cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Catedral de Burgos
Claustru
Nel ángulu noroccidental de les galeríes, ente'l primer arcu de la galería norte y el primeru de la galería occidental, tópase la capiya gótica de San Jerónimo, o de Mena, construyida por Juan de Vallina, en 1545, con planta cuadrada cubierta con bóveda de crucería estrellada, a instancies del canónigu Francisco de Mena, fináu en 1553 y que'l so sepulcru renacentista, con estatua yacente y un preciosu relieve policromado que representa la Venida del Espíritu Santu, tópase adosáu al muriu derechu; preside la estancia un bon retablu manierista, atribuyíu a Diego Guillén, influyíu poles talles del retablu mayor de la catedral, y que consta de tres cuerpos y cinco calles, ocupando la cai central, coronada pola figura del Padre Eternu, el grupu escultóricu del Entierru de Cristu y les talles de San Jerónimo penitente y de Cristu atáu a la columna.
El claustru baxu, que mientres sieglos sirvió de campusantu, foi construyíu unos diez años primero que'l sobreclaustro y, a pesar de ser rebaxaos los sos suelos, ye abondo menos espodáu; foi restauráu, según munchos cuasi reinventáu, por Vicente Lampérez, ente 1899 y 1911, que siguiendo los criterios puristes” de Viollet-le-Duc, rebaxó los suelos, repunxo les tracerías nes sos arcaes, sacante nes de la galería sur que sirvía de pasaxe públicu paralelu a la cai El Palombu; tamién asitió ánxeles xunto a les pilastres y vidreres de mosaicos multicolores, realizaes por Juan B. Lázaro y Clemente J. Bolinga, nes arcaes de dambes plantes. Anguaño esta plata baxo alluga un centru d'interpretación de la construcción de la catedral y, nes sos galeríes y na capiya-cripta de San Pedro, que se considera perteneció a la sumida catedral románica y a la que s'apuerta dende la galería norte, espónense restos arqueolóxicos y escultóricos pertenecientes a dicha catedral románica, o refugaos nes socesives restauraciones de la gótica, maquetes de la catedral románica y paneles informativos sobre los procesos de construcción y restauración de la catedral gótica.
Capiya de Santa Tecla
thumb|Capiya de Santa Tecla.
Asitiada xunto a los pies de la catedral, ye la primera de les adosaes a la nave del Evanxeliu o septentrional (llau esquierdu) y trátase tamién de la más espaciosa del conxuntu de capiyes, yá que ocupa cuatro tramos de planta. El so advocación completa ye de Santa Tecla y Santiago. Realizada na tercer década del sieglu según proyeutu d'Andrés Collada y Francisco de Basteguieta, toa ella acuéyese al estilu barrocu. Nel so interior destaquen el abovedamiento, a base de yeserías policromadas, y el monumental retablu mayor, d'estilu churrigueresco y que'l so cuerpu principal contién escenes del martiriu de la santa oxetu de advocación. Nesta capiya celébrase cultu regular, compartiendo programa d'oficios cola Capiya Mayor.
Capiya de Santa Ana o de la Concepción
thumb|Capiya de Santa Ana.
Se emplaza ente la Capiya de Santa Tecla y el brazu septentrional del transepto, ocupando dos tramos en paralelu a la nave del Evanxeliu. Construyida ente 1477 y 1488 nel estilu tardogótico propiu de la dómina por Juan de Colonia y el so fíu Simón, atesora obres de gran valor artísticu: l'estraordinariu retablu mayor, dedicáu a la tema iconográfico del Árbol de Jessé y la xenealoxía de la Virxe, y que'l so elementu principal ye l'abrazu de San Joaquín y Santa Ana, realizáu col so característicu virtuosismu pol hispanu-flamencu Gil de Siloé ente 1486 y 1492; el sepulcru del obispu Luis d'Acuña, llabráu n'alabastru y n'estilu renacentista pol fíu del anterior, Diego de Siloé, en 1519; el sepulcru del arcedianu Fernando Díaz de Fuentepelayo, góticu flamíxeru y atribuyíu a Gil de Siloé; y el retablu de Santa Ana, renacentista-platerescu. L'espaciu ta cubiertu con bóvedes estrellaes ya ingrésase nel mesmu por una rexa gótica de Luis de Paredes.
Capiya de San Nicolás
right|upright|thumb|Retablu románicu de la capiya de San Nicolás. Nel muriu oriental del primer tramu del brazu norte del transepto, sol correspondiente arcu del triforio, ábrese l'arcu d'accesu a la pequeña capiya gótica de San Nicolás, paralela al primer tramu del brazu norte de la girola y que ye la más antigua de la catedral, pos foi fundada nel primer terciu del sieglu por Pedro Díaz de Villahoz, capiscol de la catedral fináu en 1230; cubrir con bóveda de crucería simple, octopartita; allumar con dos allargaes ventanes ojivales, ensin mainel nin tracería; ta influyida na so arquiteutura pol tardorrománico cisterciense, recordando a la de les capiyes absidales del templu del monesteriu de Santa María la Real de Les Fuelgues, y contién el sepulcru góticu del fundador y un pequeñu retablu románicu, del sieglu, que foi traíu, na década de los venti del sieglu , del expriorato benedictín de Santa María de Mave (Palencia). Esti retablu, talláu en madera y policromado, ta formáu por dos pieces; la inferior, que se cree realizada ente 1235 y 1260, ye rectangular y que pudo sirvir de frontal, presentando un recuadru central que contién un mandorla a la que tuvo adosáu un Pantocrátor, güei desapaecíu, y que ta arrodiada del Tetramorfos, del que falta'l lleón de San Marcos, y dos recuadros llaterales nos que, so dos series superpuestes de seis arquerías, trés a cada llau, hai un Apostoláu, del que falten cuatro de los Apóstoles y nel que solamente son identificables San Pedro y San Juan; sobre cada serie d'arcos hai decoración de castilletes y, nel marcu, decoración de rosetas y una bordura de gordón que, teniendo en cuenta amás otres diferencies observables ente los dos pieces del retablu, fai suponer que dambes yeren independientes. La pieza cimera, que se supón realizada ente 1280 y 1300, tien forma pentagonal y ta entamada en tres cuerpos, estremaos en dos calles los dos inferiores por un arcu trilobulado que sirvió de marcu a la imaxe románica de la Virxe qu'entá se caltién nel templu de Santa María de Mave; nos dos calles del cuerpu inferior, acovecíes n'arcos trilobulados, trés en cada cai, topábense, a la izquierda, les figures de los trés Reyes Magos, de les que solamente se caltién una arrodillada y, a la derecha, les de San José, l'ánxel de l'Anunciación y la Virxe, de les que solamente se caltién la del ánxel; nel cuerpu entemediu, tamién so arcos trilobulados pero n'espacios apaisaos, apaecíen les escenes de la Visitación, la Nacencia, la Fuxida a Exiptu y otra non identificable, de les que solamente se caltién la escena de la Nacencia, cola Virxe na cama y el Neñu sobre ella, tal como apaez tallada en dellos capiteles tardorrománicos, como nel conocíu capitel de San Juan d'Ortega; el cuerpu cimeru constituyir trés enmarcaciones vacíes, triangulares los dos llateral y pentagonal la central. Dambes pieces solamente caltienen dalgún restu de la so policromía.
Capiya de la Natividá
thumb|upright|Retablu de la Capiya de la Natividá. La capiya actual ye del sieglu y llevántase nel espaciu qu'ocupaben dos vieyes capiyes gótiques del, que fueron unificaes so una única bóveda renacentista de planta oval construyida polos arquiteutos Domingu de Bérriz y Martín de la Faya. Esta nueva capiya foi fundada como capiya funeraria por Ana d'Espinosa, vilba de Pedro González de Salamanca, quien s'arriqueciera nel Perú. Ye obra de Martín de la Faya y de Domingo de Bérriz. Realizar ente 1580 y 1585. Consta d'un gran arcu en piedra con abondosa decoración escultórica qu'enmarca la obra en madera, que sigue'l mesmu estilu romanista de los hermanos de la Faya nel retablu principal de la catedral, llabráu unos años antes. Foi policromado pol dorador Juan de Cea. La sillería de la capiya foi llabrada igualmente por Martín de la Faya. Ye d'estilu renacentista y de gran calidá.
Capiya de l'Anunciación
La capiya de l'Anunciación, o de San Antonio Abá, de planta exagonal, ye una de les primitives capiyes del sieglu, ta yá documentada en tiempos del obispu García Gudiel (1276-1280), cubrir con bóveda de crucería simple de seis nervios, sirvió d'enterramientu a dellos miembros del capítulu y a dalgún obispu y, na primer metá del sieglu , foi vencida al canónigu Juan Martínez de San Quirce quien, en 1541, encargó'l retablu manierista que güei la preside y que foi realizáu pol escultor Juan de Lizarazu y pol pintor y dorador Lázaro de Azcoitia.
Foi terminada la so restauración nel añu 2012.
Capiya de San Gregorio
Llamada de San Juan hasta finales del sieglu, tien planta de pentágonu esnacháu y ye la postrera de la vuelta septentrional de la girola, pareya a la Capiya del Condestable. Contién un retablu barrocu de tres cuerpos y trés calles consagráu a la Virxe, según un llenzu, el Martiriu de San Pedro, atribuyíu a Mateo Cerezo, quien s'inspiraría nun orixinal de Guido Reni. Sicasí, los oxetos de más valor son dos sepulcros góticos del sieglu pertenecientes a los obispos D. Gonzalo de Hinojosa (muertu en 1327) y D. Lope de Fontecha (1351), quien son representaos con bultos yacentes en arcosolio. Estes tumbes eclesiástiques amuesen una rica iconografía bien informativa sobre'l costumes y los ritos funerarios de la dómina. Anguaño (2008) esta capiya ta cerrada a les visites por llabores de rehabilitación.
thumb|upright|Moblame y yeserías rococó de la Sacristía Mayor.
Sacristía Mayor
Encajonada ente'l llau meridional de la girola, la Capiya de San Juan Bautista y Santiago, la galería septentrional del claustru baxu y la Capiya de San Enrique atopa la Sacristía Mayor de la Catedral, a la que s'ingresa por un antepar o antesacristía dende la nave. Trátase d'un espaciu cuasi circular construyíu ente 1762 y 1765 n'estilu barrocu rococó siguiendo planos del jerónimo Frai Antonio de San José Pontones. L'arquiteutura con cúpula elíptica de seis gajos y llinterna según la abigarrada decoración con yeserías, dedicaes a la tema de la Coronación de la Virxe como Reina del Cielu, deber al maestru carmelita frai José de San Juan de la Cruz. La policromía ye posterior, de 1870. El campanudu moblame, integráu por cajonería, retablos ensin dorar, talles y cuadros, constitúi igualmente un esponente del barrocu final del sieglu. Rococó polos cuatro costaos, esta sacristía foi oxetu de dures crítiques pol académicu neoclásicu Antonio Ponz. Amás esti moblame ta afatáu con pequeñes pintures de Luca Giordano.
Capiya de San Enrique
De siguío de la puerta del claustru, tópase l'accesu a la capiya de San Enrique, o del Ecce Homo, adosada y paralela a los dos primeros tramos del brazu sur de la girola y que ye la resultancia d'una reforma realizada polos maestros Juan de la Sierra Bocerraiz y Bernabé de Hazas, en 1674, a instancies del arzobispu Enrique Peralta y Cárdenas, y que convirtió nuna sola capiya les antigües capiyes de Santu Tomás de Canterbury, o del Ecce Homo, y de la Madalena y San Andrés. La estancia cubrir con dos cúpules semiesfériques y contién, nel testeru, un retablu barrocu cola talla de San Enrique emperador xermánicu del sieglu, santu patronu del preláu mecenes, y presidíu por una formosa talla del Ecce Homo, obra anónima realizada n'Amberes hacia 1500; esta imaxe yá se topaba na capiya antes de la reforma y yera bien venerada polos burgaleses, sobremanera en tiempos de grandes calamidaes. Tamién se topen nesta capiya otru retablu barrocu, conteniendo les talles de San Andrés y Santa María Madalena; el sepulcru del arzobispu Enrique Peralta, con estatua orante de bronce; los sepulcros de los canónigos Juan García de Medina de Pomar, de mediaos del sieglu, y Juan Fernández de Abaunza, de mediaos del ; dos lápida funeraries, correspondientes a dos talos obispos d'Oca, y un órganu positivu” exentu, del sieglu.
thumb|upright|Sepulcros góticos baxu arcosolio na Capiya de la Visitación.
Capiya de la Visitación
Frente a la puerta del claustru altu, nel muriu occidental del brazu del cruceru abre l'arcu d'accesu a la capiya de la Visitación, cerráu con rexa gótica de finales del sieglu. La capiya de dos tramos, cubiertu'l primeru con bóveda de crucería estrellada de cuatro puntes, foi realizada, ente 1440 y 1442, por Juan de Colonia, por encargu del obispu Alonso de Cartaxena, fíu del so predecesor Pablo de Santa María. El sepulcru góticu del obispu topar nel centru de la estancia, con túmulu de piedra, realizáu probablemente por Juan de Colonia, y estatua yacente d'alabastru, tallada probablemente por Gil de Siloé con primorosa ornamentación del góticu floríu que se manifiesta claramente nes vestidures y que recuerda la de les tumbes del rei Xuan II y de la so esposa na cartuxa de Miraflores. Nel suelu, xunto a la verja d'accesu ta soterráu l'humanista conquense Juan Maldonado, capellán d'esta catedral fináu en 1554; tamién nel suelu tán soterraos l'arquiteutu alemán Juan de Colonia, fináu en 1481, y la so esposa María Fernández; nos murios llaterales hai arcosolios góticos, colos sepulcros de familiares del preláu, y cuelguen dellos llenzos, ente ellos, unu de Carlos Luis Ribera, de 1890, que representa a los Reis Católicos ante Granada, antes de la conquista, y nel que los personaxes manifiesten una gran espresividá que ye visible tamién nes sos manes; preside'l testeru un bon retablu barrocu clasicista que, en 1653, sustituyó a otru góticu y que contién pintures inspiraes na renacencia italiano y referir a San Xuan Evanxelista y a la vida de la Virxe, ocupando la cai central, una que representa la Visitación y otra na qu'apaecen la Virxe y el Neñu.
thumb|upright|Retablu rococó de la Capiya de San Juan de Sahagún.
Capiya de San Juan de Sahagún
Allegante al brazu meridional del transepto y d'amenorgaes proporciones, recibe esti nome dende 1765, cuando se dedicó al santu agustino que fuera canónigu de la catedral burgalesa. Enantes, l'espaciu recibió les denominaciones de Capiya Santa Catalina y Capiya de los Rojas, n'alcordanza de la familia fundadora, que los sos escudos decoren los dos bóvedes de la cubierta, una de crucería senciella y la otra de crucería compuesta con terceletes. El retablu, d'estilu rococó y doráu, foi realizáu en 1765 por Fernando González de Lara siguiendo traces de José Cortés. Na parte central del mesmu asitióse la imaxe del santu titular de la capiya, obra de Juan Pascual de Mena (1770), y nel áticu, el relieve de la Visión de San Pedro en Jaffa, de Manuel Romero Puelles. Mientres enforma tiempu esta capiya allugó un confesonario neogóticu que foi utilizáu pol canónigu penitenciariu pa les confesiones a los fieles. Dende equí parte tamién una estrecha escalera de cascoxu que xube hasta'l triforio.
Capiya de les Reliquies
Tien el so accesu pola Capiya de San Juan de Sahagún y ocupa el quintu tramu de plata nel llau de la Epístola. Foi diseñada pol arquiteutu carmelita frai José de San Juan de la Cruz y construyida ente 1761 y 1763 por Fernando González de Lara n'estilu rococó, con yeserías de San Juan de Sahagún, San Telmo, Santuyano, San Indalecio, Virtúes y Alegoríes. Los trés retablos-relicarios del so interior, diseñaos tamién por frai José, alluguen, en bustos, arquetes y teques, la coleición de reliquies de la catedral, correspondientes a santos y santes anteriores al sieglu , y sustitúin al vieyu armariu-relicariu pintáu por Alonso de Sedano y el Maestru de los Balbases, qu'anguaño s'esibe nel Muséu Catedraliciu. Esta pequeña pero abigarrada capiya contuvo tamién dos belles talles gótiques, la Virxe de la Oca, del sieglu, y la Virxe del Milagru, del sieglu , güei espuestes ambes na capiya-muséu claustral de Santa Catalina.
thumb|upright|Bóveda estrellada de la Capiya de la Presentación.
Capiya de la Presentación
thumb|left|250px|La Sagrada Familia, gran pintura sobre tabla de Sebastiano del Piombo. La Capiya de la Presentación y la Consolación, tamién llamada de San José, foi edificada ente 1519 y 1524 a iniciativa del canónigu Gonzalo Díaz de Lerma por que lu sirviera de capiya funeraria. L'arquiteutura, d'estilu tardogótico, deber a Juan de Matienzo, quien s'inspiró na Capiya del Condestable pa llevantar una planta central con bóveda estrellada calada. Cuenta con dellos sepulcros góticu-renacentistes, ente los que destaca, exentu, el del fundador, Gonzálo de Lerma, que'l so bultu aciagu foi esculpíu por Felipe Bigarny con gran realismu. Destaca nel retablu principal d'estilu neoclásicu'l cuadru de la Sagrada Familia de Sebastiano del Piombo, traíu d'Italia por el mesmu canónigu, obra pictórica de gran valor. Una rexa renacentista de Cristóbal d'Andín dixebra l'espaciu de la nave.
Capiya del Santísimu Cristu de Burgos
Con forma de llarga cruz llatina y primer de les adosaes a la nave de la Epístola, ocupa una de les pandes del primitivu claustru, del que caltién arquerías gótiques. L'interior del accesu contién una portada gótica de la segunda metá del sieglu, en que'l so tímpanu figura una escultura sedente de la Virxe col Neñu. thumb|upright|El Santísimu Cristu de Burgos.
Na cabecera esíbese la imaxe del Santísimu Cristu de Burgos, qu'hasta la Desamortización de 1835 foi propiedá del Real Monesteriu de San Agustín, asitiáu extramuros de la ciudá. Trátase d'una imaxe milagrera, bien venerada dende antiguu, una y bones los mercaderes burgaleses fundaron capiyes so la so advocación en Bruxes y Amberes, y los agustinos estendieron la so devoción por toa España y Hispanoamérica: práuticamente nun había catedral que nun tuviera una capiya consagrada a él, y el so cultu multiplicar con grabaos y llámines, popularizándose la so patética iconografía de llargues melenes, cuerpu ensangrecíu y, sobremanera, unos faldones que lu cubrir cuasi por entero les piernes. Un rellatu llexendariu informa del so afayu, llexando nel océanu y metíu nuna arca, por un mercader burgalés.
La imaxe data del sieglu y ye de gran realismu, al tar articuláu, cuntar con melota y barba humanes, y tar el cuerpu de madera forráu de piel de vacunu qu'asemeya la humana. Numberosos viaxeros, historiadores y escritores describieron esti Cristu y reflexaron la enorme devoción y emoción qu'amenaba, ente otros Andrea Navagero, Santa Teresa de Jesús, Agustín Moreto, Enrique Flórez, Jean-Paul Sartre o Rafael Alberti. Esti Crucificáu tuvo de ser realizáu en Flandes o nel norte d'Alemaña, y guarda una gran paecencia estilística con otru Cristu famosu, esti yacente, el Santísimu Cristu del Monesteriu de les Clares de Palencia.
El retablu actual, d'estilu neogóticu, foi diseñáu por Vicente Lampérez. Na capiya caltiénense tamién numberosos sepulcros, dellos procedentes del vieyu claustru del sieglu y otros modernos, del, como'l del canónigu Barrantes, obra coles mesmes de Lampérez. A un llau del presbiteriu amuésase una escultura pedresa de la Virxe col Neñu fechable nel sieglu. Esta capiya devocional, como la de Santa Tecla que s'asitia xusto en frente, nel llau del Evanxeliu, nel so casu consagrada al oficiu regular, ta dixebrada del circuitu turísticu de la Catedral y permanez abierta de continuu a los fieles, qu'apuerten a orar nella pola portada occidental de Santa María.
Capiyes claustrales y Muséu Catedraliciu
Nel ángulu noroccidental de les galeríes del claustru altu, ente'l primer arcu de la galería norte y el primeru de la galería occidental, tópase la capiya gótica de San Jerónimo, o de Mena, construyida por Juan de Vallina, en 1545, con planta cuadrada cubierta con bóveda de crucería estrellada, a instancies del canónigu Francisco de Mena, fináu en 1553 y que'l so sepulcru renacentista, con estatua yacente y un preciosu relieve policromado que representa la Venida del Espíritu Santu, tópase adosáu al muriu derechu; preside la estancia un bon retablu manierista, atribuyíu a Diego Guillén, influyíu poles talles del retablu mayor de la catedral, y que consta de tres cuerpos y cinco calles, ocupando la cai central, coronada pola figura del Padre Eternu, el grupu escultóricu del Entierru de Cristu y les talles de San Jerónimo penitente y de Cristu atáu a la columna.
Capiya del Corpus Christi
thumb|El Arca del Cid, na Capiya del Corpus Christi. Na zona sur de la galería oriental del claustru alto ábrese la portada de la capiya del Corpus Christi, portada gótica d'arcu ojival que'l so tímpanu ta decoráu con un relieve nel qu'apaez una Deesis, un Cristu Xuez arrodiáu de cuatro ángel portando los símbolos de la Pasión y acompañáu de la Virxe y San Juan, ente que nel dintel apaecen los mecenes de la capiya, el noble Juan Estébanez Castellanos y la so esposa, arrodillados a unu y otru llau del so escudu. La capiya foi construyida hacia 1373, cubrir con dos tramos de bóvedes de crucería simple, octopartitas, y contién el sepulcru d'un fíu del fundador, Garcí Fernéndez de Castellanos, fináu en 1375 y que la so estatua yacente sobresal escasamente del pavimentu; la escalera d'accesu al Archivu, adosada al muro sur y realizada por Martín de la Faya en 1596; los sepulcros de Garcí Fernández Manrique, primer conde de Castañeda (Cantabria), fináu en 1439, y de la so esposa Aldonza Téllez de la Vega, en dos talos arcosolios, so la citada escalera; el sepulcru de Miguel Esteban de Güertu, fináu en 1283, y de la so esposa Ucenda, finada en 1296, asitiáu al altor del descansu de la citada escalera, so un arcosolio conopial angrelado; el llamáu Arca del Cid, arcón medieval que según la tradición foi emplegáu pol héroe castellanu pa engañar a los xudíos de Burgos, pero que tuvo destináu a guardar los documentos del cabildru y que cuelga nel muriu esquierdu de la estancia ente dos escudos de Castiella, y finalmente, dos grandes cantorales del sieglu y delles pintures y talles posteriores.
Archivu catedraliciu
L'Archivu ta asitiáu sobre la capiya del Corpus Christi y sobre l'allegante sala capitular moderna. Curia una perimportante documentación que toma dende'l sieglu al  y na que destaquen el documentu fundacional de l'abadía y del Infantado de Covarrubias, del 978; un privilexu de Sancho II de Castiella, de 1068, pol que se restaura la diócesis d'Oca; la carta d'arres del Cid, de 1074; un privilexu d'Alfonsu VI, de 1075, pol que se tresllada a Burgos la sede de la diócesis d'Oca; un documentu del concilio de Husillos, de 1088, qu'afita les llendes de les diócesis de Burgos y de Burgo de Osma; una bulda del papa Urbanu II, de 1095, confirmando'l treslláu a Burgos de la sede d'Oca; un privilexu d'Alfonsu VIII, de 1162, regulando les xeres de la vendimia, y un privilexu de Fernandu III, de 1221, compensando al obispu Mauricio pol so viaxe a Alemaña p'alcordar la boda del monarca con Beatriz de Suavia. Tamién curia l'Archivu pervalibles códices, como la Biblia de Cardeña (hacia 910-914), el Homiliario de Paulo Diáconu y les Colletiones del abá Smaragdo (sieglu ), el Moralis Tractatus de Guillermo de Perault (sieglu ), la Biblia Miniada (finales del sieglu -principios del, con notes marxinales atribuyíes a Pablo de Santa María) y la Regla de La nuesa Señora de la Creación (1494). Igualmente, l'archivu curia más d'una docena d'incunables, una Biblia Políglota de Alcalá (hacia 1514-1517), delles ediciones príncipe y 253 ediciones del Quixote.
Sala Capitular
Nel muriu sur de la capiya del Corpus Christi, so la escalera del Archivu, ábrese la puerta d'accesu a la sala capitular, enantes biblioteca del cabildru; foi construyida por Martín de la Faya en 1596, y cúbrese con un artesonado de tracería arabesca, con florones doraos colgantes, arrodiáu por un frisu de yesería pintada nel que se desenvuelven testos bíblicos; contién delles maquetes de la catedral gótica y de los sos murios cuelguen pervalibles y preciosos trípticos como'l de la Adoración de los Magos, d'hacia 1495 y pintáu por Diego de la Cruz, que representa la Epifanía, nel centru, y a la Virxe y a un caballeru, nos llaterales; el de la Virxe col Neñu del Bellu País, obra d'un pintor conocíu como'l Maestru de la xamasca bordada”, tamién de finales del sieglu ; el de la Crucifixón”, d'hacia 1512, atribuyíu a Goswijn van del Weiden; el del “Descendimiento”, de 1525, pintáu por Jan de Beer, coles escenes del Calvariu, la Deposición y la Resurrección, y el de la Virxe col Neñu de Pereda”, d'hacia 1535, pintáu pol llamáu ”Maestru de la lleenda de la Madalena”.
Capiya de Santa Catalina
Tornando a la galería oriental del claustru tópase de siguío la capiya de Santa Catalina, llevantada en 1316 pol obispu Gonzalo de Hinojosa y que foi sala capitular hasta 1586; la so portada ojival tien nel so tímpanu un relieve policromado que representa'l Descendimiento y, nel dintel y les jambas, decoración de castiellos y lleones; cubrir con bóveda estrellada d'ocho puntes que los sos nervios parten de pilastres fasciculados remataos en encapitelados policromados nos que se representen escenes de caza y cortesanes; el pavimentu y la cajonería son yá obra barroca, del primer terciu del sieglu y del monxu benedictín fray Pedro Martínez, a instancies del arzobispu Manuel de Navarrete; los murios tán cuasi dafechu cubiertos coles semeyes de los obispos y arzobispos de Burgos, dende la dómina na que la sede tuvo n'Oca hasta los nuesos díes, siendo la mayor parte d'estes semeyes inventaes”, hasta 112, obra del vizcaín Nicolás Antonio de la Corte, pintaos ente 1712 y 1714 por encargu del obispu Navarrete y pa sustituyir con ellos una serie anterior na que collaboraren Diego de Leiva y Mateo Cerezo el Viejo. Dalgunos de les semeyes posteriores a eses feches son tamién obra de pintores de ciertu prestíu, Carlos Luis Ribera; esponer nesta capiya delles talles de valor, como la gótica de la Virxe d'Oca, que nel sieglu sustituyó a la imaxe titular de la primitiva diócesis, y dalgunos de los documentos y códices más pervalibles del Archivu, como'l documentu fundacional del Infantado de Covarrubias, la carta d'arres del Cid y la Biblia de Cardeña.
Capiya de San Juan Bautista y Santiago. L'ayalga
thumb|upright|Capiya de San Juan Bautista y Santiago. A la fin de la galería del claustru topa l'accesu a la más amplia de les capiyes claustrales y una de les más amplies de la catedral, resultáu de la incorporación llevada a cabu por Juan de Vallina, nel primer terciu del sieglu, de la capiya claustral de San Juan Bautista, obra del sieglu cubierta con una bóveda de crucería estrellada de cuatro puntes, a la capiya absidal de Santiago, citada yá nel sieglu  y fondamente reformada por Juan de Vallina que la cubrió con bóvedes de complexa crucería estrellada de bellos nervios y elegantes claves decoraes.
Numismática
En 2012, la Fábrica Nacional de Moneda y Timbre acuñó una moneda de dos euros en que'l so aviesu poder ver la fachada principal y el cimborrio de la catedral. Poner en circulación 100.000 unidaes.
Lliteratura
La catedral de Burgos apaez como escenariu protagonista de delles obres de ficción, como "El númberu de Dios" de José Luis Corrolada (sobre los planos secretos de los canteros que construyeron la catedral nel sieglu ), "Los estragales del templu" de Francisco Javier Tabares (sobre'l Obispu Don Mauricio, promotor del templu), "Molición nel Paraísu" d'Óscar Esquivias (protagonizada pol Arcediano de Villegas) o "La estranxera" d'Astrid Nilsen (Click Ediciones), sobre l'apasionante hestoria d'una misteriosa moza estranxera que confiesa los sos secretos a un sacerdote de la catedral burgalesa, quien se ve obligáu a enfrentase al so propiu ya incómodu pasáu. Tamién apaez la catedral de Burgos n'obres de Benito Pérez Galdós, Victor Hugo, Alexandre Dumas, Bécquer, García Lorca, Toti Martínez de Lezea ("El xardín de la Oca"), María José Luis ("L'enigma del Cid"), Roberto Llorente ("La piscina de Bethesda"), José Enrique Gil-Delgado ("Y pasó en tiempos del Cid, de José Enrique Gil-Delgado") y Joaquín García Andrés ("¿Quién mató al gobernador?)"
Alfonso Mateo-Sagasta recreó na novela "El reinu de los homes ensin amor" la bodes ente Felipe IV d'España y Isabel de Borbón y les de Lluis XIII de Francia con Ana d'Austria, que se celebraron simultáneamente na catedral.
Krystyna Kuperberg
Krystyna Kuperberg (nacida Krystyna M. Trybulec, 17 de xunetu 1944) ye una matemática polaca-d'Estaos Xuníos, quien anguaño trabaya como profesora de matemática na Universidá de Auburn y ye ex profesora d'Alumnos de matemática ellí.
Los sos padres, Jan W. y Barbara H. Trybulec, yeren farmacéuticos y teníen una farmacia en Tarnów. El so hermanu mayor ye Andrzej Trybulec (Andrzej Trybulec). El so home Włodzimierz Kuperberg y el so fíu Greg Kuperberg son tamién matemáticos, mientres la so hermana Anna Kuperberg ye fotógrafa.
Dempués d'asistir a la escuela media en Gdańsk, entró na Universidá de Varsovia en 1962, onde estudió matemática. El so primer cursu de matemática foi impartíu por Andrzej Mostowski; dempués asistió a clases de topoloxía de Karol Borsuk y sintióse estelada per esa área.
Dempués de llograr el so títulu de grau, Kuperberg empezó los estudios de posgráu en Varsovia baxu Borsuk, pero detúvose dempués de ganar un grau de maestría. Dexó Polonia en 1969 cola so familia pa vivir en Suecia, y depués camudáronse a los Estaos Xuníos en 1972. Asina terminó'l so doctoráu en Filadelfia. En 1974, llogró'l so Ph.D. pola Universidá de Rice, so la supervisión de William Jaco. Nel mesmu añu, tantu ella como'l so maríu fueron nomaos na Facultá de Ciencies de la Universidá de Auburn.
En 1987 resolvió un problema de Bronisław Knaster alrodiu de la bihomogeneidad de topoloxía continua. Na década de 1980 interesar por puntos fixos y aspeutos topolóxicos del sistema dinámicu. En 1989, Kuperberg y Coke Reed resolvieron un problema plantegáu por Stan Ulam nel Llibru escocés. La solución a esi problema llevó al so bien conocida obra de 1993 na que construyó un contraejemplo nidiu a la conxetura de Seifert. Dende entós siguió trabayando en sistemes dinámicos.
Les sos conferencies principales inclúin una Conferencia Plenaria de la Sociedá Matemática Americana (AMS) en marzu de 1995, una Conferencia Plenaria de l'Asociación Matemática d'América (MAA) en xineru de 1996 y un Congresu Internacional de Matemáticos (ICM) convidada a conferenciar en 1998.
Gallardones
En 1995, Kuperberg recibió'l Premiu Alfred Jurzykowski de la Fundación Kościuszko.
Membresías
En 2012, de l'American Mathematical Society.
Centru Dubái
thumb|400px|Centru Dubái de nueche. El Centru Dubái (n'árabe: وسط المدينة, n'inglés: Downtown Dubai, enantes conocíu como Downtown Burj Khalifa y Downtown Burj Dubai) ye un barriu na ciudá emiratín de Dubái. El complexu ta conformáu por diversu edificios y un llagu artificial. Inclúi la edificación más alta enxamás construyida, el Burj Khalifa, y el centru comercial más grande del mundu, el Dubai Mall.
Parcé
Parcé ye una comuña francesa del departamentu d'Ille y Vilaine, na rexón de Bretaña. Llenda con.
Centru Dubái
Carauterístiques
El proyeutu consta d'edificios luxosos y modernos, ente los que s'atopen The Address y The Address Dubai Mall, cases tipu "Villa" y "Townhouse", un llagu na parte central del terrén d'alredor de 12 hectárees, el Dubai Mall, que ye'l mayor centru comercial en tol mundu, y el rascacielos Burj Khalifa, l'edificiu más altu del mundu.
Parcé
Tien una población de y una superficie de  km².
Centru Dubái
Propiedaes
thumb|300px|Vista del Centru Dubái dende'l [[Burj Khalifa.]] Esta ye una llista de les distintes propiedaes que pueden atopase nel Centru Dubái:
Abigail Hargrove
Abigail Hargrove ye una actriz conocida principalmente pol so rol na película dirixida por Marc Forster, World War Z.
Seleición de fútbol de Bielorrusia
Col nome de seleición de fútbol de Bielorrusia podemos referinos a:
Pancé
Pancé ye una comuña francesa del departamentu d'Ille y Vilaine, na rexón de Bretaña. Llenda con.
Grecia Central
Tien una estensión de 15.549 km² y una población de 605 329 habitantes nel añu 2001.
La rexón ye una de les más montascoses de Grecia. El clima de Grecia central ye de tipu mediterraneu al este, na mariña y secu nel interior.
Entiende les unidaes perifériques de Beocia, Eubea, Euritania, Fócide y Ftiótide.
Motociclismu de velocidá
200px|thumb|Superbikes, una categoría motociclismu de velocidá. 200px|thumb|MotoGP, Gran Premiu de Motociclismu.
El motociclismu de velocidá ye una modalidá deportiva del motociclismu apostada en circuito de carreres, pistes o rutes pavimentadas, que'l so oxetivu sueli ser el percorrer una determinada distancia nel menor tiempu posible, o la mayor distancia nuna cantidá de tiempu específica, anque pueden haber otres modalidaes. La distancia mínima a percorrer suel ser 401 m, pal casu d'arrancones, y a partir d'ellí a distancies mayores, polo que de normal pa competencies más llargues utilícense circuitos con una o más vueltes pa completar la prueba de que se trate.
Carauterístiques de motocicletes de velocidá
Les motocicletes que s'usen dependen de les regles que cada carrera dexe. Polo que pueden ser prototipos, ye dicir desenvueltes específicamente pa competición, o derivaes de modelos de serie (polo xeneral motocicletes deportives) con cambeos p'aumentar les prestaciones. Les motocicletes tienen de presentar una serie de carauterístiques como son la estabilidá, l'alta velocidá (tantu en recta como en pasu per curva), alta aceleración, gran frenada, fácil maniobrabilidad, baxa resistencia al aire y baxu pesu.
Carauterístiques de les carreres de velocidá
Les carreres d'esta modalidá de normal consten d'unu o dos díes d'entrenamientos formaos por delles sesiones (llibres y oficiales) nes que los pilotos intenten dar una vuelta al circuitu lo más rápido posible, que va determinar la so posición na parrilla de salida de la carrera puramente dicha.
Tres la vuelta de calentamientu, fórmase la parrilla de salida, y la carrera empieza cuando s'apaga'l semáforu coloráu. Los pilotos tienen de xirar un númberu determináu de vueltes al circuitu, o bien xirar la mayor cantidá de vueltes nun tiempu determináu. La carrera remata cola tradicional bandera a cuadros.
Dientro d'un mesmu eventu pueden haber distintes carreres dependiendo del tipu de motocicleta y de les sos cilindraes, y en dalgunos d'ellos apuéstense delles mangues pa cada categoría.
Historia
Ente otres carreres de motociclismu internacionales de velocidá destaca la carrera de mayor tradición, yá que s'apuesta en Gran Bretaña, na Islla de Man, dende 1907. Esta carrera efectúase cada añu nun circuitu rutero, siendo conocida como'l TT Islla de Man. Nesta carrera destacaron pilotos como Joey Dunlop, Steve Hislop, David Jefferies, Giacomo Agostini y John McGuiness ente otros.
Campeonatu Mundial de motociclismu de Velocidá
El campeonatu de velocidá de pista, non rutero, más reconocíu y rápida de l'actualidá ye'l Mundial de Motociclismu de Velocidá, que la so primer carrera foi en 1949. Les categoríes nes que s'estremó dependíen de la cilindrada de los sos motores: 125, 250, 350 y 500 cc. Darréu añediéronse les categoríes de 50 cc, depués sustituyida pola de 80 cc. Esa división y la de 350 cc esaniciar en 1989 y 1982 respeutivamente. En 2002, la clase de 500 cc foi sustituyida pola MotoGP, na que s'utilicen motores de cuatro tiempos (primeramente de 990 cc, y dende 2007 hasta 800 cc). En 2010, la división de 250 cc tuvo una reforma similar al tresformase en moto2, como motores de cuatro tiempos y una cilindrada de 600 cc.
Na historia d'esi mundial hubo munchos grandes pilotos, como Mike Hailwood, Giacomo Agostini, Ángel Nieto, Santiago Herrero, Carlo Ubbiali, Barry Sheene, etc. Mientres los años ochenta esti campeonatu vivió la so dómina más gloriosa na categoría reina (500 cc) con pilotos como Wayne Rainey, Kenny Roberts, Wayne Gardner, Kevin Schwantz, Eddie Lawson, Randy Mamola, Freddie Spencer y Mick Doohan. Na actualidá los pilotos más destacaos son Loris Capirossi, Valentino Rossi, Casey Stoner y los españoles Jorge Lorenzo, Dani Pedrosa y Marc Márquez.
Otros campeonatos internacionales
El Campeonatu Mundial de Superbikes (WSBK) apostar dende 1988 con motocicletes de serie de gran cilindrada: ente 850 y 1.200 cc pa 2 cilindros, y de 750 a 1.000 cc con 4 cilindros. Dellos pilotos que trunfaron nesti certame son Fred Merkel, Doug Polen, Carl Fogarty, Troy Bayliss, James Toseland. A diferencia del Mundial de Motociclismu de Velocidá, les carreres del Mundial de Superbikes celebrar a dos mangues. Otres categoríes que suelen apostase como teloneras de les Superbikes son les Supersport y les Superstock, tamién d'alta cilindrada.
Amás de les categoríes de motociclismu de velocidá citaes, otra con menor espardimientu son los sidecar, qu'empezaron apostándose xunto col Mundial de Motociclismu de Velocidá y más tarde facer col Mundial de Superbikes. Tamién s'apuesten otres carreres de motociclismu de velocidá, como los campeonatos nacional y rexonal de velocidá, copes de promoción y tamién carreres de resistencia.
== Marques de fabricantes pa motociclismu de velocidá ==
Var
Historia
Var ye unu de los ochenta y tres primitivos departamentos en que Francia quedó estremada'l 4 de marzu de 1790, n'aplicación de la llei del 22 d'avientu de 1789. Les sos llendes atópense dientro de los de l'antigua provincia francesa de la Provenza.
Nun principiu, la so capital foi Toulon, pero en 1793, como castigu a la ciudá por traicionar a la revolución (según Napoleón), la capital pasó a ser Grasse. Nos años siguientes, hubo otros cambeos de capital: En 1795, Brignoles y en 1797, Draguignan, esta postrera capital de Var hasta 1974, cuando Toulon volvió ser capital.
Per otru llau, la yá mentada Grasse, xunto col so arrondissement, dixebrar de Var pa incluyise nel departamentu de los Alpes Marítimos en 1861.
Demografía
thumb|250px|Los Gargüelos del Verdon.
Notes a la tabla:
Les mayores ciudaes del departamentu son (datos del censu de 1999):
Tirso de Avilés y Hevia
Tirso de Avilés y Hevia foi un historiador y relixosu asturianu.
miniaturadeimagen|Armes antigües d'Asturies
Biografía
Dedicar a la carrera eclesiástica arrenunciando a los sos derechos como primoxénitu en favor del so hermanu. Convertir en canónigu de la Catedral d'Uviéu y xuez del Cabildru catedraliciu.
Ente les sos obres cabo destacar «Armes y llinaxes d'Asturies y Antigüedaes del Principáu» magar se caltuvieron otres ente elles los manuscritos del «Sumariu de delles antigüedaes en lletreros y llábanes d'Asturies del tiempu de los romanos y reis que tán soterraos nel so Principáu dende'l señor don Pelayo y Vida de don Diego Menéndez Valdés, llamáu El Valiente». El so estudiu Antigüedaes qu'hai nel Principáu d'Asturies foi emponderáu pol xeógrafu Acisclo Muñiz Vigo, na so obra Asturies: Referencies xeográficu-históriques, quien señaló: "Llibru perinteresante pola variedá de materies que contién, narrando los sucesos más notables asocedíos n'Asturies hasta'l so sieglu, ensin escaecer la historia de les cases solariegas [...] ensin faltar otros datos bien interesaos, como l'apuerto y desembarcu en Villaviciosa del emperador Carlos V, y el so viaxe per tierra a la villa de Llanes, onde pernoctó la nueche del 25 al 26 de setiembre de 1517; de les epidemies de 1573-1576; de l'apaición d'una cometa en 1578, que duru setenta díes; d'un terremotu d'aires en 1590; d'un exércitu de 3 000 homes y a los que, polos daños que tuvieron de causar, lláma-yos la plaga de la llagosta". El RIDEA publicó Armes y llinaxes d'Asturies y antigüedaes del Principáu.
Parthenay-de-Bretagne
Parthenay-de-Bretagne ye una comuña francesa del departamentu d'Ille y Vilaine, na rexón de Bretaña. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Acherontia styx
Acherontia styx ye una caparina nocherniega de la familia Sphingidae natural d'Asia. Tien una preferencia particular pola miel y los apicultores reportaron haber atopáu individuos d'esta especie dientro de los truébanos. Acherontia styx tien la propiedá d'asonsañar l'arume producíu poles abeyes, lo cual déxa-y entrar nun truébanu ensin ser atacada pa consiguir miel. La so llingua, que ye robusta y fuerte, déxa-y estrayer miel al introducise ente les parés de les celdes. Tamién se-yos conoz per infestar los plantíos de yuzu (Citrus junos) en Corea del sur.
Descripción
Esta especie ye similar a la europea A. atropos pero estremase per tener dos bandes a la metá inferior de les ales delanteres en cuenta de una y usualmente nun tien nenguna banda escura al traviés de la superficie ventral del abdome. El llurdiu en forma de calavera ye más escura y hai un débil llurdiu azul arrodiada per una franxa negra submarginal na parte cimera de les ales inferiores. Amás, tien un llurdiu de color naranxa nes ales cimeres, y na A. atropos suel ser blanca.
Hai dos subespecies descrites, l'A. s. styx y la A. s. medusa. Sicasí, les autoridaes na tema consideren que l'A. s. medusa ye una especie estacional frecuente nes estaciones y llugares húmedos, y non distinta de forma taxonómica.
Desarrollu
Los güevos son puestos principalmente nes especies Bignoniaceae, Fabaceae, Oleaceae, Pedaliaceae, Solanaceae y Verbenaceae. Na India, les canesbes pueden llegar a estropiar los cultivos per cuenta del so gran númberu, cultivos como Sesamum indicum. Les gates madures pueden algamar los 120 mm, y el so exoesqueleto puede tener tonos de verde, mariellu o marrón. Les canesbes  asemeyense a les d'A. atropos sacante perque'l motudu n'azul escuro presente nel dosal ta más pronunciáu na metá anterior de cada segmentu abdominal, y la trompa ye menos curvada y escarez d'una punta cóncava. La pupación asocede nun covarón so tierra, escavada a menos de diez centímetros per debaxo de la superficie del terrén.
Distribución
La variante conocida como A. styx medusa habita a lo llargo del este Asiáticu, emigrando dende'l Nordeste de China a Xapón, y tamién nel sureste de China y Vietnam, dende onde faen les sos migraciones a les penínsules de Tailandia y Malasia. Tamién pueden vese en Tailandia, Myanmar, Bangladex, India, Nepal, Paquistán y nes sos migraciones dende Irán a Arabia Saudita ya Iraq.
Cultura popular
Una pupa de Acherontia styx atopada nel cielu la boca blandu d'una víctima d'asesinatu ye una pista vital na novela de suspensu The Silence of the Lambs. Na versión cinematográfica, sicasí, anque'l guión entá fai referencia a styx, la especie que s'amuesa ye Acherontia atropos.
112 Iphigenia
112 Iphigenia ye l'asteroide númberu 112 de la serie, descubiertu'l 19 de setiembre de 1870 dende Clinton, por Christian Heinrich Friedrich Peters (1813-1890).
Foi nomáu asina pola fía d'Agamenón y Clistemnestra y hermana d'Oreste y Electra. Cuando la flora griega taba pa xurdir del puertu d'Aulis, camín de Troya, asocedío una terrible peste. Consultáu l'oráculu, predixo que nun apararía'l mal hasta que fuera Iphigenia sacrificada a los dioses. Nel momentu supremu Artemisa sustituyó a la moza por una cierva y llevóla a Taurida, onde la fizo sacerdotesa del so cultu, ordenando sacrificar a tolos foriatos que'llí aportaren.
Parigné
Parigné ye una comuña francesa del departamentu d'Ille y Vilaine, na rexón de Bretaña. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Béisbol
Xuégase nun estensu campu de yerba natural o artificial (con esceición de la zona onde los xugadores de la ofensiva cuerren p'algamar les bases, allugaes nos vértices del área cuadrangular llamada diamante, y anotar, llamada llinia del corredor, y l'área del llanzador onde'l terrén ye una llomba de tierra).
L'oxetivu del xuegu ye cutir una pelota con un bate (batear), moviéndola al traviés del campu y correr pel campu internu de tierra (infield) buscando algamar la mayor cantidá de bases posibles hasta dar la vuelta a la base dende onde se bateó (home) y llograr anotar el tantu conocíu como carrera, mentanto los xugadores defensivos busquen la pelota bateada pa eliminar al xugador que bateó la pelota o a otros corredores, primero qu'éstos lleguen a dalguna de les bases o consigan anotar la carrera (ver les regles pa más detalles del xuegu).
L'equipu qu'anote más carreres al cabu de les nueve partes, llamaes entraes que dura'l partíu, ye'l que resulta ganador. Si al términu de les nueve entraes regulares caltiénse un marcador igualáu en carreres, l'alcuentru esténdese tolo necesario pa qu'heba un ganador, según les regles básiques del xuegu nun esiste l'empate, permitíu namái en lligues d'aficionaos ya infantiles pa torgar el desgaste de los xugadores. thumb|250px|Escena típica de béisbol.
Per otru llau, una de les carauterístiques qu'estremen al béisbol d'otros deportes de conxuntu, ye que nésti la defensa ye la que tien la pelota.
Oríxenes
Esisten evidencies de que se prauticaron xuegos con un palu y una bola dende les primeres dómines de la civilización. Cultures antigües, en Persia, Exiptu y Grecia, prauticaron xuegos con un palu y una bola pa divertise y como parte de ciertes ceremonies. Xuegos d'esti tipu estendiéronse demientres la Edá Media per toa Europa y fixéronse populares en variaes formes. Los europeos introducieron xuegos asemeyaos nes sos colonies d'América escontra'l sieglu XVI.
Esisten, a pesar de la versión popular del orixe del béisbol creáu por Doubleday, numberoses referencies a los términos "baseball" y "bat-and-ball" en documentos de los primeros años del sieglu XVIII. L'orixe del béisbol en realidá tendría de ser definíu como la evolución del béisbol, pos con base no que los historiadores del xuegu vinieron atopando, ye una derivación del xuegu “stool ball” que data dende la Edá Media y, de la mesma, el “stool ball” provién de xuegos rituales practicaos nel mundu antiguu. La primer referencia del términu “base ball” dase en 1744 pocu menos de 100 años primero que Abner Doubleday supuestamente lo inventara en Cooperstown, Nueva York en 1839.
En 1744 surde n'Inglaterra la primer evidencia impresa del xuegu 'Base Ball' que foi publicada nun llibru de pasatiempos infantiles. Ente esi añu y 1796 surden delles referencies más sobre baseball n'Europa dando cuenta d'un xuegu de pequeñes dimensiones xugáu por neños y neñes. En 1796 publíquense n'Alemaña les primeres regles de "base ball" lo que da cuenta de que, probablemente, nesi país yá se practicaba'l xuegu.
El xuegu emigra d'Europa a América ente mediaos y finales del sieglu XVIII lleváu polos colonos ingleses que s'establecíen nel Nuevu Mundu. La primer referencia de base ball xugándose n'Estaos Xuníos data d'abril de 1778 rexistrada nel so diariu pol soldáu George Ewing: “fixi exerciciu pela tarde y nos intervalos xugué base”.
En 1786, l'estudiante de Princeton, John Rhea Smith, menta nel so diariu que “Un bon día, xugué `baste ball`(sic) nel campus pero fui batíu porque fallé catcheando y cutiendo la bola”. Darréu, en 1791, emítese una prohibición nel pueblu de Pittsfield Massachussetts pa “caltener les ventanes de la nueva Casa de Xuntes ... nenguna persona, va ser dexada de prauticar los xuegos llamaos Wicket, Cricket, Base Ball, Football, Cat, Fives o cualesquier otru xuegu de pelota, dientro d'una distancia de 80 yardes de la referida Casa de Xuntes”.
Comoquier, ye a partir de la llista de regles publicaes por Alexander Cartwright en 1845, conocíes como les Knickerbocker Rules por ser les aplicaes pol equipu Knickerbockers, que s'estableció y evolucionó la forma moderna del xuegu. miniaturadeimagen