cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nō
Okina/Kamiuta
==== Nō de divinidaes Llamaes tamién waki nō, tienen una divinidá como personaxe principal. Típicamente, el primer actu ye l'alcuentru d'un sacerdote con otru personaxe nun llugar famosu o en marcha escontra tal llugar. A la fin del actu, l'otru personaxe revélase una divinidá. Ésta, o una divinidá venceyada, vuelve de nuevu mientres el segundu actu pa realizar una danza y bendicir l'asistencia, un templu o les colleches. Exemplos d'obres: El Vieyu Pinu, Los Dos Pinos, Po Chu-i, L'Arcu del templu de Hachiman, La Diosa de les zrezales, Reinar-madre del Oeste, Kamo, Los Dioses del templu de Shirahige, La Isla de los bambúes de la diosa Benten, etc.
Nō de guerreros
En xaponés shura-nō, estes obres céntrense en redol al espíritu de guerreros muertos cayíos nel infiernu dempués de la so muerte. Vuelven entós pa cuntar la vida mientres el ashura (infiernu de la guerra), o la so última batalla. Exemplos d'obres: El Xeneral Tamura-maru, Yoshitsune en Yashima, El Carcaj de Kagetsue, El Belicosu Michimori, L'Afogamientu de Kyotsune, El Viejo Sanemori, Minamoto no Yorimasa, La Dama Tomoe.
==== Nō de muyeres Llamaes «nō de muyeres» o «nō con peluca» (kazura-nō), estes obres desenvuélvense en redol al espíritu de muyeres formoses, de mozos nobles, o inclusive de plantes o dioses. El momentu esencial d'estes obres ye una danza graciosa.
Nō misceláneas
Esta categoría arrexunta les obres nō que nun pertenecen a los otros grupos. Representen polo xeneral a un personaxe femenín que cai na llocura, por celu o arriendes de la muerte d'un ser queríu.
Nō de demonios
Tamién llamaes «nô del final» (kiri nō), estes obres inclúin a un personaxe sobrenatural, un demoniu, rei-dragón o otru espíritu d'esti tipu, anque'l personaxe central de dalgunes sía un mozu a cencielles noble. Estes partes tienen un ritmu más rápidu, sofitáu pol usu del tambor esplanáu (taiko). Una rítmica danza constitúi'l so puntu culminante, que ye tamién el fin de la xornada de nō.
El nō nel sieglu XXI
Esisten alredor de 1500 actores profesionales de nō en Xapón, y esta forma d'arte ta empezando a crecer nuevamente. Contrariamente al kabuki, que siempres foi bien popular, el nō adulces volvióse una representación namái pa una determinada elite intelectual. Los cinco escueles esistentes d'actuación nō son: Kanze (観世), Hosho (宝生), fundada nel sieglu XIV, Komparu (金春), Kita (喜多), y Kongo (金剛). Cada escuela tien una familia principal conocíu como Sō-ke, y la cabeza de cada familia tien el derechu de crear les nueves obres o revisar les pieces esistentes. La sociedá d'actores de nō ye totalmente feudalista, y puramente protexe les tradiciones heredaes de los sos antepasaos.
Obres nō famoses
(Categorizada según la escuela Kanze)
Mázcares nes obres nō
thumb|150px|Mázcara nō de muyer. thumb|150px|Un "Ko-jo" (vieyu) la mázcara, na coleición del Muséu de los Neños d'Indianápolis Toles mázcares utilizaes nes representaciones de nō (能面 nō-men o　面 omote, carauterística) tienen nome.
Usualmente namái'l Shite, l'actor principal, lleva mázcara. Sicasí, en dellos casos los Tsure pueden tamién llevalessobremanera pa roles femeninos. Les mázcares nō son usaes pa representar a un personaxe femenín o non humanu (divín, demoniáco o animal), esistiendo tamién mázcares pa representar nueves o vieyos. Per otra parte, los actores de nō que nun lleven mázcara repersentan el rol d'adultos alredor de los venti, trenta o cuarenta años d'edá. El waki, tampoco lleva mázcara.
Cuando son usaes por un actor esperimentáu, les mázcares nō tienen l'habilidá de representar distintes emociones d'alcuerdu a la postura de la cabeza y al llume. Una mázcara inanimada puede tener apariencia de felicidá, murnia o una variedá de sutiles espresiones. Estudios realizaos por Michael J. Lyons del ATR Intelligent Robotics and Communication Labs en Kioto, Xapón, y Ruth Campbell, del University College London, esploraron esti notable aspeutu de les mázcares.
Influencia nel teatru occidental
L'apertura de Xapón, a la fin del sieglu XIX, amena l'interés de dellos artistes occidentales. En 1921, el poeta Paul Claudel, coles mesmes embaxador de Francia en Xapón, quedó impresionáu pola estructura dramática del nō y la so musicalidá. Esta idea queda espuesta en dalgunos de los sos testos críticos como El Nō y El Drama y la música. La influencia que'l teatru nō pudo tener sobre la dramaturxa mesma de Claudel ye sobremanera formal. Coles mesmes n'Irlanda, Yeats, Premiu Nobel de Lliteratura en 1923, empecipiar nel nō y trescálase de tol so arte. Stanislavski o Meyerhold esaminen tamién la dramaturxa xaponesa, y faen delles esperiencies de puesta n'escena, pero inspirándose más bien nel kabuki pol so aspeutu más coloriáu y exóticamente espectacular. Bertolt Brecht, dempués d'habese apasionáu pol teatru chinu, afai en 1930 una obra nō : Taniko, sol títulu Der Ja-sager (aquél que diz sí).
Anguaño en Suiza, el direutor de teatru Armen Godel, apasionáu del nō y traductor del xaponés, monta en particular obres de Racine, Corneille o bien del mesmu Mishima, trescalándolos del yūxen (pallabra típica del 'nō' que René Sieffert traduz como encantu sutil). En Francia, dende 1980, la puesta n'escena pol direutor de teatru Junji Fuseya empecipia a artistes occidentales a la téunica afecha de la so propia formación tradicional de nō y kyōxen. Ye necesariu tener en cuenta entá la inspiración que verdaderamente Peter Brook atopó en Yoshi Oida, col cual trabayó de numberosos años.
Marco Aurélio
Marco Aurélio ye un ex-futbolista y entrenador brasilanu.
Matt Cohen
Matthew Joseph «Matt» Cohen ye un actor d'Estaos Xuníos nacíu'l 28 de setiembre de 1982 en Miami, Florida. Ye conocíu por interpretar a Aiden Dennison en South of Nowhere.
Artamus monachus
El artamo cabecinegro (Artamus monachus) ye una especie d'ave paseriforme na familia Artamidae endémica d'Indonesia.
Matt Cohen
Biografía
Casóse cola actriz d'Estaos Xuníos Mandy Musgrave. La pareya debutó como padres n'abril de 2015.
Artamus monachus
Distribución y hábitat
Alcuéntrase namái nes islles de Célebes y les Moluques occidentales. Los sos hábitats naturales son los montes húmedos tropicales tantu de tierres baxes como de monte.
Matt Cohen
Carrera
Cohen protagonizó delles películes como Boogeyman 2, Dark House ya interpretó a Aiden Dennison en South of Nowhere. Tamién interpretó a Syd en Rockville CA, una serie web creada por Josh Schwartz. A finales de 2008, tuvo un papel como estrella convidada na cuarta temporada de Supernatural, onde interpretó a John Winchester nuevu.
En 2009 co-produció The Outside, protagonizada por Nia Peeples, Michael Graziadei, Dante Basco y Rob Moren. Tamién interpretó a Johnny Jones na película Chain Letter, y apaeció como estrella convidada na cuarta temporada de 90210 dando vida a Jeremy.
Artamus minor
Artamus minor, ye una especie d'ave na familia Artamidae.
Descripción
Mide de 12 a 14 cm de llargu y ye el más pequeñu de los artamos. La so coloración ye d'un pardu escuru, les sos ales son d'un gris aceráu escuru y el so picu tien un tonu azuláu con estremu negru.
Comportamientu
Entamen ensin esfuerciu per sobre les copes de los árboles o a la vera de cantiles mientres cacen inseutos voladores.
El so nial ye d'aspeutu rudimentariu, constrúyelo nel buecu d'un árbol y sitiu similar, y utilicen ramines y camperes na so construcción. La dómina de reproducción ye d'agostu a xineru, o depués d'agües. La puesta consiste de tres güevos y los pichones dexen el nial cuando apenes pueden volar, y pósense nun árbol aledaño dende onde llamen a los sos padres por que-yos traigan alimentos.
Verdá
thumb|Walter Seymour Allward, Veritas, 1920
La verdá abarca dende la honestidá, la bona fe y la sinceridá humana polo xeneral, hasta l'alcuerdu de los conocencies coles coses que s'afirmen como realidáes: los fechos o la cosa en particular; según la rellación de los fechos o les coses na so totalidá na constitución del TOU, l'Universu.
Artamus minor
Distribución y hábitat
La especie habita en diverses zones d'Australia, solo non esta presente les zones desérticas estremes y una zona franxa costera de 300 km d'anchu a lo llargo de la mariña sur. Prefier el terrén escabrosu.
thumbtime=15|thumb|300px|left| Adavale, suroeste de Queensland, Australia.
Verdá
Pal hebréu clásicu'l términu `emuná significa primariamente «enfotu», «fidelidá». Les coses son verdaderes cuando son «fiables», fieles porque cumplen lo qu'ufierten. thumb|400px|[[Alfred Stevens: La Verdá y la Falsedá]]
El términu nun tien una única definición na que tean d'alcuerdu la mayoría de los estudiosos y les teoríes sobre la verdá siguen siendo llargamente aldericaes. Hai posiciones distintes alrodiu de cuestiones como:
Esti artículu procura introducir les principales interpretaciones y perspectives, tantu históriques como actuales, alrodiu de esti conceutu.
La entruga pola verdá ye y foi oxetu de bancia ente teólogos, filósofos y lóxicos a lo llargo de los sieglos considerándose una tema tocante a l'alma y al estudiu d'una llamada psicoloxía racional dientro del campu de la filosofía.
Na actualidá ye una tema d'investigación científica lo mesmo que de fundamentación filosófica:
La importancia que tien esti conceutu ye que ta enraigonáu nel corazón de cualquier supuestu personal, social y cultural. D'ende la so complexidá.
El portadores de verdá
Cuando dicimos que daqué «ye verdá», ¿qué tipu d'entidá ye esi daqué? Esto ye: ¿qué tipu d'entidaes son el portadores de verdá?
Caúna coles sos ventayes y los sos problemes.
La postura adoptada a favor d'una o otra va depender, dacuando, d'enclinos filosóficos más xenerales:
Cuando falamos de coses, de realidaes, falamos fundamentalmente d'ontoloxía. Y el nuesu criteriu tendrá de ser la verdá ontolóxica.
Cuando falamos de proposiciones, falamos fundamentalmente de lóxica. Y el nuesu criteriu tendrá de ser la verdá formal.
Cuando falamos de creencies, falamos fundamentalmente d'epistemoloxía y el nuesu criteriu tendrá de ser la verdá lóxica o semántica como verdá epistemolóxica.
Cuando falamos d'oraciones-caso, falamos fundamentalmente d'afirmaciones de creencies espresaes per mediu del llinguaxe cultural y social y el nuesu criteriu tendrá d'incluyir, amás de too lo anterior, les normes de la gramática: de la sintaxis en cuanto al sentíu lóxicu; de la semántica en cuanto al sentíu epistemolóxicu; y de la pragmática en cuanto al sentíu antropolóxicu, cultural y social y aplicación al casu concretu.
La verdá acaballa ente toos estos campos de la conocencia y per mediu de toles sos posibles rellaciones; lo que fai comprensible la enorme dificultá de definir un conceutu unívocu.
Como suel asoceder colos grandes conceutos y les pallabres que los espresen, toos sabemos lo que son y sabemos usar los términos que los signifiquen, con tal nun tengamos qu'esplicalo. El conceutu de verdá ye nesti sentíu paradigmáticu.
Una distinción fundamental
Cuando falamos de la realidá dicimos d'ella que ye verdadera frente a ser aparente, ser inesistente,... etc. como predicáu que pretende espresar una propiedá de la realidá de referencia, como verdá ontolóxica
Nos demás casos dicimos d'una creencia, d'una proposición, d'un enunciáu, que ye verdaderu. L'atribución y referencia ye la posesión d'una propiedá, como predicáu de la creencia, proposición o enunciáu, non de lo real. Predicamos que la creencia, proposición o enunciáu ye conforme o correspondiente o....(?) en rellación a la realidá conocida.
Coles mesmes considérense o pueden considerase portadores de verdá:
Lo qu'apurre a tou lo anterior una variedá de perspectives y valores alrodiu de la Verdá.
L'Antigüedá y Edá Media
Configúrense tres orientaciones fundamentales alrodiu de la verdá:
Tal ye'l arché (ἀρχή) entendíu de diverses formes: la materia, los númberos, los átomos, idees etc. que permanecen per debaxo de lo sensible de la esperiencia concreta, polo que namái ye conocíu pol pensamientu como función o facultá de l'alma: l'entendimientu.
La verdá ye concebida como άλήθεια o descubrimientu del ser que s'atopa ocultu pol velu de l'apariencia.
Pero los griegos tamién tuvieron la considerancia alrodiu de la verdá como propiedá de los enunciaos.
Coles mesmes los griegos tamién consideraron la verdá como convención na conxunción o separación de signos (pallabres, llinguaxe) que tienen el so fundamentu na esperiencia y na convención social del discursu n'orde a lo práctico: la comunicación y la persuasión, sobremanera nel discursu político y educativo y l'arte de la retórica.
Pa los escolásticos verum (verdaderu), lo mesmo que unum (unu-identidá) y bonum (bien-bonu), ye una propiedá trascendental del ente, de tala forma que son perfectamente convertibles como equivalentes col ente, en cuantes que la conocencia verdadera supón la verdá ontolóxica como verdá metafísica na adecuación del ente col entendimientu
Por eso l'ente ye ser intelixible lo que supón la adecuación del entendimientu cola cosa, Adaequatio rei et intellectus lo que se llamó impropiamente verdá lóxica que güei llamaríamos verdá semántica o verdá epistemolóxica.
Sicasí nel senu de la escolástica a partir del sieglu XI tuvo siempres presente la problemática alrodiu de los conceutos universales y la so rellación con lo real.
Los nominalistes tienden a considerar la verdá como veritas sermonis yá que los Universales son consideraos flatus vocis, un soplíu de voz.
Edá Moderna
El planteamientu de Descartes alteria fondamente la cuestión de la intuición como evidencia de verdá.
Magar los racionalistes caltienen tocantes a la lóxica los fundamentos escolásticos, el so desenvolvimientu sicasí trai a una concepción de la verdá de tipu idealista.
El fechu fundamental de toa reflexón filosófica moderna (sieglos XVII-XIX) parte de la conciencia yá que la ''evidencia primaria y fundamental constituyir nel famosu: Piensu depués esisto de Descartes.
Baruch Spinoza entá va dir más lloñe: L'orde y conexón de les idees ye'l mesmu que l'orde y conexón de les coses.
Lo que da llugar a nuevos conceutos de verdá:
Asina, pos, pa los racionalistes, les verdaes lóxiques son coles mesmes ontolóxiques; la garantía ye la esistencia de Dios, como idea innata y principiu del pensar mesmu, cuidao qu'Él nun puede ser llaín y engañador. Polo que,a última hora, en realidá toles verdaes son verdaes de razón pa Dios; les verdaes de fechu ser tales poles llimitaciones de la conocencia humana.
Pero los empiristas, consideren la ciencia como verdaes de fechu, y nun consideren abondo xustificada la pretensión d'universalidá y necesidá de la ciencia, porque:
Lo qu'amena la necesidá d'una síntesis ente los dos postures. Problema qu'intenta resolver Kant cola considerancia de nuevos aspeutos y conceutos alrodiu de la verdá:
La verdá de la conocencia espresada en proposiciones (xuicios), como pensaba Kant:
Lo que da llugar a nueves nociones alrodiu de nuevos conceutos de verdá:
La llende de la conocencia científica pola razón el ye mundu fenoménicu entendiendo como tal, el campu de la esperiencia posible. Lo real, como tal ye pensable, noúmeno, pero nun lu podemos conocer en cuanto tal, sinón como realidá conocida (o cognoscible), ye dicir condicionada a les condiciones de la esperiencia fenoménica.
Nin el racionalismu nin l'empirismu dan respuesta de manera convincente.
El problema alrodiu de les llendes de la conocencia.
La evidencia dar na conciencia al respective de la so perceición o idea o conceutu. Pero nun paez evidente la rellación de dicha perceición, idea o conceutu colo lo real. <br style="clear:both" />
Sieglos XIX y XX
La filosofía kantiana marca un finxu na manera de valorar la verdá y el sentíu de la conocencia.
Desque la verdá metafísica ye considerada como inalcanzable ye la razón la que constrúi les verdaes, les xustifica y facer reales. Ye'l momentu del Idealismu: suxetivu, oxetivu y Absolutu, siendo Hegel el so máximu esponente.
thumb|Biblioteca Pública de Nueva York
Verdá filosófica, Verdá como sistema, Verdá Absoluta
Hegel apurre nuevos horizontes de sentíu de la verdá: la verdá filosófica, la verdá como sistema, la verdá absoluta.
La dixebra materia-forma, concencia-estensión, suxetu-oxetu, puesta n'escena por Descartes como res cogitans-res estensu, y definitivamente consagrada como fenómenu-noúmeno por Kant, atopa'l so resolución y superación na filosofía de Hegel nel fundamentu que les unifica: l'Absolutu.
La verdá nun s'atopa na cosa. La cosa, como resultancia, nun ye sinón el cadabre que queda del procesu dialécticu de la enclín que lu hai xeneráu: el aportar; procesu dialécticu onde apaecen y resuélvense les contradicciones na unidá del Tou como Suxetu Absolutu.
La verdá absoluta ye la filosofía mesma; la Verdá como Sistema
La verdá definitiva pa Hegel consiste na articulación que cada cosa concreta tien col Espíritu Absolutu, como realidá fundamental nel so desenvolvimientu como procesu dialécticu. A esa articulación ye lo que Hegel llapada sistema. La verdá filosófica apaez articulada como sistema.
Tal ye coles mesmes el sentíu de la verdá marxista, magar interpretada dende'l puntu de vista materialista. La verdá ye un desenvolvimientu de la historia movida pola dialéutica de la llucha de clases. La so manifestación como verdá va venir de la mano de la Revolución.
Verdá como coherencia y consistencia
La manifestación de la verdá nun xuiciu hai de selo en rellación con tolos demás xuicios verdaderos na unidá del Tou, lo que-y fai consistente al nun entrar en contradicción con ellos. Cada unu nun dexa de ser una verdá parcial, un aspeutu o momentu de la verdá del Tou. Apaez, pos un nuevu sentíu de la verdá, la verdá como coherencia.
Teoría de la verdá, principalmente caltenida nes ciencies formales y nos sistemes axomáticos, según la cual una proposición o enunciáu ye verdaderu cuando ye compatible con un conxuntu coherente de proposiciones o enunciaos, o deducible de los axomes. Asina, por casu, la verdá del teorema de Pitágores mora en primer términu, non nel so aplicabilidad a la realidá, sinón nel fechu de ser una consecuencia deductiva de los axomes y postulaos de Euclides; referíu a otru conxuntu d'axomes podría ser falsu o vacíu de significáu. Trátase d'un casu concretu d'aplicación de les propiedaes de consistencia (el conxuntu d'axomes nun lleva lóxicamente a una contradicción) y completud (toa proposición o teorema del sistema ye deducible de los sos axomes), qu'exhiben paradigmáticamente los sistemes axomáticos. Cuando esti criteriu de verdá aplícase a otros ámbitos, non puramente formales, el conxuntu d'enunciaos aludíu ye'l conxuntu de los enunciaos que se consideren verdaderos.
Verdá fenomenológica
Husserl considera que la verdá zarra cuatro aspectos:
Como l'actu de significar nun ye, o nun ye primariamente, un actu empíricu, y lo significao, o mentáu, nun ye necesariamente una cosa, la correspondencia en cuestión queda confinada a una rexón pura». Trátase d'una rellación ideal y esencial, que reinstaura una intuición d'esencia d'un "yo trascendental", nun idealismu fenomenolóxicu-trascendental.
Heidegger considera que la verdá nun ye primariamente adecuación del intelectu y xúntase al sentíu primitivu griegu de la verdá como desvelamiento del ser. Pero eso produzse na esistencia nel so estáu de autenticidá.
Pos la verdá solo faise patente na midida na que el xuiciu fai presente la cosa y dexa espresala como ye na situación radical d'una conformidá cola manera de tar abiertu l'home (Dasein), un comportamientu al respective de un horizonte y un proyeutu nel mundu, una llibertá que tien al home y por eso ye ex-sistencia y tien historia. El diálogu ente'l Ser y l'home ye la historia, onde se produz la apaición o'l ocultamiento de la verdá. El ocultamiento ye lo contrario de la aletheia; el ocultamiento puede paecer un estáu natural al home pol usu de los entes que lu sirven y condúcenlu al error. De xemes en cuando l'home se decide a desvelar al ente en cuanto tal y propónse la cuestión del ser y de la verdá. Ye entós cuando apaez la Filosofía.
Olga Yano
Olga Yano ye una bióloga, brióloga, botánica, brióloga, xeobotánica, curadora, y profesora brasilana, que desenvuelve, dende 1993, actividaes académiques y científiques nel Institutu de Bioloxía, Universidá de São Paulo.
Verdá
Vitalismo
Nietzsche considera que lo verdadero ye tou lo que contribúi a fomentar la vida de la especie y falsu lo que ye una torga pal so desenvolvimientu.
Ortega y Gasset considera la verdá como «la coincidencia del home consigo mesmu», la idea que l'home tien nel so vivir racional que-y dexa saber a qué atenese: Razón vital o Raciovitalismo.
Olga Yano
Biografía
En 1971, llogró la llicenciatura en Ciencies Biolóxiques pola Universidá de São Paulo, en 1975, un títulu de maestría en farmacoloxía pola Universidá Federal de São Paulo, y en 1992, el doctoráu en Ciencies Biolóxiques (botánica) pola Universidá de São Paulo.
Verdá
Verdá como pragmatismu
thumb|Dios ye la Verdá. El camín de la Verdá pasa por Ahimsa (non violencia). Sabarmati 13 de marzu 1927. MK Gandhi William James considera que ye verdaderu aquello qu'amuesa conformidá cola nuesa creencia, porque ye "expeditivo" n'orde a les sos consecuencies práutiques, ye dicir "prestu". Tal cosa asocede cuando la investigación llega a un destín, en cuantes que ye "verificada". Nesti sentíu verdaderu ye lo "preséu" que merez ser calteníu. Pero nun hai d'entendese esto de manera material:
Olga Yano
Biografía
Anguaño ye Investigadora Científica VI del Institutu de Botánica y revisora del periódicu Ernstia, de Maracay. Tien esperiencia en botánica, con énfasis na Taxonomía Vexetal. Actuando sobre les siguientes temes: Leucobryaceae, mofos, Bryophyta, taxonomía y florística.
Verdá
Verdá como hermenéutica, diálogu y consensu
Yá dende l'antigüedá asina ye estudiada la verdá contenida na comprensión de los testos. Pero nel sieglu XIX la hermenéutica adquier un nueva dimensión a partir del sentíu de la conocencia qu'introduz Schleiermacher quien propón un sistema circular que conocemos como el círculu hermenéuticu. Cada intérprete precisa introducise na dimensión social y la dimensión individual del autor pa entendelo.
Dilthey estrema dos ámbitos de conocencia y de verdá; les ciencies del espíritu y el sentíu de la verdá histórica.
Pa Dilthey la hermenéutica dexa entender meyor a un autor que'l mesmu autor s'entendía a sigo mesmu; y a una dómina histórica meyor de lo que pudieron entendela quien vivieron nella, pos la hermenéutica basar na conciencia histórica, que conduz al fondu de la vida.
Gadamer considera que la tradición y el prexuiciu son elementos fundamentales de la conocencia y de la interpretación de los datos. La hermenéutica ye “la condición pa faese les entrugues y les cuestiones avera de la conocencia y la verdá”.
Para Ricoeur la comprensión precisa de la mediación de la interpretación. La fenomenoloxía hermenéutica sustitúi'l mundu natural del cuerpu y de la cosa pel mundu cultural del llinguaxe. D'esta miente la hermenéutica ye capaz de poner en cuestión la dicotomía científica ente comprensión y esplicación, según la dicotomía Ciencies de la Naturaleza-Ciencies del Espíritu.
Esto fai posible'l desenvolvimientu d'una hermenéutica crítica y sobre les condiciones d'ésta, lo que nos lleva a la autorreflexión que propón Habermas y la necesidá del diálogu pa la crítica de les ideoloxíes.
Tanto la hermenéutica de Gadamer como la de Habermas oponer a la idea de razón instrumental y a les tesis positivistes d'una supuesta oxetividá y neutralidá de la conocencia positiva de les Ciencies Naturales.
Habermas propón una hermenéutica en función de les nociones de comprensión, comunicación y diálogu.
El diálogu ye entós un procedimientu de prueba y contrastación na comunicación en cuanto ausencia o deformación de la comunicación pal esclarecimiento o llexitimación de la verdá.
thumb|9-11 Truth 2
La condición posmoderna
Na posmodernidad fúndense dos tradiciones surdíes de la Ilustración como llexitimación de la verdá en metarrelatos totales :
Trés corrientes coinciden na declaración del "fin de la Modernidá", como trunfu de la Razón, que consideren fracasó. Aquella Razón ilustrada onde'l "suxetu" individual, al traviés de la conocencia de la verdá, desafiar del poder de la relixón, la tradición y la superstición, y algamaría la llibertá ye declarada por dambos enclinos como "superada"' y van considerar que lo que queda ye'l llinguaxe:
Habermas nun intentu "neomodernista" intenta una reconstrucción de la razón na superación de la "razón instrumental" (Horkheimer y la crítica marxista de la Escuela de Francfort) na construcción d'un diálogu común.
Pero tal diálogu nun supón llexitimación, señala explícitamente Rorty. Pa Rorty, Wittgenstein, Heidegger, Gadamer, Foucault y Derrida, vienen coincidir nel sentíu del llinguaxe qu'en definitiva conduz a un discursu nihilista. La filosofía nun puede constituyir un fundamentu como metarrelato. Nun hai llexitimación del discursu; tratar d'una conversación.
Vattimo considera que la posmodernidad ye'l llugar onde "el nihilismu acabáu, como'l Ab-grund heideggeriano, llámanos a vivir una esperiencia fabulizada de la realidá, esperiencia que ye tamién nuesa única posibilidá de llibertá".
Lyotard considera que la posmodernidad supón el "fin de los metarrelatos". Ye l'arrenunciu a la fundamentación de la verdá. Nun hai fundamentu trascendente dalgunu pa la verdá: nin Dios, nin ciencia, eslleiendo la clásica creencia xustificada pola razón, tal como consideraba Platón y la tradición filosófica caltuvo.
La Razón eslleir nel so propiu discursu; la verdá queda prindada na manifestación del llinguaxe y na so efeutividá.
La "verdá" de la "Razón Moderna" eslleir na estructura del llinguaxe, que'l so uso nun riquir fundamentación dalguna. Ye'l "usu" lo qu'establez la verdá, ensin necesidá d'ulterior fundamentu.
Daniel Bell (1960), dende postures políticamente conservadores, agorara "el fin de les ideoloxíes" na "sociedá postindustrial". Señala na so obra "Les contradicciones fundamentales del capitalismu", que'l problema real de la modernidá ye la creencia. Una situación que nos lleva de vuelta al nihilismu. El procesu de la conocencia como información xenera una "meritocracia" basada na teunoloxía y les comunicaciones.
Francis Fukuyama, Jean François Revel anuncien non solo "El fin de la Historia y l'últimu home" sinón una dómina de "pensamientu únicu", consagración definitiva del trunfu del capitalismu lliberal, tres la cayida del muriu de Berlín. Samuel Phillips Huntington pela so parte considera qu'esto conduz a un choque de civilizaciones.
Dende la esquierda, per otru llau, Fredric Jameson considera que lo posmoderno significa'l final de la ideoloxía, del leninismu, de la socialdemocracia y del Estáu del Bienestar.
La cuestión asina plantegada hai que reconocer que s'atopa totalmente fuera de sitiu nel mundu actual.
Non cabo dulda de que nos contestos concretos el criteriu foi asumíu pol de competencia como "saber fayadizu a lo concreto" per parte de los espertos. La verdá nun ye una cosa, ye "munches"; nun ye daqué zarráu sinón abiertu; nun tien un métodu, sinón munchos; nun ta fecha, sinón faise; o meyor dichu, constrúyese.
Teoríes actuales alrodiu de la verdá
Una teoría tien de satisfaer dos propiedaes fundamentales:
¿Ye posible arrexuntar según calteres y propiedaes y clasificar en dalgún orde les teoríes sobre la verdá?
Teoría correspondentista
La teoría de la verdá como correspondencia ye quiciabes la teoría de la verdá más estendida. Según esta teoría, la verdá consiste nuna rellación d'adecuación o concordanza ente l'entendimientu que conoz y lo real conocíu como realidá; xunto cola espresión d'un llinguaxe (Llinguaxe apofántico que llamaba Aristóteles), llinguaxe propiu de la ciencia, qu'espresa la verdá de la conocencia.
Sicasí na actualidá, la non aceptación d'una conocencia metafísica de lo real, fai qu'esta teoría considérese referente a una oración o espresión llingüística que ye verdadera cuando lo que diz ye'l casu. thumb|[[Tabla de verdá II]]
Ludwig Wittgenstein sostién nel so Tractatus logico-philosophicus que'l llinguaxe -como serie de proposiciones lóxiques- ye una figura de la realidá.
Según la versión tomista de l'adecuación, ye'l intelect u'l que tien d'afaese a la realidá (asimetría adecuacionista): tenemos de pensar les coses conforme a lo que son. Asina, la proposición "llueve" va ser verdadera si, efeutivamente, llueve nel momentu que profierse; la proposición "Dios esisti" va ser verdadera si Dios esisti, etc.
Teoría coherentista
Les teoríes coherentistas de la verdá afirmen qu'una proposición ye verdadera si ye coherente col restu de les proposiciones del sistema del que forma parte. Asina, la proposición «3 + 5 = 8» ye verdadera na midida que ye coherente coles regles de la matemática elemental. Sicasí, esti criteriu nun dexa establecer la verdá de les regles del sistema y, por tanto, namái puede aplicase a los elementos d'un sistema de regles primeramente establecíu.
Teoría del consensu
Les teoríes del consensu sostienen que la verdá rique un procedimientu o alcuerdu previu, o conocencia previa de pautes, o en delles versiones, que podría aportar a alcordáu por dalgún grupu específicu, siendo d'especial relevancia'l diálogu como aprendizaxe de les condiciones de "igualdá de fala".
Teoría pragmática
Les teoríes pragmátiques de la verdá afirmen qu'una proposición ye verdadera si resulta útil o funciona na práutica. Asina, la proposición "Pel branu fai calor" ye verdadera si constitúi una bona guía pa l'aición, esto ye, si resulta preséu pa cualesquier persona que la considere verdadera. Hai qu'entender el criteriu d'utilidá como una apelación a comprobar na práutica la verdá de les proposiciones. Si asocede tal que la proposición indica, entós ye verdadera. Con éses según la teoría de la utilidá, namái vamos poder establecer la verdá d'una proposición cuando la comprobemos na práutica. Esta esixencia nun se produz na teoría de la correspondencia, na qu'una proposición ye verdadera si corresponder colos fechos, anque éstos nun puedan comprobase. Como ye obviu, la comprobación d'una proposición ta suxeta a ciertes llimitaciones: primero hai de ser verificable; amás, la verificación nun ye infalible.,
Teoría deflacionaria
La teoría deflacionaria de la verdá ye una familia de teoríes que comparten l'afirmación de que les aseveraciones que pedriquen la verdá d'una proposición en realidá nun-y atribúin una propiedá llamada verdá a dicha proposición o enunciáu de la mesma forma que s'atribúi una propiedá a un oxetu cualesquier.
Pa tales teoríes, la xera ye esplicar la naturaleza d'esa propiedá. Los criterios de verdá definen qué s'entiende por "verdá" y ayúdennos a decidir si una proposición ye verdadera o falsa. Hai distintos criterios de verdá, aplicables a distintos tipos de proposiciones. Tales fueron tradicionalmente les teoríes alrodiu de la verdá.
Na actualidá dellos filósofos refuguen la idea de que la verdá ye un conceutu robezu nesti sentíu. Dende esti puntu de vista, dicir «"2 + 2 = 4" ye verdá» ye nun dicir más que «2 + 2 = 4», y eso ye tou lo qu'hai pa dicir alrodiu de la verdá. Estes posiciones son llamaes teoríes deflacionistas de la verdá (porque'l conceutu perdió valor) o tamién teoríes desentrecomilladoras (pa llamar l'atención a la mera «desapaición» de les comines de citación en casos como'l del exemplu de riba). La esmolición más importante d'estes visiones ye esclariar esos casos especiales onde paez que'l conceutu de la verdá tien propiedaes peculiares ya interesantes.
Dende esti puntu de vista, la verdá nun ye'l nome de dalguna propiedá de les proposiciones — daqué sobre lo qu'unu podría tener una teoría. La creencia de que la verdá ye una propiedá ye namái una ilusión causada pol fechu de que tenemos que predicar "ye verdá" nel nuesu llinguaxe. Como la gran parte de los predicaos nomen propiedaes, nós asumimos de forma natural que "ye verdá" tamién lo ye.
Pero, acordies colos deflacionistas, les declaraciones que paecen dicir la verdá realmente nun faen más qu'indicar tar acordies cola declaración.
Otres teoríes
El constructivismo sostién que la verdá ye construyida por procesos individuales y sociales ensin correspondencia biunívoca coles rellaciones cola redolada.
Partiendo de la definición kantiana ente fenómenu y noúmeno la conocencia ye una construcción mental. Tolos tipos d'esperiencia son esencialmente suxetivos, y anque puedan atopase razones pa creer que la esperiencia d'una persona puede ser similar a la d'otra, nun esiste forma de saber si en realidá ye la mesma.
Alfred Tarski
thumbnail|Alfred Tarski
El problema: ¿Puede presentase una definición satisfactoria que sía materialmente fayadiza y formalmente correuta del términu verdaderu?
Tarski demostró que l'aplicación non paradóxica del conceutu de verdá depende de la distinción ente llinguaxe oxeto y metallinguaxe.
La condición d'adecuación material de Tarski supón que toa teoría de la verdá implica, pa cada oración P del llinguaxe oxetu X pal que se define la verdá, que 'P' (nome d'oración) ye verdadera si y solu si P (llinguaxe oxeto que fala del conteníu semántico material de 'P', bien sía la referencia a daqué del mundu, bien sía de la mesma, referente a otru llinguaxe oxeto Y).
Establecer d'esta forma, niveles de llinguaxe nel que cada nivel establez el so conteníu de verdá. Cada nivel de verdá establezse per aciu subíndices.
Tarski enuncia una teoría semántica de la verdá como teoría formal de la mesma:
La definición de "verdaderu" adopta con referencia al llinguaxe oxeto'l conceutu de "prestu".
Les oraciones abiertes son elementos del llinguaxe pal que se define la verdá. Tales funciones proposicionales nun son nin verdaderes nin falses en sí mesmes, (nun son proposiciones) sinón funciones que son satisfeches por unos oxetos y non satisfeches por otros.
Una oración zarrada, como proposición, ye una función proposicional con nomes d'oxetos nel llugar de les variables o con variables lóxicamente cuantificadas.
Como proposición lóxica dicha oración puede ser verdadera o falsa.
Tarski afirma qu'una oración ye verdadera nel so nivel de llinguaxe oxeto si y solu si ye satisfecha por tolos oxetos con que se definió una interpretación del so nivel de llinguaxe y falsa si nun ye satisfecha por nengunu. Asina, diz Tarski: 'La nieve ye blanca' ye verdaderu si y solu si la nieve ye blanca.
Reparemos que tal definición de verdá respuende al conceutu aristotélicu de verdá. Non tantu a una Teoría de “correspondencia” que tenga de xacíu la identidá ente la verdá enunciada” y la realidá oxetiva de los fechos del mundu”, que Aristóteles afirma y que Tarski nun niega sinón qu'establez les condiciones formales del llinguaxe que puede manifestala. Por ello esta definición ye formal y nun depende de nengún conteníu.
D'esta manera Tarski dio una solución lóxica a la famosa paradoxa del mentirosu:
“Epiménides el cretense diz que tolos cretenses son mentirosos”.
Paradoxa que dende l'antigüedá nun atopaba un posible sentíu de verdá, siendo, como ye, una oración dafechu conforme a les regles de la gramática.
Analizando la frase según l'esquema propuestu por Tarski: Lo que la llingua escrita, per otru llau, resuelve gráficamente espresándolo d'esta forma:
Epiménides el cretense diz: “Tolos cretenses son mentirosos”.
Onde apaecen claramente los dos niveles de llinguaxe y el conteníu de verdá de cada unu d'ellos:
Saul Kripke
200px|thumb|Kripke en 2005.
Kripke considera que la definición de Tarski ye bien artificiosa y emprobez descomanadamente la capacidá veritativa del llinguaxe ordinariu nel que la xente espresa los sos pensamientos. Pretende devolver al llinguaxe oxeto, nel so casu al llinguaxe natural, el so significatividad de verdaderu.
Kripke considera que la xente na so falar diariu inevitablemente usa la pallabra verdaderu” con un signficado llenu de sentíu y que tien pocu que ver cola definición formal tarskiana.
Teniendo en cuenta la posibilidá de les verdaes necesaries a posteriori tal como les concibe Putnam, considera que se caltién el sentíu de verdá nel mesmu llinguaxe oxeto ensin necesidá de recurrir a niveles diversos de llinguaxes.
Pa ello ye abondu tener un conceutu de verdá parcialmente definida, na midida na que la referencia queda fita pola comunidá de falantes.
Lo mesmo que'l nome propiu queda fitu referencialmente pol bautismu” y les sos socesives tresmisiones referenciales, el nome común puede quedar fitu referencialmente por un conxuntu de descriptores establecíos culturalmente pola comunidá xustificando dafechu'l sentíu de verdá del llinguaxe ordinariu.
D'esta miente la significatividad d'una oración o'l calter de tar bien formada anicia nel fechu de qu'hai circunstancies especificables so les cualos danse condiciones de verdá determinada. Pa ello solo precisamos un esquema semánticu que dexe remanar predicaos nos que la referencia queda dafechu afitada ensin tener que recurrir a predicaos d'esencia.
Partiendo d'un P(x) elemental que nun tien el predicáu de verdaderu, considérase un dominiu D, non vacíu y significativu, nel que s'establecen les condiciones de “verdaderu”, “falsu” o “indefiníu”.
El sentíu de verdá ordinariu del llinguaxe empecipiar nun dominiu significativu del llinguaxe (ser blanca) y un conxuntu d'oxetos que faen verdadera dicha espresión llingüística, (ente ellos, la nieve). De la mesma un conxuntu d'oxetos que lu faen falsa (ente ellos los cuervos).
El significáu de la espresión “la nieve ye blanca" tien un calter significativu de verdá nel mesmu llinguaxe oxeto.
Verdaderamente, como diz Kripke, l'analís llevaría a una serie infinita de segmentos, pero nel llinguaxe ordinariu nun ye necesariu. Y como diz él mesmu tampoco lo pretende col so modelu como daqué definitivu.
Los críticos de Kripke sicasí consideren que l'esquema nun acaba suprimiendo una xerarquía de niveles entá cuando sían dientro del mesmu llinguaxe oxeto.
Otros consideren que surden diverxencies de conteníu de verdá; otros que pueden apaecer paradoxes cuando se produz autorreferencia del llinguaxe.
Suxetiva y oxetiva
Les verdaes suxetives son aquelles coles cualos tamos más íntimamente familiarizaos, yá que'l so conteníu de verdá atopa'l so fundamentu nel mesmu suxetu que conoz y formula dicha verdá. Son les verdaes de la mesma esperiencia.
El suxetivismu ye la teoría que considera que toles verdaes son suxetives, esto ye, dependen del suxetu que conoz.
Dacuando considérase impropiamente como condición suxetiva'l fechu de que'l suxetu nun sía'l suxetu individual sinón el suxetu trascendental kantianu. Pero nesi casu se xustificaría la oxetividá del conocencia con independencia de la formulación d'un suxetu individual. Nesi casu falaríamos d'un antropocentrismu gnoseológico.
En contraste, les verdaes oxetives pretenden ser independientes de les nueses creencies suxetives y gustos y el fundamentu de les mesmes independiente del fechu de ser conocida pol suxetu individual. Tal ye la pretensión de la verdá científica.
Cuando se reconoz qu'hai o puede haber otros puntos de vista o forma de conocer entós más que de suxetivismu se debe falar de perspectivismo.
Relativa y absoluta
Les verdaes relatives son aquelles idees o proposiciones que namái son verdá en rellación a dalguna norma, convención o puntu de vista. Usualmente, la norma mentada son los principios de la mesma cultura. Tol mundu alcuerda en que la veracidá o falsedá de delles idees ye relativa: Si dizse que'l tenedor alcuéntrase a la izquierda de la cuyar, ello depende de dende ónde unu tea viendo. Sicasí, el relativismu ye la doctrina que señala que toes les verdaes d'un dominiu particular(dígase moral o estética) son d'esta forma, y el Relativismu implica que toa verdá namái ye en rellación a la mesma cultura. Por exemplu, el relativismu moral ye la perspeutiva qu'apunta a que toles verdaes son socialmente inspiraes. Dellos problemes lóxicos sobre'l relativismu esplicar nel artículu falacia relativista.
Les verdaes relatives pueden ser oldeaes coles verdaes absolutes o oxetives. Estes postreres son idees o proposiciones que seríen verdaderes pa toles cultures y tiempu. Estes idees frecuentemente son atribuyíes a la mesma naturaleza del universu, de Dios, la naturaleza humana o a dalguna esencia fundamental o significación trascendente.
Albox
Albox ye un conceyu español de la provincia d'Almería, na comunidá autónoma d'Andalucía. Ta asitiáu na parte nororiental del Valle del Almanzora y a 120 km de la capital provincia, Almería. Tien una población de. La so estensión superficial ye de 168,42 km².
Verdá
Relativa y absoluta
Lo absolutu nun dominiu particular del pensamientu ye la visión de que toles proposiciones en tal dominiu son absolutamente ciertes o absolutamente falses ensin restricción o condición dalguna.
El absolutismu moral ye la visión de que les normes y principios morales son absolutamente, ye dicir incondicionados dafechu verdaderes o falses pa toles cultures en toles eres y en toa situación dada con independencia de los individuos afeutaos.
=== Ontolóxica y epistemolóxica ===
Albox
El conceyu ta formáu polos nucleos d'Albox, Llano de las Ánimas, Llano del Espino, Llano de Los Olleres, La Molata y Las Pocicas. Otros nucleos diseminados son Fuente del Marqués y Aljambra.
Verdá
Relativa y absoluta
Estos dos formes de considerancia de la verdá non siempres apaecen escamplaes nel usu vulgar de la pallabra.
Nel primer casu usar pa estremar una realidá como realidá verdadera n'oposición a una realidá aparente”, “ilusoria” “irreal” o “inesistente”; lo qu'asocede cuando tomamos una realidá por “otra”. Nesti sentíu afirmamos, ye “oru falso” o “falsu oru”, paez oru, pero nun lu ye.
Nel segundu casu utilizar con referencia al conocencia en cuanto conteníu d'una creencia, proposición o enunciáu que puede ser “verdaderu o falsu” según correspuéndase o non cola realidá que pretende espresar.
Albox
Situación
Ta asitiáu na cuenca media del ríu Almanzora. Tien una estensión de 168 km². Llenda al norte con Chirivel y Vélez-Rubio (contorna de Los Vélez), al sur con Cantoria, al este con Taberno y Arboleas, y al oeste con Oria y Partaloa.
Verdá
Relativa y absoluta
Nun sentíu non críticu la verdá epistemolóxica suelse tomar como correspondencia necesaria cola ontolóxica. Por ello ye'l sentíu más vulgar y corriente de lo que s'entiende por verdá.
El sentíu ontolóxicu constitúi'l fundamentu de cualquier conceutu de verdá, magar na filosofía actual esti sentíu de la verdá valorar so un supuestu de condiciones estructura-yos del procesu del conocencia y non como un conteníu concreto de realidá dafechu conocida.
Sicasí la posibilidá mesma de la conocencia de la verdá asina entendida ye refugáu polos escépticos considerando que nun ye posible pa la conocencia humana la conocencia de la realidá.
Albox
Historia
Pola so privilexada posición xeográfica foi'l pasu de distintes cultures, de les qu'anguaño pueden atopase muertes nos distintos xacimientos arqueolóxicos esistentes.
Verdá
Relativa y absoluta
El máximu esponente d'una filosofía basada nesti sentíu de verdá ontolóxica ye Platón. Los cristianos y escolásticos atoparon la solución asitiando esa verdá na mesma conocencia divín, pos la conocencia de Dios ye un actu creador pos en Dios conocencia y realidá coinciden; sicasí los conceutos humanos son entes de razón con fundamentu na cosa. Los escolásticos afirmaben que l'ente” tenía la cualidá de la so propia verdá. Omne ens est verum, con independencia de la so ser o nun ser conocíu.
Los racionalistes y idealistes, Descartes, Spinoza, Leibniz, Hegel, y Russell o Wittgenstein nun determináu momentu del so pensamientu pensaron tamién asina: toles verdaes, a lo postrero han de ser verdaes de razón para Dios onde algamen el so calter absolutu. Bien s'entienda por Dios un Ser Trascendente, bien sía entendíu nun sentíu panteísta identificáu cola Naturaleza o'l Espíritu o la Humanidá o la Ciencia.
Albox
Historia
Albox debe la so fundación y poblamientu a los árabes (el so nome significa «la torre» n'árabe) , con una historia llargamente amestada a la rellumanza medieval del Reino de Granada dende'l sieglu XIII. Nos estertores de la Reconquista cristiana, nel sieglu XV, Albox foi arrampuñada a los árabes poles tropes del Adelantado Mayor del Reinu de Murcia (Corona de Castiella), Alonso Yáñez Fajardo, ya incorporada darréu a la so Marquesáu de los Vélez.
Verdá
Relativa y absoluta
El empirismu puru, otra manera, piensa que toa conocencia ye verdá de fechu relativa a la realidá conocida” pola esperiencia, y nun ye posible la conocencia metafísicu como nos escépticos.
Albox
Historia
Albox cuntaba na dómina del reinu nazarí (sieglos XIV y XV) con unu de los castiellos más importantes del valle del Almanzora, onde había otres importantes fortaleces como les de Cantoria, Oria, Tíjola, Purchena y Serón. A la conclusión de Reconquistar, a finales del sieglu XV, el castiellu d'Albox, como otros del Reinu de Granada, foi destruyíu ante la medrana de que grupos rebalbos (primero mudéxares y dempués moriscos) pudieren faese fuertes nél. Pola so situación fronteriza ente'l reinu nazarí de Granada y el reinu cristianu de Murcia, nesti territoriu alzáronse delles torres vigía, dalgunes de les cualos entá se caltienen, constituyendo un pervalible patrimoniu históricu.