cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fontes del derechu
Guatemala
A lo último, el contratu, como una norma individualizada, ye consideráu venceyante pa los sos otorgantes, faciendo coercible el cumplimientu de los mesmos. (Artículu 1534 Códigu Civil, Decreto Llei 106 del Xefe d'Estáu de Guatemala).
Méxicu
En Méxicu, son fontes direutes del derechu los testos llegales y la xurisprudencia (decisiones repitíes de la Suprema Corte de Xusticia de la Nación en Plenu que tamién ye obligatoria a les Sales de la SCJN) o funcionando en Salas; ye importante señalar que tamién integren xurisprudencia los Discutinios Constitucionales y les Contradicciones de Tesis, que ye cuando dos Criterios sofitaos por Tribunales Colexaos de Circuitu se contraponen, siendo entós la Suprema Corte de Xusticia de la Nación en Plenu, o funcionando en Salas, que les resuelven determinando cual criteriu ye'l que tien de prevalecer, que son d'observancia obligatoria pa tol Poder Xudicial de la Federación y del Fueru Común. La de los Tribunales Colexaos de Circuitu que son obligatorios pa Xulgaos Federales y pa tolos Tribunales del Fueru Común les cualos consisten en cinco decisiones consecutives en mesmu sentíu y nenguna decisión en contra, pueden sentar un precedente obligatoriu pa los xueces y persones con altu grau llexislativu, esto ye, según esta esposición ye de dimensión vertical de riba a embaxo.
La costume ye en dellos casos fonte delegada. Por casu, en términos del artículu 17 de la Llei Federal del Trabayu, por que'l costume pueda invocase como tal y tar en posibilidá de reclamar la so reconocencia ya implantación definitiva, ye necesariu qu'alleguen les siguientes circunstancies: a) Que se trate d'una práutica repitida ya ininterrumpida por un tiempu considerable; b) Que felicidá práutica realizar col consentimientu de les partes; c) Qu'esi consensu constitúyase como norma rectora de determinaes rellaciones; y d) Que tal práutica non contravenga disposiciones llegales o contractuales.
Les opiniones doctrinaries, les esposiciones de motivos de la llei y otros trabayos preparatorios nun son fontes direutes del derechu en Méxicu, pero'l Poder Xudicial puede reconocelos como fontes delegaes.
Los principios xenerales del derechu son fontes secundaries del derechu. Según el criteriu de la Suprema Corte Mexicana, a falta de preceptu llegal aplicable, el xulgador puede invocar como fundamentu de la so determinación los principios xenerales de derechu, como son el d'economía procesal y celeridad nel procedimientu, que atópense consagraos nel artículu 14 constitucional, nun debiéndose entender la so aplicación acutada a la materia civil, sinón a tolos asuntos xurídicos, «por envalorase tales principios como la formulación más xenérica de los valores establecíos pol nuesu actual orde xurídicu y que la so función non yá ye l'enllenar les llagunes de la llei, sinón coadyuvar na interpretación y aplicación del derechu».
Perú
Nel sistema xurídicu peruanu, encuadráu dientro de la tradición romanu-xermanu-canónica, son fontes del derechu la llexislación, la xurisprudencia, el costume, la doctrina, los principios xenerales del derechu y la declaración de voluntá.
Brasil
El sistema xurídicu brasilanu ye tradicionalmente entamáu poles fontes de la llei, les costumes, l'analoxía, la xurisprudencia, la doctrina, los principios xenerales del derechu y los contratos. Pero, hai autores contemporáneos que tán aldericando'l valor de los principios especiales del derechu, de les práutiques tradicionales de los pueblos autóctonos y les práutiques de ciudadanía alternatives, como les decisiones que son frutos de conciliación y mediación.
Conclusiones
Les fontes del derechu son la base pa la creación de normes xurídiques, que presenten distintes clasificaciones tomando en cuenta distintes enfoques.
Les fontes históriques del derechu vienen ser les fontes del derechu puramente dicha, que fueron allugaes nel espaciu y tiempu por diversu autores y por distintes naciones, ello ayuda a comprobar la so evolución y efeutu na sociedá.
La clasificación de les fontes del derechu dexa averanos con exactitú a la distribución de les fontes en función del criteriu de los autores.
Les fontes non-xurídiques, a pesar de nun sofitar base xurídica, déxennos rellacionar a dereches con otres ciencies y la so influencia ye vixente nel ámbitu xurídicu.
Mocha Dick
Mocha Dick foi una notable ballena machu que vivió nel océanu Pacíficu a principios del sieglu XIX, atopáu usualmente nes agües cercanes a la isla Mocha, al suroeste de Chile. A diferencia de la mayoría de los cachalotes, Mocha Dick foi albino, y pudo ser la inspiración pal títulu de la novela Moby Dick de Herman Melville publicada en 1851.
Xeneralidaes
300px|miniaturadeimagen|El balleneru Essex siendo cutíu por una Ballena, probablemente la Mocha Dick en 1820
Hestóriques
D'alcuerdu a Reynolds, la cabeza de la ballena taba cubierta con percebes, lo cual dába-y un aspeutu rugoso. La ballena tamién tenía un métodu particular de respiración.
Mocha Dick foi atopáu y atacáu primeramente en dalgún momentu antes del añu 1810 frente a la isla Mocha. La so sobrevivencia a esti primer alcuentru xunto col so apariencia inicial facer famosu ente los balleneros de Nantucket. Munchu capitanes trataron de cazalo dempués d'arrodiar el Cabu de Fornos. Ésti yera dacuando demasiáu dondu, delles vegaes nadaba al llau de los barcos, pero una vegada atacáu, respondía con ferocidá y astucia, y yera bien tarrecíu polos arponeros. Cuando se ximelgaba emitía soníos y revolvíase agresivamente n'ocasiones col cuerpu enteru fuera de l'agua.
Na narración de Reynolds, Mocha Dick foi muertu en 1838, dempués de venir n'ayuda d'una fema angustiada que les sos críes fueren muertes polos balleneros. El so cuerpu tenía aproximao 24 metros de llargor y llográronse 100 barriles d'aceite, xunto con daqué d'ámbare gris. Tenía dellos arpones enllastraos nel so cuerpu.
Moby Dick
Según cunten nes bambalinas lliteraries, Herman Melville quedó tan impactáu col testu de Reynolds, que lo usó de modelu pa escribir la so obra maestra: Moby Dick. Nun foi l'únicu novelista: Allan Poe, Lovecraft y Verne tamién-y deben. El tresformamientu de "Mocha" a "Moby", sicasí, presenta un misteriu mayor. Melville mesmu nunca esplicó l'orixe d'esta última pallabra. La respuesta probablemente nunca se va saber, pero varios estudiosos prestáronse tratando d'esplicala.
Mocha Dick como novela
El, Francisco Ortega y el ilustrador Gonzalo Martínez llanzaron una novela llamada Mocha Dick, la lleenda de la ballena blanca
Doodle de Google
Google celebró la l'aniversariu 161 de la publicación de Moby Dick, la obra maestra del escritor d'Estaos Xuníos Herman Melville, con un doodle conmemorativo.
Otros cetáceos albinos
El un equipu de científicos rusos columbró per primer vegada una orca adulta dafechu blanca que podría considerase un exemplar albín. Amás, los científicos pudieron grabar al animal en videu y tomar delles fotografíes p'analizales darréu. Nomar Iceberg.
Enllaces esternos
Choques de ballenes con barcos
Medicina veterinaria
La medicina veterinaria ye la caña de la medicina que s'ocupa de la prevención, diagnósticu y tratamientu d'enfermedaes, trestornos y mancadures nos animales. L'ámbitu de la medicina veterinaria ye ampliu, cubriendo toles especies, tantu Animal_de compañía doméstiques como monteses.
El profesional universitariu que pon en práutica esta ciencia ye llamáu veterinariu, médicu veterinariu o médicu ciruxanu veterinariu, ente qu'en dellos países de Llatinoamérica, el profesional que se dedica a la productividá agropecuaria ye llamáu zootecnista. El profesional téunicu ye llamáu téunicu veterinariu o enfermeru veterinariu.
Etimoloxía
Esta pallabra tien dellos oríxenes posibles. La más comúnmente reconocida ye qu'esta pallabra provién del idioma llatín cultu. Veterinarius, según l'escritor Catón, yera'l conocedor y prauticante del arte de curar les veterinae o veterina, esto ye, les besties de carga. El nome d'estos animales paez venir de vetus (vieyu), porque se trataría d'animales avieyaos, y per ende non aptos yá pa les carreres nin pa los carros de guerra y namái útiles pal tresporte.
Otres fontes afirmen que veterina pudo nacer del verbu veho, vehere, d'onde se derivaría vehículu, que significa precisamente tresportar.
Pa los árabes ta la pallabra "albeitre" que fai referencia a la persona encargada de curar les patoloxíes de los caballos, animales tan importantes pa la cultura árabe.
Historia
thumb|Papiros veterinarios del [[Antiguu Exiptu. F.L. Griffith, Hieratic papyri from Kahun and Gurob.]] Los papiros exipcios de Lahun (1900 e.C.) y la lliteratura vedes de l'antigua India ufierten unu de los primeros rexistros escritos sobre la medicina veterinaria. L'emperador budista de la India, Aśoka, ordeno lo siguiente: "Perdayuri del reinu fadrán dos tipos de melecines (चिकित्सा), medicina pa les persones y la medicina p'animales. Cuando nun hubiera yerbes curatibles pa les persones y animales, ordena mercáseles y semales".
Los primeros intentos d'entamar y regular la práutica veterinaria tienden a centrase nos caballos, por cuenta de la so importancia como mediu de tresporte y arma de guerra. Mientres la Edá Media (añu 1356), l'alcalde de Londres, Henry Picard, esmolecíu pola mala calidá de l'atención emprestada a los caballos na ciudá, pidió que toos el ferradores qu'operen dientro d'un radiu de siete milles de la ciudá formen una "beca" pa regular y ameyorar les sos práutiques. Esta última instancia condució a la creación del Gremiu de ferradores en 1674.
El primer tratáu completu sobre l'anatomía d'una especie non humana correspuende al llibru Anatomia del Cavallo (Anatomía del caballu), publicáu pol italianu Carlo Ruini nel añu 1598.
Establecimientu d'oficiu
thumb|right|[[Claude Bourgelat estableció la primer facultá de veterinaria na Universidá de Lyon en 1761.]] La primer facultá veterinaria data del añu 1761, siendo fundada por Claude Bourgelat como Escuela Nacional Veterinaria de la Universidá de Lyon. Poco tiempu dempués fúndanse otres siguiendo esti modelu n'otros países d'Europa, como la de Padua en 1765, Viena en 1768 o la de Turín en 1769.
The Devil Wears Prada
The Devil Wears Prada pue referise a:
Medicina veterinaria
Establecimientu d'oficiu
N'Alemaña destaquen les contribuciones de Johann Christian Erxleben a la medicina veterinaria moderna en Göttingen.
La Sociedá Agrícola Odiham foi fundada en 1783 n'Inglaterra pa promover l'agricultura y la industria, xugó un papel importante na fundación del oficiu veterinariu en Gran Bretaña. Thomas Burgess, miembru fundador de la sociedá, empezó a asumir la causa del bienestar animal y tratamientu más humanitariu de los animales enfermos. Nuna de les xunta de la Sociedá en 1785, resolvióse "promover l'estudiu de herraje con principios científicos racionales". El Real Colexu de Veterinarios del Reinu Xuníu foi establecíu per carta real en 1844.
Actualidá
Pal añu 2016, la publicación QS Top Universities, indicaba que les los diez meyores universidaes del mundu nesta disciplina yeren:
Méxicu
Nel decretu del presidente Santa Anna establecióse amás que dempués de seis años dende la creación de la carrera nun se dexaría la práutica veterinaria a quien nun llograra'l títulu correspondiente (Artículu 13º), el cual yera dau pol Colexu Nacional d'Agricultura, anque tuvieron que pasar diez años dende la creación de la escuela hasta'l egreso de los primeros estudiantes por cuenta de diverses vicisitúes.
Na ellaboración del plan d'estudios de la carrera, la mayor parte atribúyese-y al pernomáu militar y veterinariu francés Pascal Eugène Bergeyre, egresado de la Escuela Nacional de Veterinaria de Tolsa, que amás fungía como'l médicu encargáu de les caballerizas del Presidente de la República. Acordies con Eugène Bergeyre "les cátedres impartir basándose en testos estranxeros correspondientes a les enseñances de les escueles europees de medicina veterinaria y principalmente los franceses". Principalmente, el llibru de Philippe Etinne Lafosse Cours d' Hippiatrique, ou Traité de la médicine des chevaux foi la piedra angular nel principiu de la educación veterinaria en Méxicu, de la que se caltién un exemplar orixinal na Biblioteca MV José de la Luz Gómez na actual Facultá de Medicina Veterinaria y Zootecnia de la UNAM.
El plan d'estudios pa la carrera de veterinaria en 1853 taba compuestu poles siguiente materies: Nel primer añu, lleición alternada de zooloxía y dibuxu anatómicu, lleición diaria de química, lleición diaria d'inglés, exercicios d'equitación y manipulaciones químiques; nel segundu añu, lleición diaria d'anatomía y fisioloxía hipiátricas y con cuenta de añu, cursu entendíu d'hixene hipiátrica, natación ya inglés; nel tercer añu, lleición diaria de patoloxía interna y esterna hipiátricas, lleición diaria de clínica interna y esterna hipiátricas, práutica anatómica y patolóxica hipiátrica, lleición diaria d'idioma alemán; nel cuartu añu, lleiciones diaries d'operaciones terapéutiques, lleiciones alternaes de los principios d'economía rural y práutica de herrajes, lleición diaria d'idioma alemán.
Los llabores académicos preparativas empecipiaron el 22 de febreru de 1854, nel antiguu hospiciu de San Xacintu, que s'atopa allugáu na actual Calzada Méxicu - Tacuba.
Los profesores del colexu de San Xacintu d'alcuerdu a un siguiente decretu establecíu'l 4 de xineru de 1856 pol entós presidente Ignacio Comonfort propunxeron como direutor del Colexu Nacional d'Agricultura al eminente médicu ciruxanu y científicu Leopoldo Río de la Lloza, que fuera presidente de l'Academia de Medicina, pa empecipiar finalmente les actividaes académiques.
Amás, esti decretu declaraba que la enseñanza veterinaria tuviera empobinada a la formación de mariscales veterinarios, pa la cual cursábense trés años d'estudios y per otra parte, la formación de los profesores de veterinaria duraría cinco años.
Pal entamu de les clases, les cátedres d'anatomía y fisioloxía seríen impartíes por Ignacio Alvarado (consideráu'l iniciador de la fisioloxía esperimental en Méxicu y médicu de cabecera Don Benito Juárez) ente que les rellacionaes a la Medicina Veterinaria yeren impartíes por Eugène Bergeyre.
Va Ser hasta l'añu de 1857 qu'ingresaríen a la carrera de medicina veterinaria los primeros siete alumnos, empecipiando los cursos formalmente'l 9 d'abril de 1858.
Sería mientres xineru 1861, que'l presidente Benito Juárez entraría a la Ciudá de Méxicu, y a los pocos díes retiró del so cargu al Dr. Ríu de la Lloza, mesmu que foi sustituyíu por Juan N. Navarro, un médicu militar orixinariu de Michoacán. El Sr. Navarro dirixiría la escuela dende 1861 a 1867.
Chile
La so enseñanza en Chile empieza de forma estable y definitiva el 1 de mayu de 1898 per parte del Exércitu de Chile, por aciu los cursos de Veterinaria Militar, con una duración de 3 años. Depués, en 1905 creóse la Escuela Militar de Veterinaria
La Universidá de Chile foi la primer casa d'estudios cimeru en dictar la carrera en dichu país, el 12 d'abril de 1928, al fundar la primera Facultá de Ciencies Veterinaries y Pecuaries del país.
Nel añu 2017 trece universidaes chilenes impartíen la carrera, nomaes dende la más antigua a la más recién n'ufiertar la carreraː Universidá de Chile (1928), Universidá Austral (1955), Universidá de Concepción (1972), Universidá Santu Tomás (1990), Universidá Iberoamericana de Ciencies y Teunoloxía (1991), Universidá Mayor (1991), Universidá Católica de Temuco (1993), Universidá de les Amériques (2000), Universidá de Viña del Mar (2002), Universidá San Sebastián (2002), Universidá Andrés Bello (2004), Universidá Pedro de Valdivia (2004) y Universidá del Pacíficu (2006). La estinguida Universidá Rexonal San Marcos dictó la carrera ente los años 2004 y 2011.
Roles dientro de la medicina veterinaria
thumb|right|Médicu veterinariu mientres procedimientu dental a un [[perru.]] miniaturadeimagen|Ciruxía realizada por un médicu veterinariu, asistíu por téunicos veterinarios.
Veterinariu o médicu veterinariu
El veterinariu o médicu veterinariu (conocíu tamién como médicu ciruxanu veterinariu), ye aquel profesional universitariu encargáu de la salú animal, con estudios equivalentes a una llicenciatura o grau (n'España). El rol profesional ye l'equivalente d'un médicu n'humanos. Na llingua española (de manera coloquial), tamién se denomina doctor a estos profesionales de la salú, anque nun llograren el grau académicu de doctoráu.
Ente les funciones que realiza'l médicu ciruxanu veterinariu destáquense'l diagnósticu y tratamientu de la patoloxía de los animales, ameyorar el rendimientu animal y la ganadería granible, xixilar la fabricación y puesta en circulación, según el so estáu, de los productos alimenticios d'orixe animal destinaos al consumu humanu (bromatologia), la epidemioloxía y salú pública, la investigación y la docencia.
El médicu veterinariu puede precisar la sistencia d'ayudantes o téunicos veterinarios pa llevar a cabo tarea inherentes al oficiu, yá que son ellos los encargaos d'executar les indicaciones médiques de la forma correuta para colos pacientes en tratamientu y xenerar la rellación profesional colos propietarios de los pacientes.
Téunicu veterinariu
El téunicu veterinariu, ye'l profesional calificáu pa collaborar na alministración de clíniques de mascotes y planteles pecuarios a pequeña y mediana escala, siempres so la supervisión d'un veterinariu o médicu veterinariu. El so papel ye fundamental pal desenvolvimientu del oficiu; yá que sobre ellos recái la responsabilidá d'asistir y sofitar los procedimientos médicos. Pa llograr esti títulu ye necesariu cursar la carrera de Téunicu de nivel Cimeru en Veterinaria con siquier 3 años d'estudiu.
Idioma mursi
El mursi (tamién llamáu dama, merdu, meritu, murzi o murzu) ye una nilo-saḥariana del grupu súrmico, falada nel sureste d'Etiopía, polos mursi de la rexón Omo central. Ta estrachemente rellacionada col suri, faláu nel área darréu axacente.
Emilia Fahlin
Emilia Fahlin ye una ciclista profesional sueca. Debutó como profesional en 2007. En ganando, dende'l 2008, tres Campeonatos de Suecia en Ruta y dos Campeonatos de Suecia Contrarreló llogró plaza pa participar nos nos Xuegos Olímpicos de Londres 2012 tantu na prueba contrarreló onde acabó 17ª como na prueba en ruta onde foi 19ª.
Toles sos victories profesionales llograr en Suecia sacante los cuatro etapes que consiguió nel Tour Cycliste Féminin International de l'Ardèche 2011 (ganó cuatro de los siete etapes), fora del so país tamién destacó nel Campeonatu Européu Contrarreló sub-23 2009 y 2010 rematando en 2ª posición en dambes. thumb|right|200px|Emilia Fahlin, a la izquierda, como segunda del Campeonatu Européu Contrarreló sub-23 [[2009.]]200px|thumb|right|Emilia Fahlin, a la izquierda, xunto a la so compañera de seleición [[Marie Lindberg (ciclista)|Marie Lindberg na prueba en ruta del Campeonatu Mundial de 2009 onde dambes terminaríen abandonando.]]
Palmarés
2008
2009
2011
2012
2013
2016
2018
Resultaos en Grandes Vueltes y Campeonatos del Mundu
Ab.: abandonu
X: ediciones ensin celebrar
Idioma muniche
L'idioma muchiche (o otonabe) ye una llingua indíxena, nel norte de Perú, dende'l puntu de vista de vista filoxenéticu ye una llingua aisllada. Magar se consideró que la llingua taba estinguida, na década de 1990 en 2009 inda s'alcontraron diez falantes.
Distribución
El muniche falábase básicamente na llocalidá de Muniches (o Munichis) sobre'l ríu Paranapura, asitiada a unos 16 km al oeste de Yurimaguas, nel departamentu de Loreto.
Los misioneros xesuites entraron en contautu colos muniches nel sieglu XVI, cuando llegaron esistíen tres comunidaes cerca de l'actual llocalidá de Muniches, en 1661 había 320 persones na comunidá más grande, y en 1737 namái 151 en total. H. Goodall y R. Sanders, del SIL atoparon una trentena de falantes en 1948, la mayoría falantes d'edá, dientro de la comunidá tamién se falaba quechua y daqué d'español. Escontra 1976 Dagett reporta la esistencia d'unos diez falantes.
En 1988 quedaben inda dos falantes de muniche como llingua materna, pero viérense dende la década de 1970. La postrera falante de muniche como llingua materna, Victoria Huancho Icahuate, morrió a finales de la década de 1990, anque en Muniches queda dalguna xente que conoz unes poques frases en Muniche.
Anguaño cerca de la metá de la población de Muniches se apellida, Icahuate, un nome qu'apaez en delles fontes xesuites como'l nome d'una comunidá indíxena güei estinguida que vivía sobre'l ríu Napo (unos 230 km al norte). Esto fai presuponer que los icahuates migraron al sur ya integráronse na comunidá de los munichis siendo absorbíos por ésta.
Clasificación
La mayoría de los especialistes consideren el muniche una llingua aisllada ensin parentescu reconocible coles llingües vecines de la rexón. Sicasí, dellos autores propunxeron tentativamente que formaría parte del macro-tucano. Cabo resaltar que la mayoría d'especialistes considera que dicha clasificación ye altamente especulativa, dada la poca evidencia disponible.
Tamién se señaló que los sufixos pronominales del muniche guarden cierta similaridad colos reconstruyíos pal proto-arawak (Gibson 1996:18-19), y arrexuntáronse otros posibles cognados (Jolkesky 2016:310-317). Nos últimos estadios de la llingua aprecia un cantidá substancial de préstamos léxicos procedentes del quechua, y en menor grau del español, anque la mayor parte del léxicu ye d'orixe nativu.
Fonoloxía
La fonoloxía del muniche ye pocu conocida, los sos postreros falantes son trillingües (falando tamién quechua y español) y esisten munches incertidumes sobre'l estatus fonémico de dellos soníos. Almite grupos consonánticos a principiu de pallabra //. Esisten descripciones de la llingua que difieren en detalles, M. L. Gibson trabayó na década de 1980 sobre la llingua, ente que D. Lev Michael publicó otres descripción sobre datos de hablants más distintos. Dambes descripciones difieren en dalgunos de los sos detalles, como se alcarará darréu. L'inventariu consonánticu ta formáu por: ! !Llabial !Dental !Post- alveolar !Retroflexa !Palatal !Velar !Glotal ! Oclusiva sorda ! Oclusiva sonora ! Africada simple ! Fricativa ! Aproximante ! Nasal Los soníos ente paréntesis apaecen n'otra descripción del muniche. No que sigue va emplegase la siguiente ortografía: El munichi ye peculiar al tener una diferencia /č/-/c/ como en: Tocantes a les vocales el muniche tien cinco unidad distintives /i, y, a, o, ɯ/ (escrites usulamente i, y, a, o, ü),
Gulnara Fatkúlina
Gulnara Fatkúlina –en rusu, Гульнара Фаткулина– ye una deportista rusa que compitió en ciclismu nes modalidaes de ruta y pista.
Idioma muniche
Gramática
Nel verbu'l munichi amuesa'l comportamientu típicu d'una llingua aglutinante. Casi tola información sobre rellaciones gramaticales ta nel verbu, siendo la morfoloxía nominal relativamente simple. El verbu almite sufixos causativos: Les marques de persona gramatical son clíticos que s'asitien tres el primer elementu léxicu que nun ye un sustantivu referencial. L'orde de les pallabres ye abondo llibre anque paez que l'orde básicu ye SVO en frases transitives y tamién ye bien común VS nes intransitives.
Gulnara Fatkúlina
En carretera los sos mayores ésitos son la victoria nuna etapa del Giro d'Italia de 1999 y la medaya de bronce nel Campeonatu Mundial de Ciclismu en Ruta de 1992, na prueba de contrarreló por equipos.
Ganó una medaya de bronce nel Campeonatu Mundial de Ciclismu en Pista de 1996, na carrera por puntos.
Idioma muniche
Gramática
El plural nos nomes marcar col sufixu -tma:
Magali Faure-Humbert
Magali Faure-Humbert ye una deportista francesa que compitió en ciclismu na modalidá de pista, especialista nes pruebes de velocidá y contrarreló.
Ganó dos medayes de bronce nel Campeonatu Mundial de Ciclismu en Pista ente los años 1996 y 1997.
Medaya Fields
La Medaya Internacional pa Descubrimientos Sobresalientes en Matemátiques, más conocida pol nome de Medaya Fields, ye una distinción que concede dende 1936 la Xunión Matemática Internacional de forma cuatrienal, siendo'l máximu gallardón qu'da la comunidá matemática internacional. El so nome foi-y dau n'honor del matemáticu canadiense John Charles Fields y solo concédese a matemáticos con edaes non cimeres a los 40 años, con una retribución de 15.000 dólares canadienses.
Ante la inesistencia del Premiu Nobel de Matemátiques instauróse esti gallardón a los meyores matemáticos, siendo dada a una o más pesonas.
La medaya ta chapada n'oru y foi diseñada por Robert T. McKenzie en 1933. Nel anverso tien la cabeza del matemáticu griegu Arquímedes y l'inscripción "Transire suum pectus mundoque potiri" ("Dir más allá d'unu mesmu y apoderar el mundu"). Nel aviesu figura una esfera inscrita nun cilindru y l'inscripción "Congregati ex toto orbe mathematici ob scripta insinia tribuere" ("Los matemáticos de tol mundu axuntar pa dar esta medaya por escritos escelentes").
Ganadores de les medayes Fields
miniaturadeimagen|Aviesu de la medaya.
Sibon noalamina
La culiebra noalamina (Sibon noalamina) ye una especie d'ofidiu caracoleru, perteneciente al xéneru Sibon, y descubiertu nel añu 2012 nel oeste de Panamá. Cuenta con un notable mimetismu batesiano compuestu por rayes clares y escures, asonsañando asina, na escuridá de la nueche selvática, a les venenoses culiebres de coral. La especie foi incluyida ente'l top 10 de 2013 de les más destacaes nueves especies. El distintivu que lu destacó en dicha eleición foi l'interesáu nome escoyíu pa denominala científicamente.
Xeneralidaes
Esta especie foi descrita pol equipu d'herpetólogos compuestu por Sebastian Lotzkat, Andreas Hertz y G. Köhler. L'holotipo ye un machu adultu colectado el 10 d'agostu de 2010 nes nacientes del ríu Chiriquí Malí, por Andreas Hertz y Sebastian Lotzkat. Los exemplares paratipos fueron dos exemplares machu xuveniles, colectados el 29 d'ochobre de 2009, y otru xuvenil prindáu'l 28 de mayu 2008 nel cuetu Camparina.
La llocalidá tipu ye: «nacientes del ríu Chiriquí Malí, aproximao a 6,4 quilómetros al noroeste de la represa Fortuna (8.7891°N, 82.2155°W, a una altitú de 1050 msnm), nel monte proteutor Palu Secu, Contorna Ngäbe-Buglé (enantes yera parte de la provincia de Bocas del Toro), Panamá».
Una de les top 10 del 2013
La especie foi incluyida ente'l top 10 de 2013 de les más destacaes nueves especies, les que fueron escoyíes pol Institutu Internacional d'Esploración d'Especies de la Universidá Estatal d'Arizona d'ente una preseleición integrada por más de 140 especies de les descubiertes en 2012, y fecha pública'l 22 de mayu 2013.
Los exemplares que sirvieron pa describir a la especie fueron prindaos na serranía de Tabasará, una rexón panamiega onde la minería a cielu abiertu, especialmente de depósitos de cobre, ye notablemente degradante pal hábitat d'esti reptil. Ye por eso que la etimoloxía del so términu específicu, noalamina ye una contraición de la frase lliteral del lema de la campaña de los ambientalistas que s'oponen a les aiciones de sobresplotación de la megaminería.
Idioma murle
El murle (tamién ajibba, beir, merule, mourle, murele o murule) ye una nilo-saḥariana del grupu súrmico, falada pola etnia murle de Sudán del Sur, cerca de la frontera con Etiopía. Un pequeñu númberu de murles vivien a lo llargo de la frontera suroeste d'Etiopía.
Gramática
L'orde preferente en murle ye VSO. La morfoloxía verbal presenta concordanza de persona y númberu col suxetu, y puede indicar tamién l'oxetu.
El marcaje de númberu nel nome ye complexu, nun esiste un únicu sufixu xeneral granible pol marcaje de númberu ye bastante idiosincráticu. Dellos nomes tienen un sufixu singulativo, dalgunos usen un sufixu de plural, dalgunos usen dambos, y unos pocos tienen formes irregulares de lar raíz pa cada númberu. Arensen (1992, 1998) propunxo un conxuntu de categoría semántiques (como l'asociación colos homes, o col tiempu y les estaciones) pa tratar de predicir qué sufixos s'usen en cada contestu. Más apocayá, Payne (2006) propunxo analizar dellos casos como exemplos de morfoloxía sustractiva:
Estos dos formes ejemplifican como los plurales del murle pueden predicise de formes singulares, pero non al aviesu.
Esiste una traducción del Nuevu Testamentu al murle.
Marina Berlusconi
Marina Elvira Berlusconi ye una empresaria y directiva empresarial italiana, fía de Silvio Berlusconi y de la so primer esposa, Carla Elvira Lucia Dall'Oglio. Preside Fininvest y el grupu Mondadori, líder editor d'Italia.
Biografía
Asistió al Llicéu clásicu Leone Dehon de Monza. Entró en Fininvest, empresa familiar, bien moza, y en 1996 yá yera la vicepresidenta, cargu que caltuvo hasta 2005, cuando asumió la presidencia del holding. En 2003 sustituyó al difuntu Leonardo Mondadori na presidencia del grupu Mondadori. Tien dos fíos, Gabriele, nacíu en 2002, y Silvio, nacíu en 2004, teníos cola so pareya, Maurizio Vanadia, antiguu bailarin del teatru La Scala, con quien se casó'l 13 d'avientu de 2008. Tamién ye miembru del conseyu d'alministración de Mediolanum, de Medusa Film, Mediaset, 21 Investimenti y dende el 1 de payares de 2008, de Mediobanca. La revista Forbes clasifícala como la muyer italiana más rica y el númberu 33 del mundu.
Idioma mura-bohurá
Barboza Rodríguez menta (1892) menta qu'esti grupu de la familia llingüística mura se autodenominaba Buhuraen, ente que'l padre Tastevin (1923) precisa que'l so autoetnónimo yera buxivaray or buxwarahay.
Historia
Murar son mentaos per primer vegada en 1714 nuna carta de P. Bartholomeu Rodriges que los alcuentra na vera izquierda del ríu Madeira ente'l Tora y el Unicoré, ente 6° y 7° 40' S de llatitú. Permanecieron contrarios a la misión xesuítica fundada ríu abajo sobre onde desagua'l ríu Jamary, hacia 1725. La so rocea a los europeos deber al secuestru per parte d'un mercader portugués que poco antes raptara a dellos mura y vender como esclavos. Mientres casi tol sieglu XVIII murar fueron contrarios a la penetración europea. La espedición de Joao de Souza al ríu Maderia en Mato Grosso foi atacada polos indíxenes de la rexón y sufrió grandes perdes. Murar evitaben la batalla abierta y fixéronse notable poles sos emboscada. En 1749, cuando la espedición de Joao Gongalves da Fonseca atopar, los muriu taben asitiaos nun llagu sobre la vera derecha del ríu Maderia. Escontra 1768 emigrara al norte del ríu Solimoes (Cudajaz). El hábtiat orixinal de murar podría tar sobre'l ríu Madeira más allá de los tabayones cerca de la desaguada del ríu Jamary. Namái de dempués d'ameyorar la so téunica militar, espandiéronse sobre'l ríu Maderia hasta'l ríu Purus y darréu al ríu Cudajaz (lat. 3°-7' S., long. 50°-63" W.). Tres la so espansión la rexón de Autaz convertir na base del so territoriu, hasta principios del sieglu XX, anque esisten pruebes arqueolóxiques de que la rexón tuviera enantes ocupada por otros grupos. La máxima espansión territorial de murar paez habese alcanzáu hacia 1774, y los colonos pidieron ayuda esterior pa esterminalos dafechu. Murar fueron atacaos en más d'una trentena de llocalidaes poles tropes gubernamentales. Estes espediciones punitives, anque sangrientes nun yeren efectives, y murar siguieron cola so belicosidá. Anque en 1784 inesperadamente aceptaron un tratáu de paz. En xunetu cinco mures apaecieron en Santu Antonio de Maripi, sobre'l baxu ríu Japura y fueron siguíos por otros. Posiblemente les epidemies debilitaren a murar, o seique foi la presión de los munducurú contra murar. Tres la pacificación, murar habríense expadido ríu arriba a lo llargo del Solimoes más allá de la frontera en Tabatinga.
Estinción llingüística
Tres el so sometimientu pola fuercia nel sieglu XIX, murar empezaron a adoptar la língua geral amazônica. Cuando Martius los a murar hacia 1820 la língua geral yera pocu usada, pero hacia 1850 yera corriente y el mura yera emplegáu namái pa la comunicación intragrupal. Darréu'l portugués y la língua geral afitáronse y a principios de sieglu XX la mayor parte de murar usaben namái'l portugués, y dellos grupos usaben intragrupalmente la língua geral y bien dacuando delles persones conocíen el mura. El mura namái ta documentáu en tres vocabulario publicaos por Martins (1867), Nimuendaju y Valle Bentes (1923) y Nimuendaju (1925, 1932).
Descripción llingüística
Tastevin apurre delles espresiones na llingua:
Enllaces esternos
Bohura language
Wojtek
thumb|200px|Wojtek en 1941 Wojtek (1942-1963; ), foi un osu pardu adoptáu polos soldaos de la 22 Compañía de Suministros d'Artillería, Segundu Cuerpu polacu, del exércitu polacu mientres la Segunda Guerra Mundial. Na Batalla de Montecassino, Wojtek ayudó a mover municiones del exércitu.
La hestoria de Wojtek empecipió tres la ocupación de parte de Polonia por tropes ruses en 1939, miles de soldaos polacos fueron unviaos a campos de prisioneros nel interior de la Xunión Soviética. L'ataque alemán del 22 de xunu de 1941 condució a un alcuerdu ente Moscú y el gobiernu polacu nel exiliu por que los polacos prisioneros fueren lliberaos.
Un total de 40 000 soldaos, xunto a 26 000 civiles atopáronse de sópitu abandonaos nes estepes d'Asia Central. Pasaron esi iviernu en tiendes de campaña, soportando temperatures d'hasta –50 °C. A lo último en xunetu de 1942, Stalin dexó que los que sobrevivieren fueren sacupaos a Irán saleando al traviés del mar Caspiu.
Una vegada n'Irán fueron acoyíos polos británicu, que comprobaron que la mayoría de los polacos sufríen malnutrición y enfermedaes. Una vegada recuperada la salú, los soldaos polacos quedaríen encuadraos en dos divisiones, la 5ª Kresowa y la 3ª Carpática, nes qu'atoparon compatriotes que llograren fuxir de la meyora soviética escapando al traviés de Hungría y Rumanía, y que yá s'estrenaron en combate lluchando en Tobruk. El so destín sería'l El Líbanu, onde s'atopaba'l restu de fuercies polaques.
Unu de los polacos amosóse dispuestu a merca-y el cachorru. El neñu negar a esprendese d'él, pero los soldaos empezaron a ufierta-y chocolatinas, llates de carne y carambelos, hasta qu'un bolígrafu que se convertía en navaya acabó per decidir -y a vender l'animal.
P'alimentar al osu, los polacos improvisaron un biberón con una botella de vodca vacida y un pañuelu con un pequeñu furacu nel centru que faía la función d'una tetina. El cachorru nun lo pensó dos veces y engulló ávidamente la lleche entestada esleida con agua que contenía la botella. Dempués de tomar, buscó acomodu xunto a un soldáu llamáu Piotr, buscando un pocu de calor, y quedóse dormíu. Curiosamente, dempués d'esi día siempres buscaría al mesmu soldáu pa dormir el pigazu al so llau. Un soldáu reparó en que l'esbardu entá nun tenía nome y decidieron bautiza-y con un nome típicamente polacu, Wojtek (pronúnciese voi-tec).
Nos meses siguientes, mientres la so estancia n'Oriente Mediu, el pequeñu güérfanu recibió tou tipu d'atenciones per parte de los sos nuevos amigos. Pa ellos yera bien gratificante la so presencia, que los ayudar a soportar los rigores de la vida militar. Pela so parte, Wojtek integróse rápido nel ambiente castrense y bien llueu abandonó los biberones pa desenvolver una afición especial pola cerveza. L'osu pasó, en ciertu mou, a ser un soldáu más; nos desfiles, Wojtek caminaba irguíu sobre dos pates y nos trayectos en jeep o camión diba sentáu como cualquier pasaxeru, pa sorpresa de los que lo víen per primer vegada.
A empiezos de 1944, les tropes polaques fueron solicitaes n'Italia, onde los Aliaos taben tratando de romper el frente na rexón qu'arrodiaba l'abadía de Monte Cassino, ensin consiguilo por culpa de l'aportunante resistencia xermana.
Los polacos llegaron per carretera al puertu d'Alexandría, onde teníen d'embarcase camín d'Italia. Pero ellí aguardába-yos una desagradable sorpresa; los británicos nun dexaben que viaxara nengún animal a bordu del buque, polo que Wojtek tenía de quedase n'Exiptu. Naturalmente, los soldaos polacos nun taben dispuestos de nenguna manera a dexar tras al so amigu, polo que decidieron apuntalo nel Exércitu polacu, apurriéndo-y tola documentación pertinente. L'encargáu de dexar l'embarque esaminó con detenimiento les credenciales del plantígradu y, faciendo gala de la proverbial flema británica, convidó al animal a xubir al barcu dándo-y una palmetada nel costazu.
Los polacos entraríen en combate en Monte Cassino nel mes d'abril, xuniéndose a soldaos de munches otres nacionalidaes. Ellí, les posiciones avanzaes nos abruptos peñascos de la zona teníen de ser abastecíes d'alimentos y munición al traviés d'estrechos y peligrosos caminos, polo que l'acarretu del material tenía de faese con mules. Mientres los polacos taben baxando caxes d'un camión pa cargales depués sobre les mules, Wojtek averar al vehículu y púnxose de pies sobre los dos pates traseres, ente que coles delantreres intentaba averase a les caxes de material. Los sos compañeros, maraviaos pola escena, interpretaron que Wojtek trataba de dici-yos. “Déxenme a mi esti trabayu. ¡Puedo faelo!”. thumb|200px|Figura de Wojtek dibuxada por un soldáu polacu.
Por tanto, arreyaron una caxa al llombu del animal y ésti empezó a avanzar con seguridá. Los polacos confiaríen en Wojtek por que cargara coles caxes más pesaes, y l'osu nun-yos defraudó. Un soldáu dibuxó la imaxe de Wojtek treslladando al costazu un gran proyeutil; ésa pasaría a ser la insinia oficial de la unidá. Ensin dar amueses de fatiga, y ensin asustase en nengún momentu pol ruiu de les continues esplosiones, l'animal collaboró col so hercúlea fuercia y la so recia resistencia al heroicu papel de los polacos en Monte Cassino, que remataría en mayu con tomar de l'abadía y l'allugamientu de la bandera polaca nes ruines del apostáu edificiu.
Una vegada rematada la guerra, los soldaos polacos fueron treslladaos a Gran Bretaña y, como nun podía ser der otra manera, Wojtek foi con ellos. Llegaron a Glasgow, onde fueron recibíos triunfalmente pola población. Pero la gran atraición yera ensin dulda Wojtek, que desfilaba arguyosu al mandu de los sos compañeros peles cais de la ciudá escocesa. Esi foi'l gran momentu de gloria del que yera yá popularmente conocíu como l'Osu Soldáu.
Tres la finalización de la guerra, l'osu quedar nel Zoolóxicu de Winfield Park siendo un exemplar bien famosu mientres munchos años. Wojtek morrió n'avientu de 1963 cuando tenía 22 años.
Estatues de Wojtek pueden contemplase güei día nel Imperial War Museum de Londres o nel Canadian War Museum de Ottawa, n'homenaxe a esti animal qu'entró con tolos honores na historia militar, non yá pol so espíritu de sacrificiu, sinón pola camaradería y amistá demostrada mientres la guerra, lo que-y fixo ganar se pa siempres el respetu y l'almiración de los sos compañeros.
Los viaxes de Gulliver
Los viaxes de Gulliver (n'inglés Travels into Several Remote Nations of the World, in Four Parts. By Lemuel Gulliver, First a Surgeon, and then a Captain of Several Ships, o de forma embrivida Gulliver's Travels, 1726, modificada en 1735) ye una sátira en prosa del escritor y clérigu irlandés Jonathan Swift, que ye al empar una sátira sobre la naturaleza humana y el subxéneru lliterariu de los "rellatos de viaxes". Ye la obra de narración llarga más conocida de Swift, y un clásicu de la lliteratura n'inglés.
Argumentu
El llibru preséntasenos como la narración d'un viaxeru col falsu títulu Viaxes a delles remotes Naciones del Mundu, la so autoría solo asígnase a Lemuel Gulliver, siendo «de primeres un ciruxanu, y depués un capitán de diversos barcos». El testu ye presentáu como una narración en primer persona pol supuestu autor, y el nome «Gulliver» nun apaez nel llibru más que nel títulu. Distintes versiones del llibru contienen distintes versiones del material introductorio que son casi los mesmos nos llibros modernos. El llibru puramente dichu ta estremáu en cuatro partes, caúna representando un viaxe.
Estructura
right|thumb|100px|Portada de [[Classic Comics.]]
Parte I: viaxe a Liliput
thumb|left|Mural representando a Gulliver arrodiáu polos ciudadanos de Liliput. El llibru empieza con un pequeñu preámbulu nel que Lemuel Gulliver, nel estilu de los llibros de la dómina, da una pequeña reseña sobre la so vida ya historia antes de los sos viaxes. Cunta la so procedencia, los sos estudios y les sos aficiones; ente elles viaxar. Establezse como médicu, pero ante les dificultaes económiques decide embarcase p'ameyorar la so situación.
El so primer viaxe, como ciruxanu d'a bordu, ye nel Antílope, que zarpa de Bristol en mayu de 1699. Nes cercaníes de la Tierra de van Diemen (actual Tasmania) el navío naufraga y Gulliver llega a la mariña dempués de nadar, cai na sablera y quédase dormíu.
Al espertar, afaya que foi fechu prisioneru por una raza de persones d'un tamañu dolce vegaes menor qu'un ser humanu, ye dicir de menos de 15 cm d'altor, habitantes del país isleño de Liliput.
Dempués de prometer un bon comportamientu, llogra la llibertá y conviértese nel favoritu na corte. Dende esti momentu, el rellatu recueye les observaciones de Gulliver na Corte del soberanu de Liliput, modelada sobre la contemporánea de Gran Bretaña. Tamién se-y autoriza a caminar pela ciudá cola condición de nun estropiar a los súbditos.
Méntase entós una guerra que Liliput sostién con un estáu rival; Blefusco, que los sos habitantes son del mesmu tamañu que los liliputienses. La narración satiriza los conflictos relixosos de la Europa de la dómina. Gulliver intervién prindando, por cuenta del so gran tamañu, la flota enemiga; esto val-y la concesión d'un títulu honoríficu. Sicasí, cai en desgracia al negase a convertir a Blefusco nuna mera provincia de Liliput, disgustando al rei y a la corte. Acusen a Gulliver de traición por, ente otros delitos, "faer agües menores" na capital, anque taba apagando un fueu y salvando asina numberoses vides. Enxuícien-y y conderguen a ser cegáu, pero cola ayuda d'un bon amigu, Gulliver consigue escapar hasta Blefusco. Equí igua un bote abandonáu y consigue ser rescatáu por un barcu que lo lleva de vuelta al so llar.
Parte II: viaxe a Brobdingnag
thumb|Gulliver exhibíu al granxeru de Brobdingnag, por [[Richard Redgrave.]]
Inquietu, Gulliver entama de nuevu viaxe. Cuando'l barcu Adventure ye esviáu poles nubes y forzáu a dir a una islla en busca d'agua duce, el grupu de desembarcu ye escorríu por seres de xigantesca estatura. Gulliver, abandonáu polos sos compañeru, fuxe hasta un campu de cebera y ellí ye atopáu por un granxeru perteneciente a esta raza, de 22 metros d'altor: la escala de Brobdingnag ye alredor de 12:1, en comparanza cola de Liliput que yera 1:12, a partir del cálculu que fai Gulliver de que'l pasu d'un home yera 10 yardes (9m). El granxeru llevar a la so casa y la so fía, Glumdalclitch, curia de Gulliver. El granxeru tratar como una interés y exhibir por dineru.
D'esta miente Gulliver percuerre'l país, que lleva'l nome de Brobdingnag, aislláu del restu del mundu per grandes montes. Nel so viaxe al traviés de Brobdingnag, lleguen a la capital: Lorbrulgrud y l'espectáculu ye presentáu na Corte. La Reina, estelada pola personalidá de Gulliver, mercar pa llevá-ylo como favoritu. Los espectáculos constantes carecieron a Lemuel, y por eso'l granxeru vender a la reina. La fía del granxeru (qu'acompañaba al so padre mientres esponía a Gulliver) entra al serviciu de la reina pa curiar del nanu.
Como Gulliver ye demasiáu pequeñu pa usar les sos sielles, cames, cuchiellos y tenedores, la Reina manda construyir una pequeña casa na que puede ser tresportáu d'un llugar a otru; llámase-y el so "caxa de viaxe". El viaxeru queda espuestu a diverses aventures en razón del so pequeñu tamañu, como la llucha contra aviespes xigantes y que un monu llevar al teyáu; mientres, alderica l'estáu d'Europa col rei. El rei nun ta bien contentu colos rellatos que fai de Gulliver sobre Europa, especialmente al conocer l'usu de rifles y cañones.
Nuna escursión a la mariña, la "caxa de viaxe" ye atrapada por una águila xigantesca que termina soltándola sobre'l mar, d'onde ye rescatáu por un navío col que retorna a Inglaterra.
Parte III: viaxe a Laputa, Balnibarbi, Luggnagg, Glubbdubdrib y Xapón
thumb|upright|Gulliver afaya Laputa, la isla voladora (ilustración de [[J.J. Grandville.)]]
Entamando un nuevu viaxe, el barcu de Gulliver ye atacáu por pirates y ye dexáu al debalu cerca d'una afarada islla predresa cercana a la India. Afortunadamente ye rescatáu pola islla flotante de Laputa, un reinu dedicáu a les artes de la música, les matemátiques y l'astronomía pero absolutamente incapaz d'utilizales de manera práutica.
El métodu de Laputa de tirar roques sobre les ciudaes rebalbes paez tamién una de les primeres vegaes nes que'l bombardéu aereu foi concebíu como un métodu de guerra. Gulliver visita Balnibarbi, el reinu gobernáu dende Laputa, como un invitáu d'un cortesanu de baxa graduación y ve la ruina provocada pola busca ciega de la ciencia ensin resultancies práutiques nuna sátira sobre la burocracia y la Royal Society y los sos esperimentos.
Na Gran Academia de Lagado, inviértense enormes recursos n'investigaciones totalmente risibles como estrayer rayaes de pepinos, allandiar el mármol pa usalo como almaes, aprender cómo entemecer pintura pol olfatu, y afayar combalechadures polítiques esaminando los escrementos de persones sospechoses (vease Muckraker).
Gulliver ye lleváu entós a Maldonada, el puertu principal, pa esperar a un mercader que lu pueda llevar a Xapón. Mientres espera'l pasaxe, Gulliver fai un pequeñu viaxe a la islla de Glubbdubdrib, ónde visita la vivienda d'un magu y fala d'historia coles pantasmes d'homes célebres, metáfora de la tema de los «antiguos contra los modernos» nel llibru. Tamién s'atopa colos struldbrugs (en Luggnagg), inmortales anque desfortunadamente non nuevos per siempres, al contrariu, vieyos y coles enfermedaes de la vieyera y a los que se considera llegalmente muertos a los ochenta años d'edá. Dempués d'algamar Xapón, Gulliver pide al Emperador que -y exima d'apatayar el crucifixu, ceremonia impuesta a los estranxeros, a lo que'l monarca apuerta. Gulliver vuelve a casa determináu a pasar ellí'l restu de los sos díes.