cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Glucólisis
La glucólisis o glicólisis (del griegu glycos, azucre y lysis, rotura), ye la vía metabólica encargada d'aferruñar la glucosa cola cuenta de llograr enerxía pa la célula. Consiste en 10 reacciones enzimáticas consecutives que converten a la glucosa en dos molécules de piruvato, que ye capaz de siguir otres víes metabóliques y asina siguir apurriendo enerxía al organismu.
Les Chalesmes
Les Chalesmes ye una comuña francesa del departamentu de Jura, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Glucólisis
El tipu de glucólisis más común y más conocida ye la vía de Embden-Meyerhof, esplicada primeramente por Gustav Embden y Otto Fritz Meyerhof. El términu puede incluyir víes alternatives, como la ruta de Entner-Doudoroff. Sicasí, glucólisis usar con frecuencia como sinónimu de la vía de Embden-Meyerhof. Se continua col ciclu de Krebs. Ye la vía inicial del catabolismo (degradación) de carbohidratos.
Descubrimientu
Los primeros estudios informales de los procesos glucolíticos fueron empecipiaos en 1860, cuando Louis Pasteur afayó que los microorganismos son los responsables de la fermentadura, y en 1897 cuando Eduard Buchner atopó que ciertu estractu celular puede causar fermentadura. La siguiente gran contribución foi d'Arthur Harden y William Young en 1905, quien determinaron que por que la fermentadura tenga llugar son necesaries una fracción celular de masa molecular elevada y termosensible (enzimes) y una fracción citoplasmática de baxa masa molecular y termorresistente (ATP, ADP, NAD+ y otres coenzimes). Los detalles de la vía en sí determináronse en 1940, con una gran meyora de Otto Meyerhoff y dellos años dempués por Luis Leloir. Les mayores dificultaes en determinar lo entrevesgao de la vía fueron la curtia vida y les baxes concentraciones de los intermediarios nes rápides reacciones glicolíticas.
Les Chalesmes
Tien una población de y una superficie de  km².
Dromococcyx pavoninus
El cucu pavonino o cuquiellu pavonino (Dromococcyx pavoninus), ye una especie de cuquiellu na familia Cuculidae.
Glucólisis
Descubrimientu
En eucariotes y procariotas, la glucólisis asocede nel citosol de la célula. En célules vexetales, dalgunes de les reacciones glucolíticas atópense tamién nel ciclu de Calvin, qu'asocede dientro de los cloroplastos. L'ampliu caltenimientu d'esta vía inclúi los organismos filoxenéticamente más antiguos, y por esto considérase una de les víes metabóliques más antigües.
Presnes
Presnes ye una aldea de la parroquia de Zalón, nel conceyu asturianu d'Allande.
Glucólisis
Visión xeneral
thumb|Esquema completu de la glucólisis
Mientres la glucólisis llógrase un rendimientu netu de dos molécules d'ATP ; el ATP puede ser usáu como fonte d'enerxía pa realizar trabayu metabólicu, ente que'l NADH puede tener distintos destinos. Puede usase como fonte de poder reductor en reacciones anabólicas; si hai osíxenu, puede aferruñase na cadena respiratoria, llográndose 5 ATP (2.5 por cada NADH); si nun hai dioxígeno, usar p'amenorgar el piruvato a lactato (fermentadura láctica), o a CO2 y etanol (fermentadura alcohólica), ensin llogru adicional d'enerxía.
La glucólisis ye la forma más rápida de consiguir enerxía pa una célula y, nel metabolismu de carbohidratos, xeneralmente ye la primer vía a la cual recúrrese. Atópase estructurada en 10 reacciones enzimáticas que dexen el tresformamientu d'una molécula de glucosa a dos molécules de piruvato por aciu un procesu catabólico.
La glucólisis ye una de les víes más estudiaes, y xeneralmente atópase estremada en dos fases: la primera, de gastu d'enerxía y la segunda fase, de llogru d'enerxía.
La primer fase consiste en tresformar una molécula de glucosa en dos molécules de gliceraldehído (una molécula de baxa enerxía) por aciu l'usu de 2 ATP. Esto dexa doblar les resultaos de la segunda fase de llogru enerxéticu.
Na segunda fase, el gliceraldehído tresformar nun compuestu d'alta enerxía, que la so hidrólisis xenera una molécula de ATP, y como se xeneraron 2 molécules de gliceraldehído, llograr en realidad dos molécules de ATP. Esti llogru d'enerxía llograr por aciu l'acoplamientu d'una reacción fuertemente exergónica dempués d'una llevemente endergónica. Esti acoplamientu asocede una vegada más nesta fase, xenerando dos molécules de piruvato. D'esta manera, na segunda fase llógrense 4 molécules de ATP.
Reacciones posteriores
Depués de qu'una molécula de glucosa tresformar en 2 molécules de piruvato, les condiciones del mediu en que s'atope van determinar la vía metabólica a siguir.
N'organismos aeróbicos, el piruvato va siguir aferruñándose pola enzima piruvato deshidrogenasa y el ciclu de Krebs, creando intermediarios como NADH y FADH2. Estos intermediarios nun pueden cruciar la membrana mitocondrial, y poro, utilicen sistemes d'intercambiu con otros compuestos llamaos danzaderes (n'inglés, shuttles). Los más conocíos son la danzadera malato-aspartato y la danzadera glicerol-3-fosfatu. Los intermediarios llogren apurrir los sos equivalentes al interior de la membrana mitocondrial, y que depués van pasar pola cadena de tresporte d'electrones, que los usará pa sintetizar ATP.
Sicasí, cuando les célules nun tener mitocondrias (ex: eritrocitu) o cuando rican de grandes cantidaes d'ATP (ej.: el músculu al exercitase), el piruvato sufre fermentadura que dexa llograr 2 moles d'ATP por cada mol de glucosa, polo qu'esta vía ye pocu eficiente al respective de la fase aeróbica de la glucólisis.
El tipu de fermentadura varia respectu al tipu d'organismos: en lleldos, produzse fermentadura alcohólica, produciendo etanol y CO2 como productos finales, ente qu'en músculu, eritrocitos y dellos microorganismos produzse fermentadura láctica, que da como resultáu acedu láctico o lactato.
Etapes de la glucólisis
La glucólisis estremar en dos partes principales y diez reacciones enzimáticas, que se describen de siguío.
Fase de gastu d'enerxía (ATP)
Esta primer fase de la glucólisis consiste en tresformar una molécula de glucosa en dos molécules de gliceraldehído.
Presnes
Situación
Allúgase a 7 km de La Puela, la capital del conceyu, y a un altor de 538 m sobre'l nivel de la mar.
Población
Tien una población de
Glucólisis
Fase de beneficiu enerxéticu (ATP, NADH)
Hasta'l momentu solo consumióse enerxía (ATP), sicasí, na segunda etapa, el gliceraldehído ye convertíu a una molécula de muncha enerxía, onde finalmente se llogrará'l beneficiu final de 4 molécules de ATP.
La enzima piruvato quinasa ye dependiente de magnesiu y potasiu. La enerxía llibre ye de -31,4 kJ/mol, polo tanto la reacción ye favorable y irreversible.
El rendimientu total de la glucólisis d'una sola glucosa (6C) ye de 2 ATP y non 4 (dos por cada gliceraldehído-3-fosfatu (3C)), yá que se peracaben 2 ATP na primer fase, y 2 NADH (que van dexar los electrones Nc na cadena de tresporte d'electrones pa formar 3 ATP per cada electrón). Cola molécula de piruvato, por aciu un pasu d'oxidación entemediu llamáu descarboxilación oxidativa, por aciu el cual el piruvato pasa al interior de la mitocondria, perdiendo CO2 y un electrón qu'aferruña'l NAD+, que pasa a ser NADH más H+ y ganando un CoA-SH (coenzima A), formándose en acetil-CoA gracies a la enzima piruvato deshidrogenasa, puede entrase al ciclu de Krebs (que, xunto cola cadena de tresporte d'electrones, denominar respiración).
L'efeutu Pasteur
L'efeutu Pasteur ye la visualización del poder que tien l'O2 na fermentadura mediada por lleldu, que foi afayáu por Louis Pasteur al reparar la rellación ente la tasa de fermentadura y l'esistencia d'aire. Él determinó qu'estes teníen una rellación inversa, y amás reparó qu'en condiciones aeróbicas, les célules de lleldu aumentaben y la fermentadura menguaba.
D'esta manera, l'efeutu Pasteur foi una de les primeres observaciones que daquién realizó al procesu de la glucólisis de manera indireuta, pero reparando que'l metabolismu primariu de glucosa podía realizase con presencia o ausencia d'osíxenu, y que nesti postreru asocede la fermentadura alcohólica.
Regulación del sustratu
La membrana plasmática de les célules ye impermeable a la glucosa. Pa llevala dientro d'ella utiliza tresportadores especiales llamaos GLUT, de los cualos hai distintos tipos y dellos especializaos pa cada célula.
Regulación de l'actividá enzimática
thumb|Regulación glucolisis La glucólisis regúlase enzimáticamente nos trés puntos irreversibles d'esta ruta, esto ye, na primer reacción (G → G-6P), per mediu de la hexoquinasa; na tercer reacción (F-6P → F-1,6-BP) per mediu de la PFK1 y nel últimu pasu (PEP → Piruvato) pola piruvato quinasa.
Regulación hormonal
Al aumentar la glucosa nel sangre, dempués d'una comida, les célules beta del páncrees aguiyen la producción d'insulina, y esta de la mesma aumenta l'actividá de la glucoquinasa nos hepatocitos.
Verdera
Verdera ye un llugar de la parroquia d'Arlós nel conceyu asturianu de Llanera.
Glucólisis
Regulación hormonal
Les concentraciones altes de glucagon y les baxes d'insulina mengüen la concentración intracelular de fructosa-1,6-bisfosfato. Esto trai por consecuencia l'amenorgamientu de la glucólisis y l'aumentu de la gluconeogenésis.
Dromococcyx pavoninus
Distribución
Alcuéntrase n'Arxentina, Bolivia, Brasil, Ecuador, Guayana Francesa, Guyana, Paraguái, Perú y Venezuela.
Verdera
Alcuéntrase a 7,00 km de Posada, la capital del conceyu, a un altor mediu de 217 msnm y tien una población de.
Glucólisis
Producción de glucosa
La gluconeoxénesis ye la ruta anabólica pola que tien llugar la síntesis de nueva glucosa a partir de precursores non glucosídicos (lactato, piruvato, glicerol y dellos aminoácidos). Llevar a cabu principalmente nel fégadu, y en menor midida na corteza renal. Ye estímulada pola hormona glucagón, secretada poles célules α (alfa) de los castros de Langerhans del páncrees y ye tornada pol so contrarreguladora, la hormona insulina, secretada poles célules β (beta) de los castros de Langerhans del páncrees, que estímula la ruta catabólica llamada glucoxenólisis pa degradar el glucóxenu almacenáu y tresformalo en glucosa y asina aumentar la glucemia (azucre en sangre).
Dende'l puntu de vista enzimáticu, producir glucosa dende láctico o piruvato cuesta más de lo que produció la so degradación fosfórica. La ecuación global ye:
Glucólisis en plantes
Les plantes tienen la capacidá de realizar la fotosíntesis, y ente los subproductos d'esti procesu ta la glucosa. Esta ye usada poles plantes, ente munches coses, como fonte d'enerxía nel procesu de respiración, que a diferencia de la fotosíntesis ye executáu independientemente de la lluz. Al alendar les plantes absuerben osíxenu del aire y espulsen dióxidu de carbonu y vapor d'agua. L'intercambiu de sustances realícenlo les estomes; abertures qu'actúen como compuertes nes plantes qu'amás tienen la carauterística de cerrase ante un descensu escesivu del vapor atmosféricu.
Referencies
moli
Dromococcyx pavoninus
Hábitat
El so hábitat natural son los montes húmedos subtropicales o tropicales de tierres baxes y montes montanos húmedos subtropicales o tropicales.
Frieres
Frieres ye un llugar de la parroquia de Riañu, nel conceyu asturianu de Llangréu.
Situación
Allúgase a 7,5 km de Llangréu, la capital del conceyu, y a un altor de 181 m sobre'l nivel de la mar.
Población
Tien una población de
Hemitriccus mirandae
El titirijí de Miranda (Hemitriccus mirandae) ye una especie d'ave de la familia Tyrannidae, endémica del nordeste de Brasil.
Hábitat
Vive nel monte secu de la Viesca atlántica montana, ente los 600 y 1.000 m d'altitú, prefiriendo concentraciones de palmes Orbignya. Ta amenazáu por perda d'hábitat.
Descripción
Mide 9 a 10 cm de llargor. El plumaxe del envés ye de color oliváceo; les nales y la cola son corites con fleco oliva a amarellentaos; les terciaries presenten cantos bultables de color crema a blancuciu, según el banduyu y les coberteres infracaudales. Tien mejilla color mariellu ante cola área ocular más escura; l'iris ye de color canela.
Alimentación
Aliméntase d'inseutos y otros invertebraos. Busca alimentu a un altor d'ente 1,5 y 10 m d'altor del suelu, preferentemente ente los 2 y 5 m.
KC Concepcion
Maria Kristina Cassandra Cuneta Concepcion, conocida artísticamente como KC Concepcion. Ye una actriz y cantante filipina qu'anguaño ye Embaxadora Nacional contra la Fame del Programa Mundial d'Alimentos de la ONX.
Educación
En 2003, graduóse na Escuela Internacional de Manila, y en 2007, graduóse na llicenciatura de Comunicación Corporativa Internacional cola especialización n'Artes Teatrales de la Universidá Americana de París.
Cepedanu
Cepedanu ye'l xentiliciu de los habitantes de la comarca llionesa de La Cepeda, pero ye más conocíu'l términu por referise a una variedá oriental del llionés faláu na comarca.
Quiciabes la obra que meyor representa esta variedá llingüística, y pola que caltién una posición privilexada nes variantes del llionés, ye pola obra Cuentos en dialecto leonés (1907) de Caitano Bardón. Amás de ser una de les variedaes más estudiaes y, siendo les sos peculiaridaes tan asemeyaes a les del mirandés, tiénse como una de les variantes del asturllionés más pures.
Rasgos
Amás de lo que lóxicamente comparte con tol dominiu llingüísticu ástur esta modalidá presenta dalgunes carauterístiques propies de les modalidaes occidentales.
1.- Plurales en -as y tiempos verbales -an.
2.- Diptongos decrecientes /ei/, /ou/.
3.- Enxertu de -e tres infinitivos cantare y llíquida siñore.
4.- Piesllu vocálicu átonu /o/ y /e/: Flurina, siñore.
5.- Formes del verbu ser en ye, yes, yeren.
6.- Otros trazos:
Apaición d'una -e de sofitu nes producciones de -ete(m) llatín: Parede frente a paré/muria.
Metafonía d'e y d'o tóniques.
Verbu Ir frente a Dir/Dire
Caltenimientu de la c nes conxugaciones de verbos como dicire: Diciorun frente a dixorun.
Emplegu del diminutivu -icu frente a -ín/inu.
Dios solar
thumb|El [[carru solar de Trundholm representa una parte importante de la mitoloxía nórdica.]]
Un dios solar representa al Sol o aspeutos d'él, como pueden ser los rayos solares. Na mitoloxía de munches cultures el Sol yera un dios; foi veneráu a lo llargo de la Historia en munches civilizaciones, como la exipcia, la mesopotámica, la mexica, la incaica, la china, la xaponesa, la griega o en relixones como la hinduista. Considérase que'l cultu al Sol pudo ser l'orixe del henoteísmu y, dempués, del monoteísmu.
Barca solar
thumb|[[Ra (mitoloxía)|Ra na so barca solar.]]
Una barca solar o bote solar ye una representación mitolóxica del sol conduciendo una barca.
Carru solar
El carru solar ye otra representación mitolóxica, como la barca solar, pero daqué más recién, yá que s'envalora que'l so orixe correspuende a la espansión indoeuropea, dempués de la invención del carru, nel II mileniu e.C.
Según los exipcios
thumb|Estatua de [[Hathor, nel muséu de Luxor, portando'l discu solar.]]
Pa los exipcios el sol representaba guañada, calor y lluz. Esto fizo que les deidaes solares fueren importantes.
N'Exiptu, el cultu al Sol prevaleció mientres sieglos y acomuñóse el so poder a munchos dioses, como Horus, Ra, Uadyet, Sejmet, Hathor, Nut, Isis, Bat y Menhit. A partir de la quinta dinastía, los dioses locales fundar con Ra pa crear divinidaes sincrétiques: Atum-Ra, Min-Ra o Amón-Ra.
Mientres la dinastía XVIII, el faraón Akenatón camudó, temporalmente, el politeísmu que se practicaba n'Exiptu, proclamando un monoteísmu en redol a Atón, representáu pol discu solar, posiblemente pa compensar la gran influencia del cleru de Amón.
Según los mesopotámicos
thumb|Tablilla de Utu/Shamash que ye amosáu sentáu nel tronu, frente a un rei [[babiloniu ente dos deidad que interceden por él.]] El dios sumeriu del sol Utu (n'acadiu Shamash), que yera coles mesmes dios de la xusticia, xugó un importante papel na zona mesopotámica mientres la Edá del Bronce. Formaba parte d'una tríada astral xunto al dios llunar Nanna (en acadiu, Sin) y la diosa del amor y de la guerra Inanna, que'l so símbolu yera la estrella de la mañana.
Utu yera'l señor de la lluz y pola so posición estelar podía ver tou lo que pasaba na Tierra y por eso podía impartir xusticia.
Según los griegos
En Grecia, el dios del sol yera Helios quien yera concebíu como un formosu dios qu'usaba una corona aurifera de gran y poderosu rellumu. Él conducía un carru pel cielu acaldía hasta l'océanu, ríu perfectu qu'arredolaba la tierra, Gea.
Homero señala al carru d'Helios como tiráu por toros de fueu, anque Píndaro escribir que por «corceles que refundiaben fueu».
Hesiodo tamién indica a Eos como una diosa solar griega asociada a l'aurora, siendo fía del titán Hiperión y Teia.
Según los inques
La cultura inca, asitiada no que güei ye'l Perú, Ecuador, Bolivia, parte de Chile y Arxentina tenía como deidá más importante al Dios Sol llamáu Inti. El Inca o emperador, yera consideráu fíu d'Inti. Dicir na lleenda de Mancu Cápac y Mama Ocllo qu'ellos fueron unviaos pol so padre'l Sol. Consideráu poles dinastíes incaiques como'l Sumu Facedor. Cola colonización española, y la relixón católica impuesta, los súbditos del imperiu inca fueron obligaos a que dejáran d'adoralo. La esposa d'Inti, Quilla, yera la Lluna, diosa de la muyer y de los queferes femeninos. N'honor al dios sol celebra cada 24 de xunu'l Inti Raymi y n'avientu el Cápac Raymi.
Según los muiscas
El dios del sol pa los muiscas ye Xué, que foi creáu xunto coles estrelles, pol gran Chiminigagua, el dios del que foi paríu'l tou. El dios Xué ye tamién hermanu de Chía, la lluna. Xué en dalgún momentu llegó a la tierra pa promulgar la moral y a enseñar artes.
Según los bálticos
Na cultura baltica tradicional celebraben a la diosa del sol y patrona de los güérfanos y desafortunaos (Saulė) encendiendo una gran foguera y danzando alredor mientres el Jāņi (anguaño fiesta de San Juan).
Kim Yong-sik
Kim Yong-sik, foi un futbolista xaponés.
Bonielles
Bonielles ye una aldea de la parroquia del mesmu nome nel conceyu asturianu de Llanera.
Alcuéntrase a 6,00 km de Posada, la capital del conceyu, a un altor mediu de 266 msnm y tien una población de.
Inayat Khan
Inayat Khan Rehmat Khan Pathan, foi un teólogu y sufí musulmán de nacionalidá india. Foi'l fundador del movimientu "Sufismu Universal", un movimientu d'orixe musulmán que tien como propósitu espublizar a la cultura occidental el pensamientu islámicu.
Nes sos diverses obres escrites, como la "Música de la vida" y "El misticismu del soníu y la música", Inayat Khan enxareya la so pasión pola música coles sos ideoloxíes sufíes argumentando que la música ye'l filu harmoniosu del Universu.
Inayat Khan yera descendiente de Sultan Fateh Ali Tipu (1750-1799), conocíu como'l Tigre de Mysore. La so fía, Noor Inayat Khan (1914-1944), foi una axente británica del Executivu d'Operaciones Especiales (SEO) mientres la Segunda Guerra Mundial.
Nuevu Taipéi
Nuevu Taipéi (en chinu: 新北市; pinyin: Xīnběi Shì, lliteralmente: la nueva ciudá del norte, n'inglés: New Taipei City). Ye la ciudá más poblada na República de China. La zona inclúi un tramu importante de la mariña norte de Taiwán, y arrodia la cuenca de Taipéi. Nuevu Taipéi arrodia dafechu la capital del país Taipéi. Parte cola Provincia de Taiwán en delles direiciones, al nordeste con Keelung, al suroeste con Taoyuan y al sureste col Condáu de Yilan. El so área ye de 2.052,57 y la so población ye de 3,907,000.
La ciudá de Nuevu Taipéi fuera alministrada como condáu (台北縣) de la provincia de Taiwán hasta la so reorganización como un conceyu independiente'l 25 d'avientu de 2010. Primeramente, la versión al inglés foi Xinbei. El nuevu alcalde Eric Chu (朱立倫) pidió modificar el nome a Ciudá Nueva Taipéi. El Ministeriu del Interior (MOI) aprobó la solicitú'l 31 d'avientu.
Edmonton
Edmonton ye la capital de la provincia canadiense d'Alberta, según sede de los sos poderes y la so alministración. Ta allugada na parte central de la provincia, una de les zones más fértiles de les llanures canadienses, en redol al ríu Saskatchewan Norte. 812.201 persones viven en Edmonton, lo que la convierte na segunda ciudá más populosa de la provincia, detrás de Calgary, la segunda capital de provincia con más habitantes tres Toronto y la quinta de Canadá. Amás, la so área metropolitana ye la sesta más poblada del país, con una población de 1.034.945 habitantes.
La ciudá toma 683 km², una superficie mayor que la de Chicago, Filadelfia, Toronto o Montreal. Sicasí, tien una de les densidá de población más baxes d'América del Norte, alredor del 9,4% de la de Nueva York.
Ye'l centru cultural, gubernamental y educativu d'Alberta. Ye sede de dellos festivales de talla mundial, lo que-y valió pa ganase'l títulu de «La ciudá festival» (The Festival City). En Edmonton ta'l centru comercial más grande de Norteamérica, el West Edmonton Mall (que foi'l más grande del mundu dende 1981 hasta 2004), y el muséu d'historia viva más grande de Canadá, el Fort Edmonton Park. En 2004, la ciudá celebró'l centenariu de la so fundación como ciudá.
Asentamientu y esploración
Los primeros habitantes que s'asitiaron na zona actual d'Edmonton facer alredor del 3000 e.C. ; créese que los sos ancestros llegaron d'Asia al traviés del estrechu de Bering, aprovechando que taba cubiertu de xelu tres la glaciación wisconsiense.
En 1754, Anthony Henday, un esplorador que trabayaba pa la Compañía de la Badea de Hudson, foi'l primera européu n'entrar al área d'Edmonton. L'oxetivu principal de les sos espediciones al traviés de les praderíes canadienses yera contautar cola población aborixe pa establecer el comerciu de pieles, una y bones la competencia yera feroz ente la Compañía de la Badea Hudson y la Compañía del Noroeste. En 1795 foi establecíu'l Fuerte Edmonton sobre orellar norte del ríu, como un importante puestu comercial de la Compañía de la Badea Hudson. Nel sieglu XIX, los suelos fértiles qu'arrodiaben Edmonton contribuyeron a atraer colonos, amás establecióse como unu de los principales centros comerciales y agrícoles de la rexón. La fiebre del oru del ríu Klondike y del Yukón de 1897 ayudó a crecer la ciudá, pos foi un puntu de parada pa los buscadores d'oru.
En 1904, con una población de 8.350 habitantes, foi alzada al estatutu de ciudá y convirtióse na capital de la provincia d'Alberta, cuando esta sumóse a la Confederación Canadiense el 1 de setiembre de 1905. En payares d'esi añu, el Ferrocarril del Norte de Canadá (CRN) llegó a la ciudá.
230px|thumb|Fort Edmonton, cerca del nuevu Edificiu Llexislativu, en 1914.
Los años de guerra
Edmonton espolletó demográficamente (pasó de 8.350 habitantes en 1903 a 72.516 en 1914) y económicamente mientres principios de sieglu y la primer parte de la década de 1910; sicasí, esto provocó un aumentu na especulación. En 1912 estender al sur del ríu en fundiéndose cola ciudá de Strathcona.
El primer campu d'aviación con llicencia en Canadá, Blatchford Field (anguaño llamáu aeropuertu Blatchford y asitiáu nel centru de la ciudá), empezó a funcionar en 1929. Aviadores pioneros como Wilfrid R. "Wop" May y Max Ward Blatchford utilizar como base principal pa la distribución del corréu, alimentos y medicines pal norte de Canadá, reforzando asina'l so papel como la "Puerta al norte".
Mientres los años 1920 y 1930, la ciudá foi recuperando amodo la so economía y población, hasta l'entamu de la Segunda Guerra Mundial; nun asocedió lo mesmo col mercáu inmobiliariu, que siguió enllancáu hasta dempués del fin de la guerra. En 1942, pocu dempués del ataque xaponés a Pearl Harbour, empezó la construcción de l'autopista d'Alaska col fin d'aprovir a dichu estáu per vía terrestre; de resultes, llegaron a Edmonton munchu trabayadores y materiales pa esta obra.
200px|thumb|left|El primer [[pozu petrolíferu de Leduc. Tuvo en funcionamientu hasta 1974, produció unos 317.000 barriles de petroleu y 9 millones de m³ de gas; güei ye un monumentu asitiáu al suroeste de la ciudá.]]
El boom petroleru
La posterior puxanza petrolera dio a Edmonton un nuevu estatutu como «Capital del petroleu de Canadá» y mientres la década de 1950 la ciudá creció en población de 149.000 a 269.000. Dempués tuvo un relativu aselu, pero entá espolletó na década de 1960 y la crecedera de la ciudá tomó puxanza coincidiendo cola xubida del preciu mundial del petroleu, provocada pola crisis del petroleu de 1973 y la revolución iranina de 1979. El boom petroleru de los años 1970 y 1980 terminó abruptamente cola fuerte cayida de los precios del petroleu nel mercáu internacional, el control de los precios per parte del gobiernu federal y l'introducción del Programa Nacional d'Enerxía en 1981, qu'amenorgó los ingresos. Esi mesmu añu la población llegara a 521.000. A pesar de que'l Programa Nacional d'Enerxía foi desmanteláu pol gobiernu federal a mediaos de los años 1980, la cayida de los precios mundiales del petroleu en 1986 aplazó la plena recuperación económica hasta finales de los años 1990.
Historia recién
El 31 de xunetu de 1987, un devastador tornáu (clasificáu como F4 na escala Fujita) cutió la ciudá dexando un saldu de 27 persones muertes, unos 300 mancaos y más de 300 cases destruyíes. La nube afectó a una ponte que cruciaba'l ríu Saskatchewan del Norte y a les zones de Beaumont, Mill Woods, Bannerman, Fraser y la Evergreen Trailer Park. Esi día foi conocíu dende entós como'l vienres negru» y Laurence Decore, quien por esa dómina yera alcalde de la ciudá, dixo que Edmonton yera una ciudá de campeones» pola respuesta de la comunidá a la catástrofe; más tarde, esta frase convertir nel lema oficial de la ciudá.
La ciudá entró nel so actual periodu de recuperación económica y de prosperidá a finales de los años 1990, cola ayuda d'una fuerte recuperación nos precios del petroleu y una mayor diversificación económica. Magar la producción y refinamientu de petroleu sigue siendo la base de munchos puestos de trabayu en Edmonton, la economía de la ciudá llogró diversificase significativamente en munchos otros sectores, como l'alta teunoloxía.
Nos últimos años el centru d'Edmonton convirtióse en daqué más vibrante, con cais como Jasper Avenue y 104 Street con munchos clubes, tiendes, restoranes y galeríes. La nueva Galería d'Arte d'Alberta ta en construcción nel centru de la ciudá y la coleición esíbese temporalmente nel Centru Empresarial (antigua edificación la Badea). La primer torre d'oficines nueva en 18 años, EPCOR Tower, ta construyéndose; les Icon Towers, que les sos feches previstes de finalización son 2008 pa la primer torre y 2009 pa la segunda, van ser los edificios residenciales más altos de la ciudá una vegada completaos. Por cuenta de la densidá de la demanda fora del centru, tres barrio (solu dos fuera del centru de la ciudá, Century Park, Glenora y Strathearn) propunxeron nuevos rascacielos.
Tamién se tán construyendo nuevos vecinderos nes contornes. Estos inclúin Tamarack, Lewis Estates, Cameron Heights, Windermere, Ellerslie y munchos más, según nuevos centros de poder, como en Meadows y Windermere. Tamién esiste una puxanza n'almacenes y trabayos n'industries d'alta teunoloxía nes zones sur y oeste de la ciudá.
Esta prosperidá económica fai qu'un gran númberu de trabayadores lleguen a Edmonton dende toa Canadá. Previóse que 83.000 nuevos residentes van treslladar a Edmonton ente 2006 y 2010, el doble de la tasa que los urbanistes esperaren; munchos d'estos nuevos trabayadores que se mueven a la ciudá son homes nuevos.
Xeografía y allugamientu
230px|thumb|Edmonton y la so contorna. 230px|thumb|Corriente nel Parque Hawrelak. Edmonton atópase cerca del centru xeográficu de la provincia, a un altor de 668 metros. El terrén de la contorna de la ciudá ye xeneralmente llanu a llixeramente onduláu, con ribayos y valles formaos per ríos, como'l valle del ríu Saskatchewan Norte. Los Montes Rocosos canadienses tán a unos 220 km aproximao al suroeste, a unes poques hores en coche.
El ríu Saskatchewan Norte traviesa la ciudá y aníciase nel Campu de Xelu de Columbia nel Parque Nacional Jasper. Balérase al traviés del ríu Saskatchewan, el llagu Winnipeg y el ríu Nelson na badea de Hudson. Que va dende'l suroeste al nordeste y ye alimentáu por numberosos regueros de la ciudá, como'l Mill Creek y el Whitemud Creek, lo que crea numberosos ribayos, munchos de los cualos incorporáronse nun parque urbanu. Edmonton atópase na llende ente les praderíes del sur y la taiga del norte, nuna zona de transición conocíu como parque de los álamos. Sicasí, el parque de los álamos en redol a Edmonton foi alteriáu pola agricultura y otres actividaes humanes, como'l petroleu y l'esploración de gas natural.
Zones verdes y el mediu ambiente
El valle del ríu d'Edmonton constitúi'l tramu más llargu de zona verde urbana d'América del Norte; tien el mayor númberu de zones de parques per cápita de cualquier ciudá canadiense. El valle ye 22 vegaes más grande que'l Central Park de Nueva York. Los parques públicos del valle apurren una zona urbana d'escape, con estilos que van dende'l parque con tolos servicios a les instalaciones con poques comodidaes. Ésta ye la principal zona verde de la ciudá, que se complementa con numberosos parques dientro de los barrios allugaos a lo llargo de tola ciudá pa ufiertar un total de 111 km² de zones verdes. Nes 7400 ha, a 25 km a lo llargo del valle, hai once lago, catorce quebraes, y ventidós parques grandes, y la mayor parte de la ciudá cunta con escelentes senderos pa caminar y dir en bicicleta.
Les cais y parques d'Edmonton son tamién el llar d'una de les mayores concentraciones d'llameres sanos que queden n'América, que nun se vieron afeutaos pola enfermedá holandesa que fizo sumir una gran cantidá d'esos árboles na zona oriental d'América del Norte. Árboles como'l pinu gris, el pinu retorcigañáu, l'abetu blancu, l'abeduriu blancu, fresnu americanu, l'pládanu común, especies del xéneru elaeagnus, sorbus, tilia son bien abondosos. Otres especies introducíes como'l álamu, el sauce, la zrezal aliso, el pládanu de Manitoba, el pládanu plateado, el picea azul, l'pládanu real, el carbayu coloráu, el nozal, atópense cada vez con mayor facilidá. Tres especies de nozales sobrevivieron en Edmonton, el nozal blancu, el nozal de Manchuria y el nozal negru.
Barrios
Son munchos los barrios del centru de la ciudá. Na zona norte del ríu pueden atopase barrios como Oliver, Glenora, Westmount, Queen Mary Park, Inglewood, Central McDougall, Boyle Street, McCauley, Alberta Avenue, Norwood; al sur del ríu asítiense los barrios de Windsor Park, Garneau, Antiguu Strathcona, Bonnie Doon y Strathearn line. Delles comunidaes sobrevivieron a los intentos de gobiernos municipales de la década de 1970 pa lliberar el valle acordies con tolos residentes: tratar de Riverdale, Rossdale, y Walterdale Cloverdale.
Coles mesmes esisten dellos barrios periféricos, que xeneralmente s'atopen fora de la carretera de circunvalación, y en casos estremos fora de Anthony Henday Drive (carretera 216 d'Alberta). Unu de los más conocíos ye Mill Woods (de cutiu incorreutamente escritu Millwoods), nel que viven unos 100.000 residentes. Si Mill Woods nun formara parte d'Edmonton sería la tercer ciudá más grande d'Alberta, dempués de Calgary y Edmonton.
Dellos programes de desenvolvimientu empobináu al tránsitu (transit-oriented developments, TOD) empezaron a apaecer a lo llargo de la llinia de metro de Clareview, col futuru desenvolvimientu entamáu en Belvedere (parte del Proyeutu de Reconversión de la ciudá antigua). Otru TOD, llamáu Century Park, ta yá en construcción nel allugamientu onde una vegada s'allugó'l Heritage Mall (anguaño en fase de baltadera). Envalórase qu'esti nuevu barriu va acoyer a 5.000 vecinos.
Área metropolitana
thumb|210px|Centru d'Edmonton dende l'aire. L'área metropolitana d'Edmonton, la Rexón d'Edmonton Capital, ye la sesta más poblada del país, con una población de 1.034.945 habitantes. Esta área metropolitana inclúi 35 conceyos independientes, dellos asitiaos nes llendes de la ciudá y otros a dellos quilómetros d'ella. Estes comunidaes inclúin Sherwood Park (parte de la municipalidá de Strathcona) St. Albert, Spruce Grove, Stony Plain, Fort Saskatchewan, Leduc, Nisku (una importante zona industrial nel condáu de Leduc), y les ciudaes de Beaumony, Devon, y Morinville. Esta fragmentación en gran escala desempeñó un papel nel desenvolvimientu de la rexón d'Edmonton. A pesar de dellos intentos que se fixeron por que los conceyos que lu arrodien fundir a la ciudá, o s'amestaren partes de barrios colindantes, inda nun fueron aprobaos pol gobiernu provincial.
Clima
Edmonton tien un clima continental, con temperatures estacionales estremes, anque los sos iviernos son daqué más nidios que los de Regina o Winnipeg, dambes ciudaes asitiaes a una llatitú más meridional. Los branos en Edmonton son templaos y los iviernos fríos, con temperatures diurnes medies que van dende los -10,4 °C en xineru hasta los 17,7 °C en xunetu. Aproximao supérense los 30 °C cuatro díes al añu, y baxen hasta los -20 °C mientres una media de 28 díes al añu.
250px|thumb|left|Los iviernos d'Edmonton son bien duros. Na imaxe, l'antigua Casa de Gobiernu. La temperatura máximo rexistrada na ciudá fueron 34,7 °C el 18 d'agostu de 2008. Delles zones, sicasí, como St. Albert (al noroeste d'Edmonton) y Sherwood Park (al este) llegaron a esperimentar temperatures d'hasta 37,7 °C el 22 de xunetu de 2006. La temperatura más baxo enxamás rexistrada en Edmonton foi de -40,6 °C y asocedió el 26 de xineru de 1972. Aquella foi la única vegada que, desque empezaron les midíes en 1953, les temperatures esbarrumbáronse más allá de -40 °C nel centru de la ciudá. L'Aeropuertu Internacional d'Edmonton n'ocasiones rexistró temperatures inclusive más baxes desque s'empezó a controlar la temperatura en 1880, anque ta asitiáu 12 km al sur de les llendes de la ciudá, a 34 km del centru. Esto pue ser por cuenta de la ausencia del efeutu d'isla de calor. La mínima más fría rexistrada nel aeropuertu foi de -49,4 °C y tuvo llugar el 19 y 21 de xineru de 1886. L'añu 2006, per otra parte, foi particularmente calorosu en Edmonton, con temperatures de 29 °C y más altes mientres venti causes a lo llargo del añu. De normal, el branu na ciudá estender dende xunu hasta finales d'agostu, y poques vegaes el porcentaxe de mugor nel aire ye eleváu. L'iviernu, sicasí, enllargar dende payares hasta marzu, anque varia notablemente tocantes a llargor y severidá. La primavera y la seronda son estaciones curties y bien variables.
Edmonton tien un clima secu. De media, recibe 476,9 mm de precipitaciones añales, de los cualos 365,7 mm son en forma d'agua y 123,5 cm en nieve. Les precipitaciones son más bayuroses a finales de la primavera, pel branu y a empiezos de la seronda, siendo febreru, marzu, ochobre y payares los meses más secos. La ciudá tamién rexistró precipitaciones estremes, como los 114 mm d'agua que cayeron el 31 de xunetu de 1953. Les nubes de branu pueden ser frecuentes y lo suficientemente severes como pa provocar graves daños, pos inclúin potentes vientos o tornaos; sicasí, estos postreros son muncho más débiles y de curtia duración cerca d'Edmonton en comparanza colos sos homólogos más al sur. Los tornaos poderosos, como'l F4 qu'azotó a la ciudá'l 31 de xunetu de 1987, son bien raros na zona.
Un mayor númberu de nubes tuvieron llugar en dellos llugares el 11 de xunetu de 2004, con xarazo y 100 mm d'agua nun espaciu d'una hora. Esti estrañu socesu que raramente asocede anubrió les principales interseiciones y pasos soterraños, amás d'estropiar propiedaes residenciales y comerciales. La nube causó un grave dañu al West Edmonton Mall, provocando l'esbarrumbe del techu pol pesu de les agües. Por ello, el centru comercial tuvo que ser sometíu a una evacuación como midida de precuru.
Demografía
Acordies col censu de población canadianu de 2011, la ciudá d'Edmonton cuntaba con 812.201 habitantes, ente que la población total del Censu del Área Metropolitana (CMA) en 2008 yera de 1.034.945 habitantes.
Nos cinco años entendíos ente 2001 y 2006, la población de la ciudá creció un 9,6%, ente que la medría del CMA foi del 10,4% y el de la provincia d'Alberta foi de 10,6%. La densidá de población de la ciudá yera de 1.099,4 habitantes per quilómetru cuadráu y la d'Alberta de 5,1.
El censu de 2006 tamién amosó que'l 11,9% de la población edmontoniana yeren xubilaos (65 años o más, tantu pa homes como pa muyeres), ente que'l porcentaxe nacional taba nel 13,7%. La edá media en Edmonton yera 35,3 años, ente qu'en Canadá la media taba en 37,6 años. Amás, el 50,5% de la población de la ciudá yeren muyeres y los homes representaben el 49,5%. Los neños menores de cinco años suponíen el 5,6% de la población; esta cantidá taba per debaxo de la media en Alberta, 6,2%, pero cimeru a la media nacional, 5,3%.
En 2006, la población europea formaba'l mayor grupu étnicu d'Edmonton, siendo la mayoría ingleses, escoceses, alemanes, irlandeses, ucraínos y franceses. La etnia mayoritaria na ciudá ye la blanca, con un 71,8% de los habitantes; el 5,3% yeren aboríxenes canadienses. Les minoríes visibles (términu usáu principalmente en Canadá pa designar les etnies que nun son les principales de la población) representaben el 22,9% de la población.
Relixón
La variedá de minoríes étniques reflexar nes diverses oficines relixoses qu'esisten na ciudá:
thumb|left|200px|El [[Templu d'Edmonton|Templu SUD d'Edmonton Alberta, na avenida 53, a la salida nel llau este de l'Autopista Whitemud.]] Unu de los dos centros Bahá'í de la provincia ta asitiáu en Edmonton y l'otru ta asitiáu en Sylvan Lake. La primera mezquita establecida n'América del Norte, la Mezquita d'A el-Rashid, foi fundada por Abdullah Yusuf Ali y ta asitiada en Edmonton. La ciudá tamién alluga una ilesia católica maronita, na cai 76a Avenue/98th, con servicios n'inglés los sábados y árabe los domingos.
Un signu de la comunidá libanesa en Edmonton ye la esistencia d'un Centru Comuñal para drusos, en partir norte de la ciudá. La comunidá hindú en Edmonton ye sirvida pola Sociedá Hindú d'Alberta (Templo Norte de la India) y la Sociedá Maha Gahapathy d'Alberta (Templu del sur de la India), ente que la xudía ta dirixida pola Federación Xudía d'Edmonton. La rexón cunta amás con cinco sinagogues.
Economía
Edmonton ye'l principal centru económicu del norte y centru d'Alberta, y un importante centru pa la industria del petroleu y el gas (el 97% de la industria petrolífero de la provincia atópase nel área metropolitana de servicios d'Edmonton). Na seronda de 2007, les sos perspectives metropolitanes según el Conference Board de Canadá prevíen que'l PIB d'Edmonton pal 2007 sería de 44.100 millones de dólares, un 3,6% más que nel añu anterior. La Corporación de Desarrollu Económicu d'Edmonton envaloró qu'en xunetu de 2006, el valor total de los grandes proyeutos en construcción nel norte d'Alberta yera de 97.800 millones de dólares.
230px|thumb|left|Commerce Place, nel centru financieru d'Edmonton. Edmonton foi tradicionalmente el centru de les industries petroquímiques d'Alberta, lo que-y valió recibir el llamatu de "Capital del petroleu de Canadá" na década de 1940.
A pesar de que paeza que Edmonton ye una economía centrada nel petroleu y el gas, en realidá ye la segunda economía más diversificada de Canadá. Unu de los principales sectores ye la teunoloxía, centrada n'importantes empreses como IBM, Telus, Intuit Canada, Canadian Western Bank, BioWare, Matrikon, General Electric, y Stantec Inc. El sector de la bioteunoloxía, con compañíes como CV Technologies, vio una crecedera del 37% nel emplegu.
Gran parte de la crecedera en sectores de teunoloxía deber a la reputación d'Edmonton como unu de los primeros centros d'investigación, centros educativos de Canadá y centros d'I+D. Les iniciatives d'investigación centrar nes instituciones educatives como la Universidá d'Alberta, según les iniciatives gubernamentales nel Conseyu d'Investigación d'Alberta y nel Parque d'Investigación d'Edmonton. Apocayá construyóse, nel campus de la Universidá d'Alberta, l'Institutu Nacional de Nanoteunoloxía.
Mientres los años 1970 y 1980, Edmonton empezó a convertise nun importante centru financieru, con oficines rexonales de los principales bancos de Canadá y l'apertura d'instituciones locales. Sicasí, tres el baturiciu de finales de los años 1980, la situación económica camudó radicalmente y dio llugar a la quiebra del Bancu Comercial Canadiense d'Edmonton, ente que los bancos más débiles fundir coles más fuertes (por casu, el Bancu Mercantil fundir col Bancu Nacional). Na década de 1990 hubo una solidificación de la economía y Edmonton ye na actualidá'l llar de la sede de Canadian Western Bank. Otros de los principales centros financieros inclúin ATB Financial, Servus Credit Union (antes Capital City Saving), TD Canada Trust y Manulife Financial.
Edmonton ye'l trubiecu de delles empreses que crecieron hasta nivel internacional, como PCL Construction y Stantec Inc. El mercáu llocal de venta al per menor tamién vio la creación de numberosos tipos d'almacenes, como The Brick, Katz Group, AutoCanada, Boston Pizza, Pizza 73, Liquor Stores, Liquor Barn, Planet Organic, Empire Design, Running Room, Booster Juice, Earl's, Fountain Tire y XS Cargo.
L'allugamientu xeográficu d'Edmonton fixo de la ciudá un llugar ideal pa la distribución y la loxística. CN Rail's North American atópase na ciudá, según una gran instalación intermodal que s'ocupa de toles mercancíes dende'l puertu de Prince Rupert na Columbia Británica.
Gobiernu
thumb|230px|El [[Conceyu d'Edmonton en 2004.]] La población d'Edmonton escueye un alcalde por un términu de trés años. Los requisitos pa poder exercer el votu nes eleiciones municipales en Edmonton son: ser ciudadanu canadiense mayor de dieciocho años y vivir siquier seis meses na provincia d'Alberta. La ciudá estremar en seis sales (árees de votación) y los votantes de caúna d'elles escueyen dolce conceyales, tamién pol términu de trés años, por qu'ocupen el so llugar nel Conceyu Municipal de la ciudá.
El Conceyu afita les lleis de la ciudá y designa a un encargáu o alministrador d'ella, quien ye responsable de la operación diaria del gobiernu; amás axúntase en delles ocasiones al mes, y diches xuntes suelen ser abiertes al públicu. Edmonton recibe'l réditu d'impuestos de la carauterística, de negociu y de concesiones provinciales, según los impuestos empresariales más baxos de Canadá y ausencia d'impuestos sobre les ventes.
Educación
Edmonton convirtióse n'unu de los centros educativos más importantes de Canadá, con más de 60.000 estudiantes d'enseñanza cimera partíos nos distintos campus ya instituciones (el total de matrícules ente los centros supera les 170.000, incluyendo estudiantes matriculaos en múltiples instituciones).
230px|thumb|Corbett Hall, nel campus norte de la [[Universidá d'Alberta.]]
La Universidá d'Alberta, conocida popularmente como la "O of A", ye una de los cinco meyores universidaes de Canadá. Ye una institución pública con ingresos añales de mil millones de dólares y con aproximao 35.000 estudiantes, que son atendíos en más de 200 programes de pregrado, 60 de masters y 110 de doctoráu. El campus principal ta asitiáu nel sur del valle del ríu d'Edmonton y ta formáu por más de noventa edificio dispuestos en 890 metros cuadraos; dalgunos d'ellos daten de los tiempos de fundación de la universidá, en 1908. Edmonton acueye tamién la segunda biblioteca d'investigación más grande de Canadá, siendo la que más exemplares dispón por estudiante, con alredor de diez millones en 2005, 13.000 suscripciones de revistes electróniques a testu completu y 500 bases de datos electróniques.
Otres universidaes dientro de la ciudá inclúin la Universidá d'Athabasca (Athabasca University), Concordia University College of Alberta, King's University College, Taylor University College and Seminary, y el campus d'Edmonton de la Universidá de Lethbridge.
De la mesma, Edmonton cuenta con delles instituciones d'educación post-secundaria como Grant MacEwan College, que cunta con 40.791 estudiantes matriculaos en programes qu'ufierten diplomes de carrera, transbordos universitarios y títulu de grau; l'Institutu de Teunoloxía del Norte d'Alberta (Northern Alberta Institute of Technology o NAIT) con 48.500 estudiantes matriculaos en 190 programes téunicos, profesionales y d'aprendizaxe; y NorQuest College, con 11.300 estudiantes, especializada en cursos de curtia duración sobre capacidaes y meyora de rendimientu académicu. En Edmonton tamién s'atopa l'Institutu Antárticu de Canadá.
Cultura
Munchos eventos tán asitiaos nel centru de la ciudá del Distritu d'Artes, en redol a l'apocayá anovada Churchill Square, nomada asina n'honor de Sir Winston Churchill. Nel llau sur del ríu, el distritu de la Universidá y Whyte Avenue agospien teatros, sales de conciertos y diversos llugares de música en vivu.
230px|thumb|La plaza Churchill Square d'Edmonton. El Centru Musical Francis Winspear foi inauguráu en 1997 tres dellos años de planificación y de recaldación de fondos. Descritu como una de les sales de conciertos con meyor acústica de Canadá, ye'l llar de la Orquesta Sinfónica d'Edmonton y nél representen ensame d'eventos al añu. Tien una capacidá pa 1.932 espectadores sentaos y tien l'órganu Davis Concert Organ. Un aspeutu interesante de la sala ye'l so diseñu, pos ta dixebrada n'árees acústicamente estremaes y aisllaes unes d'otres al traviés de barreres acústiques incorporaes na estructura. Los veceros y artistes pueden reparalo na forma de doble puerta col "soníu zarráu".
Na Avenida 102 atópase'l Teatru de la Ciudadela (Citadel Theatre), que'l so nome deber a la Ciudadela del Exércitu de Salvación na que Joe Shoctor empezó la Compañía del Teatru de la Ciudadela en 1965. Ye unu de los complexos teatrales más grandes del país, con cinco sales especializaes en diversos tipos de producciones.
Na zona de la Universidá d'Alberta ta l'auditoriu Northern Alberta Jubilee, con capacidá pa 2.534 espectadores toos sentaos. Apocayá foi anováu intensamente por cuenta de les celebraciones del centenariu de la provincia. Tanto esti auditoriu como'l so ximielgu nel sur, en Calgary, fueron construyíos en 1955 pal aniversariu de plata de la provincia y nellos hanse celebráu numberosos conciertos, musicales y ballets. La Ópera d'Edmonton utilizar como base de les sos actuaciones. En frente del edificiu hai una cita de Les vides de los dolce césares, de Suetonio.
Old Strathcona ye'l llar del Distritu del Teatru, onde s'atopa Transalta Arts Barns (sede del Edmonton International Fringe Festival), la Walterdale Playhouse, el Teatru Catalyst y el Varscona (base d'operaciones pa delles compañíes teatrales como Teatru la Quindicina, Shadow Theatre, Rapid Fire Theatre, Die-Nasty y Oh Susanna!). Edmonton foi designada capital cultural de Canadá en 2007.
El zoolóxicu d'Edmonton, Valley Zoo, ta nel valle del ríu, al oeste del centru de la ciudá. Ye'l llar de más de cuatrocientos animales, incluyendo ente ellos a venti especies que s'atopen en peligru d'estinción.