cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rodrigo Bentancur
Seleición Sub-20
El 19 de xineru de 2017 debutó con Uruguái, foi titular nel primer partíu del Suramericanu, frente a Venezuela. El 27 de xineru consiguió'l so primer gol nel tornéu en venciendo 3-0 a Bolivia pola fecha 4, llogrando la clasificación al Hexagonal Final.
Bentancur apostó 8 partíos y na última fecha coronáronse campeones del tornéu continental.
El 25 d'abril foi confirmáu nel plantel definitivu pa viaxar a Corea del Sur y xugar la Copa Mundial Sub-20.
Absoluta
El 15 de setiembre de 2017, Rodrigo foi incluyíu por Óscar Washington Tabárez na llista de reservaos per primer vegada pa xugar cola seleición mayor d'Uruguái. El 29 de setiembre foi confirmáu na llista definitiva para peracabar doble fecha d'eliminatories pa xugar contra Venezuela y Bolivia.
Debutó cola Celeste'l 5 d'ochobre de 2017, foi nel Polideportivu de Pueblu Nuevu fente a Venezuela, entráu a los 64' el segundu tiempu por Cristian Rodriguez.
Clubes
20px Actualizáu d'alcuerdu al postreru partíu xugáu'l 19 de mayu de 2018.
Seleiciones
20px Actualizáu d'alcuerdu al postreru partíu xugáu'l 30 de xunu de 2018
Populismu
El populismu ye una filosofía política qu'aprovecha los derechos y el poder de les persones na so llucha contra una élite privilexada. Trátase d'un conceutu difícil de definir con exactitú, col que se designen realidaes distintes. L'usu del calificativu «populista» faise davezu en contestos políticos y de manera peyorativa, ensin que del términu esprender por sigo mesmu una evidente identificación ideolóxica, sinón estratéxica —dientro del espectru esquierda-derecha—. Tamién s'aplicó en contestos relixosos pa calificar a la teoloxía de la lliberación y a la teoloxía del pueblu, según pa referise a l'acción política de los grupos económicos concentraos, cola espresión “populismu del capital”.
Ye precisu mentar la contribución d'Ernesto Laclau na forma d'entender al populismu. Tomando elementos de llingüística y psicoanálisis enceta esti fenómenu complexu brindando un esquema conceptual pa entender la constitución de la hexemonía nel populismu.
Quien piensen que'l populismu constitúi una corriente política con carauterístiques oxetives, destaquen aspeutos como la simplificación dicotómica, l'antielitismo (propuestes d'igualdá social o que pretendan favorecer a los más débiles), el predominiu de los planteamientos emocionales sobre los racionales, la movilización social, etc.
Una parte importante de los estudios llatinoamericanos cuestiona l'usu eurocéntrico y universalizador del términu populista», cuando s'aplica a corrientes polítiques llatinoamericanes, resalvando l'estudiu puntual y les circunstancies históriques particulares de les mesmes. Serrano, Pascual (2007): [http://pascualserrano.net/es/noticias/region-andina-la imaxe-mediatica-en-espana-lluces-y-penumbra/ «Región Andina: La imaxe mediática n'España. Lluces y clarixes»], artículu del 19 de xineru de 2007 nel sitiu web Pascual Serrano. Consultáu'l 27 de febreru de 2015.
Etimoloxía
Populismu ye un vocablu de suma ambigüedá, llargamente emplegáu, y definíu pola Real Academia Española como “Enclín políticu que pretende atraese a les clases populares”. Posiblemente'l primera movimientu políticu con esa denominación foi'l naródnik (como axetivu, naródnichestvo como sustantivu) rusu del sieglu XIX.
Xeneralizaciones empíriques
Según Ylarri les traces que más frecuentemente s'atopen presentes naquellos movimientos sociales catalogaos como populistes son los siguientes:
En sentíu contrariu Adamovsky considera que les traces que s'utilicen pa definir a una persona o un movimientu como populista son disímiles y nun tienen nada de mancomún:
En sentíu negativu
El populismu con una significación peyorativa» ye l'usu de «midíes de gobiernu populares», destinaes a ganar la simpatía de la población, particularmente si esta tien derechu a votu, entá a cuenta de tomar midíes contraries al Estáu democráticu. Sicasí, a pesar de les carauterístiques antinstitucionales que pueda tener, el so oxetivu primordial nun ye tresformar fondamente les estructures y rellaciones sociales, económiques y polítiques (en munchos casos los movimientos populistes entamen evitalo), sinón caltener el poder y l'hexemonía política al traviés de la popularidá ente les mases.
En sentíu xeneral, sectores socialistes y comunistes utilizaron el términu populista» pa definir a los Gobiernos que ―entá favoreciendo a los sectores populares» (principalmente a la clase obrera)― nun pretenden terminar col sistema capitalista.
Tanto la economía keynesiana, como una posición crítica de la política esterior d'Estaos Xuníos fueron práutiques sustanciales del populismu llatinoamericanu, tantu de los años 1930-1950, como la más recién fola de la «nueva esquierda» de los 2000. Nel casu européu de los 2010, la crítica principal ye a la hexemonía y dominiu de los intereses políticos alemanes y el sector financieru global.
Dende un puntu de vista opuestu, los sectores conservadores utilizaron el términu populista» pa definir a los gobiernos que presenten los intereses de les clases económicamente más altes (grandes grupos económicos, etc.) como separaos y contrarios a los de les más baxes consideraes como una mayoría permanente con intereses homoxéneos autoevidentes que nun riquir asina del pluralismu políticu, destruyendo la posibilidá del disenso políticu y del crecedera económica per víes privaes.
Según Ylarri, la traza más carauterística del populismu ye la construcción de la idea del pueblu» como axente históricu, depositariu de les virtúes sociales de xusticia y moralidá y responsable del cambéu social, confrontado a «otru» que torga'l desenvolvimientu del destín del pueblu.
En sentíu positivu
Estos movimientos populistes basáronse nes idees polítiques de la cultura autóctona ensin reivindicar necesariamente'l nacionalismu, y oponiéndose siempres al imperialismu. Exemplos d'esti tipu fueron el populismu rusu y el populismu estauxunidense del sieglu XIX (esti postreru llamáu tamién «productivismo»); el cantonalismu español; el agrarismo mexicanu; los carbonarios italianos. Pueden tar influyíos (o non) por una o delles ideoloxíes o proyeutos políticos definíos. Sicasí, de normal nun se xunten a ellos de forma esplícita.
Na so crítica de la novela All the King's Men, del premiu Pulitzer Robert Penn Warren, Esteban Hernández fai un interesante analís de la rellación ente populismu y aristocracia. Hernández sostién que nos países menos desenvueltos, el populismu va de la mano cola llucha contra la fame, l'aumentu d'impuestos a los ricos y la supeditación del mundu empresarial a la política, tal como foi plantegáu por Franklin Delano Roosevelt nos Estaos Xuníos col New Deal. Hernández señala que, nesos países, el populismu definiría una alternativa a l'aristocracia muncho más probable que'l comunismu, y que por esa razón foi (y ye) desfamáu polos sectores conservadores.
Nuna conferencia en 2014, los presidentes Enrique Peña Nieto y Barack Obama aldericaron el términu populista; pal mexicanu, el populismu ye un peligru que podría "destruyir lo construído" y pal norteamericanu ye "una llucha pola xusticia social".
Factio popularium na antigua Roma
Nel periodu de la última república romana, apaecieron una serie de líderes llamaos populares (o factiō populārium, ‘partíu o facción de los del pueblu') que s'oponíen a l'aristocracia tradicional conservadora y apostaben pol usu de les asamblees del pueblu pa sacar alantre iniciatives populares destinaes a la meyor distribución de la tierra, l'aliviu de les deldes de los más probes y la mayor participación democrática del gruesu de la población. Ente los sos líderes tán dellos de los Gracos, Publio Clodio Pulcro, Marcu Livio Drusu, Sulpicio Ablondu, Catilina, Cayo Mario o Xuliu César.
Esti grupu (factio) cuntó cola oposición acérrima del partíu aristocráticu de los optimates encabezáu por Cicerón, qu'usó'l so poder políticu y la so retórica pa esaniciar el poder político (y dacuando la vida) de los líderes de los populares.
De derecha
El populismu de derecha ye una categoría específica dientro del populismu, que s'utiliza en dellos casos pa identificar a políticos y gobiernos qu'empleguen diversos mecanismos de manipulación pa llograr el sofitu popular, col fin de poner en práutica polítiques de derecha. Punxéronse como exemplos de populismu de derecha a políticos como Donald Trump n'Estaos Xuníos, Marine Le Pen en Francia y Mauricio Macri y l'alianza Camudemos n'Arxentina,   el Nigel Farage, partíu qu'ayudó a definir el votu del Reinu Xuníu pa salir de la Unión Europea, el partíu d'estrema derecha Alternativa p'Alemaña y el primer ministru d'Hungría, Viktor Orbán, nacionalista de derecha; el dirixente polacu Jaroslaw Kaczynski; ente otros fueron descritos como populistes de derecha.
N'América Llatina
N'América Llatina esisten dellos exemplos de gobiernos que colos sos diversos matices y carauterístiques temporales y espaciales fueron llomaos de «populistes» polos sos opositores:
Nesta llinia de crítica política, fueron cuestionaos como «populistes» tantu gobiernos de derecha como d'esquierda: los primeres identificaos col sistema capitalista y el lideralgu de los Estaos Xuníos, y los segundos identificaos con posiciones nacionalistes y una posición desligada de los Estaos Xuníos. En 2006, el ex-presidente de Brasil, Fernando Henrique Cardoso, quien realizara nel so país reformes neolliberales, nun artículu tituláu «El populismu amenacia con tornar a América Llatina», sostién qu'ente los elementos que faen qu'un gobiernu nun sía populista, atópense tener «polítiques públiques prudentes y sensates», según un mayor acercamientu a Estaos Xuníos.
Francisco Panizza ufierta una llectura del populismu como un espeyu de la democracia que'l so puntu de discutiniu central ye la posibilidá de poner al pueblu nun llugar de realidá oxetiva. El populismu nun ye posible ensin la artículación retórica d'un pueblu construyíu» en tanto actor social coleutivu pero astractu. Nestos procesos los líderes non solo falen en nome del pueblu, sinón que recurren al sentíu d'emerxencia pa introducir polítiques que d'otra manera seríen refugaes.
Pela so parte, Ernesto Laclau (1935-2014) afirmaba que'l populismu ye la meyor forma d'organización política pos da mayor llugar y representatividá a clases qu'hasta'l momentu taben apostraes. Laclau afirma que'l populismu ye, de les formes republicanes, la meyor posible por cuenta de que dexa la participación de mayores grupos sociales nel bracéu de poder y recursos. El populismu nun dexa de ser una mera espresión de la política qu'arriquez la vida democrática. El teóricu introduz un neoloxismu, la razón populista p'ayudar a entender la so rellación col aparatu ideolóxicu del estáu.
La postura de Laclau foi criticada por dellos estudiosos d'esquierda, la mayoría d'ellos de raigón marxista, por dos tarrezas n'específicu. El primeru ye que al enanchar la base distributiva de la riqueza, nun se corrixe la asimetria de base sinón que la desigualdá amóntase. Ello asocede non solo pola repatriación del capital en mano de les élites capitalistes sinón porque nun se tresforma'l principiu de plusvalía enraigonáu nel fetichismu de la mercancía, fechu pol cual el capitalismu puede consolidase. David Kelman suxure qu'esiste una nueva forma de faer política que toma la teoría conspirativa como forma disciplinaria, col fin de ganar adhesión n'el mesmu grupu. D'esa forma produz un vacíu'l cual ye enllenáu per mediu del misteriu y d'axomes que nun pueden ser validaos empíricamente. En perspeutiva, los populismos modernos adopten un raigón de simulacro, mientres no fondero legitiman los intereses de la elite capitalista.
N'Estaos Xuníos
En 2007, Paul Krugman ―ganador del Premiu Nobel d'Economía en 2008― sostuvo qu'Estaos Xuníos precisaba un contragolpe populista» (populist backlash) pa revertir l'aumentu de la desigualdá social.
N'Estaos Xuníos, al igual qu'en América Llatina, recurrir al términu «populismu» pa descalificar les carauterístiques de los candidatos opositores tantu de derecha como d'esquierda. Na campaña pa les eleiciones presidenciales de 2008, el diariu El País (d'España) calificó negativamente como «populistes» tantu a Hillary Clinton como a Obama. Pela so parte, el presidente George W. Bush tamién foi consideráu como populista.
Nel cristianismu
Nel cristianismu fueron calificaes como populistes la teoloxía de la lliberación polo xeneral y la teoloxía del pueblu, una corriente teolóxica surdida n'Arxentina perteneciente a la teoloxía de la lliberación, de considerable influencia nel pensamientu del papa Francisco. El mesmu papa Francisco foi calificáu como populista.
Campeonatu Suramericanu 1945
El Campeonatu Suramericanu de Seleiciones Estraordinariu 1945 foi la 18ª edición del Campeonatu Suramericanu de Seleiciones, competición que darréu sería denominada como Copa América y que ye'l principal tornéu internacional de fútbol por seleiciones nacionales n'América del Sur. Desenvolver en Chile, ente'l 14 de xineru y el 28 de febreru de 1945.
A esti certame dióse-y calter de estraordinariu (nun hubo troféu en xuegu). Nun allegaron a la cita por desavenencies cola federación chilena, Paraguái y Perú, ente que sí tuvieron presentes Brasil, Arxentina, Uruguái, Bolivia, Ecuador, Chile y una nueva selección: Colombia (representada pol Junior de Barranquilla).
Nel partíu más apostáu, Arxentina ganólu 1-0 a Uruguái per mediu de Rinaldo Martino y consagróse campeón.
El brasilanu Domingos da Guia foi nomáu'l meyor xugador d'esti tornéu y Norberto Méndez, d'Arxentina, y Heleno de Freitas, de Brasil, fueron el goliadores con seis tantos cada unu.
Nesta edición tuvo en xuegu la Copa Mariscal Sucre destinada al representativu bolivariano (, y ) y el que llograra meyor puntaje nos enfrentamientos direutos sería'l campeón. La mesma quedó en poder de en venciendo a  y empatar con.
Árbitros
La llista d'árbitros ye la siguiente:
Equipos participantes
Participaron siete de los nueve asociaciones afiliaes a la Confederación Suramericana de Fútbol nesa dómina.
Partíos
{{Partíos González {{gol|75}} Orgaz {{gol|80}} {{gol|7}} Berdugo {{gol|67}} Gámez {{sel|Colombia conságrase campeón de la Copa Mariscal Sucre.
Copa Mariscal Sucre
La Copa Mariscal Sucre destinar a la selección bolivariana (, y ) que llograra'l meyor puntaje cuntando solo los enfrentamientos direutos. A la fin {{sel|Colombia llevaría'l troféu amistosu ente los trés participantes.
Fernando Hierro
Futbolista de fuerte personalidá y calter, foi internacional absolutu cola seleición española y ex-xugador del Real Madrid, ostentando la capitanía de dambos conxuntos. Empecipió la so carrera na demarcación de mediocampista y darréu retrasó la so posición hasta la de defensa central, puestu nel que ye consideráu unu de los meyores futbolistes europeos de tolos tiempos. Desenvolvió la mayor parte de la so carrera futbolística nel Real Madrid (1989-2003), col qu'apostó 601 partíos y marcó 127 goles, llogrando ente otros títulos, cinco Lligues, trés Lligues de Campeones y dos Intercontinentales.
Foi internacional absolutu cola seleición española mientres 13 años (1989-2002), de la que foi capitán (1998-2002), totalizando 89 internacionalidades y 29 goles. Participó en cuatro Copa del Mundu de la FIFA Mundiales y dos Eurocopes.
Tres la so retirada como futbolista, ocupó'l cargu de direutor deportivu de la Real Federación Española de Fútbol (2007-2011), coincidiendo cola etapa del «doblete Eurocopa–Mundial» y darréu del Málaga Club de Fútbol, na temporada 2011/12. Empezó la so trayeutoria como téunicu nel Real Madrid, siendo segundu entrenador de Carlo Ancelotti na temporada 2014/15.
Trayeutoria como futbolista
Formar na cantera del Vélez Club de Fútbol de la so llocalidá natal, Vélez-Málaga. En 1986 foi ficháu pol Real Valladolid a conseyu del so hermanu Manolo Hierro, que yá militaba nel club vallisoletano. En xugando nel Real Valladolid Promeses debutó en Primer División el 4 d'ochobre de 1987, nun partíu frente al Real Club Deportivo Español. Y en 1989, malapenes un mes dempués de xugar la final de la Copa del Rei de Fútbol contra'l Real Madrid Club de Fútbol, diba ser ficháu pol Club Atlético de Madrid, col cual inclusive llegar a un alcuerdu ente clubes, pero'l mesmu xugador espresó que prefería xugar nel club madridista pol cual ficharía finalmente por un montante averáu de doscientos millones de pesetes (1,2 millones d'euros).
Nel conxuntu madrilanu foi alliniáu primeramente por entrenadores como Radomir Antić nel puestu de mediocentro, anque por cuenta de la ausencia de centrales d'enfotu en plantía, tamién desempeñó esi papel con frecuencia. El téunicu Jorge Valdano asitió-y definitivamente como central na temporada 1994-95. El 24 de marzu de 2001 algamó y degoló la cifra de cien goles cola camiseta del Real Madrid, equipu col que superaba, amás, la cifra de 400 partíos en Primer División. Tres la retirada de Sanchís en 2001, Hierro convertir nel capitán del equipu. L'añu siguiente Fernando foi bien criticáu pelos medios de comunicación n'errando en numberosos partíos y amosar signos de lentitú, les presiones de la prensa y parte de l'afición llevaron a pensar que Hierro tenía les hores contaes na entidá madridista.
N'acabando esa temporada, la 2002-03, abandonó'l Real Madrid xunto con Vicente del Bosque en dos tales polémiques decisiones pa dellos aficionaos, llegando en redol a un centenar d'ellos a axuntase frente al estadiu pa manifestase contra la decisión del club de prescindir de los sos servicios. Esi branu fichó pol Al-Rayyan qatarín, y na temporada 2004/05 volvió al fútbol europeo col Bolton Wanderers inglés del so antiguu compañeru Iván Campo. Tres esta temporada, tantu l'entrenador Sam Allardyce como los aficionaos pidiéronlu que quedárase una temporada más, pero anunció la so retirada'l 10 de mayu de 2005. Díes dempués foi homenaxáu pol Real Madrid CF nun derbi contra'l Club Atlético de Madrid onde realizó'l saque d'honor del partíu, foi-y apurrida una camiseta conmemorativa y guardó l'alcuentru dende'l palcu d'honor.
A nivel de distinciones individuales, recibió en febreru de 1996, la Medaya d'Andalucía por «ser exemplu d'honradez, puxu y entrega deportiva pa numberosos mozos andaluces». N'avientu de 2002 ingresó na Real Orde del Méritu Deportivu cola categoría de Medaya d'Oru.
Seleición nacional
Foi internacional 89 vegaes y capitán ente 1998 y 2002. Debutó'l 20 de setiembre de 1989, nun amistosu ante Polonia (1-0), y ye el cuartu goliador históricu de la seleición española, con 29 goles, tres de David Villa, Raúl González y Fernando Torres.
Unu de los sos goles más importantes realizar na fase de clasificación pa la Copa del Mundu de 1994, al clasificar a España pa esi tornéu, n'anotando'l gol de la victoria nel partíu clave ante Dinamarca en Sevilla, a la salida d'un saque d'esquina, atopándose'l combináu español n'inferioridá numbérica tres la espulsión de Zubizarreta.
Clubes
miniaturadeimagen|derecha|Presentación de Hierro como entrenador del [[Real Uviéu]] Tres el so pasu pola direición deportiva de la seleición española (2007-2011), Fernando empecipió la so carrera como entrenador el 12 d'agostu de 2014, al ser nomáu entrenador axuntu de Carlo Ancelotti nel Real Madrid. A la fin de la temporada, abandonó'l club tres la destitución de Carlo Ancelotti.
El 8 de xunu de 2016, el Real Uviéu anunció'l so fichaxe como entrenador del primer equipu pa una temporada. "El proyeutu ilusióname al máximu, pola so tradición y afición de primera, y l'estabilidá del Grupu Carso", reconoció Hierro en confirmándose el so fichaxe como entrenador. El 13 de xunu de 2017, abandonó'l club uvieín, dempués de que la direición deportiva nun fixera efectiva la renovación por una temporada más, n'acabando octavu'l campeonatu.
Trayeutoria como direutor deportivu
Tres la so retirada deportiva, el malagueñu incorporóse como direutor deportivu de la seleición española de fútbol en 2007. Permaneció cuatro años nel cargu, coincidiendo cola meyor etapa de la seleición al ganar una Eurocopa y un Mundial con él en como directivu. Darréu xunióse al Málaga Club de Fútbol de la so ciudá natal sol mesmu puestu. En roblando'l club la so meyor participación histórica, abandonó la disciplina de la entidá tres una única temporada nel cargu.
Palmarés y distinciones
Nota: en negrina competición vixente.
Inti Raymi
Mientres la dómina de los Inques, el Wawa Inti Raymi foi instituyíu pol inca Pachacútec na década de 1430 dC, como parte de la so reorganización políticu-alministrativa del estáu inca, y yera un ritual pa legitimar el control imperial sobre los pueblos sometíos. El raymi del solsticiu d'iviernu yera unu de los dos mayores festivales celebraos n'honor al sol nel Cusco. L'otru festival yera'l Capaq Inti Raymi, (fiesta del gran sol) celebráu polos Inques nel solsticiu de branu nel hemisferiu sur (21 d'avientu). Según rellata'l mestizu peruanu Inca Garcilaso de la Vega (1539-1616), el Wawa Inti Raymi significaba que'l dios Sol renacía pa dar entamu a un nuevu ciclu añal, el "tiempu circular inca" (por cuenta de que nun concebíen el tiempu como llinial sinón como un círculu cronolóxicu) según l'orixe míticu del Inca, quien foi unviáu pol Sol (como dios ordenador de les aiciones de les poblaciones del antiguu mundu). La so celebración duraba 15 díes, nos cualos había dances, ceremonies y sacrificios. El postreru Wawa Inti Raymi cola presencia del Inca foi realizáu a partir del 21 de xunu de 1535.
En 1572 el virréi Francisco Álvarez de Toledo (1515-1584) prohibió esta fiesta (xunto coles demás principales celebraciones orixinaries) por considerala una ceremonia pagana y contraria a la fe católica. Siguió realizándose de manera clandestina, como protesta a la "extirpación d'idolatríes"
En 1944, l'intelectual y artista mestizu cuzqueño Faustino Espinoza Navarro compunxo una reconstrucción histórica del Wawa Inti Raymi p'atraer el fluxu turístico al Cusco y como parte de la selmana d'esta ciudá, que inclúi'l Corpus Christi. Optar por camudar la fecha orixinal (solsticiu del 21 de xunu) pol 24 del mesmu mes, yá que nel gobiernu del presidente A. Leguía decretárase esta fecha como'l "Día del Indiu". Amás, el 24 de xunu ye la festividá de San Juan, lo cual representaba un día non llaborable y por tantu facilitaba la presencia del públicu. La reconstrucción basar na crónica de Garcilaso de la Vega y namái se refier a la ceremonia políticu-relixosa. Dende esa fecha d'equí p'arriba (añu 1944), la ceremonia vuelve ser un eventu públicu y de gran curiosu turísticu.
Anque güei conocemos a esta celebración col so nome quechua de Inti Raymi, en realidá tratar d'una festividá común a munchos pueblos prehispánicos de los Andes, y que de xuru preciede con muncho a la formación del Imperiu incaicu.
Historia
thumb|280px|Inti Raymi, festividá del Haucaycuzqui, séptimu mes del [[calendariu inca, según el cronista peruanu Guamán Poma (1565-1644).]] thumb|280px|Celebración del Inti Raymi en [[Chibuleo - Ecuador. La semeya correspuende a les celebraciones nel añu 2008.]] Na dómina de los inques, esta ceremonia. realizar na plaza Huacaypata (güei Plaza Mayor del Cusco), cola asistencia de la totalidá de la población de la urbe, seique unes cien mil persones.
Nel solsticiu d'iviernu asocede'l día más curtiu y la nueche más llarga del añu. Mientres la dómina incaica, esi fechu revistía fundamental importancia, pos yera'l puntu de partida del nuevu añu, que s'acomuñar colos oríxenes de la mesma etnia inca. Garcilaso de la Vega diznos que yera ésta la principal fiesta y alla allegaben «los curaques, señores de vasallos, de too l'imperiu [...] coles sos mayores gales ya invenciones que podíen haber». Poro, yera tamién una festividá con altu conteníu político porque legitimaba la suxeción de los pueblos sometíos al estáu inca. Asina, los representantes de los pueblos conquistaos repitíen la so llealtá al emperador. La preparación de la festividá yera estricta, pos nos previos «trés díes nun se comía sinón un pocu de maíz blancu, crudu, y unes poques de yerbas que llamen chúcam y agua puro. En tou esti tiempu nun encender fueu en tola ciudá y absteníense de dormir coles sos muyeres». Pa la ceremonia mesma, les vírxenes del Sol preparaben unos paninos de maíz.
Esi día, el soberanu y los sos parientes esperaben descalzos la salida del sol na plaza. Puestos en cliques («qu'ente estos indios ye tanto como ponese de rodíes», esclaria'l cronista), colos brazos abiertos y dando besos al aire, recibíen al astru rei. Entós l'inca, con dos vasos de madera ( el kero yera de madera, non d'oru, ellos asimilaron esti vasu ceremonial de la cultura tiahuanaco), brindaba la chicha de jora: del vasu que caltenía na manzorga bebíen los sos parientes; el de la derecha yera esparnáu y arramáu nun tinajón d'oru.
Dempués toos diben al Coricancha y adoraben al sol. Los curacas apurríen les ufriendes que traxeren de les sos tierres y depués el cortexu volvía a la plaza, onde se realizaba'l masivu sacrificiu del ganáu ante'l fueu nuevo que s'encender utilizando como espeyu'l brazalete d'oru del sacerdote principal. La carne de los animales yera partida ente tolos presentes, según una gran cantidá de chicha, cola que los festexos siguíen mientres los siguientes díes.
Representación contemporánea
Nel Cusco de güei, l'antigua capital del Tawantinsuyo y ciudá internacional, el Inti Raymi, como nun podía ser otra manera, tien un calter ceremonial y tamién una motivación costumista, un espectáculu empobináu tantu a los turistes como a los mesmos cusqueños, pa quien ye un puntu de referencia ente'l pasáu gloriosu, un progresista presente y un futuru auspicioso. Por esto últimu concita tantu entusiasmu y participación masiva.
La nueva versión del Inti Raymi naz por iniciativa de Humberto Vidal Unda. El guión de la representación escribir en quechua Faustino Espinoza Navarro, quien mientres munchos años tamién representó'l papel d'inca. Los participantes tomen bien en serio el so papel y l'espectáculu ye un esbardie de coloríu, música y dances.
Con más de setenta años d'esistencia, el nuevu Inti Raymi ye agora parte indixebrable de la vida del Cusco. Non yá ye l'actu central del mes de xunu na ciudá, sinón que la so fama trescendió les fronteres peruanes y tamién, dientro d'elles, foi l'exemplu pa otros festivales de la identidá nacional, como'l Cóndor Raymi.
Inti Raymi na Huaca de Chena
La puesta del sol del solsticiu d'iviernu asocede nun puntu "clave" dende'l ushnu de la huaca de Chena (Chile): la interseición del horizonte más cercanu (Cuetu Chena) y del más alloñáu (cordal de la Mariña). Amás, nesta direición precisa atópase'l cume del cuetu más altu (1166 msnm) que remata al sur de la Cuesta Zapata. Esti detalle podría nun ser una coincidencia, sinón un requisitu topográficu importante por cuenta de la asociación conocida de los cuetos altos col cultu a l'agua en delles cultures.
Mientres la celebración del Inti Raymi de 2006 na huaca, el mozu arqueólogu y andinista Ricardo Moyano reparó la salida del sol y reconoció la depresión nos cuetos onde sale'l sol, como'l sitiu llamáu Portezuelo del inca. Hasta esi momentu esti nome nun tenía esplicación. A partir d'esa observación, d'acordies con Stehberg, podría tratase de la primer llinia de ceque —nel Cuzco, los ceques consistíen en llinies imaxinaries que partíen dende'l Coricancha, el principal templu de la cultura inca, y dirixíense escontra cada huaca, conformando un total de 328 huacas. Cumplíen funciones d'orde políticu, social y relixosu—. A l'amanecida del equinocciu, el sol traviesa la puerta del recintu oriente y crucia el pasiellu. Al atapecer realiza'l camín inversu. La diagonal del pasiellu d'accesu señala la llinia Norte-Sur. Por aciu esti senciellu métodu, y utilizando folla y piedres como materiales de construcción, los astrónomos inques llograben observaciones de gran precisión.
Añu nuevu Andín-amazónicu
En Bolivia, la celebración de Inti Raymi recibe'l nome d'añu nuevu andín-amazónicu (anque poques comunidaes de l'Amazonia celebrar) y d'antiguo llamar "Añu nuevu Aymara". La mayor celebración facer en Tiwanaku, pero esisten más llugares nos cualos puede celebrase la llegada del sol.
Mohamed Salah
Empezó la so carrera en Al-Mokawloon Al-Arab. Depués treslladóse al Basel de Suiza en 2012 y darréu xugó para Chelsea, Fiorentina (a préstamu) y Roma antes de ser tresferíu a Liverpool en 2017. Amás de representar al equipu nacional exipciu dende 2011, ganó una Medaya de Bronce na Copa Africana de Naciones Sub-20. Tamién participó na Copa Mundial Sub-20 de la FIFA 2011, los Xuegos Olímpicos 2012 y la Copa Africana 2017, onde Exiptu foi subcampeón ante Camerún y amás clasificóse a la Copa Mundial de Fútbol de 2018. Mohamed Salah convertir nel máximu goliador de la Clasificación Mundial de la FIFA na CAF. Ganó la Superliga de Suiza na so primer temporada col Basel, la Premier League 2014-15 y la Copa de la Lliga d'Inglaterra 2014-15 col Chelsea. Foi gallardoniáu pola CAF como'l talentu africano más prometedor del añu en 2012. En 2013, foi gallardoniáu col premiu SAFP Golden Player por ser el meyor xugador de la Superliga de Suiza. En 2017, foi nomáu Futbolista Africanu del Añu y Futbolista Africanu de la BBC del Añu. Tamién foi gallardoniáu dos veces como'l Xugador del Mes de la Premier League, en payares de 2017 y en febreru de 2018.
Inicio y primeros años
Salah formar nel Mokawloon Al-Arab y nel Arab Contractors. Amás de representar al equipu nacional del so país a una edá temprana, tamién participó na Copa Mundial Sub-20 de la FIFA y nos Xuegos Olímpicos de Branu de 2012.
N'agostu de 2012, el Basel facer colos sos servicios. Salah ganó la Super Lliga Suiza na so primer temporada, siendo gallardoniáu col premiu al Futbolista del añu n'África.
Temporada 2013/14
El so bon rendimientu en Suiza dexó-y fichar pol Chelsea en xineru de 2014, curiosamente l'equipu al que-y marcara dos goles na Lliga de Campeones 2013-14. El 8 de febreru de 2014 entra en cuenta de Willian nel minutu 78 debutando nel fútbol inglés ante Newcastle United. Marca'l so primer gol el 26 de marzu na victoria por 6 a 0 frente al Arsenal y el so segundu'l 5 d'abril ante Stoke City nel trunfu por 3-0. Remata la temporada teniendo tan solo 800 minutos y solo xugar un partíu completu y 7 de titular. L'equipu nun gana títulos y queda terceru na Premier League.
Temporada 2014/15
Na primer metá de la temporada 2014-15, José Mourinho decidiría cuntar menos con él. Empecipia la so participación na temporada'l 13 de setiembre entrando en cuenta de Cesc Fàbregas nel minutu 82 frente al Swansea City y compite per primer vegada de titular na temporada ante'l Bolton Wanderes por Copa de la Lliga el 24 de setiembre. Finalmente solo apostaría 400 minutos distribuyíos en 8 partíos, nun puede marcar gol dalgunu y tan solo llogra dar dos pases de gol.
Eclosión n'Italia: Fiorentina
miniaturadeimagen|200px|Salah na so etapa en Florencia.
Temporada 2014/15
Ante la so falta de minutos en Stamford Bridge, foi vencíu a la Fiorentina pa la segunda metá de la temporada 2014-15 a cambéu del fichaxe de Juan Guillermo Cuadrado. Debuta'l 8 de febreru ante Atalanta el trunfu 3-2, marca'l so primer gol 7 díes dempués ante Sassuolo y tien un bon partíu. Anota pa sentenciar el 2 a 0 contra Tottenham Hotspur polos Dieciseisavos de final de la UEFA Europa League. Clave na victoria ante Internazionale convirtiendo nel trunfu 1 a 0. Anota por 2 nel partíu d'ida de les semifinales de la Copa Italia ante la Juventus nel triunfazo 1-2, llegó a marcar 6 goles y dar una asistencia nes sos 7 primeros partíos como xugador viola. Vencen n'octavos de final con un marcador global de 4 a 1 a la Roma na Europa League y per los cuartos de final, ante'l Dinamo de Kiev d'Ucraína empaten 1-1 na ida y ganar 2-0 na vuelta. Darréu cayen 3 a 0 ante la Juventus nel partíu de vuelta poles semifinales de la Copa Italia. Sevilla; rival nes semifinales de la Europa League esaniciar con un marcador global de 5-0. Apuesta'l so postreru partíu cola camiseta de la Fiorentina el 31 de mayu, el trunfu 3-0 a Chievo Verona.
Temporada 2015/16
Pel branu de 2015, vuelve dise vencíu, esta vegada a la Roma. Rápido faise cola titularidá nel equipu, llogrando un gran arranque de temporada nel que relluma cola so velocidá y capacidá goliadora, polo que'l club exerz la so opción de compra pa quedase col futbolista exipciu en propiedá, anque eso nun se confirmó oficialmente hasta dellos meses dempués. Debuta con Roma'l 22 d'agostu pola xornada 1 de la Serie A contra'l Hellas Verona con resultancia 1 a 1. Ganen a la Juventus, 8 díes dempués por 2-1. Marca'l so primer gol ante'l Sassuolo nel empate 2 a 2. Trés díes depués volvería anotar, esta vegada ante Sampdoria, pero pierden 2-1. El 25 d'ochobre xueguen un partíu clave ante'l so ex-equipu la Fiorentina, onde vencen 2 a 1, Salah marca'l primera tantu del alcuentru. El 13 d'avientu enfrenten a Napoli con empate 0 a 0, trés díes depués son esaniciaos en Copa Italia por Spezia nos penales 4-2 (0 a 0 en tiempu regular). La Juventus ganar 1 a 0 pola fecha 21. Llogra un doblete frente al so ex-equipu Fiorentina y ganar por 4-1, amosando la so capacidá goliadora. Nun partíu decisivu vencen 1 a 0 a Napoli nos últimos minutos con asistencia so.
Temporada 2016/17
Nel cursu siguiente, Salah ameyoró los sos númberos (15 goles y 11 asistencies) magar apostar menos partíos (en parte por xugar la Copa Africana), ayudando a la Roma a llograr el subcampeonatu de la Serie A.
Temporada 2017/18
El 22 de xunu de 2017, ficha pol Liverpool en cuenta de 42.000.000 €. Marcó nel so debú contra Watford nun empate 3 a 3 el 12 d'agostu. El 24 d'agostu, marcó'l so segundu gol pal Liverpool, nuna victoria por 4-2 na ronda de clasificación de la Lliga de Campeones de la UEFA 2017-18 (6-3 resultancia global) ante'l Hoffenheim d'Alemaña. Tres díes más tarde, anotó nuna victoria por 4-0 sobre l'Arsenal. Poles sos actuaciones n'agostu, Salah foi gallardoniáu como Xugador del Mes polos siguidores del Liverpool.
El 17 d'ochobre, anotó dos goles nuna victoria por 7-0 sobre Maribor na Lliga de Campeones, ayudando al Liverpool a ganar la mayor cantidá de partíos de la competencia na historia y la mayor victoria fora de casa d'un club inglés.
El 26 de payares, marcó'l primera tantu y negóse a celebrar nun empate a unu en casa 1-1 col so ex-equipu Chelsea por respetu al club, según a les víctimes del ataque de la mezquita de North Sinai dos díes antes. Llegó al visu de la tabla de goliadores de la Premier League marcando dos goles depués de ser sustitutu ante Stoke City, el 29 de payares nuna victoria por 3-0. El mes siguiente, anotó nuna victoria 4-0 sobre Bournemouth; un resultáu que vio al Liverpool convertise nel primer equipu na historia de la Premier League en ganar cuatro partíos consecutivos fora de la lliga per un marxe de siquier tres goles. Nel procesu, tamién se convirtió nel segundu xugador en llograr el segundu más rápidu n'algamar 20 goles pal Liverpool na so apaición númberu 26, solo detrás de George Allan, qu'algamó'l finxu en 19 apaiciones en 1895.
El 17 de marzu de 2018, anotó cuatro goles nuna victoria 5-0 sobre Watford, lo cual foi'l so primera hat-trick pal Liverpool. Nesti xuegu, tamién rompió un récor d'anotaciones: 36 vegaes na so temporada de debú pal Liverpool. Amás esi mesmu añu convertir nel jugadr que más goles marcó nuna temporada na Premier, nel formatu de 20 equipos, con 32 dianes.
Na Lliga de Campeones tuvo una actuación destacada siendo unu de los referentes «reds» con diez goles y cinco asistencies que dexaron clasificar al so equipu a les semifinales del tornéu, aportando dende la fase de clasificación previa. Foi la primer vegada que'l Liverpool algamaba dicha fase desque la fixera en 2008. El rexistru anotador de Salah foi amás el más altu llográu na historia de la competición por un xugador africanu. El 26 de mayu, apostaría la final de la Lliga de Campeones 2017-18 frente al Real Madrid, hasta ser sustituyíu nel minutu 30 por una mancadura nel costazu esquierdu, al esforcexar un balón con Sergio Ramos. Darréu constataríase-y una quebra na clavícula. Finalmente'l Liverpool cayó 3 a 1, siendo'l principal responsable'l porteru Loris Karius con dos fallos que terminaron en gol.
Seleición Nacional
Tuvo 11 apaiciones pal equipu Sub-20 d'Exiptu y Sub-23, representando a Exiptu na Copa Mundial Sub-20 de la FIFA 2011 y nes Olimpiaes de Branu 2012, anotando nos trés partíos del grupu nesti últimu tornéu y llegando a los cuartos de final.
El 3 de setiembre de 2011, fixo'l so debú pa la Seleición d'Exiptu na derrota por 2-1 ante. Marcó'l so primer gol na victoria 3-0 contra un mes dempués.
Eliminatories del Mundial 2014
Exiptu debuta nes clasificatorias ganando 2 a 0 con Salah en cancha. Más tarde anotó un gol nel minutu 93 en tiempu de descuentu contra Guinea pa da-y a Exiptu una importante victoria por 3-2 nun partíu clasificatorio pa la Copa Mundial de 2014. El 9 de xunu de 2013, marcó un 'hat-trick' nuna victoria a casa de 4-2 contra, cuando Exiptu ganó'l so cuartu partíu consecutivu na fase de clasificación pa la Copa Mundial. Una selmana más tarde nel siguiente partíu, anotó l'únicu gol contra Mozambique, asitiando a Exiptu nel grupu de clasificación final. Más tarde, anotó'l so sestu gol nun partíu de clasificación ante'l máximu goliador ente tolos equipos africanos nes etapes de clasificación. Na fase final pa llegar Brasil 2014 enfrenten a cayendo con marcador global de 7-3 y ensin boletu a la Copa del Mundu.
Eliminatories del Mundial 2018
Nel so primer partíu nes clasificatorias anotaría na victoria 2 a 1 frente a, cuatro díes dempués ganen a Ghana 2 a 0 con un tanto so. Na tercer xornada cayen frente a Uganda por 1 a 0 y pierden el primer llugar, por tantu la clasificación a Rusia 2018, pero recuperar a la fecha siguiente gracies a Salah qu'anota'l 1 a 0.
Na cuarta xornada Uganda y Ghana empaten 0 a 0, dexando la mesa sirvida pa la clasificación de los Faraones, yá que namái precisaben un trunfu, con tou eso Exiptu saltó al campu pa enfrentar a, l'equipu de Salah apoderaba'l trámite del alcuentru y a los 63 convertía'l gol que momentáneamente llevar al Mundial, lamentablemente Congo igualaría les aiciones nel minutu 86 y cuando tou paecía que'l pase a Rusia definir na última fecha; cobren un penal a favor d'Exiptu a los 94 minutos de xuegu, Mohamed Salah cueye'l balón y remata dende los 12 pasos marcando y clasificando a los Faraones al Mundial dempués de 28 años.
Salah foi'l máximu goliador d'Exiptu con cinco goles mientres la clasificación pa la Copa Mundial de la FIFA 2018.
Copa Mundial Rusia 2018
Na última xornada enfrentaríase ante, dambos yá esaniciaos. Exiptu adelantrar nel marcador a los 22 minutos de xuegu con gol de Salah, pero finalmente perderíen por 2 a 1, Exiptu despidir del tornéu ensin sumar unidaes.
Clubes
20px Actualizáu d'alcuerdu al postreru partíu xugáu'l 26 de mayu de 2018.
Fonte: Transfermarkt - ESPN Deportes - Soccerway.
Seleiciones
20px Actualizáu d'alcuerdu al postreru partíu xugáu'l 25 de xunu de 2018.
Resume estadísticu
20px Actualizáu d'alcuerdu al postreru partíu xugáu'l 25 de xunu de 2018.
Hat-tricks
Partíos nos qu'anotó trés o más goles: 20px Actualizáu d'alcuerdu al postreru partíu xugáu'l 17 de marzu de 2018.
Polémiques
Antes d'un partíu ente'l Maccabi Tel Aviv y el Basel pola Champions League, tanto Salah como'l so compatriota y compañeru d'equipu Mohamed Elneny declararen que nun viaxaríen a Israel, pos sentíen que sellar el so pasaporte nel aeropuertu Ben Gurion yera como dar llexitimidá al estáu israelín. Anque terminaron faciéndolo, Salah dio la nota mientres el saludu protocolariu, nel que se quedó camudándose los botinos a una banda de la cancha. Na vuelta, amás de negase a falar cola prensa llocal, estrechó-yos la mano a los árbitros, pero punxo'l puñu zarráu pa saludar a los adversarios y topetar contra les sos manes.
Filantropía
Crecíu nuna modesta casa de tres piso, a un tiru de piedra d'un campu de fútbol, Salah ye'l mayor de cuatro hermanos. Los sos padres trabayaben nel gobiernu, ente que'l so padre tamién vendía Jasmine, la flor blanca que cubre'l campu circundante. Salah usó enforma del dineru ganáu na so carrera pa influyir positivamente en cientos de vides na so ciudá natal. Les hestories de la so arrogancia son interminables. Pagó la primer ambulancia nel área y mercó costosos equipos médicos qu'ayuden a docenes de persones toes los díes. La so organización benéfica tamién ufierta suministros bien necesarios pa delles families, y l'estrella gasta hasta £ 3,500 mensuales pa sofitalos. Inclusive ta financiando la construcción d'un centru xuvenil, una escuela pa neñes y un centru médicu.
L'ex presidente del Zamalek, Mamdouh Abbas, ufiertáralu al delanteru una bonificación pol so papel vital nel llogru d'un llugar pal equipu nacional d'Exiptu na Copa Mundial de 2018 en Rusia. Salah anotó un penal contra'l Congo y llogró que Los Faraones tornen a un Mundial dempués de 28 años. En llugar de tomar el dineru del bonu, Salah pidió-y a Abbas redirixir el dineru pa mercar suministros médicos pa la so ciudá natal. Inclusive ayudó económicamente al propiu lladrón que robó la casa de los sos padres, el mesmu día que Salah anotaba'l penal.
Na so ciudá natal (onde retorna cada Ramadán) ganóse'l llamatu de "creador de la felicidá".
Copa América 1993
La Copa América 1993 foi la trigésimosexta edición d'esti tornéu continental. El mesmu, realizar n'Ecuador ente'l 15 de xunu y el 4 de xunetu de 1993. Participaron los diez seleiciones acomuñaes de la CONMEBOL, ente que la novedá foi la participación per primer vegada de dos equipos de la CONCACAF: (que llegaría a les instancies finales) y.
El campeonatu foi ganáu pol entós vixente campeón. L'arqueru Sergio Goycoechea alzóse nuevamente como un gran atajador de penales nes definiciones frente a y. Na final, ganó a la seleición mexicana por 2 a 1.
El campeón clasificó a la Copa Confederaciones 1995.
Formatu
Nesta oportunidá formaron trés grupos de cuatro equipos cada unu. Los dos primeros de cada grupu pasaron a los cuartos de final, según los dos meyores terceros. En casu d'empate en dalguna posición mientres esta fase, decidir por aciu los siguientes espedientes:
D'equí pasábase a partíos d'eliminación direuta, hasta llegar a la confrontación final. En casu d'empates nestos partíos, definir al ganador por aciu llanzamientos dende'l puntu penal, nel debú d'esta modalidá na Copa América. Esta foi la última edición na cual diose dos puntos por partíu ganáu, yá que a partir del Mundial 94 diose 3 puntos per partíu ganáu y dellí d'equí p'arriba asina sería en toles competencies de la FIFA.
Meyores terceros puestos
Los dos meyores de los terceros puestos avancen a la segunda ronda.
Copa América 1995
La Copa América 1995 foi la XXXVII edición de la Copa América. Esta versión del tornéu realizar n'Uruguái, ente'l 5 de xunetu y el 23 de xunetu de 1995. Precisamente, con figures toes elles de llargu percorríu futbolísticu, algamó la gloria na final al ganar a. El tornéu efectuar nes ciudaes de Montevidéu, Maldonado, Rivera y Paysandú.
El campeón clasificó a la Copa Confederaciones 1997. Tamién clasificó que yera'l campeón mundial vixente al ganar el Mundial d'Estaos Xuníos 1994.
Sistema de disputa
Formáronse tres grupos de cuatro equipos cada unu. Los dos primeros de cada grupu pasaron a los cuartos de final, según los dos meyores terceros. En casu d'empate en dalguna posición mientres esta fase, decidir por aciu los siguientes espedientes:
D'equí pasábase a partíos d'eliminación direuta, hasta llegar a la confrontación final. En casu d'empates nestos partíos, definir al ganador por aciu llanzamientos dende'l puntu penal.
Meyores terceros puestos
Los dos meyores de los terceros puestos avancen a la segunda ronda.
Televisión
N'Uruguái tolos partíos fueron tresmitíos en direuto por VTV o VTV 2, ente que dellos partíos fueron tresmitíos en direutu por Monte Carlo TV, Canal 10 y Teledoce.
Dorset
Dorset (d'antiguo Dorsetshire) ye unu de los cuarenta y siete condaos d'Inglaterra, Reinu Xuníu, con capital en Dorchester. Allugáu na rexón Suroeste llinda al norte con Somerset y Wiltshire, al este con Hampshire, al sur cola canal de la Mancha y al oeste con Devon. Ye d'orixe históricu. Nes sos zones más amplies, mide 80km d'este a oeste y 64km de norte a sur; y tien una área de 2653km². Alredor de la metá de la so población habita na conurbación del sureste. El restu del condáu ye principalmente rural y presenta una densidá poblacional baxa. El so lema ye Who's Enfear'd.
Dorset ye famosu pola Mariña Xurásica, declarada Patrimoniu de la Humanidá, que inclúi destacaos accidentes xeográficos como Lulworth Cove, la Isla de Pórtland, Chesil Beach y Durdle Door. Sobre la mesma tópense tamién los destinos turísticos de Bournemouth, Poole, Weymouth, Swanage y Lyme Regis. El condáu ye l'escenariu principal de les noveles del escritor Thomas Hardy, quien nació cerca de Dorchester. Tuvo habitáu dende tiempos perantiguos y cuenta con numberosos xacimientos arqueolóxicos, incluyendo los castros de Hod Hill y del Castillo Maiden.
El condáu ceremonial de Dorset representa'l 2,03% del área d'Inglaterra y allúgase, coles sos 2653km², nel puestu númberu 20 tocantes a superficie ente los 48 condaos ceremoniales ingleses. El condáu non metropolitanu homónimu, de 2542km², atopar nel númberu 21 en términos d'área ente los 34 condaos non metropolitanos de dichu país constituyente.
Historia
thumb|300px|right|Mapa de distribución de los pueblos [[celta|celtes del suroeste d'Inglaterra. El territoriu de los durotriges apaez n'anaranxáu.]]
La primer mención del nome del condáu de la que se tien noticia data del añu 940d.C. como Dorseteschire, que significa “habitantes (saete) de Dorchester (Dornuuarana)”.
Los primeros habitantes de Dorset de los que se sabe yeren cazadores mesolíticos d'alredor del añu 8000a.C. Les sos poblaciones yeren amenorgaes y concentrábense a lo llargo de la mariña de la isla de Purbeck, Weymouth y Chesil Beach y nel valle del ríu Stour. Utilizaben ferramientes y fueu pa llimpiar árees nes qu'esistíen montes de carbayos. Les altes llombes de tiza fueron de gran utilidá pa los asentamientos defensivos mientres milenios: esisten túmulos del neolíticu y de la edá del bronce en cuasi toles llombes del condáu y un númberu importante de castros de la edá del fierro, siendo'l castiellu Maiden el más famosu d'ellos. Les formaciones de tiza seríen deforestadas nesta última dómina pa crear espacios nos que pudiera practicase l'agricultura y la ganadería.
thumb|left|210px|Vista del [[castiellu de Corfe dende embaxo.]]