cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Complexu d'Edipu
Importancia del conceutu pal psicoanálisis
El términu complexu (del llatín complectere: abrazar, tomar; participiu perfectu: complexum) ye un términu qu'indica un conxuntu que totaliza, engloba o toma una serie de partes individuales (fechos, idees, fenómenos, procesos). Utilizar en forma xeneral en psicoloxía pa indicar la integración de vivencies o esperiencies individuales nuna esperiencia de conxuntu o totalizadora.
L'usu del términu atribúyese-y a Carl Gustav Jung.
Historia del complexu d'Edipu
thumb|[[Edipo arríncase los güeyos na traxedia de Sófocles. (Semeya teatral).]] El conceutu foi desenvueltu por Sigmund Freud, quien s'inspiró pa la so denominación nel mitu d'Edipo de la mitoloxía griega clásica, más precisamente, na versión qu'apurre Sófocles na traxedia Edipo Rei: Edipo ye'l fíu de Layo y Yocasta. Layo, pa evitar que se cumpla l'horrible destín que l'oráculu anunciólu (que va ser asesináu pol so propiu fíu), entrega a Edipo naciellu a un sirviente por que lu abandone nun cuetu de Citerón. Desobedeciendo al rei, el sirviente apurrir a un pastor, quien lo acueye y finalmente apurrir al rei de Corinto, Pólibo y la so esposa Mérope, quien lo adopten, dan-y un nome (Edipo significa «pies enchíos») y criar cual si fuera'l so propiu fíu. Sicasí'l mozu Edipo, al escuchar rumores alrodiu de que'l rei y la reina nun son los sos padres, consulta al oráculu de Delfos, quien-y revela que'l so destín va ser dar muerte al so propiu padre y que se va casóse cola so madre. Edipo, creyendo que los sos padres yeren quien lo criaren, decide nun tornar nunca a Corinto pa fuxir del so destín. Entama un viaxe y, nel camín escontra Tebas, Edipo atopar con Layo, que viaxaba a Delfos, nuna encruciada. L'heraldu de Layo, Polifontes esixó a Edipo que-y venciera'l pasu pero ante la demoranza d'ésti, matu a unu de los sos caballos. Edipo enraxónase y matu a Polifontes y a Layo ensin saber que yera'l rei de Tebas, y el so propiu padre. Ye asina entós que Edipo asesina a Layo y cásase con Yocasta pa más tarde afayar la desastrosa verdá de que son los sos padres. Cuando Yocasta afaya que Edipo ye'l so fíu suicídase. Edipo, incapaz de soportar l'horror que'l parricidiu y l'incestu provóquenlu, sácase los güeyos y en total humildación, abandona la ciudá p'analayar como un pordiosero por toa Grecia, atendíu pola so fía Antígona.
Carl G. Jung desenvolvió de forma análoga'l «complexu de Electra» describiéndolo como l'atraición sexual inconsciente que siente una neña escontra'l so padre. Freud nunca aceptó esta idea de Jung porque se contraponía coles teoríes qu'él venía desenvolviendo, particularmente en dos aspeutos:
la preponderancia central del falu nel desenvolvimientu de los suxetos de dambos sexos na fase fálica del desenvolvimientu libidinal.
Na teoría freudiana'l complexu d'Edipu ye un fenómenu qu'apaez nel desenvolvimientu de tolos seres humanos, tantu nel sexu masculino como nel femenín. Esto nun significa, sicasí, que tenga igual evolución en dambos sexos: pa Freud el complexu d'Edipu femenín nun ye simétricu al del neñu. thumb|[[Tótem y tabú (1913). Freud argumenta equí la universalidá del complexu d'Edipu.]] Trátase amás d'un fenómenu universal, qu'asocede con independencia de factores como la educación, la pertenencia étnica o la cultura. Freud desenvuelve esta idea na so obra Tótem y tabú sirviéndose d'una metáfora, d'una suerte de "mitu científicu" propiu, p'argumentar la universalidá del complexu d'Edipu. Freud plantega l'escenariu en que podría instaurase'l tabú del incestu ya inauguráu la cultura: Nuna dómina indeterminada de les hordas primitives, los homes vivíen en pequeñes agrupaciones apoderaes por un machu poderosu y tiránicu (el padre) que tenía'l privilexu de tener a les femes. Un día los machos nuevos de la horda primitiva deciden remontase contra'l padre, asesinar y cómense el so cadabre. La cena totémica arreyaría amás una dimensión simbólica bien importante: non yá comeríense el cuerpu, sinón que principalmente tamién los sos atributos espirituales, lo que da por resultancia una identificación col padre. L'arrepentimientu y los sentimientos de culpa que surdieron tres l'asesinatu llevar a instaurar un nuevu orde social basáu na exogamia, esto ye, na prohibición (o tabú) de tener a les muyeres del clan, de la qu'instauraron el totemismu (tabuización de dar muerte al tótem (figura que sustitúi simbólicamente al padre)). El padre asesináu, sicasí, tien más poder y autoridá que'l padre vivu, conclúi Freud, yá que la obediencia retroactiva que se-y empresta basar nel sentimientu de culpa. Les prohibiciones del totemismu (l'incestu y matar al tótem) representen los dos deseos inconscientes centrales del conflictu edípico. Conclúi Freud nesta obra que'l complexu d'Edipu ye la condición central del totemismu, poro, universal y fundante de la cultura en cualquier sociedá de seres humanos.
Implicaciones del complexu d'Edipu
La conflictiva edípica ten de ser atayada (non necesariamente pol mecanismu psíquicu de la represión) pa faer posible el desenvolvimientu de la sexualidá del neñu. Nel inconsciente poner en funcionamientu'l llamáu complexu de capadura, qu'apurre al neñu una respuesta rudimentaria al enigma que-y plantega la diferencia anatómica de los dos sexos (posesión o privación del pene), que'l neñu atribúi al cercenamiento del pene na neña. El neñu tarrez el cercenamiento del pene como castigu polos sos deseos incestuosos y actividaes sexuales, lo cual provocará-y una intensa congoxa de capadura. Na neña, l'ausencia de pene ye percibida como un dañu que, según el psicoanálisis, ella mesma va intentar negar, compensar o reparar mientres el so desenvolvimientu. Según Freud, mientres el complexu de capadura fai posible la salida del complexu d'Edipu nel neñu (el neñu afaya que la madre ta capada y depon los sos deseos incestuosos por medrana a la capadura) representa pa la neña la entrada al complexu d'Edipu, ye dicir la neña dirixir escontra'l padre en busca del falu faltante na madre.
L'interés del neñu polos xenitales sume mientres el periodu de llatencia y remanez cola pubertá. Cuando ve la falta nuna neña, alvierte la posibilidá de la capadura pero l'amenaza adquier el so efeutu con posterioridá (nachträglich, nel orixinal n'alemán).
Solución del conflictu
thumb|250px|Salida del complexu d'Edipu na neña: Recibir de regalu un fíu del padre. (Semeya:Ross Gorman y fía, aprox. 1920). Sustitúyese la invistidura d'oxetu pola identificación, se introyecta a l'autoridá del padre y fórmase el nucleu del Superyó, que severamente prohibe l'incestu y la torna de les invistiduras d'oxetu. Les aspiraciones libidinales son desexualizadas y sublimadas per una parte, y tornaes nes sos metes y camudaes en mociones tienres, per otra parte. Con esto da entamu al periodu de llatencia. En cierto, el complexu d'Edipu nun ye oxetu de la represión, sinón que más bien opera una cancelación y destrucción del complexu.
La neña percibe primeramente que'l so clítoris ye un pene pequeñu que yá va crecer pero, al alvertir que les muyeres adultes nun tener pene, albidra que foi capada. El Superyó se instituye como resultáu de la educación y el amedrentamiento esternu. La neña averar al padre en busca de lo que la madre nun tien. Simbólicamente el falu pasa del pene al fíu, el so complexu remata nel deséu de recibir de regalu un fíu del so padre, que permanez no inconsciente como'l del pene y constitúi la base pa la so futura función sexual.
Na xeneralidá de los casos, el neñu trata, nel so deséu de superalo, de paecese al so rival. Acaba entós por identificase con él, nuna especie de solidaria convivencia, na que'l padre vuélvese un modelu pal neñu. Lo mesmo asocede, anque non de manera simétrica, ente la neña y la so madre.
Crítica y receición
El conceutu orixinal de Freud foi recoyíu y aplicáu con distintos matices y cambeos por diversu orientaciones del psicoanálisis, como coles mesmes por otres escueles psicolóxiques ayenes a ésti, yá seya como modelu esplicativu válidu del desenvolvimientu psicosexual del neñu o bien como elementu estructural de la formación de la personalidá.
El primer desenvolvimientu ulterior diverxente de la teoría orixinal de Freud ye'l de Carl Jung cola introducción en 1913 del complexu de Electra en Ensayu d'esposición de la teoría psicoanalítica. Nesti periodu Jung critica a Freud por centrar demasiáu los descubrimientos del complexu d'Edipu nes esperiencies de la so propia persona y aboga amás pola desexualización de la teoría. Ye nesti contestu que se produz la rotura definitiva.
A pesar de que la mayor parte de los psicoanalistes freudianos nun acepten la denominación jungiana de «complexu de Electra», toos coinciden na importancia d'estremar estos procesos nel neñu y na neña, yá que polos sos distintos traces y posesiones tienen de ser trataos de forma distinta ente unu y otra.
Jacques Lacan fai una llectura distinta del conceutu freudianu y reconstruyir en dellos aspeutos esenciales. Lacan destaca que Freud basar nun mitu, ye dicir non nun fechu, sinón nuna ficción, en daqué qu'asocede non na esfera de lo real sinón nel ámbitu de lo simbólicu, esto ye, en daqué qu'asocede nel llinguaxe. Pa Lacan el padre que xuega un papel nel complexu d'Edipu nun ye un padre real sinón que ye una función: la función paterna, un llugar na estructura que puede ser ocupáu por otros representantes, non necesariamente'l padre real. Lo que resulta relevante pa Lacan ye la ficción d'una instancia que representa la llei, esto ye, la prohibición del incestu. Lacan denomina a esta instancia'l Gran Otru y puede tar asumida por diversu figures de l'autoridá: xueces, policías, maestros, profesores, clérigos, etc. Ye'l momentu de la subordinación del neñu a esta instancia lo que dexa la so entrada nel orde de lo simbólico, ye dicir del llinguaxe, del discursu del mundu social y de les sos normes. Pa Lacan la salida del complexu d'Edipu ye entós l'arrenunciu a la madre y l'empiezu de los intentos d'enllenar esi llugar estructural de la falta con otros oxetu causa del deséu», tamién denomináu «pequeñu otru» o «oxetu a».
Melanie Klein recueye dellos aspeutos de la descripción freudiana del conceutu, pero asitia'l Edipo nel primer añu de vida del neñu, postulando amás que la fase tien un trescursu similar en dambos sexos. Pa Melanie Klein, la rellación col pechu maternu sería'l factor fundamental que rixe tol desenvolvimientu psicosexual del neñu. Son les rellaciones de prestu y frustración esperimentaes con esti primer oxetu les que dexen empobinar el deséu escontra nuevos oxetos, na so teoría, de primeres escontra'l pene del padre. Pero la frustración inevitable que representa esti oxetu fadría que'l lactante tornara al oxetu primariu. D'esta miente, el pechu y el pene constitúin los primeros oxetos de deséu oral del lactante. Los seres humanos cuntaríen, acordies cola so teoría, con un saber conxénito alrodiu de la esistencia del pene y la natura. El Edipo configúrase porque'l lactante desea un prestu constante, polo que al nun llograla, apaecería la frustración y l'agresión. Asocedería entós una idealización del pechu bonu (la madre bona) y una direición de l'agresión escontra'l pechu malu, que se va tresformar nel prototipu de toles rellaciones objetales frustrantes posteriores.
Unu de los principales y primeros críticos foi Westermarck. Yá en dómina de Freud, Westermarck enunciaba l'efeutu que lleva'l so nome: concluyía que naide sentía atraición sexual por aquelles persones coles que compartiera la so infancia. Esti refugu natural al incestu puede ser un claru factor evolutivu, yá que la consanguinidá aumenta gravemente'l peligru de malformaciones y enfermedaes conxénites.
Arthur Wolf fixo una refecha investigación de campu y d'archivos nel norte de Taiwán, onde hasta apocayá había dos tipos de matrimoniu de menores, qu'él llapada mayor y menor. Nel matrimoniu mayor, la moza camudar a la casa de los sos suegros el día de la boda. Nel matrimoniu menor, la moza ye criada polos sos futuros suegros cuasi dende'l momentu de nacer. Nel primer casu, los futuros maríos namái se conocen a partir del so casoriu efectivu; nel segundu, los mozos críense como hermanos. Wolf estudió mientres un cuartu de sieglu la hestoria de 14.402 matrimonios de dambos tipos, faciendo investigación de campu y usando archivos que cubren el periodu 1905-1945 de la ocupación xaponesa. ¿Cuál de los dos matrimonios tuvo más ésitu, midíu en duración, númberu de fíos y fidelidá conxugal? El primeru, o mayor. Wolf resume asina la so principal conclusión: "Lloñe de concebir una atraición sexual por miembros de la mesma familia, los neños desenvuelven un fuerte iñerizu sexual como resultáu de l'asociación inevitable. Por tanto, concluyo que la primer premisa de la teoría edípica [la naturalidá del deséu incestuosu] ye errada".
Na mesma postura, los sociólogos Lionel Tiger y Joseph Shepher estudiaron más de 34.000 casos y gran cantidá de datos alministrativos procedentes de los kibutz, nos cualos los neños críense de mancomún, por una nodriza, ensin tener enforma contautu colos padres. La resultancia siguía siendo que la familiaridá mientres la infancia influyía depués nuna indiferencia sexual.
Per otra parte, dende la bioloxía, munchu investigadores afirmen que l'iñerizu al incestu sería natural en munches especies. N'efeutu, A. H. Harcourt, zoóloga británica, comprobó la evitación del incestu madre-hijo nos gorilas que tuvo so estudiu en Ruanda. Esto mesmu foi acotáu darréu por Dian Fossey (1985) en Uganda. Dempués de cuatro años maneros nel zoolóxicu de Philadelphia (Pfennig y Sherman, 1995), Jessica, una fema de gorila d'llanura, foi treslladada al parque de San Diego, onde quedó preñada darréu. La discriminación por parentescu puede esplicar por qué Jessica nun s'aparió hasta que la punxo en contautu con machos distintos d'aquellos colos que conviviera dende edá temprana.
La teoría foi tamién bien fuertemente criticada al interior del psicoanálisis. Por casu, na interpretación que Erich Fromm fai del complexu d'Edipu freudianu, el Edipo nun se trataría en primer llinia d'un conflictu desencadenáu por deseos incestuosos. Magar Fromm reconoz que la estructura descubierta por Freud ye contrastable con fenómenos qu'asoceden na realidá del desenvolvimientu infantil, eso nun tendría necesariamente que ver cola sexualidá. El centru y orixe del odiu y rivalidá col padre taríen determinaos, según esti autor, pola rebelión contra l'autoridá paterna y les estructures sociales patriarcales que representa.
La psicoanalista alemana Karen Horney fai una crítica fonda a les idees que sostienen el conceutu freudianu, plantegando que la envidia del pene constitúi una ofiensa a les muyeres.
Mientres los años 1980, cuando empezaron a ampliase los estudios sobre abusu sexual infantil, empezar a cuestionar la idea de "fantasíes de seducción" mientres el complexu d'Edipu col argumentu de qu'escondíen casos reales d'abusu. Dellos sicoterapeutes acusaron a la teoría psicoanalítica del Edipo y la Fantasía de seducción de la histeria de invisibilizar l'abusu sexual realmente cometíu desresponsabilizando a los perpetradores al cargar la responsabilidá sobre los neños y les sos fantasíes edípicas. Dellos psicoanalistes llegaron a cuestionar que Freud realmente abandonara'l so teoría de la seducción parental a la que llamó Fonte del Nilo.
La universalidá cultural del complexu d'Edipu tamién recibió oxeciones dende otres disciplines y por investigadores ayenos al psicoanálisis. Ye según Bronislaw Malinowski, antropólogu británicu d'orixe polacu y fundador de l'antropoloxía funcionalista, intentó refutar la pretendida universalidá con datos empíricos. Amosó, por casu, como ente los habitantes de les Islles Trobriand en Papúa Nueva Guinea un neñu yera una criatura de la so madre y del espíritu de los sos ancestros, quedando vacíu'l llugar del padre. El tabú del incestu taba ellí referíu a la hermana y non a la madre. En respuesta a esta crítica dende l'antropoloxía, Ernest Jones defendió nel so momentu de manera ortodoxa la validez universal del complexu d'Edipu aduciendo que nel sistema matriarcal de los trobriandeses lo qu'esistía yera una negación del rol del padre na reproducción y un desplazamientu escontra la figura del tíu. Hasta güei el discutiniu sigue y el problema nun pudo ser atayáu de manera definitiva, nin per parte del psicoanálisis, nin per parte de l'antropoloxía.
Fesques
Tien una población de y una superficie de  km².
Myrna Eligia Torres Rivas
Myrna Eligia Torres Rivas ye una maestra y periodista guatemaliana, y amiga personal del Che Guevara.
Trayeutoria
Torres Rivas nació y crióse nuna redolada cultural y intelectualmente ricu qu'influyó de manera constante na so vida. Ye fía del nicaragüense Edelberto Torres Espinoza, profesor, humanista, primer embaxador del gobiernu sandinista en San José de Costa Rica y de la guatemaliana Marta Rivas, maestra. Dambos escribieron un llibru sobre'l poeta Rubén Darío. El so hermanu, Edelberto Torres Rivas, ye sociólogu especialista n'estudios llatinoamericanos. A lo llargo de la so vida Torres Rivas vivió en Méxicu, Canadá, Nicaragua, Cuba y Costa Rica.
Torres Rivas trabayaba nel Institutu de Fomentu a la Productividá, un organismu de microcreitos creáu pol presidente que fuera creáu pola revolución, cuando llegó Ernesto Guevara, un mozu arxentín que traía una carta d'encamientu. Nes xuntes qu'entamaba Torres Rivas na so casa, a les cualos asistíen mozos siguidores de Jacobo Árbenz, el Che Guevara empezó a averase a los alderiques políticos de la dómina. Foi nesos alcuentros sociales onde Guevara conoció a Ñico Vásques.
Publicaciones
En xunetu de 2016 Torres Rivas publicó "La mio vida en primaveres", un llibru autobiográficu nel que fai un recuentu detalláu de les primeres décades de la so vida y que foi prologáu por Sergio Ramírez, escritor y vicepresidente de Nicaragua ente 1985 y 1990. Torres Rivas presentó'l so llibru na Feria Internacional del Llibru de Guatemala esi mesmu añu.
Kate Flannery
Kate Flannery, ye una comediante y actriz de cine y televisión d'Estaos Xuníos. Ye conocida pola so participación na serie de 2005 de NBC de The Office nel so papel de Meredith Palmer.
Vida privada
Asistió a Saint John Neumann School and Archbishop John Carroll High School en Radnor, Pennsylvania, pa darréu graduase de la Universidá de les Artes en Filadelfia. Ella ye una de los siete fíos d'una familia irlandesa-estauxunidense.
Flannery ye unu de los dos miembros del repartu de The Office, que ye en realidá de Pennsylvania, onde s'establez el programa. L'otru ye Zach Woods, quien interpreta al personaxe de Gabe.
Carrera
Foi miembru de The Second City's National Touring Company, ye un miembru de Chicago's Annoyance Theater, onde creó más de 15 programes como The Miss Natura Pageant y "The Real Live The Brady Bunch".
The Lampshades, la so comedia improvisada con Scot Robinson, tuvo funcionando en Hollywood en iO WEST por más de cuatro años y foi vistu en The Comedy Festival d'Estaos Xuníos en Aspen, Coloriáu. The Lampshades due la revista "Pick Los Angeles" pal añu 2006 y foi declaráu "Meyor Programa de Comedia de sábadu del añu" por L.A. Weekly.
Islla Santa Catarina
La islla Santa Catarina ye una islla costera de Brasil asitiada nel estáu de Santa Catarina, n'agües del océanu Atlánticu. Tien una superficie de 523 km² nos que viven 315.000 habitantes (2008). Atópase coneutada col continente por trés grandes pontes (ponte Hercílio Luz y una doble ponte rodada, la ponte Colombo Salles y la ponte Pedro Ivo Campos). Amás d'allugar la capital tamién tien balnearios y numberosos establecimientos comerciales.
Un 97,23% del conceyu de Florianópolis, capital del estáu, atópase na islla de Santa Catarina.
Ye la mayor islla d'un archipiélagu constituyíu por más de 20 islles.
El puntu más eleváu de la islla ye'l morru de Ribeirão da Ilha, con 532 m d'altitú.
Historia
thumb|left|Fortaleza de São José da Ponta Grossa, construyida nel XVIII. En 1776 el rei Carlos III d'España en respuesta a la meyora portuguesa y tando Gran Bretaña ocupada na Guerra d'Independencia d'Estaos Xuníos, ordenó la unviada d'una espedición entamada por don Pedro de Cevallos al Ríu de la Plata compuesta por un exércitu de 9.000 homes y una poderosa flota, formando parte ya interviniendo na mesma l'II Batallón del Reximientu de Saboya al mandu de don Antonio Olaguer Feliú y constituyíu el batallón por 720 soldaos. El 22 de febreru de 1777 el Saboya tuvo l'honor d'empecipiar el desembarcu siguíu pol restu de los batallones, nun atopando oposición dalguna.
Cuando les guarniciones portugueses de les fortaleces de Ponta Grosa, Mures y Santa Cruz vieron que los españoles disponer a atacalos, retiráronse precipitadamente al continente, dexando l'artillería. Dellos barcos dirixir a atacar el Castiellu de Concepción, que foi prindáu ensin faer nengún disparu xunto con 3 zumaces.
Pol Tratáu d'El Pardo (1778) volvieron a manes portugueses en cuenta de la futura Guinea Española.
La Feuillie (Sena Marítimu)
La Feuillie ye una comuña francesa del departamentu de Sena Marítimu, na rexón de Normandía. Llenda con.
San Pedru Culiema (parroquia)
San Pedru Culiema ye una parroquia del conceyu asturianu de Cangas del Narcea. Tien una población de.
Montabard
Montabard ye una comuña francesa del departamentu d'Orne, na rexón de Normandía. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Montchevrel
Montchevrel ye una comuña francesa del departamentu d'Orne, na rexón de Normandía. Llenda con.
NGC 13
NGC 13 ye una galaxa espiral alcontrada na constelación d'Andrómeda
Macintosh
Macintosh, embrivíu como Mac, ye la llinia d'ordenadores personales diseñada, desenvuelta y comercializada por Apple Inc. Nos sos entamos foi una alternativa económica y doméstica al Lisa, un avanzáu microcomputador empresarial, que la so llinia de desenvolvimientu foi absorbida pela llinia Macintosh. El Mac terminó per convertir se na llinia estándar de desenvolvimientu de los ordenadores d'Apple, al sumir la llinia evolutiva del Apple II.
El Macintosh 128K, llamáu asina a cuenta de les sos 128 KiB de memoria RAM, foi llanzáu'l 24 de xineru de 1984. Foi'l primera ordenador personal que se comercializó con ésitu qu'usaba una interfaz gráfica d'usuariu (GUI) y un mur en cuenta de la llinia de comandos. Les sos carauterístiques téuniques revolucionaron la industria d'ordenadores a mediaos de la década de 1980, calteniendo la so llinia evolutiva de desenvolvimientu hasta'l día de güei.
1979-1984: El desenvolvimientu
thumb|250px|[[Macintosh 128K, el primer ordenador Macintosh, llanzáu en 1984.]] El proyeutu Macintosh arrincó a finales de los años 70's con Jef Raskin, un emplegáu d'Apple que visualizó un ordenador de baxu costu y bono d'usar pal consumidor mediu. Raskin quería que'l nome del equipu fuera'l del so tipu favoritu de mazana, la McIntosh, pero nun pudo por razones llegales, yá que taba demasiáu cerca, fonéticamente, al del fabricante d'equipos d'audiu McIntosh. Steve Jobs pidió la lliberación del nome por qu'Apple pudiera usalo, pero negóse-y, obligando a Apple a mercar finalmente los derechos pa usar el nome. Autorizar a Raskin pa empecipiar el proyeutu en setiembre de 1979, y empezó a buscar un inxenieru que pudiera construyir un prototipu. Bill Atkinson, miembru del equipu d'Apple Lisa (una máquina similar, pero de gama más alta), presentó-y a Burrell Smith, un téunicu autodidacta de serviciu que fuera contratáu a principios d'esi añu. Colos años, Raskin foi axuntando un gran equipu de desenvolvimientu que diseñó y construyó el hardware y software orixinal del Macintosh. Amás de Raskin, Atkinson y Smith, nel equipu taben George Crow, Chris Espinosa, Joanna Hoffman, Bruce Horn, Susan Kare, Andy Hertzfeld, Guy Kawasaki, Daniel Kottke, y Jerry Manock.
La primer placa de Smith pal Macintosh construyir coles especificaciones de diseñu de Raskin: tenía 64 KiB de memoria RAM, utilizaba'l microprocesador Motorola 6809Y y yera capaz de soportar un mapa de bits de 256 × 256 píxeles en negru blancu. Bud Tribble, un programador de Macintosh, interesar en que funcionaren los programes gráficos del Lisa nel Macintosh y pidió a Smith si podía incorporar el microprocesador Motorola 68000, qu'usaba'l Lisa, nel Mac si calteníen los costos de producción baxos. N'avientu de 1980, Smith tuviera ésitu nel diseñu d'una placa que non yá utilizaba'l 68000, sinón qu'aumentó la so velocidá de 5 MHz a 8 MHz; esta placa tamién tenía la capacidá d'almitir una pantalla de 384 × 256 píxeles. El diseñu de Smith utilizaba menos chips de RAM que'l de Lisa y esto fizo que la producción de la placa fuera muncho más rentable. El diseñu final de Mac yera "tou-en-unu" y tenía el llinguaxe completu d'imaxe QuickDraw y el so intérprete en 64 KiB de ROM, muncho más que la mayoría d'otros equipos; amás tenía 128 KiB de RAM, en forma de dieciséis chips de 64 Kibit de RAM soldada a la placa lóxica. Anque nun tenía ranuras de memoria, la so capacidá yera ampliable a 512 KiB soldando dieciséis zócalos IC de 256 Kibit chips de RAM en llugar de los chips instalaos de fábrica. La pantalla del productu final yera de 9 pulgaes, monocromática, de 512x342 píxeles, superior a los prototipos. La máquina foi pionera tamién na incorporación de disquetes de 3 1/2" fabricaos por Sony, que s'establecieron mientres dellos años nun estándar pal manexu y tresporte d'archivos
El diseñu llamó l'atención de Steve Jobs, cofundador d'Apple. Al dase cunta que'l Macintosh yera más comercial que'l Lisa, empezó a centrar la so atención nel proyeutu. Raskin finalmente abandonó'l proyeutu Macintosh en 1981 mientres un conflictu de personalidá con Jobs. Un miembru del equipu, Andy Hertzfeld, dixo que'l diseñu final de Macintosh taba más cerca de les idees de Jobs que les de Raskin Dempués d'oyer falar de la pionera teunoloxía de interfaz gráfica d'usuariu, que se taba desenvolviendo en Xerox PARC, Jobs axustara una visita pa ver al equipu Xerox Alto y les ferramientes de desenvolvimientu Smalltalk en cuenta de opciones sobre aiciones d'Apple. Les interfaces d'usuariu del Lisa y del Macintosh viéronse influyíes en parte pola teunoloxía que l'equipu vio nel Xerox PARC y éstes combináronse coles idees propies del grupu de Macintosh. La Mac foi pionera, xunto col ordenador Lisa, nel emplegu d'un GUI, o interfaz gráfica d'usuariu, anque dambes llinies d'ordenadores nun fueron compatibles. La razón d'esto foi que los proyeutos Macintosh y Lisa fueron llinies de desenvolvimientu paraleles ya inclusive rivales dientro de la empresa Apple por cuenta de la forma d'enfocar el procesu de trabayu per parte de Jobs, que formó parte de dambos equipos. Jobs tamién contrató al diseñador industrial Hartmut Esslinger pa trabayar na llinia Macintosh, dando como resultáu la llinia que se denominó en diseñu "Snow White" (Blancanieve). Anque Hartmut llegó demasiáu tarde pa los primeres Mac, esos conceutos de diseñu aplicar na mayoría de los ordenadores d'Apple de mediaos de los 80. Sicasí, el lideralgu de Jobs nel proyeutu Macintosh nun duró enforma: en 1985, dempués d'una llucha interna de poder col nuevu CEO John Sculley, Jobs foi despidíu d'Apple, fundó NeXT, y nun tornó hasta 1997, cuando Apple, doce años más tarde, adquirió NeXT y tolos sos activos.
1984: la presentación
El primer Macintosh, el Macintosh 128K, anunciar a la prensa n'ochobre de 1983, siguíu por un dosier de 18 páxines incluyíes en delles revistes n'avientu del mesmu añu. El 22 de xineru de 1984 presentar col famosu anunciu de televisión dirixíu por Ridley Scott "1984", que s'emitió nel tercer cuartu de la XVIII Super Bowl, la so producción tuvo un costu de 1.5 millones de dólares americanos y a día de güei considérase un finxu y una obra maestra. El comercial "1984 "utiliza una heroína ensin nome pa representar la llegada de los Macintosh (indicáu por un cuadru al estilu de Picasso del ordenador Macintosh d'Apple na so camiseta blanca) como un mediu de salvar a la humanidá de la "conformidá" de los intentos d'IBM col so productu PC p'apoderar la industria de la informática. L'anunciu alude a la novela de George Orwell, 1984, que describe un futuru distópico gobernáu por un televisáu "Gran Hermanu".
Cincuenta díes dempués de que s'emitiera l'anunciu "1984", el Macintosh salió a la venta. Suministrar con dos aplicaciones diseñaes p'amosar el so interfaz gráficu: MacPaint y MacWrite. La primer demostración pública foi realizada por Steve Jobs nel primeru de los sos famosos discursos de les Keynote, y anque el Mac llogró un siguimientu inmediato y entusiasta, dalgunos calificar de pixín "xuguete", por cuenta de que'l sistema operativu foi diseñáu en gran midida alredor de la interfaz gráfica d'usuariu, les aplicaciones esistentes pa los interfaces testuales basaos en llinies de comandos teníen que ser rediseñaes y el códigu de programación, reescrito. Esa yera xera que consumía enforma tiempu y munchos desarrolladores de software decidieron nun llevala a cabu. Posiblemente esta sía la razón pola cual hubo una ausencia inicial de software pal flamante Macintosh. Amás, hai que tener en cuenta que, pa crear software orixinal pal Macintosh, faía falta tener un Apple Lisa, crear el códigu y depués compilarlo pal Macintosh, y eso nun taba al algame de cualesquier. N'abril de 1984 Microsoft migró dende MS-DOS la fueya de cálculu MultiPlan y en xineru de 1985, Microsoft Word. En 1985, Lotus presentó Jazz pa la plataforma Macintosh tres l'ésitu de Lotus 1-2-3 pal IBM PC, anque foi, en gran midida, un fracasu. Apple introdució la Macintosh Office el mesmu añu que l'anunciu de los lemmings. Esti comercial ye tristemente célebre polos sos insultos a los potenciales veceros. L'anunciu nun tuvo ésitu.
thumb|alt=Un Macintosh nuna esposición avera del postmodernimo.|L'Apple Macintosh Plus nel [[Röhsska Museum|Design Museum de Gotemburgu, Suecia.]]
Pa una edición especial de la revista Newsweek dempués de les eleiciones de payares de 1984, Apple gastó más de 2.5 millones de dólares pa mercar toles seiciones de publicidá de les 39 páxines d'esta edición. Apple tamién publicó la promoción "Test Drive a Macintosh" (prueba un Macintosh). Los potenciales compradores, con una tarxeta de creitu, podíen llevase a casa un Macintosh mientres 24 hores y dempués devolvelo a un distribuidor. Ente que 200 000 persones participaben, a los distribuidores nun los gustaba la promoción: el suministru d'ordenadores yera insuficiente pa la demanda y munchos fueron devueltos en condiciones tan males que yá nun podíen ser vendíos. Esta campaña de marketing fizo que'l CEO John Sculley tuviera qu'alzar el preciu dende los 1 995 dólares a los 2 495 dólares (unos 5 200 dólares actuales afaciendo la inflación a 2010)
1985 a 1989: La era de la autoedición
En 1985, la combinación del Mac, una imprentadora Apple LaserWriter, y el software MacPublisher o Aldus PageMaker, xunto a la teunoloxía PostScript d'Adobe y la capacidá WYSIWYG (What You See Is What You Get) dexó a los usuarios diseñar, pre-visualizar ya imprimir diseños de páxines completes con testu y gráficos, una actividá que se conoz como autoedición. Primeramente, la autoedición yera una área que se realizaba puramente nos Macintosh, pero col tiempu llegó a tar disponible pa otres plataformes. Más tarde, aplicaciones como Macromedia FreeHand, QuarkXPress, Adobe Photoshop y Adobe Illustrator reforzaron la posición del Mac como ordenador gráficu y contribuyeron a ampliar l'emerxente mercáu de la autoedición.
Les llimitaciones de memoria de los primeres Mac fixéronse rápido evidentes, inclusive en comparanza con otru ordenadores personales de 1984, y non podíen ampliase con facilidá. Escarecíen d'una unidá de discu duru y los medios p'afitar una con facilidá. Surdieron munches empreses pequeñes pa faer frente al problema de memoria; estes ufiertaben actualizaciones pal Mac de 128 KiB a 512 KiB, ampliación que riquía la eliminación de los 16 chips de memoria que veníen soldaos col equipu y la so sustitución por chips de mayor capacidá, una operación aburrible que non siempres funcionaba. N'ochobre de 1985, Apple aumentó la memoria del Mac a 512 KiB y ufiertóse una actualización pal Mac 128K qu'implicaba sustituyir la placa lóxica. Nun intentu por ameyorar la conectividad, Apple llanzó'l Macintosh Plus, el 10 de xineru de 1986, al preciu n'Estaos Xuníos de 2600 dólares. Ufiertaba un mebibyte de RAM, fácilmente ampliable a cuatro pol usu de plaques de RAM de socket, y una interfaz SCSI que dexaba hasta siete dispositivo periféricos, tales como discos duros y escáneres, que podíen conectase externamente al Mac. La so unidá de disquete amontó la so capacidá a 800 kB. El Mac Plus foi un ésitu inmediatu y caltúvose en producción, ensin cambeos, hasta 15 d'ochobre de 1990. Tuvo a la venta pocu más de cuatro años y diez meses, y foi'l Macintosh más llonxevu na hestoria d'Apple.
thumb|alt=Un Macintosh II con un monitor separáu y la CPU.|El [[Macintosh II, unu de los primeros modelos Macintosh expandibles.]]
Cola introducción del Macintosh II, en 1987, Apple introdució la nueva llinia de procesadores de Motorola, el 68020, un procesador a 16 MHz que xunto col co-procesador matemáticu de coma flotante Motorola 68881 faíen d'esta máquina una de les más rápides. La principal meyora nel Macintosh II foi Color QuickDraw na ROM, una versión del llinguaxe gráficu en color, que yera'l corazón de la máquina. Ente les munches innovaciones de Color QuickDraw, les más destacables fueron: la capacidá de remanar cualquier tamañu de pantalla, cualquier fondura de color, y dellos monitores.
El Macintosh II marcó l'entamu d'una nueva direición pal Macintosh. Per primer vegada tenía una arquiteutura abierta con delles ranuras d'espansión NuBus, soporte pa gráficos en color y monitores esternos, y un diseñu modular, similar al PC de IBM. Tenía un discu duru internu y una fonte d'alimentación con un ventilador, que primeramente faía abondo ruiu. Un desarrollador independiente vendía un dispositivu pa regular la velocidá del ventilador basáu nun sensor de calor, pero anulaba la garantía. Los siguientes diseños Macintosh fueron calláu les sos fontes d'alimentación y discos duros.
El Macintosh SE llanzóse coles mesmes que'l Macintosh II, en 1986. El Macintosh FOISE'l primera Mac compactu con una unidá de 20 MB de discu duru internu y una ranura d'espansión, que s'atopaba dientro de la caxa xunto col monitor CRT, lo que representaba un potencial peligru yá que pa coneutar dalgún dispositivu podía esponese a la persona que la realizara a l'alta tensión del monitor. Por esta razón, Apple encamentaba a los usuarios que llevaren los sos S'a un distribuidor autorizáu d'Apple pa realizar estes actualizaciones. El SE tamién actualizó'l diseñu orixinal de Jerry Manock y Terry Oyama y compartía col Macintosh II el conceutu de Snow White (Blancanieve), y tamién el nuevu Apple Desktop Bus (ADB ) pal mur y el tecláu qu'apaeciera, unos meses antes y per primer vegada, nel Apple IIGS.
En 1987, Apple biforcó'l so negociu de software escontra una nueva empresa llamada Claris. Dióse-y el códigu y los derechos de delles aplicaciones que s'escribieren dientro d'Applesobremanera MacWrite, MacPaint, y MacProject. A finales de 1980, Claris dio a conocer un númberu de títulos de software anováu. La resultancia foi'l "Pro" de la serie, incluyendo MacPaint Pro, MacDraw Pro, MacWrite Pro y FileMaker Pro. Pa ufiertar una suite ofimática completa, Claris mercó los derechos de la fueya de cálculu d'Informix Wingz nel Mac y camudó-y el nome a Claris Resolve; amás, añedió al conxuntu un nuevu software de presentaciones, llamáu Claris Impact. Na década de 1990, les aplicaciones de Claris incluyir cola mayoría de los Macintosh de consumu y fueron bien populares. En 1991, Claris publicó ClarisWorks, convirtiéndose rápido na so segunda aplicación más vendida. En 1998 Claris reincorporar de nuevu n'Apple y ClarisWorks na versión 5.0 pasó a llamase a partir d'entós AppleWorks.
thumb|El [[Macintosh Portable foi'l primera Macintosh alimentáu con bateríes d'Apple. Tuvo a a la venta dende 1989 a 1991 y podía executar el Sistema 6 y el Sistema 7.]]
El Macintosh IIx llanzar en 1988 col nuevu procesador Motorola 68030, qu'incluyía importantes meyores internes como la inclusión de MMU n'el mesmu procesador y capacidá de direccionar 32bits de forma nativa. Siguiólu en 1989 una versión más compacta, con menor númberu de ranuras (el Macintosh IIcx) y una versión del Mac SE, el Macintosh SE/30, qu'incluyía un procesador 68030 de 16 MHz. Más tarde nesi mesmu añu, el Macintosh IIci, que funcionaba a 25 MHz, foi'l primera Mac que yera realmente un ordenador de 32 bits nativu o "llimpios", que dexaba soportar de forma nativa más de 8 MiB de memoria RAM, a diferencia de los sos predecesores, que se denominaben de 32 bit "puercos" (8 de los 32 bits disponibles acutar pa direccionar los flags (banderes) del sistema operativu). Cola introducción del Sistema 7, el primer sistema operativu de Macintosh que soportaba'l direccionamientu de 32 bits, Apple ufiertaba un ecosistema completo y nativo de 32 bits. Apple tamién presentó'l primer portátil Macintosh, con un procesador 68000 de 16 MHz con una pantalla plana de matriz activa qu'en dellos modelos incorporaba retroiluminación (backlit). Al añu siguiente introducióse'l Macintosh IIfx, una máquina con un preciu a partir de 9900 dólares USA. Amás de el so rápidu procesador 68030 de 40 MHz, incorporaba importantes meyores internes na so arquiteutura, incluyendo una memoria más rápida y dos CPUs d'Apple dedicaes aI procesamientu d'I/O, amás de 6 ranuras NuBus.
1990 a 1998: Crecedera y cayente
thumb|right|El [[Macintosh Classic, de principios de la década de 1990.]] En mayu de 1990 Microsoft sacó a la venta Windows 3.0. Esta versión empezó a averase al sistema operativu del Macintosh, tantu en xunto del so rendimientu como nes carauterístiques, convirtiéndose nuna alternativa menos costosa que la plataforma Macintosh.
La respuesta d'Apple foi la introducción d'una serie de Macs relativamente baratos escontra ochobre de 1990: Estos trés máquines vendiéronse abondo bien, anque'l marxe de beneficiu d'Apple foi considerablemente más baxu que'l de máquines anteriores.
Apple foi actualizando y ameyorando les carauterístiques de los ordenadores Macintosh cola introducción de los nuevos modelos forníos con procesadores 68K según taben diponibles per parte de Motorola. Al Macintosh Classic II y Macintosh LC II, qu'utilizaben una CPU 68030 de 16 MHz, xunir en 1991 los Macintosh Quadra 700 y 900, los primeres Macs n'emplegar el procesador CISC más rápidu de Motorola, el 68040.
En 1991 Apple reemplazó'l Macintosh Portátil cola primera de la llinia PowerBook: Estos fueron los primeros ordenadores portátiles con espaciu nel tecláu pa reposamanos y con un trackball asitiáu delantre del tecláu como dispositivu piqueru. En 1993 el PowerBook 165c convertir nel primer ordenador portátil d'Apple qu'ufiertaba una pantalla en color capaz d'amosar 8 bits de fondura (256 colores) con un resolución de 640 x 400 píxels. La segunda xeneración de PowerBooks, la serie 500, taben forníos con procesadores 68040 ya introducieron el trackpad, altavoces estéreo integraos y Ethernet incorporada en tolos portátiles de fábrica en 1994.
En cuanto al Mac OS, el Sistema 7 foi reescrito en 32 bits dende Pascal a C++ ya incorporó memoria virtual y meyores nel manexu de gráficos en color, direccionamientu de memoria, redes y multitarea cooperativa. Tamién mientres esti tiempu, el Macintosh empezó a refugar les direutrices del diseñu Snow White (Blancanieve) y abandonó la consultoría de Frogdesign, pola qu'Apple pagaba caros honorarios, a favor de realizar esi trabayu en casa; pa ello creóse'l Grupu de Diseñu Industrial d'Apple, que se convirtió en responsable de la ellaboración d'una nueva imaxe qu'acompañara al nuevu sistema operativu y tolos demás productos d'Apple.
Del 68K al PowerPC: La primer transición d'arquiteutura
En 1994, Apple abandonó l'arquiteutura CISC de Motorola pa introducir la nueva arquiteutura RISC PowerPC desenvuelta pol alianza AIM d'Apple Computer, IBM y Motorola. La llinia Power Macintosh foi la primera n'utilizar estos nuevos chips, demostráu ser un gran ésitu con más d'un millón d'unidaes forníes con PowerPC vendíes en nueve meses.
Esti cambéu d'arquiteutura supunxo un tresformamientu y convulsión en tola gama de productos, una y bones los nuevos procesadores PowerPC yeren dafechu incompatibles cola gama 68K. Nun principiu tol software qu'esistía pa los Macintosh tendría que ser reescrito, pero Apple, pa faer una transición más nidia, introdució nel sistema operativu un emulador por software de les instrucciones 68k a les instrucciones PowerPC, emulador que funcionaba relativamente bien cola mayoría del software, sobremanera aquel que nun faía llamaes direutes a funciones del hardware o nun utilizaba ciertes carauterístiques del procesador 68040, como les instrucciones de coma flotante, realmente'l emulador nun usaba'l conxuntu d'instrucciones completu del 68040 sinón les carauterístiques ya instrucciones del 68EC040.
Esta transición puedo realizase yá que el emulador sobre PowerPC yera abondo eficiente como pa llograr un rendimientu similar a la gama 68k nativa. El cambéu d'arquiteutura fixo posible que munches aplicaciones multiplicaren delles vegaes el so rendimientu al ser reescritas pa la nueva arquiteutura.
Competencia
thumb|right|El Motorola StarMax 3000/160MT, un clónicu Mac A finales de 1995 tamién entraron en competencia Power Computing, Motorola, Umax, Tatung, Radius, MaxxBoxx y DayStar Dixital colos Macintosh d'Apple qu'agora teníen que competir con estos recién llegaos "clónicos" (hardware de terceros que corría'l Sistema 7 llicenciáu por Apple). Esta nueva situación que nunca asocediera nel mercáu de los Macintosh provocó un llixeru aumentu na cuota de mercáu global, pero un importante dañu financieru a les cuentes d'Apple yá que los veceros empezaron a mercar los clónicos, más económicos.
Cuando Steve Jobs volvió a Apple en 1997, ordenó que'l sistema operativu que s'amosara primeramente como la versión 7.7 fuera renombráu Mac OS 8 (en llugar de Copland OS, que nunca llegó a apaecer). Yá que Apple tenía llicenciáu namái la versión del Sistema 7 a terceros, esta midida punxo fin a la llinia de clones. La decisión causó importantes perdes financieres pa les empreses como Motorola, cola so StarMAX, Umax, que produció'l SuperMac y Power Computing Corporation, qu'ufiertaba delles llinies de clones Mac, incluyendo PowerWave, PowerTower y PowerTower Pro. Estes empreses invirtieren importantes recursos na creación del so propiu hardware compatible coles especificaciones de los Macs. Apple mercó la llicencia de Power Computing, pero dexó a Umax siguir vendiendo clones Mac hasta que la so llicencia expirase, yá que tenía una presencia considerable nel segmentu de gama baxa, onde Apple nun s'introduxera.
1998 a 2005: Un nuevu empiezu, el iMac
A pesar de delles llimitaciones indicaes, esti modelu demostró ser un ésitu fenomenal, con 800 000 unidaes vendíes en 139 díes, y llevó a la compañía a un beneficiu añal de 309 millones de dólares, el primer añu rentable de la empresa desque Michael Spindler asumió'l cargu de CEO en 1995. La estética del iMac "azul y blancu" tamién foi aplicada a la llinia Power Macintosh y depués a un nuevu productu, l'iBook. Presentáu en xunetu de 1999, el iBook d'Apple foi'l primer ordenador portátil pal mercáu de consumu, que rellenaba la "esquina perdida" en marcu de la estratexa de productu de cuatro árees: Consumidor / Profesional, Portátil / Escritoriu. Esta estratexa de productu foi primeramente anunciada por Jobs. Recibiéronse más de 140 000 pidíos antemanaos primero qu'empezara a vendese en setiembre y n'ochobre convirtióse un ésitu de ventes, tanto como'l iMac.
A principios de 2001, Apple empezó a vender ordenadores con discos CD-RW per primer vegada. Apple fixera fincapié na capacidá de la Mac pa reproducir DVD por aciu la inclusión de DVD-ROM y DVD-RAM de serie. Steve Jobs almitió qu'Apple había llegáu "tarde a la fiesta" na teunoloxía del CD grabable, pero consideraba que los Mac podríen convertise nun "centru dixital" (dixital hub) que xunía y dexaba l'emerxente "estilu de vida dixital" (dixital lifestyle). Apple, más palantre, introdució una actualización de la so software de reproducción de música iTunes que podía grabar CD, xunto con una campaña de publicidá revesoso, el "Rip, Mix, Burn", que dellos medios de comunicación dixeron qu'afalaba la piratería. Esta campaña tamién acompañó al llanzamientu del iPod, en primer dispositivu portátil d'Apple, con ésitu. El iMac supunxo un cambéu radical na forma de trabayar d'Apple que imperó dende la salida forzada de Jobs: el diseñadores volvíen tar per delantre de los inxenieros, los oxetivos simplificábense y les llinies productos enfocar a solu dos usuarios, domésticos y profesionales. La "esperiencia d'usuariu" volvió ser central nel diseñu de los productos, cola innovación y la diferenciación como un estándar de base. En 1983, Apple foi pionera n'instalar GUI nes sos llinies d'ordenadores; en 1998, al yá volvese un estándar en tola industria per parte del Microsoft Windows y algamar en funcionalidad a les Mac, Apple apeló a la simplificación. Nuna campaña publicitaria bien cuidada, en diversos anuncios de televisión l'actor Jeff Goldblum, de forma distendida, ensin mentar de forma direuta al iMac, esplicaba lo senciello y económico que resultaba mercar un ordenador que nun fuera beige, sacala de la caxa y conectase a internet en menos pasos que cualesquier otra máquina. Finalmente'l productu iMac supunxo un fondu cambéu nel restu d'equipos na llinia Mac, inclusive na llinia profesional, que tomó'l calquier lúdicu de la llinia doméstica, y obligó a los provisores de hardware y periféricos a diseñar llinies basaes nos principios de diseñu del iMac. Otru factor fundamental yera la importancia del internet, tantu la so accesibilidá como la forma de visualizalo, nel desenvolvimientu de productos. Esto convirtióse na base d'un nuevu estilu de vida dixital, onde'l iMac yera, ensin propone-y lo del tou al entamu, el puertu funcional o hub (n'inglés) de distintos dispositivos (cámares dixitales, los futuros iPods, USB Drives, teléfonos móviles) y l'enllaz d'aquella información descargada al traviés d'internet, abriendo a les puertes a una revolución inédita na industria de los conteníos (música al entamu y darréu películes y llibros) al traviés de iTunes.
thumb|El iMac G5.