cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lliteratura árabe
Escoyetes y manuales
La tema del sexu foi frecuentemente encetáu pola lliteratura árabe. El ghazal, o poema d'amor, tien una llarga historia, na que'l sexu apaez tantu na so aguada tienro y suxerente, como nun tratamientu abiertamente esplícitu. Na tradición Sufi el poema d'amor podía tener una importancia mayor, entrando no místico y relixosu. Escribiéronse tamién manuales de sexu, como ye'l casu de El xardín arumáu, Tawq al-hamamah (El collar del palombu) d'ibn Hazm y Nuzhat al-albab fi-ma la yujad fi kitab (Prestar de los corazones que nunca se topará nos llibros) d'Ahmad al-Tifashi. Ente estes obres, atópase tamién una como Rawdat al-muhibbin wa-nuzhat al-mushtaqin (El prau de los amantes y de la distracción de los encaprichaos) d'ibn Qayyim al-Jawziyyah, qu'alvierte de cómo dixebrar l'amor de la lluxuria y evitar el pecáu.
Biografía, historia y xeografía
thumb|Manuscritu árabe de la [[Maqamat Al-Hariri مقامات الحريري  anterior al sieglu XII. Yahya ibn Mahmud al-Wasiti.]]
Amás de les tempranes biografíes sobre Mahoma, el primer gran biógrafu que privilexó la descripción del personaxe primero que producir a cencielles un himnu d'allabancia foi al-Baladhuri col so Kitab ansab al-ashraf (Llibru de la xenealoxía de la nobleza), una coleición de biografíes. Otru importante diccionariu biográficu foi empezáu por ibn Khallikan y ampliáu por al-Safadi, y una de les primeres autobiografíes significatives foi Kitab al-I'tibar, que trata d'Usamah ibn Munqidh y les sos esperiencies guerreres nes Cruzaes.
Ibn Khurradadhbih, probablemente un oficial del serviciu postal, escribió unu de los primeros llibros de viaxes, xéneru que aportaría a popular na lliteratura árabe con obres d'ibn Hawqal, ibn Fadlan, al-Istakhri, al-Muqaddasi, al-Idrisi y, especialmente, colos famosos viaxes d'ibn Battutah. Estos apurriríen una fascinante visión de les múltiples cultures de tol mundu islámicu, ufiertando tamién perspectives musulmanes sobre pueblos y xentes non musulmanes nes llendes del imperiu. Otra manera, estes obres reflexen la importancia de la tradición nel pueblu musulmán ya inclúin numberosos datos xeográficos y históricos.
Dellos escritores concentráronse namái na historia, como al-Yá'qubi y al-Tabari; otros, pela so parte, centrar en periodos o aspeutos concretos d'esa historia, como ye'l casu d'ibn al-Azraq, con una historia de la Meca, y ibn Abi Tahir Tayfur, al escribir una historia de Bagdag. L'historiador consideráu como'l más grande del mundu árabe ye Ibn Jaldún, que la so historia Muqaddimah centrar na sociedá, constituyendo un testu fundacional de la socioloxía y la economía.
Diarios
Na Edá d'oru islámico, los diarios n'árabe escribir dende antes del sieglu X, anque'l diariu medieval que más se paez al modernu ye'l d'Ibn Banna del sieglu XI. El so diariu foi'l primeru en ser ordenáu acordies coles feches (ta'rikh n'árabe), daqué bien próximu a los diarios modernos.
Lliteratura de ficción
thumb|Versión árabe de les [[Mil y una nueches, Kitab alf Layla wa layla ألف ليلة وليلة]]
Nel mundu árabe estrémase perfectamente ente al-fusha (llingua culta) y al-ammiyyah (llingua común). Pocu escritores escribieron obres nesta al-ammiyyah o llingua común y entiéndese, amás, que la lliteratura tien como oxetivos la meyora y educación de la persona, primero que'l puru entretenimientu. Esta concepción del fechu lliterariu nun acutó'l papel del hakawati o contador d'hestories, que retendría les partes más llixeres de les obres series o dalgunes de les munches fábules o cuentos populares árabes que de normal non se poníen por escritu.
Sicasí, dalgunes de les primeres noveles de la lliteratura universal, inclusive nel casu de noveles filosófiques, fueron escrites por autores árabes.
Lliteratura épica
thumb|"Bayad toca'l oud pa les dames", Manuscritu árabe del sieglu XII del cuentu [[Qissat Bayad wa Reyad]]
L'exemplu más famosu de lliteratura de ficción árabe ye Los mil y una nueches, que non solo ye la so obra más conocida sinón la qu'inda exerz más influencia a la de caltener determinaes idees que los non-árabes tienen sobre la cultura árabe.
Anque nun principiu fora considerada como árabe, la obra tien un orixe persa y les hestories, pela so parte, pueden tener los sos raigaños na India. Un bon exemplu de les faltes en ficción de la prosa árabe ye que les famoses hestories d'Aladino y Alí Babá, davezu conocíes como parte de Los mil y una nueches, nun lo fueron en realidá n'orixe. Incluyir por primer vegada na traducción francesa de la obra por Antoine Galland quien les oyera cuntar por un cuentacuentos tradicional y que solo esistíen antes en manuscritos árabes incompletos. Simbad, pela so parte, sí forma parte de la obra.
Los mil y una nueches clasifícase de normal como perteneciente al xéneru de la lliteratura épica árabe. El xéneru inclúi coleiciones de cuentos o episodios afilvanaos pa formar una historia más estensa.
Les versiones esistentes escribiéronse dempués del sieglu XIV, anque munches fueren recoyíes bastante antes y son probablemente d'orixe preislámico. Ente los distintos tipos d'hestories nestes coleición atopen les fábules d'animales, los proverbios, les hestories de jihad o espardimientu de la fe, cuentos humorísticos, cuentos morales, cuentos sobre l'astutu estafador Ali Zaybaq y cuentos sobre'l chanciosu Juha.
La Divina Comedia de Dante Alighieri, considerada la obra narrativa en versu más importante de la lliteratura italiana, contién munches traces y episodios sobre'l futuru derivaos d'obres árabes sobre escatoloxía islámica: el Hadith y el Kitab al-Miraj (traducíu al llatín en 1264, o pocu dempués como Liber Scale Machometi, "The Book of Muhammad's Ladder") relativu a l'ascensión de Mahoma al cielu, y los escritos espirituales d'Ibn Arabi.
Maqama
thumb|[[Maqamat(literature)|Maqamat Badi' al-Zaman al-Hamadhani, manuscritu del sieglu IX]] Probablemente creáu pol escritor árabe al-Hamadānī na segunda metá del sieglu X, el xéneru narrativu de les maqāmas carauterizar pol calter risonderu de los rellatos, pola combinación de versu y prosa rimada, y pola bayura de recursos estilísticos. thumb|Cuadro de [[Yahya ibn Mahmud al-Wasiti qu'inclúi Maqamat al-Hariri]] La Maqama non solo difumina la separación ente prosa y versu, conformando una especie de prosa rimada, sinón qu'enceta tamién un xéneru a metá de camín ente la ficción y la non ficción al traviés d'una serie de narraciones curties que son ficcionalizaciones de situaciones de la vida real, averándose asina a distintes idees.
Poesía romántica
Un famosu exemplu de poesía árabe amorosa ye Layla y Majnun, de la era Umayyad nel sieglu VII. Trátase d'una historia tráxica d'amor eterno paecida a la que se cunta en Romeo y Julieta, obra que s'inspira, precisamente, anque nun pequeñu grau, nuna versión en llatín de Layla y Majnun.
Hubo tamién dellos elementos del amor cortés que se desenvolvieron na lliteratura árabe, especialmente les nociones de "amar por amar" y l'esaltación de l'amada, que se remonta na lliteratura árabe a los sieglos IX y X. La noción del poder ennoblecedor del amor foi desenvueltu a empiezos del sieglu XI pol psicólogu musulmán y filósofu Avicena, nel so tratáu árabe Risala fi'l-Ishq (Tratáu sobre l'amor). L'elementu final del amor cortés, el conceutu d'amor como deseyo nunca satisfechu atópase tamién implícitu dacuando na poesía árabe.
Teatru
El teatru n'árabe foi solo visible na era moderna. Probablemente consideráu antes como lliteratura non lexítima, nun foi rexistráu por escritu casi nunca. Hai una antigua tradición de representación pública ente los musulmanes Shi'i d'una obra que describe la vida y muerte d'al-Husayn na batalla de Karbala nel 680. Hai tamién delles obres compuestes por Shams al-din Muhammad ibn Daniyal nel sieglu XIII, onde menta l'usu que fai d'obres antigües como material pa les suyes.
Los moros tuvieron una destacada influencia nes obres de George Peele y William Shakespeare. Dalgunes de les sos obres representen calteres moros, tal ye'l casu de The Battle of Alcazar de Peele y El mercader de Venecia, Tito Andrónico y Otelo, que representa a un moru como protagonista. Dizse qu'estes obres fueron inspiraes por delles delegaciones mores de Marruecos llegaes a la Inglaterra isabelina a empiezos del sieglu XVII.
Noveles filosófiques
Los filósofos islámicos árabes, Ibn Tufail (Abubacer) y Ibn al-Nafis, fueron pioneros na escritura de noveles filosófiques.
Toes estes narraciones tienen protagonistes (Hayy en Philosophus Autodidactus y Kamil en Theologus Autodidactus) que son individuos autodidactes xeneraos bonalmente nuna cueva y que viven recluyíos nuna islla erma, siendo asina los primeros exemplos d'hestories centraes en tal llocalización. Sicasí, anque Hayy vive solo na islla erma mientres la mayor parte de la historia de Philosophus Autodidactus (hasta que conoz al náufragu Absal), la historia de Kamil desenvuélvese más allá de la islla en que s'asitia Theologus Autodidactus (cuando'l náufragu vuelve con él a la civilización), desenvolviendo la tema de l'adaptación a la mesma nel pasu a la mayoría d'edá y, n'ocasiones, apuntando formes de la narrativa de ciencia ficción.
Ibn al-Nafis describió'l so llibru Theologus Autodidactus como una defensa del "sistema del islam y de les doctrines de los Musulmanes sobre les misiones de los profetes, les lleis relixoses, la resurrección del cuerpu y les transitoriedad del mundu." Presenta argumentos racionales en pro de la resurrección del cuerpu y l'inmortalidá del alama humana, usando tantu razones demostratives como material del corpus hadith pa probar la so tesis. Más tarde, los intelectuales islámicos veríen esta obra como una respuesta a l'afirmación metafísica de Avicena y de Ibn Tufail en rellación a que la resurrección del cuerpu nun puede ser probada al traviés de la razón, una visión que foi llueu criticada por al-Ghazali. La obra de Ibn al-Nafis foi traducida al llatín y al inglés como Theologus Autodidactus a empiezos del sieglu XX.
Una traducción al llatín de la obra de Ibn Tufail, titulada Philosophus Autodidactus, apaeció per primer vegada en 1671, preparada por Edward Pococke, el mozu. La primer traducción al inglés de Simon Ockley foi publicada en 1708, de la que les traducciones al alemán y danés. Estes traducciones inspiraron darréu a Daniel Defoe al escribir Robinson Crusoe, que tamién presenta'l tópicu narrativu de la islla erma y que foi calificada como la primer novela n'inglés.
Philosophus Autodidactus tamién inspiró a Robert Boyle, un conocíu de Pococke, a escribir la so propia novela filosófica asitiada nuna isla, The Aspiring Naturalist, a finales del sieglu XVII. La historia tamién antemana'l Emilio de Rousseau en dellos aspeutos, y ye tamién similar a la historia de Mowgli nel Llibru de la selva de Rudyard Kipling, según al personaxe de Tarzán, en qu'un neñu ye abandonáu nuna islla tropical erma onde ye tomáu al so cargu por una lloba.
Otru escritores europeos influyíos por Philosophus Autodidactus fueron John Locke, Gottfried Leibniz, Melchisédech Thévenot, John Wallis, Christiaan Huygens, George Keith, Robert Barclay, los Cuáqueros, y Samuel Hartlib.
Ciencia ficción
Al-Risalah al-Kamiliyyah fil Siera al-Nabawiyyah (Tratáu de Kamil sobre la biografía del profeta), tamién conocíu como Theologus Autodidactus, escritu pol polígrafu árabe Ibn al-Nafis (1213-1288), ye la más antigua amuesa conocida de novela de ciencia ficción. Anque se trata tamién d'una historia centrada nuna islla erma y na tema de la maduración personal, la novela contién dellos elementos de ciencia ficción como la xeneración bonal, la futuroloxía, la escatoloxía del mundu, la resurrección y la vida dempués de la muerte. Primero que ufiertar esplicaciones sobrenaturales o mitolóxiques a estes temes, Ibn al-Nafis intenta la esplicación al traviés de la conocencia científica islámicu de la dómina sobre bioloxía, astronomía y xeoloxía. El so principal oxetivu ye, nesti sentíu, l'ufiertar una enseñanza relixosa islámica en términos científicos y filosóficos.
Otros exemplos de proto-ciencia ficción árabe fueron "The City of Brass" y "El caballu d'ébanu", hestories que pertenecen a Los mil y una nueches, les "Opiniones de los residentes d'una arrogante ciudá" d'al-Farabi, que trata d'una sociedá utópica, y el cuentu futurista d'al-Qazwini Awaj bin 'Unaq, sobre un xigante que viaxó a la tierra dende un planeta alloñáu.
El cayente de la lliteratura árabe
La espansión del pueblu árabe a lo llargo del sieglu VII y VIII llevar a ponese en contautu con una gran variedá de pueblos, lo qu'afectaría a la so cultura. Lo más significativo pa la lliteratura foi'l contautu cola antigua civilización persa.
Shu'ubiyya ye'l nome del conflictu ente los árabes y los non árabes. Anque produció importantes bancies ente especialistes de diversos estilos lliterarios, nun foi un conflictu peligrosu y tuvo más que ver cola forxa d'una única identidá cultural islámica. Bashshar ibn Burd, d'orixe persa, resumió la so postura al respeutu nunos pocos versos:
furó la amarca coloquíntida pola fame serrapatosa :nin coyó un llagartu de la tierra y comer...
Un lentu resurdimientu de la llingua persa y una resituación del gobiernu y de los principales centros del saber en Bagdag, amenorgaron la producción de la lliteratura árabe. Munches temes y estilos árabes fueron adoptaos en persa por autores como Omar Khayyam, Attar y Rumi toos claramente influyíos pola lliteratura más primitiva. La llingua árabe retuvo en principiu'l so papel predominante na política y l'alministración, anque la puxanza del imperiu otomanu terminar por confinar solo a la relixón. Al llau del persa, les principales variedaes de les llingües turques apoderaríen la lliteratura de la rexón árabe hasta'l sieglu XX. Sicasí, delles influencies árabes siguieron siendo perceptibles.
Lliteratura moderna
Igual que nel sieglu VIII, cuando la traducción d'obres del griegu antiguu y d'otres lliteratures ayudaron a vitalizar la lliteratura árabe, otru movimientu de similares carauterístiques ayudó a apurrir nueves idees y material pal mundu árabe. Un primer ésitu foi El conde de Montecristo, que favoreció l'apaición de delles noveles históriques con temes árabes. Dos traductores importantes fueron Rifa'ah al -Tahtawi y Jabra Ibrahim Jabra.
Los grandes cambeos políticos na rexón de mediaos del sieglu XX causaron problemes a los escritores. Munchos sufrieron la censura y otros como Sun'allah Ibrahim y Abdul Rahman Munif fueron encarcelaos. Coles mesmes, otros qu'escribieren obres sofitando o emponderando a ciertos gobiernos fueron alzaos a cargos d'autoridá dientro d'instituciones culturales. Los escritores de non-ficción y los académicos provocaron tamién polémiques y crítiques al envís de reconfigurar la política árabe. Dalgunes de les obres más conocíes son The Future of Culture in Egypt de Taha Hussein, importante obra del nacionalismu exipcio, y les de Nawal el-Saadawi a favor de los derechos de la muyer.
Según un informe de Naciones Xuníes, la producción lliteraria de los países árabes ta per debaxo de la media mundial. En 1996 nun devasó los 1.945 títulos, lo que representaba namái'l 0.8 % de la producción mundial.
Noveles árabes modernes
Carauterísticu del periodu nahda de revival fueron dos tendencies. El movimientu neo-clásicu aspiró a redescubrir les tradiciones lliteraries del pasáu, y foi influyíu por xéneros lliterarios tradicionales como la maqama y les Mil y una nueches. Otra manera, el movimientu modernista empezó traduciendo obres de la lliteratura occidental, principalmente noveles, al árabe.
Los autores individuales en Siria, El Líbanu y Exiptu crearon obres orixinales a partir de la imitación de maqamas clásicos. El más importante d'esti escritores foi al-Muwaylihi, que'l so llibru, El Hadith de Issa ibn Hisham (حديث عيسى بن هشام), criticaba a la sociedá exipcia de la dómina d'Ismail. Esta obra constitúi'l primer pasu nel desenvolvimientu de la novela moderna n'árabe. Esti camín foi siguíu por Georgy Zeidan, un escritor libanés cristianu qu'emigró cola so familia a Exiptu tres los disturbios de Damascu de 1860. A empiezos del sieglu XX, Zeidan serializó les sos noveles históriques nel periódicu exipciu al-Hilal. Fueron noveles extraordinariamente populares gracies a la claridá del so llinguaxe, estructura senciella y la vívida imaxinación del autor. Otros dos escritores importantes d'esti periodu fueron Khalil Gibran y Mikha'il Na'ima, qu'incorporaron moliciones filosófiques a les sos obres.
Sicasí, la crítica lliteraria nun considera a les obres d'estos cuatro autores como verdaderes noveles, sinón más que nada nicios de la forma que la novelística moderna tendría d'adoptar. Munchos de los críticos señalen a Zaynab, novela de Muhammad Husayn Haykal, como la primera verdadera novela en llingua árabe, anque otros decántense por Adraa Denshawi de Muhammad Tahir Haqqi.
Una tema común na novelística árabe moderna ye l'estudiu de la vida familiar, con obvies resonancies cola más amplia familia del mundu árabe. Sicasí, munches de les noveles fueren incapaces d'asitiar los conflictos de la rexón, cola guerra y la política, como telón de fondu de los drames familiares a pequeña escala, hasta que les obres de Naguib Mahfuz, qu'asitien los conflictos vitales en El Cairu, facer con enorme fondura. El so Triloxía del Cairo, que describe les vicisitúes d'una familia cairota a lo llargo de tres generación, fíxo-y ganar el Premiu Nobel de Lliteratura en 1988. Foi'l primer escritor árabe en consiguir esi premiu.
Teatru modernu
El teatru árabe modernu empezó a escribise nel sieglu XIX, principalmente n'Exiptu y con influencies y a imitación d'obres franceses. Nun foi hasta'l sieglu XX qu'empezó a desenvolvese un estilu árabe carauterísticu y a ser asina reconocíu perdayuri. El dramaturgu árabe más importante foi Tawfiq al-Hakim que la so primer obra foi una reelaboración de la historia coránica de Los siete durmientes y la segunda un epílogu pa Los mil y una nueches. Otros dramaturgos importantes de la rexón fueron Yusuf a el'Ani d'Iraq y Saadallah Wannus de Siria.
La muyer na lliteratura árabe
Anque nun tuvieren un papel importante na lliteratura árabe, la so presencia foi siguida. Les primeres poetes fueron al-Khansa y Layla al-Akhyaliyyah, del sieglu VII. La so concentración nel cultivu de la ritha', elexía, suxure qu'esta forma foi designada por que fuera cultivada por muyeres. Otra poeta, Walladah, princesa Umawi d'al-Ándalus, escribió poesía sufi y foi amante del poeta ibn Zaydun. Estes y otru escritores menores suxuren un mundu ocultu de lliteratura femenina.
Per otru llau, les muyeres desempeñaron un importante papel como personaxes na lliteratura árabe, como se ve en Sirat al-amirah Dhat al-Himmah una obra épica árabe con una muyer guerrera como protagonista principal y col casu de Scheherazade, contadora d'historia en Los mil y una nueches pa salvar la so vida.
La moderna lliteratura árabe llevó a un gran númberu de muyeres a publicar les sos obres: Nazik al-Malaika, May Ziade, Fadwa Touqan, Suhayr al-Qalamawi, Ulfat Idlibi, Layla Ba'albakki y Alifa Rifaat son dalgunes de los narradores y poetes más relevantes. Hubo tamién un importante númberu d'investigadores, como Zaynab al-Ghazali, Nawal el-Saadawi y Fatema Mernissi que, ente otres temes, escribieron sobre'l llugar de la muyer na sociedá musulmana.
Crítica lliteraria
La crítica foi inherente a la lliteratura árabe dende los sos empiezos. Los festivales de poesía del periodu preislámico, con frecuencia, enfrentaben a pareyes de poetes ente sigo nuna especie de guerra de versos na que teníen d'esforciase en ganase a l'audiencia. La tema adoptó un estatus más oficial col estudiu islámicu del Corán.
Anque en teoría una práutica tan prosaica como la crítica lliteraria pocu podría faer con una obra i'jaz, mundial o divinamente inspirada, l'analís foi dexáu. Esti estudiu dexar pa entender meyor el mensaxe y facilitar la interpretación nun usu práuticu, tou lo cual ayudó al desenvolvimientu d'un métodu críticu importante pa obres posteriores n'otros tipos de lliteratura. Sía que non, la crítica lliteraria árabe consideró tradicionalmente solo un determináu tipu d'obres como apropiada pal so estudiu.
Dalgunos de los primeros estudios sobre poesía fueron Qawa'id al-shi'r, Regles de la poesía, de Tha'lab y Naqd al-shi'r, Crítica de la poesía, de Qudamah ibn Ja'far. Otres obres tendíen a siguir la tradición de comparar a dos poetes pa determinar cuál siguía meyor les normes de la estructura de la poesía clásica. El plaxu entró tamién a formar parte del conxuntu d'intereses d'estudiu de los críticos. Les obres d'al-Mutanabbi fueron especialmente estudiaes en rellación con esti asuntu. Foi consideráu por munchos como'l más grande de los poetes árabes pero'l so arrogancia llevar a enemistarse con otros poetes y a qu'estos buscaren les fontes de la so poesía. Hubo tamién numberoses escoyetes que detallaben les distintes figures retóriques y guíes pa escribir.
La lliteratura árabe vista dende fora
La lliteratura árabe foi mientres enforma tiempu desconocida fora del mundu islámicu. Lo árabe portóse frecuentemente tanto como una cápsula temporal na que se caltuvieron formes lliteraries de l'antigüedá, redescubiertas na Europa del Renacimientu, como un conductu pa tresmitir la lliteratura de rexones distantes. Nesti papel, más que lleida fuisti retraducida n'otres llingües d'ampliu espardimientu como'l llatín. Una de les primeres traducciones importantes de la lliteratura árabe foi la traducción del Corán de Robert de Ketton nel sieglu XII, anque nun sería hasta'l sieglu XVIII que la mayor parte de la diversa lliteratura árabe foi conocida, debíu especialmente a arabistes como Forster Fitzgerald Arbuthnot y llibros sos como Arabic Authors: A Manual of Arabian History and Literature.
La traducción d'Antoine Galland de Los mil y una nueches foi la primera gran obra n'árabe que consiguió ésitu fuera del mundu musulmán. Otru traductores importantes fueron Friedrich Rückert y Richard Burton, xunto con dellos trabayos salíos de Fort William, India. Les obres árabes y munches otres de llingües orientales provocaron una gran fascinación pol Orientalismu n'Europa. Obres foranes fueron especialmente populares, anque fueren censuraes nel so conteníu, cuantimás referencies homosexuales, que nun yeren dexaes na dómina victoriana. Otra manera, munches de les obres escoyíes polos traductores ayudaron a consolidar determinaos estereotipos avera del mundu árabe.
Margo Dydek
thumb|Margo Dydek xugando para [[Los Angeles Sparks.]]
Małgorzata Dydek (Poznan, 28 d'abril de 1974—Brisbane, 27 de mayu de 2011), más conocida como Margo Dydek, foi una xugadora de baloncestu. Mientres la so etapa como profesional, na que destacó poles sos 218 cm d'altor, foi internacional y destacó nes lligues europees y na WNBA.
Carrera na WNBA
Dydek, dempués de xugar nel Pool Getafe, en Madrid, dende 1996, fixo'l so primer viaxe a los Estaos Xuníos en mayu 1998 pa participar nel predraft de la WNBA. Dydek causó una gran sensación mientres estos entrenamientos, lo que lu llevó a ser escoyida na primer posición del draft de 1998 polos Utah Starzz. La franquicia darréu tresferir a San Antonio. N'abril de 2005 la franquicia San Antonio trespasó a Dydek al Connecticut Sun n'intercambiu por Katie Feenstra de la Liberty University. N'agostu de 2008, Dydek robló con Los Angeles Sparks dempués d'un tiempu fuera del baloncestu pol embaranzu del so primer fíu, David.
Récores WNBA
Dydek ostenta'l récor de más tapones na WNBA, con 877 en 323 partíos apostaos. Amás, foi líder nesta disciplina mientres 9 temporaes (1998/2003, 2005/2007) Tamién foi líder en rebotes defensivos la temporada 2001, na que prindó 214 refugues.
Clubes onde xugó
Como munches xugadores profesionales de baloncestu, mientres delles temporaes xugaba la temporada iverniza n'Europa y la veraniega na WNBA.
(1) Esti club camudó de nome delles vegaes según el patrociniu comercial (Polpharma y Lotos).
Vida personal
Los sos padres yeren bien altos. Asocéden-y dos hermanes (una mayor, Kashka, que foi xugadora de baloncestu nos Coloráu Xplosion, nos EE.XX.; y otra menor, Marta, xugadora de baloncestu n'España, nos Clubes Femeninos de Guadalaxara, Cáceres, o'l Real Canoe).
Tuvo dos fíos: David, nacíu n'abril de 2008, y Alexander, nacíu n'ochobre de 2010, dambos allumaos en Gdansk, Polonia.
Una vegada retirada como xugadora dedicar a entrenar a los Northside Wizards na Lliga de Baloncestu de Queensland, con sede en Brisbane (Australia), a onde camudárase a vivir col so home, l'inglés David Twigg.
Fallecimientu
El 19 de mayu de 2011, Margo Dydek, embarazada del so tercer fíu, sufrió un fuerte ataque al corazón tando na so casa y foi llevada n'ambulancia a un hospital de Brisbane onde foi puesta en coma inducíu. Yera entrenadora de los Northside Wizards na lliga Queensland Basketball. Nun consiguió reponer la consciencia y finó ocho díes más tarde, el 27 de mayu. Por cuenta de que el so embaranzu yera tempranu, el fetu tamién finó.
Coenotes jakli
Coenotes jakli  ye una especie de poliya de la familia Sphingidae. Atópase nes Islles Tanimbar, (Indonesia).
Hiroki Ito (1999)
Hiroki Ito (伊藤 洋輝, ) ye un futbolista xaponés.
Yuta Goke
Yuta Goke (郷家 友太, ) ye un futbolista xaponés.
Trisha Fallon
Trisha Nicole Fallon ye una ex-xugadora de baloncestu australiana. Consiguió 4 medayes en competiciones internacionales con Australia.
Isabelle Fijalkowski
Isabelle Fijalkowski ye una ex-xugadora de baloncestu francesa.
Michael Oher
Michael Jerome Oher ye un deportista profesional d'Estaos Xuníos, xugando fútbol americanu. Desempeñar na posición d'offensive tackle nos Carolina Panthers. Foi escoyíu polos Baltimore Ravens na primer ronda del Draft de la NFL 2009. Xugó a nivel universitariu na Universidá de Mississippi pa los Ole Miss Rebels. Los acontecimientos de la so vida asocedíos ente'l so últimu añu de la escuela preparatoria y el so primer añu universitariu sirvieron como base pal llibru de 2006 The Blind Side: The Evolution of a Game del escritor Michael Lewis y pa la película de 2009 ''The Blind Side.
Primeros años
Nacíu sol nome de Michael Jerome Williams, Jr., en Memphis, Tennessee, Estaos Xuníos. Foi unu de los dolce fíos que tuvo la so madre biolóxica, Denise Oher. La so madre foi una adicto al alcohol y al crack, y el so padre biolóxicu, Michael Jerome Williams, pasó enforma tiempu en prisión, razones poles que recibió bien poca atención a lo llargo de la so niñez. Repitió los dos primeros graos d'educación básica, asistiendo a once escueles distintes nos sos primeros nueve años como estudiante. Foi asitiáu nun llar adoptivu ensin llar dalgunu. El padre biolóxicu de Oher foi compañeru de celda del hermanu de la so madre, finando nuna prisión cuando Oher taba nel so últimu añu de preparatoria.
Oher xugó fútbol americanu mientres el so primer añu nuna escuela preparatoria pública en Memphis y ante la insistencia d'una persona conocida so cola cual vivía de manera temporal, un mecánicu automotriz de nome Tony Henderson, solicitó ser almitíu na escuela Briarcrest Christian School. Henderson taba inscribiendo al so propiu fíu nesa mesma escuela pa cumplir col deséu de la güela morrebunda del neñu y creyó que Oher tamién podría inscribise. L'entrenador del equipu de fútbol americanu d'esa escuela llevó la solicitú de Oher al direutor, quien aportó a aceptalo na escuela si primeru completaba un cursu d'estudiu en casa. A pesar de que nun terminó esi cursu, foi almitíu cuando'l direutor de la institución educativa decatar de qu'esi requerimientu evitara que Oher pudiera estudiar nel sistema educativu públicu.
Dempués de la temporada de fútbol americanu de 2003 en Briarcrest, foi escoyíu como Lineman del Añu de la División II, y como miembru titular del equipu Tennessee All-State. En Scout.com calificáronlu como un prospeutu de cinco estrelles y como'l quintu meyor prospeutu como liniero ofensivu nos Estaos Xuníos. Casi tol tiempu nel qu'estudió en Briarcrest, Oher tuvo viviendo en dellos llares adoptivos. En 2004, Leigh Anne y Sean Tuohy, una pareya que tenía a un fíu y a una fía asistiendo a la mesma escuela, dexáron-y vivir con ellos y finalmente adoptar. La so nueva familia empezó a atender les sos necesidaes una vegada familiarizaos cola so difícil infancia. Tamién contrataron a un tutor pa Oher, quien trabayó con él mientres venti hores per selmana.
Oher tamién foi premiáu como deportista en atletismu y baloncestu. Permedió 22 puntos y 10 rebotes per partíu, siendo escoyíu como All-State, ayudando al equipu de baloncestu a tener una marca de 27–6, ganando'l campeonatu distrital nel so últimu añu. Oher tamién destacó en llanzamientu de discu a nivel estatal.
Oher eventualmente ameyoró les sos calificaciones escolares nel so últimu añu de preparatoria, de manera que tuvo oportunidá d'inscribise nuna universidá de la División I de la NCAA, al terminar nun periodu de 10 díes varios cursos en llinia de la Universidá de Brigham Young, que dexáron-y xubir los sos permedios de calificaciones en materies nes que tenía un probe desempeñu escolar (fixeron una película de la so vida llamada The Blind Side).
Carrera universitaria
Anque recibió ufiertes de beques de Tennessee, LSU, Auburn, Arkansas y Carolina del Sur, Oher finalmente decidió xugar pal entrenador Ed Orgeron na Universidá de Mississippi. La so decisión de xugar fútbol pa Ole Miss Rebels provocó una investigación de la NCAA. La primer cuestión ye que'l permediu de Oher (GPA) siguía siendo demasiáu baxu pa satisfaer les necesidaes de la División I de la beca nel momentu de la ufierta de Ole Miss. Esa dificultá foi correxida antes de la graduación, cuando Oher terminó les clases en Brigham Young University.
Oher empecipió en 10 partíos como Guardia mientres la so primer temporada colos Ole Miss Rebels, convirtiéndose nun estudiante de primer añu escoyíu nel primer equipu All-American. Dempués de camudar a la posición de Tackle esquierdu pa la temporada 2006, foi escoyíu por dellos equipos na pretemporada All-Conference y All-American Oher foi nomáu nel segundu equipu de Conferencia del Sureste (SEC) como liniero ofensivu dempués de la so segunda temporada y nel primer equipu ofensivu SEC dempués de la so temporada junior. Oher tamién tuvo ésitu académicamente en Ole Miss, y el so coeficiente intelectual comprobada aumentó de 20 a 30 puntos ente'l momentu en que foi midida nos sistemes d'escueles públiques y cuando se midió na universidá.
El 14 de xineru de 2008, Oher declaró que diba entrar nel NFL Draft del 2008. Sicasí, dos díes depués, anunció la so retirada del proyeutu pa terminar el so últimu añu d'estudios en Ole Miss. Dempués de la temporada 2008, Oher foi reconocíu como un unánime'l primer equipu All-American, al cuadru d'honor per segunda vegada (la primer vegada foi'l so segundu añu), y graduóse con una llicenciatura en xusticia criminal na primavera de 2009.
Baltimore Ravens
Yá en 2008, Oher proxéctase como unu de los meyores prospeutos pal Draft 2009 de la NFL. Los Baltimore Ravens escoyeron a Oher n°23 na primer ronda del Draft 2009 de la NFL. Los Ravens adquirieren la selección de los New England Patriots en cuenta de les sos seleiciones de primera y quinta ronda. La familia Tuohy taba ellí pa ser testigu de la selección de Michael Oher. Na decisión de Michael la so amiga Micaela Davids, naturalmente d'Arxentina, ayudar a decidir yá que se conocian por un hermanu que la tenía.
El 26 d'abril de 2009, asignóse-y la camiseta col númberu 74, el mesmu númberu de la so etapa n'Ole Miss. El 30 de xunetu de 2009, robló un contratu de 5 años y $ 13,8 millones dólares colos Baltimore Ravens. Empezó la temporada 2009 como tackle derechu, pero foi movíu a tackle esquierdu dempués d'una mancadura liniero Jared Gaither. En 8 selmanes, volvió xugar na derecha.
Oher foi titular en tolos xuegos nel 2009, 11 nel tackle derechu y 5 nel tackle esquierdu. Xugó de tackle derechu nel so primer partíu de la temporada'l 10 de xineru de 2010, contra New England Patriots, y nun dexó una sola captura al so mariscal de campu, los Ravens ganaron 33-14.
Michael Oher foi segundu nes votaciones de l'Associated Press pal novatu ofensivu d'añu de la NFL, con 6 votos.
Antes de la temporada 2010 de la NFL, Oher treslladar a tackle esquierdu. Mientres el 2011 na pre-temporada, los Ravens anunciaron que Oher mover escontra'l llau derechu.
El 3 de febreru de 2013 llogró l'aniellu de campeón al ganar a San Francisco 49ers nel Super Bowl XLVII.
Tennessee Titans
El sábadu 15 de marzu de 2014 Michael Oher robló un contratu de 19,9 millones de dólares por 4 años colos Tennessee Titans.
Carolina Panthers
Los Carolina Panthers anunciaron el vienres 6 de marzu de 2015 que Oher roblo un contratu de dos años, un mes dempués de que'l tackle ofensivu foi cortáu polos Tennessee Titans.
Referencies
Anguaño vive cola so familia en Mississippi.
Irati Etxarri
Irati Etxarri Munárriz ye una xugadora navarra de baloncestu profesional, que xuega en Lliga Femenina nel club Araski AES.
Trayeutoria
Irati Etxarri nació en Pamplona en 1998. Formada a les órdenes de Juan Ustárroz y Mario Alonso, ye considerada una gran promesa del baloncestu navarro. Xugando nel CB Burllada, foi escoyida nel quintetu ideal del Campeonatu d'España Infantil en 2012.
Na temporada 2015-2016 compitió con CD Baloncestu Cantolagua en Primer División, completando una gran temporada dempués d'aportar a la Final Four de la categoría. Al añu siguiente xugó la Lliga Femenina con Lacturale Araski AES.
Kanya Fujimoto
Kanya Fujimoto (藤本 寛也, ) ye un futbolista xaponés.
Aderus sulcicollis
Aderus sulcicollis ye una especie de coleópteru de la familia Aderidae. Describióla científicamente Maurice Pic en 1902.
Distribución xeográfica
Habita en Nueva Guinea.
Pesu llixeru
Pesu llixeru ye una categoría competitiva del boxéu y otros deportes de combate, qu'arrexunta a competidores de poco pesu. Nel boxéu profesional la categoría toma a los púgiles que pesen más de 58,967 (130 lb) y menos de 61,237 (135 lb). Nel boxéu amateur (varones mayores) la categoría toma a los boxeadores que pesen más de 57 quilos (125,66 lb) y menos de 60 quilos (132,28 lb).
Nel boxéu profesional la categoría inmediata anterior ye'l pesu superpluma y l'inmediata cimera'l pesu superllixeru. Nel boxéu amateur la categoría inmediata anterior ye'l peso pluma y l'inmediata cimera'l pesu wélter llixeru (superllixeru).
El pesu llixeru ye una de los ocho categoríes tradicionales del boxéu: mosca, gallu, pluma, llixeru, wélter, medianu, mediopesado y pesáu.
Historia
D'alcuerdu a la mayoría de cronistes ya historiadores boxísticos según a cadenes deportives a nivel mundial, tal como Associated Press, ESPN, y The Ring el meyor pesu llixeru de tolos tiempos foi'l panamiegu Roberto Durán, siguíu d'otres llexendaries figures como fueron Benny Leonard, Joe Gans, Tony Canzoneri, Carlos Ortiz, Ike Williams, Alexis Argüello, Óscar de la Hoya, Shane Mosley, Colin Smith, teniendo tamién un destacáu pasu por esta división Floyd Mayweather, Jr., Manny Pacquiao y Juan Manuel Márquez, ente otros.
Muyeres y cadetes
Nel boxéu profesional nun esisten diferencies ente varones y muyeres, no relativo a les llendes ente les categoríes, cola aclaración qu'ente les muyeres nun esiste la categoría de pesu superpesado y polo tanto la categoría máxima ye pesu pesáu.
Nel boxéu amateur sí esisten diferencies nes llendes de les categoríes, ente los varones mayores (adultos y juniors), con al respective de les muyeres y los cadetes (menores d'edá). Nel casu del boxéu femenín de la categoría llixeru ye la siguiente:
Campeones mundiales profesionales
Actualizáu'l 26/05/2018
Pesu llixeru en kickboxing
Les muyeres tamién utilicen esta categoría pero con pesos menores.
Enllaces esternos
Lightweight
Smerinthulus perversa
Smerinthulus perversa ye una especie de poliya de la familia Sphingidae. Sábese que vuela n'Taiwán, Nepal, India norte oriental, norte de Myanmar, al sur oeste y sureste de República Popular China y Tailandia.
El so valumbu ye de 62 a 90 mm. Ye similar a "Smerinthulus dohrni " pero tien una banda postdiscal corita y aveseda na parte cimera de les ales traseres.
Koki Saito
Koki Saito (斉藤 光毅, ) ye un futbolista xaponés.
Idioma francés n'Estaos Xuníos
thumb|L'idioma francés n'Estaos Xuníos. Condaos y parroquies amosaes en color mariellu tienen ente'l 6-12% de la población que fala francés nos sos llares; en color marrón, 12-18%; colloráu, más del 18%. Nun s'amuesen les respuestes al censu nes categoríes "[[francés cajun|Cajun" y Idiomes criollos de raigaños franceses.]]
Pesu perllixeru
Historia
El primer campeón estauxunidense superllixeru foi Pinky Mitchell, en 1926, quien foi consideráu como tal por una votación de los llectores de la revista Boxing Blade. La reconocencia de la categoría foi relativamente lentu, y la Comisión Atlética del Estáu de Nueva York recién reconocer en 1930. L'Asociación Nacional de Boxéu d'Estaos Xuníos reconocer hasta 1935, cuando Barney Ross arrenunció al títulu pa concentrase en recuperar la corona wélter. Na década de 1940 realizáronse delles engarradielles pol títulu superllixeru.
Nel campu amateur, los Xuegos Olímpicos incorporaron la categoría superllixeru en 1952, con un rangu de pesu de 60 a 63,5 kg, qu'en 2004 foi modificáu al actual rangu de 60 a 64 kg.
Idioma francés n'Estaos Xuníos
L'idioma francés ye una llingua minoritaria n'Estaos Xuníos. D'alcuerdu a los datos del censu del añu 2000, 1.6 millones d'estauxunidenses con más de cinco años d'edá falen esti idioma nos sos llares; colo cual el francés ye'l tercer idioma más faláu nel país dempués del inglés y l'español. Les comunidaes de fala francesa históricamente concentráronse nel sur de Louisiana y el norte de Nueva Inglaterra. El francés ye'l segundu idioma más faláu en cuatro estaos: Louisiana, Maine, New Hampshire y Vermont.
Pesu perllixeru
Historia
Nel campu profesional, el títulu superllixeru empezó a apostase con continuidá en 1959, cuando Carlos Ortiz ganó'l títulu vacante con una victoria sobre Kenny Lane. Nun foi sinón hasta 1967 que l'AMB y el CMB reconocieron la categoría, cuando'l CMB desaposió a Paul Fuji de la corona y entamó un combate a quince rounds ente Pedro Adigue y Adolph Pruitt, que ganó'l primeru por puntos. El primer campeón superllixeru de la FIB foi l'estauxunidense Aaron Pryor, en 1984, que foi unu de los meyores d'esta división, al igual que Konstantin Tszyu, Antonio Cervantes y Julio César Chávez.
Muyeres y cadetes
Nel boxéu amateur sí esisten diferencies, nes llendes de les categoríes, de los varones mayores (adultos y juniors) con al respective de les muyeres y los cadetes (menores d'edá). Nel casu del boxéu femenín, la categoría superllixeru tien un rangu de pesu de 57 a 60 kg.
Campeones mundiales profesionales
Actualizáu'l 09/06/2018
Aderus sulcatulus
Aderus sulcatulus ye una especie de coleópteru de la familia Aderidae. Describióla científicamente Maurice Pic en 1894.
Distribución xeográfica
Habita n'África Occidental.
Mitsuki Saito
Mitsuki Saito (齊藤 未月, ) ye un futbolista xaponés.
Nicolás Avellaneda
Nicolás Remigio Aurelio Avellaneda foi un abogáu, periodista, políticu y estadista arxentín; ministru de Xusticia ya Instrucción Pública d'Arxentina ente 1868 y 1873, senador nacional pola Provincia de Tucumán. En 1874 resultó escoyíu presidente de la Nación pol Partíu Autonomista Nacional, del que foi fundador esi añu, fuercia político que se caltendría 42 años nel poder ensin nenguna alternanza. En 1882 foi nuevamente senador nacional pola so provincia natal, hasta'l so fallecimientu.
Entamu
Nicolás Avellaneda nació en San Miguel de Tucumán, el 3 d'ochobre de 1837. Foi fíu de Marco Manuel Avellaneda y Dolores de Silva y Zavaleta.
El so hermanu, Marco Aurelio Avellaneda, foi un destacáu llexislador y funcionariu arxentín. Foi diputáu y senador de la Nación y exerció el ministeriu en tres oportunidad.
Nicolás empezó nel periodismu como collaborador del diariu El Comerciu De la Plata, que fundara Florencio Varela mientres la dómina de Rosas. En Buenos Aires desempeñóse, a partir de 1860, como profesor d'economía de la Universidá de Buenos Aires, siendo recordáu como un escelente docente y meyor espositor.
Ministru del presidente Domingo Faustino Sarmiento
Al asumir Domingo Faustino Sarmiento como Presidente de la Nación Arxentina nomó a Nicolás Avellaneda como Ministru de Xusticia ya Instrucción Pública, cargu que desempeñó con gran maña, ente'l 12 d'ochobre de 1868 hasta'l 23 de payares de 1874.
Avellaneda participó de les idees sarmientinas respectu de la educación popular, al que consideró'l verdaderu basamento pal afianzamientu de la democracia de los pueblos.
Mientres el so ministeriu fundáronse les primeres escueles normales pa la formación de maestros d'Arxentina y reorganizóse tamién el sistema d'enseñanza primaria y obligatoria.
Mientres la so xestión como Ministru, amestáronse 800 escueles a les 1000 yá esistentes antes de 1868. La cantidá d'alumnos pasó de 30.000 a 100.000 mozos en tol país.
En 1873 empieza a entamar la so candidatura presidencial. Col sofitu de Sarmiento, Alsina y Roca, llanza oficialmente la so candidatura en Córdoba, onde recibe un ampliu sofitu. L'únicu que podría da-y engarradiella nes urnes al tucumano yera'l ex-presidente, Bartolomé Mitre. Pero a diferencia del tucumano, Mitre nun cuntaba col sofitu del Interior del país.
Presidencia d'Avellaneda
El 14 d'abril de 1874, metanes una gran tensión político, realizáronse eleiciones presidenciales. Nicolás Avellaneda impúnxose sobre Bartolomé Mitre, quien namái trunfó en Buenos Aires, Santiago del Estero y San Juan.
Avellaneda foi'l tercer y últimu mandatariu del periodu de les presidencies históriques arxentines. Como presidente compartió colos sos antecesores un mesmu proyeutu de país que resultó fundacional pal estáu arxentín y que se basó en trés metas: “nación, constitución y llibertá”. La nación entendida como la entidá cimera qu'unificó a toes y cada una de les provincies nun estáu común. La constitución como un catálogu de derechos que regulen les rellaciones de les persones y llinda a los trés poderes d'estáu. La llibertá como principiu básicu del lliberalismu.
Foi'l primer presidente civil, nun pertenecía a nenguna de les fuercies armaes. Como-y diz Sarmiento al apurri-y la banda presidencial: "Ye usté'l primer presidente que nun sabe usar una pistola".
Políticamente opuestu a les aspiraciones autonomistes de la provincia de Buenos Aires, asumió la presidencia'l 12 d'ochobre de 1874, a la edá de 37 años.
La economía y la crisis
El permanente déficit presupuestariu y l'urxencia d'encarar el pagu de les deldes públiques foi la causa de la sanción mientres la presidencia d'Avellaneda, a principios de 1875, d'una Llei d'Aduanes qu'aumentaba un 40 % los derechos d'importación de productos industriales. A fines de 1875 fíxose evidente la crisis financiera del gobiernu, causada polos desmanejos financieros del gobiernu y pola baxa de los precios de les materies primes nel mercáu mundial. El Bancu Nacional foi utilizáu p'arreglar parte de les necesidaes de fondos del gobiernu nacional, pero pa ello tuvo d'allegar, de la mesma, a un creitu tomáu al Bancu de la Provincia de Buenos Aires.
Finalmente, en buscando infructuosamente otres salíes, el presidente decidir a un amenorgamientu masivu del gastu públicu, despidiendo 6000 emplegaos públicos y baxando los sueldos nun 15 %. Nun discursu bien conocíu, afirmó que
Non toos taben acordies con esa solución; esistía una fracción del autonomismo –en que sobresalíen Dardu Rocha, Miguel Cané, Carlos Pellegrini y Vicente Fidel López– que mientres socesivos discutinios parllamentarios a lo llargo del añu 1875 propunxeron dalguna forma de proteicionismu pa promover la industrialización, por que'l país dexara de depender de les esportaciones de productos primarios y les importaciones de productos industriales. Tres un periodu mientres el cual tuvieron dalguna acoyida na prensa, les sos propuestes terminaríen per ser dexaes de llau ante la progresiva solución de la crisis. Solución que namái en parte deber a l'austeridá gubernamental: foi l'aumentu del preciu de la llana'l que revirtió'l déficit comercial.
Antonio Morales Barreto
Antonio Morales Barretto, conocíu como 'Junior', foi un cantante y actor hispanu-filipín aniciáu en Madrid, España. 'Junior' foi componente de los grupos musicales españoles Los Pekenikes, Los Brincos y Juan y Junior, bien populares mientres la década de 1960.
Nicolás Avellaneda
La economía y la crisis
Apenes tuvo en claru que se taba saliendo de la crisis, el presidente propunxo una Llei d'Inmigración y Colonización –la Llei Avellaneda– que promovía viviegamente un ingresu de persones qu'hasta entós yera un procesu caóticu. Pola mesma, garantizar a los inmigrantes l'agospiamientu nel puertu de llegada y nel puntu del interior en que decidieren aniciase, y facilitábase-yos consiguir el so primer trabayu. Producióse un nuevu aumentu del númberu d'inmigrantes, que s'instalaron nes colonies agrícoles de Santa Fe, Entre Ríos y Córdoba –ya inclusive unes poques en Buenos Aires– en mayor proporción qu'hasta entós.
Antonio Morales Barreto
Biografía
Antonio Morales nació en Manila, Filipines, el 10 de setiembre de 1943 en plena Segunda Guerra Mundial, mientres la Ocupación Xaponesa De Filipines, fíu del español Antonio Morales Mayó (1915-2007), y de la filipina Carmen Barretto Valdés (1914-2012). Yera'l mayor de cinco hermanos. Falaba tres idiomes: el so natal tagalu, español y inglés.
Nicolás Avellaneda
La economía y la crisis
Avellaneda foi'l más claru realizador de les idees del fomentu de la inmigración, cuantimás la europea, que la Constitución de 1853, definió na so famosa "clausa del progresu". Compartía esi mesmu ideariu col politólogu Juan Bautista Alberdi, sostenedor de la frase N'América gobernar ye poblar y tamién col so antecesor nel cargu del Poder Executivu Nacional, el ex-presidente Sarmiento.