cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Golf
El swing
Una vegada terminada la xubida del palu, el cuerpu empieza'l xiru inversu escontra baxo (downswing) espurriendo los brazos y les muñeques per delantre del bustu. El palu va baxase aumentando pasu ente pasu la velocidá del movimientu hasta algamar la máxima nel momentu del impautu. El talón esquierdu vuelve sofitase firmemente sobre'l suelu, colo que la mayor parte del pesu recái agora na pierna esquierda. La cabeza caltién sobre la bola hasta que'l costazu derechu (si'l xugador ye diestru) obliga a xirala. El cuerpu sigue xirando hasta que la cara del xugador mire escontra l'oxetivu del golpe. Pa un bon swing ye fundamental caltener siempres l'equilibriu del cuerpu.
Na fase final del swing, el pie derechu sofítase sobre la punta de los deos y el palu sigue'l movimientu natural del viráu hasta que quede perpendicular a la columna vertebral y paralelu al suelu.
Los tiros
El primer tiru col que s'empecipia un fuexu dar dende'l tee de salida. Si'l fuexu ye llargu (par 4 o par 5), el primer golpe suelse dar con una madera, de normal la madera llamada driver n'inglés, que ye'l palu col que mayor distancia puede algamar. Pa los otros tiros pueden emplegase les maderes (n'inglés woods 3, 4 o 5) o bien los fierros (n'inglés irons, d'ordinariu a partir del 3 o 4) según les condiciones del terrén. Si'l fuexu ye curtiu (par 3), va tomase un fierro fayadizu.
El putt ye'l tiru que se-y da a la bola col palu llamáu putter, pronúnciese 'pater', nuna seición de la cancha denomada verde o green, onde'l verde ye curtiu y ye tamién onde s'atopa'l fuexu. Nesti golpe la bola rueda y nun se llevanta del suelu; por eso ye esencial calcular el posible cayente del terrén. Ye'l tiru qu'esixe mayor precisión y dizse que ye'l más importante.
Como se dixo antes, el primer golpe ye siempres fuerte p'averase tou lo posible al fuexu. Los golpes siguientes van efectuar cola bola tal como repose.
Llargores de los fairways
En cada campu de golf esisten fuexos de trés, de cuatro y de cinco golpes, que se denominen fuexos de par trés, par cuatro o par cinco. Par n'inglés significa "professional average result" (esto ye, resultáu permediu d'un profesional). Esta clasificación basar nel llargor del fairway o cai:
Salíes de caballeros
Par 3: ente 90 y 230 metros, 100 a 250 yardes
Par 4: ente 230 y 450 metros, 251 a 475 yardes
Par 5: ente 450 y 630 metros, 476 a 690 yardes
Salíes de dames
Par 3: hasta 200 metros
Par 5: más de 360 metros
Puntuación
Los puntos definir pol númberu de golpes precisaos pa meter la bola al fuexu.
Resultáu bruta
La resultancia bruta o score brutu ye la resultancia total d'una vuelta de golf ensin descontar l'hándicap del xugador. Tamién se-y llama resultancia scratch.
Resultáu per fuexu
thumb|Un par 3 nel Phoenician Golf Club, [[Scottsdale (Arizona)|Scottsdale, Arizona.]]
Si'l fuexu ye de tres golpes (par trés), la estratexa habitual que sigue'l xugador ye faer llegar la bola al green yá col primer golpe. Sicasí, nos fuexos de cuatro (par cuatro) y de cinco golpes (par cinco), abondo más llargos, tendrá de cutir la bola de nuevu con fuercia uno o dos veces pa llegar a tar nel green.
El xugador que llogre embocar la bola nun fuexu realizando'l númberu de golpes establecíu, cumplió'l par del fuexu. Si consigue lo mesmo en tol percorríu, anque seya una media por faer más golpes nunos fuexos y menos n'otros, cumpliría los par del campu.
Resultáu total
La valoración del score (resultancia n'inglés) en cada fuexu nel total depende de dellos factores: la modalidá que se tea xugando y la ponderación del nivel de xuegu de cada xugador (sistema de hándicap). L'hándicap ye'l sistema pa consiguir que los xugadores compitan n'igualdá de condiciones, independientemente del so nivel de xuegu.
Los dos modalidaes de xuegu individual más comunes son por golpes y por fuexos.
Na modalidá de Medal Play o Stroke Play, o xuegu por golpes, la resultancia nel golf llógrase sumando'l númberu de golpes col que se consiguió meter la bola en cada fuexu. La resultancia total va ser, poro, la suma de los 18 resultaos parciales que se fueren llogrando mientres el xuegu. Dempués de concluyir la vuelta o vueltes axustaes, quien fixera menos golpes cuando se completaren tolos fuexos va ser el ganador. Si Javier fixo un total de 70 golpes y Agustín 78 a lo llargo de los 18 fuexos, Javier ye'l ganador.
Na modalidá de Match Play, o xuegu por fuexos, los golfistes xueguen la cantidá de fuexos alcordada (xeneralmente 18 ó 9), esto ye, una vuelta axustada de mano, de manera que cada fuexu constitúi un puntu independiente de les resultaos n'otru fuexu. Esto ye, xuégase fuexu per fuexu y un fuexu val tanto como los otros. Los fuexos considérense empataos si los dos xugadores o equipos faen la mesma cantidá de golpes. Cuando un xugador lleva una ventaya sobre otru que yá nun puede ser superada, anque'l xugador que va perdiendo ganara tolos fuexos restantes, el xuegu acábase darréu y el que llevaba más fuexos ye'l ganador. Por casu: Acaben de completar el fuexu 16 y Javier lleva ganaos 10 fuexos y Agustín solo 6. Anque Agustín ganara los 2 fuexos restantes pa completar los 18, nun-y seríen abondu pa empatar o gana-y a Javier, porque Javier llevaría 10 y Agustín solamente 8 y, comoquier, Javier sería los ganador.
Asumir que la modalidá "Stroke Play" ye más xusta que la de "Match", porque ye muncho más natural y simple, y céntrase en faer la menor cantidá de golpes posibles. Pero xugar "Match" ye muncho más interesante y pueden dase xiros más sorpresivos.
Esisten numberoses modalidaes de competencies de golf por equipos. Nel fourball, los dos integrantes de dambes pareyes xueguen la so propia bola, y considérase el meyor resultáu de los dos xugadores de la pareya en cada fuexu. Les pareyes anoten en cada fuexu'l meyor resultáu d'ente los sos dos integrantes, seya la cantidá de golpes o'l ganador según si ye fourball por golpes o por fuexos. El best ball ye idénticu pero con equipos de trés o cuatro integrantes.
Nel foursome, cada pareya usa una sola pelota. Los integrantes de la pareya alternen golpes en cada fuexu, y de la mesma alternen tiros dende'l tee. Esta modalidá puede xugase por golpes o por fuexos de manera idéntica a un duelu individual.
Modalidá Stableford
Amás d'estes modalidaes, esiste'l sistema Stableford, bien estendíu nos torneos de calter llocal. Nesta modalidá, el "par" premiar con dos puntos, el "bogey" con unu y el "birdie" con trés, y asina socesivamente ensin llegar nunca a descontar puntos. Amás cada fuexu tien puntos "extra" daos pol hándicap del xugador y l'hándicap del fuexu (o dificultá del fuexu respeuto al campu). Asina, un xugador con hándicap exactu 10 que cumple'l par nel fuexu declaráu como hándicap 8 del campu, recibe 2 puntos pol par y unu extra porque'l fuexu tien un hándicap menor que'l suyu, de manera que si cumpliera'l par nel fuexu hándicap 12 del campu, nun recibiría nengún puntu extra. A la fin del tornéu gana'l xugador con más puntos.
Nesta modalidá de xuegu nun se cunten los golpes, sinón los puntos llograos según el sistema siguiente:
Esti sistema de puntuación foi inventáu pol médicu inglés Frank Stableford (1881-1959). Aplicóse oficialmente en 1932 per primer vegada ya incluyóse nes Regles de golf en 1968. Según la lleenda asocedióse-y la xenial idea xugando un domingu nel fuexu 2 del club de golf Wallasey, cerca de Liverpool na mariña occidental d'Inglaterra, del que yera sociu dende 1914. Como de costume, los xugadores avanzaben amodo y había un fuerte vientu contrariu. Les boles nun volar lloñe y los menos duechos precisaben de cutiu munchos más golpes hasta que les embocaban. Y a l'igual que güei, el grupu siguiente pasábase la mayor parte del tiempu esperando. El Dr. Stableford poner a cavilar sobre la manera en que podría amenorgase el númberu de golpes de cada xugador nesti par 4: cuando se-y escosara'l contingente concedíu de golpes y putts pa cada fuexu, el xugador tendría de recoyer la bola, abandonar el green y siguir a la salida del fuexu siguiente. D'esta miente yera posible entainar el xuegu y evitar les perdes innecesaries de tiempu. Otra ventaya de la modalidá Stableford consiste en que los fuexos mal xugaos nun tienen tanta importancia na resultancia final, yá que pueden ser compensaos polos fuexos bien xugaos.
Hándicap del xugador
L'hándicap nel golf ye la valoración del nivel de xuegu d'un golfista aficionáu. N'España, al igual que nel restu d'Europa, aplícase'l sistema de EGA (European Golf Association), basáu na premisa de que tou xugador intenta xugar el campu col menor númberu de golpes posible. Cada xugador tien el so propiu permediu de númberu de golpes per ronda de golf. En ciertes competencies afaise'l nivel de tolos xugadores por aciu golpes de ventaya a aquellos con mayor númberu de golpes promedio por ronda. Esta cifra denominar en golf hándicap. El hándicap depende de les resultaos que llogra'l xugador en competiciones del club o locales o tamién más importantes. Cuanto meyor xuegue, más va baxar el so hándicap y, poro, menos golpes van descontáse-y nel siguiente tornéu.
Hándicap exactu
L'hándicap exactu (EGA) ye'l que tienen tolos xugadores federaos. Ye una cifra específica del 0 al 48, xeneralmente con un decimal, que ta rexistrada na federación nacional de golf. L'hándicap de cada xugador ye actualizáu constantemente. Al terminar un tornéu, el comité de competición del club responsable tresmite les resultaos de tolos participantes al organismu nacional correspondiente, quedando asina actualizáu.
Hándicap de xuegu
L'hándicap de xuegu ye'l númberu de puntos que recibe un xugador al xugar un campu acordies con el so hándicap exactu y la dificultá del campu. Ye un númberu ensin decimales, yá que se convierte en puntos que s'apliquen a los fuexos del percorríu de mayor dificultá. Calcular según la fórmula siguiente (pa un campu de 18 fuexos):
Hándicap de xuegu = hándicap exactu EGA x (valor slope / 113) + (valor de campu par del campu) na que:
Hándicap del campu
No que se refier al golf, l'hándicap ye'l diferencial ente la puntuación actual y l'establecida polos organismos del golf qu'entamen la competición pal fuexu nel que ta'l xugador. Pa establecer l'hándicap tomar en cuenta dato meteorolóxicos, del terrén, de les condiciones del verde y la categoría na que van competir los xugadores.
Cada campu tien una puntuación denomada par; ye sobre esti par sobre'l cual establezse l'hándicap. Si dambes son iguales, denominar que l'hándicap ta baxu par. Si nun ye asina, redefinir pa esa competición el par al hándicap establecíu. Si l'hándicap impon carga, el xugador tendrá d'amenorgar la cantidá de golpes per cada fuexu si quier acabar los 18 según les normes establecíes polos organismos del golf.
Les normes que rixen el cambéu d'hándicap a nivel européu coordínense al traviés de les federaciones de cada país.
Hándicap del fuexu
L'hándicap del fuexu ye l'índiz de dificultá de cada unu de los fuexos d'un campu de golf. Dichu índiz ye afitáu pol comité de competición de cada club acordies coles directrices de la EGA (European Golf Association). L'hándicap d'un fuexu varia de 1 a 18. Cuanto más baxu ye'l númberu, mayor ye la dificultá.
Los palos de golf
thumb|Driver, putter y fierro.
Los palos de golf (n'inglés clubes) tán fabricaos con materiales y téuniques d'alta calidá.
Los palos colos que puede tirase más potentemente y llograr avanzar una mayor distancia denominar maderes (n'inglés wood) y tán fechos d'aceru o titaniu (antes yeren de madera). El palu pa efectuar la salida llámase "driver" (madera n.° 1). Llévense de normal trés maderes de cai pa los tiros llargos (maderes n.° 3, 5, 7). Los palos de golf ("fierros", n'inglés iron) designar por númberos (1 a 9). Cuanto más altu seya los númberu, mayor ye l'ángulu d'enclín de la cabeza ("loft" n'inglés).
Tamién hai tipos entemedios ente los fierros y les maderes, los "híbridos" (n'inglés rescue), que tienen la precisión d'un fierro y práuticamente la potencia d'una madera. Munchos profesionales empezaron a utilizalos nel circuitu.
Pa los restantes golpes empléguense los "fierros", de los que se lleven nueve o diez. Toos estos palos estremar ente sigo pol ángulu de les sos cares, por aciu el cual varia'l so enclín por que la bola sala llanzada en trayectories más horizontales o más altes, según la distancia al fuexu.
Los palos con mayor enclín son los wedges ("cuñas" en castellán), que reciben nomes específicos como pitching wedge (45 a 48º) o sand wedge (56º), que s'usa davezu pa sacar la bola del "torga d'arena". Otros wedges habituales son el gap wedge (unos 52º) pa cubrir el buecu ente los dos anteriores o'l lob wedge (60º) qu'ayuda a detener la bola nel llugar onde cai, ensin que ruede más allá. Finalmente utilízase un palu denomináu putter pa emburriar la bola por aciu un golpe de putt escontra'l fuexu nel green.
La bola
El diámetru de la bola de golf nun hai de ser inferior a 42,67mm nin el so pesu cimeru a 45,93g. Les boles modernes consten d'un nucleu de gordón de goma endolcáu, pa da-yos elasticidá, y de una capa esterior de plásticu. La superficie tien de 250 a 450 pequeños hoyuelos (dimples n'inglés) que tán distribuyíos regularmente p'apurrir estabilidá a la bola mientres la so proyeición nel aire.
Esisten boles d'una, dos, trés o delles capes (multicapa):
Los materiales colos que se fabriquen les cubiertes de les boles son principalmente Balata, Surlyn, Zylin y Elastomer.
Tipos de boles
una goma pequeña o corazón de plásticu rellenu con líquidu y arrodiada por gomes que la envolubren. Dalgunes usen balata sintética pa la cubierta, otres uretano o elastómero. Utilizar los profesionales y los meyores xugadores aficionaos. un corazón sólidu de goma con una capa interior ente'l centru y la cubierta, que ye xeneralmente un material de uretano. Utilizar pa hándicaps baxos.
Equipu de golf
thumb|200px|Bolsa de palos de golf. upright 0.6|thumb|Carru de mano pa la bolsa de golf.
Los palos de golf llevar nuna bolsa (bag n'inglés) al efeuto, y empezaron a usase en 1870, pos antes los caddies (portabolsas, peón) de los xugadores cargaben con ellos. La versión más simple ye la llamada bolsa tubu, que se lleva al costazu. La bolsa llixera de costazu dispón d'unes pates retráctiles (cf. fig.) por que se caltenga de pies. La bolsa suel tar estremada per dientro en compartimientos onde asitiar ordenadamente los palos, evitando que raspien ente ellos, y tien amplios bolsos per fora pa guardar otros accesorios útiles (boles, tees de repuestu, toallina pa llimpiar la bola, ropa pal mal tiempu, paragües, bebida, caña o pescabolas pa recuperar les boles que cayan a l'agua, etc.).
Úsense carros pa tresportar la bolsa. Tamién los hai plegables. Los carros de mano (non motorizados) suelen ser de dos ruedes (los cualos son tiraos pol xugador) o de trés ruedes (pa emburriar). Los carros llétricos o motorizados son remanaos por una batería. Xeneralmente son de trés ruedes, y dalgunos cunten inclusive con una especie de taburete llateral. Esisten coles mesmes los buggies, pequeños cochecillos con motor llétricu o de gasolina, que s'utilicen sobremanera nos campos con numberoses rimaes, o con cais especiales construyíes nos mesmos campos. Anque en dellos campos pueden ser d'usu obligatoriu, hai otros campos nos que ta prohibíu l'usu d'estos "carrinos".
Regles del golf
Regla 1-1: El xuegu del golf consiste en xugar una bola dende'l llugar de salida hasta l'interior del furacu por aciu un golpe o socesivos golpes conforme a les regles.
Versión de la Federación Española de Golf aprobada por R & A Rules Limited y la United States Golf Association.
thumb|Monumentu al golf en [[San Roque (Cádiz)|San Roque (España).]]
Esisten en total 34 regles distribuyíes n'once seiciones:
A estes regles suman la etiqueta (conducta del xugador nel campu), les definiciones (vocabulariu del golf) y los apéndices (tocantes a les regles locales, el diseñu de los palos y la bola).
La etiqueta del golf
Les normes de la etiqueta o cortesía son pautes de comportamientu pa diversos ámbitos del golf, pero nun formen parte en sentíu estrictu de les regles del xuegu, una y bones les infraiciones nun se castiguen con golpes de penalidá, sinón que los infractores son amonestados. He equí les principales:
Conducta
- Conclusión: Si'l xugadores siguen estes directrices, van faer el xuegu más prestosu pa toos.
Prioridá
Los grupos de dos xugadores tienen derechu a adelantrar a los de trés o cuatro xugadores.
Vistimienta
thumb|Calzáu deportivu de golf. Los caballeros tienen d'usar camisetes con pescuezu y pantalones deportivos. Tán prohibíos los pantalones vaqueros. Les dames tamién tienen d'usar camisetes con pescuezu. Tán prohibíos la ropa escotao y los vaqueros.
Posibles consecuencies
Si un xugador fai casu omiso sistemáticamente d'estes directrices mientres una vuelta o mientres un periodu de tiempu en desterciu d'otros, encamiéntase que'l Comité considere tomar una aición disciplinaria apropiada contra'l xugador infractor. Tal aición puede incluyir, por casu, la prohibición mientres un tiempu llindáu de xugar nel campu o nun ciertu númberu de competiciones. Esto considérase xustificáu como forma de protexer los intereses de la mayoría de los golfistes que deseyen xugar acordies con estes directrices.
Campu d'entrenamientu
thumb|Un campu pa prauticar el putt (n'inglés putting green).
El golf entrenar en llugares d'enforma espaciu, denominaos n'inglés driving range y en castellanu «campu de práutica». Tolos campos de golf suelen disponer d'un campu (o caseta) de práutiques, d'un putting green y de un approaching green.
Los campos de práutiques tán compuestos por una cortil abiertu per un sitiu, nel qu'hai unes esterielles, y un campu. Cada xugador asitiar nuna esteriella pa poder cutir les boles en direición al campu. Esto dexa prauticar el golpe ensin necesidá de camudar de llugar, de manera que nun tiempu amenorgáu pueden dase delles decenes de tiros.
Tamién esisten campos pa prauticar el approach (acercamientu en castellán), que ye un tiru curtio y preciso que los golfistes faen pa entrar al verde dende la cancha, p'atolena-y al fuexu dende fuera del campu o averase lo más posible. Nos campos de práutiques puede ser más ampliu qu'un verde normal y cuntar con más d'un fuexu, con cuenta de puedan prauticar simultáneamente dellos golfistes.
El putting green ye un green más estensu que los que s'atopen nel campu de xuegu y suel disponer de dellos fuexos. Esto dexa a los xugadores prauticar el golpe llamáu putt ensin necesidá de salir al campu de xuegu.
Los Xuegos Olímpicos Rio 2016 van dexar un legáu eternu pa la ciudá: el primer campu público de golf de nivel internacional del país, lo que va ser un estímulu pa la práutica del deporte, con programes de desenvolvimientu empobinaos a los mozos ya infraestructura d'entrenamientu p'atletes d'élite.
Del total de 12 medayes d'oru distribuyíes hasta güei, nueve fueron para atletes de los Estaos Xuníos. Nos Xuegos de St. Louis 1904, de los 77 golfistes que participaron, 74 yeren estauxunidenses. A pesar d'ello, la medaya d'oru foi pal canadiense George Lyon.
Corvus caurinus
Corvus caurinus ye una especie d'ave paseriforme de la familia Corvidae, nativa del noroeste d'América del Norte. Ye bien similar a les variantes xeneralizaes más occidentales del cuervu americanu (Corvus brachyrhynchos), pero llega a un permediu llixeramente más pequeñu (de 33 a 41 cm de llargor) con pies proporcionalmente más pequeños y con un picu llixeramente más delgáu. Esti taxón ye identificáu fiablemente pola so distribución única.
Taxonomía
Esta especie describióse por Spencer Fullerton Baird en 1858. La Unión d'Ornitólogos Americanos considerar estrechamente rellacionáu col cuervu americanu, y podíen ser la mesma especie. Reportáronse híbridos con cuervos americanos, pero nun ta confirmáu.
Descripción
El plumaxe d'esta especie ye práuticamente idénticu al de cuervu americanu. Un porcentaxe puede ser estremáu por criterios manuales tales como menor cuerda alar y llargor de la cola, tarsu más curtiu y picu más pequeñu. Los porcentaxes aumenten cuando ye conocíu'l sexu del animal. Al igual que'l cuervu americanu, los sexos paecen iguales. Nos páxaros mayores en condición de cría pueden determinase fiablemente el sexu per aciu criterios manual como bultu cloacal (machu) o parche d'incubación (fema). Les aves más nueves podríen nun algamar la condición de cría, yá que ayuden nel nial.
Distribución y hábitat
Esta especie alcuéntrase nes rexones costeres y les islles de la mariña sur d'Alaska, derrompiendo'l sur al traviés de la Columbia Británica hasta'l estáu de Washington. Les sableres y les mariñes son les principales árees de forraxe. De cutiu puede trate en y alredor de les zones urbanes.
Dieta
Bien paecida a la del cuervu pescador; el cuervu d'Alaska come pexe varao, mariscos, cámbaros y moxones, y tamién busca nos contenedores de basura d'artículos alimenticios apropiaos. reparar volando con moxones y dexándolos cayer sobre superficies dures pa rompeles y abierlas. Tamién comen regularmente inseutos, otros invertebraos, y diverses frutes (especialmente bayes).
Predadores
Una llista incompleta inclúi gatos, mapaches, aves de presa y otros cuervos. Los cuervos de cutiu axúntense en grandes grupos pa hostigar a esti depredadores
Voz
La voz ye bien variada, y faen munchos tipos de llamaos, pero los más comunes suelen ser descritu como un gazníu estridente y el soníu d'un corchu que sale d'una botella. Un «wok wok wok» vien dau por un páxaru en vuelu si ta arrezagáu detrás del grupu, y dellos clics y soníos de traqueteos mecánicos tamién s'escuchen.
Enllaces esternos
Imáxenes
Grabaciones sonores
Videos
Tinéu
EL conceyu de Tinéu ye ún de los mayores productores de lleche d'Asturies con un ampliu sector agrariu, tamién tien delles celebraciones destacaes como les fiestes de San Roque, Les fiestes de Santiago, La fiesta del Choscu y la Feria Muestres de Tinéu.
Historia
Artículu principal: Historia de Tinéu
Tinéu tuvo presencia humana yá dende tiempos prehistóricos entre los años 100.000 - 80.000 e. de C., según vestixos alcontrados nel dolmen de Baradal, un ídolu y bruesa achelense. La etapa neolítica ye la que más restos arqueolóxicos d'importancia mos dexa, como asina lo demuestren diversos campos tumbulares afayaos en la sierra de Cabra, la Coriscada, l'Altu Busteḷḷán, Fastias, Tamayanes, Bones, Campieḷḷu, El Baradal o Meriás.
Haza'l 900 e. de C., aníciase cola arribada de tribus indoeuropees y la meza étnica la cultura castreña, que dexó abondosos restos en topónimos y poblamientos, tiense constancia de l'apaición d'a lo menos una quincena d'asentamientos fortificaos espardíos per tol territoriu, creyéndose qu'escomenzaton a edificase nel neolíticu, siguieron pela edá del Bronce, llegando a algamar la so máxima plenitú na edá del Fierro. Dalgunos d'estos asentamientos son los de Ricastieḷḷu, Freisnéu o La Barca, la tribu dominante ye la de los Pésicos, ástures asitiaos ente'l Nalón y Navia.
Dende'l sieglu 29 ec al 409 dc foi'l periodu de dominiu romanu, una vegada vencíos los Pésicos la colonización romana truxo consigo les primeres esplotaciones de minerales, especialmente esplotaciones auríferes, siendo de gran importancia les de Navelgas y Santiáu Zarréu. Tamién procede d'esta época la primer calzada que trevesaba'l conceyu, asina como diversos topónimos llocales y distintes monedes, ares, cagüercos, esteles y hasta la construcción de dalgún qu'otru acueductu. La toponimia parez indicar la presencia de villes romanes como la de Semproniana que sería villa de Sempronio, en Tamayanes tán los restos d'una antigua mansión romana.
Edá media y moderna
thumb|230px|Antiguu castiellu de Tinéu valtáu en [[1912]] thumb|230px|Palaciu de los García en Tinéu. Pelos sieglos XI y XII conocíase'l territoriu como "les Asturies de Tinéu" (cum tota Tinegia Asturiis); (in tota illa terra de Tineio, uidelicet de Cabruniana usque in Lectaregos & usque in illa aqua de Nauia). Fundación del monesteriu de San Miguél de Bárcena, al qu'Alfonsu V condece'l drechu de montalgu (añu 937); A esti sieglu pertenecen delles donaciones efeutuaes a poderes eclesiásticos, como les realizaes por Alfonsu III y qu'incluyía al monesterio de Santa María y el d'Arganda, o les realizaes pol rei Fruela y qu'incluyíen delless illesies, asina como los monesterios de San Esteban de Sobráu, San Facundu y San Félix con tolos sos territorios, al final d'esti sieglu aníciase la ruta Xacobea que treviesa Tinéu.
En 1010 créase'l primer señoríu eclesiásticu d'Asturies por delegación rexa al monesteriu de San Miguel de Bárcena. Alfonsu VI conoz a Ximena Ñúñez, condesa de Tinéu (añu 1065), teniendo dos fíes, Elvira y Teresa, llegando ésta última a ser madre del primer rei de Portugal, Alfonsu I. El conde Pedro Xemení funda'l monesteriu de Courias, que baxo la regla de San Benito algamará cierta sonadía. El Cid Campeador cásase con Ximena Díaz, fía del noble cuartanu y conde d'Uviéu Diego Rodríguez (añu 1075). Configúrase claramente'l "Comisso de Tineggio", al frente d'esti había condes, tenientes y gobernadores, apaeciendo nel testamentu de Petrus Alvariz y la so esposa, la confirmación del padre y la madre del monarca portugués como "Imperantes Tineggio".
En 1115, representantes cuartanos acuden a la Xunta d'Uviéu convocada pol obispu Pelayu, al envís de que se neutralizaren les aiciones malfechores que se taben dando per tol territoriu. Nel añu 1125 el conde Suario gobernaba tol territoriu dende la Cabruñana hasta'l ríu Eo. Nel añu 1144 Doña Urraca, llamada L'Asturiana, llega a reina de Navarra por matrimoniu con Don García. Nel añu 1178 el rexente Fernandu II dona al monesterio de San Vicente n'Uviéu, el so realengu de Tinéu denomáu Vallongu y Veiga del Rei.
Ye nel sieglu XIII cuando tien llugar la concesión de la carta Pola a Tinéu, que concede al monesterio d'Oubona'l privilexu y l'encargu d'agospiu esclusivu de los pelegrinos xacobeos, pentemedies del rei Alfonsu IX, un namoráu de les tierres del conceyu; Tamién de dichu añu pertenez la orde dictada pol rei pola que s'obligaba a quien peregrinaba a Santiago de Compostela, el pasu per Tinéu, y más concretamente per delantre del monesteriu d'Oubona (añu 1222). A partir de la segunda metá del sieglu XIII, ta la figura del Merín Real del que la so sede nesti territoriu paez tar en Tinéu; constituyía'l muérganu d'apelación del occidente d'Asturies (hasta "l'honor de Suarón", lo que güei son Los Ozcos, Castropol...); ésti dependía al empar del Merín o Adelantado d'Asturiés. En 1267 apaez como titular d'esti cargu Alvar Pérez de Cornás. En 1277, tien llugar na llocalidá de La Espina, la robla de varies poles del centro-occidente, ente les que s'alcontraba Tinéu, d'una carta de xermandía na que se comprometíen na defensa de los intereses comunes. En 1295 el rei Fernandu IV de Lleón y Castiella, gracies al apoyu recibíu nes revueltes, confirma los privilexos a dellos conceyos que lu apoyaron.
Sieglu XIX endelantre
Nel añu 1912 váltase'l castiellu de Tinéu por alcuerdu municipal. Yá nel sieglu XX, hemos destacar la figura del primer alcalde de la Segunda República, José Francisco Maldonado González, de la que la so interesante trayeutoria política-y llevaría a ser l'últimu Presidente de la República nel exiliu; na Guerra Civil, Tinéu foi ocupáu poles columnes gallegues el 25 d'agostu de 1936. Tamién sofrió les consecuencies de la Civil española, anque afortunadamente'l conceyu recuperóse de manera satisfactoria convirtiéndose Tinéu nún referente de tol occidente asturianu, anque tamién sofrió un fuerte éxodu rural.
Xeografía
thumb|300px|Vista de la Villa de Tinéu El conceyu de Tinéu asítiase nel postreru septemtrional de la península ibérica nel Occidente d'Asturies, enántase per una superficie de 540,83 km² siendo'l segundu conceyu con más sxtensión d'Asturies dempués de Cangas del Narcea, una gran parte d'esti territoriu (85%) allúgase perriba de los 400 m. La mayor parte del conceyu s'atopa nel tramu ente 400 y 800m, representa un 68% de la metá de la estensión total. Esti tipu de territoriu, con una altitú media elevada y unes pendidures tan fuertes, supón un fuerte condicionante de l'actividá agrícola y ganadera. Estos desniveles configuren un territoriu típicamente alpín, coles llimitaciones y fraxilidá d'esti tipu de territorios pero tamién cola riqueza paisaxística, ecolóxica y cultural propies de les zones de monte. Con estes condiciones les eríes, les paciones naturales, les viesuqes y bardiales ocupen la mayor parte de la superficie del conceyu, representando les tierres de cultivu namás un 5,09% del total.
El conceyu de Tinéu afáyase nún enclave prelitoral, los valles y sierres prellitorales d'Asturies acueyen la mayor parte de la población y de l'actividá económica, polo que constitúin la parte del territoriu que manifiesta una mayor humanización del paisaxe. Sicasí, la presencia de fuertes relieves fai qu'esistan numberoses aries qu'entá caltienen en gran midida les sos carauterístiques naturales orixinales; La zona prellitoral occidental, na que s'asitia Tinéu, pecuñarízase pola fondura de los valles, con viesques que constitúin n'ocasiones pernotables exemplos de lo que debió ser la cubierta vexetal de la mayor parte del país. Onde'l paisaxe sofriera un grau más intensu de modificación persisten sebes, pequeñes viesques y ribes.
Les formes del so relieve, son el resultáu de la erosión efeutuada polos cursos fluviales sobre la morfoloxía heredada del neóxenu. D'esti xeitu, la erosión fluvial ye la responsable del relieve, quedando enxetaos los ríos enes partes más baxes.
El conceyu cuartanu, ye accidentáu predominando el monte altu y mediu. Los sos accidentes xeográficos más destacaos son los siguientes:
En cuantes a la so hidrografía, dixébrase en dos cuenques: la del Esva, pel norte, y la del Narcea, pel sur.
La del Narcea treviesa'l conceyu, entrando per Argancinas y saliendo por Calabazos recibiendo les agües de los ríos Arganza, Xera, Rodical, Farandón y Tuña. Les agües son aprovechaes pa la producción llétrica, teniendo'l conceyu dos centrales hidroeléctriques: la de La Barca y la de La Florida. La del Esva recueye les agües del Navelgas y el Bárcena, abandonando'l conceyu dempués d'un percorríu de 40 km por Ese de Caeras.
Clima
En cuantes al so clima, ta consideráu oceánicu templáu. Debío a la so proximidá al mar cantábricu, la mayor parte del conceyu suel tener unes temperatures seles y templaes, raramente superando los 28 °C de máxima o que desciendan a muncho menos de 0 °C n'iviernu. Son comunes les nevaes pel iviernu y rápides tormentes de branu. Tamién abunden les precipitaciones per tol añu na mayor parte del conceyu. Nes partes más elevaes del sur el clima ye llieramente más caldiu y secu. Na sierra de Tinéu y nel cantu accidentáu del occidente, produzse una transición haza un clima más frescu, con un descensu térmicu más acusáu y presentándose un aumentu de les precipitaciones.
Flora
Na cubierta vexetal del occidente debieron predominar les distintes viesques oligótrofes comunes nel país, principalmente carbayeres, rebollales y umerales nes ribes. Toos ellos se conserven en mayor o menor grau, por embargu, l'usu del territoriu propició la so sustitución en munchws aries. Consérvense amplies superficies de viesques pela Cuenca del Esva anque en munchos casos se trate de fases tempranes de la viesca nes que la especie dominante ye'l beduliu.
Nel restu del territoriu les viesquen suelen acutase a los valles más encaxaos poco afayadizos pal cultivu, y gran parte de les sierres apaecen ocupaes por bardiales d'argaña y piornu, cultivos agrarios y plantaciones forestales de pinu y ocalitu. La cubierta vexetal del Paisaxe Protexíu de la Cuenca del Esva sofrió por demás les numberoses repoblaciones de pinu realizaes nes décades de los años cincuenta y sesenta. Frutu de les quemes, l'antigua superficie repoblada apaez güei ocupada por estensos morgazos d'argaña collorada, comunidá carauterística de los suelos silíceos más degradaos del occidentes asturianu. Magar, son tovía numberosos los valles con mases bien conservaes de carbayera oligótrofa, que nos llugares más avesíos de cutiu s'amiesten con fayes. Nel aria septentrional del Paisaxe Protexíu, dientro yá del conceyu de Valdés, abunden castañeos mui avieyaos y escasamente esplotaos, polo que nel so interior puen reconocese les especies y comunidaes carauterístiques de les carbayeres, haza les que pali que pali evolucionen.
Les mases de viesca más representatives son ensin dubia los umerales. Sacantes nes ribes más alteraes de les vegues de Paredes y Brieves, l'Esva conserva a lo llargo del so cursu delles de les ribes menos alteraes del país. Nelles apaecen felechos d'ámbitu tropical como'l felechón, especie catalogada como d'interés especial.
Fauna
La degradación de los hábitats naturales nos valles y sierres asturianes supunxo la reducción de la so capacidá d'acoyida pa la fauna, provocando la desapaición de dalgunes especies que se vieron forciaes a treslladar el so área de distribución a les zonas más elevaes de la Cordelera Cantábrica. Sicasí, perviven abondoses poblaciones d'especies como'l corciu o'l xabaril. Tampoco nun son rares delles aves diurnes llegalmente protexíe, especialmente l'azor o'l palomberu.
Ente les especies calificaes nel Plan d'Ordenación de los Recursos Naturales d'Asturies como singulares debe citae al llobu, al coruxón o la piquetina.
Los principales valores ambientales del Paisaxe Protexíu de la Cuenca del Esva axústase a les ribes y calces fluviales y d'igual mou asocede cola fauna. Les ribes del Esva mantienen lo que probablemente constituya la más nutrida población de llóndriga de los calces asturianos. Esti fechu da prueba de la gran bayura piscícola qu'acueyen les sos agües, principalmente de trucha y salmu, pero tamién d'anguila. El calce del Esva presenta pa toes elles la ventaya de nun disponer de preses significatives, factor fundamental nel casu de l'anguila, especie pa la que tovía nun se desenrollaron sistemes d'escala equivalentes a los utilizaos pol salmón.
L'osu, una especie en peligru d'estinción, ta presente nel conceyu.
Parroquies
thumb|260px|Mapa parroquial del conceyu de Tinéu El conceyu de Tinéu ta constituyíu por 44 parroquies:
Demografía
El conceyu de Tinéu cuenta con una población de 11 146 habitantes (INE 2009) y una densidá de 20,61 hab/km². La población distrubúise pel conceyu de forma irregular, concentrándose la so mayor parte na villa de Tinéu, capital del conceyu y en menor grau nos nucleos parroquiales.
La evolución de la población nel conceyu dende principios del sieglu XX tien dos etapes bien diferenciaes. El Conceyu a entamos del sieglu XX presentaba una cota de 23.354 habitantes, ésta se caltuvo práuticamente estable y invariable hasta la metá del sieglu, onde la cifra yera de 21.694. Hasta esta data llegaría la primer etapa.
A partir de'equí tien llugar la segunda, muncho más negativa pa la vida conceyera, con una continua perda de población, únicamente paliada na década de los 70 gracies a la reactivación y ampliación de la central llétrica de Soutu la Barca. Nesta última etapa prodúxose un reagrupamientu de la población en tornu a les llocalidaes de Tinéu, Navelgas y Soutu la Barca, produciéndose el consecuente despoblamientu de les zones del campu. En cuantes a les sos estructures demográfiques hai que dicir qu'anque se produxo un avieyamientu de la población, ésti nun foi tan acusáu como se cabría esperar, presentándose un equilibriu bastante bonu tanto n'edaes, como en sexos.
Asina, atopámonos coles 11.801 persones en tornu al añu 2006 (INE 2006), como indica la gráfica y un aumentu bultable na población a 13.578 habitantes en 2010 anque, pesia a esta sele recuperación, supón una perda de cuasi'l 50% dende principios del sieglu XX.
Economía
thumb|230px|[[Parque eólicu Picu'l Gayu (Tinéu).]] Nel conceyu de Tinéu, el sector primariu ye'l que mayor númberu d'emplegos xenera, con un 54% del total. La ganadería ye la principal actividá desendolcada dientro del sector, contabilizándose una mayoría d'esplotaciones que se dediquen al ganáu bovín, tando la so producción claramente orientada al sector lacteu, obteniéndose una cifra de lleche que xira alredor del 10% de la producción total d'Asturies, tamién ye común, anque en menor grau, la ganadería porcina y ovina orientada al autoconsumu.
El sector secundariu foi perdiendo importancia col pasu los años, representando güei al 19,71% de la población. La mayor parte de los trabayos del sector realícense nes industries estrautives y nes xeneradores de lletricidá, cuntando'l conceyu con una importante minería d'antracita y trés centrales llétriques, dos hidráuliques en Posada y Calabazos, y una térmica, en Soutu la Barca. La construcción, magar, foi l'actividá que más aumentó nos caberos años, siguiendo'l paradigma xeneral de tol país, cabe destacar el compleyu industrial de La Coriscada n'El Cruceru.
Por último tenemos un sector terciariu qu'ocupa al 26,29% de la población activa, y que s'alcuentra nún continuu procesu espansivu, concéntrase sobre too na capital del conceyu, la Villa de Tinéu, y en menor midida en Navelgas. El comerciu y los tresportes son les rames d'actividá más representatives dientro d'elli.
Arte
thumb|230px|Entrada a la ilesia qu'acueye'l [[muséu d'Arte Sacru de Tinéu.]] thumb|230px|[[Palaciu del Cabulríu.]] thumb|230px|[[Carbayón de Valentín.]] thumb|230px|La Ponte Castru. thumb|230px|[[Muséu del oru d'Asturies.]] Tinéu carauterízase por tener multitú d'elementos arquiteutónicos d'interés, amosándonos una gran diversidá d'estilos y de construcciones. D'esti mou y dientro de l'arquiteutura relixosa, tenemos na capital la ilesia parroquial de San Pedru, antiguu templu conventual de San Franciscu del que la construcción data de finales del sieglu XIII. Conserva daquella antiguos sepulcros, la portada d'accesu, l'arcu de trunfu y restos d'una torre románica.
N'Oubona podemos alcontrar los antiguos restos del monesterio y la ilesia de Santa María la Real, construyíu supuestamente por orde d'Adelgaster, fíu del rei Silo nel 780. Los únicos restos qu'entá se conserven del monesteriu, pertenecen a una reforma efeutuada nel sieglu XVIII y correspuenden na so mayor parte a l'arquería del claustru y a una parte de la planta alta. La ilesia ta estructurada en trés naves con ábsides semicirculares y portada de los pies con arcu acampanáu. Na muria del Evanxeliu hai una inscripción qu'indica qu'ellí reposen los restos de los fundadores del monesteriu.
Otra construcción de gran relieve contitúila La Ilesia parroquial de San Miguel de Bárzana. Fundáu nel 973 pol bisgüelu del conde Piniolo, fundador del monesterio de Courias. De la so construcción orixinal namás conserva una ventana n'arcu con columna en mediu na so parte oriental y dos portaes d'ingresu, una a los pies y otra na zona sur, frutu d'una posterior reforma. Interiormente ta estructurada nuna única nave. L'arcu trunfal ta sosteníu sobre cuatro columnes coronaes por estraordinarios capiteles.
De los demás templos espardíos per Tinéu nomaremos tamién los de San Esteban en Ralamiego, d'estilu románicu, y que tien gran importancia pola so antigua construcción y los componentes arquiteutónicos qu'axunta. En Tuña tenemos la ilesia parroquial que cuenta con un retablu del sieglu XVII. Asinamesmo alcontramos la capiella de la Madalena en Busturniegu, la Ilesia de los Santos Xustu y Pastor n'El Pedregal y la de Santu Tomás en La Preda.
De les edificaciones palaciegues y civiles falaremos del palaciu de la familia García de Tinéu y Maldonado, d'época medieval y que presenta una torre cilíndrica, actual casa de la cultura. Otru palaciu qu'atopamos na capital ye'l de Meras, fundáu en 1525, y que presenta dos torres y un guapu patiu interior. Na cai mayor tovía se conservrn dellos restos del antiguu hospital del Corpus Christi.
Ya saliéndonos de la capital vemos en Santianes el palaciu Queipo de Llano, construyíu ente los sieglos XVI y XVIII y que presentaba dos torreones, un patio interior y una capilla con un retablo barroco de importancia.
Catalogue des Plantes du Maroc
Catalogue des Plantes du Maroc (embrivíu Cat. Pl. Maroc) ye un llibru con ilustraciones y descripciones botániques escritu conxuntamente por Émile Jahandiez y René Charles Maire y espublizáu en Arxel en 4 volúmenes nos años 1931-1941 col nome de Catalogue des Plantes du Maroc (Spermatophytes et Ptéridophytes).
Tinéu
Arte
En Rozadiella nos encontramos col palacio de Omaña erigido por la familia Omaña en 1649, partiendo de una torre ya destruida. Presenta una fachada barroca con escudu y dos escalinates monumentales. Tamién conserva una ilesia con trés escelentes retablos y un sepulcru con estatua dedicada al fundador del edificiu.
Catalogue des Plantes du Maroc
Collaboraron na edición: Jules Aime Battandier, ; Leon Octave Ducellier Marie Louis Emberger Pio Font Quer.
Tinéu
Fiestes y celebraciones
En Tinéu toles parroquies y dellos pueblos celebren xeneralmente la so propia fiesta en branu dedicada a dalgún santu normalmente, compónense de distintos actos folclóricos, llúdicos, deportivos y gastronómicos, que faen qu'éstes tenganun allegre baturiciu.
Les fiestes patronales celébrense'l 29 de xunu, coincidiendo cola festividá de San Pedru que ye'l patrón de la Villa.
En xunetu son les fiestes del Apóstol Santiagu en Fastias, y en dellos pueblos secundarios, El Carme en Santianes y Xinestaza y el Festival de la Llana en Tuña. Y ya n'agostu las de la Virxe de la Caridá en Navelgas y las Fiesta de los pueblos d'Asturies en Navelgas.
Les fiestes grandes de Tinéu son les fiestes de San Roque (del 12 al 18 d'agostu),que foron declaraes d'interés turísticu rexonal en 1990, y xiren en gran midida en tornu al Campu de San Roque (onde'l día 15 se celebra'l día del bollu). El día 12 realízase la presentación de les peñes na plaza del ayuntamientu, realizando dempués de dicha presentación una pequeña pelegrinación a pie per parte de les mesmes, y acompañaos d'un carru puxáu por una pareya de bues que tresporta una pipa de sidra y una charanga qu'ameniza'l trayeutu hasta'l Campu de San Roque, onde se celebra una cena multitudinaria que suel durar hasta altes hores de la madrugada.
El día 15, en tornu al meudía, realízase nel Campu de San Roque'l tradicional repartu del bollu preñáu y vinu, continuando la fiesta per tol día y tola nueche amenizada con grandes orquestes.
HD 2638
HD 2638  ye una débil estrella de magnitú aparente 10, que s'atopa na constelación de Cetus. Ye una nana mariella y ye similar al nuesu Sol. Namái un pequeñu telescopiu riquir pa vela.
En 2005 el descubrimientu d'un planeta estrasolar orbitándola foi anunciáu pol Equipu de Busca de Planetes Estrasolares de Xinebra.
Tinéu
Fiestes y celebraciones
El día 16 sobre'l meudía, celébrase una misa n'honor a San Roque na capiella que da nome a dichu campu. Darréu, los romeros dispónense a prebar les sos meriendes feches coles meyores viandes, al son de les gaites y tambores. Tamién se celebra'l concursu de baille tradicional, el campeonatu de bolos de Tinéu, el campeonatu de Tiru de pistola, asina como estremaos torneos de Fútbol sala y de campu. A las dolce de la nueche, procédese a la rifa la xata.
El día 18 tien llugar el desfile de carroces, y al rodiu les 12 de la nueche la descarga de voladores, que marquen la reuta final de les fiestes, acabando coles tradicionales sopes d'ayu que se puen prebar en bares y restaurantes a partir de les 4 de la madrugada.
Turismu
El turismu nel conceyu concéntrense principalmente na villa de Tinéu y en Navelgas.
Por supuestu diversos pueblos como Tuña tamién hai daqué de turismu debío al Festival de la llana y a les sos fiestes del Carme.
Clara Delgado Valero
Clara Delgado Valero (Ballesteros de Calatrava, 1952-Madrid, 1998), formada como historiadora del arte, dedicar a l'arqueoloxía del mundu musulmán. La so actividá centróse especialmente en Toledo, onde impartió docencia, y dende onde dio una nueva visión del arte islámico de los reinos taifas d'equí p'arriba. Frutu de too ello foi la so tesis doctoral, Toledo islámicu: ciudá, arte y hestoria.
Trayeutoria
Na so trayeutoria profesional supo combinar l'actividá docente, la investigadora y la participación activa en proyeutos arqueolóxicos. Una de les sos propuestes más interesantes foi la de realizar viaxes d'estudios a Oriente Próximu, promovíos dende la Universidá Complutense de Madrid en compañía de los profesores d'Historia Antigua José María Blázquez y Jaime Alvar. Asina, pudo reivindicase la rellación artística d'España, y la ciudá de Toledo, con dalgunos d'estos países.
Reconocencies y distinciones
A la so muerte, y n'agradecimientu a toa'l so llabor investigador, se instituyeron los Premios Clara Delgado Valero nel añu 2006, nos que se reconoz de manera añal la trayeutoria de los distintos especialistes ya investigadores de la ciudá de Toledo.
Publicaciones destacaes
Clara Delgado Valero foi autora de diverses publicaciones en múltiples revistes y llibros de calter científicu. Ente elles destaquen les siguientes:
Koki Habata
Koki Habata (羽畑 公貴; ) ye un ex-futbolista xaponés.
Oena capensis
Oena capensis ye una especie d'ave columbiforme de la familia Columbidae, la única del xéneru Oena.
Distribución
Habita n'Iraq, Omán, Qatar, Emiratos Árabes Xuníos, Arabia Saudita, Yeme, Israel y Sáḥara Occidental; divagante en Marruecos.
Carauterístiques
Ye una diminuta palombu que s'alimenta nel suelu, con una cola llargo y apuntiao, similar en tamañu, forma y manera de vida al periquitu común.
Namái'l machu tien la mázcara negra de la cara y el picu claru. Dambos sexos ostenten una enllordia alar castañu-anaranxada visible en vuelu.
Vuela velozmente, con un aletéu rápido ya irregular. Vive en campos secos y abiertos, carbes y labrantíos, solitaria, en pareya o en grupos. Aliméntase nel suelu, de pequeñes granes. En rexones más grebes, mover de forma nómada y coloniza los llugares con agua y comida disponibles.
Subespecies
Conócense dos subespecies de Oena capensis:
Salvador Allende
Salvador Allende Gossens foi un médicu y políticu socialista chilenu.
Foi Presidente de Chile ente 1970 y 1973. Nun algamó a completar el so mandatu, que llegaba hasta 1976, por mor del Golpe d'Estáu del 11 de setiembre de 1973, que lu derrocó y implantó'l Réxime Militar nel país. La so muerte ocurrió demientres l'asaltu al Palaciu de la Moneda.
Familia
L'aniciu de los Allende ye vascu. Los sos antepasaos llegaron a Chile demientres el sieglu XVII. El más destacáu de la familia foi'l güelu Ramón Allende Padín, «El Rojo», radical y gran maestru de la masonería.
El so fíu, Salvador Allende Castro, foi tamién radical y masón. Trabayó como funcionariu públicu y como notariu del puertu de Valparaíso. Casó con Laura Gossens, muyer de muncha relixosidá, fía d'un inmigrante belxicanu y una dama de la ciudá de Concepción.