cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ducáu de Bretaña
Reinu de Bretaña (s. IX- s. X)
Los carolinxos sometieron a los bretones nel sieglu VIII, pero les diverses espediciones entamaes mientres los reinaos de Carlomagno y Ludovico Pío amuesen que los bretones permanecieron insumisos. En 831, Ludovico Pio camudó d'estratexa: apautó con Nominoe, un noble bretón del condáu de Vannes, y nomólu missus dominicus pa los territorios bretonos. Nominoe ye consideráu'l Padre de la Patria bretona. Los sos socesores hasta la invasión normanda nómense reis de Bretaña. La llista de reis de Bretaña ye la siguiente:
Afuega'l Pitu
El quesu d'Afuega'l pitu ye un tipu de quesu que s'ellabora n'Asturies.
Ducáu de Bretaña
Ducáu de Bretaña (s. X - s. XVI)
thumb|La Kroaz Du (Cruz Negra), estandarte del ducáu de Bretaña dende'l [[sieglu XIV.]]
Afuega'l Pitu
Zona de producción
Ye ún de los quesos esclusivamente de lleche de vaca más espardíos d'Asturies, ellabórase en delles caseríes de los valles centrales asturianos y les lladeres de los montes ente los ríos Narcea y Seya. La producción actual concéntrase principalmente en conceyos como Riosa, Morcín, Grau, Les Regueres, Pravia, y Salas, siendo'l mayor productor el conceyu de Grau. Otros conceyos incluyíos na zona xeográfica de la Denomación d'Orixe Protexida son: Santo Adriano, Tinéu, Miranda, Cuideiru, Candamu, Muros y Sotu'l Barcu.
Ducáu de Bretaña
Ducáu de Bretaña (s. X - s. XVI)
A pesar de la soberanía nominal francesa, el ducáu foi cuasi independiente hasta 1532, añu en que foi incorporáu definitivamente a Francia. Los duques de Bretaña hasta 1532 fueron:
Afuega'l Pitu
Zona de producción
Trátase d'un territoriu con clima oceánicu, carauterizáu poles precipitaciones abondoses, persistentes y seles, per tol añu, radiación solar moderao y alta nubosidá. Esta climatoloxía favorez el desenrollu célere de les especies pratenses d'escelente calidá presentes nos abondosos praos naturales y paciones esistentes na zona, lo que permite, amás de recursos alimenticios basaos en forraxes frescos, per tol añu, un acopiamientu pa los díes en que les condiciones climatolóxiques resulten adverses. Los animales puen permanecer albentestate, práuticamente per tol añu. Ye una zona con fuertes torales llocalizaes dientro de la curtia distancia esistente ente'l llitoral con cotes mui baxes, y la divisoria d'agües en cotes de grande altitú. Esto propicia que la ganadería seya más afayadiza que l'agricultura como actividá d'esplotación de la tierra.
Ducáu de Bretaña
La dinastía de Nantes
El ducáu naz en 936, a la fin de la ocupación normanda de Bretaña. Alano II, nietu del últimu rei de Bretaña, Alano I, llibera al país del xugu normandu y conviértese nel primer duque de Bretaña.
Afuega'l Pitu
Historia
thumb|230px|La cuayada pásase de la tarreña a los arnios Ta considerao como ún de los quesos más antiguos d'Asturies. Aparez documentao de magar el sieglu XVIII como moneda de pagu d'impuestos, anque hasta'l sieglu XIX, nomándolo como quesu de puñu o quesu de Afuega'l Pitu. Félix Aramburu y Zuloaga califícalo a finales de la mesma centuria como'l «primitivu quesu de puñu o d'afuega'l pitu que ye corriente en cuasi tolos conceyos d'Asturies». En dates aproximaes la obra Asturias d'Octavio Bellmunt y Fermín Canella vuelve a insistir sobro l'espardimientu d'estos quesos, nomándolos como «los corrientes en toles partes llamaos d'afuega'l pitu o con otros nomes».
Ducáu de Bretaña
Les dinastíes de Penthièvre, Plantagenet y Thouars
En 1054, el conde de Cornualles, Hoel, heredó'l condáu de Nantes y en 1066 esposó Havoise, heredera del ducáu de Bretaña. El poder ducal mientres la dinastía de Cornualles nun foi bien fuerte hasta la intervención de los Plantagenet, condes d'Anjou, duques de Normandía y reis d'Inglaterra: en 1171, Enrique II d'Inglaterra entamó'l casoriu del so bien nuevu fíu Godofredo (muertu en 1186) cola bien nueva heredera del ducáu, Constance (muerta en 1201). Enrique II, col títulu de baillistre (rexente) foi'l verdaderu duque de Bretaña de 1166 a 1186, y el rei Ricardu I d'Inglaterra, de 1186 a 1199.
Afuega'l Pitu
Historia
Nun ye segura la etimoloxía porque'l sentíu que se-y dio a la espresión ye diversa. Hai quien entiende que s'alude con ello al estrangulamientu del cuellu de la bolsa onde esbira (fardela). Otra lleenda dalgo espurrida diz que'l nome se refier a qu'antiguamente se daba'l quesu a los pitos y cuando ésti taba curao, los pitos afogaben. Ensin dubia, trátase d'una pura lleenda que desconoz la realidá social del campu asturianu hasta la so entrada na CEE en 1986, carauterizao por pequeñísimes esplotaciones campesines (con mui poco ganáu), con mui pocos recursos económicos nes que nin el quesu se podía esperdiciar dándo-ylo a los pitos, nin estos se mataben d'esa manera pa comelo.
La realidá ye más cenciella y más utilitaria. El nome, lo más probable ye que se deba a que munchos de los ellaboradores (esti quesu se facía col escedente temporal de lleche que se producía neses caseríes; el xatu vendíase al poco de nacer pa poder obtener recursos económicos colos que facer frente a les necesidaes de compra de la casa y de la esplotación, el lleche cosumíase fresco, facíase mantega o se convertía en quesu afuega'l pitu) dao que se trata d'un quesu de cuayada láctica, la grasa tiende a quedar separtao de la cuayada y perriba d'ésto, y esa grasa yera retirao y se convertía en mantega que se baxaba selmanalmente a los mercaos de les villes a vender, ya que nun se conservaba fresco, y yera ún de los ingresos habituales d'estes caseríes. Los quesos, nunes zones (la más cercana a los valles mineros de les cuenques del Caudal y el Nalón, al oriente de la Sierra de L'Aramo) dexábase ensugar en paños engolaos y yeren quesos de «trapu»; mentes que nos valles al occidente de la Sierra de L'Aramo la cuayada dexábase esbirar n'arnos de barru, con forma de pequeños calderos o vasiyes troncocóniques, con munchos furacos, que realicen los alfareros de Miranda, Ḷḷamas de Mouru o Faru, y una vuelta que la cuayada ya perdiera la mayoría de l'agua, o bien se comíen frescos con frutes o dulces de mazana, o bien se dexaben ensugar na parte que daba al norte nos horros, onde permanecíen hasta'l so consumu. Los «afuega'l pitu» a los que se-yos quitaba la mantega (que yera la inmensa mayoría por dos razones: económica, la mantega convertíase rapidamente nún ingresu; y por problemas teunolóxicos, les muyeres que yeren les que facíen el quesu nun teníen conocimientos de teunoloxía quesera) cuando maduraben yeren muncho más secos y pastosos, polo qu'al tragalos, la pasta tiende a apegase nel fondu del paladar-entamu de la larinxe-el gargüelu, d'ehí "l'afogase'l pitu" y que'l so consumu tuviere siempres arreyao al de la sidra, especialmente nes espiches coles que se tastiaben les primeres sidres del añu pela primavera, ye dicir, cuando los quesos ellaboraos colos escedentes de lleche del final de la seronda y entamos del iviernu, yá taben bien maduros.
Ducáu de Bretaña
La dinastía de Dreux (1203-1341)
La victoria de los reis de Francia contra los Plantagenet provocó consecuencies en Bretaña. Dempués de la muerte d'Arturo I, Felipe Augusto entamó'l casoriu de la heredera, Alix (fía de Constancia y del so tercer home, Guido de Thouars) con un francés, Pedro de Dreux (Pedru I Mauclerc).
Elizabeth Peña
Elizabeth Peña foi una direutora y actriz d'Estaos Xuníos.
Afuega'l Pitu
Historia
Otra de les razones que s'utilizaron pa xustificar esti fechu ye que'l pimentón ye un escelente conservante y qu'esa yera la razón. Hai dos dubies razonables p'aceptar esta versión, y ye que «l'afuega'l pitu roxu» namás s'ellaboraba antiguamente nos valles mineros, non na zona occidental y costera de la Sierra de L'Aramo; per otru llau, nel restu de los casos qu'hai pel mundu los quesos nos que'l pimentón s'usa p conservalos, el pimentón únicamente s'utiliza na corteya para evitar qu'ensugue'l quesu, en nengún casu s'añade a la cuayada y s'amasa.
Ducáu de Bretaña
La guerra de socesión de Bretaña (1341-1364)
Dempués de la muerte de Xuan III de Bretaña, ensin descendencia, hubo un conflictu ente Juana de Penthièvre, sobrina de Xuan III, esposa de Carlos de Blois, sofitada pol rei de Francia y Juan de Montfort, hermanascu del duque, sofitáu pol rei d'Inglaterra. Juan de Montfort morrió en 1345, pero Eduardu III d'Inglaterra siguió la guerra en Bretaña, dirixida dende'l 1352 por "tenientes xenerales" y capitanes ingleses (John Chandos, por casu).
Elizabeth Peña
Biografía
Peña nació n'Elizabeth, Nueva Jersey, fía de Estella Margarita y Mario Peña, escritor, actor y direutor cubanu quien co-fundó l'Asamblea Teatral Llatinoamericana. Peña graduóse en Nueva York nel famosu High School of Performing Arts en 1977. Los sos compañeros de clase fueron Ving Rhames (con quien más tarde sería co-estrella en Jacob's Ladder) y Esai Morales (con quien más tarde sería co-estrella en La Bamba).
Ducáu de Bretaña
Integración nel Reinu de Francia (1491-1532)
En 1491, cuando Ana de Bretaña, qu'heredara'l ducáu, casóse con Carlos VIII de Francia, Bretaña xunióse temporalmente a Francia. La unión foi ratificada por aciu un tratáu en 1532, mientres el reináu del soberanu francés Francisco I, que se casara con Claudia, la fía d'Ana de Bretaña.
Afuega'l Pitu
Historia
Naide nun sabe esautamente cuala foi la causa o la razón d'esti estrañu y curiosu quesu roxu, anque lo más probable ye que se deba a un fechu fortuitu dafechu, ya que'l quesu «afuega'l pitu» ellaborábase nes mesmes estancies y nes mesmes meses nes que s'ellaboraben pela época de la matanza del gochu los embutíos (chorizos y morcielles de les famoses fabaes y potaxes asturianos). Probablemente y de forma casual una parte de la cuayada manchó con pimentón, y como'l quesu yera mui valiosu y nun se podía esperdiciar por esti fechu, continuó'l so procesu d'ellaboración; como'l resultáu nun foi desagradable sinón tolo contrario, ensin dubia, lo que foi al principiu una casualidá foi faciéndose arrémente, dao que nos quesos menos maduros, el pimentón escuende la fuerte acidez de los «afuega'l pitu» más tienros.
Xeografía d'Hondures
Hondures ye un país montascosu, entá ye más que los otros estaos de Centro-América, con un permediu de 1000 msnm. El Cordal Centroamericanu estrema al territoriu en tres rexones: La Oriental, Central y Occidental. Geomórficamente, el territoriu hondureñu ta estremáu en tres zones: Planicie Costera del Norte, Planicie Costera del Sur, y Rexón Montascosa (compuesta polos cordales del norte, centru y sur).
Afuega'l Pitu
Historia
Cuala ye la razón del ésitu d'esti quesu nos valles mineros de la Sierra de L'Aramo, especialmente na zona de Morcín, naide nun lo sabe, pero seguramente dalgo tendrá que ver cola dureza de los trabayos nes prefondidaes de les mines de carbón, ya qu'ésti yera un quesu mui apreciáu polos mineros dao que'l so tastu picante yera un envizcu pa consumir vinu, que nel pasáu nun yera namái una bébora alcohólica socialmente aceptada, sinón que yera una bébora enerxética, de la que'l so consumu yera afalao pa soportar dalgunos de los más duros trabayos, como'l de la minería soterraña de carbón d'esta parte d'Asturies.
Xeografía d'Hondures
La República d'Hondures, ta llindada al Norte pol Atlánticu, al Este pol mesmu océanu y la República de Nicaragua, al Sur por Nicaragua, el Golfu de Fonseca y la República d'El Salvador, y al Oeste la República de Guatemala. La estensión territorial d'Hondures, entendiendo toles sos islles, ye d'aproximao 112.492 km².
Afuega'l Pitu
Certámenes y salones gastronómicos
thumb|200px|Arnos onde esbira'l quesu Certame del quesu d'Afuega'l Pitu, Morcín
Xeografía d'Hondures
Los ríos d'Hondures arrexuntar en dos aguades costeres y la subvertiente interior del ríu Lempa. L'aguada del Caribe y la del Golfu de Fonseca. Los ríos d'Hondures que desagüen nel mar Caribe son: Chamelecón, Ulúa, Aguán, Lean, Tinto o Negru, Patuca, Segovia ente otros. Nel océanu Pacíficu terminen per desaguar los ríos Choluteca, Negru, Lempa, Goascorán, y el Nacaome. Los ríos que desagüen nel Caribe son los más estensos y caudalosos del país.
Afuega'l Pitu
Certámenes y salones gastronómicos
Dende 1981, se vien celebrando nel conceyu de Morcín (La Foz) el certame del quesu d'Afuega'l Pitu, al qu'acuden tolos ellaboradores de la zona. Ye organizáu poa Xermandía de la Probe.
Ducáu de Bretaña
Integración nel Reinu de Francia (1491-1532)
En 1532 decidióse que tolos infantes herederos al tronu francés tamién fueren duques de Bretaña, y promulgóse el Edictu de Plessis-Maze, pol cual prohibíase'l bretón na alministración, que va ser substituido pol francés (ello ye que yá s'empecipiara la sustitución cerca d'un sieglu tras). Coles mesmes, los Estaos Xenerales fueron sitiaos polos franceses en Gwened, ya inclusive esviaron el cursu del ríu Nançon con tal de prindalos. Nos Estaos enfrentaríense Pierre de Argentre, xefe del partíu bretón ("nacionalista"), y los Désert, dirixentes del partíu profrancés, y que a la llarga impondríense.
Afuega'l Pitu
Certámenes y salones gastronómicos
Salón Gastronómicu d'Afuega'l Pitu, Grau
Elizabeth Peña
Biografía
Apaeció en películes como La Bamba como Rosie Morales-Valenzuela, Batteries Not Included como Marisa Esteval, Down and Out in Beverlly Hills, Lone Star, Vibes, Hora Punta, Free Willy 2, ente otres. Actuó nel showtime Resurrection Blvd, como Tia Bibi Corrades. Tamién emprestó la so voz pal personaxe Mirage, de la película d'animación The Incredibles. Foi estrella convidada nel decimoctavu episodiu de la segunda temporada de Numb3s, como Sonya Benavides.
Peña protagonizó la serie de televisión I Married Dora, un sitcom que solamente duró 13 episodios en 1987. Nel últimu programa, el repartu rompió "la cuarta paré" de la incredulidá suspendida.
Ducáu de Bretaña
Integración nel Reinu de Francia (1491-1532)
Finalmente, el mesmu 1532 dictaríase'l Acta d'Unión de Bretaña, por cuenta de la cual el ducáu quedaba definitivamente xuníu a la corona francesa a cambéu del caltenimientu de los derechos y privilexos propios del país, como se fixera en Provenza (el Coutumier de Bretagne inda yera la fonte de llei). Nun pagaríen los impuestos que nun fueren aprobaos polos estaos bretonos, namái aplicaríense esceiciones na defensa del país, el bretones nun seríen nunca xulgaos fora de la Bretaña y la nobleza bretona nun sirviría fora de Bretaña si nun yera en casu de necesidá estrema. Sicasí, el rexistru de la secretaría de los Estaos Xenerales sería debida a París, anque caltuvieron la independencia nel derechu fiscal, lleis, milicies y constitución. Coles mesmes, en 1539 dictaríase'l Edictu de Villiers-Cottêrets, qu'obligaba que tola documentación de toa Francia, y por tanto, tamién de Bretaña, facer en vulgare françois, confirmando lo que yá s'estableció en 1532.
Elizabeth Peña
Biografía
Co-protagonizó l'aclamada pola crítica, pero de curtia duración, serie de televisión Shannon's Deal (1989-1991), del escritor y direutor John Sayles. En 1996, Sayles escribió y dirixó la película de misteriu Lone Star y punxo de nuevu a Peña como co-protagonista.
Coles mesmes, participó na ficción Modern Family nel papel de Pilar, madre de Gloria Delgado-Pritchett (Sofía Vergara).
Ducáu de Bretaña
Integración nel Reinu de Francia (1491-1532)
Como siguiente midida d'asimilación, en 1552, la sede del Parllamentu bretón foi treslladada de Brest, en territoriu bretófono, a Nantes, en zona francófona. El duque, que yera'l rei de Francia, sería ayudáu por un Procurador Xeneral (más tarde gouverneur), que fadría les funciones del mesmu, y por un Conseil. Sieglos más tarde va ser substituido por un lieutenant xeneral. En 1554 el Parllamentu bretón foi reformáu, y quedó constituyíu por dieciséis xueces franceses, dieciséis xueces bretonos y un presidente francés. Procuróse'l desenvolvimientu de l'agricultura, la ganadería y les industries del vinu, la pesca y la sal, bien importante pal rei de Francia. La burguesía y la nobleza llueu son afrancesaes y van identificase cola burguesía francesa del Antiguu Réxime.
Elizabeth Peña
Vida personal
El so primer matrimoniu foi con William Kibler; terminó en divorciu en 1988. En 1994, Peña casóse con Hans Rolla, un carpinteru d'oficiu. El matrimoniu tuvo dos fíos: un neñu (Kaelan) y una neña (Fiona).
Afuega'l Pitu
Certámenes y salones gastronómicos
Dende 2007 celébrase en Grau'l Salón Gastronómicu d'Afuega'l Pitu, destacando esti quesu como ingrediente de referencia pa l'alta cocina y afalando al so usu en platos ellaboraos, en conparanza col so consumu tradicional como quesu de mesa.
Ducáu de Bretaña
Integración nel Reinu de Francia (1491-1532)
En 1582 foi nomáu gobernador de Bretaña los príncipe Felipe Manuel de Lorena, nomáu duque de Mercoeur, que, alegando derechos per parte de la so muyer, que yera heredera direuta de la familia de Penthièvre, proclamóse independiente en Bretaña, a pesar de que nun se consideraba separatista, yá que lo faía pa oponese al futuru Enrique IV, que yera hugonote. Implicó a la Bretaña nes guerres de los hugonotes, y asina en 1590 recibiría ayuda española (unos 5.000 soldaos) y el sofitu de la Ilesia y los llabradores, de manera qu'en 1592 venció a los franceses en Craon. Pero siempres-y fueron contrarios el Conseil d'Etat de Nantes y el Parllamentu qu'él mesmu había aconceyáu, y pollo en 1597 haber de someter a Enrique IV de Francia. Ello significaría la derrota definitiva del partíu bretón, qu'hasta entós apoderara'l Parllamentu.
Ansger Otto
Ansger Otto ye un futbolista de Ghana.
Ducáu de Bretaña
Integración nel Reinu de Francia (1491-1532)
A pesar d'ello, los reis franceses respetaron polo xeneral el particularismu bretón, razón pola cual les revueltes de la Fronda nun tuvieron ellí gran importancia, magar el xefe de los protestantes franceses Enrique de Rohan, yera bretón.
Xeografía d'Hondures
"El Clima d'Hondures ye tan variáu como la configuración del so suelu. La temperatura ye por demás templada na mariña del Atlánticu y un pocu menos nel Pacíficu; pero nel interior, nos sos valles y pandos, hai climes deliciosos y de temperatura frío. Les mariñes N. y Y. d'Hondures...una temperatura más alto que cualesquier otra parte...Sicasí, esta mengua rápido al al enfusar al interior."
Ducáu de Bretaña
Sieglu XVII
En 1626, l'entós gobernador de Bretaña, el futuru Cardenal Richelieu, fixo construyir el puertu de Brest, dende onde se desenvolvería un importante comerciu marítimu y que va facilitar l'arriquecimientu de delles families d'armadores y de corsarios, pero coles mesmes esquilmaríense los montes bretonos de cara a la consecución de madera pa la construcción de barcos. Dellos marineros bretonos destacaríen na hestoria francesa d'aquellos años: Jacques Cartier (1491-1557) esploraría per primer vegada les mariñes de Canadá; René Duguay-Trouin (1673-1736) llucharía contra los pirates arxelinos y los ingleses en Brasil, y foi corsariu mientres la Guerra de Socesión; y Robert Surcouf (1773-1827), que llucharía con Napoleón I contra los ingleses.
Xeografía d'Hondures
Situación
200px|left|thumb|Mapa del allugamientu d'Hondures n'América Central La República d'Hondures atópase allugada na parte más ancha del ismu centroamericanu. Ocupa'l segundu llugar n'estensión territorial en Centroamérica con un perímetru de 2401 km y una estensión de 112.492 km². Esti país ye'l más céntricu de los países centroamericanos, estender ente les repúbliques de Guatemala, El Salvador y Nicaragua.
Afuega'l Pitu
Certámenes y salones gastronómicos
La edición de 2007 incluyía la espublización d'un llibru de 30 recetes ellaboráu por cocineros de gran prestixu de toa Asturies y ún de Madrid, destacando ente ellos restaurantes como Casa Conrado, Restaurante Paladares, y Casa Gerardo.
Xeografía d'Hondures
Situación
Hondures alcuéntrase xeográficamente ente los 15° 00´ de latitud norte, 13° 33´latitud sur, 83° 9´ llargor esti y 86° 30´ de longitud oeste. El mayor llargor d'Hondures ye de 676 km dende'l cuetu de Montecristo nel departamentu de Ocotepeque hasta'l cabu de Gracies a Dios; mientres l'anchor máximo ye de 369 km dende Punta Caxinas, nel departamentu de Colón, hasta l'antigua desaguada del ríu Negru, nel golfu de Fonseca.
La demarcación fronteriza con El Salvador, quedó establecida depués de los alcuerdu de paz roblaos en Lima, Perú en 1980 per dambos países. Definíos les llendes tres los alcuerdos establecíos por aciu el fallu de la Corte Internacional de Xusticia n'Holanda'l 11 de setiembre de 1992. Asina mesmu, esta mesma corte ratificó en 1960, la demarcación fronteriza con Nicaragua, que fuera establecida en 1906 nel laude d'Alfonsu XIII, rei d'España.
El 8 d'ochobre de 2007 el Tribunal Internacional de Xusticia afitó la frontera marítima ente dambos países a 15 graos de latitud norte y 83 graos de latitud oeste, axudicando a Hondures la soberanía de les islles Cayo Bobel, Cayo Port Royal, Cayo Savanna y Cayo del Sur y quedando Cayo Edimburgu nel llau nicaragüense. Ente que les llendes con Guatemala fueron definíos pol laude del tribunal Hughes emitíu en Washington en 1933.
Llendes
left|thumb|200px|Mapa del allugamientu y llendes d'Hondures Hondures tien llendes con otros trés países centroamericanos y dos llinies de mariñes bañaes per mares distintos. Al norte, el territoriu hondureñu parte con el mar Caribe, nel Océanu Atlánticu, hasta'l cabu Gracies a Dios, nuna estensión de mariña de 671 km aproximao. Nel Atlánticu, Hondures comparte llendes marítimes con Belice, Cuba, Xamaica, Gran Caimán, Méxicu y Colombia.
Al Oeste y Noroeste ta llindada por Guatemala dende la desaguada del ríu Motagua hasta'l vértiz del ángulu formáu per esta llinia y la que correspuende a les llendes d'Hondures con El Salvador, cerca del llugar denomináu como Cuetu de Montecristo, nuna estensión de frontera de 256 km.
Al suroeste, Hondures parte con la república d'El Salvador. Con esta república, tien una frontera terrestre de 375 km de llargu, cerca del cuetu de Montecristo nel departamentu d'Ocotepeque, hasta la desaguada del ríu Goascorán.
Elizabeth Peña
Vida personal
Finó la nueche del martes 14 d'ochobre de 2014, de causes naturales tres una curtia enfermedá.
Xeografía d'Hondures
Llendes
Del llau Sur, Hondures parte con el Golfu de Fonseca, nel Océanu Pacíficu, onde tien una estensión de 133 km de mariña, hasta la parte inferior de la desaguada del ríu Negru. Dende esti puntu hasta la confluencia del ríu Guasaule col Negru sigue la llinia de llendes nuna estensión de frontera con Nicaragua de 37 km.
Ducáu de Bretaña
Sieglu XVII
Sicasí, dende 1661 fueron víctimes de la fuerte política fiscal de Jean-Baptiste Colbert, que-yos aselaría a impuestos y a la llarga, arruinaría a la burguesía bretona y subdesarrollaría el país. Ello provocaría en 1675 la Revuelta del papel selláu, llamada tamién «Revuelta de los bonetes coloraos», causada por unos impuestos instituyíos ensin permisu de los Estaos Bretonos, igual como fixeron coles tases sobre'l tabacu, la cacía de plata y l'estañu, y los derechos d'aduana sobre texíos ingleses qu'arruinaríen a munchos pequeños burgueses bretones.
Sieglu XVIII
Mientres el sieglu XVIII tamién se produciríen revueltes y lluches ente'l poder real y el Parllamentu Bretón, por cuenta de la fuerte política antiprovincial de los Borbones. Este foi'l detonante de la llamada Combalechadura de Pontcallec del 15 de setiembre de 1718. Tamién una quema destruyó bona parte del centru históricu de la so capital, Rennes (Resnn en galu) en 1720, razón pola cual hubo de ser reconstruyida, mientres redolada a 1750 Nantes se convirtía nun importante y prósperu puertu comercial por ser unu de los centros del tráficu d'esclavos.
Una nueva crisis producir en 1753, cuando'l comandante en xefe de Bretaña, el duque de Aiguillon, impunxo tases abusives y primió y obligó a exiliase al procurador xeneral del parllamentu, La Chalotais, y trés conseyeros más por opone-y -y. El conflictu acabaría, sicasí, cola destitución de Aiguillon, y el permisu de torna pa los exiliaos en 1770. Per otra parte, en 1757 fundaríase la primer Sociedá Agrícola de Bretaña, de carís ilustráu.
Xeografía d'Hondures
Llendes
A partir del puntu de confluencia citáu, el territoriu hondureñu ta llindáu, al Este y Sureste, por Nicaragua, hasta la desaguada del ríu Cocu o Segovia, nel Océanu Atlánticu, nuna estensión de frontera d'aproximao 829 km. A última hora, el perímetru del territoriu hondureñu calculóse en 2401 km, asina: mariniegu norte, 671 km; mariña del Golfu de Fonseca, 133 km; frontera con Guatemala, 256 km; frontera con El Salvador, 375 km; y frontera con Nicaragua, 966 km.
Aspeutu y superficie
200px|left|thumb|[[Y. G. Squier, esploró y escribió estensamente alrodiu de la xeografía d'Hondures y Centroamérica]] miniaturadeimagen|upright=2|Geomórficamente, el territoriu hondureñu ta estremáu en tres zones "El territoriu d'Hondures ye bien accidentáu, formar altes files de montes, elevaes planicies, valles fondos nos que s'atopen llanos estensos y fértiles cruciaos per ríos más o menos caudalosos y dalgunos navegables, tou lo cual contribúi a qu'Hondures, nel so suelu y nel so clima, sía como un resume de tola vida vexetal y animal de tolos países del globu, de tolos climes, y por consecuencia de toles producciones, dende aquelles de la zona chorniza a les de les zones templaes."
Superficie: Geomórficamente, el territoriu hondureñu ta estremáu en tres zones: Planicie Costera del Norte, Planicie Costera del Sur, y Rexón Montascosa.
La Planicie Costera del Norte constitúi aproximao 670 km de llargu y estiéndese dende la frontera con Guatemala hasta llegar a La Mosquitia, llende con Nicaragua. Esta franxa de terrén suma'l 16% del territoriu hondureñu y ye la zona agrícola más granible del país. Per otru llau, les Planicies del Pacíficu ocupen solamente un 2% del territoriu hondureñu.
"Como queda indicáu, el suelu de la Hondures presenta na so superficie grandes accidentes. De la base común del cordal...que del Sur estender al Norte, pasando pel Centru, parten en delles direiciones llinies de montes que traviesen en direiciones distintes tol territoriu."
"La gran cadena d'estos montes, vista dende'l Pacíficu, del que nun falta más de 90 o 100 km, tien l'apariencia d'una muralla natural, con una llinia más baxa de montes, alternada con picos de volcanes d'estraordinaria regularidá. Nel estremu Sur éstos sumen pa manifestase na badea de Fonseca so la forma d'islles d'orixe volcánicu con picos altos y montes."
Orografía
La rexón montascosa del territoriu hondureñu que "entiende les tierres altes del interior, cubre una superficie" d'aproximao'l 82%. Esta rexón montascosa, forma parte de la gran Cordal Centroamericanu, que traviesa'l territoriu hondureñu nuna direición xeneral de Noroeste a Sureste. El so percorríu ye bien irregular, atayáu por un anchu valle.
La llinia del Cordal Centroamericanu, al entrar n'Hondures pela frontera de Guatemala, sigue al sureste en cuantes que un espolón d'ella toma la direición nordés hasta la badea d'Hondures. Nel puntu de separación (escontra'l sureste) recibe'l nome d'El Gallineru, Monte del Merendón y Glayar.
"Pola so orografía", la rexón hondureña del cordal Centroamericanu ta formada por trés cordales: La del Norte, la Central y la del Sur."
Sierra del Norte
La sierra del Norte inclúi les sierres del Espíritu Santu, Omoa y Nome de Dios. Esti cordal ta atayada pol gran Valle de Sula, que dixebra a la Sierra de Omoa de la Sierra Nome de Dios.
La sierra del Norte en direición escontra'l golfu d'Hondures, ente los departamentos de Copán y Santa Bárbara na frontera con Guatemala, denominar sierra del Espíritu Santu. Los sos principales montes son Glayar, Elencia, Les Dantas, La Casimira y Los Monos. El so puntu más altu ye Cuetu Azul n'Acopen, a unos 2285 metros sobre'l nivel del mar.
Yá na mariña norte d'Hondures ente los departamentos de Santa Bárbara y Cortés, esta sierra recibe'l nome de Sierra de Omoa con un altor de 2000 a 2400 metros (cerca de 8000 pies). Al pie d'esti monte, pel llau Norte, cuerre'l ríu Motagua, y al Sur el Chamalecón que cuerre separáu del Santiago, paralelu a él, per una llinia de collaes que termina nel gran valle de Sula, cerca de la boca del ríu Ulúa. Les principales montanas d'esta sierra son, San Ildefonso y Omoa.
La Sierra Nome de Dios, asítiase "ente los Departamentos de Yoro y Atlántida siguiendo los sos estribaciones montascoses hasta'l Departamentu de Colón onde s'atopen mui cerca de la mariña y frente a la ciudá de Trujillo los montes o picos de Calentura (1235 msnm) y Capiro con una altitú de 667 msnm." "A la Sierra Nome de Dios pertenecen los montes de Nome de Dios, La Masica, Micu Blanco, El Tiburón y Cangrejal col picu más eleváu de la sierra: Picu Guapu con 2435 msnm. Al sur de la ciudá de la Ceiba, atópase'l Monte de Salitrán que s'interna hasta la mariña Atlánticu.
Cordal Central
200px|left|thumb|Topografía d'Hondures La rexón central d'Hondures ye una zona predominantemente montascosa. "La so topografía ye apoderada per montes de medianu tamañu, en permediu de 1400 m. sobre'l nivel del mar lo que crea un clima prestosu la mayor parte del añu." Nesta zona atopa la Cordal Central na cual atópense les siguientes sierres: El Gallineru, Atima, Montecillos, Comayagua, Micu Quemáu, Sulaco, Misoco, Agalta, Punta Piedra y La Esperanza.
"La Sierra del Gallineru estender dende'l Departamentu de Copán, dende les cabeceres del Río Gila, ente los conceyos de la Unión y Cabanes, crucia'l Departamentu de Copán y Santa Bárbara hasta'l conceyu de Concepción del Norte. Equí asítiase'l pandu de Santa Rosa onde s'alluga la ciudá de Santa Rosa de Copán."
"La Sierra de Atima allugar con una orientación SO-NE empezando nel Monte Joconal al norte del Conceyu de Lepaera, Lempira, crucia tol Departamentu de Santa Bárbara hasta terminar cerca de Villanueva, Cortés." La Sierra de Montecillos, estender dende'l departamentu de Cortés, pasa por Comayagua" hasta llegar al departamentu de la Paz. "Na sierra Montecillos atópense los montes de Meámbar, Maroncho, y la Nieve. Nestes sierres, l'altitú máxima algama 2,744 msnm precisamente nel Picu Maroncho." «Na base oriental de la llinia de la Sierra de Montecillos, onde la interrupción de los cordales ye completa, ta'l llanu de Comayagua.»
Sierra de Comayagua: Atópase en Comayagua y ye dixebrada al norte pol valle de Sulaco y al sur por Amarateca que dixebra del monte de Hierbabuena en Francisco Morazán al sur del pueblu de Talanga. Nel so allongamientu pel llau norte atópense allugaos los pueblos de Mines d'Oru, Esquías y San Luis (Comayagua).
«Sierra de Micu Quemáu alcontrar al occidente del Departamentu de Yoro, son los montes allugaos al frente oriental de la ciudá d'El Progresu. Ta delimitada pel Valle del Río Ulúa o de Sula al occidente, pel Ríu Humuya escontra'l sur, pel Valle de Olomán drenado pel Ríu Cuyamapa al oriente y pel Ríu Guaymas afluente de la Llaguna de Toloa, al norte.»
La Sierra de Sulaco atopar escontra "l'este de los altos montes de Comayagua, pasaos el ríu y valle de Sulaco, llegar hasta esti grupu d'altos montes, asitiaes casi nel centru d'Hondures y nes cualos tienen origen río bien importantes, que cuerren escontra l'Atlánticu, como'l Aguán o Romanu; y otros de menor importancia que van escontra'l Sur. Ye una sierra de curtia estensión d'unos 60 km d'Este a Oeste." "Ente los sos montes principales ta Picu Píjol que'l so picu ta a 2282 msnm, formando parte de los picos más elevaos del país." 200px|left|thumb|Agalta "Sierra de Misoco y Almendarez sirve en parte de llinia fronteriza ente los Departamentu de Francisco Morazán y Olancho, estendiéndose de NO a SE, un ramal de la sierra allugar en partir Norte del Departamentu de Francisco Morazán, formando'l grupu de los Montes de La Flor, llinda al Norte pol Valle del Río Guayape y al Sur pol Valle del Río Jalán. Pertenecen a esta Sierra los montes d'El Chile, al Sur del Río Jalán, comunicándose al Oriente colos montes de Villa Santa y Azacualpa. Ente los montes principales que conformen esta sierra tán Monte La Flor, Misoco, Almendáres, Neblinas, La Lona, Jaboncillal, Maracunda, Carrizu, El Derrumbe y Conventos."
La "Sierra de Agalta estender de soroeste a nordés ente los departamentos de Olancho y Colón. Nesta sierra atopen los montes del Boquerón, dixebraes pol Valle del Río Telica y los montes de San Pablo, ente los Ríos Sico y Paulaya tamién llamáu Ríu Tinto.
Na so parte suroeste reparen dos estribaciones una proveniente del Monte de Macupina ente los conceyos de La Unión y Esquipulas del Norte y la otra de los Montes del Boquerón y La Cecilia pel llau de los conceyos de Guayape y Salamá. Nos Monte Los Blancos atopa'l Parque Nacional La Muralla. Formando'l tueru de la Sierra de Agalta atópense los montes de Fray Pedro, Aguacate, Zapotillo."
Sierra Punta Piedra: Allugar ente los Departamentos de Gracies a Dios y Colón, empobinándose d'Este a Oeste. El monte principal de Punta Piedra foi arquiada por un batolito intrusivo qu'apruz nun empináu gargüelu del ríu Wampú. Formen parte d'esta sierra los montes del Río Plátanu.
Cordal del Sur
200px|miniaturadeimagen|Celaque
Afuega'l Pitu
Certámenes y salones gastronómicos
La edición de 2008 seguía la promoción d'Afuega'l Pitu na alta cocina con una preba abierta al públicu de recetes de pinchos "gourmets" d'Afuega'l Pitu ellaboraes por Pedro y Marcos Morán, de Casa Gerardo.
A partir de 2009 nun se realizó más esti certame.
Estatus
Nel añu 2002, el Gobiernu d'Asturies afaló a los ellaboradores a solicitar énte la Xunión Europea la so inscripción nel rexistru comunitariu de les Denominaciones d'Orixe protexíes y, mentes se decidía pola Comisión Europea, quedó transitoriamente protexida pol Reglamentu de la Denominación d'Orixe protexida «Afuega'l Pitu» aprobáu por Resolución de 6 d'agostu de 2003, de la Conseyería de Mediu Rural y Pesca d'Asturies, ratificáu pol Ministeriu d'Agricultura, Pesca y Alimentación d'España por Orde APA/1983/2004, de 7 de xunu. La solicitú foi espublizada nel DOCE del 10.11.2007, abriéndose asina un periodu de seyes meses pelos cualos se puen formular declaraciones d'oposición. Nel DOUE L198 de 26 de xunetu de 2008, se publicó la so proteición como DOP. Afecháu yá esi periodu d'oposición, «l'afuega'l pitu» yá cuenta cola proteición de DOP en puxu dafechu.
Ellaboración
thumb|250px|Tarreña col lleche yá cuayao El lleche utilizao pa la ellaboración de los quesos protexíos será la obtenío de vaques de la raza frisona y vaca roxa y les sos cruces. Antiguamente, el lleche yera crudo, anque dende que l'Alministración requirió a los ellaboradores artesanales a principios de la década de los años 80 del sieglu XX a qu'obtuviesen el rexistru sanitariu de los sos producciones y instalaciones, y dao'l problema de falta de saniamientu de la cabaña ganadera asturiana, impúnxose la pasterización del lleche pa ellaborar «l'afuega'l pitu». Anguaño, la meyora na calidá y les garantíes de la sanidá del lleche, la modernización de les instalaciones queseres, y la incorporación de xóvenes mayestros queseros con una formación específica en teunoloxía quesero permitió recuperar los «afuega'l pitu» de lleche crudo, como'l casu de los que se comercialicen baxo la marca de «Rei Silo», cola potencia de tastu, arumes y testuras que teníen estos quesos antiguamente y qu'en nada se parecíen a los que se veníen comercializando hasta agora. L'alimentación del ganáu responderá a les práutiques tradicionales, basaes nel aprovechamientu de les paciones per aciu del pastoríu de los rebaños llecheros per tol añu y suplementada con yerba fresco, ḥenu y ensiláu obteníos nes propies esplotaciones.
Xeografía d'Hondures
Cordal del Sur
El Cordal del Sur traviesa Hondures dende los departamentos de Ocotepeque hasta'l de Gracies a Dios. Estes cadenes de montes empobinar del nordeste al suroeste, ente que na parte occidental los montes tienen una direición nornoroeste-sursudeste. Nesta rexón atopen les cumes más altos del país. Formen parte del Cordal del Sur les sierres de Celaque, Dipilto, Lepaterique, Puca o Opalaca, el Merendón y los montes de la Sierra.
La sierra de Celaque ta allugada ente los departamentos de Ocotepeque, Copán y Lempira. Empieza nos visos de Belén Gualcho (Ocotepeque), y sigue una orientación norte hasta San Pedro de Copán, onde tuerci al sureste, siguiendo pol departamentu de Lempira. Frente a la ciudá de Gracies atópase, el Picu Celaque nel monte homónimu, consideráu «el techu d'Hondures», por cuenta de los sos 2849 m.
Ye parte d'esta sierra'l monte de Azacualpa, asitiada al occidente de Erandique; al sur d'esta monte atopa'l Picu Congolón, con 2134 msnm; na parte suroriental atópase'l monte Coyocutena. Coles mesmes, son parte d'esta sierra los montes de la sierra son monte Engarro y monte Lempira, al norte de Santa Cruz, en Lempira.
La sierra de Dipilto ye una de la más llargues d'Hondures (400 km). Estender dende l'oeste del departamentu de Choluteca y crucia el d'El Paraísu, onde marca la frontera con Nicaragua. Depués sigue'l so cursu polos departamentos de Olancho y Gracies a Dios.
La sierra de Lepaterique llevantar al sur del valle de Comayagua col nome de Yerba Bona, sirviendo de divisoria d'agües en tola so trayeutoria de los ríos Humuya, Nacaome, Goascorán y Choluteca. Estremar en tres ramales: unu dirixir escontra'l Sur, otru toma direición suroriental y el terceru toma aldu norte, hasta quedar llindáu pol valle de Choluteca nel conceyu de San Juan de Flores. Son parte de la sierra de Lepaterique los montes de Pocoterique, Canta Gallu, Cebollal, Lepaterique, Upare y La Tigra, ente otres. 200px|miniaturadeimagen|Cordal del sur Al oriente de Celaque empecipia'l so desenvolvimientu'l cordal de Puca o Opalaca, con crestes que s'alcen percima de los 1600 metros d'altor. A esta sierra pertenecen los montes de Portillo, Jacán, Joconal San Rafael, El Sirín, Aguailaca, Ojuera, Monte Verde, Chupuca y Pacaya, ente otres. La sierra de Puca sirve de llinia fronteriza ente los departamentos de Lempira y Santa Bárbara. En partir sureste, esta sierra recibe'l nome de sierra de Opalaca. Nel so puntu más altu (el monte Ojuera) esta sierra algama los 2347 msnm.
Del noroeste al sureste y ente los departamentos de Copán, Ocotepeque y Lempira, estiéndese la sierra del Merendón. A ella pertenecen los montes d'El Portillo y Cayaguanca, al sureste de la ciudá d'Ocotepeque, con una elevación de 2305 msnm. Tamién el montes de Santa Bárbara y La Canguacota, con 2409 msnm. El cumal d'esta sierra ye'l Cuetu'l Pital, colos 2730 metros qu'algama sobre'l nivel del mar.
Los montes de la Sierra tán allugaes nel departamentu de La Paz y nel estremu sur del de Intibucá. Formen parte de la sierra'l monte de Naguaterique, con 2225 msnm, allugada al sur de Santa Elena, y estiéndese hasta'l conceyu de Colomoncagua, en Intibucá. Escontra'l centru del departamentu de La Paz, atópense los montes de Sabanetas, de la Sierra, Pacayal y d'Upa.
Hidrografía
Principales ríos, llagos y llagunes d'Hondures|miniatura|upright=2
El sistema hidrográficu d'Hondures ta formáu por diecinueve sistemes fluviales que nacen nel territoriu nacional y desagüen en dambos océanos, el Pacíficu y l'Atlánticu. Na aguada del mar Caribe desagüen trelce d'ellos, con llargores ente 550 y 25 km. que les sos cuenques ocupen el 82,72 % del territoriu nacional; na aguada del Pacíficu, al traviés del golfu de Fonseca, desagüen seis sistemes, que cubren el 17,28 % del país.
Z Lacertae
Z Lacertae (Z Lac / HD 214975 / HIP 111972) ye una estrella variable na constelación de Lacerta, asitiada visualmente 18 minutos d'arcu al este de V416 Lacertae.
Z Lacertae ye una cefeida que'l so rellumu varia ente magnitú aparente +7,88 y +8,93 a lo llargo d'un periodu de 10,8856 díes. Tien tipu espectral mediu F6Ib y una temperatura efectivo de 5604 K. Relluma con una lluminosidá media 600 vegaes superior a la lluminosidá solar. Al igual qu'otres cefeides, ye una estrella de gran tamañu, siendo'l so radiu 68 vegaes más grande que'l del Sol, lo qu'equival a 0,31 UA. Ye, amás, una binaria espectroscópica con un periodu orbital de 382,6 díes.
Z Lacertae presenta una bayura relativa de fierro llixeramente mayor que la solar, con un índiz de metalicidá [Fe/H] = +0,10. Sacante dellos elementos como manganesu y carbonu, menos abondosos que na nuesa estrella, los niveles del restu de los elementos evaluaos son mayores que nel Sol; dientro d'esos postreros, ye'l neodimi u'l metal más «sobreabundante» ([Nd/H] = +0,34). Z Lacertae tien una masa cuatro veces mayor que la masa solar y la so distancia respeutu al Sistema Solar ye d'aproximao 6120 años lluz.
Afuega'l Pitu
Ellaboración
Ellabórase a lo llargo del añu. Esti quesu faese a partir del lleche de vaca y calentao ente 22 y 32 °C, a la que se-y amiesta cuayu llíquido pa que coagule, y nos casos que se requiera de formientos lácticos si el lleche ye pasteurizao.
Xeografía d'Hondures
Hidrografía
El territoriu hondureñu cuenta na so mariña septentrional con llagunes de cierta considerancia, que más bien son albuferes; nel centru y sur del país esisten llagunes bien pequeñes, la mayoría de les cualos ensúguense na estación braniza.
Afuega'l Pitu
Ellaboración
Pasaes ente 15 y 20 hores, la cuayada viértese nún arnu afuracáu pa qu'esbire per unes 12-24 hores. Sálense, bien espolvoreando la mesma sobre la cuayada cuando esta ta nos arnos, o bien se sala posteriormente por esfriegu cuando se desarnen. Déxense reposar nunes bandexes afuracaes, pal secáu anicial, pa pasar dempués a la cámara de maduración. Pa los quesos «afuega'l pitu roxe» que s'ellaboren cola adición de pimentón, la cuayada desárnase, amiéstase-y el pimentón, amásense a mano o con máquina, vuélvense a verter nel arnu con gasa o ensin ella, y cuando acaba'l procesu de esbiráu, desárnense y se salen por esfriegu, si nun se tuviera añadío'l sal al empar que'l pimentón.
Xeografía d'Hondures
Llagos
miniaturadeimagen|El [[llagu de Yojoa, l'únicu del país.]] El territoriu hondureñu solamente cunta con un llagu natural, sicasí, esisten na mariña norte del país llagunes de considerable tamañu. Nel centru y sur del territoriu esisten llaguna pequeñes estacionales, ye dicir na so mayoría ensúguense pel branu.
Afuega'l Pitu
Ellaboración
Nel casu de los de la variedá «afuega'l pitu de trapu», nel amasáu s'añadirá sal y podrá ser adicionáu con pimentón, nuna proporción aproximada del 1 %, nesi casu dará llugar a la variedá «trapu roxu». Posteriormente la pasta amasao con o ensin pimentón, depositarase en gases (la tradicional fardela), onde se dedará esbirando otres venticuatro hores. Según el grau de maduración, diendo del quesu fresco al madurao, la permanencia en cámares será d'ente cinco díes y seyes meses.
Xeografía d'Hondures
Llagos
El llagu de Yojoa ye l'únicu llagu natural que tien Hondures y ta allugáu ente los departamentos de Cortés, Comayagua y Santa Bárbara, a una altitú de 650 msnm. Tien un perímetru de 50 km, una superficie d'aproximao 90 km² y ta allugáu nuna zona d'alta precipitación pluvial, con un permediu añal de 3000 mm. El nome del llagu aniciar de les voces maya “Yoco-Hai”, que significa «agua acumulao sobre la tierra».
Afuega'l Pitu
Carauterístiques
thumb|200px|La so maduración pue llegar a los 60 díes Presentará un conteníu mínimu en materia seca del 30 %, asina como un conteníu mínimu sobre estractu seco de grasa y proteína de 45 % y 35 % respeutivamente. Ye un quesu graso que pue ser fresco o madurao, ellaborao con lleche entero crudo o desnatao pasterizao de vaca, de pasta llandio obtenío por cuayadura láctico, de color blanca o bien naranxa roxu si se-y amiesta pimentón.
Xeografía d'Hondures
Llagos
Alimentar de les corrientes soterrañes que vienen de el monte de Santa Bárbara y Azul Meambar; tien tres desagües, unu visible al sur río Jaitique y dos soterraños, el ríu Zacapa y el ríu Llindu al norte, qu'apaecen pel monte de Peña Blanca. Tolos sos desaguadorios desagüen nel ríu Ulúa.
Afuega'l Pitu
Carauterístiques
Esti quesu tien forma troncocónica o de calabacín, con un pesu ente 200 y 600 gramos, dependiendo'l grau de maduración, una altura ente 5 y 12 cm aproximao, un diámetru ente 8 y 14 cm medíu na base, y una corteya natural de consistencia variable dependiendo del grau de maduración del quesu y de l'amiestu de pimentón. Nel casu de los «afuega'l pitu» de lleche crudo y maduraos más de 30 díes, la corteya pecurízase pola apaición del mofu «geotricum candida» que remanez del propiu lleche, esti mofu denomáu popularmente como «peyellu sapu» ye'l qu'anicia'l procesu d'afinado nes cámares o bodegues de maduración. La consistencia de la pasta ye más o menos llandio, perdiendo esta cualidá, contra más notoria seya la so maduración.
Xeografía d'Hondures
Llagos
Nel país esisten dellos llagos artificiales como productu de la construcción de represas hidroeléctriques, ente los que destaca'l banzáu del ríu Humuya creáu depués de la terminación de la represa hidroeléctrica Francisco Morazán nel sitiu conocíu como El Caxón, nome pol que tamién se -y llama popularmente. A una distancia de 17 km, atópense los tabayones de Pulhapanzak, una cayida d'agua de 43 metros d'altor, nel ríu Llindu.
Afuega'l Pitu
Carauterístiques
Nos «afuega'l pitu» de menos de 30 díes de maduración y lleche pausterizao, presenten un tastu llixeramente acedu, poco o nada saláu, cremosu y bastante secu, acentuándose esti sabor en fuerte y picante nos quesos roxos. Arreciende un arume sele, aumentando cola maduración.
Xeografía d'Hondures
Llagunes
La gran llaguna de Caratasca ta allugada al centru del complexu de llagunes, ye d'agües salobres y ta dixebrada del mar por una faxa angosta. Mide seseta y seis quilómetros de llongura per catorce d'anchu. El complexu de llagunes de Caratasca tien dos entraes al mar: una al oeste por Tabacunta y la otra pola barra de Caratasca, d'un quilómetru d'anchu y de cuatro metros de fondura.
Afuega'l Pitu
Carauterístiques
Nos «afuega'l pitu» curaos y de lleche crudo, presenten un arume a vaca, xampiñón y viesca; en cuantes al so sabor ye cremosu y secu, con un intensu gustu a lácteos frescos, con toques d'ablaness rustíes, flores silvestres y mantegues, ensin nengún tipu d'acidez. Nos «afuega'l pitu roxu» l'amiestu de pimentón, nel casu de qu'éstos seYan d'escelente calidá, acentúen el so sabor llixeramente picante, ensin que'l pimentón escuenda y supere al restu de sabores d'esti quesu.
Xeografía d'Hondures
Llagunes
La llaguna de Brus atopar al oeste de la de Caratasca, de la que la dixebra'l ríu Patuca. Tien ventiocho quilómetros de llargu y siete d'anchu y dixebrar del mar la barra del mesmu nome. Al sur de la barra, atópense dos pequeñes islles. Na llaguna desagüen los ríos Sigre y, al oriente, un brazu del ríu Patuca conocíu como Tum Tum Crick.
Afuega'l Pitu
Variedaes
Hai dos variantes principales según la forma:
Xeografía d'Hondures
Llagunes
La llaguna d'Ébanu comunicar cola pequeña llaguna de Peñerada al oeste. Estes llagunes comunicar al mar por una canal d'entrada que mide quinientos metros y tien una fondura d'un metro y cuarenta centímetros en dómina seca. Al mandu de la barra de la Llaguna atopa'l cayo o islote Macedonia. El llargor de la llaguna d'Ébanu ye de doce quilómetros. Les agües del ríu Tinto lleguen a la llaguna de Peñerada y tamién son alimentaes por corrientes que baxen del monte de Baltimore. Na llaguna d'Ébanu atopen seis pequeñes islles.
Afuega'l Pitu
Variedaes
Según lleven pimentón: