cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Guerres husitas
Incursiones de los husitas (a partir de 1425)
Los husitas invadieron el Weinviertel en marzu de 1426 y otru exércitu d'ellos crució la frontera por Weitra. En xineru de 1427 retiráronse, non ensin faer antes los saqueos habituales. Depués asediaron Zwettl, onde se llibró una cruenta batalla nun viñéu próximu. Les tropes austriaques qu'allegaron en socorru llograron pel momento la victoria, pero cuando se dedicaben al pillaje del "Wagenburg" husita, fueron sosprendíos por éstos, reorganizaes yá les sos files, teniendo de replegase detrás de les muralles de la ciudá. Los checos escalaron l'abadía de Altenburg y salieron del país.
Cuarta cruzada (1427)
El papa Martín V apuraba por que se realizara otra cruzada y apurrióse el mandu supremu al cardenal Enrique de Beaufort, obispu de Winchester. El partíu católicu axuntó un gran exércitu, al paecer de 80.000 homes, ente los qu'había miles d'arqueros ingleses, que se dirixó dende'l Alto Palatináu escontra Bohemia. Les tropes católiques sufrieron una derrota contundente na batalla de Tachov el 4 d'agostu de 1427 cerca de la ciudá de Stříbro. El cardenal Beaufort y el restu del exércitu tuvieron dificultaes al fuxir escontra l'oeste cruciando'l monte de Bohemia. El conde Juan del Palatináu llogró siquier aniquilar en Tischenreuth a un contingente de mercenarios husitas que diben na so persecución.
A partir de 1428 Procopio el Calvo empezó a hostigar los bastiones católicos, afarando la Baxa Austria y partes de Silesia. En 1429 hubo una incursión a Lusacia. Les cases rexentes de Wettin y Hohenzollern alcordaron en Plauen, el 25 de xunetu de 1429, formar una alianza contra los husitas, pero trés meses dempués los husitas amburaron Altendresden (anguaño un barriu de Dresde), entraron pol valle del ríu Mulde escontra Vogtland, conquistando Altenburg, Plauen, Oelsnitz y Auerbach. En 1430 fixeron incursiones inclusive por Brandeburgu y Alta Franconia, y en 1431 llegaron hasta la Eslovaquia occidental.
Quinta cruzada (1431)
Mientres los dos años siguientes, los husitas realizaron incursiones a l'Alta Silesia, la Eslovaquia occidental, Lusacia, la Baxa Silesia, Brandeburgu y Nova Marcchia en Polonia hasta Gdansk. Puesto que les tropes imperiales nun consiguíen victories decisives contra los husitas, lleváronse negociaciones ente 1431 y 1433. El príncipe eleutor Federico II de Saxonia robló'l 23 d'agostu de 1432 una paz por separáu por dos años. Procopio punxo sitiu a la ciudá católica de Pilsen a mediaos de 1433, y un contingente husita, qu'entrara nel Altu Palatináu en busca de forraxes, foi ganáu pol príncipe Juan del Palatináu na batalla de Hiltersried el 21 de setiembre de 1433.
Compromisos y derrotes
El nuevu papa Eugenio IV venció a los deseos del concilio de Basilea y el 31 de mayu de 1433 coronó al emperador Segismundo en Roma. Un añu dempués permediárense les rellaciones ente'l concilio, l'emperador y el papa. El camín taba abiertu pa una reforma de la Ilesia. N'ochobre de 1433 vieno una delegación bohemia a Basilea, pero siguieron les disputes infructuoses. Gracies a la so habilidá diplomática, Segismundo llogró que s'unviara una delegación basiliense a Praga p'axustar ellí, y les sos actividaes remataron el 30 de payares de 1433 colos alcuerdos llamaos Compactata de Praga, que fueron aprobaos pol concilio y los checos. Nel cursu d'estes negociaciones, los utraquistas -la nala moderada de los husitas- volvieron al senu de la Ilesia y aliáronse inclusive coles tropes imperiales en contra de los radicales taboritas. Estos fueron derrotaos decisivamente na batalla de Lipany el 30 de mayu de 1434 por cuenta de un error tácticu cometíu por Procopio el Calvo. La batalla derivó nuna matanza, na que los vencedores liquidaron a los prisioneros, escastando práuticamente a los taboritas. Una parte del exércitu vencíu pasar al bandu de los moderaos, otros taboritas se enrolaron como mercenarios n'exércitos estranxeros. Solo un pequeñu contingente, al mandu de Jan Rohác, llogró fuxir al castiellu de Sion en Kutná Hora, onde aguantaron hasta que foi conquistáu finalmente en 1437 y Rohác executáu en Praga.
Al morrer el rei Wenceslao de Polonia en 1434, camudó considerablemente la situación nel este, pos nun yera más de tarrecer que los husitas aliar colos polacos. Considérase que la batalla de Brüx, el 23 de setiembre de 1434, foi la postrera de les guerres husitas, na qu'éstos, aliaos colos polacos, fueron gravemente ganaos pol emperador Segismundo, Federico II de Saxonia y Enrique de Schwarzburg.
La baxa nobleza de Bohemia sacó'l mayor provechu políticu y económicu de les guerres husitas, en cuantes que la rexón de Bohemia perdió mientres delles xeneraciones la destacada posición económica y cultural qu'esfrutaba n'Europa nel sieglu XIV.
Ver tamién
Guerres de relixón n'Europa
Charlotte Georgia Nast
Charlotte Georgia Nast foi una botánica d'Estaos Xuníos.
Biografía
En 1922 se gradúa de bachilleratu nel "Colexu Isaac Elston". Llicencióse en Botánica en 1927, y un M.S. en Micoloxía en 1929 de la Universidá de Wisconsin.
De 1927 a 1931 trabaya y enseña como téunica en Wisconsin.
De 1931 a 1935 ye histólogu y pomóloga acomuñada de la "División Pomoloxía, de la Universidá de California, Davis.
En 1938 recibe'l so Ph.D. en Botánica de la Universidá de California, Berkeley.
De 1938 a 1947 la Dra. Nast ye Curadora del Llaboratoriu d'Anatomía de Maderes, en Harvard, onde collabora con Irving Bailey nuna llarga serie de Arts. clásicos sobre morfoloxía y anatomía de primitives dicotiledónees.
Enseña de volao Botánica nel "Colexu d'Educadores del Estáu de Nebraska, y en 1948 camudar a la "Universidá de New Hampshire. Por 22 años va enseñar a cursos sobre'l Reinu Vexetal, anatomía, morfoloxía vascular, desenvolvimientu vexetal, histoloxía, y activa na educación de los estudiantes graduaos, y en programes de la Universidá.
Foi miembru de numberoses soceidades profesionales incluyendo: Sigma Delta Epsilon, Sigma Xi, Phi Sigma, AAAS, Botanical Society of America, AIBS, AAUP, AAUW, Society for Study of Development and Growth, the International Plant Tissue Culture Organization.
Akira Kurosawa
Akira Kurosawa (Kyūjitai: 黒澤 明, Shinjitai: 黒沢 明) foi ún de los más célebres direutores de cine de Xapón. Empezó la so carrera con Sugata Sanshiro (La lleenda del gran Yudu), dirixó más de 30 películes, ente elles dalgunes tan conocíes como Los siete samuráis, Rashōmon o Dersu Uzala. En 1990 recibió un Óscar honoríficu pola so trayeutoria.
Cabornio
Cabornio ye una aldea de la parroquia de La Manxoya nel conceyu d'Uviéu.
Situación
Allúgase a 4 km d'Uviéu y a un altor de 255 m.
Población
Tien una población de.
Radiu (dixebra)
El términu radiu pue referise a:
Charlotte Gilg-Benedict
Charlotte Gilg-Benedict foi una botánica alemana, especialista na familia Capparaceae, y foi per munchos años asistente d'EG Gilg y coautora con él: Gilg & Benedict.
Beaudéduit
Tien una población de y una superficie de  km².
Aphodius immundus
Aphodius immundus ye una especie de coleópteru de la familia Scarabaeidae.
Sinonimia
Acanthobodilus immundus - Dellacasa, 1983
Distribución xeográfica
Alcuéntrase nel paleárticu: Europa, Asia y el Magreb.
Radiu (xeometría)
En xeometría clásica, el radiu d'una circunferencia ye cualesquier segmentu que va dende'l so centru a cualesquier puntu de la circunferencia. Un radiu d'una esfera ye cualesquier segmentu que va dende'l so centru a la so superficie. Por estensión, el radiu d'una circunferencia o esfera ye la llonxitú de cualesquiera de los sos radios. El radiu ye la metá del diámetru. En ciencia ya inxeniería suel usase el términu radiu de corvadura como sinónimu de radiu.
Nún sen más xeneral —en xeometría, inxeniería, teoría de grafos y munchos otros contestos—, el radiu de daqué, (por exemplu, d'un cilindru, un polígonu, un grafu o una parte mecánica) ye la distancia ente'l so centru o exe y los sos puntos más esternos.
La rellación ente'l radiu y el perímetru de un círculu ye.
David Ospina
David Ospina Ramírez ye un.
Atlético Nacional
190px|miniatura|left|David Ospina nes sos dómines con [[Atlético Nacional.]] La carrera futbolística de David arrincó nel Atlético Nacional. En 2005 foi-y ufiertáu un contratu profesional por 3 años. A partir de la so primer campaña como profesional ocupó'l so puestu na primer plantía, Y con solu 17 años foi campeón col equipu nel Apertura 2005. Nel 2007, Ospina con 19 años foi una de les figures del Nacional que foi bicampeón del fútbol colombiano (Apertura 2007 y Finalización 2007). Pal añu 2008 yá amenaba l'interés de clubes europeos pol so gran desempeñu, y finalmente daríase'l so trespasu al fútbol europeo fichando pol Niza de Francia. Ospina terminaría con 97 partíos xugaos nel equipu colombianu, a la fin foi vendíu al niza francés por una cifra de 2.4 millones d'euros.
OGC Niza
170px|miniatura|left|David Ospina xugando con [[OGC Niza.]] En xunu él foi'l meyor contratu col Niza de la lliga francesa por un términu de cuatro años, hasta 2012. a la edá de 19 años por una suma alredor de 2 millones de €, por cuenta del so bon trabayu, el so contratu foi anováu hasta 2013.
Sicasí, Ospina desempeñóse como un sustitutu de Lionel Letizi mientres los primeros meses de la so carrera, antes d'aprucir nel primer equipu. Frederic Antonetti, el xerente de Niza que traxo Ospina al club, diz: "Tien tou lo necesario pa ser un meyor porteru Él ye bonu nel aire y él ye bonu nel suelu Tien esi daqué extra pa ser un campeón... Hugo Lloris foi un porteru-estándar internacional, de cuenta que ye David.
Ospina xugaría un total de 199 alcuentros col equipu francés, pa depués ser ficháu pol Arsenal de la Premier League. Dempués de les actuaciones de la Copa Mundial de Ospina y los sos refugos d'una estensión del so contratu, que taba venceyáu a munchos equipos europeos, ente ellos fuertemente venceyáu al Atlético de Madrid.
Arsenal F.C.
290px|miniatura|David Ospina entrenando xunto a los sos compañeros d'equipu [[Petr Čech y Damián Martínez.]] El 27 de xunetu de 2014 faise oficial la llegada al Arsenal por una cifra cercana a los 4 millones d'euros, el xugador robla por 5 temporaes col conxuntu inglés. Ospina llamó l'atención d'Arsene Wenger gracies a les sos grandes actuaciones na seleición colombiana. Gracies a les sos fantástiques actuaciones, consiguió la titularidá nel equipu Gunner.
Arsenal reveló que Ospina vistiría la camiseta n° 13 pal club, usada por Emiliano Viviano. El 23 de setiembre de 2014, Ospina fixo'l so debú col Arsenal nel partíu de Copa de la Lliga contra'l Southampton, con una derrota 1-2 en casa. Él fixo la so segunda apaición nel Arsenal el 1 d'ochobre nel so partíu de la fase de grupos de la Lliga de Campeones en casa ante'l Galatasaray, en sustitución d'Alexis Sánchez dempués de que Wojciech Szczęsny fuera espulsáu por una falta sobre Burak Yilmaz. Ospina reconoció'l penal anque foi gol pero l'Arsenal ganó 4-1, faciendo delles paraes de vital importancia nel procesu. N'ochobre, Ospina sufrió una mancadura nel zanca que la caltendría a cabu con eficacia pal restu del añu, 3 meses. El 11 de xineru de 2015, Ospina fixo'l so debú na Premier League con partíu completu y caltuvo la so portería en cero.
Ospina anque nun empezar teniendo continuidá, nel 2015 asumió la titularidá de la Premier League y la Champions League onde llegó col so equipu hasta octavos de final quedando esaniciáu pol Mónaco, en dolce partíos de Lliga ganó once recibiendo solu ocho goles y en seis partíos sacando'l so arcu en cero. Ye'l xugador con mayor porcentaxes en tola historia de Premier League con un 91,7% equivalente a los once victories en dolce partíos.
Ye suplente'l 30 de mayu onde queda campeón de la FA Cup consiguiendo'l segundu títulu col Arsenal y terminando una escelente primer temporada col club inglés.
Ospina fixo'l so primer partíu pal Arsenal na temporada 2016-17 nel primer partíu de la fase de grupos de la Champions League, de visitantes frente al campeón francés Paris Saint-Germain, siendo la figura del partíu nel que'l so equipu igual a un gol; Ospina foi emponderáu por munches salvaes que fizo pal so equipu, sobremanera contra'l delanteru Edinson Cavani.
Seleición nacional
miniatura|David Ospina na [[Copa Mundial de fútbol de 2014.]]
Fixo parte de la nómina cola Seleición de fútbol de Colombia Sub-20 na Copa Mundial de Fútbol Xuvenil de 2005, otramiente, yá recibió convocatories pa faer parte de la seleición de mayores. Nesta, apoderar del puestu nes Eliminatories pa la Copa Mundial de Sudáfrica 2010, amás apoderóse de la portería y ganóse l'enfotu de l'afición colombiana, a pesar de la so curtia edá.
El 6 de xunu de 2011 foi convocáu pol téunicu Hernán Darío Gómez pa xugar na Copa América 2011 que se realizó n'Arxentina. Sicasí, nel entrenamientu del martes 28 de xunu, sufrió un choque col delanteru Hugo Rodallega, que-y causó una quebra nel tabique nasal, polo que tuvo incapacitado por 15 díes. Nel so reemplazu foi convocáu Nelson Fernando Ramos; por esta mancadura nun pudo xugar los partíos na Copa América. Na décimu sesta fecha de les eliminatories al mundial del 2014 foi titular na igualdá 3 a 3 frente a la seleición chilena nel partíu que confirmó la vuelta de la seleición colombiana a una copa del mundu depués de 16 años. Ospina foi convocáu por José Pekerman p'apostar les Eliminatories al Mundial Brasil 2014, apostando los 16 partíos como titular y sería escoyíu como'l Meyor Arqueru de les eliminatories, con solu 13 goles encaxaos tendría la valla menos vencida del procesu.
El 13 de mayu de 2014 foi incluyíu pol entrenador José Pekerman na llista preliminar de 30 xugadores con mires a la Copa Mundial de Fútbol de 2014. Finalmente, foi escoyíu na nómina definitiva de 23 xugadores el 2 de xunu.
El 11 de mayu de 2015 foi escoyíu por José Pekerman nos 30 pre-convocaos p'apostar la Copa América 2015. Foi escoyíu na nómina definitiva de 23 xugadores el 30 de mayu.
El 14 de mayu de 2018 foi incluyíu pol entrenador José Pekerman na llista preliminar de 35 xugadores p'apostar la Copa Mundial de Fútbol de 2018.
Estadístiques
20px Actualizáu al postreru partíu xugáu'l 3 de mayu de 2018.
Palmarés y distinciones
Nota: en negrina competición vixente.
Vida personal
David Ospina ta casáu con Jessica Sterling dende 2012. Tienen una fía llamada Duce María y un fíu llamáu Máximiliano.
Anguaño moren en Londres, Inglaterra. La so hermana ye Daniela Ospina (xugadora del V.P. Madrid de voleibol de la máxima división española, Superliga ) y ye excuñado del xugador del FC Bayern München, James Rodríguez.
Carrias
Carrias ye un conceyu español perteneciente a la provincia de Burgos, partíu xudicial de Briviesca. Forma parte de la Contorna de La Bureba, integrada na Mancomunidá de Les Llombes de Bureba dientro de la Mancomunidá Oca-Tirón (Riojilla Burgalesa)
Política municipal
A pesar de ser un conceyu d'escasa población, Carrias cuenta con un Conceyu propiu ya independiente, a diferencia de munchos otros conceyos del so mesmu tamañu na provincia de Burgos. El Conceyu de Carrias foi gobernáu mientres 20 años per Jacinto Ortiz, y una llexislatura por Santos Ortiz, Antonio Campomar (primer alcalde democráticu del conceyu) y Emilio Vadillo. Nel casu d'esti postreru, va empezar en 2011 la so segunda llexislatura.
Eleiciones 2007
Les eleiciones Municipales del 2007 emitieron 21 votos válidos, de los que 15 fueron a parar a D. Emilio Vadillo Campomar, (Partíu Socialista Obreru Español) y 6 a Jacinto Ortiz, alcalde mientres los últimos años, pol Partíu Popular.
Eleiciones 2011
Les eleiciones Municipales del añu 2011 emitieron una mayoría absoluta pa D. Emilio Vadillo Campomar que revalida'l so mandatu pol Partíu Socialista Obreru Español, acompañáu por D. Aurelio Alonso y D. Benito Sáez Vadillo, en desterciu de los candidatos del Partíu Popular, María Blanca Sainz y Félix Enrique García.
Resulten escoyíos los 3 conceyales del PSOE (Alcalde Emilio Vadillo, y concejal Aurelio Alonso y Benito Sáez) con 13 votos por 1 votu escontra'l PP.
Eleiciones 2015
Les eleiciones de 2015 reelixen al anterior equipu de Gobiernu, Emilio Vadillo, Aurelio Alonso y Benito Sáez al frente del Conceyu.
Estructura Granible
La principal actividá económica de la llocalidá ye l'agricultura, cola que la mayor parte del pueblu pasa'l so tiempu llibre y sobrevive. Principalmente, na población recueyen dos tipos de ceberes, el trigu y la cebada, anque tamién esisten dellos plantíos de llegumes o de xirasol, amás d'otros productos hortícolas como tomates, pataques o llechuga (anque principalmente utilízase nel ámbitu domésticu). Dalgunos de los sos habitantes dedíquense a la construcción, o a les reformes, y otros trabayen en fábriques de pueblos cercanos. La ganadería formó parte importante del mediu de vida de la llocalidá y esistió nel so momentu una esplotación ganadera, anque esta actividá nun ta bien estendida na contorna.
Cómo llegar
Pa llegar al conceyu de Carrias:
Historia
Mientres Reconquistar d'España, la llocalidá foi un enclave estratéxicu, yá qu'en conquistando Don Diego la contorna de la Bureba, y anexonala a Castiella, funda la ciudá de Burgos, y crea una llinia defensiva ente les ciudaes de Pancorbo, Cellorigo, Cerezo, Lantarón, Ibrillos y Belorado. El conceyu quedaba encuadráu nesta llinia y ve llegar xentes de les Merindades, Asturies, Cantabria y País Vascu, que pola llei de la presura, repoblaben les tierres y apoderábense de los terrenes pa la so esplotación y el so trabayu.
Dende'l sieglu XVIII empieza la puxanza d'esta llocalidá. El Catastru del marqués de la Ensenada, declara que la llocalidá tien alministración realenga. Los diputaos de Carrias, dicen que'l términu municipal toma una circunferencia de 3 llegües, y que los sos campos son principalmente de secanu y llinu. Na villa recueyen ceberes y frutes y na ganadería, destaca'l llendo de la oveya churra. Los vecinos mientres esta dómina namái yeren 33. El presupuestu municipal xubía a 912 reales.
Llugar de la Xurisdicción de Villafranca Montes de Oca, nel partíu Juarros, con xurisdicción de realengu exercida pol so rexidor pedáneo.
A la cayida del Antiguu Réxime queda constituyida como conceyu constitucional del mesmu nome nel partíu Belorado, rexón de Castiella la Vieya , cuntaba entós con 148 habitantes, funcionaba una escuela con 35 alumnos y abonaba al conceyu 1300 real per añu. La población siguió aumentando hasta l'añu 1900, nel que s'algamar la cota máxima del censu, 263 habitantes. Tres esti periodu de puxanza, la llocalidá sufrió un descensu de la población, principalmente pol descensu de la natalidá y pola emigración interna, hasta los 42 habitantes de l'actualidá. Anguaño pertenez al partíu xudicial de la llocalidá burebana de Briviesca, y anque el conceyu nun perteneza territorialmente a la contorna de la Bureba, considerar de la contorna pola pertenencia a esti partíu xudicial. Cabo añedir que la llocalidá de Carrias, foi alministrada siempres direutamente pol realengu, nunca pol señoríu civil nin tampoco pol eclesiásticu, lo que suponía un gran arguyu pa tolos sos ciudadanos. Amás anguaño cunta con conceyu propiu.
Fiestes patronales
Les fiestes patronales de la llocalidá celebrar nel mes de setiembre, mientres la fin de selmana más próxima al día 24 de setiembre, fecha de la nuesa patrona, La nuesa Señora de Les Mercedes. Ye tradición en toles cases xuntar a la familia pa celebrar esta festividá y dempués, salir llueu a la cai, magar faer enforma fríu, pa siguir la fiesta. El sábadu realícense gran variedá d'actividaes. Pa los más nuevos, instálense enchibles y una pista móvil de karts, y realícense ensame de concursos como pue ser el Concursu de Dibuxu, o xuegos populares. Pa los adultos y menos nuevos, celébrense los campeonatos yá conocíos por toos: Mus, Brisca y Competición de Dardos. Amás, mientres la nueche, instálase una verbena pa amenizar el pueblu, y ayudar a apangar el fríu, y celébrase un certame d'amarutes, nel que cada añu, la calidá supérase y la participación ye más elevada. N'años anteriores solíase celebrar un campeonatu llocal de Bailles de Salón. Mientres la nueche del sábadu al domingu celebren dos tradiciones na llocalidá: parrillada y chicolatada pa les persones que consiguieren aguantar despiertos mientres la nueche, y a l'amanecida, realízase "El Mantazo", que consiste en dir casa a casa espertando a la xente que tea dormida, siempres que nun haya neños pequeños dormiendo, y si los habitantes de la casa tán despiertos, conviden a un refrigerio a los participantes del mantazo y xúnense a la marcha. El domingu pon puntu final a les fiestes col xuegu de la Tuta, pa los mayores, y de la Xaronca pa los más pequeños. Pa los relixosos, realícense dos mises, una con procesión, n'honor a la nuesa patrona, y otra n'honor a tolos difuntos de la llocalidá.
Fiestes de La nuesa Señora de la Mercé 2010
Celebráronse los díes 17 a 19 de setiembre de 2010 con una arribación de públicu polo xeneral alta al respective de otros años. El programa d'actividaes incluyó "La nueche de los Mozos" abriendo les fiestes el Vienres 17.
Ilesia
thumb|290px|Ilesia Románica de Carrias xunto a la ermita
Atópase allugáu a lo cimero del monte presidiendo la entrada a Carrias. Trátase d'un conxuntu románicu d'ábside cuadráu anguaño en ruines. Non recomendable la so entrada dientro del edificiu pol riesgu que trai, pero si puede vese los esteriores.
Ermita de Santa María del Campo
Asitiada al llau del campusantu de Carrias y xunto a la Ilesia Románica atópase en ruines tamién, anque ye posible entrar con precuru.
Retablu de San Juan Bautista
El retablu, orixinal de Carrias, atópase anguaño nel Muséu del Retablu de Burgos.
Conxuntu de cueves
Conxuntu de cueves allugáu a pocos metros de la llocalidá de Carrias.
Contorna
Pela redolada de la llocalidá, atópense ciudaes como Briviesca y Belorado, que tienen conxuntos arquiteutónicos importantes pa visitar. Amás cabo destacar que'l Camín de Santiago pasa solo a 20 quilómetros de la llocalidá.
Tamién, podemos esfrutar del banzáu de Villafranca, los paisaxes formaos poles mines de Belorado y Villalómez o los montes agrícoles de la zona (atanantes tantu en primavera como pel branu, al veles verdes nel primer casu, y marielles nel segundu). Amás, podemos esplorar na evolución humana n'Atapuerca onde vamos poder ver los xacimientos na Sierra de Atapuerca, de forma empuesta o llibre.
Frañol
El frañol (n'español) o fragnol (en francés), ye una contraición de les pallabres francés/français, castellán y español/espagnol con que se define un pidgin faláu poles poblaciones hispanofalantes de les rexones francófonas. Esta llingua híbrida apaeció cola llegada d'inmigrantes españoles y Llatinos Americanos nos años 1950 a Francia.
Tien De notase que los términos frañol, franpañol/franpagnol y hispanés/hispanais son sinónimos de frañol.
Aspeutos del frañol
El fragnol ye primero de too una alternanza de códigu nuna frase usando pallabres españoles, castellán y francés. La frase alterna pasaxes n'español y en francés: "Sentar, nun puedo venir ce weekend porque j'ai trop de trabayu en retard, dexar pa la selmana qui vient." Poro, ye un fenómenu propiu de los billingües.
Esto manifiéstase tamién nel nivel sintácticu de los hispanismos o galicismos verbales: " Où as-el to aparcáu' la voiture? " (d'aparcar n'español, se garer'' en francés). "Nun sé lo que lu pasa al mio coche, nun quier demarrar" (de démarrer en francés, arrincar n'español).
Delles pallabres frañolas d'orixe popular tienen los sos raigaños nes espresiones de los inmigrantes españoles y de fala hispana en Francia. Ellos a cencielles entemecieron les estructures de pallabres franceses nel procesu de hispanización. Por casu la pallabra "púbela" (basura), provién de la francesa poubelle. Esisten cambeos un pocu más complexes como "rendivú" (cita), proveniente de rendez-vous en francés. Otres pallabres son a cencielles calcaes del francés pero amestando una terminación y l'acentu español. Por casu " Je vais à el poste ", convertir en "Voi a la posta".
Anfiteatru d'El Djem
El anfiteatru d'El Djem (n'árabe, قصر الجم), tamién llamáu coliséu de Thysdrus, ta asitiáu na ciudá d'El Djem, nel vilayato de Mahdía, en Tunicia, l'antigua ciudá de Thysdrus allugada na entós provincia romana d'África. Ye'l mayor anfiteatru romanu d'África y el cuartu del mundu, dempués del Coliséu de Roma, l'anfiteatru de Capua y el anfiteatru de Pozzuoli, y unu de los meyor calteníos del norte d'África. Ye'l monumentu romanu más conocíu de Túnez y acueye cada añu a unos 530000 visitantes.
Foi construyíu en 238 d. C. pol procónsul Gordianu, sol reináu del emperador Maximino el Traciu. Reemplazó a dos edificios del mesmu tipu, que'l so estudiu dexó analizar l'orixe d'estes grandes construcciones destinaes al ociu. Probablemente foi escenariu de combates de gladiadores, carreres de carros y otros xuegos de circu, cuantimás exhibiciones de fieres y representaciones de caceríes d'animales.
Les sos dimensiones son de 147.9 metros de llargu y 122 metros d'anchu, el sable interior ye una elipse de 64.5 por 38.8 metros y tenía capacidá pa unos 35 000 espectadores.
A pesar de qu'una parte de les sos piedres utilizar pa construyir la ciudá d'El Djem, entá se caltién en bien bon estáu. Créese que se caltuvo intactu hasta'l sieglu XVII y que a partir de 1695, acordies cola tradición árabe, empezar a baltar la fachada esterior. Inda se caltienen los fosos de los lleones y un sistema bien ellaboráu de canalizaciones y cisternes pa la recoyida de l'agua d'agua.
Acordies con l'especialista Jean-Claude Golvin l'edificiu constitúi, xunto con otros exemplos, l'apoxéu d'esti tipu de monumentos, «a la fin d'una evolución arquitectónica que s'estiende a lo llargo de cuasi cuatro sieglos».Sicasí, según l'arqueólogu ya historiador Hédi Slim la situación de Thysdrus, colos sos trés anfiteatros estudiaos con métodos científicos, «paez única nel mundu».
L'anfiteatru foi declaráu Patrimoniu de la Humanidá pola Unesco en 1979.
Edificios precedentes
left|thumb|Vista xeneral del sable del allugamientu de los antiguos anfiteatros.
thumb|Detalle de los restos del graderíu compartimentado del segundu anfiteatru. El segundu edificiu, que tenía una estructura maciza nes sos llinies xenerales, construyir a finales del sieglu I o nel sieglu II sobre la mesma llomba que'l so predecesor. La so contorna yera más elípticu por cuenta de un terremplén esistente nel sable y al graderíu del anfiteatru anterior. El terraplenado del sable, de 2.50 metros d'altor, dexó regularizar la so forma. Les graes teníen una capacidá total de 7000 espectadores. Yeren de tamañu irregular y taben delimitadas por compartimientos realizaos con lladriyu, dixebraes per espacios a manera de corredor. Paez qu'hubo un total de 24 compartimientos, de los cualos caltiénense 16 en diversu estáu de caltenimientu. El sable tenía 60 metros de llongura por 40 d'anchu, siendo les dimensiones totales del edificiu de 92 por 72 metros. Golvin describe tamién un palcu y una capiya asitiaos na exa oeste. La construcción escarecía d'un aspeutu estéticu, anque les sos importantes meyores téuniques facer más funcional.
Mientres la dómina de la dinastía Severa, a principios del sieglu III, la ciudá esperimentó una gran crecedera, por cuenta de un floreciente comerciu del aceite d'oliva y del trigu y favorecíu pola so situación como encruz de rutes comerciales. El segundu anfiteatru quedóse insuficiente y reemplazóse pol edificiu actual, más importante, construyíu sobre un terrén llanu. Esta manera de proceder repitir n'otres ciudaes como Cartago, Nimes o Roma.
La construcción del anfiteatru taría amestada a una manifestación d'evergetismo de la élite de la ciudá. Sicasí, pa Hédi Slim el so costu oldea cola ausencia de restos epigráficos acomuñaos con un evergetismo local, rellacionáu principalmente cola organización de los xuegos. La edificación nuna dómina posterior nel tiempu implicó una correición nos problemes causaos poles edificaciones precedentes más allá de la funcionalidad, innovaciones que constituyeron coles mesmes un factor de llonxevidá.
Datación revesosa
L'anfiteatru, anque figura ente los meyor calteníos de la so tipoloxía, foi escasamente estudiáu. Les investigaciones más recién del monumentu nun revelaron nenguna inscripción que dexe datar la so construcción. Coles mesmes, les últimes escavaciones arqueolóxiques nun sacaron a la lluz nengún elementu en concretu, sacante unes vasíes d'un tipu de cerámica fechada na primer metá del sieglu III. Consideróse, de forma incierta (yá que nun foi acotada por nengún elementu tanxible), que l'edificiu sería construyíu en 238 d. C., l'añu de la Revolución contra'l poder de Roma, o sol proconsulado de Gordianu, coronáu emperador romanu n'abril del mesmu añu. Envalórase xeneralmente como fecha de construcción ente 230 y 250, mientres el periodu de l'anarquía militar, anque dellos estudios antiguos haber retrasáu al reináu de la dinastía Antonina, esto ye, a finales del Imperiu.
Del final de la Edá Antigua a la Edá Media
left|thumb|Tarxeta postal qu'amuesa l'anfiteatru escontra [[1900 colos grandes terraplén que rellenaben l'interior del monumentu.]] A pesar de que la ciudá foi sustituyida adulces por Sufétula como capital económica de la rexón y que les rutes comerciales fuéronse esviando de la llocalidá, Thysdrus siguió desempeñando un papel militar arriendes del tresformamientu del anfiteatru en fortaleza. Les escavaciones arqueolóxiques fecharon l'abandonu del edificiu na segunda metá del sieglu V, siendo la duración averada de la so actividá de dos sieglos.
thumb|Entrada a la cortil. A partir de la dómina bizantina l'anfiteatru convertir en fortificación y llugar d'abellugu, como quedó probáu tres la derrota bizantina na batalla de Sufétula en 647 contra les tropes árabes. El tresformamientu consistió nel cegáu de les arcaes asitiaes na planta baxa y la construcción d'otres instalaciones, ente les que s'atopaba una torre topada en recién escavaciones. El monumentu ye n'ocasiones denomináu'l ksar de la Kahena, n'honor a una princesa bereber del sieglu VII qu'axuntó a les tribus pa frenar la meyora de los invasores musulmanes. Vencida y acorrexada, abellugar colos sos siguidores nel anfiteatru, onde aguantó mientres cuatro años. Según la lleenda foi traicionada pol so mozu amigu, quien la apuñaló y unvió la so cabeza embalsamada al xefe del exércitu árabe. L'edificiu foi citáu por Abu Abdullah al-Bakri nel sieglu XI y por Tijani, onde se da a entender qu'ufiertaba una proteción eficaz, lo cual ye incompatible con un estáu en ruines.
La desapaición del graderíu y de los elementos de la última planta sería polo tanto posterior y progresiva. La ruina del monumentu traxo consigo un considerable depósitu d'escombros, d'un altor variable ente 1.50 a trés o cuatro metros.
Edá Moderna y Edá Contemporánea
left|thumb|L'edificiu representáu nun grabáu de [[1843 qu'ilustra la visión romántica percibida mientres enforma tiempu polos visitantes del monumentu.]] A pesar de la destrucción parcial debíu al usu de les sos piedres pa la construcción de la ciudá d'EL Djem, el tercer anfiteatru caltener en condiciones escepcionales y créese que permaneció completu hasta'l sieglu XVII. El viaxeru Victor Guérin rellata que «escontra 1695, según la tradición árabe, empezar a baltar la fachada esterior, qu'hasta entós se caltenía cuasi intacta».
thumb|Viaxeros visitando l'anfiteatru escontra [[1910.]] Por estes feches, el bey de Tunicia reprimió una revuelta d'orixe fiscal. Los sos cañones abrieron delles buraques nel edificiu pa torgar que'l llugar sirviera d'abellugu a la población llocal. Sicasí, el sitiu siguió siendo utilizáu con esti fin hasta mediaos del sieglu XIX mientres una última rebelión. Arriendes de los numberosos deterioros nel edificiu los habitantes fueron estrayyendo enormes cantidaes de material de les ruines.
L'área recibió visites dende'l sieglu XVII y sobremanera nel sieglu XIX, intensificaes tres la puesta en marcha d'una proteición de los restos arqueolóxicos. Mientres la primer metá del sieglu XX acometiéronse diverses restauraciones na parte de la fachada destruyida, según la escavación del sable y de los espacios soterraños. El turismu desenvolvióse mientres el sieglu XX hasta llegar a unos 530000 visitantes al añu en 2008, lo cual convierte al anfiteatru nel segundu llugar más visitáu de Túnez.
Restauración
left|upright=0.9|thumb|Vista del edificiu en [[1975, poco tiempu dempués del entamu de la campaña d'estudiu y restauración del monumentu, dirixida pol Institutu nacional del patrimoniu de Túnez (INAA).]] L'anfiteatru foi declaráu Patrimoniu de la Humanidá pola Unesco en 1979. El distintu estáu de caltenimientu de los distintos materiales de construcción, según la cayida de piedres inclusive de les bóvedes fixeron necesaria una campaña d'afitamientu y rehabilitación, financiada pol gobiernu tunecín y una fundación privada. La estabilización evitó nuevos derrumbes de la que se sustituyeron les árees irremediablemente deterioraes. La restauración, realizada colos materiales retiraos al estenar los terremplénes baltaos, tuvo como finalidá la proteición del monumentu y la meyora de la visita de forma más pedagóxica. La restitución de les bóvedes y escaleres facilitó l'accesibilidá al anfiteatru.
thumb|Vista escontra l'anfiteatru dende la redolada axardináu. La renovación del graderíu con capacidá pa 500 espectadores dexó amás «contribuyir al reestablecimientu cultural del edificiu» según Hédi Slim. Los trabayos de reconstrucción de les pilastres ayudaron tamién a reconstituyir la forma elíptica de la construcción. Coles mesmes, la campaña dexó completar la conocencia del monumentu, cuantimás el sistema de recuperación de les agües pluviales y la cimentación. Per otra parte, sacar a la lluz numberosu fragmentos de graes del sable.
Dada la diferencia de cota ente la ciudá contemporánea y l'edificiu, la so redolada cercana foi acondicionáu con elementos vexetales y minerales pa igualar el desnivel. Gracies a la so bona acústica y a les restauraciones realizaes, l'anfiteatru acueye cada branu dende 1985 el Festival internacional de música sinfónica d'El Djem.
Arquiteutura
thumb|left|Vista aérea del anfiteatru escontra [[1960, onde sobresal claramente de les construcciones cercanes y del paisaxe.]] L'anfiteatru d'El Djem ta allugáu nun terrén llanu asitiáu al norte de la ciudá antigua. L'edificiu impresiona non solo pol so aspeutu macizu sinón pola guapura de la pátina de los sos murios, según pola so situación «en metá de la inmensidá esteparia más o menos desnuda», en pallabres de Hédi Slim.
Por cuenta de que esta rexón de Túnez escarez de roca caliar, los murios y los soportes del gran anfiteatru fueron construyíos con piedra arenisca dunaria, un material fácil de tallar proveniente de les canteres de la mariña de Rejiche-Salakta, asitiaes a una trentena de quilómetros al este El Djem. L'edificiu ye l'únicu nel mundu romanu construyíu con sillares y l'únicu de la ciudá realizáu con esti material, un fechu que da un prestíu simbólicu al monumentu. El material, de color blancu nel momentu de ser estrayíu, volvióse ocre col tiempu.
Sicasí, la roca emplegada ye pocu resistente a la erosión y a la gastadura. Esta fraxilidá de la piedra esplicaría, según Golvin, la espesura de los murios y polo tanto'l calter macizu del edificiu. Les escavaciones nos cimientos pudieron determinar que'l llugar foi utilizáu pa tallar in situ gran parte de los sos elementos, cuantimás los decorativos. La precisión nel talláu de los bloques dexó variaciones estétiquessobremanera de les doveles, qu'equí formen un ángulu escontra adientro, ente que polo xeneral suelen tener un ángulu saliente.
A pesar de los elementos decorativos inacabados, les buelgues d'una restauración antigua indiquen que'l monumentu foi utilizáu. Les bóvedes construyir con mampuestos y non con lladriyos, material que s'emplegaba xeneralmente nesti tipu d'edificaciones. Estes particularidaes na manera de construcción clasifiquen al edificiu como un exemplu específicamente africanu.
Dimensiones
thumb|Planta baxa y seición del anfiteatru. La forma xeneral del edificiu ye una elipse que los sos exes miden 148 y 122 metros. Les exes del sable miden respeutivamente 65 y 39 metros, el so perímetru ye de 427 metros y el so altor algama los 36 metros.
La unidá de midida utilizada polos constructores foi'l coldu púnicu, equivalente a unos 50 centímetros de llargor, que yera «preferida polo xeneral polos arbañiles locales al pie romanu». La capacidá inicial envalorar según Ammar Mahjoubi nunos 27000 asientos, o bien ente 27000 y 30000 según Hédi Slim. Pela so parte, Govin calcula un aforu d'unos 45000 espectadores.
La capacidá del anfiteatru fixo consideralo como'l cuartu más grande de l'Antigua Roma, dempués del Coliséu, l'anfiteatru de Capua y el de Pozzuoli, y xunto colos de Verona y Cartago. La importancia del edificiu esplicar en parte pol fechu que Thysdrus yera la sede onde se celebraben los conventus, y polo tanto yera susceptible de recibir a una población numberosa cuando'l gobernador allegaba a les xuntes.
Esterior
La fachada consta d'un total de 64 arcaes distribuyíes en trés plantes, la primera y la tercera decoraes con capiteles d'orde corintiu y la segunda con un orde compuestu. Esta disposición ye una particularidá propia del edificiu africanu y distinta a la del Coliséu de Roma, nel cual los órdenes asoceder de forma distinta (dóricu, xónicu y corintiu). La escasa resistencia de los materiales de construcción obligó a llevantar un muriu de 4.56 metros d'espesura, lo cual contribúi al aspeutu macizu que presenta'l monumentu.
thumb|Vista esterior del anfiteatru colos trés niveles de galeríes y los dos [[Órdenes clásicos|órdenes emplegaos.]] L'anfiteatru d'El Djem ye unu de los dos únicos exemplos, xunto col Coliséu, qu'inda caltién una fachada intacta con trés niveles de galeríes, magar qu'escarez de Remate n'áticu áticu. Esta última planta perdióse, pero debió de ser similar al últimu nivel del Coliséu, con una parte maciza y numberosos elementos decorativos, ente ellos pilastres. Les investigaciones nun afayaron la esistencia de nengún velarium, anque Golvin considera probable que l'edificiu tener yá que el llugar tien un clima calorosu.
L'amenorgamientu del tamañu del podiu y l'aumentu de la rimada de les graes dexaron amenorgar los ángulos muertos. La espesura de los murios y pilastres y l'escasu voladizu de los entablamentos contribúin a esta imaxe de solidez, con un predominiu del macizu frente al buecu en fachada, al contrariu que nel Coliséu, onde esta proporción inviértese. Esta traza dominante queda acentuáu pol usu d'un apareyu de grandes dimensiones na so construcción.
Interior
thumb|Vista del anfiteatru dende'l sable, na direición d'unu de les exes principales. Reparar el [[Podiu (arquiteutura)|podiu furáu con puertes que dixebren l'espaciu de los espectadores del sable.]]
La cávea ta estremada en trés partes. La más próxima al sable ta dixebrada del graderíu por un podiu de 3.50 metros d'altor y 90 centímetros d'anchor, construyíu con un apareyu de grandes sillares dispuestos en siete files y una decoración xeométrica pintada asonsañando al mármol. Na zona delantera escurre un corredor de serviciu en forma d'aníu que comunica col sable al traviés de seis puertes. Les graes de piedra de la cávea son los elementos que más sufrieron el pasu del tiempu, anque inda se calteníen en bon estáu nel sieglu XI cuando les describió Al-Bakri. Midíen unos cuarenta centímetros d'altor per sesenta centímetros d'anchor.
Na exa principal del monumentu afayaron una serie de cuatro pieces en forma de trapeciu y un suelu de mosaicu afatáu con motivos de rombos y tracería que fueron identificaos como llugares de cultu. Allugaben nichos con estatues destinaes al cultu de divinidaes non determinaes. Dellos autores consideren que probablemente taríen rellacionaes coles sodalidades locales. Una de les pieces foi reconocida como perteneciente al cultu imperial de l'Antigua Roma.
La distribución interior, incluyíes les zones d'accesu y evacuación, paez ser ellaborada nel llugar, al contrariu que n'otros monumentos del mesmu tipu.
Sable y zona soterraña
left|thumb|Planta y seición del suétanu del anfiteatru. El sable y les sos zones amiestes caltuviéronse en bien bones condiciones. La primera entá caltién el muriu del podiu, de 3.50 metros d'altor. Los dos puertes principales, de 4.50 metros d'anchor y qu'inda caltienen l'estragal, dexaben l'accesu al sable de los protagonistes del espectáculu.
Na mayoría de los anfiteatros, los animales agospiar sol podiu y darréu nel sosuelu escaváu nel sable. A diferencia d'ellos, el planu orixinal d'El Djem previera la distribución soterraña como una parte integrante del edificiu. Proyeutáronse dos galeríes de 3.90 metros de fondura que se cruciaben nun ángulu rectu. La exa menor, de siete metros d'anchor, tenía unes escaleres nos sos estremos pa xubir al nivel de la planta baxa. Coles mesmes, dos abertures dexaben izar la xaula de los felinos cola ayuda de tornos. Estos montacargues emplegábense tamién na puesta n'escena de los espectáculos, nos cualos l'apaición de los animales provocaba la sorpresa de los espectadores.
La segunda galería yera de mayor anchor y taba compuesta por ocho celdes a cada llau, onde se depositaben les xaules de los animales y los cadabres de los gladiadores muertos. La ventilación y llume producíase al traviés d'una abertura na parte central, a la cual aportábase por unes ramples de nidia pendiente. Taben cubiertes per un suelu que podía desmontase mientres el periodu de los xuegos. Tamién había un pozu que suministraba l'agua necesario al edificiu, especialmente nes estancies soterrañes. Polo xeneral, l'anfiteatru d'El Djem ye unu de los meyor estudiaos no que fai a la facilidá de circulación y d'accesu direutu al graderíu poles escaleres integraes nes subestructuras, les cualos constituyíen una escelente solución a la función que desempeñaben.
El sistema de recuperación y canalización de les agües pluviales yera bien ellaboráu ya inda ye visible nel monumentu, según les cisternes pa l'acometida d'agua al edificiu y al restu de la ciudá. L'agua qu'escurría poles graes diba parar a una canal colector, que tenía espacios de rexistru a intervalos regulares. Los depósitos d'almacenamientu d'agua taben asitiaos a unos cien metros del anfiteatru.
Los xuegos nel anfiteatru de Thysdrus
Les reproducciones de caza podríen ser coles mesmes simples simulaciones de captura d'animales selvaxes, coles manes de los supuestos cazadores como arma imaxinaria. L'anfiteatru podría igualmente sirvir como llugar de tortura de los condergaos a muerte abandonaos a les fieres, como amuesa un mosaicu del Muséu arqueolóxicu d'El Djem.
left|thumb|Bestiario de celebración nel sable o Silentiu(m) dormiant tauri, [[Muséu Nacional del Bardu.]] El gran anfiteatru nun s'emplegó pa la organización de naumaquies, por cuenta de la dificultá de suministru d'agua na rexón y a la falta de estanqueidad, ensin la cual estos espectáculos podríen haber resultancia peligrosos pal edificiu. Los xuegos dexaron desenvolver diverses asociaciones profesionales na ciudá de Thysdrus llamaes sodalidades, que disponíen d'animales en propiedá a disposición de los organizadores en cuenta de una remuneración económica. Un problema de competencia d'esti tipu pudo xenerar tensiones na antigua villa. Nel mosaicu denomináu Bestiario de celebración nel sable, fecháu nel sieglu III y espuestu nel Muséu Nacional del Bardu, amuésense estes sodalidades. Los invitaos tán asitiaos alredor d'una mesa y delantre d'ellos allúguense otros personaxes que probablemente son sirvientes, unu de los cualos diz: Silentiu(m) dormant tauri («¡Silenciu! Los toros duermen»). Los toros xacen chaos en primer planu y los invitaos sostienen diversos símbolos. El discutiniu ye zaragatera y provoca que dellos toros, que tamién tienen símbolos nes sos grupes, espiértense.
thumb|upright=0.9|Mosaicu de la caza nel anfiteatru o [[Mosaicu de Magerio, topáu en Smirat y calteníu nel Muséu arqueolóxicu de Susa, con escenes de combates ente homes y animales, 225-250 d. C.]] El Mosaicu de la caza nel anfiteatru de Smirat, datáu de los años 235-250 (o inclusive ente 240-250 según Azedine Beschaouch ), ye un documentu escepcional sobre la mesma tema. Representa a dos cazadores nel momentu que cuatro leopardo cayen abatíos, ente que un testu esplica que'l momentu final del espectáculu ye'l del pagu de la fiesta. Un heraldu pide 500 denarios por lleopardu por que un personaxe llamáu Magerio pagar tres ser solicitáu pol ensame. Esti desembolsa el doble de la suma pidida, esto ye, 4000 denarios. Esti evergetismo atestigua en cierta forma una práctica similar a lo qu'asocedía en Roma mientres los xuegos cuestorios. El dineru pagar a los Telegenii, un grupu organizador conocíu como sodalidad por otros documentos, que teníen como símbolu una media lluna sobre una vara, representáu nel mosaicu, y a Dioniso como divinidá proteutora.
Otres sodalidades exercíen la so actividá nel África romana, con diversos emblemes y divinidaes tutelares. Constituyíen una sociedá complexa, onde amás del so papel como organizadores d'espectáculos tamién xestionaben exequias y otres funciones económiques como esportadores d'aceite d'oliva, armadores o otres actividaes codaloses.
Virginia Johnson
Virginia E. Johnson , nacida como Mary Virginia Eshelman,  foi una sexóloga d'Estaos Xuníos, responsable xunto a William Howell Masters de los famosos estudios médicos sobre la fisioloxía sexual conocíos como Informe de Masters y Johnson, pioneros na terapia sexual.
Biografía
Nacida en Springfield, Missouri, de Edna Evans y de Hershel Harry Eshelman, un granxeru. y formada na Facultá de Medicina de la Universidá Washington en Saint Louis, contribuyó a diseñar preseos que dexaren rexistrar les respuestes fisiolóxiques mientres l'actividá sexual, como'l polígrafo. Publicó: Respuesta sexual humana (1966), Incompatibilidá sexual humana (1970) y Homosexualidá en perspeutiva (1979), obres qu'intentaron modificar les idees populares sobre la sexualidá a partir de datos esperimentales, toos ellos escritos xunto a Masters, col que se casó en 1971.