cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ahmed Hasan al-Bakr
Presidencia
Primeramente Al-Bakr evitó faer demostraciones de que'l Partíu Baath convirtiérase'l nuevu poder de facto d'Iraq, pero gradualmente esti fechu foi conocíu pol públicu. El nuevu réxime buscó un mayor acercamientu col gobiernu de Gamal Abdel Nasser n'Exiptu y inclusive planió la so integración oficial na República Árabe Xunida, pero les rellaciones con Exiptu deterioráronse poco primero de la muerte de Nasser en 1970, pos les ambiciones polítiques del Baath topetaben coles del réxime nasserista al respective de cuestiones práutiques (cual país apoderaría l'alministración pública, ente otres), y dichu plan de Unión d'Estaos foi canceláu.
Tres esti intentu fallíu, Al-Bakr siguió les reformes sociales de los gobiernos anteriores y terminó la estatización d'empreses petrolíferu estranxeres, coles mesmes reforzó los venceyos económicos y militares cola Xunión Soviética, que se convirtió nel mayor provisor d'armamentu pa Iraq y con quien se celebró un tratáu d'amistá en 1972. Tamién promueve los derechos de les muyeres.
En 1973 Al-Bakr unvió ayuda militar a Siria por cuenta de la Guerra del Yom Kippur contra Israel, y depués, gracies a la so masiva producción de petroleu, llogró que Iraq participara exitosamente nel boicó executáu pelos países árabes de la OPEP mientres la crisis del petroleu de 1973, inda cuando la mayoría de líderes del boicó yeren monarquíes totalmente alloñaes al sistema políticu iraquín.
Un problema del réxime d'al-Bakr foi enfrentase a la etnia curda del norte d'Iraq, que nun recibía autonomía política nin independencia magar les sos reclamaciones que databen dende'l fin de la monarquía hachemita en 1958; ante ello, los curdos lideraos por Mustafa Barzani empecipiaron una rebelión armada contra'l réxime d'al-Bakr en 1974, cuntando con sofitu financieru y loxísticu de Persia. Solo ciertes concesiones polítiques d'al-Bakr causaron que'l Xa de Persia retirara'l so sofitu a los curdos, causando'l fracasu de la so revuelta.
Derrocamientu
A partir de 1976 Al-Bakr empezó a delegar mayores funciones nel so llugarteniente, Sadam Husein, un inda nuevu líder del Partíu Baath que nunca había emprestáu servicios nes fuercies armaes. Por influyencia de Saddam, en 1978 prohibióse toa actividá política distinta a la del Baath. Al añu siguiente, el 16 de xunetu de 1979, Al-Bakr arrenunció a los sos cargos pocu dempués de cumplir los 65 años y tresferir a Sadam Husein, quien prontamente espulsó del gobiernu a los antiguos funcionarios lleales a Al-Bakr.
Retiráu de la política, Ahmed Hasan al-Bakr morrió en Bagdag en 1982.
Guerrilla Games
Guerrilla Games ye una compañía subsidiaria de Sony Computer Entertainment encargada del desenvolvimientu de videoxuegos. La sede atopar n'Ámsterdam (Países Baxos) y emplega aproximao a 130 persones. El so direutor actual ye Hermen Hulst.
Ye más conocida por desenvolver la serie de videoxuegos Killzone puramente pa la consola PlayStation. El más recién ye Horizon: Zero Dawn, llanzáu en 2017 para PlayStation 4.
Islles Lofoten
Les islles Lofoten son un archipiélagu y un distritu de Noruega, asitiáu na provincia de Nordland, percima del círculu polar árticu.
Etimoloxía del nome
El nome Lofoten vien de «lo», que significa llobu cerval, y «foten», que significa «el pie». La cadena d'islles colos sos picos apuntiaos paecen pies de llobu cerval dende tierra firme. Otru nome que recibe ye Lofotveggen, «el muriu de les Lofoten». L'archipiélagu paez un muriu zarráu cuando se repara dende llugares elevaos cerca de Bodø, con 100 km de llargor, y ente 800-1000 m. d'altor.
Xeografía y naturaleza
Lofoten asitiar ente los paralelos 67 y 68 de latitud norte, percima del círculu polar árticu, na rexón de Nord-Norge. Son islles conocíes pol so gran guapura natural. Lofoten arrexunta los conceyos de Vågan, Vestvågøy, Flakstad, Moskenes, Værøy, y Røst. Les islles principales, de norte a sur, son: thumb|left|250px|Puertu de Reine.
Al sur atopen les pequeñes islles de:
Les islles Lofoten carauterizar polos sos montes y picos, isletas al abrigu del les agües abiertes del océanu, sableres y grandes árees vírxenes. Al igual que casi tola mariña noruega, la so xeografía atópase fondamente retayada por fiordos. El mayor monte de Lofoten ye Higravstinden (1161 m) n'Austvågøy; el Parque nacional de Møysalen al nordeste de Lofoten tien montes qu'algamen los 1262 m. El sistema de marees Moskstraumen o sistema de marees de Maelstrom atopar al este del archipiélagu. El mar ye ricu en vida, y el mayor petón de coral n'agües fondes (petón de Røst, de 40 km de llargor) atopar al oeste de Røst. Hai una alta densidá de población de pigargos y mabees, y millones d'otres aves marines, ente ellos los coloristes frairucos atlánticos. Son comunes les llondres, y hai alces n'Austvågøy.
Clima
Les temperatures ivernices de Lofoten son bien nidies teniendo en cuenta la situación al norte del círculu polar árticu (tratar de la mayor anomalía de temperatures nel mundu por llatitú), siendo responsable d'ello la corriente del Golfu. Røst y Værøy son los llugares más nortizos del mundu onde les temperatures medies permanecen percima de los 0 °C mientres tol añu el nordeste de Lofoten; Svolvær tien una media del mes de xineru de -3 °C, magar los branos son llixeramente más templaos, coles medies de xunetu y agostu alredor de los 13 °C. Mayu y xunu son los meses más secos, ente qu'ochobre tien tres veces más cantidá d'agua. Temperatures típiques de mayu son 9 °C, 15 °C en xunetu, y 11 °C en setiembre. La temperatura más alto rexistrada en Svolvær ye de 30.4 °C. Pueden producise vientos fuertes a fines de seronda y pel hibiernu, pero son estraños a fines de marzu y mediaos d'ochobre. La nieve nun ye rara pel hibiernu, pudiendo los montes atropar importantes cantidaes.
500px|thumb|center|Vista panorámica d'un fiordu, paisaxe típico de les islles Lofoten.
En Svolvær, el sol de medianueche permanez percima del horizonte ente'l 25 de mayu y el 17 de xunetu, y pel hibiernu el sol nun apaez percima del horizonte ente'l 4 d'avientu y el 7 de xineru. En Leknes, el sol permanez percima del horizonte ente'l 26 de mayu y el 17 de xunetu, y pel hibiernu el sol nun apaez ente'l 9 d'avientu y el 4 de xineru.
Historia
thumb|250px|[[Henningsvær, un pueblu pesqueru mientres la temporada de pesca (abril de 2001).]] thumb|250px|Henningsvær vista dende l'aire, mayu de 1996. thumb|250px|Lofoten, cara sur de les islles, dende l'aire, mayu 1996. thumb|right|Bacaláu puestu a ensugar en Lofoten. Esti productu foi esportáu dende hai más de 1000 años y sigue siendo una de les principales fontes de riqueza.
Vågar ye la primer ciudá conocida nel norte de Noruega. Esistía na temprana yera Viquinga, quiciabes dende antes, y atopábase na mariña sureste de Lofoten, cerca de Svolvær y Kabelvåg, nel conceyu de Vågan.
El muséu Lofotr con una casa reconstruyida atópase cerca de Borg en Vestvågøy, y tien bastantes afayos arqueolóxicos d'ente la edá del fierro y l'era viquinga. Les islles fueron dende hai más de 1000 años el centru de les pesquerías de bacaláu, especialmente pel hibiernu, cuando'l bacaláu emigra escontra'l sur dende'l mar de Barents y axúntense a desovar nel archipiélagu. Bergen, nel suroeste de Noruega foi por llargu tiempu l'enllaz pa la esportación de pexe a gran parte d'Europa, cuantimás cuando'l comerciu yera controláu pola Lliga Hanseática. En zones baxes, particularmente Vestvågøy, l'agricultura xugó un importante papel dende la Edá del bronce.
San Vicente y Les Granadines
San Vicente y Les Granadines (de nome oficial n'inglés Saint Vincent and the Grenadines) ye un país isleñu na cadena de les Antilles Menores del mar Caribe. Asítiase na fastera meridional de les islles de Barlovento, nel estremu meridional del borde oriental del mar Caribe, aú esti s'axunta col océanu Atlánticu.
Islles Lofoten
Xeografía humana y económica
La principal actividá de los habitantes de les islles ye la pesca. La zona ye una importante área de pesca de diverses especies, principalmente'l bacaláu. Pel hibiernu el pescadores concentrar nes islles en buscar del bacaláu que baxa del árticu a desovar y dexen el pexe ensugándose al campu. Nos últimos años desenvolvióse un incipiente turismu.
Deportes
Lofoten ufierta grandes oportunidaes pa la esguilada sobre roca y alpinismu. Esfruta de 24 hores de lluz al día mientres el branu con riscos, cumes y glaciares d'estilu alpín, pero con un altor de menos de 1200 metros. La zona principal d'esguilada en roca ye Henningsvær, na islla d'Austvågøyá. Les islles d'Austvågøyá y Moskenesøyá son aparentes pal alpinismu.
Comunicaciones
En Lofoten esisten trés pequeños aeropuertos: l'aeropuertu de Svolvær, Helle, l'aeropuertu de Leknes y el de Røst, que ufierta principalmente vuelos a Bodø. Tamién esiste un helipuertu en Værøy. L'aeropuertu de Stokmarknes, Skagen atopar en Vesterålen. L'aeropuertu de Harstad/Narvik, Evenes tien vuelos direutos con Oslu y Trondheim. Bodø ye un importante nuedu de comunicaciones pa treslladase a Lofoten; como complementu al sistema d'aeropuertos de la zona esiste una rede de ferris: Bodø coneutar por vía marítima con Moskenes, y Svolvær con Skutvik na islla de Hamarøy, llugar conectáu per carretera cola ruta europea Y06. El Hurtigruten fai escala en Stamsund y Svolvær. Tamién esiste un serviciu rápidu de catamaranes que coneuta Svolvær y Narvik.
San Vicente y Les Granadines
Etimoloxía
Cristóbalo Colón, el primer européu n'aportar a la islla, púnxo-y el so nome n'honor de San Vicente de Huesca, que yera'l santu del día nel que la descubrió (22 de xineru de 1498).
Islles Lofoten
Comunicaciones
La carretera principal de Lofoten ye la Y10, que dexa llegar hasta la islla de Moskenes per tierra dende Narvik y Harstad. L'últimu tramu de la Y10 conozse como "Lofast", y coneuta les islles col continente ensin necesidá de ferris. L'últimu tramu foi termináu n'avientu de 2007. Les mayores islles de Lofoten yá tán coneutaes ente sigo por pontes o túneles submarinos so los fiordos.
San Vicente y Les Granadines
Periodu precolonial
Nun hebo asentamientu européu inmediatamente dempués del descubrimientu de la islla de San Vicente. Primero de qu'estos, y los esclavos africanos que traxeron pa trabayar, aportaran al país, dellos grupos amerindios asentáronse nel archipiélagu: ciboney, arahuacos, caribes ... L'actual islla de San Vicente fue conocida como Youloumain pol grupo de caribes autodenomaos kalina o carina.
La llegada de los europeos. L'entamu de la dómina colonial
Dende'l descubrimientu de la islla hasta 1719 los caribes que l'habitaban defendiéronla con ésitu de los intentos d'asentamientu européu. Nesi intre formóse na islla una comunidá afrocaribeña, una y bones esclavos africanos afuxíos d'otres islles o sobrevivientes de naufraxos acabaron habitándola: eran los nomaos caribes prietos o garifuna.
La colonización francesa y británica. La Primera Guerra Caribe
Dellos intentos de británicos y holandeses d'ocupar la islla y reclamala pa sigo fallaron, y seríen los franceses los primeros capaces de colonizar la islla, fundando l'asentamientu de Barrouallie en 1719. Con ellos traxeron esclavos africanos pa trabayar nes plantaciones de zucre, café, índigo, tabaco, algodón y cacáu.
Demientres la Guerra Anglofrancesa, en 1779, los franceses reconquistaron la islla, pero les cláusules del tratáu de Versalles de 1783 devolvieron la islla a la soberanía británica.
La colonización británica. La Segunda Guerra Caribe
La paz ente británicos y caribes franciose otra vuelta y, ente 1795 y 1796, tuvo llugar la Segunda Guerra Caribe. Los caribes taben dirixíos pol garifuna Joseph Chatoyer, y foron sofitaos polos franceses de la Martinica. La revuelta foi finalmente resuelta pol xeneral británicu Sir Ralph Abercromby, y firmose un tratáu de paz pol que cuasi 5.000 caribes negros, foron exiliaos en Roatán, una islla frente a la costa d'Hondures, y a la islla de Baliceaux, nes Granadines. izquierda|miniaturadeimagen|Volcán de La Soufrière, na islla de San Vicente. Les sos erupciones periódiques causaron estrozos importantes a lo llargo de la historia contemporánea del país.|alt=|280x280px El sieglu XIX entamó cola finalización, en 1806, de la construcción de Fort Charlotte, y cola violenta erupción, en 1812, del volcán La Soufrière. La esclavitú foi abolida en toles Indies Occidentales Britániques, a les que pertenecía San Vicente, en 1834, añu nel qu'entamó un periodu de transición hasta 1838. La lliberación definitiva de los esclavos esi últimu añu provocó una falta de trabayadores que foi suplida pola llegada de trabayadores inmigrantes, portugueses de la islla de Madeira a finales de la década de 1840 ya indios ente 1861 y 1888. Les condiciones de trabayu siguieron siendo abegoses, neto pa los antiguos esclavos que pa los nuevos trabayadores agrícoles, porque la baxada del preciu del zucre nel mercáu mundial caltuvo estancada la economía de la islla hasta final del sieglu. Nesi contestu munchos propietarios abandonaron les sos propiedaes y dexaron la tierra pa que fora cultivada polos esclavos lliberaos.
Sieglu XX
El volcán La Soufrière volvió entrar n'erupción en 1902, causando ente 1.500-2.000 muertos, estrozando muncha tierra agrícola y afectando seriamente a la economía insular.
San Vicente y Les Granadines camudaron d'estatus delles vegaes embaxu'l dominiu británicu. En 1776 estos autorizaron la creación d'una asamblea representativa; el territoriu convirtióse nuna colonia de la corona en 1877, concedióse-y en 1925 la creación d'un conseyu llexislativu con poderes limitaos, y en 1951 estableciose'l sufraxu universal. Demientres esti periodu, amás, los británicos tentaron de xunir la islla con otres del archipiélagu de les islles de Barlovento nuna entidá única, col envis de facér más cenciellu el control de les sos posesiones caribeñes al traviés d'una alministración única. El intentu más seriu fízose na década de 1960; al entamu d'esta formóse la Federación de les Indies Occidentales, que nun duró más que hasta 1962.
En 1969, el 27 d'ochobre, concedióse-y al país l'estatus d'estáu asociáu a Gran Bretaña, con un control completu sobre los sos asuntos internos. N'abril de 1979 La Soufrière entró una vegada más n'erupción, y magar que nun causó muertos volvió a afectar seriamente a les esplotaciones agrícoles. El 27 d'ochobre de 1979 San Vicente y Les Granadines convirtiéronse nes caberes de les islles de Barlovento n'obtener la independencia. El recién creáu estáu decidió remanecer, na Mancomunidá Británica de Naciones, de forma que la reina d'Inglaterra, representada por un gobernador xeneral, caltién la xefatura del estáu.
Dómina post-independencia
Milton Cato, del Partíu Llaborista de San Vicente (Saint Vincent Labour Party, SVLP), de centru-izquierda, foi'l primer primer ministru del país, y permaneció nel cargu hasta la so derrota, nes eleiciones xenerales de 1984, a manes de James Fitz-Alllen Mitchell, del Nuevu Partíu Democráticu (New Democratic Party, NDP), de centru-derecha. Demientres el mandatu de Cato, n'avientu de 1979, hebo una rebelión na islla Union, dirixida por Lennox Charles. Inspirándose na reciente revolución en Granada, Charles llevantose escontra'l gobiernu denunciando el so abandonu de la islla. La revuelta foi rápidamente controlada, y Charles unviáu a prisión. A primeros de la década de 1980 hebo tamién una fola de fuelgues.
James Mitchell foi primer ministru hasta l'añu 2000, ganando tres eleiciones consecutives, y nel so mandatu puxó delles vegaes pa llograr una mayor integración rexonal de les islles de Barlovento. En 1980 y 1987 dos furacanes dañaron munches plantaciones de bananes y cocos, y el furacán Lenny, en 1999, causó estrozos importantes na fastera occidental de la islla.
Nel añu 2000, tres la decisión de Mitchell de retirase, el so socesor al frente del NDP, Arnhim Eustace, convirtióse'n primer ministru, cargu del que foi apartáu nes eleiciones de 2001 por Ralph Gonsalves, del Partíu Llaborista de Xunidá, socesor del SVLP. Gonsalves, conocíu como "Camarada Ralph" poles sos idees izquierdistes, tien criticao la política d'Estaos Xuníos escontra Venezuela y Cuba, y considera que les naciones europees habíen de pagá-yos reparaciones a les naciones caribeñes pol so papel nel mercáu d'esclavos. El 25 de payares de 2009 el gobiernu convocó a los ciudadanos pa qu'aprobaran en referéndum una nueva constitución. Esta proponía convertir al país nuna república, sustituyendo a la reina d'Inglaterra por un presidente ensin poderes executivos como xefe del estáu, y taba sofitada por Gonsalves. La so aprobación necesitaba de l'aprobación de dos tercios de los votantes, y al nun consiguise esi resultáu la propuesta nun entró en vigor.
Xeografía
San Vicente y Les Granadines asítiase al oeste de Barbados, al sur de Santa Llucía y al norte de Granada, nes islles de Barlovento de les Antilles Menores, un arcu insular del mar Caribe. El país compriende la islla de San Vicente, con 344 km² d'estensión, y les dos terceras partes más septentrionales del archipiélagu de les Granadines, una cadena de 32 islles, isllotes y cayos que tienen una estensión conxunta de 45 km². Ocho d'estes (Young Island, Bequia, Mustique, Canouan, Union Island, Mayreau, Petit St Vincent y Palm Island) tienen población; d'ente les deshabitaes rescamplen Petit Nevis, usada por balleneros, y Petit Mustique, que foi'l centru d'una importante estafa urbanística a entamos de la década de 1990.
La capital del país ye Kingstown, asitiada na islla de San Vicente. Esta mide 26 km de llargor y 15 km d'anchor, con un área total de 344 km². Les 32 islles granadines que pertenecen al país espárdense nuna distancia, del puntu más septentrional d'elles al más meridional, de 60,4 km, y tienen una estensión conxunta de 45 km².
La islla de San Vicente, volcánica, ta cubierta de viesques, y hai perpocu terrenu llanu nella. La costa oriental ye pindia y rocosa, concentrándose les playes y badeas na occidental. El picu más altu de la islla ye'l volcán de La Soufrière, de 1.234 m d'altor. Otros montes importantes, de norte a sur, son el picu Richmond, el monte Brisbane, el monte Colonarie, el Grand Bonhomme, el Petit Bonhomme y el monte Saint Andrew.
Gobiernu y política
miniaturadeimagen|Ralph Goncalves, primer ministru de San Vicente y Les Granadines dende 2001. San Vicente y Les Granadines ye una democracia parllamentaria y una monarquía constitucional, con Sabela II d'Inglaterra como reina. Esta nun reside nes islles, y ye representada nella pol gobernador xeneral. La so oficina tien funciones principalmente ceremoniales, qu´inclúin l'apertura de la llexislatura nel parllamentu y el nomamientu de varios cargos del gobiernu. El control del gobiernu, y el so exerciciu efectivu, ta en manes del primer ministru y el so gabinete. El primer ministru ye (en 2019) Ralph Goncalves, que xubió al cargu en 2001 como candidatu del Partíu Llaborista de Xunidá.
El poder llexislativu tienlu l'Asamblea de San Vicente y Les Granadines, un parllamentu unicameral formáu por 21 miembros, 15 que representen distritos xeográficos y seis designaos, que son conocíos como senadores. Les eleiciones llexislatives celébrense cada cinco años, magar que'l primer ministru puede convocalas cuando quiera. El poder xudicial compónese de tribunales de distritu, con la Suprema Corte del Caribe Oriental como tribunal supremu y el Conseyu Priváu (Privy Council) de Londres como tribunal d'última instancia.
Los dos partíos políticos con representación parllamentaria son el Nuevu Partíu Democráticu y el Partíu Llaborista de Xunidá. El cabezaleru del partíu menos votáu de los dos ye'l xefe de la oposición; el actual (2019) ye Godwin Friday. No que cinca al exércitu, el país nun tiene talo. La so policía tien una unidá especial, y hai una milicia qu'apoya a la policía si ye necesario.
Organización territorial
thumb|160px|Mapa políticu de San Vicente y Les Granadines.
Alministrativamente, San Vicente y Les Granadines ta dixebráu en seis parroquies, tando cinco en San Vicente, y formando les islles de les Granadines la sexta.
Economía
La agricultura, na que rescampla la producción de banana, ye'l sector más importante de la economía del país. Síguelu n'importancia el sector servicios, basáu principalmente nel turismu. El gobiernu fracasó relativamente nos sos intentos pa traer pal país nuevas industrias, de forma que'l paru ye altu: 19,8% en 1991 y 15% en 2001. El principal pilancu al desarrollu económicu del país ye la so dependencia continuada d'un únicu cultivu, porque les tormentes tropicales estropien munchos años una parte importante de les bananes producíes.
Hai un sector manufactureru pequeñu, y tamién un garapiellu d'empreses financieres qu'aprovechen les lleis de secretu bancariu del país pa ofrecer servicios de intermediación financiera. Los nativos de Bequia, amás, tienen permisu pa cazar cuatru ballenes añalmente dientru de les cuotes de subsistencia pactaes na Organización Ballenera Internacional.
El turismo, pela so banda, tien un potencial de desarrollu considerable. La medría nel númberu de visitantes, favorecida pola filmación de la serie de películes Pirates del Caribe na islla, tien estimulao los sectores de la construcción y los servicios turísticos. Ente estos podemos citar el nuevu aeropuertu internacional del país, Argyle, abiertu al tráficu aereu el 14 de febreru de 2017.
Demografía y cultura
La población del país estímase, en 2019, en unos 111.000 habitantes. El 66% d'ellos son d'ascendencia africana,un 6% d'ascendencia india, un 4% europea (principalmente portugueses), un 2% son nativos caribes y el restu de la población ye mestizo. Hai tamién una población creciente d'orixe chinu.
El inglés ye l'idioma oficial, magar que la mayoría de la población fala criollo de San Vicente. El inglés úsase na educación, el gobiernu, los ritos relixosos y otres estayes formales, mentantu que'l criollu (el dialeutu, como dicen los nativos) predomina nes situaciones informales
No que cinca a la relixón, el 81,5% de la población definíase como cristiana nel censu de 2001. D'ellos el grupu más numberosu ye'l de los anglicanos, con un 17,8% de la población, siguíu pol de los pentecostales (17,6%). Son metodistes el 10,9% de los habitantes del país, adventistes un 10,2%, baptistes un 10% y católicos un 7,5%. Ente los grupos non cristianos destaquen los rastafaris (1,5%) de la población, y pequeñes minoríes hinduistes y musulmanes.
Árbitru (deporte)
L'árbitru ye la entidá deportiva encargada del cumplimientu de les regles del xuegu mientres se desenvuelva'l mesmu, tien el papel de "xuez" nun eventu deportivu, pudiendo detener el partíu, volver a entamar, regular los cambeos, según l'abelugar l'orde, encargase del cumplimientu de les regles del xuegu y procurar un ambiente de respetu ente los xugadores. Los árbitros tienen una preparación profesional regulada y respondida por poles instituciones encargaes de les distintes disciplines deportives tantu nacionales como internacionales.
Árbitru de baloncestu
Nel baloncestu hai un mínimu d'un árbitru y un máximu de trés en cada partíu, según la competición de la que se trate (dende les competiciones nes categoríes de formación hasta les competiciones profesionales como l'Euru amiesta, LEB, ACB, NBA...).
L'árbitru ye la máxima autoridá na cancha de xuegu, anque tenga'l poder de sancionar a cualquier xugador o téunicu cola retirada de la so llicencia federativa, ye'l tribunal de competición quien impon les sanciones finales.
Esti oficiu implica delles práutiques y actitúes per parte del árbitru col xuegu y los sos contendentes.
Árbitru de fútbol
miniaturadeimagen|267x267px|José Luis González árbitru de fútbol español. Nel fútbol, hai un árbitru principal —tamién llamáu "colexáu" o "referee"—, encargáu d'aplicar les regles del fútbol nun partíu, dar constancia de asoceder nel mesmu y cronometrar la duración del alcuentru. Amás, tien la posibilidá d'aplicar los reglamentos de la competición antes y dempués de la celebración del alcuentru. Les regles que s'apliquen mientres el desenvolvimientu d'un alcuentru de fútbol son aquelles establecíes pola Federación Internacional de Fútbol Asociación (FIFA) l'organismu mundial que rixe a les asociaciones miembru d'esti deporte y la International Football Association Board (IFAB). Eses regles son les siguientes:
Adicionalmente, puede disponer de dos árbitros asistentes, asitiaos nel esterior del terrén de xuegu, nes bandes, y en categoría profesional, d'un cuartu árbitru, encargáu de sustituyir a aquel miembru del tríu que quedara mancáu, y d'ayudar al árbitru nos sos llabores d'anotación de cambeos, amonestaciones y espulsiones. Nel Mundial d'Alemaña 2006 esistía inclusive la figura del quintu árbitru, que la so función yera la d'ayudar al árbitru del alcuentru. A esti conxuntu de persones #denominar equipu arbitral.
L'únicu con poder para sancionar o espulsar a un xugador o miembru del cuerpu téunicu ye l'árbitru. Los asistentes y el cuartu árbitru pueden aconseyar al colexáu principal en xugaes qu'esti nun pudiera ver, pero nunca tienen el poder de sancionar o d'espulsar a los xugadores.
L'árbitru ye l'autoridá deportiva única ya inapellable, nel orde téunicu, para dirixir los partíos. Les sos facultaes empiecen nel momentu d'entrar al recintu deportivu y nun terminen hasta que lo abandona, calteniéndoles, por tanto, mientres los descansos, interrupciones y suspensiones, anque'l balón nun se tope nel campu, siempres va tener los sos facultares arbitraries.
Tantu directivos como los futbolistes, entrenadores, auxiliares y delegaos de los clubes, tienen d'acatar les sos decisiones y tán obligaos, so la so responsabilidá, a sofita-y y protexe-y en tou momentu para garantizar la independencia de la so actuación y el respetu debíu al exerciciu de la so función, según la so integridá personal, interesando, a tales fines, si fora precisu, la intervención de l'autoridá.
Tolos árbitros han de superar exámenes teóricos pruebes físiques que los sos resultaos al pie de informes de los partíos del Comité d'Árbitros habilíten-yos para exercer la so actividá y nel so casu xubir de categoría.
Apocayá introduciéronse dos árbitros más amás de los asistentes y el principal. Son los denominaos árbitros asistentes adicionales. La so función principal ye atender a les situaciones que se produzan na redolada del área penal y les situaciones de gol - non gol, polo que s'asitien na llinia de meta opuesta al árbitru asistente. Estos colexaos nun tienen bandera y comuníquense col restu del equipu arbitral por xestos o'l pinganillo. N'ocasiones pueden introducise nel terrén de xuegu anque de manera escepcional. Na actualidá la so implantación definitiva ye na UEFA Champions League o como foi nel Mundial de Brasil de 2014, delles federaciones como la Italiana yá tienen enllantaos estos árbitros nes sos máximes categoríes.
Victorino Rodríguez
Victorino Rodríguez foi un relixosu dominicu asturianu, filósofu y teólogu.
Biografía
Dende 1973 vivió en Madrid, exerciendo como profesor contratáu pol Conseyu Cimeru d'Investigaciones Científiques. Dende 1982 foi Ordinariu de la Pontificia Academia Romana de Teoloxía. Tamién foi miembru de la Real Academia de Doctores de Madrid, y presidente de la Sección Española de la Sociedá Internacional Tomás d'Aquinu. Mientres la so estancia en Madrid foi escoyíu prior del Conventu de Santu Domingo'l Real. Victorino Rodríguez finó'l 28 de marzu de 1997.
Torrecilla de la Orden
Torrecilla de la Orden ye un conceyu y una población española asitiada nel sur de la provincia de Valladolid, na comunidá de Castiella y Llión.
Xeografía
Asitiáu na fastera d'una llomba, perteneció a la orde de San Xuan de Xerusalén. Atópase faciendo de frontera cola provincia de Salamanca y la provincia de Zamora. Parte con Fresno el Viejo, que ta asitiáu a 7 km, Castrejón de Trabancos, a 5 km y Tarazona de Guareña a 5 km. (Salamanca).
Demografía
Na siguiente tabla amuésase la evolución del númberu d'habitantes ente 1996 y 2006 según datos del INE.
NOTA: La cifra de 1996 ta referida a 1 de mayu y el restu a 1 de xineru.
Compumiyar
Compumiyar ye una casería de la parroquia de Santu Medero nel conceyu asturianu de Bimenes.
Alcuéntrase a 2,25 km de Martimporra, la capital del conceyu, a un altor mediu de 543 msnm y tien una población de.
Torrecilla de la Torre
Torrecilla de la Torre ye una llocalidá de la provincia de Valladolid, Castiella y Llión, España.
Patrimoniu
Ente'l so patrimoniu, destaca la ilesia d'El Salvador, edificiu góticu de principios del sieglu XVI.
.rw
.rw ye'l dominiu de nivel superior xeográficu (ccTLD) pa Ruanda.
Pueblu calmucu
Historia
Trátase d'un pueblu mongol conocíos con esta denominación dende'l sieglu XVII cuando llegaron del Asia Central a la desaguada del Volga na cabecera d'El Cáucasu.
Los mongoles tuvieron la so residencia en Karakorum (397); y entá dempués de perder el dominiu sobre China, yeren entá poderosos na Tartaria. D'ellos salieron dos pueblos, los khalkhas y los elutos o calmucos; los primeres sometiéronse más tarde a la China, y los otros a Rusia.
Los calmucos establecer na estepa abierta d'anchu de Sarátov, nel norte de Astracán nel delta del Volga nel sur y el ríu Térek, nel suroeste. Tamién acamparon en dambos llaos del ríu Volga, del ríu Don nel oeste hasta'l ríu Ural, nel este. Anque estos territorios fueren apocayá amestada per Rusia, que nun taba en condiciones de resolver la zona con colonos rusos.
Los zares rusos utilizar como pueblu fronterizu contra les incursiones de los pueblos de les estepes y los calmucos fueron reclutados nel exércitu imperial. El so khan Ayuka (1670-1724) fíxose vasallu nominal de Rusia y los rusos llanzaron a estos guerreros budistes contra'l Kanato de Crimea, los baskires y los nogayos, que yeren musulmanes.
Aprovechando la muerte de Ayuka Khan nel añu 1724, Kalmukia foi invadida y anexonada pol Imperiu rusu. Anque de primeres los calmucos amosáronse antirrusos, la rusificación dio los sos frutos, polo que nun duldar n'ayudar a Rusia nes Guerres Napoleóniques (1812-1815), na Guerra de Crimea (1853-1856) y na Guerra Ruso-Turca (1877-1878). Formaron un kanato fronterizu (territoriu gobernáu por un kan o gobernante mongol) que xuró llealtá a Rusia en cuenta de proteición contra l'ataque de los tártarus.
En 1763, la zarina robló'l “segundu Manifiestu” d'invitación a emigrantes europeos, fecháu'l 22 de xunetu de 1763, que llogró un gran ésitu. El manifiestu de Catalina II de Rusia foi respondíu por polacos, holandeses, suecos, suizos, franceses y alemanes, estos postreros constituyeron el nucleu fundamental, el 80 % de les 30.000 persones que se dirixeron nesi primera contingente camín de Rusia. Por esti motivu, a esi grupu étnicu conocer como alemanes del Volga. Mas, una vegada roblada la invitación polos emigrantes, fíxose-yos saber, en forma atenta, y persuasivamente que toos, ensin esceición, teníen de dedicase a la colonización de les zones del baxu Volga como llabradores. Creáronse 104 aldegues o colonies madres na zona cercana a la rivera del ríu Volga. Nel llau altu de la Bergseite (llau derechu del Volga) estableciéronse primeramente los colonizadores, en nucleos non mayores de mil families, sobre los campos estendíos nun perímetru circular de 70 km; cada grupu, convenientemente delimitado, considerábase como un distritu de colonización, dirixiéndose la so alministración dende les ciudaes cabeceres de Sarátov y Samara. La zona este del Volga (Wiesenseite) taba ocupáu por kirguís, calmucos y tártaros mongólicos, quien se consideraben dueños de la zona; polo tanto al establecer les colonies en partir oeste del ríu, taba construyéndose una muralla viva, un bloquéu humanu contra los pueblos calmucos, tártaros y quirquizios.
Mientres el sieglu XVII los calmucos fueron los qu'intentaron xunir ensin ésitu al restu de los mongoles, pero los jaljas prefirieron una dominación alloñada de los manchúes que la unión colos sos hermanos calmucos, torgando la renacencia d'una fuercia mongol. Sicasí, en 1758 los chinos entartallaron a los jaljas, les matances fueron numberoses y los sobrevivientes fuxeron a Tobolsk, xunto a los sos hermanos calmucos so la proteición rusa. Los chinos fundaron la colonia militar de Kuldja, que poblaron con condergaos y musulmanes dunganos.
El kanato foi absorbíu pola provincia rusa de Astracán nel sieglu XVIII. En 1865 construyóse Elistá,ciudá que sería la futura capital del país con asentamientos fixos y Templos.
La Revolución rusa
thumb|right|200px|Semeya d'un calmuco por [[Iliá Repin (1871).]] Dempués de la Revolución d'Ochobre en 1917, munchos calmucos del Don xunir al Exércitu blancu y llucharon sol mandu de los xenerales Denikin y Piotr Wrangel mientres la Guerra Civil Rusa. Primero que l'Exércitu Coloráu abriérase pasu a la península de Crimea a finales del 1920, un numberosu grupu de calmucos fuxeron de Rusia colos restos del derrotáu exércitu blancu hasta'l mar Negru, y dellí embarcóse escontra Turquía.
La mayoría de los refuxaos optaron por asitiar se en Belgráu (Serbia). Otros grupos, muncho más pequeños, escoyeron Sofía (Bulgaria), Praga (Checoslovaquia), y París y Lyon (Francia). Los refuxaos calmucos en Belgráu construyeron un templu budista nel añu 1929.
La Segunda Guerra Mundial y les sos consecuencies. Les deportaciones
La coleutivización y la deportación amenorgaron seriamente a los calmucos ente los años 1930 y 1940. Por esti motivu, mientres la II Guerra Mundial, dellos calmucos collaboraron con el invasores alemanes contra los soviéticos. Sicasí, eso nun puede despintar el fechu de qu'aprosimao 8 mil calmucos fueron condecoraos pol Exércitu soviéticu en diversos órdenes y medayes, y 21 homes fueron gallardoniaos col títulu de Héroe de la Xunión Soviética.
Habitaben nesos momentos les estepes al sur de Stalingráu y estendíense escontra l'este y sur en direición al mar Caspiu. Los alemanes ocuparon estes estepes cuando'l grupu d'exércitos A travesar de camín a El Cáucasu y los pozos petrolíferos de Bakú. La ofensiva de la Exa sirvió p'asitiar parte de la república de los calmucos como territoriu ocupáu. Los alemanes sofitaron la creación d'un Comité de Lliberación Nacional en Elistá, la capital. Inclusive los calmucos, pola direición d'un antiguu suboficial xermanu que conocía la llingua calmuca pola so etapa anterior na primer guerra mundial y que d'esta miente va llegar a capitán, van formar un cuerpu de caballería contra'l comunismu soviéticu. Cuando fueron espulsaos los nazis, Stalin y Lavrenti Beria, xefe la policía secreta soviética (NKVD) decidieron que tol grupu étnicu calmuco había de expiar los pecaos de los que collaboraren col enemigu. (Vease'l llibru “Una guerra de exteminio. Hitler contra Stalin.” Laurence Rees).
N'avientu de 1943, Beria unvió unidaes del NKVD a la estepa calmuca por que llevaren a cabu la deportación forzada. Les fuercies de Beria pasaron dellos díes reconociendo la zona, comprobando cuantos vivíen en cada casa, el númberu de persones o si teníen perros guardianes. El 28 d'avientu de 1943, el NKVD actuó. Entraron pola madrugada nes cases y dixéron-yos a los calmucos que diben espulsalos. Munchos ausentes de los sos llares, viéronse dixebraos de los suyos ensin saber si volveríen velos nunca. Tresportar a los calmucos a estaciones ferroviaries con cuenta de llevalos a los gulags más alloñaos del territoriu soviéticu. Families enteres fueron metíes nos trenes pa tresportalos a los distintos campos onde diben ser deportaos. Fueron trataos con brutalidá, llegando inclusive n'unu de los campos de Siberia onde fueron unviaos, Krai d'Altái, a morrer mientres el viaxe 290 de les 478 persones ellí deportaes.
Según NF Bugai, l'espertu principal de Rusia sobre les deportaciones, el 4,9% de la población calmuca morrió mientres los trés primeros meses de 1944, un 1,5% nos trés primeros meses de 1945, y el 0,7% nel mesmu periodu de 1946. La gran mayoría fueron unviaos a Siberia o a campos de concentración al Norte de los Urales. Sicasí, munchos dalgunos llograron escapar a Europa y a Estaos Xuníos.
La reconstrucción de la República autónoma
Fueron restablecíos en 1956. Darréu foi reconstituyida primeramente'l día 9 de xineru de 1957 na provincia autónoma y depués el día 29 de xunetu de 1958 restituyida na República Autónoma Socialista Soviética. Los años subsiguientes Rusia enllanta na rexón programes agrícoles de riego que dan como resultáu la desertificación xeneralizada del territoriu, y amás decide asitiar plantes industriales económicamente invidables que depués fueron abandonaes. Col esbarrumbamientu de la Xunión Soviética, la so cultura y fe budista esperimentaron una renacencia. En 1989, alzar na so capital Elistá, un monumentu n'alcordanza a les víctimes.
La fuxida de los calmucos a China
Nel so llibru "La rebelión de los tártaros", publicáu nel añu 1837, que pola so brevedá podría ser consideráu artículu, Thomas De Quincey, narra la gran fuxida protagonizada polos calmucos dende'l so Kanato lleal a Rusia hasta les fronteres de China. El llibru, cuenta como en xineru de 1771, los tártaros calmucos, súbditos de la zarina Catalina la Grande, empecipiaron un viaxe al traviés de la estepa rusa que los llevaría hasta la mesma Gran Muralla china, onde seríen acoyíos pol entós emperador Qianlong.
Aparentemente, les úniques referencies del sucesu a les que pudo tener accesu De Quincey fueron una nota a pie de páxina que faía referencia a les memories d'unos misioneros xesuites en China, y al llibru d'un viaxeru alemán que tamién rellató la mesma hestoria.
Música calmuca
La música de Kalmukia tien los sos raigaños na cultura musical de los oirats, un pocu influyíu por turcos, el Cáucasu y la música rusa y l'instrumentación. Los preseos tradicionales inclúin el dombra, que s'utiliza p'acompañar la música de baille. L'estáu conxuntu folclóricu Tulpan formar en 1937 pa promover la música tradicional calmuca.
Mitoloxía
Nel Diccionariu infernal de Collin de Plancy citar al so ídolu llamáu Altangatufun
Otres referencies
Nel so llibru Hestoria xeneral y particular, escrita en francés pol Conde de Buffon, apaez una referencia los calmucos como: “Tártaros teníos polos más feos ente tolos homes”. La monumental obra de Mijaíl Shólojov El Don apacible (1957) sobre los cosacos del Don fai múltiples referencies a los calmucos de la dómina de la Primer Guerra Mundial y la Guerra Civil Rusa.
Les Bahames
Les Bahames, oficialmente Mancomunidá de Les Bahames, ye un estáu insular independiente d'América, allugáu nes Antilles. El so territoriu confórmalu un conxuntu de 24 islles habitaes, 600 deshabitaes y más de 2.000 isllotes pertenecientes al archipiélagu de les Lucayes o de Les Bahames, que compriende, amás d'esti país, al territoriu británicu d'ultramar de les islles Turques y Caicos. Allúgase nel Océanu Atlánticu, al este de Florida (Estaos Xuníos), al norte de Cuba y de les otres islles del mar Caribe, y al noroeste de les islles Turques y Caicos. La so capital ye Nasáu, na islla de Nueva Providencia.
Les Bahames ye'l llugar al qu'aportó Cristóbalo Colón nel so primer viaxe al Nuevu Mundu, en 1492. Daquella les islles taben habitaes polos lucayos, una tribu de la familia, de fala arauak, de los taíno. Magar que los españoles nunca nun colonizaron Les Bahames, apresaron y embarcaron a los sos habitantes pa que trabayaran como esclavos en La Española. Les islles tuvieron práuticamente desiertes dende 1513 a 1648, cuando colonos ingleses llegaos de Les Bermudes asentáronse na islla d'Eleuthera.
Les Bahames convirtiéronse nuna colonia británica en 1718, cuando los británicos empezaron a llucar escontra la piratería. Tres de la Guerra d'Independencia de los Estaos Xuníos la Corona británica reasentó a miles de llealistes nel archipiélagu; estos colonos traxeron a los sos esclavos con ellos y establecieron plantaciones nes tierres que-yos concedió la Corona. De magar, la población descendiente d'africanos ye la mayoritaria nel archipiélagu. El comerciu d'esclavos foi abolíu en 1807, y la esclavitú prohibida en Les Bahames en 1834. L'archipiélagu, de magar, convirtióse en llugar de refuxu pa esclavos llibertaos; la Marina británica asentó nelles a esclavos lliberaos de barcos esclavistes ilegales, pero tamién a otros que veníen d'América del Norte, a esclavos negros ya indíxenes seminola escapaos de Florida, y tamién a otros tresportaos en barcos estauxunidenses a los que les condiciones climatolóxiques acabaron llevando a estes islles. Anguaño, los bahameses d'orixe africanu representen cuasi'l 90% de la población.
Les Bahames convirtiéronse n'independientes en 1973, magar que formando parte de la Mancomunidá de Naciones (Commonwealth) y calteniendo la figura de la monarca británica, daquella y endagora Sabela II, como xefa del estáu. El país ye, midíu en productu interior brutu per cápita, ún de los países más ricos d'América, sobro la base d'una economía basada nel turismu y nos servicios financieros.
Nicaragua
Nicaragua, oficialmente República de Nicaragua, ye'l mayor de los países d'América Central. Asitiáu ente los 11 y 14 graos al norte del Ecuador, llenda al norte con Hondures, al sur con Costa Rica, al este col mar Caribe y al oeste col océanu Pacíficu. El país ta dixebráu, dende'l puntu de vista de la so xeografía física, en trés estayes: les tierres baxes del Pacíficu; la zona central, montañosa y con un clima húmidu y frescu; y les tierres baxes de la fastera caribeña. Na fastera occidental del país alcuéntrense los dos mayores llagos d'agua dulce d'América Central: el llagu Managua y el llagu Nicaragua. Arrodiándolos, y estensiéndose al noroeste d'ellos, siguiendo'l valle del golfu de Fonseca, hai una estensión de tierres baxes de gran fertilidá, una y bones el suelu viose históricamente arriquecíu poles cenices de los cercanos volcanes de les tierres altes del centru'l país. Dende'l puntu de vista de la biodiversidá Nicaragua ye'l país más ricu de toa América Central.
Les tierres qu'anguaño son Nicaragua foron conquistaes pol Imperiu español nel sieglu XVI, y pertenecieron a él hasta que'l país algamó la independencia en 1821. De magar el país tuvo una vida política convulsa, con problemes constantes y diverses dictadures qu'acabaron provocando l'españíu de la revolución nicaraguana de les décades de 1960 y 1970. Anguaño, el país ye una república democrática representativa, y ta conociendo un periodu de crecimientu económicu moderáu y estabilidá política. Nel 1990 foi elixida presidenta Violeta Chamorro, que foi la primer muyer xefa d'estáu na historia d'América Central y la segunda en tol continente americanu.
La población del país ye d'unos seis millones de persones, y una cuarta parte d'ellos viven na capital, Managua, que ye la tercer mayor ciudá d'América Central. La composición racial del país ye un amiestu nel que hai un 17% de blancos, un 9% de negros, un 4% d'amerindios puros y un 69% de mestizos de toa triba. La llingua oficial ye l'español, magar que les tribus indíxenes de la costa oriental falen les sos llingües propies (miskito, sumo, rama... ) y l'inglés criollo. Esti amiestu de tradiciones culturales produció una gran diversidá de tendencies artístiques y lliteraries. Destaquen, ente más otros, los escritores Rubén Darío, Ernesto Cardenal y Gioconda Belli.
Historia
== Política y gobiernu ==
Organización política
L'actual Constitución nicaraguana foi promulgada pola Asamblea Nacional el 19 de payares de 1986, y ta vixente dende'l 9 de xineru de 1987. Foi reformada por primer vegada el 4 de xunetu de 1995, y otra vuelta en xineru de 2000, cuando entraron en vigor delles reformes parciales pactaes ente lliberales y sandinistes.
Tres de toes eses reformes la Constitución define a Nicaragua como un estáu independiente, llibre, soberanu, unitariu y indivisible, nel que tán garantizaos el pluralismu políticu, la economía mista y el calter de país non alliniáu. El poder ta repartíu ente los poderes executivu, llexislativu, xudicial y eleutoral. El primeru exércelu'l presidente de la República, que ye a la vez xefe del estáu, xefe del gobiernu y cabezaleru de les Fuercies de Defensa y Seguridá de la nación. El llexislativu reside na Asamblea Nacional, formada por 92 representantes elixíos pa un periodu de cinco años. Tocántenes al poder xudicial, el so muérganu cimeru ye la Corte Suprema de Xusticia; y el poder eleutoral intégrenlu el Conseyu Supremu Eleutoral y los sos organismos subordinaos.
Gobiernu
El presidente del país ye, dende' 10 de xineru de 2007, José Daniel Ortega Saavedra, que tien como vicepresidente a Jaime Morales Carazo. El presidente de l'Asamblea Nacional ye René Núñez, y el gabinete de ministros ta formáu polos siguientes ministerios y persones:
Partíos políticos y sindicatos
Los principales partíos políticos, y los sos principales cabezaleros, son los que vienen darréu:
Organización territorial
Nicaragua ye una república xunitaria, que ta sodividida, pa cuestiones alministratives, en 15 departamentos y dos rexones autónomes organizaes según el modelu español. Los departamentos tán sodividíos en 153 conceyos (municipios). Les dos rexones autónomes (Rexón Autónoma Atlánticu Norte y Rexón Autónoma Atlánticu Sur, a menudo nomaes poles sos sigles RAAN y RAAS) formaben, primeru de la so concesión d'autonomía en 1985, un únicu departamentu, nomáu Zelaya.
== Demografía == La población del país, según la estimación pal 2011 del Instituto Nacional de Información de Desarrollo, ye de 5.888.945 habitantes. Estos repártense ente los distintos grupos étnicos acordies colos siguientes porcentaxes: mestizos, 69%; blancos, 17%; negros, 9%; y amerindios, 4%.
Les mayores ciudaes del país son:
Juan Manuel Fernández González
Juan Manuel Fernández González ye un ex-futbolista asturianu que se desempeñaba como defensa.
Costespines
Costespines ye una casería de la parroquia de Santu Medero nel conceyu asturianu de Bimenes.
Historia de Centroamérica
miniaturadeimagen|400px|Mapa de les distintes entidaes territoriales qu'esistíen en Centroamérica nel sieglu antes de la llegada de los españoles.
La historia de Centroamérica axunta los eventos asocedíos nel subcontinente dende los primeros asentamientos humanos nel subcontinente.