cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Formación y evolución del sistema solar
Cinturón de Kuiper y nube de Oort
El cinturón de Kuiper foi primeramente una rexón esterna de cuerpos conxelaos qu'escarecíen d'abonda densidá másica pa consolidase. Orixinalmente, na so llende interna podría tar namái al otru llau del estremu de Uranu y Neptunu cuando éstos formáronse. (Esto ye más probable nel rangu de 15 -20 UA). La llende esterna atopar a aproximao 30 UA. el cinturón de Kuiper primeramente "pingaba" oxetos escontra'l sistema solar esternu causando les primeres migraciones planetaries.
La resonancia orbital Xúpiter-Saturno de 2:1 causó que Neptunu travesara el cinturón de Kuiper esvalixando a la mayoría de los oxetos. Munchos d'estos oxetos fueron esvalixaos escontra adientro, hasta qu'interactuaron con Xúpiter y puestos na so mayoría n'órbites altamente elíptiques, o siendo espulsaos fora del sistema solar. Los oxetos que terminaron n'órbites bien elíptiques formaron la nube de Oort. Más escontra dientro, dellos oxetos fueron esvalixaos pa escontra fora por Neptunu, y aquéllos formaron el discu esvalixáu, dando cuenta de la baxa masa del cinturón de Kuiper de l'actualidá. Sicasí, un gran númberu d'oxetos del cinturón de Kuiper, incluyendo a Plutón, xuniéronse gravitacionalmente a la órbita de Neptunu, forzándolos escontra órbites resonantes.
95 Herculis
Anque visualmente menos brillosu que la so compañera, 95 Herculis B superar en lluminosidá cuando se considera la radiación infrarroxo emitida, siendo entós 194 vegaes más lluminosa que'l Sol. Tien un radiu 19,4 vegaes mayor que'l radiu solar. La so velocidá de rotación ye de namái 5,7 km/s, notablemente inferior al de 95 Herculis A, siendo'l so periodu de rotación igual o inferior a 170 díes. El so metalicidá ye menor que la solar, en redol a un 60% de la mesma. Con una masa de 3,2 mases solares, ye una estrella más evolucionada que la so compañera, envalorándose la edá del sistema en 500 millones d'años.
Formación y evolución del sistema solar
Cinturón de Kuiper y nube de Oort
La evolución del sistema solar esterior paez ser influyida por supernoves cercanes y posiblemente tamién pol pasu por nubes interestelares. Les superficies de los cuerpos nel sistema solar esterior podíen esperimentar aclimatamiento espacial pol vientu solar, micrometeoritos, según los componentes neutrales del mediu interestelar, ya influencies más momentanees como supernoves y erupciones magnetarias (tamién llamaes terremotos estelares). Beth Y. Clark ta ente aquellos que faen investigación sobre aclimatación espacial o erosión espacial anque inda non se cuantifican les implicaciones específiques pal sistema solar esterior.
95 Herculis
La separación real ente 95 Herculis A y 95 Herculis B ye de siquier 900 UA a la que, d'alcuerdu a les sos mases, correspuende un periodu orbital de más de 11.000 años. Arriendes d'ello, nun se pudo reparar movimientu orbital dalgunu.
Referencies
</div class="references-small">
Formación y evolución del sistema solar
Cinturón de Kuiper y nube de Oort
La muestra del Stardust que volvió del cometa Wild 2 reveló tamién dalguna evidencia de que los materiales de la formación temprana del sistema solar migraron dende'l más templáu sistema solar interior a la rexón del cinturón de Kuiper, según daqué del polvu qu'esistía primero que se formara'l sistema solar.
Satélites
Los satélites naturales llegaron a esistir alredor de la mayoría de los planetes y munchos otros cuerpos del sistema solar. Estos satélites naturales llegaron a esistir por trés posibles causes:
Los xigantes gaseosos tienden a tener sistemes interiores de llunes que s'aniciaron a partir del discu protoplanetario. Esto ta indicáu pol gran tamañu de les llunes y la so proximidá al planeta. (Estos atributos son imposibles d'algamar pela vía de la captura, ente que la naturaleza gaseosa de los planetes fai la formación a partir d'escombros de choques otra imposibilidá). Les llunes esteriores de los xigantes gaseosos tienden a ser pequeñes y tener órbites que son elíptiques y tienen enclinos arbitrarios. Estes carauterístiques son apoderaes pa cuerpos prindaos.
Nel casu de los planetes interiores y otros cuerpos sólidos del sistema solar, los choques paecen ser el mayor creador de llunes, con un porcentaxe del material espulsáu pol choque, terminando n'órbita y xuniéndose nuna o más llunes. Créese que la Lluna formar d'esta forma.
Dempués de formase, los sistemes de llunes van siguir evolucionando. L'efeutu más común ye'l cambéu orbital debida a les marees. Esto asocede debíu al aumentu qu'una lluna crea na atmósfera y los océanos d'un planeta y, nuna menor midida, nel planeta en sí mesmu. Si'l planeta rota más rápidu que les órbites de la lluna, l'aumentu de les marees va movese constantemente per delantre del satélite. Nesti casu, la gravedá del aumentu va causar que'l satélite acelérese y amodo allóñese del planeta (como ye'l casu de la Lluna). Per otru llau, si la lluna orbita más rápidu de lo que'l planeta xira (o xira en direición contraria), l'aumentu va permanecer detrás de la lluna, y la gravedá del aumentu va causar que la órbita de la lluna decaiga col tiempu. (La lluna marciana Fobos ta amodo cayendo n'espiral escontra Marte por esta razón.)
Un planeta tamién puede crear un aumentu nes marees d'una lluna, y ésti va menguar la rotación de la lluna hasta que'l so periodu de rotación apuerte a el mesmu que'l so periodu de revolución. Asina la lluna va caltener unu de los sos llaos mirando escontra'l planeta, como ye'l casu de la Lluna. Esto ye llamáu rotación sincrónica y ta presente en munches otres llunes del sistema solar, como nel satélite Ío de Xúpiter. Nel casu de Plutón y Caronte, tantu'l planeta como'l satélite tán sincronizaos poles marea del otru.
Futuru
Sacante por un acontecimientu imprevisible ya inesperáu, tal como la llegada d'un furacu negru o una estrella a la so espaciu, los astrónomos envaloren que'l sistema solar, como lo conocemos güei va durar otros pocos cientos de millones d'años, tiempu nel que s'espera seya sometíu al so primer tresformamientu mayor. Los aniellos de Saturnu son abondo nuevos y nun se calcula que sobrevivan más allá de 300 millones d'años. La gravedá de les llunes de Saturnu gradualmente va barrer la vera esterior de los aniellos escontra'l planeta y, finalmente, la abrasión por meteoritos y la gravedá d'ésti van faer el restu, dexándolo ensin los sos carauterísticos ornamientos; sicasí, estudios recién realizaos sobre la base de los datos tomaos pola misión Cassini-Huygens amuesen que los aniellos podríen durar entá dellos miles de millones d'años más.
En dalgún momentu dientro de 1,4 y 3,5 miles de millones d'años contaos dende agora, la lluna de Neptunu, Tritón, que ta anguaño nuna lenta órbita retrógrada, en cayente alredor del so compañeru, va cayer sol llende de Roche de Neptunu, tres los que'l so fuercia de marea va faer la lluna cachos, pudiendo crear un ampliu sistema d'aniellos alredor del planeta, similar al de Saturnu.
Por cuenta de el resfregón de la marea contra'l llechu marín, la Lluna ta gradualmente drenando el momentu rotacional de la Tierra; esto, de la mesma, causa que la Lluna amodo retírese de la Tierra, a una tasa d'aproximao 38mm per añu. Mientres esto asocede, el caltenimientu del momentu angular fai que la rotación del planeta mengüe, faciendo los díes más llargos por aproximao un segundu cada 60 000 años. N'alredor de 2 mil millones d'años, la órbita de la Lluna va algamar un puntu conocíu como "resonancia de xiru y órbita", y tantu la Tierra como la Lluna van tar sincronizaos poles sos marea. El periodu orbital de la Lluna, va igualar el periodu de rotación de la Tierra y un llau d'ésta va apuntar eternamente escontra la Lluna, xusto de la mesma qu'un llau de la Lluna anguaño apunta escontra ella.
Evolución solar
thumb|200px|Concepción d'un artista de la evolución futura del nuesu Sol. Izquierda: secuencia principal; al centru: xigante colorada; derecha; nana blanca.
Tola vida sobre la superficie va escastase, anque la vida podría sobrevivir nos océanos más fondos; suxurióse que finalmente'l nuesu planeta podría recordar a cómo ye Titán, la mayor lluna de Saturnu, güei: una rexón ecuatorial cubierta per campos de dunes, con fuertes nubes ocasionales descargando ellí y creando depósitos fluviales, y la poca agua líquido esistente concentrada nos polos -el restu perdida a l'atmósfera y destruyida ellí pola radiación solar-
Dientro de 3,5 mil millones d'años, la tierra va algamar condiciones na so superficie similares a les de Venus (planeta) anguaño; los océanos van ferver por completu, y tola vida (nes formes conocíes) va ser imposible. Mientres esti tiempu ye posible que la superficie de Marte recupere la so atmósfera perdida, en tantu la so temperatura va alzase, una y bones el dióxidu de carbonu conxeláu y el vapor d'agua na so superficie van empezar a sublimar.
Fusil
Fusil de cerrojo con cargador
Les armes llargues usaes por francotiradores son los fusiles de cerrojo antes descritos, que namái se mueve pola aición del tirador, tales como'l FN-30 belga, el Mauser alemán, el Caracano italianu y similares. Col cerrojo manual llógrase cuasi'l 100% d'aprovechamientu de gases, como nel casu de la carabina Neuhausen suiza, de 12 estríes y cañón d'ánima cónica, que tien el máximu aprovechamientu de la enerxía de los gases: 97,83%, colo que s'amonta l'algame (hasta 2 km con alza nel FN-30) y la enerxía cinética, al momentu del impautu, como'l .600 Nitro Express, ye de 1.800 lb pa caza mayor. Al nun tener pieces móviles, la precisión ye notable a gran distancia, como nel casu del .222 Swift y el 6,5 x 52 Mannlicher-Carcano usáu nel magnicidiu del Presidente de los Estaos Xuníos John Fitzgerald Kennedy.
Fusil semiautomático
thumb|270px|[[M1 Garand.]] El fusil semiautomático estremar d'otros tipos distintos porque, al remanar el gatíu, dispara namái una sola bala y asitia automáticamente na so recámara otru cartuchu, que va ser disparáu al apertar de nuevu'l gatíu. Son armes que disparen "tiru a tiru", recargándose automáticamente en cada disparu, pero nun tienen capacidá pa disparar rabaseres; esto ye, nun tienen "selector de disparu". Estes armes, ente les cualos atópense'l fusil M1 Garand d'Estaos Xuníos, o'l Gewehr 43 alemán, fueron el predecesores de les automátiques. Genéricamente defínense como armes de cerrojo móvil; por eso'l nome téunicu d'esti cerrojo ye "conxuntu móvil".
D'esta forma, y usando cargadores extraíbles, de cambéu muncho más rápido y senciellu que los cargadores tubulares o los clásicos peñes de los fusiles de cerrojo manual, un soldáu puede cuasi triplicar la cantidá de disparu per minutu al respeutive de un oponente armáu con un fusil de cerrojo manual, independientemente de que'l cargador seya fixu (peñes) o extraíble.
Esisten dos tipos distintos d'armes de cerrojo móvil:
Cerrojo con percutor fixu. Tienen el percutor fixu al cerrojo o conxuntu móvil, de manera que'l cerrojo, al ablayase palantre por efeutu del resorte recuperador, emburrie un cartuchu del cargador escontra la recámara del cañón y al cerrase totalmente percute el cartuchu. Por efeutu del emburrie del cartuchu escontra tras polos gases, el cartuchu emburria'l cerrojo escontra tras, que nel so camín fai la espulsión de la vaina vacida, pola aición de la uña extractora y el tope expulsor. Al llegar tras, el cerrojo ye emburriáu nuevamente palantre pol resorte, empecipiándose un nuevu ciclu de disparu, espulsión, recarga y disparu. Si l'operador caltién el gatíu primíu, el ciclu ye continuu y produzse el disparu continuu o "rabasera".
Cerrojo con percutor independiente. Tienen el percutor nel cerrojo pero nun ye fixu. Cuando se dispara tamién se mueve'l cerrojo escontra tras, pero l'emburrie del cerrojo ye por efeutu d'una toma de gases que se fai a la fin del cañón. D'esta forma hai un mayor aprovechamientu de los gases y una meyor estabilidá que dexa una meyor precisión, según partes de menos masa, lo que produz un arma más llixera. El cerrojo ye emburriáu igualmente escontra tras y palantre pal ciclu de disparu, espulsión, recarga y disparu, pero pola forma de toma de gases nel cañón llógrase un mayor númberu de disparu per minutu.
Historia
Unu de los primeros fusiles semiautomáticos en ser adoptáu por Exércitu dalgunu foi'l Fusil Mondragón, diseñáu pol xeneral mexicanu Manuel Mondragón y adoptáu pol Exércitu mexicanu en 1908 cola designación Fusil Porfirio Diaz Sistema Mondragón Modelu 1908. Esi mesmu añu, el gobiernu mexicanu robló un contratu cola SIG pa la producción de 4.000 fusiles M1908 cubicaos pal cartuchu 7 x 57 Mauser. Pero por cuenta de la inestabilidá política d'aquel entós y al entamu de la Revolución mexicana, hacia 1910 solamente suministrárense 400 fusiles de los 4.000 ordenaos. Por cuenta de problemes con cartuchos de mala calidá y al altu costo de producción (160 francos suizos por fusil), atayóse'l contratu. El fusil Mondragón yera remanáu polos gases del disparu, pero podía funcionar como un fusil de cerrojo si cerraba la válvula montada nel tubu de gases. Emplegaba dos modelos de bayoneta, un tipu cuchiellu y otru tipu espátula, que tenía un filu pa cortar alambre y otru pa cortar madera.
L'americanu John Pedersen crea un proyeutu en 1917 pa desenvolver un fusil semiautomático, qu'incluyía l'usu d'un cartuchu de menor calibre que l'americanu estándar, el .30-06 Springfield, pa meyor control de l'arma al disparase. El so proyeutu foi refugáu polos estaos mayores de les Fuercies Armaes d'Estaos Xuníos, que nun queríen l'adopción de cartuchos menos potentes a la fin de la Primer Guerra Mundial.
Nos años anteriores a la Segunda Guerra Mundial apaecen los primeros fusiles semiautomáticos. Los Exércitos d'Estaos Xuníos y alemán fueron les únicos qu'usaron dende'l principiu de la Segunda Guerra Mundial les úniques armes automátiques de la guerra en grandes cantidaes: el subfusil Thompson calibre 11,43 mm (.45) y el subfusil MP40, amás del M1 Garand, que s'utilizaría depués na Guerra de Corea. Dende entamos de la Segunda Guerra Mundial, los soviéticos fabricaron y emplegaron el fusil semiautomático Tokarev SVT-40 y al rematar la mesma, la carabina semiautomática Simonov SKS, emplegada pelos países del Bloque del Este y les guerrilles comunistes de tol mundu hasta la década de 1960.
Fusil d'asaltu
El fusil d'asaltu ye anguaño l'arma más común de la infantería y caracterízase por tener un mecanismu selector de fueu que-y dexa disparar en manera semiautomático (para mayor precisión a mayor distancia) o disparar en manera automática (para mayor númberu de bales en menor tiempu mientres un combate a curtia distancia, cola desventaxa de menguar la so puntería).
Considérense "auténticos" fusiles d'asaltu aquellos qu'usen un cartuchu de menor potencia que los habituales na Segunda Guerra Mundial (esto ye, menores del actual 7,62 x 51 OTAN). Aquellos qu'utilicen cartuchos más potentes nun se consideren "auténticos" fusiles d'asaltu pola so falta de control en fueu automático. A los fusiles de calibre 7,62 mm, como'l FN FAL, considérase-yos ametralladores nos EE.XX.
La distancia efectiva de combate d'un fusil d'asaltu ye d'unos 200 m, considerándose 100 m la distancia óptima.
Pal cartuchu 7,62 x 51 OTAN, defínense les siguientes distancies:
Formación y evolución del sistema solar
Evolución solar
Dientro d'alredor de 6 mil millones d'años, les reserves d'hidróxenu dientro del nucleu del Sol escosaríense y va empezar a utilizar aquelles nes sos capes cimeres menos trupes y, en más o menos 7,6 mil millones d'años nel futuru, volvese una xigante colorada, fría y embotada pola so bien amontada área de superficie. Cuando'l Sol espándase va absorber a Mercuriu y Venus y posiblemente tamién La Tierra. Espérase que'l Sol permaneza nuna fase de xigante colorada per alredor de cien millones d'años, algamando un diámetru alredor de 256 vegaes mayor al que tien agora - 1.2AU, y una lluminosidá más de 2300 vegaes cimera. Mientres esti tiempu, ye posible qu'en mundos alredor de Cinturón de Kuiper, tales como Plutón y Caronte, la temperatura superficial fáigase lo suficientemente apacible por que la superficie conxelada convertir n'océanos líquidos que podríen algamar condiciones similares a aquelles riquíes pa la vida humana actual.
thumb|200px|La Tierra poco primero del so fin.
Esto va tener consecuencies dramátiques pa la Tierra; práuticamente tola atmósfera va perder nel espaciu por cuenta de un potente vientu solar y la temperatura de la superficie terrestre, que va tar cubierta per un océanu de magma nel que van llexar continentes de metales y óxidos metálicos y "glaciares" de materiales refractarios daquella, puede devasar en dellos momentos los 2000°. Amás, la proximidá de la superficie estelar al sistema Tierra-Lluna va faer que la órbita llunar se vaya cerrando hasta que la Lluna tea a alredor de 18000 quilómetros de la Tierra —el llende de Roche—, momentu nel cual la gravedá terrestre va destruyir la Lluna convirtiéndola nunos aniellos similares a los de Saturnu. De toes formes, el fin del sistema Tierra-Lluna ye inciertu y depende de la masa que pierda'l Sol nésos estadios finales de la so evolución.
Recién estudios amuesen que, a diferencia de lo que se creyó por un tiempu (que la Tierra nun sería aniquilada pol Sol), la Tierra va ser absorbida y destruyida pola nuesa estrella en siendo tragada pola mesma por causa de l'abrasión y vaporización producida pola so cayida n'espiral escontra'l centru solar nun procesu que va llevar apenes 200 años, anque tamién esiste la posibilidá de que sobreviva y de que la mentada fregadura producida pol movimientu del nuesu planeta, primero dientro de l'atmósfera solar y depués dientro del astru, desaposie al nuesu planeta de les sos capes esternes, quedando solo'l so nucleu.
thumb|200px|La [[M57|Nebulosa del aniellu, una nebulosa planetaria similar a lo que'l Sol va aportar# a finalmente.]]
Finalmente, el heliu producíu na superficie va cayer de vuelta al nucleu, amontando la densidá hasta qu'algame los niveles necesarios pa fundir l'heliu en carbonu. El flax del heliu va asoceder entós y el Sol va convertir nuna estrella de la caña horizontal; va encoyer abruptamente a un tamañu d'alredor de 10 vegaes mayor que la so radio orixinal y la so lluminosidá va baxar de manera sópita, al cayer la so fonte d'enerxía de nuevu al so nucleu. Por cuenta de la relativa rareza del heliu como opuestu al hidróxenu (precísense cuatro iones d'hidróxenu pa crear un nucleu d'heliu, y adicionalmente tres nucleos d'heliu pa crear unu de carbonu) y la tasa amontada de reacciones debíes a la temperatura y presión nel nucleu del Sol, la fusión d'heliu en carbonu va durar solamente 100 millones d'años, ente qu'alredor del nucleu va siguir fundiéndose l'hidróxenu n'heliu. Finalmente va tener que recurrir de nuevu a les sos reserves nes sos capes esteriores y va recuperar la so forma de xigante colorada convirtiéndose nuna estrella de la caña asintótica xigante, siendo entós entá mayor y más lluminosa que na so dómina de xigante colorada (hasta más de 200 vegaes mayor y más de 5000 vegaes más brillosa). Esta fase dura otros 100 millones d'años, dempués de los cualos, sobre'l cursu d'otros 100000 años, les capes esteriores del Sol van sumir, espulsando un gran fluxu de materia nel espaciu y formando un halo conocíu (de forma engañosa) como una nebulosa planetaria.
Este ye un eventu relativamente pacíficu; nada asemeyáu a una supernova, que el nuesu Sol ye demasiáu pequeñu como pa sufrir. Los habitantes de la Tierra, si siguimos vivos p'atestiguar esti acontecimientu y si el planeta sigue esistiendo daquella, vamos poder reparar una medría masiva na velocidá del vientu solar, pero non lo suficiente como pa destruyir a la Tierra dafechu.
Finalmente, tou lo que va quedar del Sol va ser una nana blanca, un oxetu caliente, visiegu y extraordinariamente trupu; de la metá de la so masa orixinal pero con namái la metá del tamañu de la Tierra. Si fuera vistu dende la superficie terrestre, sería un puntu de lluz del tamañu de Venus col rellumu de cien soles actuales, anque menguando rápido.
Asina'l Sol muerra, el so emburrie gravitacional nos planetes, cometes y asteroides que lo orbiten, va debilitase. Les órbites de la Tierra y d'otros planetes van espandise. Cuando'l Sol convertir nuna nana blanca, va algamase la configuración final del sistema solar: La Tierra y Marte —si inda esisten—, orbitarán respeutivamente a 1.85 y 2.80AU. Tou nuesu sistema solar va alteriase drásticamente. Éstos, y los otros planetes restantes, van conxelase como pulgos escuros, xelaes y ensin vida. Van Siguir orbitando la so estrella, cola so velocidá amenorgada debida a la so mayor distancia del Sol y a l'amenorgada gravedá del mesmu. Esi cambéu de les órbites planetaries tamién va producir que les d'asteroides y cometes se inestabilicen hasta'l puntu de que dalgunes d'elles pueden llevar a dichos cuerpos tan cerca de la nana blanca solar que sían destruyíes poles fuercies de marea d'ésta, produciendo un aniellu de restos al so alredor
Otros eventos
Más o menos dientro de trés mil millones d'años, col Sol entá na so secuencia principal, Andrómeda va averar a la nuesa galaxa pa, tres dellos pasos cercanos, terminar topetando y fundiéndose con ella. Magar, ello podría afectar al nuesu sistema solar como un tou, ye bien pocu probable que pudiera afectar al Sol o a los planetes dada la gran distancia a la que tán les estrelles unes d'otres, inclusive nel casu d'un choque galácticu. Sicasí, ye abondo probable que'l sistema solar seya espulsáu de la so posición actual y acabe nel halo de la galaxa recién formada.
Col pasu del tiempu, y yá col Sol apagao y convertío nuna nana negra, les posibilidaes de qu'una estrella averar al sistema solar y arruine les órbites planetaries van dir aumentando. Si nun se cumplen los escenarios qu'apunten a un Big Crunch o a un Big Rip, dientro de 1015 años la gravedá de les estrelles que pasaren cerca d'ésti consiguiríen quitar al Sol los sos planetes. Magar toos ellos podríen sobrevivir entá muncho más tiempu, ello va marcar el fin del nuesu sistema solar nel sentíu nel que lo conocemos.
Fusil
Fusil d'asaltu
Tien De entendese que pa cada calibre y carga de proyeición distintes, la distancia normal d'emplegu, l'algame máximu eficaz y l'algame máximu varien, siendo les equí referíes les correspondientes al estandarizado cartuchu 7,62 x 51 OTAN.
Ficheru:fusil_auto.png
Historia
El primer fusil d'asaltu creáu foi l'italianu Cei-Rigotti na década de 1890, qu'emplegaba'l cartuchu 6,5 x 52 Mannlicher-Carcano y funcionaba con un mecanismu de gases como los actuales, pero nunca entró en serviciu militar.
Avtomat Fiódorova
El primer fusil d'asaltu qu'entró en serviciu militar foi'l Avtomat Fiódorova (fusil automáticu Fiódorov, en rusu) en 1916. Foi creáu pol inxenieru rusu Vladímir Fiódorov pa sirvir mientres la Primer Guerra Mundial y considérase el meyor fusil d'esa guerra.
El Fiódorova almacenaba 25 cartuchos nun cargador curvu extraíble. La so culata yera similar a la que teníen los fusiles de la dómina, pero incorporaba un pistolete asitiáu delantre del cargador pa facilitar el control del fusil mientres el disparu en manera automática. Utilizaba'l cartuchu xaponés 6,5 x 50 Arisaka, debíu al poco retrocesu que producía al ser disparáu y al so disponibilidad gracies a les captures efectuaes mientres la Guerra Ruso-Xaponesa, según a la compra de fusiles Tipu 38 pa emplegalos na Primer Guerra Mundial.
Esti fusil participó na Revolución rusa y foi adoptáu en pequeñes cantidaes pol Exércitu Coloráu tres la Revolución. Sicasí, namái se fabricaron unes 10.000 unidaes y foi retiráu del serviciu pola so impopularidá ente los militares, por causa de la so fraxilidá y menor potencia de la so munición comparada cola cartuchería estándar que s'emplegaba nos fusiles de cerrojo del restu d'Europa.
El desenvolvimientu y l'aplicación d'un fusil d'asaltu llevar a cabu n'Alemaña antes de la Segunda Guerra Mundial.
StG44
thumb|Sturmgewehr 44 (StG44)
Formación y evolución del sistema solar
Historia de les hipótesis sobre la formación del sistema solar
Mientres los últimos años del sieglu XIX la hipótesis nebular de Kant-Laplace foi criticada por James Clerk Maxwell, quien probó que si la materia de los planetes conocíos tuviera dalguna vegada distribuyida alredor del Sol formando un discu, les fuercies de rotación diferencial torgaríen la condensación de planetes individuales. Otra oxeción foi que'l Sol tien un momentu angular menor que'l riquíu pol modelu de Kant-Laplace. Mientres delles décades, munchos astrónomos prefirieron la hipótesis de los choques cercanos, que consideraba que los planetes formaríense por cuenta del aproximamientu d'otra estrella al Sol. Esta cercanía arrincaría gran cantidá de materia del Sol y de la otra estrella, por cuenta de les fuercies de marea, que al entestase formaría los planetes.
El modelu nebular refináu foi desenvueltu dafechu basáu n'observaciones del nuesu propiu sistema solar, yá que yera l'únicu conocíu hasta mediaos de los años 1990. Aun así, creíase llargamente aplicable a otros sistemes planetarios, polo que los científicos taben ansiosos de probar el modelu nebular atopando discos protoplanetarios o inclusive planetes alredor d'otres estrelles: planetes estrasolares.
En payares de 2006, el descubrimientu de más de 200 exoplanetes fixo que'l modelu nebular dexara de ser coherente colos datos esperimentales. Por tanto, tien de ser revisáu pa tener en cuenta estos sistemes planetarios, o un nuevu modelu tien de ser propuestu. Nun esiste un consensu sobre cómo esplicar los "Xúpiter calientes" reparaos, pero la idea mayoritaria ye la de migración planetaria. Esta idea consiste en que los planetes deben de ser capaces de migrar de les sos órbites iniciales a estrelles más cercanes por dalgún de los diversos procesos físicos posibles, como'l resfregón orbital cuando'l discu protoplanetario inda ta apináu d'hidróxenu y heliu.
Nos últimos años desenvolvióse un nuevu modelu de formación de sistemes solares: la Teoría de la Captura. Esta teoría sostién que la gravedá d'un oxetu errante podría estrayer materia del sol, que depués s'entestaría y esfrecería formando los planetes. Esti modelu esplica carauterístiques del sistema solar non esplicaes pol modelu nebular. Sicasí, la Teoría de la Captura foi criticada pol fechu de que supón una edá distinta pal sol y pa los planetes cuando esisten pruebes de que'l Sol y el restu del sistema solar foi formáu aproximao na mesma dómina, lo que modelos más aceptaos sí que consiguen esplicar.
Enllaces esternos
sistema solar wikipedia la enciclopedia llibre
Fusil
StG44
El famosu fusil d'asaltu StG44 foi'l primeru en compartir les carauterístiques y accesorios de los actuales. Tuvo dellos nomes, pero referir al mesmu.
Dempués de la Primer Guerra Mundial, el tratáu de Versalles imponía munches llimitaciones armamentísticas a Alemaña. Ente elles prohibía la dotación de subfusiles al so minúsculu exércitu, lo cual obligó a los responsables militares a consiguir nueves armes que tuvieren al marxe d'estes llimitaciones.
Mientres la década de 1920 y sobremanera na de 1930, n'Alemaña investigar cartuchos de menor calibre que tendríen la ventaya d'abastecer de mayor cantidá de munición a cada soldáu. Dende 1938 l'Estáu Mayor del Exércitu Alemán ordenó'l desenvolvimientu d'un fusil coles carauterístiques d'un subfusil, y concedióse un contratu a C. G. Haenel pa desenvolver una carabina ametralladora (Maschinenkarabiner, n'alemán, embrivíu MKb). L'encargu recayó nel so inxenieru xefe, nada menos que Hugo Schmeisser, creador de los subfusiles alemanes MP.
La primera guerra relámpago foi realizada polos alemanes en 1939 pa conquistar Polonia. Militares y téunicos alemanes fixeron investigaciones posteriores, que concluyeron na necesidá de perfeccionar el fusil común d'infantería p'ameyorar el rendimientu nesti tipu de combate. El nuevu fusil tendría de ser:
En 1942 apaez el cartuchu 7,92 x 33 Kurz (curtiu) y Haenel basar nésti pa crear el so primeres MKb denominaes MKb42 H, y Walther creó otros dos MKb distintos denominaes MKb42 W. Ente los prototipos de Walther y Haenel había notables diferencies ente los mecanismos de disparu. L'altu mandu alemán verificó les bones prestaciones de los MKb, pero Adolf Hitler ordenó la clausura del proyeutu MKb, xustificándose en razones loxístiques y granibles, pero ordenó que s'amontara la producción de los subfusiles (MP; Maschinenpistole, n'alemán).
Pa siguir el proyeutu, se rebautizó col nome de MP42, pa face-y creer a Hitler que se desenvolvería un nuevu subfusil. El proyeutu de Haenel yera'l más vidable y foi sometíu a una serie de modificaciones antes de fabricalos. El nuevu prototipu llamóse MP43. Los MP43 fueron probaos en combate per primer vegada nel frente rusu cerca de Cholm, a finales de 1942, con escelentes resultaos. El primer pidíu foi apurríu al exércitu alemán en 1943.
Dempués de recibise'l primer pidíu, Hitler ordenó una investigación por desobedecerse los sos órdenes y, darréu atayar, sosprendíu de los informes que confirmaben les ventayes del MP43 nel campu de batalla, polo qu'ordenó la producción masiva en desterciu de los subfusiles.
En 1944 la infantería alemana adoptó'l MP43 como arma común, rebautizada como MP44, y darréu por Hitler col nome de StG44 (Sturmgewehr 1944, n'alemán). Sturmgewehr significa fusil d'asaltu en castellán y de ende provién el nome d'esti tipu de fusiles. El númberu total d'unidaes fabricaes hasta la so última producción foi d'unes 650.000 al rematar la Segunda Guerra Mundial.
Los accesorios utilizaos por delles unidaes pal StG44 fueron la mira telescópica, el silenciador ya inclusive un primixeniu visor infrarroxu pa combate nocherniegu y hasta un inusual cañón curvado llamáu Krummlauf (col so respeutivu sistema de puntería periscópicu) pa disparar dende les esquines o l'interior d'un tanque ensin esponese. Una variante del MP43, llamada MP43/1, foi la primera que dexaba asitiar distintos tipos de bocachas lanzagranadas.
FG42: Los alemanes tamién desenvolvieron otru fusil d'asaltu basáu nel MP42: el FG 42, que foi diseñáu pa protexer a los paracaidistes mientres el so descensu y usáu per primer vegada en combate en 1943, mientres el rescate de Mussolini nel Gran Sasso.
Fusiles d'asaltu dempués de la Segunda Guerra Mundial
Dempués de la Segunda Guerra Mundial fixéronse otros modelos de fusiles asalto, basaos nel StG44: AK-47, CETME, FN FAL y M14. De toos estos, los dos últimos nun tener les mesmes carauterístiques ventaxoses del AK-47, precisando un caltenimientu moderao y frecuente. Si emporcar con tierra o se mueyen, blóquiense. Amás, estos fusiles son más caros de fabricar. La ventaya d'estos fusiles occidentales ye que tienen mayor precisión y algame. L'HK G3 provién d'una actualización del CETME, consistente en reemplazar pieces de madera (culata y guardamano) por pieces de plásticu.
AK-47
El AK-47 ta fechu d'aceru y madera, usa cargadores d'aluminiu y plásticu (polo que ye bien llixeru de pesu) y ye bien resistente ante situaciones de combate adverses. Por casu, comprobóse que sigue disparando anque tea ferruñosu, puerco, entartalláu por un camión o somorguiáu so l'agua. Usa'l cartuchu 7,62 x 39 y el so cargador estándar ye de 30 cartuchos.
Esisten munches variantes, como'l AKM, el AKS (versión más curtia) y el AK-74.
Ye'l primer fusil d'asaltu que s'utilizó llargamente nel mundu. Anguaño usar exércitos de 55 países. Ye rentable y fiable, porque ye económicu de fabricar, rique un caltenimientu mínimu y ye pocu frecuente que s'estropie. Tien una cadencia de 600 disparo/minuto, a una distancia media de 400 m y utiliza dos tipos de cargadores: curvos, de 30 a 90 cartuchos; y tambores, de 60 a 100 cartuchos.
M16
thumb|300px|Fusil [[Fusil M16|M16A2]]
El M16 ye'l primeru qu'usa un cartuchu fayadizu pa un fusil d'asaltu, el 5,56 x 45 OTAN, qu'a pesar de ser menos potente qu'aquellos que disparen el 7,62 x 51 OTAN, ye más bono de controlar qu'éstos y tamién ye más peligrosu de cerca.
A curtia distancia, el cartuchu 5,56 x 45 OTAN causa feríes internes nel cuerpu humanu difícilmente curables. Puede enfusar cascos y chalecos antibales a mayores distancies (hasta los 200 m en modelos tipu OTAN) y polos sos menores dimensiones, un combatiente puede llevar más cartuchos. Un combatiente con cinco cargadores (cuatro nos portacargadores del correaxe y unu na arma) de venti cartuchos de 7,62 x 51 OTAN carga col mesmu pesu y nel mesmu espaciu qu'otru con cinco cargadores de trenta cartuchos de 5,56 x 45 OTAN, lo que significa qu'esti postreru col mesmu espaciu y pesu dispón d'un 50% más de munición. A partir de los 200 m yá va perdiendo sensiblemente letalidad y capacidá de perforación, anque en teoría una bala perdida inda puede ser letal a más de 1000 m. Lo cierto ye que, de media, a más d'unos 200 suel provocar mancaos, lo que logísticamente ye más perxudicial pa un exércitu.
El M16 yera distintu a otros modelos contemporáneos de la so dómina, pol so diseñu y mayor llixereza; taba fechu de polímeros, aleaciones y aluminiu.
La empresa Colt vendió les primeres unidaes a la Fuercia Aérea en 1962, denominaes AR-15, y darréu esi mesmu añu al exércitu d'Estaos Xuníos. El Pentágonu renombró al fusil como M16.
Enantes pensábase que'l M16 yera una arma ineficaz, porque nos primeros meses de la Guerra de Vietnam morrieron munchos soldaos d'Estaos Xuníos, yá que'l so M16 trabar en plenu combate y cayíen víctimes de los vietnamites.
La ineficacia deber a que los soldaos nun-y daben caltenimientu fayadizu a los sos fusiles, porque-yos fixeron creer que precisaba'l mínimu, y munches vegaes nengunu. Amás, el clima empioró'l so funcionamientu. Tamién yera ineficaz porque utilizaba un cartuchu 5,56 x 45 OTAN con fulminante corroyente y pólvora qu'apexaba l'arma. Otros defectos yeren la falta d'un estractor de bales y un cargador pocu resistente y propensu a deformarse.
Se rediseñó el fusil y corrixéronse los sos problemes. Amás aprovióse a les tropes con equipos de llimpieza apropiaos. La nueva versión del fusil nomaríase M16A1.
Anguaño úsense delles versiones de M16: Los M16A2 y M4A1 (una versión más curtia, con un cañón más curtiu -15" frente a 20" del estándar- y culata telescópica) y los M16A3 y M16A4, ente otres. El "A2" ye daqué más robezu que'l "A1", el so cañón foi diseñáu pa disparar el nueva y más precisu cartuchu 5,56 x 45 OTAN (SS109), consiguiendo una gran meyora nel algame. Mirar tamién fueron camudaes p'aprovechar l'algame. Anque'l proyeutu orixinal incluyía un cañón pesáu p'aumentar entá ye más la precisión, refugar por problemes pa compatibilizar el fusil col anclaje del lanzagranadas, acutar pa les versiones de francotirador. La culata ye más ergonómica. El "A2" foi adoptáu mientres la década de 1980 pol exércitu d'Estaos Xuníos. Los M16A3 Y A4 son versiones del "A2" especialmente llistes p'almitir complementos, como mires de visión nocherniega y otros.
Modelos de fusiles d'asaltu modernos
thumb|Un fusil d'asaltu [[Heckler & Koch G36|HK G36.]] thumb|Un fusil d'asaltu [[Heckler & Koch HK416|HK416.]]
La OTAN dexó la sustitución de fusiles cubique 7,62 mm polos de 5,56 mm, cola metá de pesu, lo que dexa al soldáu tresportar el doble de munición y disparar en manera de rabasera de forma más precisa al tener menos pólvora, pierde potencia a favor del tirador. La so capacidá de penetración caltener a la distancia operativa, anque se pierde estabilidá y precisión a más de 300 m.
P'atacar blancos a más de 300 m, empléguense fusiles de francotirador o ametralladores que disparen el 7,62 x 51 OTAN. Últimamente xeneralizóse ente los francotiradores l'emplegu de fusiles de gran calibre, como de 12,7 mm (.50 BMG), que la so misión ye destruyir con bales antiblindaje vehículos blindaos llixeros ya instalaciones enemigues hasta 1000 m de distancia.
Tamién se xeneralizaron los fusiles con más pieces feches de polímeros, que-yos apurren mayor llixereza, según los fusiles d'asaltu con colimadores, xeneralmente de 1,5x aumentos, p'amontar la puntería del combatiente.
Paul Dirac
Biografía
Paul Dirac nació en Brístol (Inglaterra). El so padre, Charles, foi un inmigrante del cantón suizu de Valais qu'enseñaba francés. La so madre, orixinaria de Cornualles, yera fía de marineros. Paul tenía una hermana pequeña (Beatrice Isabelle Marguerite) y un hermanu mayor Felix (Reginald Charles Felix), que se suicidó a los 26 años, en 1924. Él describió la so infancia como infeliz, pola severidá y autoritarismu del so padre. Una recién biografía matizó tal calter, faciendo referencia al propiu calter difícil y taciturno de Paul.
Estudió na Bishop Primary School y nel Merchant Venturers Technical College, una institución de la universidá de Brístol, que enfatizaba les ciencies modernes (daqué inusual na dómina, y a lo que Dirac taría siempres estimosu).
Graduar n'inxeniería llétrica na universidá de Brístol en 1921. En trabayando poco tiempu como inxenieru, Dirac decidió que la so verdadera vocación yeren les matemátiques. Completó otra carrera en matemátiques en Brístol en 1923 y foi entós almitíu na Universidá de Cambridge, onde desenvolvería la mayor parte de la so carrera. Empezó a interesase pola teoría de la relatividá anque Cunningham especialista en Cambridge nesi campu nun lu aceptó como estudiante y entós trabayó so la supervisión de Ralph Fowler que trabayaba nel naciente campu de la física cuántica.
Carrera científica
En 1926 desenvolvió una versión de la Mecánica Cuántica na que xunía'l trabayu previu de Werner Heisenberg y el d'Erwin Schrödinger nun únicu modelu matemáticu qu'acomuña cantidaes medibles con operadores qu'actúen nel espaciu vectorial de Hilbert y describe l'estáu físicu del sistema. Por esti trabayu recibió un doctoráu en física por Cambridge.
En 1928, trabayando nos spines non relativistes de Pauli, topó la ecuación de Dirac, una ecuación relativista que describe al electrón. Esti trabayu dexó a Dirac predicir la esistencia del positrón, l'antipartícula del electrón, qu'interpretó pa formular el mar de Dirac. El positrón foi reparáu per primer vegada por Carl Anderson en 1932. Dirac contribuyó tamién a esplicar el spin como un fenómenu relativista.
El llibru Principios de la Mecánica Cuántica de Dirac, publicada en 1930, convertir n'unu de los llibros de testu más comunes na materia y entá güei ye utilizáu. Introdució la notación de Bra-ket y la función delta de Dirac.
En 1931 Dirac amosó que la esistencia d'un únicu monopolo magnéticu nel Universu sería abondu pa esplicar la cuantificación de la carga llétrica.
El 29 de xineru de 2014, el profesor David S. Hall del Amherst College Physics y de l'Academia Research Fellow Mikko Möttönen de la Universidá Aalto reporten que llograron crear, identificar y fotografiar monopolos magnéticos sintéticos nel llaboratoriu.
Paul Dirac compartió en 1933 el Premiu Nobel de Física con Erwin Schrödinger "pol descubrimientu de nueves teoríes atómiques granibles." Dirac llogró la cátedra Lucasiana de matemátiques de la Universidá de Cambridge onde exerció como profesor de 1932 a 1969.
Dirac pasó los últimos años de la so vida na Florida State University ("Universidá Estatal de Florida") en Tallahassee, Florida. Ellí morrió en 1984, y en 1995 asitióse una placa nel so honor na Abadía de Westminster en Londres.
Calter ya ideoloxía
Dirac yera tamién reconocíu pola so modestia. Llamó a la ecuación de la evolución temporal d'un operador mecanu-cuánticu, "la ecuación de movimientu de Heisenberg", cuando foi él el primeru n'escribila. Pa referise a la estadística de Fermi-Dirac el siempres aportunó en dicir estadística de Fermi.
Cuando nuna ocasión preguntáron-y sobre poesía, contestó: "en ciencia unu intenta dicir a la xente, nuna manera en que toos lo puedan entender, daqué que nunca naide supo enantes. La poesía ye esautamente lo contrario".
Dirac yera un atéu reconocíu. En falando con Dirac, Pauli dixo nes sos cróniques: "Si entiendo correutamente a Dirac, él diz: nun hai Dios, y Dirac ye'l so profeta".
Caltuvo posiciones polítiques relativamente escoradas a la izquierda, anque non militantes. Visitó de cutiu la XRSS y caltuvo una íntima amistá col físicu soviéticu Piotr Kapitsa. Anque participó nel desenvolvimientu teóricu de la enerxía nuclear y en desarrollos d'inxeniería pal arriquecimientu d'uraniu, mientres la Segunda Guerra Mundial caltúvose práuticamente al marxe de les investigaciones pal desenvolvimientu d'armes nucleares.
Legáu
Dirac ye llargamente consideráu como unu de los físicos más importantes de tolos tiempos. Foi unu de los fundadores de la mecánica cuántica y la electrodinámica cuántica, siendo consideráu por dellos físicos como'l físicu más relevante del sieglu XX.
Les sos primeres aportaciones inclúin el cálculu modernu d'operadores pa la mecánica cuántica, qu'él llamó Teoría de Tresformamientos, según una versión temprana de la formulación d'integrales de camín. Tamién creó un formalismu de munchos cuerpos pa la mecánica cuántica que dexaba que cada partícula tuviera'l so propiu tiempu.
La so ecuación d'ondes relativista pal electrón foi'l primer planteamientu esitosu d'una mecánica cuántica relativista. Dirac fundó la teoría cuántica de campos cola so interpretación de la ecuación de Dirac como una ecuación de munchos cuerpos, cola cual predixo la esistencia de l'antimateria según los procesos d'aniquilación de materia y antimateria. Asina mesmu, foi'l primeru en formular la electrodinámica cuántica, magar nun pudo calcular cantidaes arbitraries debíu a la llende de distancies curties que rique de la renormalización.
Ver tamién
Principal
Física
Matemátiques
Llingües zan
L'idioma zan, o zanuri, ye'l términu convencional usáu por dellos llingüistes pa describir la unicidá del mingreliano y el laz, que son los miembros más estrechamente emparentaos de la familia de llingües caucásiques meridionales o kartvelianas. El mingreliano y el laz nun son mutuamente intelixibles na so totalidá, pero los falantes d'una llingua pueden reconocer pallabres de la otra.
L'antiguu idioma zan foi faláu en Cólquida (o Colchis), un reinu de la Edá del Bronce na mariña sureste del mar Negru. Por esta razón, el llingüista A. Shanidze propunxo'l cólquido o colquiano pa nomar a esta llingua xuníu. El términu Zan provién del nome grecorromanu d'unu de los xefes de les tribus de Cólquida, que ye'l mesmu nome dau pa los mingrelianos y los esvanos (grupu kartveliano del noroeste).
Historia
L'idioma zan dixebrar del Idioma proto kartveliano sobre'l sieglu VIII e. C., y foi faláu por una comunidá continua asitiada a lo llargo de les mariñes del mar Negru, na actual Trabzon, Turquía, y l'oeste de Xeorxa.
A mediaos del sieglu VII, los falantes Zan estremar pola intrusión de falantes del xeorxanu procedente de la Iberia caucásica (este de Xeorxa), emburriaos polos árabes, que tomaron les rexones d'Imereti, Guria y Ayaria.
Dixebraos xeográficamente, y depués por política y relixón, los Zan del norte y del sur posiblemente derivaron nos mingrelianos y los lazes. Desque la diferenciación básica yera completa nos primeros tiempos modernos, nun puede falase d'un idioma zan unificáu anguaño. Na actualidá, el laz ye faláu pol pueblu laz en Turquía y nuna pequeña parte d'Ayaria, al suroeste de Xeorxa, ente que'l mingreliano ye faláu pol pueblu mingreliano principalmente en Mingrelia al noroeste de Xeorxa y en Abḥasia.
Copa Panamericana de Voleibol Femenín de 2018
El tornéu va ser entamáu pola Federación Dominicana de Voleibol so la supervisión de la Unión Panamericana de Voleibol.
País anfitrión y ciudá sede
Dende finales del añu 2015 la NORCECA, nel so calendariu de competencies pal añu 2018, tenía conseñáu a Méxicu como'l país anfitrión d'esta edición de la Copa Panamericana Femenina. Sicasí, en febreru de 2018 Méxicu pasó a ser la sede de la Copa Panamericana de Voleibol Masculín de 2018 en reemplazu de Puertu Ricu que nun pudo cumplir cola organización d'esi tornéu tres los daños que causó'l pasu del Furacán María nesta islla caribeña en setiembre de 2017. En marzu de 2018 NORCECA dio-y a República Dominicana la sede del tornéu.
D'esta manera República Dominicana recibió per tercer vegada la Copa Panamericana de Voleibol Femenín tres les ediciones de 2005 y 2016, d'igual forma Santu Domingu foi ciudá sede per tercer vegada d'esta competencia.
Recintu
Tolos partíos llevar a cabu nel Palaciu del Voleibol Ricardo -Gioriver- Arias.
Formatu de competición
Na fase preliminar les 12 seleiciones participantes fueron partíes en dos grupos de 6 equipos, en cada grupu xugar con un sistema de toos contra toos y los equipos fueron clasificaos d'alcuerdu a los siguientes criterios:
Equipos participantes
NORCECA (Confederación del Norte, Centroamérica y del Caribe): CSV (Confederación Suramericana de Voleibol):
Fase de grupos
– Clasificaos a les semifinales. – Clasificaos a los cuartos de final. – Pasen a apostar los Cuartos de final 5ᵘ al 12ᵘ puestu. – Pasen a apostar les Semifinales 9ᵘ al 12ᵘ llugar.
Clasificación 1ᵉʳ al 4ᵘ llugar
Los equipos perdedores nos cuartos de final pasen a apostar la clasificación del 5ᵘ al 8ᵘ puestu.
Giro d'Italia 1968
La 51ª edición del Giro d'Italia apostar ente'l 21 de mayu y el 12 de xunu de 1968, con un percorríu de 22 etapes más un prólogu, y 3917 km, que'l vencedor completó a una velocidá media de 36,031 km/h. La carrera empezó en Campione d'Italia y terminó en Nápoles.
Tomaron la salida 130 participantes, de los cualos 90 terminaron la carrera.