cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Canal Beagle parte central
Caleta Sonia
Asitiada al oriente de la punta Yamana na mariña sur de la islla Grande de Tierra del Fueu. El so meridianu coincide col de la caleta Awaiakirrh de la mariña norte de la islla Hoste. Ye bono de reconocer tantu pol faru de la punta Yamana como por un castru notable.
El so fondeadero tien 16 metros d'agua con fondu de sable y fango; el tenedero ye exclente.
Caleta Ferrari
Mapa de la caleta
Caleta Contreras
Mapa de la caleta
Alcontrada nel llau oeste de la badea Yendegaia, al sur de caleta Ferrari. Ye apoderáu namái pa buques pequeños. Ye abrigáu y llimpiu. Nel so accesu ta'l castru González.
Caleta Dos de Mayu
Mapa de la caleta
Puertu Almirante Saenz Valiente
Asitiáu 1¾ nmi al este del finxu de llendes, en territoriu arxentín, el so sacu ta empobináu de E-O. y mide 1.000 metros por otros tantos 1.000 metros de boca. Ye llimpiu y fondu hasta mui cerca de la mariña. El fondeadero pa naves chiques queda al centru del puertu en 18 a 25 metros d'agua y fondu de sable y fango.
Caleta Awaiakirrh
Mapa de la caleta
Allugada na mariña norte de la península Dumas de la islla Hoste a 4 nmi al ESE de la punta Estrema de la islla Gordon. Reconocer por un gran llurdiu blancu qu'esiste nun ribayu del llau occidental de la so entrada. Arrodiada per altos montes que dexen un itsmo de solu 1.500 metros d'anchu que dixebra les agües de la canal Beagle de los senu Ponsonby, senu que ye visible dende un puntu altu de la caleta.
La caleta ye abondo estrecha por un castru y un baxu qu'hai na so entrada. Ye apoderada como fondeadero d'emerxencia solo pa buques pequeños.
Caleta Perón
Mapa de la caleta
Asitiada sobre la mariña norte de la península Dumas de la islla Hoste les sos coordenaes son: L:54°55'00” S. G:68°33'00” W. Ye apoderada namái pa naves pequeñes. El fondeadero encamentáu ta dafechu abiertu a los vientos del 4° cuadrante polo que tien de considerase como un fondeadero ocasional.
Caleta Letier
Mapa de la caleta
Alcontrada en L:54°56'18” S. G:68°26'30” W. na mariña NE de la península Dumas de la islla Hoste. Abrir en direición E-O con un sacu de 800 metros y una boca de 350 metros. Ye apoderada pa naves pequeñes que pueden acoderase a tierra pa evitar el borneo. Tien dos fondeaderos.
Caleta Ahuaia
Mapa de la caleta
Emplazada sobre la mariña NE de la península Dumas de la islla Hoste, les sos coordenaes son: L:54°56'42” S. G:68°25'48” W. Ye llimpia y fonda. Ufierta un bon fondeadero pa buques pequeños. Ta protexida de los vientos reinantes del 3° y 4° cuadrantes.
Punta Estrema
Ye l'estremu oriental de la islla Gordon. Bien baxa y montiega, angosta, ye como una cuña que da orixe a los brazos del Noroeste y del Suroeste de la canal Beagle.
Punta Yamana
Asitiada na mariña sur de la islla Grande de Tierra del Fueu y a 3 nmi al este de la islla del Diañu. Tien un faru automáticu con personal de l'Armada de Chile.
Shinta Fukushima
Shinta Fukushima (福島 新太; ) ye un ex-futbolista xaponés.
Ríu Senegal
El ríu Senegal ye un ríu d'África Occidental de réxime tropical, d'unos 1 790 km de llongura cola so cabecera (que naz en Guinea, nel pandu de Fouta Djalon, col nome de ríu Bafing). Dempués de xunise'l Bafing col ríu Baoulé, ye cuando recibe yá'l nome de Senegal, el ríu escurre en direición noreste y depués forma nel so llargu tramu final la frontera ente Mauritania y Senegal. Desagua nel océanu Atlánticu, xunto a la ciudá de Saint Louis, formando un delta irregular con numberoses marismas y islles. Solo ye navegable nel so cursu baxu yá que presenta rabiones nel so cursu altu.
Historia
La esistencia del ríu Senegal yera conocida poles civilizaciones mediterránees tempranes. Pliniu'l Vieyu llamar Bambotus (a partir de la pallabra fenicia, behemoth, que significa «hipopótamu») y Claudio Ptolomeo Nias. Foi visitáu pol cartaxinés Hannón el Navegante alredor del añu 450 e. C. nel so navegación dende Cartago, pasando al traviés de les columnes de Hércules hasta Theon Ochema (el monte Camerún), nel golfu de Guinea. Hubo comerciu na rexón procedente del Mediterraneu hasta la destrucción de Cartago y la so rede de comerciu col África occidental nel añu 146 e. C.
Fontes árabes
right|thumb|250px|El Nilo Occidental (ríu Senegal-Niger) según [[al-Bakri (1068)]]
Na Alta Edá Media (ca.800 d.C.,), la rexón del ríu Senegal restableció'l contautu col mundu mediterraneu col establecimientu de la ruta de comerciu transahariano ente Marruecos y l'Imperiu de Ghana. Xeógrafos árabes, como al-Masudi de Bagdag (957), al-Bakri d'España (1068) y al-Idrisi de Sicilia (1154), apurrieron dalgunes de les primeres descripciones del ríu Senegal. Los primeros xeógrafos árabes creíen que l'altu ríu Senegal y la parte cimera del ríu Níxer taben coneutaes ente sigo, formando un solu ríu que fluyiría d'este a oeste, lo qu'ellos llamaben el «Nilo occidental» o'l «Nilo de los negros». Pensábase qu'o bien yera una caña occidental del ríu Nilo o bien qu'esquitaría de la mesma fonte (que se conxeturó en delles ocasiones seríen dalgunos de los grandes llagos interiores de los montes de la Lluna, o'l Ghir de Ptolomeo o Gihon, la corriente de Guijón bíblicu).
A midida que el ríu Senegal enfusar nel corazón del imperiu de Ghana, productor d'oru, y más tarde, del Imperiu de Malí, los comerciantes transahararianos dieron al Senegal el so famosu llamatu como «ríu d'Oru». Les hestories transahararianas sobre esi ríu d'Oru» llegaron a oyíos de los comerciantes del Mediterraneu que frecuentaben los puertos de Marruecos y el señuelo foi irresistible. Los historiadores árabes informen siquier de tres expedición marítimes separaes árabes —la postrera entamada por un grupu d'ocho mughrarin (errantes) de Lisboa (antes de 1147)— que trataron de navegar baxando la mariña atlántica, posiblemente nun esfuerciu por atopar la desaguada del Senegal.
Representación cartográfica
right|thumb|250px|Nilo Occidental (ríu Senegal-Niger) según [[Muhammad al-Idrisi (1154)]]
Nos portulanos muncho más precisos, qu'empiecen a partir de la carta de 1367 de Domenico y Francesco Pizzigano y presentes en 1375 nel Atles catalán, la carta de 1413 de Mecia de Viladestes etc, el Ríu d'Oru» represéntase (anque namái sía especulativamente), desaguando nel océanu Atlánticu en dalgún llugar al sur del cabu Bojador. La lleenda del cabu Bojador como una tarrecible torga, el cabu de non torna» pa los navegantes europeos, surdió casi coles mesmes (posiblemente afalada polos comerciantes transaharianos que nun queríen ver la so ruta terrestre menguada pel mar).
El ríu ye frecuentemente representáu con una gran islla en metá del cursu, la Islla d'Oru», mentada per primer vegada por al-Masudi, y llamada famosamente «Wangara» por al-Idrisi y «Palolus» na carta de 1367 de los hermanos Pizzigani. Conxetúrase qu'esta islla riberana ta, ello ye que nel distritu aurífero de Bambuk-Buré, que ta práuticamente arrodiáu perdayures per ríos: el Senegal, al norte; el ríu Falémé, al oeste; el ríu Bakhoy, escontra l'este; y el ríu Níxer y el ríu Tinkisso escontra'l sur.
thumb|650px|center|Cursu del Ríu d'Oru» (Senegal-Niger) na carta portolana de 1413 de [[Mecia de Viladestes.]]
La carta portulana de 1413 de Viladestes da quiciabes la descripción más detallada de la conocencia europea sobre'l ríu Senegal antes de la década de 1440. Viladestes retular como «Ríu d'Oru» ("riu del or») y asitiar a considerable distancia al sur del cabu Bojador (buyeter'') —ello ye que al sur d'un misteriosu «cap de abach» (posiblemente'l cabu Timris). Hai estenses notes sobre la plenitú de marfil y oru na zona, incluyendo una nota que diz:
La galera de Jaume Ferrer represéntase frente a la mariña a la izquierda, con una curtia nota alrodiu del so viaxe de 1346. La islla redonda dorada na desaguada del ríu Senegal ye la indicación (habitual en portulanos) de les barres de la boca del ríu o islles —nesti casu, probablemente una referencia a la Langue de Barbarie o la islla de Saint-Louis). La primer ciudá, na desaguada del Senegal, llámase "isingan" (posiblemente l'orixe etimolóxicu del términu "Senegal"). Al este d'eso, les formes Senegal una islla fluvial llamáu "ínsula de bronquiolu" (Île à Morfil). N'el so vera atopa la ciudá de "tocoror" (Takrur). Sobre ella hai una representación de los almorávides polo xeneral Abu Bakr ibn Umar ("Rex Bubecar") nun camellu. Más al este, a lo llargo del ríu, ye l'asientu emperador (mansa) de Malí ("Rex Musa Meli", prob. Mansa Musa), con una pebida d'oru. La so capital, "civitat musa meli" amosar nes veres del ríu, y el rangu d'emperador del imperiu de Malí suxurir por toles banderes negres (una inscripción que señala "Esti señor de los negros llámase Musa Melli, Señor de Guinea, el gran señor noble d'estes partes pola bayura del oru que se recueye nes sos tierres ". [16] Curiosamente, hai un griespu oru bannered ciudá al sur del ríu, cola etiqueta" tegezeut "(probablemente la Ta'adjast d'a el-Idrisi), y podría ser una referencia a ichoate Djenné.
Al este de Malí, el ríu forma un llagu o «Islla d'Oru» que s'amuesa equí llaráu de pebíes d'oru llavaes del ríu (esto ye lo que los hermanos Pizzigani llamaron la islla de Palolus, y la mayoría de comentaristes tomen pa indicar los xacimientos d'oru Bambuk-Buré). Ta conectáu por munches corrientes coles meridionales montes d'oru (col rótulu «montanies del lor», montes Futa Djallon/Bambouk y montaña Loma de Sierra Lleona). Rescampla que'l ríu Senegal tresformar al este, ensin romper, nel ríu Níxer: les ciudaes de «tenbuch» (Tombuctú), «geugeu» (Gao) y «mayna» (Niaméi? o fuera de sitiu Niani) indicar a lo llargo del mesmu únicu ríu. Al sur d'elles (apenes visible) tán lo que paecen ser les ciudaes de Kukiya (na mariña oriental de la Islla d'Oru), y al este d'esta, probablemente Sokoto (llamada «Zogde» nel Atles catalán) y muncho más al sureste, probablemente Kano.
Al norte del Senegal-Níxer hai distintos oasis y estaciones de la ruta transahariana («Tutega» = Tijigja, «Anzica» = In-Zize, «Tegaza» = Taghaza, etc.) en direición a la mariña mediterránea. Hai una representación ensin retular d'un home africanu negru viaxando nun camellu dende «Uuegar» (prob. Hoggar) a la ciudá de "Organa" ("''ciutat organa», diversamente identificada como Kanem o Ouargla o inclusive una representación equivocada de Ghana - tiempu sumida, pero, per otru llau, contemporaneu col representáu Abu Bakr). Cerca atópase'l rei árabe d'aspeutu ("Rex Organa") la celebración d'una cimitarra. El Ríu d'Oru tien el so orixe nuna islla circular, lo que paecen ser los montes de la lluna (anque ensin etiqueta equí). D'esta mesma fonte tamién flúi escontra'l norte del Nilo Blanco escontra Exiptu, que forma la frontera ente los musulmanes "rei de Nubia" ("Rex Onubia", el so rangu representáu pola media lluna-en-oru banners) y el cristianu Preste Xuan ("Empreste Joha "), esto ye, l'emperador d'Etiopía col paxellu d'un obispu cristianu (de casualidá, esta ye la primer representación visual del Preste Xuan nuna carta portulano).
Escepcionalmente, el mapa de Viladestes amuesa otru ríu, al sur del Senegal, que ye retuláu como «flumen gelica» (poss. angelica), que dalgunos tomaron como una representación del ríu Gambia. Nel mapamundi de 1459 de Fra Mauro, ellaboráu mediu sieglu más tarde, dempués de que los portugueses yá visitaren el Senegal (anque inda tratando de respetar les fontes clásiques), amuesa dos ríos paralelos que van d'este a oeste, dambos provienentes del mesmu gran llagu interior (que, Fra Mauro afirma, ye tamién la mesma fonte que'l Nilo exipciu). Mauro noma los dos ríos paralelos de manera distinta, llamando a unu «flumen Mas'' ("ríu Mas"), l'otru, la canal dal oru», y pon una nota que «Inne larena de questi do fiume se trova oru de paiola» ("Nos sables d'estos dos ríos d'oru 'Palola "circunstancies"), y más cerca del mar ", «Qui se racoce oru» ("Equí recuéyese oru"), y finalmente, na mariña, «Terra de Palmotiar» ("Land of Palms"). Hai de solliñar que Fra Mauro sabía del error de los capitanes d'Enrique'l Navegante sobre l'entrante Daklha, que Mauro curioso retuló «Reodor» ("Rio de Ouro", Sáḥara occidental), distintu de la "Canal del Oru" (ríu Senegal). <!
Contautu colos europeos
El proyeutu d'atopar el Senegal foi retomáu na década de 1420 pol príncipe portugués Enrique'l Navegante, qu'invirtió enforma pa llegar a él. En 1434, unu de los sos capitanes, Gil Eanes, finalmente superó'l cabu Bojador y volvió pa cuntalo. Enrique unvió de momentu una nueva misión en 1435, al mandu de Gil Eanes y Afonso Gonçalves Baldaia. Baxando pola mariña, dieron vuelta alredor de la península d'a el-Dakhla, n'El Sáḥara Occidental, y remanecieron nun entrante, que con emoción creyeron que yera la desaguada del Senegal. El nome qu'equivocadamente dieron a esi entrante, «Rio do Ouro», permanecería hasta'l sieglu XX.
Al dase cuenta del error, Enrique siguió primiendo a los sos capitanes por que fueren más embaxo pola mariña, y en 1445, el capitán portugués Nuno Tristão finalmente llegó a la Langue de Barbarie, onde dio cuenta del final del desiertu y l'empiezu de la llinia d'árboles, y el cambéu de la población dende "leonado" Sanhaja bereberes a persones "negres" wolof. El mal tiempu o la falta de suministros impidíu de fechu que Tristão llegara a la desaguada del ríu Senegal, pero entainar a tornar a Portugal pa reportar qu'atopara finalmente la "Tierra de los Negros" (Terra dos Negros), y que'l "Nilo" de xuru taría cerca. Poco dempués (posiblemente entá dientro d'esi mesmu añu) otru capitán, Dinis Dias (dacuando como Dinis Fernandes) foi'l primer européu conocíu dende l'antigüedá que finalmente llegó a la desaguada del ríu Senegal. Sicasí, Dias nun saleó ríu arriba, sinón que se caltuvo saleando pola Costa Grande de la badea de Dakar.
Al añu siguiente, en 1446, la flota portuguesa de captura d'esclavos de Lançarote de Freitas llegó a la desaguada del Senegal. Unu de los sos capitanes, Estêvão Afonso, ufiertar a tomar una llancha pa esplorar ríu arriba pa los asentamientos, convirtiéndose asina nel primer européu n'entrar efeutivamente nel ríu Senegal. Nun llegó bien lloñe. Aventurase a tierra nun puntu a lo llargo de la vera del ríu, Alfonso trató de secuestrar a dos neños Wolof de la cabaña d'un lleñador. Pero atopar col so padre, quien dio en escorrer a los portugueses al so llanzamientu y dio-yos tal paliza que los esploradores arrenunciaron a dir más lloñe, y volvióse escontra les carabeles d'espera.
Natalia Oréjova
Natalia Ígorevna Oréjova –en rusu, Наталья Игоревна Орехова– (Moscú, 28 de payares de 1972) ye una deportista rusa que compitió en esquí acrobáticu.
Ríu Senegal
Contautu colos europeos
El cronista portugués João de Barros (escribiendo en 1552) diz que'l nome orixinal el ríu nel llocal wolof yera «Ovedech» (que según una fonte, vien de "vi-Dekh", wolof por "esti ríu"). Un contemporaneu so, [Damião de Góis]] (1567) rexistrar como «Sonedech» (de "sunu Dekh", wolof pa "el nuesu ríu"). Escribiendo en 1573, el xeógrafu español Luis del Mármol Carvajal afirma que los portugueses llamaron Zenega, los "Zeneges '( Berber Zenaga) llamar el Zenedec, los "Gelofes" (wolof) llamen a esto Dengueh, los "Tucorones" (Fula Toucouleur) llamar Mayu, los "Çaragoles" (soninké sarakolé de Ngalam) llamar Colle y más palantre (de nuevu, Mármol asumiendo Senegal taba conectáu col Níxer), el pueblu de Bagamo '(Bambara de Bamako?) llamar Zimbala (Jimbala?) y el pueblu de Tombuctú llamó'l Yça.
Natalia Oréjova
Ganó una medaya de plata nel Campeonatu Mundial d'Esquí Acrobáticu de 1993, na prueba combinada. Participó en trés Xuegos Olímpicos d'Iviernu, ente los años 1994 y 2002, ocupando'l 7º en Salt Lake City 2002 na prueba de saltu aereu.
Ríu Senegal
Contautu colos europeos
thumb |La rexón de [[Senegambia, detalle del mapa de Guillaume Delisle (1707), qu'inda asume que'l Senegal ta conectáu col Níxer; esto sería correxíu n'ediciones posteriores del mapa de Delisle (1722, 1727), onde s'amosaba terminando nun llagu, al sur del Níxer..]]
Xeografía
thumb|left|250px|El ríu na ciudá de [[Saint Louis (Senegal)|Saint Louis]] thumb|right|250px|«Cours du Sénégal, 1889» thumb|right|250px|La presa Manantali, nel ríu Bafing thumb|right|250px|La ponte Faidherbe na ciudá de Saint Louis
A partir de Bafoulabé, el ríu Senegal flúi escontra'l noroeste al traviés de la espectacular gargüelu Talari, cerca de Galougo, y sobre les tabayones Gouina. Pasáu Kayes, onde recibe pela derecha al ríu Kolinbine, el ríu flúi más selemente. Dempués de recibir, tamién pela derecha, al ríu Karakoro (310 km), continua'l so antiguu cursu a lo llargo de la frontera ente Malí y Mauritania, mientres delles decenes de quilómetros, hasta llegar a Bakel, onde recibe'l principal de los sos afluentes, el ríu Faleme (430 km), esta vegada pela esquierda. El Faleme tamién tien el so orixe en Guinea, y darréu forma mientres un pequeñu entamo la frontera Guinea-Malí para de siguío, na so mayor parte, ser frontera ente Senegal y Malí hasta Bakel.
El Senegal continua al traviés de les semi -grebes tierres del norte de Senegal, formando la frontera con Mauritania hasta llegar al Atlánticu. En Kaedi recibe al ríu Gorgol, que llega dende Mauritania. Pasa por Bogue y depués algama Richard Toll, onde se-y xune pela esquierda'l ríu Ferlo, procedente del llagu de Guiers del interior de Senegal. Pasa al traviés de Rosso y, averándose a la boca, alredor de la islla senegalesa na que ta la ciudá de Saint Louis, la segunda ciudá n'importancia de Senegal (171 263 hab. en 2007), volver escontra'l sur. Ta separáu del océanu Atlánticu por una delgada franxa de sable, d'unos 15 km de llargor, llamada la Llingua de Barbaria, primero que pueda desaguar nel océanu mesmu. Nel tramu final, cerca de la boca, ta'l Parque nacional d'Aves de Yuy, en Senegal, y al otru llau del ríu y de la frontera, el Parque nacional de Diawling, en Mauritania. Yá na mesma desaguada atópase tamién el senegalés Parque nacional de la Llingua de Barberia.
El ríu tien dos grandes preses a lo llargo del so cursu: la presa Manantali, en Malí, construyida nel ríu Bafing ente 1981-87 como un banzáu (llagu Manatali, de 477 km² de superficie d'agua); y la presa Maka-Diama na frontera ente Mauritania y Senegal, cerca de la desaguada al mar, que torga l'accesu d'agua salao ríu arriba, qu'antes de la so construcción llograba llegar más de 150 km agües enriba, lo que provocab la esterilización de los suelos de la vega cuando s'anubríen.
Réxime hidrolóxicu
El so réxime ye bien irregular y depende totalmente de les precipitaciones del monzón. La cuenca del ríu pertenez en parte, ello ye que a la rexón del Sahel africanu y, en consecuencia esfruta d'un clima semi-grebu con agües errátiques ente 300 y 1000 mm/añu. Namái la parte sur de la cuenca, la correspondiente al cursu cimeru, cuenta con un clima tropical y, por tanto, recibe más precipitaciones, ente 1000 y 2000 mm/añu, tando amás un pocu más uniformemente distribuyíes en tol añu. El caudal mediu interañal o módulu del ríu ye de 640 m³/s na so boca, pero puede variar dende los 3 m³/s en periodu de estiaje hasta los 5000 m³/s en grandes crecíes. El periodu d'agües altes ye de xunetu a payares, y los periodos de baxu nivel d'agües de marzu a xunu. Mientres los periodos de gran seca, el fluxu ye tan baxu que dacuando puede inclusive vadearse el ríu.
Caudal mediu mensual midíu na estación hidrolóxica de Dagana (en m³/s, pa una cuenca aguada de 268000 km². Datos calculaos pal periodu 1903-74)
Navegabilidad
thumb|right|250px|Neños bañándose nel ríu cerca de [[Kanel]] Polo xeneral, el ríu Senegal ye navegable en toles estaciones nun tramu de 175 km dende la so desaguada hasta la pequeña ciudá de Podor (9.472 hab. en 2002) y en dómines d'agües altes, alredor de tres meses al añu, hasta Kayes, a 975 km de la boca.
Puesta en valor
right|thumb|250px|El ríu na aldega de Dramane (Malí, na rexón [[Kayes (Malí)|Kayes)]] thumb|250px|El ríu Senegal vistu pol satélite Spot thumb|right|250px|Vista de satélite del llagu Djoudj, na desaguada En 1972, los estaos riberanos del ríu Senegal (Malí, Mauritania y Senegal) entamáronse dientro de la OMVS (Organización pal Desenvolvimientu del Ríu Senegal) (Organisation pour la mise en valeur du fleuve Sénégal) p'ameyorar la cuenca del ríu y l'usu de los sos recursos: enerxía, navegación, riego... Nel añu 2005, incorporóse Guinea.
Treron sieboldii
El vinago xaponés (Treron sieboldii) ye una especie d'ave columbiforme de la familia Columbidae. Ye propiu d'Asia, atopándose en China, Xapón, Corea del Sur, Laos, Rusia, Taiwán, Tailandia y Vietnam.
Celastraceae
Celastraceae, les Celastracees, son una familia de plantes perteneciente al orde Celastrales. Arrexunta alredor de 90 a 100 xéneros y 1.300 especies d'esguiladores, arbustos y pequeños árboles pertenecientes al orde de les celastrales. La gran mayoría de xéneros son tropicales, sacante Celastrus y Euonymus, llargamente estendíos por llatitúes de clima templáu.
Descripción
Son árboles o arbustos, dacuando escandentes, pubescentes, glabros o cuasi glabros; plantes hermafrodites, poligamodioicas o dioiques. Fueyes alternes, opuestes y verticilaes, simples, enteres, crenaes y serruchaes, con cristales d'oxalato de calciu; estípules persistentes, caduques o ausentes. Inflorescencies axilares o en nuedos florales acompañaos de fueyes ensin desenvolver, cimosas, tirsoides, racemoses o fasciculadas, bráctees presentes, erosas, flores actinomorfes; sépalos 4 ó 5, llibres o xuníos na base, inxeríos, delles vegaes persistentes; pétalos 4 ó 5, llibres, inxeríos; estames n'igual númberu que les partes del periantu, filamentos llibres surdiendo per debaxo o nel marxe del discu, alternipétalos o alternisépalos, anteres tetrasporangiaes y ditecas o bisporangiaes, dehiscencia llonxitudinal, comúnmente introrses o llaterales (extrorsas y dacuando cuasi terminales en Euonymus); ovariu súperu, semisúperu o rares vegaes semiínfero, 2–5-carpelar, con igual númberu de lóculos como carpelos, delles vegaes albortando un lóculo, estilu terminal, polo xeneral cortamente 2–5-lobáu, óvulos (1) 2 (3), 2–6 en Canotia, numberosos en Goupia, erectos, rares vegaes pendilexos, llibradura axilar. Frutu cápsula, sámara, baga o drupa; granes de cutiu arilaes.
Subfamilies
Contién les siguientes sufamilias:
Cytinus
Cytinus ye un xéneru de plantes parásites perteneciente a la familia Cytinaceae. Entiende 14 especies descrites y de estes, solo 8 aceptaes.
Descripción
Son plantes parásites que producen paralís momentaneu, mientres un curtiu tiempu, por cuenta del so líquidu espulsáu dende l'interior cada ciertu tiempu. Según dellos autores ye mientres la nueche. Estes plantes producen un tarrecible fedor nel so tiempu de refugaya de zusmiu, y esi fedor si güelse produz tarrecibles estomagaes y mareos. Parasitan plantes de los xéneros Cistus y Halimium, dos xéneros de la familia de les cistacees.
Son plantes orixinaries de la rexón mediterránea, tamién se diz qu'hai dellos exemplares en Nueva York, una d'elles de la cuenca del Mediterraneu (Cytisus hypocistis) y les otres de Sudáfrica y posiblemente delles especies entá non descrites de Madagascar. Si'l so líquidu ye estrayíu, la planta muerre y debaxo del so tarmu crecen granes, de les cualos van nacer más Cytinus
Bioloxía
C. capensis y C. sanguineus son plantes dioiques, ente que C. hypocistis ye monoica.
C. hypocistis parasita principalmente Halimium halimifolium y Cistus monspeliensis en Portugal.
XV-mon
XV-mon ye un personaxe ficticiu de la Serie Digimon. Compañeru de Davis Motomiya (o Daisuke) protagonista de la serie Digimon 02. El so nome vien de la lletra XV la cual tien tatuada nel so pechu.
Cytinus
Sistemática
El xéneru Cytinus taba enantes incluyíu na familia de plantes parásites Rafflesiaceae, pero agora foi treslladáu a la familia Cytinaceae (order Malvales), xunto col xéneru Bdallophytum. Cytinus ruber agora considérase una subespecie de ''C. hypocistis'.
XV-mon
Actuación en Digimon Adventure 02
Dempués de vencer al emperador de los digimon, Davis trató de que V-mon digievolucionara a XV-mon pa impresionar a Kari y gatomon. Naturalmente, nengunu d'estos intentos tuvo ésitu. Nun foi hasta que Davis tuvo a puntu de ser asesináu por un enoxáu Tortomon, cuando V-mon digievolucionó a XV-mon pa salva-y la vida al so compañeru.
Cytinus
Usos
thumb|250px|Les flores de C. hypocistis. Los exemplares nuevos de C. hypocistis cómense como los espárragos y un estractu de la planta usar contra la disentería, tumores del gargüelu y como astrinxente. C. ruber tamién ye comestible y en medicina popular usóse-y como emenagogo
XV-mon
Actuación en Digimon Adventure 02
XV-mon llogra l'ADN-digievolución con Stingmon a Paildramon.
Cytinus
Taxonomía
El xéneru foi descritu por Carlos Linneo y espublizóse en Xenera Plantarum, ed. 6 576, ("566"). 1764. La especie tipu ye: Cytinus hypocistis Cytinus: nome xenéricu que provién del griegu antiguu k´ytinos; llatinizáu cytinus(quitinus) = n'orixe, "el botón floral del granáu (Punica granatum L., punicacees)"; pero nel Pseudo Dioscórides, nome ulterior de la hypokist( h)ís, la qu'en Dioscórides ye una planta que “naz xuntu à les rayzes del Cisto, y paezse à la flor del granáu”, según la traducción de Laguna –gr. hypó = "baxu, debaxo de, etc."; gr. kísthos (kisthós, kístos); lat. cisthos = diverses especies del xéneru Cistus L. (cistacees)–. Resulta versosímil, verdaderamente, que la planta de la que falaben ye la filosa o melera, Cytinus sp.
XV-mon
Actuación en Digimon Adventure 02
XV-mon apaez lluchando contra más enemigos como Mummymon y Arukenimon y tamién contra MaloMyotismon nel mundu onde se cumplen los deseos.
Cytinus
Especies aceptaes
De siguío bríndase un llistáu de les especies del xéneru  aceptaes hasta febreru de 2014, ordenaes alfabéticamente. Pa caúna indica'l nome binomial siguíu del autor, embrivíu según les convenciones y usos.
Coriandrum sativum
El ye una yerba añal de la familia de les apiacees (antes llamaes umbelíferes). Ye la única especie del xéneru Coriandrum, que ye tamién l'únicu miembru de la tribu Coriandreae.
Los sos oríxenes paecen inciertos, anque xeneralmente considérase nativu del norte d'África y el sur d'Europa.
Descripción
Planta añal qu'algama unos 40 o 60 cm d'altor. Tien tarmos erectos, fueyes compuestes, flores blanques y frutos arumosos. Ye d'usu común na cocina mediterránea, gastronomía de la India india, llatinoamericana, gastronomía de China china y del sureste asiáticu. Toles partes de la planta son comestibles, pero xeneralmente úsense les fueyes fresques y les granes seques. thumb|Fueyes. thumb|Flores.
Cultivu y usos
Ye de vezu añal y so condiciones normales, el cilantro algama de 40 a 60 cm d'altor. Dase bien en suelos fluexos y permeables y en climes templaos o de monte na zona tropical. Anque ye abondo resistente al fríu, nun sobrevive en terrenes encharcaos.
Ye una yerba poco complicada que puede llantase en xardinos o tiestos. Les sos flores, pequeñes y blanques apaecen pel branu.
Les granes semar en fileres, a 30 cm unes d'otres, poniéndoles a 1 cm de fondura; a más fondura nun granen pos precisen claridá. A los trés selmanes broten les plantes y fueyes.
A escala industrial, xeneralmente sémase en fileres separaes de 30 a 50 cm cola mesma maquinaria utilizada pa les ceberes. Usar de 20 a 40 kg de granes per hectárea.
Los sos principales problemes son el pulgón del coriandro (Hyadaphis coriandrii) y los fungos si hai escesivu mugor.
=== Usos Toles partes de la planta son comestibles, sicasí, son les fueyes fresques y les granes seques les d'usu culinariu más frecuente.
Usu de los frutos
thumb|Granes enteres (enriba), granes en polvu (izquierda), fueyes seques (derecha). Los frutos del cilantro úsense xeneralmente secos. Despiden un arume cítricu cuando los muel o entartalla. Usar pa condimentar y son indispensables na cocina india, en preparaciones como'l curry. Son un ingrediente básicu de delles cerveces belgues, salchiches alemanes y sudafricanas, pan de centenu en Rusia y países centroeuropeos (como sustitutu de l'alcaravea) y en ciertos platos nativos de la cocina etíope y árabe. Finamente, añedir molíos como arumosu al café nel Oriente Mediu.
Usu de les fueyes
Les fueyes fresques son ingrediente esencial del chatni, del mueyu verde y el guacamole mexicanos. Les fueyes picaes tamién s'usen como adornu, añedíes a la fin del cocimientu o xustu enantes de sirvir, sobre sopes y otros platos. El cilantro frescu nunca se cocina porque'l calor destrúi totalmente el so arume y sabor. Tien De caltenese nel frigoríficu dientro d'envases herméticos, procurando consumilo en pocos díes, yá que s'amostalga rápido. Nun tien d'ensugar se nin conxelase porque pierde l'arume.
En Colombia, emplégase llargamente na preparación de sopes, ensalaes y puré d'aguacate (tamién conocíu nesi país como guacamole); aderezos con ají, ente otros usos. Hai dos variedaes que caltienen el mesmu sabor, la que se sema en clima templáu que les sos fueyes son más grandes y clares y la de clima fríu, más verde y con hojitas bien fines.
N'Ecuador, utilizar en diversos platos típicos tantu de la rexón mariniega como na sierra, tales como'l encebolláu, el secu de chivu o pita, locro de papes, ente otros.
En Perú, esta yerba conozse como culantro, y úsase pa preparar una de les comíes más típiques: el arroz con pollu. Tamién s'utiliza pa preparar el uchucuta (mueyu pa guisos fecha d'esta especie combinada con ají).
N'Hondures tamién se-y conoz como Culantro, y ye utilizáu en distintos acompañantes, como ser el conocíu Chimol o mueyu caseru mexicana (tomate, chile duce (pimientu verde), cebolla y el culantro; o pa realzar el sabor de los mueyos y otres guarniciones.
En Méxic u'l so usu ye bien estensu, utilizar na preparación de diversos mueyos y moles, como saborizante en sopes y caldos, y frescu y picáu como arreglo de distintos tipos de tacos y antojitos.
En Guatemala, Costa Rica y otros países d'América Central, conózse-y como culantro o cilantro y utilízase frecuentemente p'apurrir sabor a les sopes o caldos, amestándose a estos una ramina —incluyendo'l raigañu y les fueyes xustu enantes de retiralos de la cocina.
España: en Canaries ye bien popular l'usu de les fueyes fresques en potaxes y mojos qu'acompañen tantu carnes como pescaos; n'Estremadura ye un ingrediente fundamental nel escabeche de Cuaresma pal bacaláu y los repápalos que, pela so parte, tamién lo lleven.
En Chile utilizar nel mueyu Pebre y les cazueles.
En Paraguái conocer en guaraní como kuratu. Utilizar frescu nuna gran variedá de preparaciones, tales como sopes, guisos, verdures, ensalaes, pexes y aves. Combináu con otres especies arumoses, emplegar na ellaboración d'embutíos y chacinaos, y en adobos pa carnes de corderu y de gochu. Tamién pa da-y un meyor sabor a la cerveza nel so procesu de fabricación. Los granos, enteros o esmagayaos, utilizar en carnes asaes, hortolices rellenes, mueyu curry y en conserves con vinagre. Un adobo tradicional pa caltener carnes consiste nun amiestu de cilantro, comín y vinagre.
En Venezuela considérase un ingrediente fundamental de la cocina nacional. Ye llargamente utilizáu na preparación de sopes, guisos, carnes, pexes, ensalaes y mueyos, como la famosa Guasacaca (mueyu preparáu a base d'aguacate, pimentón verde o pimientu verde, ayu, cebolla y cilantro). El so arume y sabor son bien apreciaos na gastronomía venezolana, tantu asina, que los venezolanos acomuñen esta yerba a la so cocina autóctona.
En Brasil conózse-y como coentro y ye ingrediente importante en ciertos platos de la culinaria bahiana, especialmente.
Usu de la esencia
La esencia o aceite esencial de cilantro úsase como aromatizante de llicores y bébores dixestives y en perfumería.
Tamién s'utiliza como complementu en dellos platos como sopes y similares.
Usu melecinal
Por cuenta de les sos propiedaes antibactericidas utilizar pa combatir el mal aliendu, mazcando les fueyes. Tamién evita'l mal golor de les axiles aplicando'l zusmiu estrayíu de les partes blandes de la planta sobre elles.
Taxonomía
Bupleurum angulosum describióse por Carlos Linneo y espublizóse en Species Plantarum 256. 1753. Númberu de cromosomes de Coriandrum sativum (Fam. Umbelliferae) y táxones infraespecíficos: 2n=22 El nome vernáculu "coriandro" en tolos idiomes de la Europa Occidental deriva del llatín coriandrum y de la mesma del griegu antiguu κορίαννον (koríannon), d'orixe non indoeuropéu.
Coriaria ruscifolia
Descripción
Ye un arbustu o árbol más bien pequeñu, hasta de 7 m d'altu, coles cañes estendíes; fueyes sésiles o subsésiles, les de los tarmos principales opuestu-cruciaes, ovaes a cordiformes o suborbiculares, dacuando más anches que llargues, abrazadoras na base, con 5 a 9 nervaduras basales, les de les cañes llaterales oblongo-ovaes a elíptiques o llanceolaes, de 0,5 a 7,5 cm de llargu y de 0,2 a 3,2 cm d'anchu, ápiz agudu a acuminado o mucronáu, base cuneada; recímanos con frecuencia llargos y delgaos, hasta de 25 cm de llargor, pubérulos, aniciándose nes cañes principales, o bien nes llaterales; flores sobre pedicelos delgaos, de 2 a 6 mm de llargu, acompañaos por una bráctea basal; flores de 2 a 3 mm de diámetru, hermafrodites, de color acoloratáu foscu con verde, amarellentaes o ablancazaes; sépalos los ovaos, de 1.5 a 2 mm de llargu y 1 a 1,5 mm d'anchu; pétalos más curtios que los sépalos; frutu subgloboso, de 3 a 4 mm de diámetru, de color foscu, conteniendo polo común 5 cocos arrodiaos polos pétalos carnosos acrescentes.
Barry Newman
Barry Foster Newman foi un actor de cine y televisión d'Estaos Xuníos, famosu pola so interpretación de Kowalski na película Vanishing Point, onde encarna a un veteranu de la guerra de Vietnam qu'apuesta a que ye capaz de conducir un Dodge Challenger blancu de 1970 dende Denver, Colorado hasta San Francisco, California, percorriendo'l suroeste d'Estaos Xuníos en tan solo quince hores. Tamién ye conocíu pol so papel na serie de televisión Petrocelli na qu'interpreta a Anthony Petrocelli, un abogáu nun drama criminalístico, pol cual foi nomáu a los premios Golden Globe y Emmy.
Biografía
Barry Newman nació'l 7 de payares de 1938 en Boston, fíu de padre austriaco, Carl Henry Newman y Sarah Newman, de nacionalidá sueca. Estudió en Boston Latin School y Brandeis University, onde se graduó n'antropoloxía cultural.
Amás de los sos numberosos trabayos pal teatru y la televisión, Newman empezó anguaño a añedir el so nome nos creitos de delles películes como productor al igual que ta desenvolviendo dellos proyeutos tamién como productor pa la televisión.
Premios y nominaciones
Añu: 1975 Serie de TV: Petrocelli Premiu: Emmy Categoría: Meyor actor principal Resultáu: Nomáu
Añu: 1976 Serie de TV: Petrocelli Premiu: Globu d'Oru Categoría: Meyor Actor de serie dramática Resultáu: Nomáu
Historia naturalis Brasiliae
Historia naturalis Brasiliae, escritu orixinalmente en llatín, ye un llibru espublizáu en 1648 y consideráu el primer llibru médicu que trata sobre Brasil. Ye obra del holandés Willem Piso, y tamién utiliza observaciones realizaes polos alemanes Georg Marcgraf, H.Gralitzio y Johannes de Laet. El llibru ta dedicáu al Conde Mauricio de Nassau, que foi quien financió les espediciones per Brasil y autorizó la obra.
Anque trata en tou momentu de Brasil, los autores del llibru referir a la zona qu'anguaño se conoz como Rexón Nordeste de Brasil, ocupada nesi momentu pola Compañía Holandesa de les Indies Occidentales.
La obra consta d'un únicu volume, midiendo l'orixinal 40 centímetros d'altor. El so títulu completu, incluyíu'l subtítulu, ye Historia naturalis Brasiliae ... : in qua non tantum plantae et animalia, sei et indigenarum morbi, ingenia et mores describuntur et iconibus supra quingentas illustrantur. Ta estremada en dos partes, la primera, llamada De Medicina Brasiliensi foi obra de Willem Piso, la segunda, de nome Historia rerum naturalium Brasiliae componer d'ocho llibros, obra de Georg Marcgraf, anque'l postreru d'estos ocho llibros ye obra de Joannes de Laet.
Ye una obra de gran importancia, yá que describe la flora y fauna brasilanes, y sirvió de referencia y como inflúi pa trabayos científicos posteriores, como los realizaos por Carlos Linneo na so obra Systema naturae.
Treron vernans
El vinago cuellirrosa (Treron vernans), ye una especie d'ave columbiforme perteneciente a la familia Columbidae. Ye orixinaria de Camboya, Indonesia, Malasia, Myanmar, les islles Filipines, Singapur, Tailandia, y Vietnam. El so hábitat natural son los montes húmedos o manglares tropicales o subtropicales y los montes de monte.
Takumi Shimohira
Takumi Shimohira (下平 匠, ) ye un futbolista xaponés.
Montier-en-l'Isle
Montier-en-l'Isle ye una comuña francesa del departamentu d'Aube, na rexón de Gran Este. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Rho Aquilae
Rho Aquilae (ρ Aql / 67 Aquilae / HD 192425 / HR 7724) ye una estrella de magnitú aparente +4,95. A pesar de la so denominación ta asitiada na constelación de Delphinus, el delfín; mover dende la llende d'Aquila a Delphinus en 1992. Anguaño ye la séptima estrella más brillosa nesta última constelación. Recibe'l nome, pocu utilizáu, de Tso Ke, del mandarín 左旗 zuǒqí, que significa «la bandera esquierda».
Montiéramey
Montiéramey ye una comuña francesa del departamentu d'Aube, na rexón de Gran Este. Llenda con.
Rho Aquilae
Asitiada a 153 años lluz de distancia del Sistema Solar, Rho Aquilae ye una estrella blanca de la secuencia principal, esto ye, la enerxía emitida ye producida pola fusión nuclear d'hidróxenu en heliu. De tipu espectral A2V, tien una temperatura superificial de 8870 K. Ye una estrella de carauterístiques asemeyaes a Alfecca Meridiana (α Coronae Australis) y, en menor midida, a Siriu (α Canis Majoris). El so diámetru ye 1,95 vegaes mayor que'l del Sol y la so lluminosidá equival a 21 vegaes la lluminosidá solar. La so velocidá de rotación ye de siquier 165 km/s, lo que trai un periodu de rotación inferior a 14 hores.
La teoría d'estructura estelar axudica una masa de 2,1 mases solares para Rho Aquilae y amuesa que ye una estrella bien nueva con una edá entendida ente 50 y 165 millones d'años, lo que supón una parte bien pequeña del tiempu que va emplegar fundiendo hidróxenu —unos 1000 millones d'años—. Como otres estrelles asemeyaes —vease Denébola (β Leonis)—, paez tar arrodiada por un discu circumestelar de polvu.
Montiéramey
Tien una población de y una superficie de  km².
Saint-Julien-de-l'Herms
Saint-Julien-de-l'Herms ye una comuña francesa del departamentu d'Isère, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Minsk
Minsk (Менск o Мінск, Минск) ye la capital y ciudá más grande de Bielorrusia. Allúgase nel centru del país, nes orielles de los ríos Nyamiha y Sviloch. Ye la sede alministrativa de la Comunidá d'Estaos Independientes (CEI). Tien una población de
Minsk estiéndese per un área de 509 km² nel que según estimaciones pal añu 2017 habiten un total de 1 974 819 persones. Como capital del Estáu, Minsk tien un estatus alministrativu especial dientro de Bielorrusia y ye amás la capital del vóblast de Minsk y del distritu homónimu.
Hemitriccus obsoletus
El titirijí pechipardo (Hemitriccus obsoletus), tamién conocíu como mosqueta de pechu castañu o mosqueta güeyu grande, ye una especie d'ave paseriforme de la familia de los tirandos (Tyrannidae) endémica d'América del Sur.
Distribución y hábitat
Ye orixinariu d'Arxentina y Brasil, el so hábitat natural son les viesques montiegues.
Saint-Just-Chaleyssin
Saint-Just-Chaleyssin ye una comuña francesa del departamentu d'Isère, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Hemitriccus nidipendulus
Hemitriccus nidipendulus, tamién denomináu mosqueta de hangnest o tachuri-campainha (campanina en portugués, Brasil), ye una especie d'ave paseriforme perteneciente al xéneru Hemitriccus qu'integra la familia Tyrannidae. Ye endémicu de Brasil.
Descripción
Mide 12 cm. Esta especie ye relativamente bono d'estremar de los sos conxéneres poles carauterístiques del plumaxe; les partes cimeres son d'un mariellu verdoso uniforme, con una marca loral pálida y les partes inferiores son d'un blancu bastante llimpiu. L'iris ye prominente y distintivamente pálidu, siquier nos adultos.
Distribución y hábitat
Alcuéntrase nel este de Brasil, dende Alagoas hasta'l norte de Santa Catarina.
Habita en dellos tipos de florestas, como Viesca atlántica de faldeos o montana, montes d'araucaria, mesófiles y de galería, ente 0 y 900 msnm.
Reproducción
Constrúi un nial d'aspeutu piriforme, con entrada llateral, afitáu en cañes a 1,5 m del suelu, sobre regueros.
Taxonomía
Observación: El CBRO (Comité Brasilanu de Rexistros Ornitolóxicos) asitia'l presente xéneru na familia Rhynchocyclidae (Berlepsch, 1907).
Subespecies
Reconócense 2 subespecies cola so correspondiente distribución xeográfica:
Kenta Hoshihara
Kenta Hoshihara (星原 健太; ) ye un futbolista xaponés.
Cuatro Oirates
Los Cuatro Oirates (Dorben Oirad), Alianza de les tribus Cuatro Oirates o la confederación Oirates (Дөрвөн Ойрад; nel pasáu, tamién eleuthes) foi la confederación de les tribus oirates que marcó l'ascensu de los mongoles occidentales na hestoria de Mongolia.
Antecedentes
Los oirates fueron unu de los pueblos de los montes que vivíen nel oeste de los mongoles de Gengis Kan. Fueron sometíos por Gengis en 1207 y xugaron un papel destacáu na hestoria del Imperiu mongol.
Tres el derrocamientu de la dinastía Yuan (1271-1368), Möngke-Temür, un altu funcionariu de los Yuan, asitiárase a si mesmu a la cabeza de los oirates. Cuando morrió, trés caciques, Mahamu (Mahmud), Taiping y Batu-Bolad, gobernar. Unviaron emisarios con regalos a la dinastía Ming. En 1409, l'emperador Yongle (r. 1402-1424) confirió-yos a cambéu'l títulu de wang. Los oirates empezaron a desafiar a los emperadores borjigin nel reináu d'Elbeg Khan (ca.1394-1399).
Apoxéu
L'emperador chinu Yongle esixó a Öljei Temür Khan Bunyashiri, el kan mongol, qu'aceptara la so supremacía en 1409, pero Öljei Temür negóse y ganó a una fuercia Ming el siguiente añu na batalla de Kherlen. En 1412 una gran fuercia chino al mandu de Yongle obligó a Öljei Temür Khan a fuxir escontra l'oeste. (Ver na Wikipedia n'inglés Campañes del emperador Yongle contra los mongoles) Los oirates lideraos por Mahamu de la tribú de los choros mataron a Öljei Temür, que sufrió grandes perdes.
Los mongoles occidentales teníen como líder a Delbeg Khan, un descendiente d'Ariq Böke, que la so familia fuera apostrada a Mongolia mientres el reináu Yuan. Sicasí, los mongoles orientales sol lideralgu d'Arugtai de los Asud, negar a aceptar al nuevu kan y taben en constante guerra ente sigo. La dinastía Ming intervieno agresivamente contra cualesquier líder mongol demasiáu poderosu, lo qu'agravó'l conflictu mongol-oirates.
En 1408 Mahamu foi asocedíu pol so fíu Toghan, quien siguió la so guerra con Arugtai. En 1437, Toghan había derrotáu totalmente a Arugtai y a un emperador de la casa de Ogodei, Adai Khan. Toghan fixo a los príncipes Genghisid los sos kanes títeres de la Mongolia post-imperial. Cuando morrió en 1438, el so fíu Esen convertir en taishi (títulu noble mongol). Los oirates teníen estreches rellaciones con Mogolistán y Hami, onde reinaba Chagatayid Khan. Pola cróniques de los Ming sábese que los oirates realizaron incursiones regulares neses árees. Esen entartalló a los monarques de Mogolistán y Hami y obligar a aceptalo como señor. Tamién conquistó Mongolia Esterior y Mongolia Interior y apoderó a los yurchen en Manchuria. En 1449, Esen llogró prindar al propiu emperador Ming Zhengtong, a quien lliberó l'añu siguiente. Mientres el so reináu, los cuarteles xenerales oirates taben nel noroeste de Mongolia y les llendes occidentales de los sos asentamientos fueron Barkol y el ríu Irtysh. Esen sofitar nos comerciantes musulmanes de Samarcanda, Hami y Turpan y na so propia casa real: los choros taben rellacionaos con Mogolistán según un mitu. Dempués d'asesinar al kagan Agbarjin, Esen tomó'l títulu de kan pa sigo mesmu. Pero pocu dempués de que fora derrocáu polos nobles oirates, foi asesináu pol fíu d'un home qu'executara.
Cayente
La muerte de Esen rompió la unidá de los oirates, qu'empezaron a lluchar ente sigo pa ostentar el lideralgu. El fíu de Esen, Amasanj, treslladar al oeste, escalando les tierres de Hami, Mogolistán y de los uzbecos.
Colapsu
El Güshi Khan Khoshuud foi a Qinghai (Koke Nuur) en 1636. Aumentó les sos posesiones nel Tibet y Amdo. Gushi Khan protexó al Ngawang Lobsang Gyatso, Quintu Dalai Lama y a la so Ilesia Mariella del antiguu cleru coloráu del budismu tibetanu. El kanato de Khoshut ganó al enemigu del Dalai Lama y Gushi Khan nomó al so fíu gobernante del Tíbet.
11 de setiembre
L'11 de setiembre ye'l 254ᵘ día del añu (255ᵘ nos años bisiestos). Falten 111 díes pa que termine.
Cuatro Oirates
Colapsu
Escontra 1620 los choros esvalixáronse dempués d'una amargosa llucha col Altan Khan de los Khalkha. Dalgunos de los choros fuxeron con un cuerpu de dorbed escontra'l norte, a Siberia y l'actual Baranaoul. Pero la mayoría de los choros y los dorbed y khoids instalar na rexón de los ríos Irtysh Negru, Urungu, Imil y Ili, formando'l kanato de Zungaria.
Coriaria myrtifolia
thumb|Coriaria myrtifolia
Coriaria myrtifolia ye una especie perteneciente a la familia Coriariaceae. thumb|240px|Vista de la planta
Descripción
Ye un arbustu de fueya semicaduca, abondo alto, que puede devasar fácilmente los dos metros. Carauterizar por tener fueyes llanceolaes dispuestes por pareyes, la forma de les fueyes recuerda a la murta, pero son claramente más grandes y nun tienen arume; el fexe de les fueyes tien tres nervios que van de la base al ápiz y que la identifiquen con seguridá. Les flores apaecen en recímanos, son de color verdosu. Los frutos tamién son bien carauterísticos, son carnosos, cuasi negros nel maduror, tán formaos por cinco pieces claramente estremaes. Los frutos son bien tóxicos. Floria de primeres de la primavera. Confundir con facilidá cola mora común. Tien un fuerte sistema radicular que tien la carauterística de poder afitar nitróxenu atmosféricu por aciu una simbiosis con bacteries del xéneru Frankia, lo cual ayúdalu na colonización de terrenes degradaos.