cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Chicago
Sieglos XX y XXI
En marzu de 1937 desarrollose na ciudá una fuelga salvaxe protagonizada por 3.500 conductores de taxi de les compañíes Yellow Cab y Checker Cab. Nos disturbios, que duraron selmanes, la patronal contrató matones pa romper la fuelga, y los taxistes a otros que percorríen les cais a la gueta de taxis y conductores que nun participaben na fuelga.
El 2 d'avientu de 1942 el físicu Enrico Fermi dirixó la primer reacción nuclear controlada de la historia na Universidá de Chicago, dientro del persecretu Proyeutu Manhattan, que dio como resultáu la creación de la bomba atómica
La ciudá, como la mayoría de les del país, sofrió dende entamos de la década de 1960 los efeutos del conocíu como blockbusting, esto ye, la estratexa de los constructores y axentes inmobiliarios d'Estaos Xuníos pa convencer a los propietarios de raza blanca pa que vendieran so casa a preciu baxu asegurándo-yos que bien ceo'l so vecindariu diba enllenase de xente de minoríes étniques y mercaran una nos suburbios. Esto vació los centros de les ciudaes, y tamién de Chicago, qu'entamó a tener barrios segregaos por raza. A esto sumáronse cambios na estructura industrial, derivaos de la globalización y la esternalización del trabayu, que provocaron munchos despidos de trabayadores de baxa cualificación. En 1966 españó'l Movimientu pola Llibertá de Chicago, una fola de protestes de la minoría afroamericana dirixida por Martin Luther King y Albert Raby que finó colos alcuerdos roblaos ente ellos y l'alcalde demócrata Richard J. Daley.
El mandatu de Richard J. Daley, alcalde de 1955 a 1976, foi'l de la construcción de la Sears Tower (agora nomada Willis Tower, convirtióse en 1974 nel edificiu más altu del mundu), el campus de la Universidá d'Illinois en Chicago, el McCormick Place (el mayor centru de convenciones d'América del Norte) o l'aeropuertu internacional O'Hare. En 1979 foi elixida alcaldesa la primer muyer que lo foi na ciudá, Jane Byrne. Demientres el so mandatu ayudó a que menguara la criminalidá con una política de vivienda pública y sacó al sistema escolar de la ciudá de la crisis financiera qu'atravesaba. En 1983 dio pasu na alcaldía al primer alcalde de raza negra de la ciudá, Harold Washington. Centró'l so primer mandatu n'atender les necesidaes de les persones d'escasos recursos económicos y de los barrios habitaos por minoríes étniques, y magar que foi reelixíu en 1987 morrió d'un infartu poco dempués. El so socesor foi Eugene Sawyer, miembru del conseyu municipal escoyíu por esi conseyu hasta la celebración d'unes eleiciones especiales. Nelles trunfó Richard M. Daley, fíu del que fora alcalde de la ciudá demientres venti años, con un programa qu'incluyía l'ameyoramientu de los parques y la introducción d'incentivos pa favorecer el desarrollu sostenible. Tres de ser reelixíu cinco veces, lo que fizo d'elli l'alcalde col mandatu más llargu de la historia de la ciudá, refugó presentase a la reeleición por séptima vez. El so socesor, col 55% de los votos, foi l'antiguu congresista y xefe de gabinete de la Casa Blanca Rahm Emanuel, d'orixe xudíu, que xuró'l cargu'l 16 de mayu de 2011 y foi reelixíu pa un segundu mandatu el 7 d'abril de 2015.
El skyline de la ciudá
Chicago, que ye la tercer mayor ciudá d'Estaos Xuníos, tien 1.399 edificios altos completaos, de los que 107 miden más de 183 m (600 pies). El mayor edificiu de la ciudá ye la Torre Willis (anantes conocida como Torre Sears), de 110 plantas y un altor de 442 m. Asítiase na zona conocida como Chicago Loop, y foi completáu en 1974. Los siguientes edificios de la ciudá, n'altor, son el Trump International Hotel & Tower, el St Regis Chicago y el Aon Center. El skyline de la ciudá ye'l segundu de mayor altor del país, dempués del de Nueva York.
Les Côtes-de-Corps
Les Côtes-de-Corps ye una comuña francesa del departamentu d'Isère, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Chicago
El skyline de la ciudá
thumb|240px|Semeya antigua del downtown de Chicago.|izquierda center|503x503px|thumb|El skyline de Chicago (semeya tomada dende la [[Northerly Island mirando pal noroeste) n'abril de 2009.]] center|770x770px|thumb|alt=Buildings along the sides of a river in a panorama view|Vista de les dos orielles del ríu Chicagu dende la ponte [[Outer Drive Bridge sobro l'autopista Lake Shore Drive.]] centro|miniaturadeimagen|1023x1023px|El skyline de Chicago al atapecer. Semeya tomada dende l'avenida North Avenue Beach mirando al sur.
Les Côtes-de-Corps
Tien una población de y una superficie de  km².
Chicago
Xeografía urbana
Chicago asítiase nel noreste del estáu d'Illinois, na oriella suroccidental del llagu Michigan. La ciudá alcuéntrase na divisoria de San Llorienzu, una de les divisories continentales (llinies que marquen la división ente les grandes cuenques hidrográfiques) d'América del Norte, sobro'l Chicago Portage, un canal que coneuta les cuenques del ríu Mississippi y los Grandes Llagos. La ciudá ta a la vera'l llagu Michigan, y ta travesada por dos ríos: el ríu Chicago, nel centru, y el ríu Calumet, na fastera más meridional de la ciudá, aú se concentren les sos instalaciones industriales. La historia y la economía de la ciudá tán marcaes por esta situación xeográfica. Mentantu que'l ríu Chicago foi históricamente'l más utilizáu pal tresporte de mercancíes por barcu, anguaño esti papel xuégalu'l puertu que hai nel ríu Calumet, nel South Side de Chicago. El llagu fai tamién de moderador del clima, faciendo que la ciudá tea un iviernu una migayina más templáu y un branu un poquiñín más frescu que les tierres asitiaes más pal interior
La mayoría de los rascacielos d'usu comercial o residencial tán averaos cerca la oriella del llagu. Ellí atópense'l distritu financieru, nomáu el Chicago Loop, y dellos de los mayores parques de la ciudá (parque Jackson, parque Grant, parque Lincoln o parque Burnham). L'autopista Lake Shore Drive cuerre paralela, demientres varios quilómetros, a la oriella del llagu. Hai, tamién, zones asitiaes en terrenu ganáu al agua: el Navy Pier, la islla Northerly, el Museum Campus y bona parte del suelu del centru de congresos McCormick Place.
La ciudá y el so área metropolitana reciben, en conxuntu, el nome informal de Chicagoland. Nun hai una definición precisa de lo que compriende, pero aveza a llamase así a la ciudá y los sos suburbios. El términu inventolo'l periódicu Chicago Tribune, qu'inclúi nelli la propia ciudá y el resto del condáu na que s'atopa (condáu de Cook), amás d'ocho condaos del estáu d'Illinois (los de Lake, McHenry, DuPage, Kane, Kendall, Grundy, Will y Kankakee) y trés del estáu d'Indiana (Lake, Porter y LaPorte). El Departamentu de Turismu d'Illinois, pela so banda, compriende embaxu'l nome de Chicagoland al condáu de Cook (sacante la propia ciudá) y los de Lake, DuPage, Kane y Will, y la Cámara de Comerciu de Chicagoland inclúi na so definición a los condaos de Cook, DuPage, Kane, Lake, McHenry y Will.
Arquiteutura
La destrucción provocada na ciudá pol Gran Incendiu de Chicago causó'l mayor boom inmobiliariu na historia de los Estaos Xuníos. El Home Insurance Building, el primer rascacielos con armazón d'aceru, llevantose na ciudá en 1885, inaugurando la era de los rascacielos, que dende Chicago espardiose a munches otres ciudaes de tol mundu. De resultes d'ello, el skyline de Chicago ye ún de los más densos y de más altor del mundu. right|thumb|250px|Robie House, de Frank Lloyd Wright ([[1908-10).]] Dalgunos de los edificios más altos d'Estaos Xuníos tán equí: la Willis Tower, primero nomada Sears Tower, ye'l segundu edificiu más altu del hemisferiu occidental tres del One World Trade Center de Nueva York, y el Trump International Hotel and Tower ye'l terceru mayor de los Estaos Xuníos. Ente los edificios históricos del Chicago Loop rescamplen el Chicago Board of Trade Building, el Fine Arts Building, l'edificiu del 35 East Wacker, el Chicago Building y l'edificiu d'apartamentos 860-880 Lake Shore Drive del arquiteutu Ludwig Mies van der Rohe. Munchos otros arquiteutos de sonadía, como Daniel Burnham, Louis Sullivan, Charles B. Atwood, John Root y Helmut Jahn, dexaron la so güelga nel paisaxe arquiteutónicu de la ciudá. El Merchandise Mart, nún tiempu l'edificiu más grande del mundu colos sos 372.000 m² de superficie, tien el so propiu códigu postal, neto que la Willis Tower. Esta, xunto cola Trump Tower, l'Aon Center (antes nomáu Standard Oil Building) y el John Hancock Center, son los cuatro mayores edificios de la ciudá (añu 2015).
Chicago dio'l so nome a la escuela arquitectónica de Chicago (Chicago School), y foi la sé de la escuela arquitectónica de Prairie (Prairie School), dos movimientos arquiteutónicos de finales del sieglu XIX entamos del XX. Hai bien de tipos diferentes de cases, urbanizaciones, condominios y edificios d'apartamentos al traviés de toa la ciudá, y tamién hai fasteres enteres de suelu residencial separtaes del llagu feches d'edificios de lladriellu llevantaos na primera metá del sieglu XX. N'arquiteutura relixosa, hai dellos exemplos interesantes del conocíu como estilu polacu, carauterizáu por grandes altores (propios de catedrales ensin selo necesariamente) y bayura de decoración nel esterior y nel interior. Nún de los suburbios de la ciudá, Oak Park, vivió l'arquiteutu Frank Lloyd Wright, que llevantó nel campus de la Universidá de Chicago la Robie House, exemplu cimeru de la propuesta arquitectónica de la Prairie School.
Rascacielos
right|thumb|220px|Home Insurance Building (1885-1931), consideráu el primer rascacielos de la historia. Dende la década del 1880 los arquiteutos de la Chicago School esploraron les posibilidaes de la construcción d'edificios con una estructura de perfiles d'aceru, y a partir de la década siguiente el usu de grandes plaques de vidriu nes fachaes. Ellos foron los que diseñaron los primeros rascacielos. El Home Insurance Building, diseñáu por William LeBaron Jenney y acabáu en 1885, considérase'l primer edificiu que tuvo una estructura d'aceru en cuenta de tenela, como yera vezu, de fierro, pero la so fachada entá yera de lladriellu y piedra. Sicasí, el Montauk Building, diseñáu por John Wellborn Root Sr. y Daniel Burnham y acabáu en 1883 y, por tantu, anterior a elli, yá tenía una estructura d'aceru. Burnham y los sos compañeros Root y Charles Atwood diseñaron edificios con armazón d'aceru y revestimientu de vidriu y terracota a mediaos de la década del 1890, como'l Reliance Building.
Louis Sullivan foi, quiciás, el arquiteutu que definió conceptualmente esti nuevu estilu d'edificación. Decatándose de que'l rascacielos yera una forma arquitectónica nueva, separtose conscientemente de los sos precedentes históricos y diseñó edificios de naturaleza nidiamente vertical. Esta nueva forma d'edificar, desarrollada por Jenney, Burnham, Sullivan y otros, avezó a ser llamada Commercial Style (Estilu Comercial), magar que los historiadores posteriores dieron en llamalu Chicago School.
Dende 1963 una Segunda Escuela de Chicago nació a partir de los trabayos de Ludwig Mies van der Rohe nel Institutu de Teunoloxía d'Illinois (Illinois Institute of Technology) en Chicago. Otra figura destacada nesa escuela foi l'inxenieru estructural Fazlur Khan, que foi'l qu'introdució l'usu d'un sistema nuevu de tubos enmarcaos nel diseñu y la construcción de rascacielos. El primer edificiu nel que s'aplicó este sistema de construcción con tubos extruíos foi'l DeWitt-Chestnut Apartment Building, diseñáu por Khan y termináu en 1966. Esto sentó les bases pa les estructures tubulares de munchos otros rascacielos posteriores: el John Hancock Center y la Willis Tower de Chicago, tamién obra de Khan, pero tamién el World Trade Center de Nueva York, les Torres Petronas de Kuala Lumpur o'l Jin Mao Building de Shanghai, y en xeneral la mayoría de los rascacielos más altos construyíos dende la década del 1960.
Clima
La ciudá ta dientro la zona climática continental húmeda (subtipu Dfa na clasificación climática de Köppen), y tien cuatru estaciones diferenciaes. Los branos son de templaos a caldios, con una temperatura media diaria en xunetu de 24,3º C. Nún branu normal sobrepásense los 32º C hasta ventiún díes. Los iviernos son fríos, con bien de nieve y perpocos díes de sol, con temperatures máximes en xineru poco perriba de los 0º C. Primavera y seronda son estaciones templaes con baxos niveles d'humedá.
Acordies colos datos del serviciu meteorolóxicu nacional de los EEXX (National Weather Service), la temperatura más alta inxamás rexistrada en Chicago foron los 41º C qu'hebo'l 24 de xunetu de 1934, magar que nel aeropuertu Midway llegose aquel día a los 43º C y a 52º C demientres la fola de calor de 1995. La temperatura más baxa rexistrada foi de -33º C; húbolos nel aeropuertu O'Hare'l 20 de xineru de 1985. La ciudá puede sofrir foles de fríu extremu n'iviernu, y tamién folas de calor nel branu, qu'en dambos casos pueden durar dellos díes consecutivos. Nun ye raro tampoco qu'haiga tormentes, delles veces acompañaes d'aire fuerte y inclusive de tornaos, en primavera o veranu. Como otres ciudaes grandes, Chicago tamién esperimenta'l fenómenu conocíu como islla de calor, pol que la ciudá y los sos suburbios tienen, de resultas de l'actividá humana, temperatures más caldies que la so rodiada rural, especialmente peles nueches y nel iviernu. La cercanía del llagu Michigan, d'otra banda, fai que'l centru de Chicago seya daqué más frescu al entamu del branu y más templáu n'iviernu que les fasteres de terrén asitiaes más al oeste.
Demografía
right|thumb|200px|Distribución de la población afroamericana na ciudá de Chicago (2011). Nos sos primeros cien años d'esistencia Chicago foi una de las ciudaes que más rápido medró en población del mundu. Cuando foi fundada, en 1833, malpenes vivíen 200 persones nesti asentamientu de lo que daquella yera tierra de frontera, pero al realizase'l primer censu, en 1840, ya tenía cuasi 4.000 habitantes. En namái 40 años, los que van de 1850 a 1890, la población pasó de poco menos de 30.000 habitantes a más d'un millón. Pa finales del sieglu XIX Chicago yera la quinta mayor ciudá del mundu, y la más habitada de les que nun esistíen en 1800. Sesenta años dempués del Gran Incendiu de 1871 la población llegó a los trés millones, y alcanzó'l so cumal absolutu, 3,6 millones d'habitantes, nel censu de 1950.
Dende les dos caberes décades del sieglu XIX pa en delantre Chicago recibió miles d'inmigrantes d'Irlanda y la Europa central, oriental y meridional, incluyendo xudíos, italianos, polacos, lituanos, bosnios y checos. A estos grupos étnicos, que yeren el nucleu de la clase trabayadora de la industria de la ciudá, hebo qu'añedir a los afroamericanos qu'aportaron dende'l sur del país. La población negra de Chicago doblose ente 1910 y 1920, y volvió doblase ente 1920 y 1930.
La mayoría de los afroamericanos qu'aportaron a Chicago nesos años foron agrupaos nel South Side, nuna fastera qu'entamó a conocese como'l Black Belt (Cinturón Negru). Pa 1930, dos tercios de los afroamericanos de Chicago vivíen en zones de la ciudá nes que los negros yeren un 90% de la población, lo que convirtió'l South Side na segunda mayor concentración urbana negra del país tres del Harlem neoyorkinu. right|thumb|180px|Ilesia de St. Mary of the Angels, una de les "catedrales polaques" de Chicago. Chicago tien, según el censu de 2010, 2.695.598 habitantes, que viven en 1.045.560 viviendes. Más de la metá de la población d'Illinois vive nel área metropolitana de Chicago, que ye una de las ciudaes con más densidá de población d'ente les mayores ciudaes d'Estaos Xuníos, y tamién la mayor de les ciudaes de la megalópolis de los Grandes Llagos. No que cinca a la composición racial de la población, un 45% yeren blancos (con un 31,7% de blancos d'orixe non hispánicu), un 32,9% d'afroamericanos, un 5,5% de persones d'orixe asiáticu y un 0,5% de población nativa americana. Un 13,4% de la población encuadrose na categoría "otres races", y un 2.7% na de "de dos o más races". La población hispánica o llatina, esto ye, d'orixe hispanuamericanu con independencia de la so raza, yera'l 28,9%, y cuasi dos tercios d'ellos yeren d'orixe mexicanu. El grupu étnicu que fora mayoritariu na ciudá, el de xente de raza blanca non hispánica, pasó de ser el 59% de la población en 1970 al 31,7% en 2010.
Relixón
La relixón predominante na ciudá ye'l cristianismu; son cristianos el 71% de los que dicen pertenecer a dalguna relixón. La riqueza de la herencia relixosa de la ciudá ye perevidente, con bayura de bonos exemplos d'edificios y instituciones de calter relixosu. Los más d'esos edificios son cristianos, y especialmente católicos. Sicasí, na ciudá de les conocíes como "catedrales polaques" ye fácil atopase con munches sinagogues antigües, y tamién con templos o espacios sagraos de munches otres relixones (islam, hinduismu, budismu, xainismu, sikhismu...). Asina, l'edificu de la sinagoga Kehilath Anshe Ma'ariv (anguaño una ilesia baptista) foi diseñáu por Adler & Sullivan en 1890. La ciudá agospia tamién una de les mayores congregaciones presbiterianes del país, y nún de los sos suburbios septentrionales, Wilmette, puede alcontrase l'únicu templu de la fe Bahá'i de Norteamérica.
Historia económica de Chicago
La principal industria de la ciudá, primero de la so configuración como ciudá en 1833, yera'l comerciu de pieles. Na década del 1770 Jean Baptiste Pointe du Sable, un comerciante en pieles nacíu n'Haití que foi'l primer residente estable na zona, estableció un puestu pa comerciar con pieles na zona que dempués llamaríase Fort Dearborn, a la oriella'l ríu Chicago. Ellí tuvo hasta 1800, cuando coló d'ellí. Dempués de la guerra de 1812 la American Fur Company, creada en 1808 por John Jacob Astor pa competir coles poderoses compañíes Canadian North West y Hudson Bay, fízose col control cuasi absolutu del comerciu de pieles nos Estaos Xuníos. La compañía, dende bien ceo, fízose perconocida polos sos métodos comerciales despiadaos; o mercaben les compañíes competidores o destruyíenles. Dende 1812 establecióse na fastera septentrional d'Illinois, hasta que Gurdon S. Hubbard, delegáu de la compañía dende 1823, compró los activos d'esta n'Illinois poco dempués del so nomamientu. right|thumb|240px|Sé del Chicago Mercantile Exchange. A lo llargo de la so historia na ciudá prosperaron munchos de los industriales y axentes financieros más importantes de la historia d'Estaos Xuníos, y nella desarrolláronse dellos de los fitos más importantes de la historia de la industria y los servicios financieros d'Estaos Xuníos. Asina, a finales del sieglu XIX Chicago foi un centru importante de desarrollu de la industria de fabricación de bicicletes, perimportante na dómina. La Western Wheel Company introdució la estampación de metales nel so procesu industrial, que-y permitió reducir costes enforma. Na ciudá tuvo tamién la so sé la Schwinn Bycicle Company. Poco dempués, a entamos del sieglu XXI, la ciudá participó na revolución del automóvil, una y bones la fábrica de coches Bugmobile, una de les cimeres del periodu nomáu "brass era" (era del llatón), fundóse equí en 1907.
La fabricación d'aparatos de radio, nuna dómina na qu'estos convirtiéronse nún oxetu de consumu masivu, tamién foi importante na ciudá. Les radios Majestic produciéronse, hasta la desapaición de la compañía en 1934, na ciudá, y tamién taban nella la Scott Transformer Company, una empresa destacada que producía radios de luxu y, años dempués, televisores d'alta calidá. En 1918 fundóse la compañía Zenith, perpopular dende la década de 1930 por producir radios p'automóviles, y la Galvin Manufacturing Company, que produció radios p'automóviles y tamién walkie-talkies pal exércitu, abrió les sos puertes en 1928.
Na ciudá orixináronse tamién los mercaos de futuros y materies primes. El motivu de que lo ficieran equí foron la so posición central nel país y la bona rede de comunicación per ferrocarril que tenía con bona parte del país. Gran cantidá de materies primes aportaben per tren a la ciudá dende tol valle del Mississippi, y almacenábense na ciudá pa ser dempués oxetu de comerciu. Entamó por comerciarse col granu, pero bien ceo compañíes de sitios tan alloñaos como Nueva York entamaron a contratar, telegráficamente, productos qu'habíen tar almacenaos en Chicago nún futuru. D'esa práutica nacieron el mercáu de futuros y opciones de Chicago (Chicago Board of Trade), el mercáu de derivaos financieros (Chicago Mercantile Exchange) y les actuales práutiques y productos financieros del comerciu de futuros.
Cadarma económica de la ciudá
L'área metropolitana de Chicago ye, detrás de les de Nueva York y Los Angeles, la tercer aglomeración urbana con mayor productu interior brutu del país (532.000 millones de dólares en 2010 ). La gran diversificación de la so economía fai que seya considerada como la ciudá cola economía más equilibrada del país, y l'índiz MasterCard Worldwide Centers of Commerce considérala como'l cuartu centru de negocios más importante del mundu. El so área metropolitana ye la tercera del país con más emplegos nos sectores d'inxeniería y ciencia, y la llista d'UBS de les ciudaes más riques del mundu asítiala nel novenu llugar. right|thumb|300px|Sé del Federal Reserve Bank of Chicago. La ciudá ye un centru financieru global, y tien el segundu mayor distritu financieru del país. Ye la sé d'una de les sucursales de la Reserva Federal, el Federal Reserve Bank of Chicago, y d'otres instituciones financieres perimportantes como la bolsa (Chicago Stock Exchange), el mercáu d'opciones (Chicago Board Options Exchange) y el mercáu de derivaos (Chicago Mercantile Exchange). La ciudá ye la sé tamién del mercáu d'emisiones de dióxidu de carbonu (Chicago Climate Exchange). El Chase Bank tien la sé de les sos divisiones de banca comercial na Chase Tower.
Otru sector tradicional en Chicago ye'l de la industria de la carne. La construcción de la canal d'Illinois y Michigan, que permitió tresportar mercancíes dende los Grandes Llagos hacia'l sur, al valle del ríu Mississippi, y el desarrollu del ferrocarril nel sieglu XIX ficieron de la ciudá un importante centru de distribución de mercancíes. Na década de 1840 la ciudá, como yá se dixera, convirtióse nún puertu cerealeru perimportante, y nes décades siguientes espoxigó la industria cárnica, tanto de carne de gochu como de vaca. Dende la so sé de Chicago delles compañíes, como l'Armour and Company, espardiéronse hasta formar importantes conglomeraos tresnacionales. Y magar que la industria del procesáu de la carne ye anguaño menos importante na cadarma económica de la ciudá, esta ye entá un centru de tresporte y distribución de primer orde.
Chicago ye, pa finar, ún de los centros de congresos mayores del mundu. El McCormick Place, colos sos cuatro edificios interconectaos, ye'l mayor centru de congresos del país y el terceru mayor del mundu, y la ciudá ye, tres de Las Vegas y Orlando, la tercera de los Estaos Xuníos que más congresos y convenciones acueye al añu.
Auxon (Aube)
Auxon ye una comuña francesa del departamentu d'Aube, na rexón de Gran Este. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Década del 910
Fechos
Una década enantes / Una década depués Sieglu: Tabla añal del sieglu X ( Sieglu IX - Sieglu X - Sieglu XI)
Coublevie
Coublevie ye una comuña francesa del departamentu d'Isère, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Takeshi Urata
Takeshi Urata (浦田武) ye un astrónomu xaponés. Ye un prolíficu descubridor d'asteroides, y trabaya nel Observatoriu Nihondaira. Tamién codescubrió'l cometa periódicu 112P/Urata-Niijima.
L'asteroide Urata foi nomáu asina n'honor a elli.
Avant-lès-Marcilly
Avant-lès-Marcilly ye una comuña francesa del departamentu d'Aube, na rexón de Gran Este. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Florida Trees
Florida Trees (embrivíu Florida Trees) ye un llibru con ilustraciones y descripciones botániques escritu pol botánicu y taxónomu d'Estaos Xuníos John Kunkel Small y espublizáu en Nueva York nel añu 1913, col nome de ''Florida Trees. A Handbook of the Native and Naturalized Trees of Florida. New York''
19 d'abril
Abreviatures
° : fecha de nacencia
† : fecha de la muerte
Li Si
Li Si o Li Ssu foi un ministru y canciller de Qin Shi Huang, primer emperador de la dinastía Qin en China, qu'utilizó les idees de Han Fei pa faer de Qin el primer imperiu chinu centralizáu.
Autor d'una serie de reformes centralistes del Estáu y ferrial enemigu tantu del tradicionalismu confucianista como del evolucionismu taoísta; el so orde de quema de tolos llibros históricos del imperiu nel añu 213 e.C. fíxo-y acreedor del oprobio de les futures xeneraciones d'eruditos confucianos.
Tuvo implicáu nel suicidiu del primoxénitu del emperador Fusu. Morrió executáu, acusáu de traición, soterráu xunto con millares de tablillas que conteníen les lleis de Qin, munches de les cualos él mesmu promulgó.
Década del 920
Fechos
Una década enantes / Una década depués Sieglu: Tabla añal del sieglu X ( Sieglu IX - Sieglu X - Sieglu XI)
Ryohei Suzuki (1983)
Ryohei Suzuki (鈴木 亮平, ) ye un ex-futbolista xaponés.
Cour-et-Buis
Cour-et-Buis ye una comuña francesa del departamentu d'Isère, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Struthio camelus
thumb|Avestruz machu (esquierda) y femes.
L' ye una especie d'ave estrutioniforme de la familia Struthionidae. Ye una ave grande que nun volar, sinón que ye corredora. Topar n'África, y en tiempos pasaos tamién habitó n'Oriente Mediu. Ye la más grande y la más pesada de les aves qu'entá esisten; puede algamar los 3 metros d'altor y pesar unos 180 kg.
Descripción
thumb|left|Pitucu d'avestruz. thumb|left|Machu y fema adultos. Ye l'ave más grande y de mayor pesu del mundu. Cuando nacen los pitucos miden ente 25 y 30 cm d'altor, pesando unos 900 g. Mientres el primer añu de vida los pitucos crecen unos 25 cm al mes. Los machos adultos pueden llegar a algamar los 2,75 o inclusive 3 metros, y pesar alredor de 180 kg.
Década del 930
Fechos
Una década enantes / Una década depués Sieglu: Tabla añal del sieglu X ( Sieglu IX - Sieglu X - Sieglu XI)
Struthio camelus
Descripción
Les sos ales pequeñes nun-yos dexen volar, aun así, ayúdenlos a impulsase, permediase al correr y como mecanismu de defensa, ximelgándoles p'atacar a posibles depredadores.
El so llonxevidá ta ente los 30 y 40 años, anque en cautiverio pueden cumplir 50 años
Dimorfismu sexual
El machu, polo xeneral, llega a midir unos 2,75 m. El so plumaxe ye negru, cola punta de les ales y de la cola de color blancu.
La fema mide alredor de 2,30 m, el color del so plumaxe ye gris. El color del plumaxe nes femes depende de la presencia d'estróxenos, poro, les femes inmadures o esterilizadas presenten un plumaxe negru.
Taxonomía
Les avestruces pertenecen al orde Struthioniformes, tamién llamaes ratites. Caracterizaes pola ausencia de quilla nel esternón. Otres aves d'esti orde son l'emú, l'ñandú, el quivi, el casuario y grandes aves estinguíes como Aepyornis
L'avestruz pertenez, dientro d'esti orde, a la familia Struthionidae (siendo'l so únicu representante vivu).
Avestruz domésticu: esplotación ganadera
'Struthio camelus var. domesticus''), ye un mestizaje, desenvueltu a partir de les subespecies Struthio camelus camelus y Struthio camelus australis, poro, nun esiste na naturaleza.
La doma y ganadería d'avestruces puede dir empobinada escontra la producción de carne, piel, plumes y güevos. Sobre la base d'estes producciones, l'avestruz ye esplotáu a lo llargo de tol mundu, siendo un animal que s'afai bien a los distintos climes. Dellos países productores son: Sudáfrica, Namibia, Israel, Australia, Estaos Xuníos, Canadá, Francia, España, Gran Bretaña, Holanda, Bélxica, Alemaña, Italia, Ucraína.
Distribución y hábitat
thumb|250px|Cabeza d'avestruz. thumb|Detalle de la cabeza y el pescuezu. La so distribución xeográfica dar en zones grebes y semiáridas, polo que'l so hábitat puede entender llugares con oscilaciones térmiques d'ente los -15 y 40 °C (día y nueche), llugares con gran amplitú térmica, y una pluviometría de 200 mm. Ocupa espacios abiertos, onde'l so altor déxa-y columbrar a los posibles predadores que s'averen, viviendo tantu en desiertos como en sabanes, o n'enllanaes d'escasa vexetación onde apaeza dalgún qu'otru árbol, arbustos y yerba de la qu'alimentase. Estos hábitats atópense preferentemente n'África y Arabia.
Alredor del 90% de les avestruces monteses habiten n'África, al sur de la llinia del ecuador.
La subespecie nominal, la única sobreviviente al norte del ecuador, alcuéntrase en serio peligru d'estinción. Ente los intentos de caltenimientu d'esta especie destaca la so introducción nel Parque Nacional de Souss-Massa, en Marruecos, al envís d'aclimatalo a condiciones naturales y proceder, darréu, a la so lliberación na so antigua área de distribución cuando pueda garantizase la so sobrevivencia.
Alimentación
thumb|250px|Alimentación. L'avestruz, al igual que toles aves, escarez de dientes y presenta escasa movilidá na llingua, polo que nun realiza masticación dalguna sobre lo qu'inxer. Cueye l'alimentu col picu y facer avanzar escontra l'apertura del esófagu.
Ye un animal herbívoru con capacidá pa dixerir la fibra, anque nun ye un herbívoru estrictu; ello ye que dellos autores considerar omnívoru, pos puede inxerir pequeños animales y artrópodos. Inclusive se-y reparó consumiendo restos de carroña abandonaos por animales carnívoros. Al consumir vexetales, prefieren flores y frutos, refugando xeneralmente les fueyes. Nel so voracidad pueden llegar a inxerir piedres, roques o minerales, que reteníes nel so organismu ayuden a moler los alimentos. Tienen, poro, un gran mambís, nun aguantando demasiáu tiempu n'ayunes, pero n'estáu selvaxe pueden soportar llargos periodos ensin beber agua (al igual que'l camellu), anque según la edá, el tamañu de l'avestruz y otros factores esto puede afecta-y d'una o otra forma; en cautividá y n'exemplares de 4 a 6 meses, d'enllargase la falta d'agua por más de 48 hores repara una amenorgamientu averáu de pesu corporal nun 30% y reparar que, a partir de 24 hores con privación d'agua, l'animal amenorga considerablemente'l so ingestión d'alimentu.
A diferencia de la mayoría de les aves, les avestruces nun tener buche onde almacenar l'alimentu; otra manera, el so proventrículo y monizuela son más llargues que les de les demás aves y en proporción a los sos cuerpos, polo que ye ende onde va almacenar y va lleldar tou lo qu'inxer. Amás, la monizuela de les avestruces tien una paré gruesa de capa muscular bien desenvuelta.
Cortexo y apareyamientu
El so comportamientu reproductivu ye bien variable, dependiendo de la densidá de población, les condiciones climátiques y l'hábitat. Los machos algamen el maduror alredor de los 3 años d'edá. Les femes, si tán bien alimentaes, pueden algamar esti maduror unos 6 meses enantes.
Mientres la dómina de celu, a mediaos o finales de mayu, tantu'l pescuezu como'l picu del machu tomen una coloración acoloratada (por aición de la testosterona), y ye entós cuando se vuelven altamente territoriales defendiendo una área o territoriu.
Pa llegar a la cópula, los machos realicen un cuidadosu cortexu nupcial. Echándose nel suelu, asítiense sentaos sobre les sos pates coles ales abiertes, llevantando y recoyendo una nala tres otra sincronizadamente, de la que realicen un movimientu trémbole de cabeza y pescuezu, según xuben y baxen la cola. Les plumes blanques en forma d'abanicu, tantu de nales como de cola, dan el curiosu necesariu al machu p'apariase cola fema, que va xirar alredor ximelgando les sos ales y baxando la cabeza p'amosase receptiva. Esta danza o ritual dura unos diez minutos aproximao, y tres el so finalización empieza'l coitu, siendo l'órganu reproductor del machu'l pene, que puede algamar hasta los 40 cm de llargu, introducíu na natura o órganu reproductor de la fema al traviés de la denomada ranura seminal.
Güevu
Un güevu d'avestruz pesa ente 1 a 2 kg (equival a unos 24 güevos de pita). Son de color blancu o amarellentaos (posiblemente, pa evitar que se recalienten nel sol de la sabana).
Los sos güevos son los más grandes de toles aves; lleguen a midir 25 cm de llargu.
Eclosión y crianza
Cuando los güevos ábrense, el machu fai cargu de les críes (con ayuda de la fema), y puede axuntar críes de delles families xuntes, yá que al atopase dos families d'avestruces distintes, los padres de dambos apuéstense'l derechu a curiar los pitucos. Pueden llegar a trate pareyes con más de cien críes y de tolos tamaños, de fechu ta documentáu un grupu de casi 400 mozos.
Cantar
Por cuenta de les carauterístiques anatómiques de la siringe de l'avestruz, nun emite cantar como si facer otres aves. Sicasí, dacuando manifiesten una especie de siseo en tonu fuerte. Per otra parte, les críes de l'avestruz n'estáu d'alteración llancen un berru estridente, anque más carauterísticos son los xiblíos y gorgoteos a manera de llamada qu'emiten hasta algamar el mes de nacer.
Amás, el machu adultu emite un soníu de bravura cuando quier establecer el so territoriu y avisar a otros exemplares competidores, según pa controlar a les sos propies críes. La fonación emitida pa ello consiste nun leve soníu roncu asemeyáu a un bramíu o descritu n'ocasiones como un gurníu nasal que puede recordar al d'un lleón. Tamién pueden usalo mientres el cortexu nupcial, onde s'antoxa más fondu.
Les femes pela cueta nun presenten fonación dalguna, yá que l'únicu soníu qu'emiten a lo llargo de la so vida adulta, ye daqué similar a una llozadera cuando son cortexaes pol machu.
Mitos sobre l'avestruz
La creencia xeneralizada de que l'avestruz en presencia d'un peligru escuende la cabeza sol suelu ye falsa, lo más que lleguen a faer ye baxar la cabeza a flor del suelu pa pasar desapercibíos y paecer un arbustu. Anque lo más normal ye que salgan corriendo o ataquen coles sos poderoses pates. Esti comportamientu tamién lu tienen los pitucos cuando s'atopen igualmente ante un peligru. Por ello, la frase conocida «esconder la cabeza como una avestruz» nun ye del tou correuta.
Courtenay (Isère)
Courtenay ye una comuña francesa del departamentu d'Isère, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Avant-lès-Ramerupt
Avant-lès-Ramerupt ye una comuña francesa del departamentu d'Aube, na rexón de Gran Este. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Etemon
Etemon(エテモン) ye un personaxe de la saga de manga y anime Digimon qu'asonsaña a Elvis Presley. Ye un digimon del nivel perfeccionáu(ultra) y de tipu virus.
Etemon ye'l segundu gran enemigu col que s'enfrenten los Neños Escoyíos al llegar al Continente Server o Sarba. Mover pol Digimundo por aciu un remolque de camión tiráu por Monochromon, un digimon dinosauriu, que contién artefautos de llocalización y detección gracies a la Rede Escura, que-y dexen falar colos sos secuaces y tener alcontraos a los "Neños Escoyíos" en tou momentu. Ye paecíu a un monu amarutáu de monu de peluche con gafes de sol.
Historia
Considerar a sigo mesmu como'l digimon más fuerte del Digimundo y demostrar constantemente atacando a los digimon de los protagonistes, hasta que MetalGreymon, la digievolución de Greymon, ganar unviándolo a la Dimensión Escura, de la que tornó mientres la dómina de los Amos Escuros col nivel de hipercampeon (mega), como MetalEtemon. Foi ganáu pola aición conxunta de Zudomon y SaberLeomon. apaez en Digimon Frontier, pero esta vegada non como enemigu, sinón tomando cerveza nel mercáu de Akiba. Los sos ataques son el conciertu destructor y la banana resbalosa.
Participantes Independientes nos Xuegos Olímpicos
Los Participantes Independientes son un equipu que compitieron nos Xuegos Olímpicos ensin representar al so país, bien porque esti nun ta reconocíu o s'atopa sancionáu.
María Madalena d'Austria
María Madalena d'Habsburgu y Wittelsbach foi gran duquesa de Toscana y esposa del gran duque Cosme II de Médici.
Participantes Independientes nos Xuegos Olímpicos
Xuegos Olímpicos de Barcelona 1992
Mientres la celebración de los Xuegos Olímpicos de Barcelona 1992, Yugoslavia atopábase sancionada por Naciones Xuníes por cuenta de les Guerres yugoslaves, y los sos atletes nun podíen participar en competiciones internacionales. L'equipu de los Participantes Olímpicos Independientes, tuvo formada naquella ocasión por deportistes de la República Federal de Yugoslavia y de la República de Macedonia.
María Madalena d'Austria
Biografía
Yera fía de Carlos II d'Estiria, archiduque d'Austria, y de María Ana de Baviera. El matrimoniu col gran duque tuvo llugar en 1608. Dempués de la prematura muerte del so home, asocedida en 1621, dedicar xunto a la so suegra Cristina de Lorena a la educación de los sos fíossobremanera del futuru gran duque Fernandu II. Llogró amás como heriedu'l gobiernu de la ciudá de San Miniato hasta la so muerte y nun paró hasta que la pequeña ciudá convertir en diócesis.
Interesar pola ciencia y procuró a los sos fíos una gran educación escoyendo como preceptores a dellos científicos discípulos de Galileo Galilei.
Participantes Independientes nos Xuegos Olímpicos
Atletes Olímpicos Independientes
L'equipu tuvo conformáu por deportistes de Kuwait que compitieron so la bandera olímpica, una y bones el Comité Olímpicu de Kuwait foi suspendíu pol Comité Olímpicu Internacional por cuenta de la interferencia gubernamental. Participaron un total de nueve deportistes: cinco en tiru, trés en natación y unu n'esgrima.
Equipu Olímpicu d'Atletes Refuxaos
L'equipu tuvo formáu por cinco deportistes de Sudán del Sur (atletismu), dos de la República Democrática d'El Congu (yudu), dos de Siria (natación) y unu d'Etiopía (atletismu).
Avirey-Lingey
Tien una población de y una superficie de  km².
Década del 940
Fechos
Una década enantes / Una década depués Sieglu: Tabla añal del sieglu X ( Sieglu IX - Sieglu X - Sieglu XI)
Surniculus lugubris
thumb|Cuquiellos drongo asiáticos posaos. Surniculus lugubris ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae, d'aspeutu similar al drongo real (Dicrurus macrocercus), carauterística a la que debe'l so nome común. Atopar n'en el subcontinente indiu y el sureste asiáticu. Ye una ave de plumaxe principalmente negru brillante, que puede ser identificáu fácilmente pel so picu apuntiáu y llixeramente curvado escontra baxo y la so llarga cola con llistes blanques na parte inferior. Ye un parásitu de puesta de los pequeños charranes del Vieyu Mundu. La so apariencia similar a los dicrúridos paez beneficiar a esta especie y abarrúntase qu'ayuda en parasitismu de puesta, al igual que al cucu chikra por paecese al ferre.
Comparte'l xéneru Surniculus col cuquiellu drongo filipín (Surniculus velutinus) el cual nel pasáu considerábase una subespecie de S. lugubris, pero que se dixebró otra especie polos sos cantares y plumaxe xuvenil distintos. Amás estudios recién suxuren que'l cuquiellu drongo asiáticu tendría de dixebrase en dos especies por tamién basándose nos cantares y diferencies morfolóxiques.
Syma megarhyncha
Syma megarhyncha ye una especie d'ave coraciforme de la familia Halcyonidae endémica de Nueva Guinea, onde ocupa les selves de monte que traviesen la isla.
Clinopodium nepeta
Clinopodium nepeta, calaminta ye una especie botánica de fanerógama perenne, yerbácea, nativa del norte d'África (Arxelia, Marruecos, Tunicia); Asia templada: oeste asiáico (Turquía), Cáucasu (Armenia, Azerbaixán, Xeorxa, Rusia, Ciscaucasia, Daguestán); Europa: Reinu Xuníu Inglaterra, Austria, Hungría, Suiza, Moldavia, Ucraína [incl. Crimea], Albania, Bulgaria; Grecia [incl. Creta]; Italia [incl. Cerdeña, Sicilia]; Yugoslavia, Francia [incl. Córcega]; España [incl. Baleares) thumb|Flores thumb|Ilustración thumb|Vista de la planta
Descripción
Tien flores lilacees y arume fuerte == Usos == Planta ornamental, y melecinal alternativa. Los sos compuestos químicos son mentol, pulegona y piperitona.
Propiedaes
Principios activos: La esencia contién hasta'l 57% de pulegona, l-mentona y l-alfa-pineno.
Indicaciones: ye tónicu, estomacal, sudoríparu, carminativo, antiespasmódico, expectorante, astrinxente, emenagogo.
Taxonomía
Clinopodium nepeta describióse por (L.) Kuntze y espublizóse en Revisio Generum Plantarum 2: 515. 1891.
Bibliografía
Botanicus == Enllaces esternos ==
Korado Korlević
Korado Korlević ye un astrónomu croata. Ye un descubridor prolíficu d'asteroides, y tamién descubrió cometes.
Avon-la-Pèze
Avon-la-Pèze ye una comuña francesa del departamentu d'Aube, na rexón de Gran Este. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Crachier
Crachier ye una comuña francesa del departamentu d'Isère, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Avreuil
Avreuil ye una comuña francesa del departamentu d'Aube, na rexón de Gran Este. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Geositta cunicularia
Geositta cunicularia''') ye una especie d'ave de la familia Furnariidae. Trátase d'una ave passeriforme que vive nel suelu alimentándose d'inseutos y viermes. Esisten alredor de nueve subespecies, dalgunes de les cualos pueden ser meyor trataos como especies estremaes.
Descripción
Tienen ente 14 y 16 centímetros de llargu, con un picu allargáu y curváu escontra baxo. El plumaxe varia en función de la zona, pero ye básicamente marrón nel so envés y la parte inferior con un pechu pálidu rayáu, sobre'l güeyu una raya pálida, col cantu escuru de los auriculares coberteras y chigre pálidu acoloratáu al traviés de les ales. La cola ye escura con una base beige y puede llucir tonos mariellos nes plumes esteriores. Los trinos, que varien en función de la llocalización xeográfica, danse de cutiu en vuelu.
Hábitat
Esta especie alcuéntrase en hábitats abiertos, como praderíes, dunes y sableres dende'l nivel del mar hasta grandes altitúes. Ta bien estendida y ye común en gran parte de Chile, Arxentina y Uruguái, zones de Perú y Bolivia y nel sur de Brasil. Pel hibiernu hai una cierta migración escontra'l norte poles aves que viven más al sur, llegando unos pocos d'ellos hasta Paraguay. La puesta sueli ser de dos o tres güevos blancos qu'asitia nuna cámara a la fin d'un túnel d'unos trés metros de llongura escavada en dunes o bancos de sable.
Otres denominaciones: Caminera, Caminera Común, Mineru, Mineru arxentín.
Sylviorthorhynchus desmursii
El tijeral colilargo (Sylviorthorhynchus desmursii), tamién cocíu como colilarga o cola de paya, ye una especie de pequeña ave paseriforme orixinaria de Suramérica perteneciente a la familia Furnariidae. Ye l'únicu miembru del xéneru Sylviorthorhynchus, que derivó de Leptasthenura fai 14 o 15 millones d'años.
Descripción
Mide aproximao 24 cm y la so llarga cola ocupa los dos tercios del so cuerpu y consiste en seis plumes delgaes filamentosas, siendo los dos centrales más llargues que les otres cuatro. El plumaxe ye marrón acoloratáu nes partes cimeres y maciu nes inferiores. Tien una llinia pálida alredor del güeyu. Tien un picu bien finu y tien un cantar rápido y de tonu eleváu. El nial en forma de bola ye construyíu con fibres de plantes ente la vexetación cercana al suelu.
Distribución y hábitat
Alcuéntrase-y nel oeste d'Arxentina, dende la provincia de Santa Cruz hasta San Juan y nel centru y sur de Chile dende la Rexón de Valparaíso hasta'l norte de Magallanes. Ye bien cobarde y malo de reparar.
Na cultura popular
Nel archipiélagu de Chiloé son llamaos memoriosos y esiste la superstición de que al poner les plumes de la so cola dientro de los cuadiernos tendráse ésitu nos estudios.
Década del 950
Fechos
Una década enantes / Una década depués Sieglu: Tabla añal del sieglu X ( Sieglu IX - Sieglu X - Sieglu XI)
Geositta isabellina
Geositta isabellina, ye una especie d'ave paseriforme del xéneru Geositta que vive nel oeste de Suramérica.
Distribución y hábitat
Alcuéntrase nel cordal de los Andes, nel estremu oeste de l'Arxentina, y en Chile.
Los sos hábitats naturales son les praderíes y yerbazales semidesérticos, abiertos, de monte.
Taxonomía
Foi descrita orixinalmente por Rodolfo Amando Philippi y Christian Ludwig Landbeck nel añu 1864, sol nome científicu de: Certhilauda isabellina. La so llocalidá tipu ye: «cordal de la provincia de Santiago, Valle Llargu y Los Piuquenes, ente 7000 y 10 000 pies [ente 2100 y 3000 msnm], Chile.».
Semeyances nos sos plumaxes suxure que Geositta isabellina, Geositta punensis, Geositta rufipennis, y Geositta saxicolina tendríen una rellación más estrecha con respectu al restu de les especies del xéneru.
Yuta Suzuki
Yuta Suzuki (鈴木 雄太, ) ye un ex-futbolista xaponés.
Década del 960
Fechos
Una década enantes / Una década depués Sieglu: Tabla añal del sieglu X ( Sieglu IX - Sieglu X - Sieglu XI)
Cras (Isère)
Cras ye una comuña francesa del departamentu d'Isère, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Llingües de les Islles del Almirantazgo
Les llingües del Almirantazgo o grupu Almirantazgo son un subgrupu de llingües oceániques formáu por 31 llingües falaes nes Islles del Almirantazgo (Papúa Nueva Guinea). El yapés (en Micronesia) probablemente pertenez a esti grupu.
Cras (Isère)
Tien una población de y una superficie de  km².
Llingües de les Islles del Almirantazgo
Clasificación
Un analís de 2008 estrema en dos grupos, l'occidental y l'oriental. Un tercer grupu, el yapés, nun tien entá un allugamientu bien establecida:
Dientro de les llingües austronesies oceániques, les llingües del Almirantazgo constitúin el subgrupu más diverxente del grupu oceánicu oriental.
Llingües del grupu
Según Lynch, Ross y Crowley (2002), les rellaciones internes de la familia son:
Otres cañes del grupu oriental en discutiniu son: Tamién s'hai especualado cola posibilidá de que: formaren parte del subgrupu oriental.
Comparanza léxica
Los numberales reconstruyíos pa distintes llingües del Almirtanzago son:
Bagneux-la-Fosse
Bagneux-la-Fosse ye una comuña francesa del departamentu d'Aube, na rexón de Gran Este. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Clinopodium vulgare
La ye una especie yerbácea de la familia de les llabiaes.
Hábitat
Planta común en melojares y pinares En montes abiertos, maleces, sebes y praderíes caliares.
Distribución
Toa Europa, sacante Islandia.
Calteres
Yerba perenne, cubierta de pelos en toes los sos partes. Tarmos erectos d'hasta 80 cm d'altor. Fueyes opuestes, ovdas o ováu-llanceolaes, peciolaes, colos cantos llixeramente crenado-serruchaos. Flores densamente dispuestes en falsos verticiloss más o menos alloñaos ente ellos; bráctees lineares, plumoses, de llargor aproximao igual a la del mota; corola tubular, bilabiada, de 12-22 mm, de color púrpura o arrosáu. Frutu formáu por 4 nozuques. Floria dende finales de primavera y nel branu.
Observaciones
El vinu de clinopodio (preparáu por maceración de les flores nun bon xerez) resulta ser un escelente aperitivo y úsase en medicina familiar como estomacal y pa combatir los estaos de murria.