Paymogo
Historia
Anque se tien certidume, polos testimonios atopaos, de qu'estes tierres tuvieron poblaes dende dómines alloñaes, sicasí, la hestoria de Paymogo empieza a mediaos del sieglu XIII cuando foi conquistada polos Templarios, denominación que se-y da a los caballeros de la Orde del Temple, que llegaron a la Península procedentes de Tierra Santa y, a mediaos del sieglu XII, empezaron a estendese por tol territoriu nacional. Como yera normal por aquellos tiempos, los Templarios dedicar a la conquista de territorios, llogrando gran poder en toa España, hasta que'l rei Felipe IV, el Formosu, decidió acabar col so prevalencia y, una vegada derrotaos, llevar ante'l Tribunal de la Inquisición. El Papa Clemente V protestó ante'l monarca, empecipiando la supresión de la Orde. Díxose que'l nome Paymogo débese, según la lleenda, a un xamán qu'esistió na Sierra Morica onubense, del que se cuntaba tenía tales poderes que la so fama trescendió a tola contorna. Los sos dominios terminaron llamándose País del Magu. L'usu frecuente d'esta denominación (PaiMago... Paymogo), terminó encurtiándose col nome de Paymogo. Especulóse qu'esti magu yera hermanu de Guzmán el Bonu, que solía recoyer floritos pelos campos d'aquellos llugares, tales como'l poléu, cilantro, mastranzo, axatada... (Lasso, J. M. 1990). Sicasí, la versión más plausible sobre la toponimia de Paymogo rellacionar cola influencia portuguesa. Asina, el nome provendría de la composición de les pallabres lusu-llatines pagus, aldega en llatín, y mogo, señal que delimita un terrén, como la castellana moyón. Arriendes d'ello, el términu Paymogo designaría un pueblu o aldega que s'atopa na frontera. Como interés, a mediaos del sieglu XIX adoptóse oficialmente'l cambéu de la i pola y, pasando de Paimogo a Paymogo. Y otru interés: al Norte de la ciudá de Lisboa, en Lourinhã, hai una praia de Paimogo y una fortaleza del mesmu nome llevantada a partir de 1674, que conforma una llinia de defensa de la mariña lusa contra la posible invasión castellana. La primitiva población tuvo asitiada, según recueye la tradición, nun llugar cercanu conocíu col nome de Paymoguillo. Paymogo pasa de tener 51 vecinos en 1503 a tener 1615 habitantes a partir del añu 1787. Esti aumentu de población rellacionar al paecer col desenvolvimientu económicu. A mediaos del sieglu XVIII, el miel y la cera constituyíen una importante fonte de riqueza nel llugar. Paymogo foi a lo llargo del tiempu escenariu de batalles fronterices, yá que de cutio víase afeutáu poles disputa territoriales colos vecinos portugueses. Coincidiendo cola Guerra de Socesión española, Paymogo xunto con otres poblaciones de la contorna, sufriría de nuevu les consecuencies de les invasiones portugueses, llegando tales incursiones hasta San Juan del Puerto, ente 1704 y 1708. Ello provocó la construcción, nos llugares fronterizos, de diversos castiellos y fortaleces pa protexese y defendese de les invasiones del enemigu. El pueblu cunta con un castiellu catalogáu pola Xunta d'Andalucía como Bien d'Interés Cultural, construyíu nel sieglu XV y darréu reconstruyíu mientres les guerres con Portugal, escontra la metá del sieglu XVII. Foi habilitáu como conxuntu Ilesia-Castillo, y foi declaráu monumentu Nacional el 22 d'abril de 1944. Mientres el sieglu XIX empezaron los primeros impulsos económicos del pueblu, cola esplotación de les mines de pirita asitiaes en Romanera y Huerta Falsa del términu municipal, anque esta esplotación duró poco tiempu por falta de capital, obligando a la comunidá a buscar nuevos horizontes comerciales pa encauzar la so economía. Empezaron asina a floriar l'agricultura y la ganadería, predominando la cría y engorde del gochu. La mayoría del términu municipal ta pobláu d'encinares, los sos frutos (les abiyotes) representen el meyor y más acobiciáu alimentu pa la producción del famosu xamón ibéricu, que na actualidá ye unu de los manxares preferíos de la gastronomía española; reconocíu internacionalmente. La producción de ganáu ovín representa tamién otra fonte de riqueza de la tierra. La so ganadería ovina ye de tipu reciu y resistente a los cambeos del clima, que nun ye bien fríu pel hibiernu, y de calor seco pel branu; polo que ye tamién más llevaderu.