de los crímenes perpetaos contra la población civil. Los tullíos van tener que vivir siempres de la beneficencia. Les muyeres violaes van sufrir l'estigma del asaltu, y el refugu que carecen los fíos que tuvieren. A los menores reclutados robóse-yos la infancia''”, dixo'l xuez Richard Lussick, al lleer la decisión. L'encarcelamientu produciríase dempués del procesu d'apelación, que puede durar seis meses.
El 26 de setiembre del 2013 la so pena foi confirmada.
Chalena Vásquez
Biografía
Finó en Lima, siendo los sos restos atapecíos na Sala Mochica del Ministeriu de Cultura. ''
Xuegos Olímpicos de Lillehammer 1994
Los Xuegos Olímpicos de Lillehammer 1994, oficialmente conocíos como los XVII Xuegos Olímpicos d'Iviernu, fueron un eventu multideportivu internacional celebráu ente'l 12 y el 27 de febreru de 1994 na ciudá de Lillehammer, Noruega. Lillehammer foi escoyida por sobre les ciudaes candidates d'Anchorage, Estaos Xuníos, Östersund, Suecia, y Sofía en Bulgaria.
En 1986, el Comité Olímpicu Internacional decidió realizar los Xuegos Olímpicos d'Iviernu nos años pares en que nun se realizaren Xuegos Olímpicos de Branu. Asina, tres Albertville 1992, Lillehammer allugó la XVII versión d'estos Xuegos. Foi la primera (y única) ocasión na qu'unos Xuegos Olímpicos fueron celebraos nun periodu menor a #cada cuatro años y con una diferencia de dos años.
Antorcha Olímpica
miniaturadeimagen|Escultor mexicanu Abel Ramírez Águilar con escultora de xelu que creó como parte d'una competición afiliáu colos Xuegos Olímpicos Pa esta olimpiada iverniza, hubo 2 antorches. Teníase previstu xunir les llapaes de diches antorches al llegar a Oslu, pero'l comité olímpicu griegu #oponer a la idea. Poro, la llapada oficial" foi la utilizada nestos xuegos ente que la otra llapada #usar pa los paralímpicos (realizaos selmanes más tarde).
Antorcha Olímpica oficial
Del 16 de xineru al 2 de febreru esta antorcha siguió la siguiente ruta:
Olimpia - Atenes (Grecia) - Frankfurt del Main - Stuttgart - Karlsruhe - Düsseldorf - Colonia - Hamburgo (Alemaña) - Copenhague (Dinamarca) - Estocolmo (Suecia) - Oslu - Lillehammer (Noruega)
Antorcha Olímpica non oficial
Del 23 de payares de 1993 al 2 de febreru de 1994, 7000 relevistas llevaron esta antorcha por 12000 quilómetros siguiendo esta ruta que percorría Noruega:
Morgedal - Kristiansand - Stavanger - Bergen - Gulfaks - Bergen - Trondheim - Tromso - Svalbard - Tromso - Bodo - Oslu - Lillehammer
Odontotrypes szetshwanus
Odontotrypes szetshwanus ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Distribución xeográfica
Alcuéntrase en Sichuan (China).
Chaka Khan
Yvette Marie Stevens, conocida como Chaka Khan ye una cantante y lletrista d'Estaos Xuníos que se fixo famosa nos años setenta como cantante al frente del grupu de funk Rufus y darréu en solitariu.
Carrera
Anque formó parte del grupu hasta 1978, Khan embarcar nuna esitosa carrera en solitariu. Los sos hits más populares, tantu con Rufus como en solitariu, son Tell Me Something Good, Sweet Thing, Ain't Nobody, I'm Every Woman, I Feel For You y Through The Fire.
Conocida como la Reina del Funk, ganó diez premios Grammy y vendió un envaloráu de 70 millones d'álbumes en tol mundu. Tuvo participaciones especiales en programes como Dives Live ´99 In New York, compartiendo escenariu con lleendes de la industria de la música como Cher, Tina Turner, Elton John, Brandy, LeAnn Rimes, Melvin Davis (baxista de Chaka Khan), Whitney Houston, Anastacia, Joni Mitchell (faciendo los coros en «The Tenth World» y «Dreamland» del álbum Don Juan's Reckless Daughter), ente otres. Más apocayá foi convidada a la serie animada Phineas y Ferb y púnxo-y la voz al dueto efectuáu xunto a Rod Stewart pa la so serie Thanks for the Memory: The Great American Songbook, Volume IV editáu en 2005, na so versión de «You Send Me», orixinal de Sam Cooke.
Vida personal
Khan casóse dos veces y ye madre de dos fíos, Indira Milini y Damien Holland. El so primer matrimoniu foi con Hassan Khan en 1970, cuando ella tenía 17 años, terminando en divorciu pocu tiempu dempués. La nacencia de Milini foi la resultancia d'una rellación ente Khan y Rahsaan Morris. Khan casóse col so segundu home, Richard Holland, en 1976. Según los informes, el matrimoniu causó una división ente Khan y dellos miembros de Rufus, particularmente con Andre Fischer. Holland quería que Khan exhibiera una actitú más sobria nel escenariu, daqué que l'artista nunca tuvo dispuesta a faer. Solicitó'l divorciu en 1980, citando "diferencies irreconciliables". A mediaos de la década de 1980, metanes el so estrellalgu como solista, Khan camudar a Europa, primero estableciéndose en Londres, y depués mercando una residencia n'Alemaña.
David Lee Smith
David Lee Smith ye un actor d'Estaos Xuníos, conocíu por interpretar a John Oldman, el protagonista de la película de ciencia ficción The Man from Earth (2007); la co-protagonizó con John Billingsley y Tony Todd. Tamién apaeció n'otres películes, incluyendo Fight Club y en docenes d'episodios televisivos, tamién, con personaxes recurrentes, tales como'l Sarxentu Rick Stetler en CSI: Miami.
Nanni Moretti
Giovanni Moretti, conocíu como Nanni Moretti, ye un direutor de cine, actor, productor y guionista cinematográficu italianu. Les sos obres caracterícense pola ironía cola que aborda problemátiques de la mocedá y pola so célebre crítica social.
Biografía
La so infancia trescurre'n Roma y dende l'adolescencia entama a cultivar les sos dos grandes aficiones: el water-polo y el cine.
Los sos entamos como realizador remóntense a 1973, col curtiumetraxe La sconfitta (La derrota), historia de la crisis d'un militante de los movimientos del 68 en clave d'humor, al que-y sigue'l tamién curtiu Paté de bourgeois (xuegu de pallabres ente paté de foiegrass y épater les bourgeois) y, en 1974, el mediumetraxe Come parli frate?, parodia de Los novios, de Manzoni en qu'interpreta'l papel de Don Rodrigo. En 1976 rueda'l so primer llargu, Io sono un autarchico (Soi un autárquico), nel qu'apaez por primer vez el so personaxe Michele Apicella. Esi añu los hermanos Taviani úfren-y un papel en Padre padrone.
En 1998 apaez Aprile (Abril) na que Moretti interprétase otra vuelta a sí mesmu, nes feches del nacimientu del so fíu y de les viéspores de la victoria eleutoral de la coalición de centro-izquierda liderada por Romano Prodi.
En 2001 dirixe La stanza del figlio (La habitación del fíu), película que narra les consecuencias que la muerte d'un fíu prevoca nuna familia pequeño-burguesa. La película gana la Palma d'Oru del Festival de Cannes.
En 2002 conviértese nunu de los cabezaleros del movimientu críticu contra la clas política italiana nomáu girotondi.
En 2003 presenta Il grido d'angoscia dell'uccello predatore — Tagli d'aprile (El berríu d'angustia de l'ave depredadora — Recortes d'abril), realizáu de fragmentos d'Aprile.
Odontotrypes taurus
Odontotrypes taurus ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Distribución xeográfica
Alcuéntrase en Gansu y Sichuan na (China).
Gruny
Gruny ye una comuña francesa del departamentu de Somme, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Grouches-Luchuel
Grouches-Luchuel ye una comuña francesa del departamentu de Somme, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Espeleoloxía
Del griegu: σπηλαιου, spelaion que significa "cueva" y -loxía qu'indica estudiu o tratáu.
Considerada anguaño como un deporte más, nel que s'entamen incluso competiciones, lo cierto ye que la espeleoloxía tien los sos oríxenes na ciencia que nel sieglu XIX, entamó a estudiar les cavidaes naturales soterrañes y demás fenómenos asociaos a elles (el denomáu karst); esto ye, la so morfoloxía, estructura, propiedaes físiques, historia, formes de vida, los procesos polos que se formen (espeleoxénesis) y los cambios que tienen llugar nelles a lo llargo'l tiempu (espeleomorfoloxía).
Asina, na espeleoloxía mécense estremaes disciplines, rellacionaes cola práutica deportiva; pero tamién cola xeoloxía, hidroloxía, xeomorfoloxía, hidroxeoloxía ya xeoquímica (carauterístiques y formación de les cavidaes, espeleotemes, etc.); la climatoloxía; la bioloxía (la bioespeleoloxía estudia les formes de vida con estremada adautación al mediu soterrañu); la topografía (midición y representación gráfica de les cueves); l'arqueoloxía y paleontoloxía; la historia, la toponimia o la etnografía. En xunto, dengún d'estos estremaos aspeutos tien más pesu qu'otru. La hidroxeoloxía d'una cavidá nun ye más importante que'l so comportamientu climáticu; el so comportamientu climáticu nun ye más importante que la so fauna y la so flora; la so fauna y la so flora nun son más importantes que los sos xacimientos arqueolóxicos o paleontolóxicos; los sos xacimientos arqueolóxicos o paleontolóxicos tampoco nun son más importantes que la so historia, les sos lleendes o'l so propiu nome.
right|thumb|242px|Espeleólogu a la entrada d'una cueva Sicasí, l'actividá y l'estudiu del mediu soterrañu nun queda cincáu namái qu'a les cavidaes naturales: tamién los espeleólogos trabayen na esploración y l'estudiu de cavidaes artificiales, como nel casu les obres civiles antigües: mines, ruines soterrañes, tínganos, sumidorios y acueductos.
L'estudiu del mediu soterrañu desixe ser quien pa progresar nesi mediu, dominando los aperios y les téuniques qu'axuden a ello. D'esta miente, la espeleoloxía ufre una bayura d'atractivos a estremaos niveles, tanto lúdico-recreativos como científico-culturales, lo que fai d'ella una actividá percompleta.
Espeleoloxía cársticu
Ye aquella que se desendolca en cavidaes d'orixe kársticu, esto ye, cavidaes escavaes por corrientes d'agua en macizos de roca caliar. Hai tamién cavidaes desendolcaes en macizos salinos, en conglomeraos, en yesos y otres variantes, pero toes elles tán orixinaes por un procesu de disolución de la roca encuallante. Estos procesos de disolución desendólquense muncho bien despacio, trescurriendo millones d'años hasta que se forma una cavidá. La espeleoloxía alpina ye'l máximu esponente d'esta clas d'actividá, polo xeneral desendolcada nes cavidaes allugaes nos grandes macizos cársticos de la Tierra (Cáucasu, Alpes, Picos d'Europa, Méxicu), nunes condiciones estremes de fondura, fríu y humedanza. Dientro la Península Ibérica, tola Cornisa Cantábrica y los Pirineos son un referente de primer orde mundial no que cinca a esta clas d'espeleoloxía, destacando les grandes cavidaes d'Asturies y los Picos d'Europa, que s'atopen ente les más fondes del planeta, perbaxo los 1.000 metros de fondura. L'actual récor mundial de fondura ta na cavidá denomada Krúbera-Voronya, nel macizu d'Arabika, n'Abḥasia (antigua república soviética na cuenca'l Mar Negru), con una fondura de -2.140 metros, siendo entá la única pente l'escasu centenar de cavidaes de más de 1.000 m. en perpasar los 2.000 m. de fondura.
Espeleomerguyu
Variante de la espeleoloxía que centra la so actividá na esploración de cavidaes somorguiaes. Munches de les cueves acaben en conductos tomaos pol agua. A partir d'esi puntu, denomáu "sifón", ye necesario recurrir a téuniques d'espeleomerguyu pa continuar cola esploración de la cavidá. Bien de veces faise preciso l'usu de mezcles con heliu (elementu), osíxenu y nitróxenu (Trimix y Nitrox), p'amenorgar los llargos tiempos de descompresión y combatir la narcosis. Les grandes cavidaes somorguiaes abonden nos macizos cársticos de la Península'l Yucatán (Méxicu), Florida (EE.XX.) ya islles del Caribe, onde los grandes sistemes somorguiaos —dalgunos de más de 20 km de desendolcu, como Wakulla Springs, en Florida— reciben el nome de cenotes. Hai tamién grandes cavidaes somorguiaes n'Australia y les perfondes surdencies de mena vauclusiana nos macizos caliares de Francia central y na meseta norte castellana, n'España.
Espeleoastur ye un website asturianu dedicáu dafechu a la práutica d'estes dos clases d'espeleoloxía (cársticu y espeleomerguyu).
Espeleoloxía volcánico
La Vulcanoespeleoloxía ye la espeleoloxía que se desendolca en cavidaes d'orixe volcánicu, esto ye, les que son creaes pola llava fluyío d'un volcán mentanto una erupción. La mayor parte les cavidades volcániques fórmense nun periodu de tiempu curtiu, díes, meses o, como muncho, años, según dure la erupción volcánica. Les cavidaes volcániques más importantes atópense nes islles de Ḥawai (EE.XX.), Canaries (España) y tamién en dellos otros llugares, como Kenia.
Espeleoloxía glaciar
Ye la espeleoloxía que se desendolca nes cavidaes escavaes dientro los glaciares, formaes pola aición de disolución de l'agua y les presiones exercíes pola propia masa de xelu glaciar. Como nel casu la vulcanoespeleoloxía, les cavidaes glaciares fórmense nun periodu de tiempu percurtiu, que pue ser de díes, selmanes o meses. Pero, a la contra y nesti casu, les cavidaes asina formaes camuden dafechu y evolucionen a gran velocidá, lo que fai perabegoso la so esploración. A cambiu, la esploración d'estes cavidaes úfrenos una preciosa información sobro aspeutos climatolóxicos d'importancia global (cambiu climáticu).
Espeleoloxía urbano
Ye la espeleoloxía que se desendolca en cavidaes soterrañes de calter artificial, obra del home. Asina, nes ruines soterrañes, mines, tínganos, sumidorios y acueductos, como nel casu la denomada Cloaca Maxima, en Roma o los conductos soterraños de dómina romana so la ciudá de Tarragona.
Terminoloxía
N'esencia, l'actividá espeleolóxica consiste n'allugar, esplorar, estudiar, topografiar y/o visitar les cavidaes naturales soterrañes. Sólo aquellos que practiquen esta actividá destamiente puen ser calificaos d'espeleólogos.
Nel ámbitu anglosaxón, el términu “espeleoloxía” (speleology), tiende a designar aquelles fasteres más científiques d'esa actividá. Pola contra, colos términos caving (en Gran Bretaña) o spelunking (nos EEXX), desígnase la fastera más deportiva o lúdico-recreativa.
Clay Perry yá escribiera sobre un grupo de rapazos qu'esploraron cueves en Nueva Inglaterra (EEXX). Esti grupu, referíase a sigo mesmo como los spelunkers (amiyadores fonderos). Esti parez ser el primer términu usáu (anantia que los propios términos d'espeleólogu y espeleoloxía) nos EEXX. Alrodiu la década de 1950, spelunking foi un términu usáu en xeneral pa les esploraciones de cavidaes nel inglés americanu. Yera usáu ensin connotaciones positives o negatives, mentantu en Gran Bretaña seguíase usando'l términu caving ("dir de cueves"). Na década de 1960, el términu spelunking entamó a convertise en sinónimu d'aficionáu, asociáu a ropes d'algodón ya iluminación inadecuao. En 1985, Steve Knutson (editor d'American Caving Accidents) fixo'l distingu siguiente:  [...] Notái que me mando del términu "spelunker" pa referime a dalguien non adiestráu y desconocedor de les téuniques modernes d'esploración y "caver" p'aquellos que sí lo son.
Nel ámbitu les llingues romances, l'emplegu'l términu “espeleoloxía” tiende nos caberos tiempos a designar cuasi n'esclusiva la vertiente puramente deportiva o lúdico-recreativa de l'actividá. Poro, y dada la evolución los vezos sociales y l'incrementu de visites a cavidaes naturales soterrañes con fines namás que recreativos, incluso fomentaes con ánimo de lucru (empreses de turismu activu), dellos falantes francófonos ya hispanoamericanos (Méxicu), miren anguaño d'emplegar el términu “espeleísmu” (spéléisme) pa designar esta fastera puramente deportiva o lúdico-recreativa de l'actividá, mirando asina d'estremala de lo que ye la espeleoloxía propiamente dicha.
Historia de la espeleoloxía
La rellación del home coles cueves remóntase a los anicios mesmos de la nuesa especie. Les cavidaes naturales soterrañes fueron abellugu y santuariu yá pa los primeros grupos humanos. Pero hasta la revolución ilustrao del sieglu XVIII, l'averamientu a les cavernes nun va a empezar a facese fuera la tradición máxico-mítica que les arrodió en sieglos; y nun va ser fasta'l sieglu XIX, qu'entame la so esploración y estudiu sistemáticos dende presupuestos dafecho científico-deportivos.
El padre xesuita Athanasius Kircher (1602-1680) representa'l pasu de la representación máxico a la representación científico de les cavidaes. Escribe y teoriza na so obra Mundus Subterraneus (1655), partiendo de la so esperiencia como esplorador de les cueves la redolada'l volcán Vesubiu, cerca de Nápoles y de les cueves de Maredocle, en Palermo. Cola so teoría de los “corredores soterraños”, apunta la posibilidá d'una tierra güeca, teoría que ye a rastrease en científicos del so tiempu, como Edmund Halley (1656-1742) o Isaac Newton (1643-1727). Nesa dómina, la visión de les cavidaes soterrañes taba muncho bien influyida poles célebres anuncies que circulaben per Europa sobre grandes cueves, descrites n'estremaos panfletos y boletinos: les Grutes d'Arcy, en Francia (1549); les cavernes de Kent, n'Inglaterra (1571); les grutes de Steinbach, n'Alemaña (1608); les cueves d'Antiparo, en Grecia (1673). Pero fundamentales resultaron les noticies acerca les cueves de la Carniola, na rexón cárstica allugada ente les actuales Trieste (Italia) y Eslovenia, sobre les que'l cronista J.V. Valvasor publicara la so obra Slava vojvodine (1689). Y va ser nes cueves d'esta rexón eslovena (el kras), cola visita en 1818 del Emperador Franciscu I d'Austria a la yá entóncenes famosa cueva de Postojna Jama, onde s'allugue l'aniciu la moderna espeleoloxía, fía al empar de la renovación cultural qu'alita'l movimientu románticu y de la tradición científica qu'alluma la Ilustración.
N'América, los rellatos mitolóxicos indíxenes dan pasu al interés de los primeros cronistes hacia les cavidaes soterrañes, como'l flaire catalán Ramón Pané (s. XV-XVI) o el Padre José de Acosta (1540-1600), hasta llegar a l'averamientu llaicu representáu na obra d'Alexander von Humboldt (1769-1859), cola so esploración y descripción de la “Cueva del Guácharo” (Venezuela), en 1799.
El primer Institutu d'Espeleoloxía va crease en 1920 en Cluj (Rumanía), un entamu del biólogu Emile Gustave Racovitza (1868-1947), padre la moderna bioespeleoloxía. Pero ye en Francia onde la práutica la espeleoloxía va a enraigonar con bien de fuercia dende'l sieglu XIX, marcando dende entós la vanguardia na evolución d'esta actividá.