cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Morada nos montes Fuchun
Una estremada en dos
Afortunadamente, el sobrín de Wu Hongyu's, Wu Jing'an rescató la pintura, que taba en llapaes y estremada en dos. La pieza más chica, midiendo un pocu más de mediu metro, foi depués conocida como El monte restante (剩山圖). Depués de pasar por numberoses manes de coleicionistes, hacia 1940 quedó en posesión de Wu Hufan (吴湖帆), pintor y coleicionista. Y finalmente en 1956 foi llograda pol Muséu Provincial de Zhejiang en Hangzhou.
El cachu de mayores dimensiones tuvo una saga ensin dulda más dramática, esti cachu conocer col nome de El rollu del maestru Wuyong (無用師卷). Pasó poles manes de munchos burócrates d'alta xerarquía, incluyendo Gao Shiqi (高士奇) y Wang Hongxu (王鸿绪), depués d'aportar al Palaciu Imperial. Irónicamente l'emperador Qianlong, que s'arguyecía de ser un conocedor d'arte, xulgó que la recién adquisición yera una falsificación y aportunó en que la copia que'l yá tenía yera l'orixinal. Esti error foi solo correxíu en 1816, mientres el reináu del emperador Jiaqing. La pieza más llarga foi llevada a Taiwán mientres los años 1950s y na actualidá exhibir nel Muséu Nacional del Palaciu en Taipéi.
Achatinella apexfulva
Achatinella apexfulva ye una especie de moluscu gasterópodu de la familia Achatinellidae nel orde de los Stylommatophora.
Distribución xeográfica
Ye endémica de Ḥawai.
Sauvigny-les-Bois
Tien una población de y una superficie de  km².
Shimon Peres
thumb|right|300px|thumbtime=00:03 Szymon Persky,, más conocíu como Shimon Peres (שִׁמְעוֹן פֶּרֶס foi un políticu, parllamentariu, estadista, escritor y poeta israelín, dos veces primer ministru d'Israel (1984-1986 y 1995-1996) y presidente del Estáu d'Israel dende 2007 hasta 2014. Foi gallardoniáu col Premiu Nobel de la Paz, conxuntamente con Isaac Rabin y Yasser Arafat, en 1994. Tres una carrera política de más de 50 años, en 2007 foi propuestu pol partíu Kadima pa la eleición presidencial. Foi designáu presidente d'Israel pol Parllamentu israelín el 13 de xunu y asocedió a Moshé Katsav el 15 de xunetu por un periodu de siete años, a la edá de 84 años.
Primeros años
Shimon Peres nació como Szymon Persky el 2 d'agostu de 1923 en Wiszniew, Polonia (actual Vishnyeva, en Bielorrusia), nel senu d'una familia xudía llaica de clase media. El so padre, Isaac ("Guetzl") Persky, yera un empresariu maderero de posición acomodada, en cuantes que la so madre, Sara Meltzer, yera profesora de llingua rusa y bibliotecaria. El so güelu maternu yera'l rabín Tzvi Hirsch. Les idees sionistes de los sos padres, bien populares ente los xudíos d'aquel entós, sumar a la fola d'antisemitismu qu'afaró a la Europa Oriental de la dómina. El so padre decidió dise a Mandatu británicu de Palestina Palestina, daquella baxu mandatu británicu, pa preparar la emigración de tola familia, que se concretó finalmente en 1935. El restu de la familia, ente ellos los güelos maternos de Shimon, tíos y demás, que decidieron quedase, corrieron peor suerte: pocos años más tarde, al llegar los nazis a l'aldega, fueron zarraos xunto al restu de los xudíos na sinagoga local y quemaos toos vivos.
Adolescencia y mocedá
En 1934 emigró a Palestina. Al llegar a Palestina a la edá de 11 años, Shimon Peres empezó a cursar estudios secundarios nel colexu Gueula de Tel Aviv, y darréu foi a vivir y a estudiar al internáu agrícola de Ben Shemen. En 1940, a los 17 años, entró nel grupu fundacional del kibutz Alumot, nes cercaníes del mar de Galilea.
Maduror
En 1945 casóse con Sonia Gelman.
Peres yera primu hermanu, per llinia paterna, de l'actriz d'Estaos Xuníos Lauren Bacall, nacida Betty Joan Perske (Persky) y fía de xudíos polacu-rumanos emigraos.
Fallecimientu
El 13 de setiembre de 2016, a la edá de 93 años, Shimon Peres sufrió un accidente cerebrovascular y foi hospitalizáu nel Centru Médicu Sheba d'Israel. Pal 27 de setiembre la so condición empioró y reportóse que sufriera dañu cerebral irreversible y un fallu masivu de los órganos. Finó a otru día.
Trayeutoria política
thumb|250px|right|[[Isaac Rabin, Bill Clinton y Yasser Arafat mientres los Alcuerdos d'Oslu, 13 de setiembre de 1993.]] Militante sionista dende'l primer momentu, xunir a la Haganá en 1947 tomando responsabilidá en diverses árees de defensa y alquisición d'armamentu. Al crease'l Estáu d'Israel en 1948, Peres integrar nel grupu de persones d'enfotu del Primer Ministru David Ben-Gurión.
A los 29 años, foi direutor xeneral del Ministeriu de Defensa dende 1953 hasta 1959. Foi unu de los fundadores del Centru d'Investigación Nuclear nes industries de Dimona y aeroespacial.
En 1959 foi escoyíu per primer vegada a la Knesset pol partíu Mapai.
Foi miembru de la Knesset, la coalición y l'oposición, mientres 48 años consecutivos. Desempeñóse como presidente del Partíu Llaborista dende 1977 hasta 1992.
En dos causes tuvo'l cargu de primer ministru: ente 1984 y 1986, los resultaos de les eleiciones de la Oncena Knesset nun pudieron llograr la victoria foi'l primer sistema, y el Likud encabezáu por Itzjak Shamir. Dambes partes decidieron celebrar un "alcuerdu de rotación", que se va utilizar pa cada unu de los dos líderes como primer ministru.
Peres sirvió como Ministru d'Asuntos Esteriores nel segundu gobiernu d'Isaac Rabin, siendo unu de los líderes del procesu d'Oslu, una serie de negociaciones ente Israel y la OLP que llevó a un alcuerdu de paz, l'Alcuerdu d'Oslu. Por esi llogru, Peres recibió'l Premiu Nobel de la Paz xunto con Yasser Arafat y Isaac Rabin en 1994.
Cargos
A los 84 años Peres foi escoyíu presidente d'Israel, cargu qu'ocupó hasta'l 24 de xunetu de 2014. Enantes foi miembru de la Knesset mientres 48 años, y ocupó numberosos cargos gubernamentales, incluyendo'l cargu de Primer Ministru d'Israel en dos causes.
48 Persei
48 Persei (48 Per / c Persei / HD 25940 / HR 1273) ye una estrella na constelación de Perséu de magnitú aparente +4,00. Alcuéntrase a unos 553 años lluz de distancia del Sistema Solar.
48 Persei ye una estrella blancu-azulada de tipu espectral B3Ve con una lluminosidá —incluyendo una gran cantidá de radiación emitida como lluz ultravioleta— 3980 vegaes mayor que la lluminosidá solar. Ta catalogada como estrella Be; éstes son estrelles calientes de tipu B de rápida rotación que se topen arrodiaes por un discu ecuatorial de gas de la so propia creación. La inestabilidá del discu de 48 Persei provoca una variación nel so rellumu d'aproximao una décima de magnitú, ensin qu'esista un periodu definíu. Como estrella variable, 48 Persei recibe tamién la denominación de MX Persei.
La velocidá de rotación proyeutada de 48 Persei ye de 190 km/s, anque'l valor real puede averase a los 370 km/s, yá que s'envalora que'l discu ta inclináu 31º al respective de nós. La rápida rotación fai qu'esta clase d'estrelles nun tengan forma esférica sinón elipsoidal. Arriendes d'ello, la temperatura d'estes estrelles ye malo de definir, yá que debíu al escurecimientu gravitatoriu la temperatura nos polos ye mayor que nel ecuador —fenómenu reparáu en Regulus A (α Leonis)—, envalorándose la temperatura de 48 Persei en 17.200 K. Con un radiu de 7,1 radios solares, el so periodu de rotación ye d'aproximao un día. La so masa envalorada ye 7 vegaes mayor que la del Sol y la so edá cífrase en 40 millones d'años; piénsase qu'en namái unos pocos millones d'años va rematar la fusión nuclear del so hidróxenu internu, empezando'l so tresformamientu nuna xigante colorada muncho más lluminosa.
Nome de cortesía
El nome de cortesía (zì) dacuando tamién conocíu como nome chinu d'estilu, ye un nome que s'da pa ser utilizáu mientres etapes avanzaes de la vida. A la edá de venti años, asígnase'l zì en reemplazu del nome d'una persona como un símbolu de adultez y respetu. Principalmente utilizáu pa nomes de varón, el zì puede se-y dau polos padres, o pol so primer maestru personal mientres el primer día de la escuela familiar, o unu puede adoptar un zì qu'unu mesmu escoyó. La tradición d'utilizar nomes d'estilu foi siendo dexada de llau a partir del Movimientu del Cuatro de Mayu en 1919. Hai dos formes comunes del nome d'estilu, el zì y el hào.
Zì (nome adultu)
El zì ye principalmente bi-silábicu (componer de dos calteres) y polo xeneral ta basáu nel significáu del míng o nome de la persona. Yan Zhitui (顏之推) de la Northern Qi Dynasty creía que mientres el propósitu del míng yera estremar una persona d'ente les demás, el zì tenía d'espresar la integridá moral d'aquel que lo portaba.
La rellación que de cutiu esiste ente'l zì d'una persona y la so míng puede vese nel casu de Mao Zedong, que'l so zì yera Rùnzhī. Estos dos calteres comparten el mesmu radical - 氵, que significa agua. Dambos calteres pueden significar "beneficiase" o "to nourish".
Otra forma de crear un zì ye utilizar un calter homofónico zǐ - un títulu respetuosu pa un varón - como'l primer calter del zì bisilábicu. Por casu el zì de Gongsun Qiao yera: Zǐchǎn, y el de Du Fu: Zǐméi (子美).
L'usu del zì empezó mientres la dinastía Shang y amodo convirtióse nun sistema, que se fixo popular mientres la dinastía Zhou qu'asocedió a la Shang. Mientres esti periodu, a les muyeres tamién se-yos daba un zì. El zì dau a una muyer xeneralmente taba formáu d'un calter indicando'l so orde de nacencia ente les fíes muyeres de la familia y el so apellíu. Por casu, Mèng Jiāng (孟姜) yera la fía mayor de la familia Jiāng.
Con anterioridá al sieglu XX, coreanos, vietnamites, y xaponeses sinizados yeren tamién designaos por aciu el so zì.
La siguiente tabla amuesa'l zì de delles persones famoses:
Mississauga (Ontario)
Mississauga (mɪsɪˈsɒɡə) ye una ciudá asitiada nel oeste de Toronto, en Ontario, Canadá. Pertenez al Conceyu Rexonal de Peel, al oeste de la zona metropolitana del Greater Toronto. La ciudá tien una población de 713.443 habitantes, a partir del Censu de Canadá de 2011, y ye el sestu conceyu más pobláu del país. Desenvueltu como un suburbiu de Toronto, la crecedera de Mississauga #atribuyir a la so proximidá a la ciudá. Ye'l 37° suburbiu más grande del mundu en población, y el 4° más grande n'América del Norte.
Las Curuxas (Samiguel de Quiloñu)
Las Curuxas ye un llugar de la parroquia de Samiguel de Quiloñu nel conceyu asturianu de Castrillón.
Alcuéntrase a 2,80 km de Piedrasblancas, la capital del conceyu, a un altor mediu de 54 msnm y tien una población de.
Idioma austro-bávaru
L'idioma bávaru o austru-bávaru (BAR, n'austru bávaru Boarisch, pronunciación: /bɔɑrɪʃ/) ye una llingua xermánica que se fala sobremanera n'Austria y Baviera. Trátase d'un grupu de variantes del altu alemán. Anque la so clasificación como llingua aparte o como dialeutu del alemán ye aldericada, el bávaru ye malo d'entender pa los falantes del alemán estándar o pa quien aprendieron l'alemán estándar como llingua estranxera. Tien una pronunciación, un vocabulariu y una gramática estremaos del alemán estándar. Por cuenta de que nun ye llingua oficial nin n'Austria nin en Baviera, nun esiste una ortografía estandarizada y, amás, ta sometíu a una fuerte influencia tantu del alemán estándar como del alemán austriacu estándar. L'austru bávaru ye faláu por unos dolce millones de persones, la gran mayoría de les cualos ye capaz d'emplegar l'alemán estándar, especialmente na llingua escrita.
Denominación fayadiza
En bávaru nun hai un nome esclusivu pal mesmu idioma. Úsense los nomes bayrisch o boarisch (bávaru) con referencia al estáu federal de Baviera, österreichisch (austriacu) con referencia a Austria, bairisch-österreichisch (austrobávaro) con referencia a dambos o a cencielles daidsch, que ye'l nome del alemán en pronunciación bávara. Munches vegaes úsase tamién el nome d'un dialeutu distintu del bávaru, como por casu el tirolés o'l carintio. Na llingüística alemana úsase la pallabra bairisch, escritu non con y sinón con i, pa estremalo del dialeutu del bávaru que se fala en Baviera y tamién pa incluyir el austriacu. Na llingüística internacional úsase'l códigu ISO/DIS 639-3: bar o'l nome inglés: bavarian. Nes llingües llatines podríen formase los términos bávaru, bavárico, bavariano y bavarés, anque nengún d'ellos tien definición clara nin espardimientu mayoritariu. El términu bávaru que s'emplega nesti artículu deriva del nome en llatín de la rexón, Bavaria, poblada pola tribu xermánica de los baiuvari dende'l fin del Imperiu romanu.
Espardimientu y dialeutos
[[Ficheru:Bairisches Mundartgebiet.PNG|right|thumb|350px|Variedaes principales del bávaru:
]] Aproximao doce millones de persones tienen esti idioma como llingua materna. La mayoría d'elles viven n'Austria y nel estáu federal de Baviera. N'Austria tolos dialeutos dende'l Tirol (oeste) hasta Burgenland (esti) son variantes dialeutales del bávaru. Nel estáu federal austriacu de Vorarlberg, que ye estremeru con Suiza, y en Außerfern nel nordeste del Tirol fálase un dialeutu alemánicu. N'Alemaña'l bávaru ye faláu en tres distritos del estáu federal de Baviera: Alta Baviera, Baxa Baviera y Alto Palatináu. Nel norte de Baviera fálense dialeutos francones y nel distritu de Suabia tamién se fala un dialeutu alemánicu. N'Italia fálase una variedá del bávaru na rexón alpina de Tirol del Sur y tamién en pequeñes aldegues de Trentín y Friul. Na comuña suiza de Samnaun, al nun tener conexón viaria col restu del país hasta l'añu 1905, tamién s'estableció'l bávaru como llingua d'usu común.
El númberu de persones que conocen el bávaru ye malo d'envalorar con bastante precisión, porque non toes elles tener como primer llingua. Una proporción indeterminada fala l'alemán estándar como idioma principal y namái tien una competencia pasiva en bávaru. Ente los falantes del bávaru tamién se cunten minoríes con otres llingües maternes. La mayoría de los falantes son inmigrantes de primera o segunda xeneración.
En total pueden envalorase les siguientes cifres:
¹ Pequeñes minoríes na República Checa, Eslovaquia, Hungría, Eslovenia, Rumanía y Ucrania.
² Sobremanera nel restu d'Alemaña y en Bélxica, Francia, España ya Inglaterra.
³ Sobremanera nos EE.XX., Canadá, Brasil, Arxentina, Perú y Australia.
Dialeutos
Los trés principales grupos dialeutales nel bávaru son:
Les diferencies son claramente perceptibles dientro d'esos trés subgrupos, que n'Austria coinciden coles fronteres de los sos estaos. Por casu, los acentos de Carintia, Estiria y Tirol pueden ser fácilmente reconocibles. Tamién hai una diferencia marcada ente'l bávaru central oriental y occidental, aproximao coincidiendo cola frontera ente Austria y Baviera. Amás, el dialeutu de Viena tien delles carauterístiques que la estremen d'otros dialeutos. En Viena, menor pero reconocible, les variaciones caractericen los distintos distritos de la ciudá. La variedá que se fala nel Tirol del Sur asimiló munches pallabres del italianu, especialmente nel campu de los términos alministrativos y los alimentos.
Coles mesmes, hai variantes del austru bávaru que pueden ser consideraes como llingües estremaes:
El bávaru como llingua estremada
El bávaru tien munches peculiaridaes que la estremen del alemán estándar, tantu nel vocabulariu como na gramática. Les diferencies son tantes que los xermanoparlantes non familiarizaos col bávaru atopen problemes n'entendelo. Nos programes de televisión emitíos pa toa Alemaña les entrevistes con bávaru-falantes son dacuando subtitulaes por que'l públicu del norte del país pueda entendeles.
Históricamente les diferencies son consecuencia de cinco factores:
El bávaru como dialeutu del alemán
Tamién esisten argumentos a favor de la teoría que considera'l bávaru un dialeutu del alemán, principalmente:
Orixe históricu
Al contrariu de lo qu'asocede na mayoría de los llugares en que güei se falen llingües xermániques, el bávaru ye faláu en rexones que na Antigüedá yeren provincies del Imperiu romanu. Los pueblos xermánicos que travesaron el limes y conquistaron diverses partes del imperiu, como los godos (Italia y Hispania), los vándalos (Hispania y África), los suevos (Gallaecia y Lusitania) y los francos (Galia), asimiláronse abondo rápido a la población llatín falante y solamente quedaron delles muertes de los sos idiomes nes modernes llingües llatines. Los xermanos que permanecieron fora de les llendes del imperiu caltuvieron los sos idiomes, de los que proceden les actuales llingües escandinaves, l'alemán, el holandés y l'inglés.
Les provincies alpines del Imperiu romanu
Mientres la dómina romana les provincies de Recia, Nórico y Panonia fueron poblaes por un amiestu de pueblos célticos y ilíricos que tomaren como primer llingua'l llatín o un dialeutu del llatín influyíu polos idiomes indíxenes. Esti procesu d'asimilación foi relativamente rápido porque l'imperiu tenía una presencia militar abondo importante na frontera del Danubiu. Dempués del añu 260 d. C. los Alamanes cruciaron el llimes del Danubiu y poblaron la provincia de Recia. Otros grupos xermánicos apaecieron al norte del Danubiu intentando tamién cruciar la frontera. Sicasí les lexones romanes pudieron defender la frontera hasta'l fin del sieglu V. A la fin del imperiu fuercies bárbares amenaciaben a la mesma Península Italiana, especialmente los visigodos que veníen de los Balcanes, y nel añu 476 d. C. Roma decidió retirar les sos lexones del Danubiu pa defender la metrópolis. Una parte considerable de la población civil tamién foi sacupada al norte d'Italia. Una lleenda diz que los venecianos en parte son descendientes d'estos fuxitivos.
Inmigración de tribus xermániques
Esta decisión de los romanos dexó les provincies al norte de los Alpes indefenses y numberosos grupos pertenecientes a diverses tribus cruciaron el Danubiu pa poblar estes rexones. Gracies a l'arqueoloxía sábese que grupos alemánicus y lombardos estableciéronse nes rexones al Sur del ríu. Los visigodos y los ostrogodos namái cruciaron la rexón alpina nel so estremu más meridional nel so camín dende los Balcanes pa conquistar Italia. La gran mayoría de los lombardos siguió la so migración y conquistó el Norte d'Italia, onde güei la rexón de Lombardía lleva'l so nome.
Ellí los lombardos entemecer cola parte de la población de fala llatina que permaneciera nel llugar y con una cantidá desconocida d'otros grupos qu'apaecieron dende l'este. Ente éstos posiblemente cuntábense grupos d'ostrogodos y lombardos que nun siguieron la so migración escontra la Península Itálica, parte del pueblu non indoeuropéu de los Ávaros, que veníen d'Asia Central y tamién eslavos dende'l sieglu VI.
La tribu de los bayuvaros
right|220px|thumb|fíbula bayuvara del sieglu VI, oxetu arqueolóxicu topáu en Waging am See, Baviera. L'orixe de la llingua bávara ye la tribu xermánica de los bayuvaros. Pero asocede qu'en nenguna fonte primaria del Imperiu romanu tenemos una mención d'una tribu col nome de bayuvaros (o 'Baiuvirii' en llatín). De los testos del Imperiu romanu que llegaron hasta los nuesos díes sabemos enforma sobre los variaos grupos xermánicos a los que los romanos teníen como vecinos al otru llau del llimes o frontera, colos que comerciaban y dacuando taben en guerra. Yá dende la dómina de Xuliu César esisten bastantes testos romanos que describen les tribus xermániques que vivíen al otru llau del Rin y del Danubiu. Conocemos los sos nomes, les sos costumes y les rellaciones de los distintos grupos col imperiu. Inclusive San Severino de Nórico, un misioneru romanu que vivió nesta rexón nes acabadures del Imperiu romanu y morrió nel añu 482, nun menta a los bayuvaros nes sos escritures.
Etnogénesis de los bayuvares
Xunto con descubrimientos arqueolóxicos eses fontes primaries sofiten la teoría anguaño más estendida, según la cual la tribu de los bayuvares desenvolver ente los años 500 y 600 d. C. a partir d'un amiestu de dellos grupos xermánicos, sobremanera lombardos que nun migraron a Italia y alamanes, cola población celto-romana que permaneció na rexón alpino y pequeñu nucleos d'otros grupos, como eslavos, ostrogodos y ávaros, un pueblu non-indoeuropéu procedente d'Asia Central. Esti amiestu de tribus xermániques, sobremanera lombardos y alamanes, cola población célticu-romana ya influencies d'eslavos y ávaros resultó na etnogénesis de la tribu de los bayuvares.
¿Por qué non una llingua llatina?
Al contrariu d'otres provincies anteriores del imperiu romanu como Hispania, Galia o la Italia mesma, estos xermanos nun adoptaron la llingua romana, sinón que desenvolvieron un nuevu idioma xermánicu, magar nucleos de romanu falantes permanecieron na zona alpina hasta'l fin de la Edá Media. En Suiza y el norte d'Italia inda esisten los pequeños idiomes llatinos que constitúin el retorrománicu, el ladín y el friulanu. Paez que na rexón al Norte de los Alpes y al sur del Danubiu los grupos xermánicos yeren más numberosos que n'Italia, Hispania o Galia. Tamién el númberu de latinohablantes que permanecía na rexón baxó por causa de la orde d'evacuación a Italia que se dio nel añu 488 (migración que taría formada pola clase alta romana, los militares y los funcionarios del Imperiu, qu'obedeceríen na so mayoría esta orde).
Inflúi del llatín y llingües derivaes
Por estes causes históriques esisten nel bávaru munchos términos procedentes del llatín especialmente pa nomes de frutes, llegumes y otros términos rellacionaos cola agricultura, la construcción, léxicu militar, onde'l bávaru usa pallabres llatines y l'alemán estándar munches vegaes emplega pallabres d'orixe xermánicu.
Influencia eslava
Nel bávaru tamién esiste una influencia considerable de les llingües eslaves, per un sitiu porque tien llingües eslaves como'l checu y el eslovenio como vecinos, per otru llau porque tamién hubo un sustratu llingüísticu eslavu, especialmente nel este d'Austria y el nordeste de Baviera. Mientres la dómina de la etnogenesis de los bayuvares (sieglu VI y VII) partir esti d'Austria taba poblada por una población eslava. Los bayuvares estendíen el so territoriu al este y los eslavos asumieron la llingua bávara. Pero esi procesu duraba delles xeneraciones y esos eslavos influyeron los dialeutos de Baxa Austria, Viena, Burgenland, Estiria y sobremanera Carintia y munches pallabres eslaves se integrarón nel vocabulariu bávaru.
Exemplos de pallabres bávares con orixe eslavu son (hai bien de más):
{| ! BGCOLOR="#ffcc99" | bávaru ! BGCOLOR="#ffcc99" | castellán ! BGCOLOR="#ffcc99" | alemán estándar ! BGCOLOR="#ffcc99" | orixe Bettlaken Pflaume Meerrettich hart arbeiten langsam, gemütlich Dampfnudel Kartoffel Kuchentasche
Influencia del yidis
El bávaru tamién tien nel so vocabulariu inflúi del yidis, l'idioma xermánicu de los xudíos europeos. Esta influencia ye especialmente observable nos dialeutos del bávaru del este d'Austria, sobremanera en Viena. Ellí bastantes pallabres procedentes del yidis son comunes na llingua falada y dacuando tamién na escrita. Esta influencia resulta de la convivencia qu'esistía con población xudía na Edá Media, hasta qu'alredor del añu 1420 los xudíos fueron espulsaos de la rexón qu'anguaño ye Austria. Estos xudíos nun emigraron bien lloñe: munchos d'ellos quedaron nes rexones de Bohemia, Moravia y Hungría, que tamién taben sol control de los Habsburgu. Nel sieglu XIX, na dómina del Imperiu austrohúngaru, munchos xudíos tornaron a la mesma Austria y la influyencia del yidis ganó importancia otra vegada.
Tamién hai teoríes llingüístiques que señalen que'l mesmu yidis guarda munches semeyances colos dialeutos bávaros de Baviera y Austria por causa de la coesistencia d'estes llingües na Edá Media, semeyances que los xudíos espulsaos llevaríen al este d'Europa. Delles formes gramaticales y tamién parte del vocabulariu tienen paecíos col bávaru. La teoría que'l yidis tien más parentescu colos dialeutos bávaros que con otros dialeutos alemanes o l'antiguu altu alemán mediu foi formulada pol llingüista Dovid Katz nel añu 2004 (Dovid Katz: Words on fire: the unfinished story of Yiddish, New York: Basic Books, 2004) y anguaño ta so discutiniu.
Exemplos de pallabres bávares con orixe nel yidis son:
Pronunciación del bávaru
Na codificación del bávaru hai dos distintos modelos:
Ej.: Wie geht's da denn heut? (fonéticu: Wia ged s da dean haid?; = esp.: ¿Cómo te va güei?)
Ortografía fonética del bávaru
Otru escritores prefieren utilizar una ortografía totalmente fonética col alfabetu llatín como base y delles lletres suplementaries que nun esisten en llatín. Esi modelu ye consideráu más radical pola mayoría de los llingüistes xermánicos, pero tien la ventaya de representar la pronunciación bávara y facilita el lleer y escribir pa persones que nun saben l'alemán estándar.
Les siguientes lletres suplementaries son necesaries pa escribir bávaru en forma fonética. Como'l portugués o'l francés, el bávaru tien l'enclín de nasalizar les (n) y (m) a la fin de sílabes y a la fin de les pallabres y por eso preséntense delles vocales nasales. Hai otra lletra suplementaria que nun esiste n'alemán estándar y que ye bien importante pal bávaru, porque ye por demás utilizada. Ye la lletra "å" que correspuende a la vocal "o" na forma en que la pronuncien les llingües llatines.
Les vocales 'Umlaut' de (ö), (ø) y (ü) nun son utilizaes na mayoría de los varientes en Baviera. Esos dialeutos prefieren de faer diptongos, como Hei (infiernu), schnei (rápido), Feid (campu), Weid (mundu), etc.
Acentuación
Na grafía bávara nun s'indica l'acentuación de pallabres con acentos. La lletra "é" nun indica acentuación sinón que ye utilizada pa estremar los dos distintos formes de la vocal "y". L'acentu circunflexu ( ^ ) indica la nasalización de vocales. Esto implica que los estranxeros que quieren aprienden el bávaru tienen que memorizar l'acentuación de les pallabres d'esta llingua.
Pronomes personales
* Usaos comúnmente nos dialeutos más septentrionales de Baviera.
Pronomes posesivos
Los pronomes posesivos Deina y Seina tornar de la mesma manera. De cutiu, nige ye añedíu al nominativu pa formar la forma axetiva del pronome posesivu, como mei(nige), dei(nige).
Pronomes indefiníos
Como los pronomes posesivos mentaos enriba, los pronomes indefiníos koana ("nengún") and oana ("unu") tornar de la mesma forma.
Hai tamién el pronome indefiníu ebba ("daquién") cola so forma impersonal ebbs ("daqué"). Ye tornáu de la siguiente manera:
Pronomes interrogativos
Los pronomes interrogativos wea ("quién") and wås ("qué") son tornaos de la mesma manera que'l pronome indefiníu ebba ye tornáu.
Reconocencia oficial
L'idioma bávaru nin ye llingua oficial nin llingua rexonal reconocida nin n'Alemaña nin n'Austria. Tampoco ye reconocíu pela carta europea de llingües rexonales o minoritaries (ECRML). Solamente dos pequeñes variantes del bávaru tienen estatus de llingües minoritaries n'Italia. Son la llingua cimbla na Provincia autónoma de Trento y el tischlbongarisch na rexón autónoma de Friul-Venecia Julia.
Rexón de la Capital Nacional (Canadá)
La Rexón de la Capital (n'inglés: National Capital Region)?; francés, Région de la capitale nationale ye la designación federal oficial de la ciudá d'Ottawa (capital de Canadá, asitiada na provincia d'Ontario), la ciudá vecina de Gatineau (provincia de Québec) y la zona circundante. Conocida tamién como Ottawa-Gatineau (y d'antiguo como Ottawa-Hull), la Rexón de la Capital Nacional tien una población total de 1.130.761 habitantes (2006), y estiéndese per un área de 5.318,36 quilómetros cuadraos, na frontera ente les provincies d'Ontario y Québec.
L'área de la Rexón de la Capital Nacional ye bien similar a la del Área Metropolitana Censal (AMC) de Ottawa-Gatineau, anque ye llixeramente mayor, pos contién cierta cantidá de pequeñes comunidaes vecines que nun tán incluyíes nel AMC.
Otros conceyos de la Rexón de la Capital Nacional
Anque, oficialmente, nun tán incluyíos nel AMC, los siguientes conceyos (la mayor parte de los cualos son allegantes al AMC) sí que tán entendíos na Rexón de la Capital Nacional, por cuenta de los sos llazos #económicu y #social con Ottawa.
Alfredo Ladreda
Alfredo Martínez Ladreda, conocíu como Ladreda, ye un ex-futbolista asturianu que xugaba como defensa.
47 Ursae Majoris
47 Ursae Majoris (tamién embrivíu como 47 UMa) ye una estrella nana mariella similar al Sol asitiada na constelación del sietestrellu. Alcuéntrase al sureste de ω Ursae Majoris, suroeste de ψ Ursae Majoris y nordeste de 46 Ursae Majoris. En 2002 conocióse que 47 Ursae Majoris cuntaba con dos planetes estrasolares orbitando al so alredor. El 6 de marzu de 2010 confirmóse la esistencia del tercer planeta 47 Ursae Majoris d. 47 Ursae Majoris alcuéntrase ente los cien estrelles oxetivu de la NASA pa la so misión Terrestrial Planet Finder.
Distancia y visibilidá
47 Ursae Majoris alcuéntrase relativamente cercana al Sistema Solar: d'alcuerdu a midíes astrométricas realizaes pol satélite Hipparcos, la estrella exhibe una paralax de 71,04 milisegundos d'arcu, correspondientes a una distancia de 45,9 años lluz o 14,1 pársecs. Con una magnitú aparente de +5,03, ye visible a simple vista en bones condiciones.
Carauterístiques
Con una masa similar a la masa solar, 47 Ursae Majoris ye llixeramente más rica en metales que'l Sol, cuntando con alredor del 110% de la bayura solar en fierro. De tipu espectral G1V, la so temperatura efectivo ye daqué mayor que la del Sol, en redol a 5.855 K. 47 Ursae Majoris tien una magnitú absoluta de +4,29, lo que supón una lluminosidá visual un 60% mayor que la lluminosidá solar. El so periodu de rotación, d'unos 24 díes, ye tamién similar al del Sol.
Como'l Sol, 47 Ursae Majoris alcuéntrase na secuencia principal, convirtiendo hidróxenu en heliu nel so nucleu per aciu fusión nuclear. D'alcuerdu a la so actividá cromosférica, la estrella puede tener en redol a 6.000 millones d'años d'antigüedá, anque modelos d'evolución estelar suxuren una antigüedá cimera, d'unos 8.700 millones d'años.
47 Ursae Majoris b
thumb|300px|Órbites de los planetes del sistema de 47 Ursae Majoris. En 1996, Geoffrey Marcy y R. Paul Butler anunciaron qu'un planeta estrasolar orbitaba alredor de 47 Ursae Majoris. El descubrimientu prodúxose reparando'l cambéu na velocidá radial de la estrella, cuando se percibió la gravedá d'un planeta al so alredor. Les midíes fueron realizaes per aciu l'efeutu Doppler nel espectru de la estrella. El planeta, llamáu 47 Ursae Majoris b, foi'l primer planeta estrasolar afayáu tres un llargu tiempu. Al contrariu que la mayoría de planetes estrasolares conocíos, 47 Ursae Majoris b tien una órbita con bien poca escentricidá. El planeta tien siquier 2,63 vegaes la masa de Xúpiter y tarda 1.089 díes en completar el so xiru alredor de la so estrella. Si atopar nel Sistema Solar, asitiar ente les órbites de Marte y Xúpiter.
En 2001, midíes astrométricas preliminares realizaes pol satélite Hipparcos apurrieron datos sobre la órbita de 47 Ursae Majoris b, afirmando qu'esti tenía un enclín de 63,1º. Si estes midíes confírmense, implicaría que la masa del planeta sería 2,9 vegaes la de Xúpiter. Sicasí, analises posteriores demostraron que les midíes d'Hipparcos nun son lo suficientemente precises como pa determinar les órbites de dichos planetes, y con éses l'enclín y la masa real siguen siendo desconocíes.
47 Ursae Majoris c
El descubrimientu d'un segundu planeta, denomináu 47 Ursae Majoris c, foi anunciáu por Debra Fischer, Geoffrey Marcy y R. Paul Butler en 2002. El descubrimientu realizóse usando'l mesmu métodu de velocidá radial usáu pa detectar al primer planeta. D'alcuerdu a les afirmaciones del equipu de descubridores, el planeta tarda en redol a 2,594 díes en completar la so órbita. Esti datu ye similar al de Xúpiter y Saturnu nel Sistema Solar, con un radiu d'órbita cercanu a 5:2 y una proporción de masa aproximao igual.
Los analises fechos darréu nun punxeron confirmar la esistencia del segundu planeta, y suxurióse que'l conxuntu de datos utilizaos nel so descubrimientu fallaben. Ello ye que tales analises establecieron que ye altamente improbable la esistencia d'un planeta con un periodu similar a 2.500 díes, pero sí ye posible que tal planeta tuviera un periodu de 6.500 díes o cimeru. El modelu que meyor afacer a los datos empíricos indica que ye posible que'l planeta tenga un periodu de 7.856 díes y qu'esti asitiáu a 7,73 UA. Sía comoquier, los parámetros del segundu planeta siguen siendo desconocíos.
47 Ursae Majoris d
En 2010, el descubrimientu d'un tercer planeta, designáu 47 Ursae Majoris d facer per aciu l'usu del Periodograma Kepler Bayesiano. L'usu d'esti modelu nesti sistema planetariu dexó afayar que ye 100.000 vegaes más probable tener tres planetes que dos planetes. Esti descubrimientu foi anunciáu por Debra Fischer y PC Gregory. Esti 1,64 MJ planeta tien un periodu orbital de 14.002 díes o 38,33 años y un semiexe mayor de 11,6 UA con una moderada escentricidá de 0,16. Sería'l planeta de más llargu periodu descubiertu pol métodu de velocidá radial, anque planetes de más llargu plazu namái fueron afayaos por imáxenes direutes y midíes de tiempu d'un púlsar.
Posibles planetes
Les simulaciones suxuren que la parte central del sistema de 47 Ursae Majoris podría ser una zona de habitabilidad, y polo tanto contener un planeta terrestre con una órbita estable, anque otres rexones de dicha zona sufriríen trestornos pola influyencia gravitacional de 47 Ursae Majoris b. Sicasí, la presencia d'un planeta xigante a 2,5 UA de la estrella, podría interferir na formación d'un planeta na zona central, y amenorgáu la cantidá d'agua presente nestos planetes centrales mientres el so acrecimientu. Esto probablemente signifique que cualquier planeta terrestre orbital na zona habitable de 47 Ursae Majoris, seya pequeñu y secu.
Mensaxes unviaos a 47 Ursae Majoris
A fecha de 2008, unviáronse dos mensaxes METI a 47 Ursae Majoris. Dambos fueron tresmitíos dende'l radar más grande d'Eurasia (el Radar Planetariu de 70 metros d'Eupatoria, n'Ucraína). El primer mensaxe, el Teen Age Message, foi unviáu'l 3 de setiembre de 2001 y va llegar a 47 Ursae Majoris en xunetu de 2047. El segundu mensaxe, Cosmic Call 2, foi unviáu'l 6 de xunetu de 2003 y va llegar a 47 Ursae Majoris en mayu de 2049.
Óscar Humberto Mejía Víctores
Biografía
Óscar Mejía Víctores foi fíu de Juan José Mejía y Alejandra Víctores de Mejía. Ingresó al exércitu en Guatemala, faciendo estudios na Escuela Politéunica nel añu de 1948, ostentando como caballeru cadete'l númberu d'antigüedá 1903, y graduóse el 29 de marzu de 1953. La so carrera militar foi esitosa, hasta algamar el xeneralatu.
Ministru de la Defensa y Tribunales de Fueru Especial
N'abril de 1982, na cadena nacional de televisión, el presidente de facto de Guatemala, xeneral Efraín Ríos Montt, decretó una amnistía por que la esquierda subversiva dexara les armes. Tres la escasa respuesta al so pidimientu, el 9 de junio Río Montt se autoproclamó Xefe d'Estáu y depunxo a los coroneles Héctor Maldonado Schaad y Francisco Luis Martínez Gordillo del poder, mientres concentraba a tolos elementos del exércitu nos cuarteles cercanos a la capital, onde fuelguen per un mes.
Tres la visita de la Corte Interamericana de Derechos Humanos a finales de 1982, Ríos Montt decidió suspender toles execuciones a pena de muerte esistentes, ensin que se diera a conocer el nome de los condergaos, tomando en cuenta delles suxerencies del organismu internacional de derechos humanos. Dempués de recibir l'informe de la CIDH, la llei sufriría cambeos; ente elles, que la defensa podía tener siquier una participación discreta y la creación d'una segunda instancia pa los procesos sometíos a estos tribunales. El 14 d'avientu de 1982, los cambeos publicar nel Diariu Oficial: Decreto Llei 111-82. La defensa pudo siquier activar un mecanismu dientro del Sistema de Xusticia Oficial, qu'anque nun llogró evitar los fusilamientos, a lo menos retardar per unos díes.
D'alcuerdu a la Comisión pal Esclarecimiento Históricu, los Tribunales de Fueru Especial fueron l'elementu de represión urbanu que s'implementó dientro del proyeutu contrainsurgente del exércitu; esto foi necesariu porque dende 1976, la guerrilla los partíos políticos d'esquierda que taben proscritos -como'l Partíu Guatemalianu del Trabayu- habíense infiltrado en sindicatos, organizaciones populares ya inclusive nes asociaciones estudiantiles y les autoridá de la Universidá de San Carlos. Mientres el gobiernu de Lucas García demostraron el so poder de convocatoria y organización con masives protestes en xunetu y agostu de 1978 que punxeron en xaque al gobiernu, y depués cuando'l gobiernu atopó -cola ayuda d'equipu de cómputu encamentáu pol gobiernu militar d'Arxentina y téunicos israelinos- y desmanteló trenta y cinco reducto guerrilleros na ciudá de Guatemala en 1981. El gobiernu de Lucas García amontó la represión per mediu d'una fola de terror na ciudá al puntu que pa 1982 la esquierda subversiva taba desmantelada. Nel casu de los Tribunales de Fueru Especial, éstos fueron una continuidá del plan militar dende'l gobiernu, con un cambéu de cúpula namás.
El 3 de marzu de 1983 el xeneral Mejía Víctores, ministru de la Defensa, obligó a que los maxistraos de la CSJ fueren al Palaciu Nacional –la sede de los Tribunales de Fueru Especial– por que, finalmente, revisaren los documentos. Tres conferenciar colos xueces nel Palaciu, los maxistraos de la CSJ atoparon namái pequeños errores, y en consecuencia los sentenciaos seríen fusilaos. Diez hores más tarde, los seis acusaos –Héctor Adolfo Morales López, los hermanos Walter Vinicio y Sergio Roberto Marroquín González, Carlos Subuyuj Cuc, Pedro Raxón Tepet y Marco Antonio González–, llegaben de madrugada al Campusantu Xeneral xunto col pelotón de fusilamiento de policías y exércitu y el médicu forense. Lo que más se recuerda d'aquellos fusilamientos foi que'l fechu asocedió apneas unos díes antes de la visita del papa Xuan Pablo II, quien pidiera indulxencia pa los condergaos.
Una selmana dempués, el xeneral Mejía Víctores anunció nuevos fusilamientos y otres penes severes. Los Tribunales de Fueru Especial non yá condergaron a pena de muerte yá que según el so decretu-llei, podíen doblar la pena de cárcel nes sos sentencies. Y combinábase ente la Policía Nacional al traviés del cuerpu d'intelixencia del Departamentu d'Investigaciones Téuniques colos oficiales del exércitu qu'actuaben como xueces nos Tribunales de Fueru Especial pa decidir quien yeren xulgáu nesos tribunales.
Golpe d'Estáu de 1983
En xunu de 1983, el Departamentu de la Defensa d'Estaos Xuníos recibió un mensaxe de la so oficina d'intelixencia en Guatemala, nel que se-y esplicaba que s'esperaba un golpe d'estáu en contra de Ríos Montt, que podría asoceder ente'l 30 de xunu -día del Exércitu- y el 2 d'agostu -día de la conmemoración del llevantamientu de los cadetes contra los liberacionistas-. Según el comunicáu estauxunidense, el Ministru de la Defensa, Mejía Víctores sería reemplazáu por un militar allegáu a los alzaos, quien depués del derrocamientu de Ríos Montt convocaría a eleiciones pa formar una asamblea nacional constituyente nun plazu de sesenta día dempués de qu'asocediera'l golpe. La nueva asamblea constituyente sería'l congresu interín, no que se convocaría a eleiciones xenerales, que los estauxunidenses consideraben sería en cuestión de trés años dempués del derrocamientu de Ríos Montt. Les razones poles que Ríos Montt sería derrocáu fueron llistaes nel comunicáu estauxunidense:
Contra lo abarruntao polos axentes estauxunidenses, Ríos Montt foi derrocáu'l 8 d'agostu de 1983 por un golpe d'Estáu executáu pol xeneral Mejía Víctores. El restu de la información del cable foi correutu, pos el nuevu Xefe d'Estáu quien n'efeutu empecipió la transición escontra los réximes democráticos nel país. La mayoría de la información axenciada polos servicios d'intelixencia estauxunidense resultó correuta.
Proclamar inicial del golpe d'estáu roblar los comandantes de zones militares, quien se constituyeron nun Conseyu de Comandantes” ya intentaron formar un gabinete civil. Ente los miembros del gabinete taba Fernando Andrade Díaz-Durán quien yera propietariu de bancos y amigu personal de Rodolfo Llobos Zamora y d'Héctor Nuila Hub quien teníen fuertes inversiones na Franxa Tresversal del Norte.
Tribunales de Fueru Especial mientres la so xestión
Como oxetivos del golpe, Mejía Víctores indicó qu'estos yeren:
respetar al Tribunal Supremu Eleutoral, a la Universidá de San Carlos de Guatemala, al Conseyu d'Estáu, etc. y, sobremanera, * respetar al Organismu Xudicial na so función d'alministrar xusticia conforme la llei.
El 12 d'agostu de 1983, tres un añu y once díes d'esistencia, el Gobiernu derogó la llei de los Tribunales de Fueru Especial, en publicando'l decretu 93-83. Pero tou lo sentenciao polos xueces secretos, según dicía la llei, tenía de quedar resueltu en menos d'un mes y como yá nun hai fusilamientos los procedimientos llegales enredáronse. El 22 d'agostu publicó otru decreto-llei pa meyor aplicación del anterior: el 99-83 y yá nun se restablecieron penes anteriores al 8 d'agostu, dictaes polos Tribunales de Fueru Especial.
Les demandes en contra de too lo qu'executaren los Tribunales de Fueru Especial, sicasí, fueron aumentando de tonu. En xunu de 1984 unos cincuenta reos sentenciaos, dende la Granxa Pavón intentaron denunciar amenaces de muerte y estorsiones y acusaben d'esto a los xueces secretos. Finalmente, en xunetu de 1984, Mejía Víctores decretó l'indultu total por aciu el decretu-llei 74-84.
Plan de gobiernu
Mejía Víctores sofitar nun Estatutu Fundamental de Gobiernu (Decreto Llei 11-86) redactáu pol abogáu Manuel de Jesús Girón Tánchez y convocó a una Asamblea Nacional Constituyente. Y mientres l'asamblea delibera sobre una nueva Constitución, el Gobiernu dio marcha al plan de “Reasentamiento militarizado de la población movida” ya implementóse un proyeutu militar pa la transición. Y como inda taba en marcha la Guerra Civil executen andar el plan Firmeza 83, col cual afitó'l control sobre la población civil y fortaleció a les Patrulles de Autodefensa Civil.
Contrainsurgencia
Cuando Mejia Victores asumió'l poder, les actividaes contrainsurgentes de Lucas García y de Ríos Montt tuvieren un gran ésitu nel so oxetivu de remover la base civil de la guerrilla. Amás, los servicios d'intelixencia del Exércitu de Guatemala (G-2) llograren infiltrar casi toles instituciones polítiques del país y había erradicado a los oponentes al gobiernu per mediu de terror institucional y d'asesinatos selectivos. La contrainsurgencia había militarizado a la sociedá guatemaliana, creando una atmósfera de terror que suprimió les protestes populares y l'insurxencia en sí. La milicia consolidara la so poder en práutiques tolos sectores de la sociedá.
En 1983, l'activista indíxena Rigoberta Menchú publicó internacionalmente les sos memories mientres el perído de Lucas García y Ríos Montt nel so llibru Llámome Rigoberta Menchú y asina me nació la conciencia, que atraxo bien de atención internacional a la situación que se vivía en Guatemala. Menchú ye la fía d'unu de los líderes llabradores que foi asesináu mientres la Quema de la embaxada d'España el 31 de xineru de 1980, y al momentu de publicar el so llibru fuera altamente entrenada y educada polos intelectuales izquierdistes del país. Darréu, en 1992 -aprovechando la celebración de los Quinientos Años del Descubrimientu d'América - foi gallardoniada col Premiu Nóbel de la Paz pol so trabayu en llograr una major xusticia social. Les sos memories fixeron públiques les práutiques de terrorismu institucional en Guatemala.
Dempués del golpe de 1983, tantu la comunidá d'intelixencia estauxunidense como'l observadores de derechos humanos adviriteron que los casos d'abusos a los derechos humanos nel área rural cayeron considerablemente, pero les actividaes de los escuadrones de la muerte na ciudá amontáronse. Amás, ente que los niveles d'execuciones estraxudiciales y de masacres menguaron, los secuestros y desapaiciones forzaes amontáronse. Llueu, la situación na Ciudá de Guatemala empezó a paecese a la que se vivía mientres el gobiernu de Lucas García. Mientres el primer mes de Mejía Víctores el númberu de secuestros mensuales documentaos amontar de dolce n'agostu a cincuenta y seis en setiembre. Ente les víctimes había emplegaos de l'Axencia Internacional pal Desenvolvimientu (AID) de los Estaos Xuníos, miembros de partíos políticos de izqquierda moderada y d'esquierda radical, y sacerdotes católicos. Nun reporte pa les Naciones Xuníes, la Comisión de Derechos Humanos pa Guatemala, reportó setecientes trelce execuciones estraxudiciales y quinientes seis desaparición en Guatemala ente xineru y setiembre de 1984. Un mensaxe secretu del departamentu de la Defensa de los Estaos Xuníos en marzu de 1986 indicaba que del 8 d'agostu de 1983 al 31 d'avientu de 1985, hubo un totoal de dos mil ochocientos ochenta y tres secuestros; y que los secuestros promediaban cientu trenta y siete al mes mientres 1984. El reporte acomuñó estos fechos a un programa sistemáticu de les fuercies de seguridá de Mejía Víctores, indicando qu'anque había actividá criminal y persones que sumíen pola so cuenta, les fuercies de seguridá y los grupos paramilitares yeren responsables de la mayoría de les desapaiciones. Los grupos insusrgentes nun secuestren de normal como parte de les sos actividaes subversives.
Transición a gobiernu civiles
Mejía Víctores punxo en marcha los planes de campaña “Realcuentro Institucional 84” y “Estabilidá Nacional 85”, con fuerte énfasis políticu pa empobinar la transición, pero sigue col hostigamiento y eliminación selectiva de dellos dirixentes populares, ente ellos el catedráticu universitariu Santiago López Aguilar.