cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Baxa California
Historia
Esistíen tres grupos tribales perfectamente definíos na dómina prehispánica; los pericúes, guaycuras y cochimíes. Los pericúes habitaben partir sur de la península y estendíense escontra'l norte, dende Cabo San Lucas hasta la parte media de la península. Los guaycuras habitaben la parte media y los cochimíes nel estremu norte.
Paralelamente a los cochimíes anótase la esistencia d'otros grupos nómades tales como; los kumiai (k'miai), una de les families indíxenes que xunto colos cucapá, paipai, kiliwa, cahilla y akula poblaron el norte de la península de Baxa California, toos pertenecientes al tueru yumano.
Les primeres esploraciones españoles
La primer espedición en tierres del estáu de Baxa California thumb|left
Considérase anguaño a Hernán Cortés como'l conquistador de la península, anque'l primer européu que desembarcó no que güei ye la península de Baxa California foi'l pilotu y navegante español Fortún Jiménez quien al mandu del navío Concepción, que'l so patrón yera Hernán Cortés, columbró y visitó nel añu 1534 la península, de la cual pensó yera una islla.
El primer européu que punxo pie dientro de lo que güei ye l'estáu de Baxa California foi'l navegante Francisco de Ulloa, que percorrió dambes costes de la penísula de Baxa California ente 1539 y 1540, según la mariña del güei estáu de Sonora.
Hernán Cortés, que yá patrocinara trés viaxes d'esploración nel Mar del Sur (Océanu Pacíficu) y los cualos terminaren en fracasos, decidió unviar un cuartu viaxe d'esploración al Mar del Sur al mandu de Francisco de Ulloa en 1539. Partió la espedición del puertu d'Acapulco el día 8 de xunetu del añu citáu a bordu de los buques Santu Tomás, Santa Águeda y Trinidá, al altor de les Islles Maríes viéronse obligaos a abandonar el navío Santu Tomás, polo cual siguieron el viaxe d'esploración nos dos buques restantes.
Ingresaron al Golfu de California y visitaron nel viaxe d'ida y de regresu l'abandonada población de la Santa Cruz, conocida anguaño como La Paz, llegaron al estremu norte del Golfu de California el 28 de setiembre, a lo que se conoz anguaño como desaguada del Ríu Colorado y llamaron a la boca del ríu "Rancón de San Andrés", una curtia acta foi llevantada que'l so testu trescribir:
Ruines de la catedral de San Pablo de Macao
thumb|Ruines de la Catedral de San Pablo, en Macáu. miniaturadeimagen|Vista de les ruines mientres la hora azul. miniaturadeimagen|Llume nocherniego del templu. miniaturadeimagen|Vista diurna de la catedral. miniaturadeimagen|Vista llateral. Les Ruines de la Catedral de San Pablo (Ruínas de São Paulo, ) tán asitiaes en Macáu y nun pertenecen a una Catedral sinón a l'antigua Ilesia Madre de Dios, que se terminó de construyir en 1640 y foi destruyida por una quema en 1835 calteniéndose namái la so fachada. El complexu entiende amás de la Ilesia Madre de Dios, el Colexu de San Pablo y la Fortaleza del Monte, toes construcciones xesuites que, nel so conxuntu, identifíquense como la "Acrópolis de Macáu". Tou lo que queda de la más grande y bella de les ilesies de Macáu ye la pimpana fachada de granitu y l'escalera de 68 pasos, y nada del Colexu. En 2005, esti complexu foi amestáu a la Llista de Monumentos históricos del Centru Históricu de Macáu, siendo asina consideráu Patrimoniu Mundial de la Humanidá pola UNESCO y el máximu símbolu de la cultura occidental cristiana en Macáu.
Les Ruines de San Pablo fueron escoyíes en 2009 como una de les Siete Maravíes d'Orixe Portugués nel Mundu y, según el "Atles mundial de l'arquiteutura barroca" (una publicación d'UNESCO de 2001), la fachada de la ilesia y la Ilesia de San José, son un exemplu d'arquiteutura barroca en China.
Anguaño, la fachada de les Ruines de San Pablo funciona simbólicamente como un altar de la ciudá.
Ilesia Madre de Dios
La Ilesia Madre de Dios, tamién llamada comúnmente Ilesia de San Pablo, foi construyida en 1565 n'anexu al Colexu Xesuita de San Pablo, que foi la primer universidá occidental nel Alloñáu Oriente.La ilesia, con esceición de la so fachada, foi construyida en madera y, d'alcuerdu a los rexistros, taba decorada y amoblada con un gran gustu.
En 1595, una quema causó daños a la ilesia y al colexu. El colexu foi rápido reconstruyíu, pero la ilesia remató'l so arreglu recién en 1602. Dempués de les reparacoines, la ilesia convertir nuna grandiosa basílica. Pa esi entós, yera la mayor ilesia católica del Alloñáu Oriente y yera llamada'l "Vaticanu d'Oriente". Una inscripción en llatín a la izquierda de la base de la fachada confirma la fecha de la reconstrucción: "Añu 1602, Macáu dedica a la Santísima Virxe María". En 1603 volvió entrar en serviciu. Los xesuites fueron obligaos a abandonala en 1762, cuando fueron espulsaos poles autoridaes portugueses mientres la supresión de la Compañía de Xesús y empezó a utilizase como cuartel militar.
En 1835, una violenta quema qu'empezó nes cocines del colexu y estendióse rápido destruyó casi por completu l'edificiu y la ilesia, dexando de pies tan solo los restos qu'entá pueden contemplase anguaño: la grandiosa y elegante fachada de granitu y les escaleres. La ilesia nunca foi reconstruyida.
Na parte posterior de les ruines que quedaron construyir en 1995 un muséu d'arte sacro nel que pueden apreciase pintures, escultures y oxetos llitúrxicos. Al llau, una cripta alluga los restos de los mártires xaponeses y vietnamites.
Descripción de la fachada
La fachada y l'escalera fueron concluyíes en 1640. La impresionante fachada de granitu fíxose a mano mientres munchos años polos xaponeses cristianos exiliaos y artistes locales, so la direición del xesuita italianu Carlo Spinola. Tien 27 metros d'altor por 23,5 d'anchu y 2,7 d'espesura. Paecía a puntu de venise embaxo pero foi encontiada con aceru.
Baxa California
Les primeres esploraciones españoles
Dempués de desembarcar y tomáu posesión de les tierres del estremu Norte del Mar Bermeya (Golfu de California), nome que-y dieron pola coloración acoloratada de les agües que se tiñíen coles agües procedentes del Ríu Colorado, empecipiaron el regresu al pobláu de la Santa Cruz, doblaron el Cabo San Lucas ya ingresaron nel Océanu Pacíficu, pola actual Badea Madalena pasó'l día 5 d'avientu ensin ingresar por tar mancáu Ulloa, por causa de una escaramuza que sostuvo colos nativos. Con fecha de 5 d'abril de 1540 dirixó a Cortés dende la Islla de Cedros una rellación de los sucesos de la esploración n'unu de los dos barcos, nel otru siguió cola esploración, nunca más se supo de Francisco de Ulloa y de los sos compañeros de navegación.
La espedición de Juan Rodríguez Cabrillo.
El 24 de xunu de 1542 en tres buques parte la espedición del puertu de Navidá Colima, Méxicu, acompañaben a Juan Rodríguez Cabrillo, marineros, soldaos, indios, un sacerdote, alimentos pa dos años, animales de pies y mercancíes. Cabrillo comanda la pequeña flota a bordu del San Salvador buque insignia qu'él mesmu construyó.
Dempués de zarpar percuerre la mariña de Colima y encarrera escontra la península de Baxa California la cual tuvo a la vista el 3 de xunetu, aportó a San José del Cabo, Baxa California Sur y ende aprovióse d'agua, el día 13 del mesmu mes afaya la Badea de Madalena a la que noma como tal, el día 5 d'agostu ingresen a agües del güei estáu de Baxa California y redescubren la Islla de Cedros na cual permanecen hasta'l día 10 del mesmu mes, prosiguen el so viaxe costeando la península de Baxa California y llevantando mapes, el día 17 de setiembre lleguen al güei puertu d'Ensenada Méxicu al que nomen San Mateo.
D'ende Cabrillo siguió saleando escontra'l norte hasta entrar n'agües del güei estáu de California, onde morrió.
Nun tuvo mayor trescendencia esta visita pa Baxa California, con esceición que la visita quedó rexistrada nes cartes de navegación españoles.
Sieglu XIX
Cola proclamación de la constitución de 1824 instalóse'l territoriu de Baxa California, conformáu polos actuales estaos de Baxa California y Baxa California Sur.
thumb|250px|Mapa del [[territoriu de Baxa California nel Méxicu de 1824.]]
Sieglu XX
1º de setiembre de 1951: El presidente Miguel Alemán anuncia nel so informe que:
…el Territoriu Norte de Baxa California por razón de la so población y de la so capacidá económica pa subsistir, satisfai les condiciones esixíes pola fracción segunda del artículu 73 de la Constitución Xeneral de la República y pollo l'executivu va promover ante la vuesa soberanía la eleición del estáu llibre y soberanu, de dicha porción territorial integrante de la federación.
16 de xineru de 1952: Publicar el decretu expedíu por Miguel Alemán y aprobáu pol Congresu'l 31 d'avientu del añu anterior, que reforma los artículos 43 y 45 constitucionales, por aciu los cualos el Territoriu Norte de la Baxa California integrar a la Federación como Estáu cola mesma estensión territorial y llendes correspondientes.
23 de setiembre de 1952: unviar a la Cámara de Diputaos una serie de disposiciones complementaries pa la constitución del Estáu de Baxa California.
El gobernador del Territoriu, Alfonso García González ye designáu gobernador provisional del nuevu estáu y encargáu de dirixir el tresformamientu políticu.
31 d'avientu de 1952.- Llánzase la convocatoria pa la eleición de los siete diputaos constituyentes. Los distritos eleutorales yeren Mexicali, 1o. y 2o.; Valle de Mexicali 3o.; Tecate y parte del valle de Mexicali, 40; Tijuana 5 y 6o. y Ensenada 7o.
29 de marzu de 1953.- Realícense les primeres eleiciones nel Estáu. Los partíos contendientes fueron el PRI, el PAN, el FPP (Federación de Partíos del Pueblu y la UNS (Unión Nacional sinarquista). Los trés últimos presentaron candidatos comunes. Los ganadores d'esta eleición fueron los siete candidatos del PRI.
5 de mayu de 1953.- Tien llugar nel Cine Curto de Mexicali l'apertura de sesión del Congresu Constituyente. Ángel Carvajal, Secretariu de Gobernación representó al Presidente Adolfo Ruiz Cortines.
16 d'agostu de 1953.- Promúlgase la Constitución Política del Estáu de Baxa California
25 d'ochobre de 1953.- Llevar a cabu les eleiciones de Gobernador y 1a. Llexislatura nel Estáu, primeres eleiciones en Méxicu en que voten les muyeres. Los candidatos a gobernador participantes fueron Dr. Francisco Cañedo Lizárraga pol PAN, Braulio Maldonado pol PRI y Maurilio Vargas pol FPP; resultando ganadores, tantu na gubernatura como nes diputaciones, los candidatos del PRI. Cabo señalar que pola reforma constitucional de 1953, la L.Y. Aurora Jiménez de Palacios, ye la primer muyer por Baxa California al Congresu de la Unión.
1º d'avientu de 1953.- Toma posesión como gobernador del Estáu'l Lic. Braulio Maldonado Sández.
Economía
left|thumb|175px|Producción vitivinícola del Valle de Guadalupe n'Ensenada. thumb|175px|Parque Industrial en Tijuana 175px|thumb|left|Carretera Federal Transpeninsular, Ensenada-San Diego
Anguaño, el sector hortofrutícola ye unu de les actividaes de mayor ésitu en Mexicali la capital del estáu; cebolla y espárragos verdes tán ente los cultivos más importantes, el algodón y el trigu siguen siendo cultivaos. Hai una feria añal de la agroindustria en marzu d'interés en tou Méxicu y los Estaos Xuníos denomada Agrobaja.
L'Alcuerdo Norteamericanu de Llibre Comerciu de 1994, qu'esanició la mayoría de les restricciones al comerciu ente les dos naciones, pon a Baxa California nuna economía amestada a la del so vecín estauxunidense. Mexicali ta considerada ente les más prósperes ciudaes en Méxicu polos sos recursos y apegu a la frontera d'Estaos Xuníos
Tijuana la ciudá más poblada del estáu, foi considerada como la capital mundial de les televisiones, pola enorme cantidá de televisiones y monitores de PC que se fabriquen, (14 millones al añu según Businessweek). Esisten anguaño munches empreses dedicaes al ensamble d'artículos electrónicos. La industria llixero y mediano ye considerable. Dos ensambladoras de vehículos tán instalándose na rexón. Delles compañíes con plantes establecíes en Tijuana inclúin Avery Dennison, Sony, Toyota, Samsung, Kodak, Matsushita/Panasonic, Medtronic, Nabisco, COVIDIEN Healtcare, Philips, Pioneer, Plantronics, Pall Medical, Alifaz, Sanyo, Hubbell Lighting, Vimay y Sistemes Médicos Alaris.
thumb||200px|[[Aeropuertu Internacional Xeneral Rodolfo Sánchez Taboada, en Mexicali.]] thumb|200px|Fachada principial del [[Aeropuertu Internacional de Tijuana, en Tijuana.]]
División Políticu-Alministrativa
thumb|200px|Vista nocherniega de la Zona Metropolitana de Mexicali
thumb|200px|Vista nocherniega del Malecón de la ciudá d'Ensenada.
L'estáu estremar en 5 conceyos. Estos, de la mesma, estremar en delegaciones. Hai munchos pueblos, ranchos y otres divisiones territoriales menores.
Conceyos
Ciudaes de la Zona Metropolitana de Tijuana
Principales ciudaes
Loubaresse (Ardèche)
Loubaresse ye una comuña francesa del departamentu d'Ardèche, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Lussas
Tien una población de y una superficie de  km².
Ruines de la catedral de San Pablo de Macao
Descripción de la fachada
Llevantar en cuatro niveles con columnes y ta cubierta con talles y escultures qu'ilustren los oríxenes de la ilesia católica n'Asia. Hai estatues de Xesucristo (coles ferramientes que s'utilizaron pa clavalo na cruz), la Virxe María y de los santos, símbolos del Xardín del Edén y la Crucifixón, amás de talles de los ánxeles y el diañu, un dragón chinu, el crisantemu xaponés, un veleru portugués ya inscripciones escrites en calteres chinos p'alvertir a la xente. El pisu cimeru ye un dintel triangular so una cruz, y nel centru del mesmu hai un palombu de cobre arrodiada pol sol, la lluna y les estrelles. Los dos plantes medianes reflexen l'esfuerzu lleváu a cabu polos misioneros.
La fachada foi construyida sol conceutu clásicu de l'ascensión divina, polo cual estrémase en cinco niveles horizontales remataes por un frontón triangular. Cada nivel de la fachada representa un estáu particular de los creyentes nesi camín escontra'l Paraísu, que ye l'estáu final d'esi llargu camín cristianu y el llugar onde van los homes que, aguantando a les tentaciones del Diañu, consiguieren completar el trayeutu y algamar la santidá. Por eso, el quintu y últimu nivel simboliza la Trinidá que vive nel Paraísu.
Baxa California
División Políticu-Alministrativa
Principales poblaciones
Amás esisten numberoses islles, ente les cualos destaquen les Islles Coronáu, Guadalupe, Islla Toos Santos, Cedros, Ángel de Guardar.
Población
Según les cifres que refundió'l XIII Censu de Población y Vivienda realizáu pol Institutu Nacional d'Estadística y Xeografía en 2010, l'estáu de Baxa California cuntaba hasta entós con un total de 3 155 070 habitantes, de dicha cantidá, 1 591 610 yeren homes y 1 563 460 yeren muyeres. La tasa de crecedera añal pa la entidá mientres el periodu 2005-2010 foi del 5,0%.
Baxa California ye un estáu habitáu por una población heteroxénea, compuesta na so mayoría por migrantes que llegaron procedentes de tola república mexicana sobremanera por persones residentes d'estaos como Sinaloa, Chiapas, Jalisco y l'Estáu del Mexico. La variedá étnica y la so consecuente diversidá cultural son los sellos distintivos d'esta zona fronteriza, onde s'atopen les dos ciudaes más grandes de la entidá, Tijuana y Mexicali ; esta singular carauterística dio orixe a fondos fenómenos sociales que los sos efeutos y manifestaciones son de cutio estudiaos en prestigiadas instituciones mexicanes y estauxunidenses. Más qu'un estáu que marque diferencies ye un puntu d'unión ente cultures. La so capital Mexicali, una de les ciudaes más nueves de la República, nació cuando s'empecipiaron les obres de regadío nel ríu coloráu, y creció económicamente en función de l'agricultura sobremanera na zona del valle.
Aquel pequeñu pobláu de principios de sieglu ye agora una ciudá con cientos de miles d'habitantes gracies a la fertilidá del Valle de Mexicali, al intercambiu comercial colos Estaos Xuníos y la industrialización que s'empecipió alredor de 1985 cuando'l perfil primordialmente agrícola de la ciudá modificar pol industrial. Nel intre d'unos cuantos años abrieron parques fabriles con capitales norteamericanos y asiáticos que confieren un calter dinámicu a les actividaes económiques y amiestos culturales d'esta ciudá, sede de los poder executivo, llexislativu y xudicial del estáu.
Grupos étnicos
Nel estáu esisten 4 pueblos indíxenes, que caltiénense aisllaos de les comunidaes urbanes y sosprendentemente sobrevivieron calteniendo la so llingua costumes y tradiciones ancestrales, estos pueblos son; los kiliwas, los cucapá, los paipai y los kumiai, que tán emparentaos coles tribus yumanas qu'habiten nos Estaos Xuníos.
Educación
thumb|175px|left|Rectoría de la Universidá Autónoma de Baxa California.
A nivel posgráu, esisten dos importantes centros CONACyT: el Centru d'Investigación Científica y d'Educación Cimera d'Ensenada (CICESE) y el Colexu de la Frontera Norte (COLEF). Tijuana cunta col Centru d'Investigación en Teunoloxía Dixital (CITEDI), que ye una unidá del Institutu Politéunicu Nacional. N'Ensenada allúguense amás el Centro de Nanociencias y Nanoteunoloxía y el Institutu d'Astronomía, dambos dependientes de la Universidá Nacional Autónoma de Méxicu.
La Universidá pública más importante del Estáu de Baxa California ye la Universidá Autónoma de Baxa California (UABC). La UABC cuenta amás col nuevu campus Valle de les Palmes CITEC (Centru d'Inxeniería y Teunoloxía.)
Esiste tamién el sistema d'Institutos Teunolóxicos Rexonales n'Ensenada, Mexicali (ITM) y el Institutu Teunolóxicu de Tijuana, según la Universidá Politéunica de Baxa California (UPBC) en Mexicali y la "Universidá Teunolóxica de Tijuana", dando un sesgu importante al sistema públicu en materia d'educación cimera. N'educación media cimera atópense les preparatorias más desacadas a nivel estatal como'l Colexu de Bachilleres del Estáu de Baxa California COBACHBC, Colexu d'Estudios Científicos y Teunolóxicos del Estáu de Baxa California CECYTEBC, Colexu d'Educación Profesional Téunica de Baxa California CONALEPBC. Según a nivel nacional DGB (Preparatoria Federal Lázaro Cárdenas), DGETI (CBTIS, CETIS), DGETA (CBTA), DGECyTM (CETMar), ente otros.
Esisten Universidaes Privaes nel Estáu, dalgunes d'elles son el Centru d'Enseñanza Téunica y Cimera (CETYS Universidá), Universidá Católica Teunolóxicu de Baxa California, la Universidá del Valle de Méxicu Campus Mexicali, la Universidá Iberoamericana Tijuana (perteneciente al Sistema Universitariu Xesuita), Univer Noroeste, la Universidá Xochicalco, la Universidá de les Californies (UDC), Escuela Cimera de Comerciu Esterior ESCOMEX (http://www.escomex.edu.mx/), ente otres.
Amás de les mentaes enantes, en Baxa California pueden atopase Escueles Normales en cada conceyu, éstes dedicaes a la formación de maestros de preescolar, primaria, educación física y educación especial. La más importante ye la Benemérita Escuela Normal Urbana Federal Fronteriza, allugada en Mexicali, fundada en 1940 (BENUFF) qu'ufierta anguaño 3 llicenciatures: Lic. n'educación primaria, y en dos rama de la educación especial: area motriz, y problemes d'aprendizaxe.
Gastronomía
thumb|150px|Ensalada César con pollu a planchar. thumb|150px|Margarita nes roques thumb|150px|Uves pa vinu del Valle de Guadalupe, Baxa California, Méxicu
Esiste gran variedá gastronómica, yá que ye un estáu de migrantes:
Comida:
Postres:
Bébores:
Deporte
thumb|300px|Estadiu Caliente sede del Club Tijuana.
L'estáu de Baxa California ye un estáu bien activu nos deportes cunta con clubes de Fútbol, Béisbol, Baloncestu, boliche. natación, etc. Cunta con 3 Centros d'Altu Rendimientu (CAR) n'Ensenada, Tijuana y Mexicali. Tamién cunta con estadios en cuasi toles ciudaes.
Estaos hermanos
L'estáu robló los siguientes alcuerdos d'hermanamientu:
Noirmoutier-en-l'Île
Noirmoutier-en-l'Île ye una población y comuña francesa, na rexón de Países del Loira, departamentu de Vendée, nel distritu de Les Sables-d'Olonne y cantón homónimu.
Latindex
Latindex (Sistema Rexonal d'Información en Llinia pa Revistes Científiques d'América Llatina, el Caribe, España y Portugal) ye un sistema d'información académica, ensin fines d'arriquecimientu y de consulta gratuita, especializáu en revistes académiques editaes en Iberoamérica; ufierta tamién información sobre revistes de vocación latinoamericanista editaes fora de la rexón. El sistema ye frutu de la cooperación ente distintes instituciones de 23 países.
Antecedentes
Latindex tien los sos antecedentes nos encamientos emanadas del Primer Taller sobre Publicaciones Científiques n'América Llatina, celebráu en 1994 en Guadalajara, Méxicu, onde se punxo claramente de manifiestu la falta d'un sistema d'información propiu pa les revistes de calter científicu y académicu de los países de fala castellana y portuguesa.
Latindex empezó a xestase na Universidá Nacional Autónoma de Méxicu (UNAM), escontra finales de 1995. Nel so diseñu plantegóse como elementu indispensable del sistema qu'ésti tuviera un calter rexonal y cooperativo, que al nun tar centralizáu nuna determinada institución o país, basara la so fortaleza nel trabayu compartíu y na cercanía a les fontes que xeneren o distribúin datos sobre les revistes. La xunta d'instalación de la rede Latindex llevar a cabu na UNAM en febreru de 1997, mesma que cuntó cola asistencia de los cuatro países fundadores al traviés de representantes de les siguientes instituciones: Institutu Brasileiro de Informação em Ciência y Tecnologia (Brasil), Institutu d'Información Científica y Teunolóxica (Cuba), Institutu Venezolanu d'Investigaciones Científiques (Venezuela) y la Universidá Nacional Autónoma de Méxicu.
La primer versión del proyeutu foi d'algame llatinoamericanu y tuvo como nome Índiz Llatinoamericanu de Publicaciones Científiques Seriaes. Cola incorporación en 1998 d'España y Portugal, el sistema camudó a la so actual denominación y cobertoria.
Productos
Latindex ufierta cuatro bases de datos sobre les revistes académiques que se publicar en Iberoamérica:
Usuarios
Los usuarios de Latindex son principalmente editores, bibliotecarios y profesionales de la información, alministradores de l'actividá científica y académicos comenenciudos na documentación científica, la industria editorial y les revistes académiques iberoamericanes. El Portal de Portales sicasí, ta más empobináu a investigadores, docentes y alumnos.
Como fonte d'información, Latindex ye un recursu útil pa llograr documentos relativos a les revistes científiques, como son la Guía pa publicaciones científiques o La edición de revistes científiques: guía de bonos usos. Tamién dispón d'una serie de presentaciones PowerPoint de los distintos talleres y seminarios pa editores que Latindex entamó en dellos países de la rexón, según una seición de noticies, en constante actualización, que refier a eventos relevantes pa editores, profesionales de les biblioteques y l'información y públicu comenenciudu nel aportar de la revista científica na rexón y nel mundu.
Instituciones
La coordinación xeneral del sistema mora nel Departamentu de Bibliografía Llatinoamericana, Subdireición de Servicios d'Información Especializada, Direición Xeneral de Biblioteques (DGB) de la Universidá Nacional Autónoma de Méxicu (UNAM). El soporte informáticu, desenvolvimientu del sitiu web y del sistema d'ingresu de datos en llinia ta al cargu de la Direición Xeneral de Cómputu y de Teunoloxíes d'Información y Comunicación (DGTIC) de la mesma UNAM. En cada unu de los países participantes esiste una institución responsable:
Méxicu Nicaragua Fundación pa la Ciencia y la Teunoloxía ** Serviço de Informação y Documentação * Puertu Ricu BINAME/CENDIM
Por aciu un alcuerdu alcanzáu en 2005, la REDIAL (Rede Europea d'Información y Documentación sobre América Llatina) con sede en Francia, ye la instancia encargada d'ingresar y actualizar les revistes latinoamericanistas nel Sistema Latindex.
Xuntes Téuniques de Latindex
Dende 1997 a la fecha celebráronse un total de 18 xuntes téuniques nos diversos países participantes:
Financiamiento
El desenvolvimientu del Sistema Latindex sofítase fundamentalmente nos recursos propios de les instituciones participantes. P'actividaes específiques llográronse sofitos de la UNESCO (Sector Ciencia-París y Oficina Rexonal-Montevideo); el Conseyu Internacional pa la Ciencia (ICSU Press); l'Academia de Ciencies del Tercer Mundu (TWAS); la Organización de los Estaos Americanos (OEA), la International Network for the Availability of Scientific Publications (INASP) y el Conseyu Nacional de Ciencia y Teunoloxía (CONACYT) Méxicu.
Reconocencies
Premiu Álvaro Pérez-Ugena a la Divulgación Científica en Comunicación, dau pola Universidá Rey Juan Carlos d'España al traviés de la so Facultá de Ciencies de la Comunicación y la Sociedá Llatina de Comunicación Social, apurríu nel III Congresu Internacional Llatina de Comunicación Social, celebráu en Tenerife, España, n'avientu de 2011. El premiu reconoz al grupu de trabayu de la Universidá Nacional Autónoma de Méxicu (UNAM) pola creación de Latindex.
Galería Nacional d'Arte
La Galería Nacional d'Arte (National Gallery of Art; embrivíu, NGA) ye un muséu d'arte, que s'atopa nel National Mall de Washington D. C.
El muséu fundar en 1937 por un acta del Congresu de los Estaos Xuníos y gracies al sofitu inicial del banqueru y coleicionista Andrew W. Mellon, quien apurrió 15 millones de dólares pa la construcción del edificiu y una sustancial donación d'obres d'arte: 126 pintures y 26 escultures. Esti magnate reforzara la so coleición específicamente pa esti muséu y un afitáu clave pal so oxetivu foi la compra de 21 cuadros del Hermitage de San Petersburgu (Jan van Eyck, Rafael, Ticianu...) que'l gobiernu soviéticu aportó a vender pa llograr divises. Otru magnate de la dómina, Samuel H. Kress, contribuyó a la coleición inicial d'arte italianu con 375 pintures y amás donó 18 escultures.
Edificios y coleiciones
thumb|left|Edificiu oeste de la Galería Nacional d'Arte
El muséu componer de dos edificios xuníos por un pasaxe soterrañu. L'edificiu orixinal, qu'anguaño se conoz como edificiu oeste, abrióse'l 17 de marzu de 1941. Foi consideráu'l mayor de la so dómina construyíu en mármol. Ye de diseñu neoclásicu, con un pórticu con columnes y una cúpula que recuerden el Panteón de Agripa. Tamién tien unes nales simétriques a entrambos llaos de la cúpula. El proyeutu ye de John Rusell Pope, que la so otra gran obra en Washington tamién inclúi una cúpula, el Monumentu a Jefferson. left|thumb|200px|Edificiu esti de la National Gallery of Art.
El diseñu del edificiu esti ye del arquiteutu Ieoh Ming Pei y tamién ye xeométricu, anque estazáu en comparanza col clasicismu del edificiu oeste. Dende l'aire fai pensar en diamantes enxareyaos. Abrió les sos puertes en 1978.
Coleiciones
thumb|National Gallery of Art thumb|La principal xoya del muséu: [[Semeya de Xinebra de Benci, de Leonardo da Vinci.]] thumb|Xermánicu y Agripina, de [[Peter Paul Rubens (1614).]]
L'edificiu oeste espón una gran coleición de pintures y escultures de maestros europeos, que toma obres dende la dómina medieval hasta'l sieglu XIX, con dellos trabayos anticipadores del sieglu XX d'artistes estauxunidenses.
Ente les obres más importantes del muséu inclúyense trabayos de la dómina gótica y la Renacencia: Duccio (un trípticu de La Natividá), Jan van Eyck (L'Anunciación), Rogier van der Weyden (Semeya d'una dama), Andrea Mantegna (Judit cola cabeza de Holofernes), Vittore Carpaccio (La fuxida a Exiptu), delles obres de Rafael (La Madonna d'Alba, La Madonna Cowper, Semeya de Bindo Altoviti), Giovanni Bellini (La llacuada de los dioses), Giorgione (La Natividá Allendale), Ticianu (Venus y Cupido con un espeyu), El Bosco (La Muerte y el avaro), Durero (Madonna Haller, Semeya de clérigu), Matthias Grünewald (La Crucifixón pequeña), Hans Holbein (Semeya d'Eduardu VI de neñu) y El Greco (Laocoonte y los sos fíos, San Martín y el méndigu). Pero la gran xoya de la coleición acasu seya una pintura de Leonardo da Vinci, la única caltenida n'Estaos Xuníos: Semeya de Xinebra de Benci, procedente de la coleición de los príncipes de Liechtenstein.
La seición barroca y rococó inclúi a maestros como: Nicolas Poussin (L'Asunción de la Virxe), Jan Vermeer (Muyer sosteniendo una balanza), Rembrandt van Rijn (el paisaxe El molín y el Autorretratu de 1659), Rubens, Van Dyck, Orazio Gentileschi (La tañedora de llaúd), Diego Velázquez (La cordurera), José de Ribera (El martiriu de san Bartolomé, ingresáu en 1990), Fragonard (Mochacha lleendo) y Francisco de Goya (La marquesa de Pontejos). En 2013 el muséu adquirió una obra maestra de Gerrit van Honthorst, Conciertu, que nun s'espunxo en públicu dende finales del sieglu XVIII. El costu d'esta compra nun foi reveláu, pero dalgunos espertos envalorar en 20 millones de dólares.
El repertoriu d'arte d'Estaos Xuníos ye bien nutríu, con obres famoses de John Singleton Copley (la primer versión de Watson atacáu pol tiburón, 1778), Gilbert Stuart (El patinador), Thomas Cole, George Inness, Mary Cassatt (El palcu), James McNeill Whistler (La moza vistida de blancu)...
Valiosísima tamién ye la seición de dibuxos (31.000) y grabaos; afitáu clave na so formación foi la donación de la coleición Rosenwald, ufiertada en 1943: 22.000 pieces, ente les que se cunten exemplos d'autores como Durero, Rembrandt, William Blake, Paul Gauguin y Picasso según más de 350 xilografíes del sieglu XV, el mayor conxuntu d'esti tipu fora d'Europa. Igualmente esti muséu afirma tener el meyor repertoriu mundial de grabaos de Piranesi. En 1986 el muséu adquirió un escepcional cartón de Rafael pal so famosu cuadru La bella xardinera y en 1991 recibió un terrible conxuntu de dibuxos coleccionáu pol difuntu arquiteutu Ian Woodner, de los que dalgunos s'esibieron nel Muséu del Prado de Madrid en 1986-87; ente ellos cunten exemplos de Sandro Botticelli, Leonardo da Vinci, Rafael, Benvenuto Cellini (Un sátiru), Durero, Rembrandt, Fragonard, Goya y Ingres.
L'edificiu esti centrar en arte moderno y arte contemporáneo, con una coleición qu'inclúi obres de Pablo Picasso (Familia de saltimbanquis), Joan Miró (La masía), Henri Matisse, Jackson Pollock, Andy Warhol, Roy Lichtenstein, Robert Motherwell y la mayor escultura móvil realizada por Alexander Calder. Tamién alluga les oficines centrales del muséu y un centru d'investigación.
En 2015-16 el muséu recibió más de 8.000 pieces procedentes de la Galería Corcoran, institución que tres 150 años d'historia foi clausurada por problemes económicos a finales de 2014. Nesti conxuntu inclúyense exemplos de Delacroix, Edgar Degas, Mariano Fortuny (La eleición de la modelu) y Pablo Picasso.
Xardín d'escultures
Na parte occidental del edificiu oeste, al otru llau de la cai 7, atópase'l Xardín d'escultures de la Galería Nacional d'Arte, inauguráu en 1999. Los 25.000 m² de xardín tán alredor d'una fonte circular, arrodiada d'asientos de piedra. Pel hibiernu úsase como pista de patinaxe sobre xelu. Les escultures exhibíes son de Joan Miró, Louise Bourgeois, Roy Lichtenstein, Sol LeWitt y Hector Guimard, ente otros artistes.
Funcionamientu del muséu
La Galería Nacional d'Arte financiar con dineru público y privao. El gobiernu federal de los Estaos Xuníos apurre fondos al traviés de donaciones añales, pa sofitar les operaciones del muséu y el so caltenimientu. Toles obres d'arte, según los programes especiales, son realidá gracies a les donaciones privaes y a los fondos del muséu. El muséu nun forma parte de la Institución Smithsonian, pero sí forma parte de les más de 90 instituciones culturales coles que la Smithsonian tien un conveniu d'afiliación.
Dalgunos de los direutores del muséu más importantes fueron John Walter y J. Carter Brown. El direutor anguaño ye Earl A. Powell III.
La entrada a los dos edificios de la Galería Nacional ye gratuita. El muséu abre acaldía pel hibiernu, de 10 de la mañana a 5 de la tarde (de 11 de la mañana a 6 de la tarde los domingos) y con un horariu estendíu pel branu.
Coordenaes
38.89147°N, -77.02001°W
Nozomu Kamma
Nozomu Kamma (菅間 望, ) ye un ex-futbolista xaponés.
Reserva natural nacional de Gaoligongshan
La reserva natural nacional de Gaoligongshan (GNRR son les sos sigles n'inglés) ye un área protexida que toma los montes Gaoligong y la cercana reserva de Nu Jiang na provincia de Yunnan occidental de China, cerca de la frontera internacional de Birmania. Estender por una amplia zona d'encruciyada ente Baoshan, Tengchong y Lushui, escontra'l llau occidental del ríu Salween.
Ye una reserva natural de China, so l'autoridá del Ministeriu de Silvicultura chinu. Les organizaciones internacional tamién la han reconocíu. Ye una área protexida del World Wildlife Fund, y World Biosphere Reserve y una parte del Patrimoniu de la Humanidá de la UNESCO.
Xeografía
La reserva natural nacional de Gaoligongshan estiéndese, n'altitú, dende les tierres baxes de Nujiang (700 msnm) a la redolada alpín de Gaolingong. La reserva estiéndese 9 km d'este a oeste y 135 km de sur a norte. De tola superficie total, un 85% ta cubierta de monte natural. La rexón recibe gran pluviosidá añal de 100–400 mm. El clima ye frescu y secu de payares a abril, y templáu y húmeru de mayu a ochobre. La carauterística única de la rexón ye que la condición climática dexa una completa transición dende'l monte templáu al monte tropical que ye raru nel mundu. Wona (3.916 m) ye'l picu más altu de la reserva, y les zones más altes tán acutaes como nucleu inviolable, onde nun se dexen visitantes. La única esceición ye a lo llargo de la ruta de la seda meridional, que ye l'únicu accesu a les mayores elevaciones na reserva.
El monte puede clasificase en términos xenerales como monte templáu sinón-himalayo a monte subtropical sinón-himalayo. Los tipos de monte inclúin monte monzónicu tropical (<1.000 msnm), monte de fueya ancha subtropical (1.000–2.600 msnm), monte caducifoliu templáu (montano) (1.000–3.000 msnm), monte de coníferes subalpino (2.700–3.500 msnm), pradería alpina (>3.400 msnm), y tundra alpina. La reserva amás contién parte de la ecorrexón de monte de coníferes y mistu del Gargüelu de Nujiang Langcang.
Condiciones socioeconómicas
Como frontera internacional, la reserva sirve de corredor d'inmigración y crisol de races de diverses etnies y nacionalidáes. Na reserva viven unes 360.000 persones que pertenecen a unes 16−20 minoríes étniques. Hai aproximao 16 nacionalidaes pertenecientes a 109 pueblos alministrativos, 19 ciudaes y 5 condaos. Los pueblos han, dai, lisu, hui, bai, miao, yi, zhuong, nu, achong, jingpo, va, de'ang, naxi, derung y tibetanos formen la población multicultural. La principal fonte d'ingresos d'estos habitantes ye l'agricultura (especialmente de cultivos comerciales como la caña d'azucre), industries doméstiques como artesanía, carpintería y la balta. Hai organizaciones locales como l'Asociación de Granxeros de Gaoligongshan pa la Biodiversidá y el Caltenimientu, pequeña organización del turismu en Dayutang, y una asociación de muyeres en Manghuang que tán promocionando formes de vida alternatives pa salvar la reserva. El turismu ecolóxicu convirtióse n'unu de los principales medios de subsistencia ente los habitantes. El Ministeriu de Silvicultura de China dio 8.550 hectárees pal desenvolvimientu turísticu.
Biodiversidá
La reserva de la naturaleza nacional cola so amplia variedá de montes naturales protexen un gran númberu d'animales y plantes, y especialmente los endemismos ratos. Según estadístiques disponibles, hai 2.389 tipos d'animales na reserva, y 82 d'ellos tán na llista de categoría importante nacionalmente. Puede resumise no siguiente:
Vida selvaxe
Hai alredor de 205 especies d'animales selvaxes clasificaos so 32 families y 10 órdenes. Gibones hoolock, macacu d'Assam, lleopardu, pantera nebulosa, goral, loris perezosos, folídotos, macacu Rhesus, macacu rabón, osu tibetanu, panda coloráu, llondra de ríu xaponesa, gran civeta india, venáu almizcleru nanu, venáu almizcleru negru y sambar tán ente les especies más interesantes.
Peces
Hai 49 especies de pexe, y ente elles tán el raru Aspiorhynchus laticeps, Schizothorax myzostomus y Cipriniformes.
Vexetación
Hai 2.514 especies natives de flora y 302 variedaes documentaes que pertenecen a 778 xéneros y 171 families. Unes 318 especies (12 families) son reinales. Ente los xéneros reinales tán Paragutzlaffia, Metapanax, Notoseris, Syncalathium, Heteropolygonatum, Davidia, Berneuxia, Whytochia, Gaoligongshania, Smithorchis, Eurycorymbus, Pterygiella, Dickinsia, y Sinolimprichtia. Ye'l llar nativu d'azalees (más de 800 variedaes), ensin dala dulda la flor más famosa de China. Les especies úniques son la azalea blanca de Sim, la azalea mariella, Photinia glomerata, Rosa biflora, artimora, Sorbus astateria, Bulbophyllum dulongense, Calanthe dulongensis, Coelogyne gongshanensis, Davidia involucrata, etc. Escontra les llombes baxes que queden al Este les especies dominantes son Lithocarpus variolosus, Castanopsis sp., Cyclobalanopsis lamellosa, y otres especies de Rhododendron. Les fasteres de los montes altos (2.800-3.200 m) na so mayor parte contienen carbaes como Rosa sp., Rubus sp., Sorbus sp., Gentiana sp., Pedicularis sp., etc. La fastera occidental ye na so mayor parte una zona alteriada ecológicamentee, y contién poques especies de Lithocarpus sp., Acer davidii, Rosa omeiensis, Iris tectorum y Elaeocarpus sp. El monte de fueya perenne a mediu altor ye na so mayor parte rica n'epífites como orquídees y felechos.
Historia y desenvolvimientu
En 1983 la seición meridional de los montes Gaoligong foi declarada Reserva natural de Gaoligong Shan pol gobiernu provincial de Yunnan. Ta formada pol condáu de Tengchong y el distritu de Longyang del conceyu de Baoshan, y condáu de Lushui de la Prefeutura Autónomes de Nujiang Lisu. El caltenimientu foi estendida en 1986 y reconocióse nacionalmente como una Reserva Natural Nacional. La reserva forestal xunida convertir na Reserva Natural Nacional de Gaoligongshan. En 1992 el World Wildlife Fund (WWF) declarar reserva natural de clase A con significáu internacional. En 1997 "Biodiversidá de Condiciones Nacionales de China" determinó que yera una de les 17 zones de proteición de la biodiversidá d'importancia global. En 2000 la reserva ampliar pa incorporar la Reserva natural provincial del ríu Nu alredor del valle del ríu Nu y l'UNESCO declarar incluyíu nel Programa Man and the Biosphere Programme. La convención del patrimoniu mundial de 2003 incluyir como parte del Tres ríos paralelos de Yunnan, formando parte polo tanto del llugar Patrimoniu de la Humanidá pola UNESCO.
Alministración
La reserva ta estremada en tres bloques alministrativos de los cualos dos son axencies de prefeutura tán na ciudá de Baoshan (Oficina alministrativa de Baoshan de la reserva natural nacional del monte de Gaoligong) y una na prefeutura de Nujiang (Oficina alministrativa de la reserva natural nacional del monte de Gaoligong). La sede de la reserva ta en Baihualing, que ye conocida pol so esquisitu sitiu d'ornitoloxía.
Especies amenaciaes
La reserva ye la casa de munches especies d'animales en peligru d'estinción. Delles especies importantes na categoríaespecies vulnerables son Budorcas taxicolor, Cervus unicolor, Helarctos malayanus, Neofelis nebulosa; y na categoría especies en peligru d'estinción Bunopithecus hoolock, Cuon alpinus y Manis pentadactyla. Nada menos que 55 especies de plantes tán tamién en peligru. Tolos 14 xéneros reinales tán de fechu so la categoría de riesgu de la IUCN. D'estes, 10 tán n'apeligró críticu, 5 en peligru, 10 tán consideraos vulnerables a la estinción, y de 107 entá falten datos abondos.
Descubrimientu de nueves especies de monos
Una nueva especie de monu, el monu ensin ñariz de Myanmar, que foi orixinalmente descritu nel norte de Birmania en 2012, foi tamién afayada na reserva en 2011. Na mañana del 16 d'ochobre de 2011, un guardabosques de la reserva tomó semeyes d'un grupu de monos ensin ñariz y más tarde fueron identificaos como R. strykery. Esto llegó a los titulares en China especialmente na urxente necesidá d'un programa de caltenimientu. El monu ye una especie en peligru críticu. La nueva especie foi saludada como una de les Top 10 nueves especies de 2012 pol International Institute for Species Exploration. En 2012 foi incluyida col númberu 9 del Top 10 de nueves especies más rares pol portal de noticies chinu, China.org.cn.
Desafíos
Como habitación d'un númberu significativu de población humana, la reserva de cutio ta so amenaza d'actividaes humanes. L'agricultura sigue siendo'l principal problema, especialmente pol usu intensu de fertilizantes químicos. Hai una espansión siguida de les colleches, los camperas y llendo dientro de la reserva. Baltar d'árboles pa madera y lleña ta destruyendo la sostenibilidá natural. Fontes alternatives de subsistencia y combustible son una necesidá seria d'ameyorar una situación que se ta deteriorando. Anguaño, la principal amenaza ye la construcción de represes y banzaos. El gobiernu chinu ta desenvolviendo planes pa construyir una serie de 13 preses nel ríu Nu qu'ensin dulda afectaríen negativamente al ecosistema.
Microcyba
Microcyba ye un xéneru d'arañes araneomorfes de la familia Linyphiidae.
Distribución
Alcuéntrase nel África subsaḥariana.
Llista d'especies
Según "The World Spider Catalog 12.0":
Lyas
Lyas ye una comuña francesa del departamentu d'Ardèche, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Nothocercus nigrocapillus
Nothocercus nigrocapillus, Tinamú encapucháu, ye una especie d'ave que s'atopa nos montes de Bolivia y Perú. Pertenecen a la familia Tinamidae, que tán rellacionaos coles ratites, pero a diferencia d'estes, los tinamues vuelen, anque polo xeneral, nun son bones voladores. Les ratites evolucionaron dende aves voladores, y los tinamues son los parientes más cercanu d'estes aves.
Corscia
Corscia ye una comuña francesa del departamentu d'Alta Córcega, na rexón de Córcega. Llenda con.
Nothocercus nigrocapillus
Hábitat y Distribución
Esta especie tien dos subespecies.: El tinamú encapucháu atópase nel monte húmedu de monte hasta los 1.500 m d'altitú.
Corscia
Tien una población de y una superficie de  km².
Nothocercus nigrocapillus
Comportamientu
Como otros tinamues, aliméntase de frutos cayíos a tierra o de arbustos baxos. Tamién inclúin pequeñes cantidaes d'invertebraos, brotos de flores, fueyes tienres, granes y raigaños. El machu guara los güevos que pueden provenir d'hasta 4 femes distintes y, de siguío va criar hasta que tean llistos pa ser independientes, lo que de normal supón 2-3 selmanes. El nial atópase nel suelu ente arbustos trupos o raigaños.
Corte
Corte ye una comuña francesa del departamentu d'Alta Córcega, na rexón de Córcega. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Otidiformes
Los otídidos (Otididae) son una familia d'aves de gran tamañu qu'inclúi a les avutardas y los sisones. El nome "avutarda" provién del llatín "otis tardienta", y significa "ave que se mueve amodo", dempués "utarda", al que s'añedir de nuevu "ave" pa formar "avutarda" Anguaño arrexuntar nel so propiu orde Otidiformes, anque tradicionalmente clasificar en Gruiformes. Son de vezos principalmente terrestres, y tán acomuñaos a ambientes secos, abiertos y esteparios del Vieyu Mundu.
Descripción
thumb|Machu de avutarda común ([[Otis tardienta).]] thumb|Sisón negru aliclaro ([[Afrotis afraoides).]] thumb|Sisón moñudo etíope ([[Lophotis gindiana).]] thumb|Sisón común ([[Tetrax tetrax).]] Tolos otídidos son aves altes y abondo grandes. Los dos especies más grandes: la avutarda kori (Ardeotis kori) y la avutarda común (Otis tardienta) son les aves voladores más pesaes del mundu. Nestos dos especies los machos más grandes superen los 20 kg de pesu, y de media pesen 13,5 kg y pueden algamar un llargor total de 150 cm. La especie más pequeña ye'l sisón sisón somalín (Eupodotis humilis), que mide unos 40 cm y pesa alredor de 600 g. Na mayoría de les especies los machos son sustancialmente más grandes que les femes, con frecuencia un 30% más llargos y en dellos casos con un pesu de más del doble. Atopar ente los grupos d'aves con un mayor dimorfismu sexual. En dos de les sos especies, el sisón de penachu (Sypheotides indica) y el sisón bengalí (Houbaropsis bengalensis) esti dimorfismu inviértese y les femes adultes son llixeramente mayores que los machos.
La coloración del so plumaxe ye predominantemente crípcita. Les sos ales tienen 10 plumes primaries y ente 16-24 secundaries. Tienen ente 18-20 réctrices na cola.
Comportamientu
Les avutardas son omnívores y añeren na tierra. Caminen irguíes sobre los sos fuertes pates y grandes deos. Tienen les nales anchu y llargu, con patrones de plumaxe llamativos en vuelu. Munches tienen interesantes cortexos, nes que realicen aiciones como encher los sacos de los sos gargüelos, o alzar llamatives crestes. Les femes depositen de 3 a 5 güevos escuros y motudos, nuna zona escarbada nel suelu, onde los guaren elles soles.
Son gregaries fuera de la dómina de cría, pero son bien acordaes y ye difícil averase a elles nos hábitat abiertos nos que se suelen atopar.
La mayoría de les especies tán en peligru por causa de la perda del hábitat y de la caza, inclusive onde tán protexíos.
Xéneros y especies
La familia Otididae inclúi once xénerus y 26 especies: