cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pedru I de Castiella
El Xusticieru o'l Cruel. Trescendencia na lliteratura y les artes
En Toledo y n'otres munches partes los xudíos defendieron con decisión la causa del rei don Pedru. Esti protexer ensin bazcuyar y trabó amistá con dellos d'ellos. Esi foi'l casu del rabín Sem Tob, tamién llamáu don Santos, natural de Carrión, quien-y dirixó y dedicó un poema tituláu Conseyos et documentos al rei don Pedru, güei conocíu como Proverbios morales. Los cronistes contemporáneos de Pedru calificar de el Cruel; pero nos sieglos XVII y XVIII apaecieron defensores, ya inclusive apologistas, que lo apellidaron el Xusticieru. Asina lo fixeron, nel sieglu XVII, Xuan Antoniu de Vera y Figueroa, conde de la Roca, na so obra titulada El rei don Pedru defendíu (1647); y nel XVIII Xosé Ledo del Pozo, catedráticu de Filosofía na Universidá de Valladolid, na so Apologia del Rei Don Pedru de Castiella, conforme á la crónica verdadera de D. Pedru López de Ayala (Madrid: imprenta d'Hernández, ensin añu, acasu 1780). Pero nel sieglu XVII hubo tamién quien s'asitiaron contra'l rei, como'l prestixosu padre Xuan de Mariana, lo que va ser reforzáu entá más nel XIX por una influyente monografía d'Antoniu Ferrer del Río, ''Exame históricu-críticu del reináu de Don Pedru de Castiella. Obra premiada por votu unánime de la Real Academia Española nel certame qu'abrió la mesma en 2 de marzu de 1850'' (Madrid, Imprenta Nacional, 1851). Contra él reaccionó Joaquín Guichot nel so ''Don Pedru Primero de Castiella. Ensayu de vindicación críticu-histórica del so Reináu'' (Sevilla, Imprenta de Gironés y Orduña, 1878).
La tradición popular vio nesti monarca un rei xusticieru, enemigu de los grandes y defensor de los pequeños; hai motivos históricos pa ello, pos, n'efeutu, mandó que s'ellaborara'l Magüetu de les behetrías de Castiella (1352) que conseñaba los derechos de dellos súbditos a escoyer el so señor contra les pretensiones de la nobleza nes Cortes de Valladolid de 1351 de que se sustituyeren por señoríos solariegos. Amás, el pueblu tenía rocea de la nobleza, polo que les vengaciones del monarca, que recayíen polo xeneral naquella clase, de cutiu fueron percibíes como lexítimos actos de xusticia. La poesía, alimentada de les tradiciones populares, representó mayoritariamente al monarca col calter de xusticieru.
Ye importante recordar que la so fama de cruel ye consecuencia de cuanto espresa Pero López de Ayala na so Crónica de los reis de Castiella, escrita mientres el reináu del so enemigu y socesor, el so mediu hermanu Enrique II, a que'l so serviciu trabayaba esti canciller. Por demás, esa fama estender al Romanceru formando un ciclu temáticu ("Pelos campos de Xerez / a caza va'l rei Don Pedru...").
En sieglos posteriores, sicasí, la so figura foi reivindicada polos sos descendientes na realeza y la nobleza, de forma que Sabela la Católica prohibió que se-y denominara Cruel y yá nel sieglu XVI, Franciscu de Castiella, tamién descendiente de Pedru I, escribió en 1517 un poema sobre la vida del monarca. Darréu, el rei Felipe II ordenó que se-y calificara de Xusto.
Non menos de dieciocho pieces del teatru áureo inclúin al rei Pedru I como personaxe. Nel sieglu XVII, como señala Xosé R. Lomba Pedraja nel so estudiu El rei Don Pedru nel Teatru (1899), parte les visiones de Cruel y Xusticieru en pieces diverses de Lope de Vega (La desdichada Estefanía o El rei don Pedru en Madrid, El infanzón de Illescas, Audiencies del rei Don Pedru), Pedru Calderón de la Barca (El médicu de la so honra), Agustín Moreto (El valiente xusticieru y ricohombre de Alcalá), claramente al so favor, y Xuan Claudio del Focete y Llixu nel so El montañés Xuan Pascual, primer asistente de Sevilla.
Nel sieglu XIX revitalízase la hestoria del rei don Pedru gracies al Romanticismu y la so torna a la temática medieval. El primeru n'escribir lleendes sobre él, n'inglés, foi Telesforo de Trueba y Cossío, quien incluyó dos, "L'asistente de Sevilla" y "El maestre de Santiago" ente los venti del so The romance of history: Spain (1827), traducíu al castellán en 1840 como ''España romántica. Coleición d'anécdotes y sucesos novelescos sacaos de la historia d'España'', la última sobre la muerte del so mediohermanu don Fadrique. Tamién escribió una novela histórica inspirada nesti episodiu, The Castilian (1829, 3 vols.), traducida al castellán en 1845 como El castellán o El Príncipe Negru (1845); ye bien posible que, nel ámbitu de la lliteratura inglesa, esta novela influyera n'otros dos más, primero en The Lances of Lynwood (1855), de Charlotte Yonge, na que'l rei preséntase como protagonista d'una novela d'aventures, y d'otra compuesta por nada menos que sir Arthur Conan Doyle, La Guardia Blanca (1891), que la so cronoloxía trescurre ente los años 1366 y 1367 nel marcu de la campaña d'Eduardo de Woodstock, el Príncipe Negru, pa restaurar a Pedru de Castiella nel tronu. El famosu escritor francés Prosper Mérimée tamién reivindica al monarca en Histoire de don Pèdre Ier, roi de Castille (París: Charpentier, 1848), publicáu enantes por entregues. Alexandre Dumas añedir a la llista cola so Le bâtard de Mauléon, 1854 y Leconte de Lisle con dalgunos de los sos Poèmes tragiques.
Hai otres noveles históriques, escrites yá n'español (Men Rodríguez de Sanabria, 1851, de Manuel Fernández y González; Xusticies del rei Don Pedru, 1858, de Manuel Torrijos) y drames románticos (La vieya del candilejo, 1838, de Gregorio Romero Larrañaga, Xosé Muñoz Maldonado y Franciscu González-Elipe, El zapateru y el rei, en 1840 la primer parte y en 1841 la segunda, de Xosé Zorrilla apaez como un rei del so tiempu. En María Coronel, de Franciscu Lluis de Retes y Franciscu Pérez Echevarría (1872), el Rei Cruel» nun sale perbién paráu, y tampoco na novela El sollutu del moru del republicanu Emilio Castelar. En L'arcedianu de San Gil, 1873, de Pedru Marquina, apaez como arquetipu del rei medieval. El personaxe apaez hasta na ópera (Don Pedru'l Cruel, de Hilarión Eslava). Sobre l'episodiu históricu del asesinatu en Sevilla del so hermanascu, el maestre de Santiago don Fadrique, yá tratáu por Trueba, compunxo Franciscu M. Tubino el so ''Pedru de Castiella. La lleenda de doña María Coronel y la muerte de Don Fadrique'' (Madrid, 1887). La opinión actual, xeneralizada ente los historiadores, ye que Pedru I de Castiella nun foi más nin menos cruel que los sos coetaneos. Seique'l meyor romance sobre don Pedru ye "A los pies de don Enrique", porque permedia a dambos contendentes nel duelu:
Na Biblioteca Nacional d'España, en Madrid, guardar siquier 16 manuscritos qu'ilustren la vida del monarca.
True Eames Boardman
True Eames Boardman foi un actor y guionista d'Estaos Xuníos.
Biografía
Nacíu en Seattle, Washington, el so nome yera William True Boardman, Jr., y yera l'únicu fíu de los actores Virginia True Boardman y True Boardman.
Empezó a actuar en 1912, y enantes de cumplir los diez años d'edá yá participara en seis películes.
Boardman foi más palantre guionista, escribiendo pal programa radiofónicu Silver Theater, una serie dramática d'antoloxía emitida pola CBS nos años 1930 y 1940. El 21 y el 28 de mayu de 1939 tamién foi intérprete del programa, trabayando xunto a Helen Hayes en "Crossroads for Two," un episodiu emitíu en dos capítulos.
Yera güelu de l'actriz Lisa Gerritsen.
Sturnus unicolor
thumb| Sturnus unicolor
L' ye una ave paseriforme de la familia de los estorninos, Sturnidae. Ta estrechamente rellacionáu col estornín pintu, pero tien una distribución muncho más llindada y nun ye migratoriu. Esti estornín ye residente de la península ibérica, noroeste d'África, Sicilia, Córcega y Cerdeña.
El so color negro y carauterístico figura colos sos curtios pescuezu y cola faen la so identificación senciella cola única posibilidá de tracamundiu mientres l'iviernu, cuando los estorninos pintos tamién tán na mesma rexón. Los estorninos negros pel hibiernu tienen un color negru buxu llixeramente motudu anque non tan abondosu y marcáu como'l pintu. Anque al llegar la primavera pierden toles pequeños llixos y adquieren un plumaxe más negru y más brillosu que'l del estornín pintu, cuantimás los machos. Les pates son rosadas y los sos estrechos y apuntiaos picos tienen tonalidá mariella, más intensa nos machos mientres la temporada de cría. Los estorninos negros anden en llugar de brincar y tienen un vuelu fuerte y direutu. En vuelu pueden apreciase les sos ales en forma triángular y la so cola curtia. Los sos pitucos son de color marrón apagáu y los xuveniles son de color gris escuru motedado bien similares a los del pintu.
L'estornín negru puede atopase en cualquier llugar abiertu, inclusive dientro de los nucleos urbanos. Al igual que l'estornín pintu esta especie ye omnívora y aliméntase d'invertebraos, bayes, etc. Tamién ye gregaria y forma bandaes grandes mientres l'iviernu, anque non tan grandes que les del estornín pintu. Ye una ave ruidosa y puede asonsañar soníos perbién. El so cantar ye asemeyáu al del estornín pintu pero ye más claru y tien un tonu más altu.
Esta especie suel añerar en cuévanos, que pueden ser un buecu nun árbol o furacos nos edificios. De normal ponen cuatro güevos.
True Boardman
Tuvo activu na dómina del cine mudu. A lo llargo de la so trayeutoria actuó en más de 130 producciones estrenaes ente 1911 y 1919, enantes de finar víctima de la pandemia de gripe de 1918.
Biografía
thumb|240px|right|True Boardman como "Stingaree" (1915) El so nome completu yera William True Boardman, y nació n'Oakland, California, siendo la so madre l'actriz Caro True Boardman, True Boardman empecipióse como actor teatral en 1900 en Oakland, actuando dempués mientres un tiempu en Seattle, enantes de dedicase a la so actividá cinematográfica.
Tuvo casáu cola actriz Virginia True Boardman (Margaret Shields), y foi'l padre de True Eames Boardman (1909–2003) , que tuvo una llarga carrera como guionista radiofónicu, cinematográficu y televisivu.
True Boardman finó en 1918, a los 36 años d'edá, en Los Angeles, California, por causa de la pandemia de gripe de 1918. Foi soterráu nel Campusantu Forest Lawn Memorial Park de Glendale (California). El so últimu filme, estrenáu a títulu póstumu en febreru de 1919, Terror of the Range, yera un serial del xéneru western nel que tamién actuaben Betty Compson y George Larkin.
Boardman foi'l bisagüelu de l'actriz Lisa Gerritsen.
Georg Friedrich von Jäger
Georg Friedrich von Jaeger foi un médicu, botánicu, algólogo, paleontólogu, y zoólogu alemán.
Estudió medicina en Tubinga, graduándose en 1808. En 1809 viaxó per Francia y Suiza; pa depués trabayar como médicu en Stuttgart. De 1817 a 1856, foi direutor nel "Real Gabinete de Historia Natural de Stuttgart. Dende 1822, profesor de química y de ciencies naturales na Escuela Secundaria Cimera en Stuttgart. Dende 1841 Obermedizinalrat. Describió dinosaurios y mamíferos fósiles.
Lignières-en-Vimeu
Lignières-en-Vimeu ye una comuña francesa del departamentu de Somme, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Muerte
La muerte ye un efeutu terminal que resulta de la estinción del procesu homeostáticu nun ser vivu; esto ye, el términu de la vida. Puede producise por causes naturales (vieyera, enfermedá, consecuencia de la cadena trófica, albuertu bonal, desastre natural) o inducíes (suicidiu, homicidiu, eutanasia, albuertu inducíu, accidente, desastre medioambiental).
El procesu de fallecimientu, magar ta totalmente definíu en delles de les sos fases dende un puntu de vista neurofisiológico, bioquímicu y médicu, entá nun ye del tou entendíu nel so conxuntu dende'l puntu de vista termodinámicu y neurolóxicu, y esisten discrepancies científiques al respeutu.
alt=|thumb|Kuoleman puutarha, Hugo Simberg (1906)
Muerte en bioloxía y medicina
La muerte puede definise como un eventu resultante de la incapacidá orgánica de sostener la homeostasis. Dada la degradación del ácidu desoxirribonucleico (ADN) conteníu nos nucleos celulares, el retruque de les célules faise cada vegada más costosa.
Dende'l puntu de vista médicu ye'l cese global de funciones sistémicas; n'especial de les funciones bioeléctricas cerebrales y, poro, de les neuronales.
Evolución de les estimaciones del estáu de muerte
Nel sieglu XX la muerte definíase como'l cese de l'actividá cardiaca (ausencia de pulsu), ausencia de reflexos y de la respiración visible. Sicasí, con base nestes evidencies insuficientes munches persones fueron soterraes tando n'estáu de vida latente o afeutaes por periodos de catalepsia.
Darréu, gracies a les meyores teunolóxiques y a la meyor conocencia de l'actividá del celebru, la muerte pasó a definise como l'ausencia d'actividá bioeléctrica en parte del celebru, verificable con un electroencefalograma. Más tarde entá esta evidencia demostró ser insuficiente, al demostrase que'l fenómenu d'ausencia d'actividá bioeléctrica en dellos casos bien escepcionales podía ser reversible, como nel casu de los afogaos y daos per finaos n'agües en cantu del puntu de conxelación.
Medicina forense
Históricamente los intentos por definir el momentu precisu de la muerte fueron problemáticos. D'antiguo definíase la muerte como'l momentu en que cesen los llatíos del corazón y la respiración, pero'l desenvolvimientu de la ciencia dexó establecer que realmente la muerte ye un procesu, que nun determináu momentu, tórnase irreversible. Anguaño, cuando ye precisa una definición del momentu de la muerte, considérase qu'esti correspuende al momentu en que se produz la irreversibilidad d'esti procesu. Esisten en medicina protocolo clínicos que dexen establecer con certidume'l momentu de la muerte, esto ye, que se cumplió una condición abondo y necesario pa la irreversibilidad del procesu de muerte.
Muerte cerebral
Forma irreversible de la perdida de conciencia que se caracteriza por una desapaición completa de la función cerebral, con caltenimientu de la contraición cardiaca. Gracies a la meyora teunolóxica de la medicina, güei ye posible caltener una actividá cardiaca y ventiladora artificial en cuidos intensivos, nuna persona que'l so corazón dexó de llatir y nun ye capaz d'alendar por sigo mesmu, polo cual esto demuestra que nun ye tar muertu. El protocolu utilizáu pal diagnósticu de la muerte nesti casu ye distintu y tien de ser aplicáu por especialistes en ciencies neurolóxiques, falándose entós de "muerte cerebral" o "muerte encefálica". Nel pasáu, dalgunos consideraben que yera abondu col cese d'actividá llétrica na corteza cerebral (lo qu'implica'l fin de la consciencia) pa determinar la muerte encefálica, esto ye, el cese definitivu de la conciencia equivaldría a tar muertu, pero güei considérase, en casi tol mundu, difunta a una persona (entá si permanez con actividá cardiaca y ventiladora gracies al soporte artificial nuna unidá de cuidos intensivos), tres el cese irreversible de l'actividá vital de tol celebru incluyíu'l tallo cerebral (estructura más baxa del encéfalu encargada de la gran mayoría de les funciones vitales), comprobada por aciu protocolos clínicos neurolóxicos bien definíos y soportada por pruebes especializaes.
Nestos casos, la determinación de la muerte puede ser dificultosa. Un electroencefalograma, que ye la prueba más utilizada pa determinar l'actividá llétrica cerebral, puede nun detectar delles señales llétriques cerebrales bien débiles o pueden apaecer nél señales producíes fora del celebru y ser interpretaes equivocadamente como cerebrales. Por cuenta de esto, desenvolviéronse otres pruebes más confiables y específiques pa evaluar la vitalidá cerebral como la Tomografía por Emisión de Fotón Únicu (SPECT cerebral), la Panangiografía cerebral y l'Ultrasoníu transcraneal.
Muerte súbita
La muerte súbita o muerte instantánea, sobrevien de manera abrupta cola invalidación instantánea d'unu o más órganos esenciales pal sustentu de la vida, un fulminante arrame cerebral, un síncope cardiacu agudu, o per mediu d'un socesu violentu abrupto (onda espansiva d'una esplosión) o accidente con muncha enerxía desenvuelto.
La muerte como contraste
Ye'l fin de la vida, opuestu al nacencia. L'eventu de la muerte ye la culminación de la vida d'un organismu vivu. Sinónimos de muerte son occiso (muertu violentamente), óbito, fallecimientu, decesu y fallecimientu.
Suelse dicir qu'una de les carauterístiques clave de la muerte ye que ye definitiva, y n'efeutu, los científicos nun fueron capaces hasta agora de guardar la recomposición del procesu homeostáticu dende un puntu termodinámicamente recuperable.
Consecuencies psicolóxiques, muerte humana
thumb|Persones de [[Frente Nacional de Lliberación de Vietnam|Viet Cong 1968 muertes en combate.]]
El deséu y la capacidá de morrer
Delles persones, en momentos determinaos de la so vida, esperimenten el sentimientu autodestructivo de terminar la so esistencia. L'actu pa consiguilo ye lo que llamamos suicidiu.
Lo contrario ye'l deséu de vivir, que non contraría al instintu de sobrevivencia, una y bones esti impúlsanos a tornar la muerte. Por casu, suicides que salten al vaciu intenten garrase a daqué pa nun morrer, eso ye l'instintu de sobrevivencia (o caltenimientu).
El mieu a la muerte
El mieu a la muerte deber a dos fechos qu'asoceden dientro del nuesu inconsciente. De primeres, la muerte nunca ye posible con al respective de nós mesmos; esto ye, la causa de la muerte ye esterna, nesti sentíu, atribúyese-y un calter malinu; la muerte ye mala y alcuéntrase nel ambiente non en nós mesmos. Siguiendo esto, pal nuesu inconsciente ye inconcebible morrer por dalguna causa natural o vieyera. De segundes, la persona nun ye capaz d'estremar ente un deséu y la realización d'esti (un fechu); esto xustifica la muerte sobre la base de la culpa onde'l deséu y la realidá xeneren un conflictu. Asina, la persona considérase responsable de la muerte del otru nel sentíu de que'l deséu de matalo y el fechu de la muerte xenera culpabilidá. Coles mesmes, el procesu del dolor siempres lleva consigo daqué de roxura. Nesti sentíu, depositar na persona muerta dos sentimientos estremaos: l'amor que se tien y tuvo por esta a lo llargo de la so vida, y l'odiu xeneráu pola sensación d'abandonu que xenera la perda d'esti ser queríu. El mieu a la muerte surde como una negación escontra la esistencia d'esta.
La muerte na sociedá humana
thumb|Saquiadores fusilaos depués del [[Terremotu de Valparaíso de 1906|Terremotu de 1906 en Valparaíso, Chile.]] La concepción de la muerte como fin o como tránsitu, la so creencia nuna vida dempués de la muerte, nel Xuiciu Final, actúen como condicionantes pa l'actuación de los individuos nun sentíu o otru. La idea d'inmortalidá y la creencia nel Más allá apaecen d'una forma o otra en práuticamente toles sociedaes y momentos históricos. Usualmente dexar al arbitrio de los individuos, nel marcu de los conceutos daos pola so sociedá, la decisión de creer o nun creer y en qué creer esautamente. La esperanza de vida na redolada social determina la presencia na vida de los individuos de la muerte, y la so rellación con ella. La so presencia nel arte ye constante, siendo unu de los elementos dramáticos a los que más se recurre tantu nel teatru, como nel cine o en noveles y rellatos.
Tradiciones relixoses cristianes
La segunda entruga en surdir de la muerte humana y seique la más interesante ye: ¿qué asocede a los seres humanos tres la muerte? Realmente, lo que se preguntar ye qué asocede coles facultaes mentales de la persona que finó. Unos creen que se caltienen gracies l'espíritu qu'empuxaba a la so mente, alzando'l so estáu de conciencia a realidaes entá mayores, otros creen na migración de l'alma d'un ser humanu tres la so muerte a un planu físicamente inalcanzable.
La relixón cristiana considera la muerte como'l fin de la permanencia física del ser humanu nel so estáu carnal, l'espíritu abandona'l cuerpu físicu que se deteriora y que ye incapaz de sostenese so les lleis d'esti universu finito, y darréu vuelve a Dios (Eclesiastés 12:7). L'alma, dependiendo de si conoció y reconoció a Xesucristu como'l so Dios y salvador (Romanos 10:9) dir a un llugar de reposu a la espera de la segunda venida de Xesucristu (1 Tesalonicenses 4:16) nesi llugar de reposu la so rellación col Ser Supremu sería direuta (el Paraísu), y l'otru, el de los espíritos encarcelaos quien nun reconocieron a Jesús como'l so Señor y Salvador tendrán de presentase nel Xuiciu Final. Esti llugar ye llamáu l'Infiernu. El Paraísu ye un mundu dinámicu onde se realiza una interacción cola obra de Dios y coles persones na tierra por aciu ministeriu d'ánxeles. Según esta relixón la obra de Dios resumir nes siguientes frases: "Esta ye la mio Obra y la mio Gloria, llevar a cabu la inmortalidá y la vida eterna del home"
Según la relixón cristiana de la Ilesia de Xesucristu de los Santos de los Últimos Díes (mormona), l'espíritu qu'abandona'l cuerpu ye asemeyáu n'apariencia al que dexa n'estáu carnal, pero na so forma más nueva. Les conocencies adquiríes, l'apariencia física caltiénense pero nun estáu de perfeición intanxible pa esti mundu y más puru.
Munchos antropólogos creen que los entierros dedicaos de los Neandertales son evidencia de la so creencia na vida dempués de la muerte.
Muerte n'enfermos terminales
Esisten cinco fases poles que pasa tou enfermu terminal (esto ye, l'aquexáu por un mal incurable, que'l so desenllaz fatal va asoceder dientro unos pocos años o inclusive meses): 1) Negación: l'enfermu nun asume la realidá qu'apaez ante los sos güeyos. 2) Roxura: yá s'hai interiorizado la condición irreversible, pero responder a ella con un estáu de cólera, envidia y rensía. 3) Negociación: la persona busca llegar a un pactu cola muerte, aspirando a enllargar el tiempu de vida en cuenta de daqué. 4) Depresión: l'individuu empieza a perder interés pola so redolada. 5) Aceptación: la persona enferma asume la so condición y se predispone a morrer.
Muerte nel arte
La mayor parte de los escultores cristianos representen la muerte en figura d'un cadarma humanu empuñando una gadaña y delles vegaes, tamién un reló de sable o armes.
Los etruscos pintar cola cara horrible o so una cabeza de Gorgona arizada de culiebres o en figura de llobu rabiosu. La más común de les alegoríes d'esta divinidá ente los romanos foi un xeniu murniu ya inmóvil con una antorcha apagada y vuelta del revés.
Los helenos dáben-y un aspeutu muncho menos lúgubre, según l'emblema que s'atopa en delles cornalines: ye un pie aláu cerca d'un caduceo y enriba una caparina qu'entama'l vuelu. El pie aláu ye niciu del que yá nun esiste y va siguir al traviés del espaciu a Mercuriu y el so caduceo; la caparina ye imaxe de l'alma que xube al cielu.
Una importante investigación sobre'l craniu nel arte occidental foi publicada pola revista "Terzo Occhio" pol historiador italianu Giordano Berti.
Antroxu d'El Callao
El Antroxu d'El Callao ye'l más famosu de Venezuela polo que foi reconocíu, como eventu d'Interés Turísticu Rexonal y declaráu pol Institutu de Patrimoniu Cultural de Venezuela como eventu d'Interés Turísticu Nacional en marzu de 1998 y el 1 d'avientu de 2016 foi declaráu Patrimoniu Cultural Inmaterial de la Humanidá pola Unesco.
Orixe
Quepe a destacar qu'a estáu más d'un sieglu clavada na cultura venezolana, onde nun principiu yeren unes xuntes de familiares y/o llabradores que nun tener en manes los recursos necesarios pa camudase temporalmente a los sos pueblos natales y gociar de les fiestes enllordiaes en colores, señalando les sos moliciones heredaes y que les sos manifestaciones más resaltantes taben l'arte xeneral culinariu, bebíes de preparación casera, música variada, baille, danza, teatru, cuntar cuentos y lleendes, y seique la práutica de creencies máxiques — relixoses.
Atopábense los personaxes La Madama, Mediu Pintu, mineros, la fantasía, el sol y l'estrella de la última lluna, anque estos mayormente varien.
Historia
Mientres empiezos del sieglu XX, empecipiaríase la esplotación minera nel Callao, los países redoma a Venezuela instalar na población en busca d'oru y fierro, los habitantes d'islles como Trinidá y Tobagu, Granada, Curaçao y países como Brasil y Holanda dexaríen los sos raigaños culturales y al combinase cola cultura de la zona produciríen un amiestu cultural única en Venezuela, el primer antroxu que se realizaría na población sería en 1914, con un desfile, sol soníu d'un ritmu único y nuevo en Venezuela, el calipso.
El 28 de febreru de 2014, el ministru venezolanu de turismu en representación del Institutu de Patrimoniu Cultural visitó El Callao p'apurrir la condecoración d'eventu d'Interés Turísticu Rexonal y declaráu pol Institutu de Patrimoniu Cultural de Venezuela como eventu d'Interés Turísticu Nacional en marzu de 1992. La reconocencia foi precedíu pol tradicional desfile de comparses escolares.
Hanja
Anguaño, l'hanja nun s'usa pa escribir pallabres d'orixe nativu, nin d'orixe chinu.
Historia
Un impulsu principal pa la introducción de caráuteres chinos en Corea foi la estensión de budismu coreanu. El principal testu chinu qu'introduxo l'hanja en Corea, sicasí, nun foi un testu relixosu, sinón el testu chinu, Cheonjamun.
Hebo otros sistemes, concebíos enantes, col envís d'usar los caráuteres chinos simplificaos pa trescribir el coreanu fonéticamente:
L'hanja yera l'únicu mediu d'escribir coreanu hasta que'l Rei Sejong de Joseon inventó l'alfabetu hangul nel sieglu XV. Sicasí, entá dempués de la invención del hangul, la mayoría de los eruditos coreanos siguieron escribiendo per aciu d'el hanmun.
Nun foi sinón hasta'l sieglu XX cuando'l hangul suplantó mayoritariamente l'usu del hanja. Oficialmente, los hanja nun s'utilizaron en Corea del Norte dende xunu de 1949 (y, adicionalmente, tolos testos escríbense horizontalmente en cuenta de verticalmente), porque Kim Il-sung considérase una consecuencia de la ocupación xaponesa y una estorbisa pa la capacidá de lleer y escribir. Amás, munchos préstamos del chinu trocáronse con pallabres d'orixe nativu.
Formación de caráuteres
Cada hanja ta formáu por ún de los 214 radicales y, dacuando, d'ún o más elementos suplementarios. La gran mayoría d'ellos utiliza los elementos suplementarios pa indicar la pronunciación del caráuter, pero dalgún hanja qu'otru ye puramente pictográficu y pronúnciase de mou distintu.
El hanja nos diccionarios
Nos diccionarios coreanos modernos, impréntense toles entraes de pallabres d'orixe sinón-coreanu en hangul y clasificaos nel orde del hangul; la forma hanja siguiente darréu ente paréntesis (una práutica asemeyada alcuéntrase nos diccionarios xaponeses).
Eso dexa prevenir les ambigüedaes y sirve tamién d'etimoloxía, yá que'l significáu hanja y el fechu de que la pallabra tea formada por hanja ayuden de cutiu a incluyir l'orixe de la pallabra.
Exemplos de cómo l'hanja puede ayudar a esclariar les ambigüedaes de numberosos homónimos que s'escriben 수도 (sudo) en hangul:
Paratrachelophorus potanini
Paratrachelophorus potanini ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Distribución xeográfica
Alcuéntrase na China.
Seleición femenina de baloncestu de Rusia
La Seleición femenina de baloncestu de Rusia ye la seleición de les meyores xugadores ruses. Ta baxu control de la Federación rusa de baloncestu. La Seleición clasificar pal Campeonatu mundial de baloncestu femenín de 2006 apostáu ente'l 12 de setiembre al 23 de setiembre 2006 en São Paulo, Brasil. Terminaron finalistes con medaya de bronce.
João Café Filho
João Fernandes Campos Café Filho foi un abogáu y políticu brasilanu, Presidente Constitucional de Brasil (1954-1955).
Biografía
Nacíu en Natal, trabayó como periodista y abogáu mientres la so mocedá, participando de la Aliança Lliberal na campaña de 1930. En 1933 fundó'l Partíu Nacionalista de Rio Grande do Norte, y dellos años más tarde, el Partíu Republicanu Progresista.
En 1934 y 1945 foi escoyíu diputáu federal, y en 1950 foi candidatu a la vicepresidencia pola llista qu'encabezaba l'antiguu gobernante, Getúlio Vargas.
Presidencia constitucional de la República
El 22 de payares de 1955, el Congresu aprobó la esistencia siguida d'una torga pa exercer les sos funciones como presidente de la república a Joao Café Filho, confirmando a Nereu Ramos como "Vice-Presidente del Senáu Federal, n'exerciciu del cargu de Presidente de la República" hasta completar el periodu constitucional 1951-56 y tresferir el mandu al presidente electu Dr. Kubitshcek en xineru de 1956.
El Tribunal Supremu Federal refugó los recursos por que Café Filho reasumiera les sos funciones presidenciales, confirmando'l resolución del Congresu, anque enxamás-y lo desaposió del so títulu de Presidente de la República.
Nel so gabinete destacáronse Eugênio Gudin (Facienda), Juarez Távora (Xefe del Gabinete Militar), Henrique Lott (Guerra), Eduardo Gomes (Aeronáutica) y Raul Fernandes (Rellaciones Esteriores).
Actuación posterior
Foi ministru del Tribunal de Cuentes de Rio de Janeiro, mientres tola década de 1960.
Café Filho, educáu na Primer Ilesia Presbiteriana de Natal, foi'l primer presidente protestante de Brasil.
Alexandre Gustave Eiffel
right|thumb|Gustave Eiffel right|thumb|Monumentu a Gustave Eiffel na base de la Torre Eiffel Alexandre Gustave Eiffel foi un inxenieru y constructor francés.
Ñació nel senu d'una familia d'artesanos. Cursó estudios nel Lycée Royal de Dijon y depués nel Collège Sainte-Barbe en París, en 1855 graduóse na École Centrale des Arts et Manufactures. Más sero trabayó pa una empresa de ferramientes.
En 1858 dirixó la so primer obra importante: una ponte sobre'l ríu Garona en Burdeos. Equí yá dio amuesa del so espíritu innovador, pues emplegó per primer vegada un sistema de cimentación d'aire comprimío. En 1867 establecióse pola so cuenta. Nos dos años siguientes realizó 42 pequeñes pontes pa la llinia férrea Poitiers-Limoges y dellos más pa la Brive, Rumanía, Exiptu y América del Sur. En 1877 llevantó una ponte sobre'l ríu Dueru en Portugal, que taba formáu por un únicu arcu d'aceru de 160 m d'altor. La igua qu'adoptó foi revolucionaria. Empecipió por colocar dambos sofitos en dambes orielles, y magar d'ehí, ensin andamiax dengún y sirviéndose de cables, foi montando los elementos centrales configurando un doble arcu, sofitáu nos sofitos per aciu d'articulaciones. El so trabayu amestaba una gran habilidá con un elegante diseñu, tal como s'observa nel viaductu Garabit de Francia, que per un tiempu foi la ponte más alta del mundu. Construyó l'armazón metálicu de la xigantesca estatua de la Llibertá rellumando al mundu d'Auguste Bartholdi, inaugurada en Nueva York en 1886. Con motivu de la Esposición Universal de París de 1889 encargóse-y una torre que se convirtiere n'estandarte del certame y anició entós el so mayor proyeutu, la torre Eiffel.
El proyeutu de construcción de la Torre Eiffel resultó seleicionáu nun concursu nel que foren presentaes 700 propuestes más. L'oxetivu d'esi certame yera elixir el meyor proyeutu pa elevar un monumentu conmemorativu nel centenariu de la Revolución Francesa.
undó'l llaboratoriu aerodinámicu d'Auteuil, en 1912, dende u dirixó vuelos esperimentales y desendolcó adelantos en mecánica. Otres obres de so son: la ponte sobre'l ríu Nive en Bayona y el de la llinia de Madrid a Cáceres. Tamién el viaductu de Vianna, el pabellón de la ciudá de París na Esposición Universal de 1878 y la cúpula xiratoria pal observatoriu de Niza.
José Manuel Marroquín
José Manuel Marroquín Ricaurte foi un escritor y estadista colombianu, quien exerciera la presidencia del país ente 1900 y 1904. Mientres el so gobiernu roblóse'l tratáu Herrán-Hay, entamóse un sistema educativu a nivel nacional y fundóse l'Academia Colombiana d'Historia.
Biografía
José Manuel Marroquín Ricaurte nació en Bogotá, Gran Colombia, el 6 d'agostu de 1827, nel llar formáu por José María Marroquín y Trinidá Ricaurte Nariño (sobrina del prócer Antonio Nariño).
Morrió en Bogotá, Colombia, el 19 de setiembre de 1908, siendo soterráu nel campusantu central de la ciudá.
Presidente de Colombia
Nes eleiciones presidenciales de 1898 ye escoyíu vicepresidente, como fórmula del octogenario dirixente del Partíu Nacional Manuel Antonio Sanclemente; nun principiu Marroquín exerz la Presidencia de la República provisionalmente mientres tres meses, pero'l presidente Manuel Antonio Sanclemente nun tuvo acordies coles midíes presidenciales que na so ausencia, ente agostu y payares de 1898, tomara'l vicepresidente Marroquín.
Marroquín encabezó la rebelión del Partíu Conservador qu'estableció una alianza col xefe del Partíu Lliberal Aquileo Parra, deponiendo al Presidente Manuel Antonio Sanclemente del Partíu Nacional y exerciendo él el poder ente 1900 y 1903.
Mientres el so mandatu llevar a cabu gran parte de la Guerra de los Mil Díes y la Separación de Panamá de Colombia.
Nel so gobiernu, enfrentó les guerrilles en combates que cubrieron la mayor parte del territoriu nacional, especialmente la Mariña Atlántica y Panamá, onde los revolucionarios recibieron l'ayuda de tropes estranxeres procedentes de Nicaragua, Venezuela y Ecuador.
Separación de Panamá
Debíu al estáu de ingobernabilidad en que s'atopaba'l país pola Guerra de los Mil Díes, los Estaos Xuníos aprovecharon la coxuntura pa imponer un tratáu que-y concedía privilexos sobre'l territoriu panamiegu, al envís de construyir una canal interoceánico, dichu tratáu recibió'l nome d'Herrán-Hay y principalmente otorgaba a los Estaos Xuníos una franxa de 5 quilómetros de llau y llau de la canal y control sobre les mariñes marítimes.
Alrodiu de la so obra docente y lliterario
Nel so llabor docente, Marroquín dedicar a la ellaboración de texto didácticos; destacar ente ellos, Lleiciones d'urbanidad, afechu a les costumes colombianes; Trataos d'Ortoloxía y Ortografía de la Llingua castellana, con numberoses ediciones en Colombia y n'otros países de Hispanoamérica; Lleiciones elementales de retórica y poética; Diccionariu ortográficu y Esposición de la Lliturxa. Ente les sos obres lliteraries, sobresalen los sos cuatro noveles: El Moru, Ente primos, Blas Gil y Amores y lleis; y tamién los sos Artículos lliterarios, en prosa y versu. Marroquín destacóse como escritor costumista, satíricu y un gran eruditu. Collaboró en delles publicaciones periódiques; escribió obres didáctiques, calificaes como "trabayu perfectu" pol académicu español Juan Eugenio Hartzenbusch. Coles mesmes, artículos de costumes, lliterarios y filolóxicos; estudios biográficos y históricos y munches poesíes de calter festivu.
Javier Paredes
Javier Paredes Arango ye un ex-futbolista asturianu que xugaba de defensa.
Tromelin
Islla Tromelin (île Tromelin) ye un castru de 0.8 km² allugáu nel Océanu Índicu, al este de Madagascar y al norte de la islla Reunión. Alministrativamente, tres d'un alcuerdu col Reinu Xuníu en 1954, ye un territoriu francés d'ultramar, magar que la so soberanía ye reclamada por Mauriciu y les Seixeles. Acueye una estación metereolóxica, y ye llugar d'añeramientu de páxaros bobos y de tortugues. La islla ye, básicamente, un bancu d'arena de 1.700 m de llargor y 700 m d'anchor y 80 ha d'estensión, con un altor máximu sobro'l nivel de la mar de 7 m, y ta cubierta de sebe y arrodiada d'arrecifes de coral. Nun hai puertos o bahíes naturales, lo que fai abegosu l'accesu per mar; un aeródromu con 1.200 m de pista d'aterrizaxe ye la conexón de la islla col mundu esterior.
Historia
La islla foi reconocida por primer vegada por un marín francés, Jean Marie Briand de la Feuillée, y nomada (1722) Île des Sables (Islla del Sable). En 1761 el barcu francés Utile, que carretaba esclavos de Madagascar pa Mauriciu, encalló nos cantiles de la islla. La tripulación aportó a Madagascar nuna balsa, dexando abandonaos a 60 esclavos na islla desierta. Quince años dempués, en 1776, Bernard Boudin de Tromelin, capitán del barcu de guerra francés La Dauphine, visitó la islla y rescató a los sobrevivientes: siete muyeres y un nenu d'ocho meses d'edá. De magar la islla recibió'l so nome actual.
La reclamación francesa de la so soberanía remóntase a 1810. Por embargu, dende'l sieglu XIX hasta la década del 1950 Tromelin foi una dependencia de la colonia británica de Mauriciu. En 1954, tres d'un alcuerdu franco-británicu, Francia construyó una estación metereolóxica y una pista d'aterrizaxe na islla. Discútese si esi alcuerdu tresfirió tamién la soberanía de la islla, y esa ye la base argumental pola que Mauriciu, que considera que la soberanía nun fora tresferida y, poro, Tromelin yera parte de la colonia británica de Mauriciu, reclama la islla. La reclamación ye antigua. Yá en 1959, primero de la so independencia, Mauriciu informó a la Organización Metereolóxica Mundial que consideraba que la islla yera de so. En 2010 Francia y Mauriciu roblaron un alcuerdu pa xestionar conxuntamente'l territoriu.
Tromelin tien una Zona Económica Esclusiva de 280.000 km², que llenda cola de la silla Reunión. La estación metereolóxica, que ye un puntu avanzáu d'alerta por ciclones, sigue siendo de propiedá francesa, magar que los sos trabayadores son meteorólogos de Reunión. Los sos únicos habitantes permanentes, sicasí, son una guarnición francesa de quince soldaos.
Zeus
thumb|Estatua de Xúpiter Tonante ([[Muséu'l Prado)]]
El dios Zeus ye na mitoloxía griega dios supremu del Olimpu.
N'otres cultures indoeuropees apaecen dioses asemeyaos a él con otros nomes: Tius pa los xermanos; An pa los sumerios y acadios; Varuna pa los sánscritos; Xúpiter pa los romanos; Odin pa los escandinavos; Horus pa los exipcianos.
Mitoloxía
So pá zampaba tolos fios en cuantes que ñacíen pero Rea per aciu d'un ardid llogra salvar a Zeus (el sestu n'orde) y ye amamáu pola cabra Amaltea. D'adultu llogra salvar a tolos sos hermanos faciendo que Cronos los gomite, destrónalu y toma'l mandu del cielu, dixebra la mar pa Poseidón y l'infiernu p'Hades.
Chandra Ranaraja
Chandra Ranaraja (nacida Mahadiulwewa, 1939– 2 de marzu de 2016) foi la primer muyer que se convirtió n'alcaldesa en Sri Lanka, al ser escoyida como alcaldesa de Kandy en 1990.
La mayor nuna familia de siete fíos, Chandra nació en Anuradhapura en 1939. El so güelu, D. P. B. Mahadiulwewa, yera'l Presidente de los Tribunales del Pueblu, que funcionaron mientres el periodu colonial británicu. El so padre yera S. H. Mahadiulwewa (1906–1988), Mudliyar Kachcheri d'Anuradhapura y congresista por Kalawewa ente 1947 y 1952.
Chandra educar en Hillwood College, y foi una de les primeres muyeres n'asistir a la Universidá de Peradeniya de la Provincia Central del Norte, llicenciándose con un grau d'enseñanza en 1961. La primer escuela na qu'enseñó foi'l Santu Conventu Familiar en Anuradhapura. Dempués de casase con Shelton Ranaraja (n.1926 – m. 11 d'agostu de 2011), congresista por Senkadagala, camudar a Kandy, y dio clases nel Institutu pa Moces. Dexó d'enseñar pa poder curiar a los sos cinco fíes: Premila, Aruni (n. 1967), les ximielgues Siromi y Shamila, y Anjali.
En 1978 Ranaraja foi nomada miembru del primer Conseyu de la Universidá de Peradeniya. Empezó a participar na política llocal y foi escoyida miembru del Conseyu Municipal de Kandy. Ranaraja foi darréu escoyida como Teniente d'alcalde (1979–1989), y más tarde, en 1990, como primer muyer alcaldesa de Kandy y primer muyer alcaldesa de Sri Lanka. Ranaraja foi una firme defensora, mientres y dempués del so mandatu, de la proteición y caltenimientu del patrimoniu construyíu en Kandy.
La so fía Aruni ye la embaxadora de Sri Lanka en Filipines. Ranaraja finó'l 2 de marzu de 2016 a los 77 años d'edá.
Lihons
Lihons ye una comuña francesa del departamentu de Somme, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Paroplapoderus angulipennis
Paroplapoderus angulipennis ye una especie de coleópteru de la familia Attelabidae.
Distribución xeográfica
Alcuéntrase en Corea y China.
Chandra Sturrup
Chandra Sturrup ye una atleta bahamesa especialista en carreres de velocidá y ganadora de dos medayes olímpiques col equipu del so país nos relevos 4x100 metros (oru en Sydney 2000 y plata n'Atlanta 1996).
Nel añu 2005 foi la líder del ranking mundial de los 100 m con una marca de 10.84 realizada en Lausanne, que ye amás la so meyor marca personal.
Resultaos
Atlanta 1996
Sydney 2000
Sevilla 1999
Edmonton 2001
Helsinki 2005
Kuala Lumpur 1998
Manchester 2002
Europol
La Oficina Europea de Policía (Europol), ye'l muérganu encargáu de facilitar les operaciones de llucha escontra la delincuencia nel senu de la Xunión Europea (XE).
La creación de la Europol foi alcordada nel Tratáu de Maastricht y formalmente empecipió les sos actividaes como Xunidá de drogues d'Europol el 3 de xineru de 1994. Col pasu del tiempu fuéronse amestando otres árees táctiques fasta'l 1 de xunetu de 1999, fecha na qu'adoptó la so estructura actual.
República Socialista de Croacia
Sol socialismu
Sol nuevu sistema socialista, s'estatiza toa propiedá privada. Arriendes d'ello, tantu los antiguos terratenientes como la Ilesia Católica (la confesión mayoritaria del país) pierden toles sos propiedaes. Croacia pasó por un gran procesu de reconstrucción col fin de restablecese de la Segunda Guerra Mundial. Un fenómenu notable mientres esti procesu fueron les obres públiques voluntaries, qu'axuntaron a los mozos pa la construcción de carreteres y d'otres instalaciones públiques.
Los enclinos dempués de 1965 conducen a la llamada Primavera Croata de 1970 y 1971, cuando dellos estudiantes y académicos de Zagreb entamen manifestaciones pa reivindicar más llibertaes civiles y una mayor autonomía pa Croacia, según diverses reivindicaciones de corte nacionalista. El réxime de Tito reprime les protestes públiques y encarcela a los sos cabezaleros, tarreciendo qu'estes protestes significaren un resurdimientu del nacionalismu croata que'l réxime socialista trataba d'evitar, pero varios miembros croates de la Lliga de los Comunistes de Yugoslavia sofitaron la causa a títulu individual. En 1974 ratifícase una nueva Constitución yugoslava, que dio más derechos a les repúbliques que conformaben el país, tratando de torgar nueves manifestaciones nacionalistes.
Muerte de Tito
En 1980, tres la muerte de Tito, empiecen a crecer les dificultaes políticu y económicu, polo cual el Gobiernu federal yugoslavu en Belgráu empieza a sedase. La federación yera próspera hasta la cayida del socialismu, y Croacia yera la segunda más rica de los seis repúbliques, solamente por detrás d'Eslovenia. Sicasí, probablemente pola mor del final inminente de la Guerra Fría y de tolos sutiles beneficios que Yugoslavia sacaba d'ella, la inflación disparóse. El postreru primer ministru de la Yugoslavia federal, Ante Marković (croata), pasó dos años aplicando distintes reformes económiques y polítiques. Los esfuercios del so Gobiernu tuvieron ésitu n'apariencia, pero acabaron fracasando.
El 17 d'ochobre de 1989 el grupu de rock Prljavo Kazalište da un gran conciertu pa cerca de 250.000 persones na plaza principal de Zagreb. A la lluz de la inestable situación política, el so cantar Mojoj majci ("A la mio madre") impresionó particularmente a les persones que s'atopaben ellí, pola mor del patriotismu espresáu nel cantar. L'autor fala de la "Postrera Rosa de Croacia" pa designar a la so madre.
Nueva política constitucional
En 1990, nel XIV Congresu de la Lliga de los Comunistes de Yugoslavia celebráu en Liubliana (Eslovenia), la delegación serbia empobinada por Milošević aportuna en reemplazar la política constitucional de 1974 (que daba una gran autonomía a les repúbliques constituyentes) por una nuevu política de "una persona, un votu", que movería'l poder político a les manes de la población mayoritaria, esto ye, los serbios. Como respuesta, les delegaciones d'Eslovenia y Croacia (empobinaes respeutivamente por Milan Kučan y Ivica Račan) abandonen el Congresu como protesta, lo que marca la rotura irreconciliable de la Yugoslavia federal y socialista.
Los serbios, que constituyíen el 12% de la población de Croacia, refugaron la idea de dixebrase de Yugoslavia. Los políticos serbios tarrecíen la perda de la influencia de la que gociaben pola so pertenencia a la Lliga de los Comunistes de Croacia (llomada de desproporcionada polos croates). Les alcordances de la Segunda Guerra Mundial son manipoliaos y esplotaos pol réxime, cada vez más batallosu, de Milošević en Belgráu.
A midida que Milošević y los suyos aprovechábense del resurdimientu del nacionalismu serbio al traviés de Yugoslavia, falando de combates contra Serbia, l'emerxente dirixente croata Franjo El tođman remembra la idea de faer de Croacia un Estáu independiente. L'usu de los grandes medios de comunicación dexó l'espardimientu rápidu de la propaganda en favor del jingoísmo, qu'amenó un sentimientu de mieu na población y creó un clima de tensión importante.
En marzu de 1990, l'Exércitu Popular Yugoslavu (JNA) axuntar cola Presidencia de Yugoslavia (un conseyu compuestu por 8 miembros que representaben les 6 repúbliques y les 2 provincies autónomes) nun intentu de convence-yos por que proclamaren l'estáu d'emerxencia que dexaría al Exércitu tomar el control del país. Los representantes de Croacia (Stjepan Mesić), Eslovenia (Janez Drnovšek), Macedonia (Vasil Tupurkovski) y Bosnia-Herzegovina (Bogić Bogićević) votaron en contra. Los otros votaron a favor, y l'igualdá del sufraxu retrasó un pocu la agravación del conflictu.
Relixón
thumb|Grabáu en piedra del sellu de la República Socialista de Croacia. Por cuenta de les conflictives rellaciones ente la Ciudá del Vaticanu y el oficiales comunistes yugoslavos, nun se nomaron clérigos católicos na República Socialista de Croacia hasta la década de 1960. Esti fechu dexó a les diócesis de Križevci, Đakovo-Osijek, Zadar, Šibenik, Split-Makarska, Dubrovnik, Rijeka y la de Poreč-Apolace ensin los sos obispos per dellos años. Dende mediaos de la década de 1950, namái cuatro obispo fueron nomaos en Croacia en trés diócesis: Aloysius Stepinac, Franjo Salis-Seewiss, Miho Pušic, y Josip Srebrnič.