cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Parllamentu de Cataluña
El Parllamentu, güei (1980-2015)
Les eleiciones autonómiques del 28 de payares de 2010 dieron de nuevu la victoria a Convergència i Unió, esta vegada con una mayoría abonda pa formar gobiernu, polo que'l so candidatu y cabeza de llista per Barcelona, Artur Mas, foi investíu como presidente de la Xeneralidá'l 23 d'avientu d'esi mesmu añu. Amás de los partíos que yá tuvieren representación parllamentaria nel periodu anterior, tamién consiguió entrar nel Parllamentu una nueva coalición de partíos independentistes, arrexuntaos sol nome de Solidaritat Catalana per la Independència y col lideralgu de Joan Laporta.
Les Eleiciones al Parllamentu de Cataluña de 2012 correspondientes a la X llexislatura celebráronse'l 25 de payares de 2012, antemanaes más de dos años, yá que teníen de celebrase el 28 d'avientu de 2014. Anunciáronse pol presidente de la Xeneralidá de Cataluña, Artur Mas, el 25 de setiembre de 2012.
Cuscuta jalapensis
Cuscuta jalapensis, ye una planta parásita trepadora añal perteneciente a la familia Convolvulaceae.
Parllamentu de Cataluña
El Parllamentu, güei (1980-2015)
Artur Mas volvió ser investíu presidente, a pesar de que la coalición CIU amenorgó a 50 escaños nesta llexislatura. La composición final de tolos partíos representaos pue vese embaxo.
Presidentes del Parllamentu de Cataluña
El presidente del Parllamentu de Cataluña representa esta institución y ye responsable de facer cumplir el reglamentu y caltener l'orde y la educación mientres les sesiones parllamentaries. Tamién preside la mesa del Parllamentu, compuesta por dos vicepresidentes y cuatro secretarios. La mesa asiste al presidente nes sos funciones, y el presidente pue delegar dalgunes de les sos funciones nos vicepresidentes. Resulta elixíu por votación direuta ente los diputaos que componen la cámara.
Cuscuta jalapensis
Distribución y hábitat
Ye orixinaria de Méxicu, onde ta presente en climes semisecos y templaos dende los 1000 hasta los 3000 msnm. Crez sobre otres plantes, acomuñada a vexetación bien alteriada de carba xerófilu, monte mesófilu de monte, montes d'encina, de pinu y mistu de encino-pinu.
Propiedaes
Los usos melecinales que se conocen d'esta especie nel estáu de Puebla indicar preséu en casos de tiricia, fiel, ictericia, quemadures y contra el plasmu, ente que nel estáu de Veracruz emplegar nel tratamientu de quemadures y l'alferecía.
Taxonomía
Cuscuta jalapensis describióse por Diederich Franz Leonhard von Schlechtendal y espublizóse en Linnaea 8: 515. 1833.
Nome común
Loganisilla, sacapale, fidéu, zacapal, zacapale, zacate pa sacar dolor.
Naoto Ishikawa
Naoto Ishikawa (石川 直人, ) ye un futbolista xaponés.
The Haunting of Hill House
The Haunting of Hill House ye una serie de televisión de terror sobrenatural d'Estaos Xuníos creada por Mike Flanagan, y básase na novela homónima de 1959 de Shirley Jackson. La serie s'estrenó'l 12 d'ochobre de 2018 y ta compuesta por diez episodios.
Sinopsis
Un grupu d'hermanos que, cuando yeren neños, crecieron no que depués se convertiría na casa embruxada más famosa del país. Agora adultos, y forzaos a volver tar xuntos frente a la traxedia, la familia finalmente tien d'enfrentase a les pantasmes del so pasáu, dalgunos de los cualos entá acesmen nes sos mentes, ente qu'otros pueden acesmar nes solombres.
Desenvuelvo
El 10 d'abril de 2018, anuncióse que Netflix desenvolvería una serie de terror entá ensin títulu compuesta por diez episodios creada pol cineasta, Mike Flanagan, el proyeutu ye una recreación moderna de la clásica novela de 1959 de Shirley Jackson, The Haunting of Hill House. Darryl Frank y Justin Falvey, fanáticos del llibru, rastrexaron los sos derechos a Paramount Television. Flanagan foi escoyíu pa escribir, dirixir y desempeñase como productor executivu xunto al so sociu, Trevor Macy, pa producir una posible adautación televisiva. En presentando la so idea, vender a Netflix pal so desenvolvimientu, lo que condució a la decisión del so desenvolvimientu inmediatu. Frank y Falvey tamién son productores executivos. La serie marca a Flanagan como la so primer serie de televisión como direutor, él enantes dirixó la película orixinal de Netflix, Gerald's Game, una adautación de la novela de Stephen King de 1992 del mesmu nome.
El 27 d'agostu de 2018, anuncióse que Netflix programó la so fecha de llanzamientu pal 12 d'ochobre de 2018.
Redaición
Llargamente consideráu como unu de los meyores thrillers de tolos tiempos, Flanagan declaró que la serie va ser distinta considerablemente a la novela orixinal. Sicasí, la novela nun apurriría suficiente material pa enllenar una serie de televisión completa, lo que significa que l'equipu que ta detrás de l'adautación tuvo qu'afaela por que sía afecha pa la televisión, mientres s'espande la mitoloxía de la familia Crane. Él esplicó, «Nun toma una temporada televisiva de 10 hores» y que «Tuvimos que faer dellos cambeos por qu'encaxara, pero creo que toos tán nel espíritu de lo que [Shirley Jackson] taba faciendo, y creo que los fanáticos del llibru van tar bien entusiasmaos». Oliver Jackson-Cohen dixo, «Vivimos nun mundu de remakes, remortines y precuelas»,y amestó que «Mike trató'l testu y el llibru con tanto respetu. Nun taba tratando de refaer el llibru, nun taba tratando de refaer la película de Robert Wise, taba tratando de tomar esti material orixinal y actualizalo pa una nueva xeneración». Similarmente, Kate Siegel declaró que «[Flanagan] tomó estes temes y conceutos y munchos de los colores que ves na novela de Shirley Jackson, y xunir. Él te da una lente nueva, una lente más moderna, de familia, dolor y trauma pa esperimentalos. Los fanáticos del llibru van atopar el llinguaxe de la novela qu'hai ellí, los personaxes que sabes que vas reconocer d'una manera distinta, y los fanáticos de la película Robert Wise van atopar homenaxes a ciertes tomes».
Casting
El 13 de xunu de 2017, anuncióse que Michiel Huisman xunir al repartu principal como Steven Crane. Al mes siguiente, Carla Gugino xunióse tamién al repartu principal. El 14 d'agostu de 2017, anuncióse que Henry Thomas, Elizabeth Reaser y Kate Siegel xuniérense a la serie. Más tarde, Timothy Hutton, Oliver Jackson-Cohen, Lulu Wilson, Victoria Pedretti, Mckenna Grace y Violet McGraw xuniéronse tamién a la serie.
Rodaxe
La fotografía principal de la serie empezó en Atlanta, Georgia a mediaos d'ochobre de 2017 y remató en mayu de 2018.
Marketing
El 19 de setiembre de 2018, llanzóse'l tráiler oficial de la serie.
Receición
The Haunting of Hill House recibió crítiques favorables per parte de la crítica especializada. En Rotten Tomatoes, la primer temporada tien un índiz d'aprobación del 94% basáu en 16 reseñes. El consensu críticu del sitiu espresa que: «The Haunting of Hill House ye una hestoria de pantasmes efectiva que la so constante y creciente anticipación ye tan satisfactoria como'l so respigante pagu». En Metacritic, la serie tien una puntuación de 86 sobre 100 basáu en 6 reseñes indicando «crítiques xeneralmente favorables».
Tom Philip de GQ, calificar como «la primera gran serie de televisión de terror». Merrill Barr de Forbes, dixo que la serie ta «p'asustar y nesi frente, tien ésitu dende'l primer momentu y convertir na fiesta perfecta de Halloween, xunto colos diversos maratones de películes slasher».
Lérigneux
Lérigneux ye una comuña francesa del departamentu de Loira, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Universidá Stanford
thumb|right|Una vista d'El Óvalu. La Universidá Leland Stanford Junior (Leland Stanford Junior University n'inglés), conocida como Universidá Stanford, ye una universidá privada allugada en Palo Alto, California (Estaos Xuníos).
Lérigneux
Tien una población de y una superficie de  km².
The Haunting of Hill House
Receición
La única crítica pequeña pero común paez ser que la serie desenvuélvese amodo. Daniel D'Addario de Variety dixo que la serie «nun se xustifica de momentu», sinón que ye «un festival de mieu efectivo que ta nel so meyor momentu cuando'l rellatu fai más que sosprender al espectador».
Universidá Stanford
Ta alcontrada a unos 56 km al sureste de San Francisco, en terrenes del condáu de Santa Clara allegantes a Palo Alto. La universidá topar polo tanto nel corazón xeográficu y históricu de Silicon Valley.
Historia
thumb|left|[[Leland Stanford (1824-1893), fundador de la institución.]]
Los Stanford visitaron al presidente d'Harvard, Charles Eliot, y consultáron-y si él crearía una universidá, una escuela téunica o un muséu. Eliot respondió-yos qu'él fundaría una universidá y que una donación de $ 5 millones de dólares sería abondu (en dólares de 1884, seríen cerca de $ 133 millones de dólares de güei). Los Stanford tamién visitaron la Universidá Cornell, la Universidá Johns Hopkins y el Institutu Teunolóxicu de Massachusetts. A lo último, Leland and Jane Stanford crearon dos instituciones n'honor a Leland Junior: la Universidá y el Muséu, que foi orixinalmente entamáu pa San Francisco, pero foi treslladáu xunto a la Universidá.
Conocer llocalmente como The Farm (La Granxa) porque la universidá ta asitiada no que fuera la granxa de cría de caballos de Leland Stanford.
La universidá abrió les sos puertes oficialmente'l 1 d'ochobre de 1890, con un total de 559 estudiantes y 15 docentes, siete de los cualos proveníen de la Universidá Cornell. Orixinalmente nun se cobraba pola instrucción y, anque la enseñanza yera mista, el númberu de muyeres inscrites tuvo llindáu mientres dellos años. thumb|Universidá Stanford. El lema oficial de la universidá, escoyíu polos Stanford mientres la formación de la institución, ye "Die Luft der Freiheit weht", que la so traducción del alemán ye "sopla'l vientu de la llibertá". La frase provién del reformador Ulrich von Hutten, y foi escoyida nuna dómina na que l'alemán reemplazara apocayá al llatín como idioma dominante nes humanidaes y la filosofía, función que retendría hasta la Segunda Guerra Mundial.
Stanford foi hasta los años 1930 una universidá relativamente pequeña y pocu importante. Ente 1929 y 1934, Herbert Hoover, un graduáu d'esta Universidá, presidió los EE.XX. nun periodu carauterizáu por una gran crisis económica. En 1939, William Hansen y los hermanos Russell y Sigurd Varian inventaron el tubu Klystron, un xenerador de microondes d'alta frecuencia que foi la base de los radares de la Segunda Guerra Mundial. A partir d'entós, Stanford foi amontando la so reputación internacional, primero gracies a los proyeutos d'investigación militar y dempués al espíritu entamador de los sos profesores y estudiantes. Stanford foi'l trubiecu d'empreses téuniques y científiques tan importantes como Hewlett-Packard, Ciscu Systems, VMware, Yahoo!, Google y Sun Microsystems. Ello ye que "Sun" originariamente yera una abreviatura de "Stanford University Network".
A lo llargo de la so historia Stanford tuvo a ventisiete gallardoniaos col Premiu Nobel ente los sos profesores, n'árees como por casu la Economía, destaquen (Kenneth J. Arrow, Gary Becker, Milton Friedman, Douglass North, Myron Scholes, William Sharpe, Michael Spence, Joseph E. Stiglitz), en Física, (Felix Bloch, Steven Chu, Robert Hofstadter, Robert B. Laughlin, Douglas Osheroff, Martin Perl, Burton Richter, Arthur L. Schawlow, Richard E. Taylor), y en Química (Paul Berg, Roger Kornberg) o Medicina (Andrew Fire, Arthur Kornberg). Anque'l trabayu que los llevó a ganar el Nobel nun se desenvolvió en munchos casos nesta universidá, Stanford supo atraer el talentu d'estos nobeles. Stanford figura ente les 10 meyores universidaes de los EE. UU. nos campos d'inxeniería llétrica, inxeniería informática, economía, ciencies empresariales y derechu. thumb|Universidá Stanford.
Stanford caltién una sana y cordial rivalidá cola vecina Universidá de California, Berkeley. Esta rivalidá algama'l so visu tolos años col "Big Game" o partíu de fútbol americanu ente los equipos de los dos universidaes.
Anguaño la universidá ye la mayor propietaria privada de terrenes na Badea de San Francisco gracies al legáu de los Stanford. Los sos terrenes son tan amplios que lleguen a allugar un acelerador llinial, un parque empresarial cola sede mundial de Hewlett-Packard y un importante centru médicu.
Escueles
Stanford tien siete escueles:
Deportes
Stanford compite na División I de la NCAA y ye miembru de la Pacific Ten Conference.
Óblast de Kostromá
Kostromá (Костромска́я о́бласть, tr.: Kostromskaya óblast) ye unu de los cuarenta y siete óblast que, xunto coles ventiún repúbliques, nueve krais, cuatro distritos autónomos y dos ciudaes federales, conformen los ochenta y tres suxetos federales de Rusia. La so capital ye la homónima Kostromá. Ta allugáu nel distritu Central llindando al norte con Vólogda, al este con Kírov, al sur con Nizhni Nóvgorod y Ivánovo, y al oeste con Yaroslavl. thumb|left|El [[Volga (Во́лга) flúi pol suroeste d'esti óblast, pasando pola capital, Kostromá (Кострома́), como puede vese nesti mapa en rusu]] Les principales ciudaes históriques inclúin a Kostromá, Nérejta, Gálich, Soligálich y Makáriev. Nél hanse desenvueltu les industries testiles dende principios del sieglu XVIII.
Xeografía
El óblast tien fronteres colos óblast de Vólogda (N), Kírov (Y), Nizhni Nóvgorod (S), Ivánovo (O), y Yaroslavl (NON). Los ríos principales son el Volga y el Kostromá. La mayor parte del área ta cubierta de montes, lo que fai que la rexón sía una de les mayores productores madereres d'Europa.
Zona horaria
100px|left
El óblast de Kostromá ta alcontráu na zona horaria de Moscú (MSK/MSD). La diferencia con UTC ye +0300 (MSK)/+0400 (MSD).
Galeaza
La galeaza (del italianu galeazza, aumentativu de galea (galera) ye un tipu de galera grande que construyóse demientres nos sieglos XV a XVII. La dómina de mayor utilización foi la segunda metá del sieglu XVI.
Con elles anochábase tener una nave con más artillería que les galeres y que sofitare meyor la navegación en mar abiertu.
La proporción d'eslora a manga yera menor que nes galeras, de 6 a 1 e incluso de 5 a 1.
Los venecianos foron los primeros en construirles; les dimensiones tipu de una galeaza del sieglu XVII yeren de 59 m de eslora, 9 m de manga y 3,35 m de calume, con un puntal de 6,5 m. Teníen cubierta corrida, poro, los remeros diben a cubiertu, non como nes galeres, nes que diben al rasu. Podíen llevar al rodíu 20 cañones y al rodíu 30 pedreros. Llevaben hasta 32 remos por banda, y los remos podíen llegar a ser de 15 m de llargu, lo que esixía siete u ocho homes por remu. Yeren de proa redonda como les naos.
Yeren más llentes que les galeres marniegues y teníen unes condiciones marineres abondu pobres.
Eschweiler
Eschweiler (n'alemán) ye una ciudá de la rexón de Nordrhein-Westfalen (Alemaña).
Gran Premiu d'Alemaña
El Gran Premiu d'Alemaña ye una carrera d'automovilismu de velocidá que s'apuesta n'Alemaña y ye válida pal Campeonatu Mundial de Fórmula 1 dende 1951.
La prueba tuvo como primer antecedente'l Kaiserpreis de 1907 nel circuitu de Taunus, onde participaben automóviles de turismu con motores de cilindrada inferior a 6.0 llitros. La primer carrera foi ganada pol italianu Felice Nazzaro con un Fiat.
En 1926 entámase'l primera Gran Premiu d'Alemaña p'automóviles deportivos na pista AVUS al suroeste de Berlín. Por cuenta de un accidente onde perdieron la vida trés persones, el Gran Premiu d'Alemaña nun se volvió a correr en AVUS sinón hasta 1959.
En 1927 la carrera camudar al Nürburgring de 28 km, onde se corrió hasta los años 1970. Dende entós el Gran Premiu d'Alemaña alternar ente Nürburgring y Hockenheimring. En 1986, Hockenheimring convertir en sede permanente.
Na temporada, el Gran Premiu d'Alemaña sumió como tal del calendariu del mundial. Nel so llugar apostar en Nürburgring el Gran Premiu d'Europa, onde la Fórmula 1 yá corriera dellos Grandes Premios nes temporaes previes. A partir de 2008, el Gran Premiu de celebró interrumpidamente, en Nürburgring y Hockenheimring. En ausentándose en, volverá pa ser la 11° fecha del calendariu.
Miscellanea Austriaca ad Botanicam, Chemiam, et Historiam Naturalem Spectantia
Miscellanea Austriaca ad Botanicam, Chemiam, et Historiam Naturalem Spectantia (embrivíu Misc. Austriac.) ye un llibru con ilustraciones y descripciones botániques escritu pol médicu, biólogu y botánicu holandés Nikolaus Joseph von Jacquin y espublizáu en Viena en dos volúmenes nos años 1778 y 1781.
Cuisy (Meuse)
Tien una población de y una superficie de  km².
Kostromá
Kostromá (en rusu: Кострома́) ye una ciudá del centru de la Rusia europea, asitiada na confluencia del Volga y el Kostromá. La ciudá, capital del óblast de Kostromá, ye un nucleu industrial conocíu pola fabricación de texíos de filo; tamién se produz maquinaria y calzáu.
Historia
thumb|left|Mapa en [[idioma rusu|rusu del Volga nel qu'apaez Kostromá (Кострома́)]] La ciudá de Kostromá foi fundada alredor de 1152. Foi anexonada pol Principáu de Moscú a principios del sieglu XIV, y convirtióse nun centru fabril nel sieglu XIX.
Cultura
thumb|left|Monesteriu Ipátiev thumb|left|Otra vista del monesteriu Ipátiev, sobre'l [[Volga]] Kostromá ye una de les ciudaes que pertenecen al circuitu turísticu patrimonial llamáu Aniellu d'Oru de Rusia.
Monumentos
Dientro de los monumentos de la ciudá atopa'l Monesteriu Ipátiev nel cual destaca la catedral de la Dormición (alzada nel sieglu XIII y reconstruyida a finales del sieglu XVIII).
Monòver
Históricamente foi una ciudá con especial revelancia tres la Revolución industrial n'España, especialmente nel sector zapateru. Amás ye conocida como la "ciudá de Azorín", una y bones esti escriptor nació en Monóvar, el 8 de xunu de 1873, y morrió en Madrid, el 2 de marzu de 1967. Ta soterráu nel Campusantu Municipal de Monóvar.
Topónimu
La pallabra Monóvar créese, con mayor lóxica, que tien una procedencia del idioma árabe. Puede ser una derivación de los vocablos monnauir (faru lluminosu) o monnauar (campu florío). Delles fontes creen tamién na posibilidá de que'l nome tenga un orixe llatín, na voz mons novar (monte nuevu).
Escudu
Antes de 1258 Monóvar cuntaba yá con escudu propiu, anque distintu del actual. El qu'agora conocemos componer de: dos lleones rampantes, sosteniendo una flor de lliriu, tres castillos, en fondu blancu y los cuatro palos coloraos d'Aragón, tou ello sobre campu de plata, arrodiáu d'un lema que diz: Bien Noble, Pernomáu, Fiel y Lleal Ciudá de Monóvar" y rematáu por una corona ducal.
Los símbolos que representen esti escudu, según los estudios realizaos por Juan Arroyo García y publicaos nel Programa de Fiestes del añu 1972, signifiquen o se deben d'interpretar asina:
Al nun duldar, pola valentía y cualidaes heroiques de los sos habitantes, l'escudu ostenta la imaxe de los lleones, simbolismu qu'en heráldica significa vixilancia y autoridá.
Pola so tradición, Monóvar tuvo de ser, históricamente, población de gran ascendiente y mayor cortesía, una y bones los castiellos indiquen nobleza, asilu y primeros en lides guerreres.
Les coloraes barres d'Aragón deber a Xaime I el Conquistador, que les amestó al escudu al dexar de pertenecer Monóvar a Castiella, en 1258, pa incorporase al Reinu d'Aragón.
La flor de Lliriu y los títulos de Bien Noble, Pernomáu, Fiel y Lleal fueron concedíos por Felipe V al ser Monóvar dueña de les primeres poblaciones que defendieron la so causa na Guerra de Socesión contra'l Archiduque Carlos d'Austria.
El so corona ducal foi dada por Felipe III d'España, en 1609, n'atención a ostentar el señorazgo de la Baronía de Monóvar la Duquesa de Pastrana, Doña Ana de Portugal Borja y Silva, Princesa de Melitto; y nesti aspeutu, tanto la reseña histórica del P. Vidal Tur, como nel trabayu históricu premiáu'l 6 de marzu de 1946 pola Comisión Xestora Municipal, a Don Luis Martínez Limorti, haber de convenir que, n'efeutu, Doña Ana de Portugal nun foi la Duquesa de Híjar, sinón de Pastrana y esti tracamundiu puede perbién ser debida –como entiende'l Martínez Limorti al tracamundiu de dambos ducaos, producida con posterioridá.
Xeografía
tien un ampliu términu municipal que, con 152 km² facer el 5º más estensu de la provincia, tres los d'Orihuela, Villena, Elx y Alicante).
La ciudá ta asitiada nel estremu este del conceyu, bien próxima a la llinde con Elda.
El cascu urbanu ta construyíu sobre una llomba na que s'atopen el castiellu y l'ermita de Santa Bárbara, lo que fai que la zona antigua tea configurada por cais estreches con un fuerte enclín. Baxu de la llomba creció un enanche na zona llana, con cais más amplies y delles aveníes de mayor entidá que dexen una mayor espansión. Les zones más nueves de la ciudá construyéronse en direición a la Rambla del Salitre.
Monóvar falta 40 km d'Alicante, 150 km de Valencia y 400 km de Madrid.
nucleu urbanu ta asitiáu nun altiplanu arrodiáu pola Sierra de Salinas, Solana, La Zafra, Betíes, La Paraxa Natural del Monte Coto y El Reclot la ciudá ta travesada por trés ramblas afluentes del Vinalopó.
Asitiar a unos 450 metros sobre'l nivel del mar en terrén montascosu. Monóvar ta envolubráu por diversu paraxes naturales y montes que lleguen a raspiar los 1000 metros.
presenta un clima mediterraneu semicontinentalizado, con iviernos fríos y branos calorosos. Pel hibiernu pueden presentase temperatures baxo cero mientres les foles de fríu y precipitaciones en forma de nieve. Pel branu les temperatures máximes pueden superar los 40 °C, y haber temperatures medies mensuales superiores a los 25 °C. La pluviometría ye de 494.6 mm. El branu ye la estación más seca,con precipitaciones bien escases, y na seronda puede sufrise la gota fría, pudiendo dexar más de 100 mm en 24 hores. La temperatura medio añal ye de 15,2 °C. El númberu d'hores de sol al añu ye de 2600 aproximao. La temperatura más baxo rexistrada na hestoria de Monóvar asocedió mientres la fola de fríu de febreru del 1956, cuando asocedió la fola de fríu más severa qu'afectara España. Algamáronse los -9 °C en Monóvar mientres la nueche del 11 al 12 de febreru.
caltuvo importantes restos del monte autóctonu mediterraneu, principalmente na Paraxa Natural del Monte Coto, con exemplares d'encines,texos y especies caducifolies. N'otres mases forestales de repoblación predominen los pinares, que suponen el 85% de los montes. Monóvar ta en riesgu de desertización.
Los cultivos humanos predominantes dende tiempu inmemorial son l'almendral, la olivar y la vide.
rigores branizos que davezu azoten el términu municipal de Monóvar, les aves y demás animales de fauna, especialmente mamíferos, concentrar nes proximidaes de los pequeños oasis que suponen antigües bebezones y bebederos de ganáu, munchos d'ellos güei en desusu, pero calteniendo apurras d'agua procedente de l'agua penerada nel sosuelu.
Nun ye descomanadamente difícil reparar gran cantidá d'especies d'aves (no qu'a vertebraos refierse, el grupu más abondosu en Monóvar ye'l de les aves). Una vegada alcontráu un apostadero y siendo silenciosos y con paciencia, ayudaos por ropes que pasen desapercibíes cola redolada y unos simples prismáticos, pueden reparase aves como la tórtola, la perdiz, la papuda, el mierlu, el pito real, el ruiseñor, etc. xeneralmente tornes, ya inclusive dalgún pequeñu mamíferu, como ye'l foín, la martalena, el xabalín, el melandru, el gatu montés, la papalba, o la foina. Podríamos ver tamién al corcuspín, el coneyu o la llebre. Ente les aves de presa, vamos poder reparar l'águila real, l'águila perdicera, el ratoneru común, el gavilán, el ferre pelegrín y aves de presa nocherniegues, como'l miagón, l'uxu real y el cárabo, amás de reptiles tales como llagartos, llagarteses y culiebres.
Historia
Por aciu el tratáu d'Almizra incluyir na zona de conquista castellana. Ante la sulevación sarracena que tuvo llugar en 1261, Alfonsu X de Castiella, viose obligáu a solicitar l'ayuda del so suegru Xaime I el Conquistador, que recuperó'l llugar pal monarca castellanu. Mientres el reináu de Xaime II d'Aragón tuvo llugar un arbitrio que rectificaba les fronteres y qu'acabó cola inclusión de Monóvar en tierres Reinu de Valencia valencianes. Nel añu 1328 Alfonsu III dio la villa a Gonzalo García, que yera'l so conseyeru y persona d'enfotu. La so familia caltuvo'l señoríu hasta que foi vendíu a Pere Maça de Liçana en 1471. Fadrique de Portugal y Margarita de Borja, princesa de Mélito y duquesa de Pastrana son los propietarios a finales del sieglu XVI.
Pelegrinación
Una pelegrinación o pelegrinaxe ye'l viaxe a un santuariu o llugar sagráu con importantes connotaciones relixoses. Ye, tamién, un viaxe efectuáu por un creyente (o grupu de creyentes) escontra un llugar de devoción o un llugar consideráu como sagráu según la relixón de cada unu. thumb|right|250px|Pelegrinos [[Santiago de Compostela|xacobeos, grabáu alemán de 1568.]] El términu pelegrinación provién del llatín peregrinatio, significa viaxe al estranxeru o estancia nel estranxeru. Según los sos oríxenes etimolóxicos, el pelegrín ye'l expatriado o exiliáu. Sía como fora, ye un estranxeru desconocíu nel país y priváu de l'asistencia d'una coleutividá. El desplazamientu, xeneralmente andando, de persones escontra los llugares nos qu'entren en contautu colo sagrao ye una práutica común de relixones y cultures. La pelegrinación ye un fenómenu casi universal de l'antropoloxía relixosa. El pelegrín atopa lo sobrenatural nun llugar precisu, nel que se participa d'una realidá distinta a la realidá profana.
Monòver
Historia
La crecedera nel sieglu XVIII foi espectacular demográfica y económicamente, como lo demuestren los más de 200 telares que contabiliza Madoz en 1790. Nel sieglu XIX el ferrocarril y los vinos, que s'esportaben a EE. XX., Francia, Alemaña, Rusia, Dinamarca, Suecia y Noruega fueron la base del desenvolvimientu llocal. En 1901 llogró'l títulu de ciudá. La epidemia de filoxera de 1904 obligó a la burguesía a diversificar les sos ganancies y asina nació una industria qu'antes de 1920 yá cuntaba con fábriques de xabón, farina, calzáu y mármol. La segunda metá del sieglu XX foi la del afitamientu industrial, sobremanera nel sector zapateru.
Pelegrinación
Ye famosa mundialmente la pelegrinación, o Hajj, de los fieles musulmanes a La Meca, la de los fieles católicos a Santiago de Compostela, o la de los observantes xudíos a Xerusalén, mientres los trés festividaes de Pésaj, Shavuot y Sucot. La pelegrinación puede realizase por meru oficiu de fe o como métodu pa expiar dalgún pecáu según la relixón practicada, ya inclusive como agradecimientu por pidimientos concedíes a la figura relixosa pertinente.
Monòver
Economía
Na antigüedá, l'agricultura representaba l'actividá más importante de la zona. El campu de Monóvar formar tierres bien estenses, na so gran mayoría de secanu, onde la vide y l'almendral ocupaben bona parte de les tierres de llabranza. Esto dexó que na ciudá surdiera una importante industria vitivinícola que llega hasta los nuesos díes. Los vinos monoveros, atópense dientro de la Denominación d'Orixe Alicante, y fabríquense nes sos bodegues dende va sieglos delles variedaes como'l Moscatel, o l'esclusivu Fondillón, que foi unu de los vinos más célebres y prestixosos de la Europa medieval.
Pelegrinación
Tamién ye pelegrinación visitar una capiya o llugar que curie reliquies sagraes. La Biblia fala del pelegrinar nel Salmu 122 (121):
Monòver
Economía
Mientres el sieglu XVIII la ciudá vive la so mayor puxanza económica gracies a la industria del telar. Nun censu del añu 1790 contabilícense 200 telares de llenzu, y 130 de sargas, llana y algodón.
Pelegrinación
La última visita de Xesús a Xerusalén, siendo observante de la llei xudía, foi como pelegrín mientres la fiesta de Pésaj.
Monòver
Economía
En 1904 arriendes de la plaga de filoxera qu'afectó a les vides, la burguesía monovera empieza a dar otru enfoque a los sos negocios. Empiecen d'esta miente a surdir industries variaes, con fábriques de productos tales como xabón, mármol, farina y calzáu.
Pelegrinación
Cristianismu
Les más antigües descripciones de pelegrinaciones cristianes y de pelegrinaxe a Tierra Santa remontar al sieglu IV.
Monòver
Economía
Mientres la segunda metá del sieglu XX y hasta los nuesos díes, siguióse calteniendo una importante industria d'ellaboración de vinu, y tresformamientu d'otros productos agrarios, como frutos secos. La industria del calzáu y la marroquinería ye la que más se desenvolvió y una de les que más emplegos xenera. Danse tamién dalgunes otres industries diverses a menor escala, como de xuguetes, muebles de xardín o otros talleres de productos artesanos, tales como cestes de blima, ellaboraciones d'encaxe de boliyos o fabricación artesana de barriles pal vinu.
Pelegrinación
Cristianismu
Los más conocíos y diversos destinos de pelegrinación católica son:
Monòver
Economía
Mientres la última década s'hai construyó'l Polígonu Industrial El Pastoret, asitiáu al este de la ciudá, a bien pocos quilómetros de distancia de l'autovía A-31.
Pelegrinación
Islam
thumb|right|230px|Campamentu persa de pelegrinos escontra la Meca (1900). El pelegrinaxe a La Meca —el Hajj— ye unu de los cinco pilastres del Islam. Tien de realizase a lo menos una vegada mientres la vida de tolos musulmanes aptos.
Monòver
Demografía
Monóvar tien una población de 12.844 habitantes nel añu 2012. D'ellos 12.002 viven nel cascu urbanu de Monóvar, y los más de 800 restantes viven tremaos nes distintes pedaníes y aldegues que s'atopen nel so ampliu términu municipal.
Pelegrinación
Islam
Amás d'a la Meca, la mayoría de los chiitas entamen un pelegrinaxe a la ciudá santa de Mashhad, al nordeste d'Irán.
El hajj ye un viaxe interior al Kab'ah del corazón y l'alma.
Monòver
Demografía
La población de la ciudá ye abondo constante y estable. Mientres tol sieglu XX foi creciendo bien pasu ente pasu, con dellos descensos en distintes dómines, pero siendo'l balance xeneral ascendente. El númberu d'habitantes foi bazcuyando ente los 10.000 y los 13.000 ensin que se reparara nengún repique nin descensu sópitu.
Pelegrinación
Islam
Les tradiciones de pelegrinaciones locales -aquelles entamaes como visites ziyarat a tumbes próximes- atópense estendíes por tolos países musulmanes. En dalgunos d'ellos, les tumbes de santos y héroes tienen fuertes tradiciones ziyarat, yá que visitar tumbes en momentos aparentes ye una demostración d'identidá social y nacional.
Monòver
Demografía
Como carauterístiques reseñables tocantes a población, vamos dicir que la población monovera presenta una crecedera vexetativa o natural xeneralmente negativu, una esperanza de vida de 75'2 años pa los varones y 81'6 años pa les muyeres, una tasa de natalidá amenorgada y una tasa de mortalidá media qu'oldea y recupérase col mesmu númberu averáu de nacencies. Cabo señalar que la población monovera cuenta con más muyeres que varones: 6.413 varones frente a 6.510 muyeres, tamién la llegada d'inmigrantes que al tener más fíos faen que se permedie'l númberu de nacencies colos fallecimientos.
Pelegrinación
Islam
Delles tradiciones islamistes amuesen actitúes negatives a'l costume de visitar tumbes.
Monòver
Demografía
Una peculiaridá a destacar mientres la última década ye la llegada d'inmigrantes procedentes del norte d'Europa, xeneralmente xubilaos y d'orixe británicu, que tán mercando cases y finques nes pedaníes y en zones rurales del conceyu, onde moren tou o gran parte del añu.
Pelegrinación
Hinduismu
Esisten munchos llugares santos de gran importancia pa los hinduistes. Cítense dalgunos d'ellos, incluyida la India
Monòver
Demografía
Urbanísticamente, cabo destacar que la proximidá de Monóvar al cascu urbanu d'Elda, viose aumentada últimamente por cuenta de la socesión urbana que suponen los polígonos industriales de dambes ciudaes, asitiaos casi conxuntamente. Magar que los nucleos de población principales tán separaos, la cercanía na que s'atopen los polígonos industriales de Pastoret y Finca Lacy faen que Elda, Petrel y Monóvar atopar nuna socesión urbana casi continua. De fechu los trés poblaciones comparten serviciu d'autobús urbanu, actuando como'l xerme d'una pequeña futura área metropolitana.
Pelegrinación
Hinduismu
Los hinduistes creen qu'allegar a estos llugares conduz a la moksha, la lliberación del ciclu de la renacencia, el samsara.
Bahaísmo
Bahá'o'lláh, nel sagráu llibru Kitáb-i-Aqdas, encamentó la pelegrinación (hajj) a dos llugares: la Casa de Baha’o’llah, en Bagdag (Iraq) y la Casa del Báb en Shiraz (Irán). Nestos dos etapes separaes, conocíes col nome de Suriy-i-Hajj, Bahá’o’lláh prescribió unos ritos específicos pa caúna d'elles. La pelegrinación ye obligatoria pa los homes que tán capacitaos pa realizala, pero los creyentes tienen la llibertá d'escoyer ente los dos llugares, cada unu ta consideráu como abondu. La pelegrinación nun ye obligatoria pa les muyeres, pero tampoco-yos ta prohibida. Anguaño estos dos llugares de pelegrinación son inaccesibles pa los bahá’is.
Monòver
Pedaníes
L'estensu conceyu de Monóvar cunta con numberoses pedaníes y aldegues. Toes elles son pequeños nucleos de población que s'atopen en distintos puntos de la redolada rural, y que crecieron tiempu tras en redol a dalguna parroquia, dalguna masía o finques dedicaes a l'agricultura. La población que vive nelles ye bien escasa, casi siempres de la tercer edá. Sicasí munches cases tán siendo reformaes como segunda residencia. Les pedaníes oficiales, esto ye, les que cunten con un Alcalde Pedáneo, son 5:
Pelegrinación
Bahaísmo
Más tarde, Abdu'l-Baha designó la tumba de Bahá’o’llah en Bahji l'Alquibla como un llugar de pelegrinación (ziyarat) adicional. Nengún ritu específicu encamentóse pa esti llugar.
Monòver
Pedaníes
Atopar al oeste del conceyu, al pie del Monte Coto. Cuenta con 253 habitantes. Tien como patrona a la Virxe del Remediu. Atopar al oeste del conceyu, xunto a la carretera CV-83. Cuenta con 197 habitantes. Celebra les sos fiestes n'honor de la Virxe del Rosario y el Sagráu Corazón de Jesús. Atopar nel estremu norte del conceyu, xunto a la Sierra de Salinas. Tien 37 habitantes. Celebra les sos fiestes n'honor de la Virxe de Fátima. Magar que son dos aldees estremaes, comparten alcalde pedáneo. Tienen censaos 232 habitantes Atopar al sur del conceyu, xunto a la Sierra del Reclot. Tien 190 habitantes.
Pelegrinación
América Precolombina
El conceutu de la pelegrinación yá se conocía, tamién, na América Central precolombina. Los llugares más importantes de pelegrinación son:
Monòver
Himno
El himnu a Monóvar lleva por títulu "Canta monovero el to cantar". La lletra ye del añu 1927 y ye obra de Queremón Alfonso. La música foi compuesta por Pascual Camps y J. Monzonís, y diz asina:
Pelegrinación
América Precolombina
Teotihuacán (visitáu inclusive sieglos dempués de que los sos edificios fueren yá una ruina), escoyíu por ser el llugar nel que taben tolos dioses xuntos pa protexer la creación de la humanidá.
Monòver
Himno
el cantar de les viñes frondosas, : de les mieses cuayaes d'oru. paz y trabayu que dan amor, : como patrona tien a la virxe : remediadora contra'l dolor.
Pelegrinación
América Precolombina
Chichén Itzá, especialmente'l Cenote sagráu, un pozu natural consagráu al dios maya Chaac (dios de l'agua) y llugar de sacrificios.
Monòver
Himno
que texe guirlandes d'espluma : y trabaya y allegra la vida monovera.
Pelegrinación
América Precolombina
Cozumel, consagráu a Ixchel, diosa de la lluna y de la xestación.
Monòver
Himno
corpiño d'encaxes y flores.
la delirante viva emoción
Traxes típicos
Ye difícil concretar la fecha exacta de la nacencia del actual traxe, que ye consideráu típicu. Sí se tien la certidume que nel sieglu XIX, vistíase tal que llegó a los nuesos díes. Estos traxes, pero con llixeres variaciones, tamién s'utilicen en poblaciones cercanes.
home esisten tres vistimienta que yeren les más utilizaes na zona:
Componer d'una camisa de manga llarga, blanca o de rayes. Tamién puede llevar blusa negra o chalecu de color. El pantalón ye de pana, marrón o negru y llargu. Una faxa al altor de la cintura, unes alpargates d'espartu y un pañuelu de cuadros anoyáu al pescuezu completen la vistimienta, que se complementa con un sombreru de paya.
Camisa blanca de manga llarga, con pechera d'encaxes, acompañáu de chalecu negru, con llombu de rasu y delanteros bordaos, complementáu con abotonadura de fantasía. El pantalón ye negru de pañu, pola rodía, con abotonadura llateral y encaxe nos camales. Complementar con faxa colorada, medies blanques calaes con distintos dibuxos. Y como calzáu, alpargates d'espartu o cáñamu con cintes negres, o zapatu negru.
La parte cimera ye asemeyada a la del traxe de branu, esto ye, camisa blanca de manga llarga, con pechera d'encaxes, acompañáu de chaquetu curtiu de terciopelu negru con abotonadura en delanteru y bocamanga, de nácare, perlles o fantasía. El pantalón ye negru de terciopelu pola rodía, con abotonadura llateral. La faxa ye azul y les medies de llana blanco y llisa. Como calzáu, zapatu negru con febiella. Complementar con pañuelu negru, plegáu a la cabeza.
Namái un traxe compón la vistimienta tradicional de la muyer monovera:
La ropa interior ta constituyida por, calzón blancu pola rodía con encaxes y enagües blanques con volantes y encaxes.
La parte cimera consta de: Xubón blancu, con pescuezu a caxa y mangues de rasu en colores pálidos, cubiertes con encaxes blancos de blonda y cinxíos al coldu con llazu del mesmu color que la manga. Sobre'l xubón, el mantón de gran tamañu de colores claros o escuros y con dos picos opuestos bordaos. Recoyíu de forma típica con orixinales plegues suxetes con anfileres, cruciáu per delantre, remarcando'l talle de la muyer y anoyáu detrás.
La parte inferior constituyir una falda de llana hasta'l todíu, dispuesta en franxes horizontales, con plisado a la plana en vivos colores, qu'entienden les games de colloraos verdes y marrones. Esta falda ye llamada na ciudá "refaxu travessat". Enriba de la falda lleva un mandil con forma peculiar de rasu y del mesmu color que les mangues, con bordaos y encaxes alredor y anoyáu con un llazu de rasu a la parte esquierda. Les medies son blanques calaes con dibuxos y suxetar con lligues. Los zapatos son blancos abotinados.
Los aderezos son d'estilu barrocu y componer: pendientes, aguyones, una peineta nel pelo y un broche. Los collares son de coral y perlles.
El peñáu realizar con una raya al llau esquierdu, ondes bien marcaes y moñu na nuca. Na parte izquierda asítiase un ramillete de flores blanques y coloraes; xeneralmente roses, xazminos y claveles.
Artesanía: encaxe de boliyos
La muyer monovera prauticó con maña dende tiempos tras l'oficio del encaxe de boliyos. Sicasí, hai que reseñar que lo que otrora fuera más bien un oficiu, foise tresformando col tiempu nuna tradición y artesanía popular.
Denominar encaxe a un texíu decorativo de filos finos (metal, seda, llinu, algodón, etc.), que se fabrica con aguya, boliyos, ganchiyu o bien a máquina, ensin tener otru texíu o rede independiente que lu sirva de sofitu. Dientro d'esta amplia definición d'encaxe podemos dicir que l'encaxe monovero ye un encaxe de boliyos realizáu a mano enxareyando filos sobre una almada siguiendo un dibuxu primeramente realizáu en cartón o picáu.
Na actualidá esisten bastantes mozos que siguen la tradición, por cuenta de qu'hasta va pocos años Dª Pilar Verdú taba al mandu de una pequeña academia qu'enseñaba esta forma de texer; amás, tamién podía aprendese esta habilidá na escuela de Pepi.
Cabo dicir que los instrumentos más modernos qu'anguaño s'utilicen pa realizar l'encaxe de boliyos fueron inventaos en madera por D. Enrique Corbí Marín, más conocíu como Enrique Cardosa, yá que a metá del sieglu XX tenía'l monopoliu de la carpintería en Monóvar.
Patrimoniu
La ciudá asitiar na aguada d'un monte y les sos cais caltienen la memoria de la so historia, especialmente na gran cantidá d'edificios del sieglu XVIII. Dignos de mención son:
Conceyu
D'estilu académicu, empezó a construyise l'añu 1845, baltándose l'antiguu edificiu que, dende 1682, agospiaba la cárcel y la sala del conseyu. Esta función, como sala del conseyu, ye la que-y da nome a la plaza de la Sala, onde s'asitia la fachada principal. Con planta sensiblemente cuadrada y trés niveles, les fachaes ordenar alredor d'exes de simetría formando una interesante composición de buecos. L'esterior ye de piedra con cubierta a cuatro enagües rematada con una torre nel centru del edificiu. Destaca'l balcón corríu del primer pisu na fachada principal onde s'asitia la Sala de Plenos, según la combinación de ventanes y balcones nes fachaes llaterales. Nel interior destaquen l'antepar d'entrada cola escalera abierta en dos brazos y asitiada de forma exenta en posición centrada respectu a la exa de simetría del conxuntu y los artesonados de los techos.
Ilesia Arciprestal de San Juan Bautista
thumb|200px|right|Iglesia San Juan Bautista Empecípiase la so construcción el 19 d'abril del añu 1751, según Pascual Madoz. D'estilu barrocu con influencies neoclásiques; tien dos torres, una d'elles inacabada, presenta planta de cruz llatina. La nave principal ta cubierta por una bóveda de cañón siguíu con cúpula semiesférica, ente que los dos naves llaterales agospien les capiyes onde se veneren diverses imáxenes. Nel cruceru, nel llau de la Epístola, tópase adosáu un órganu construyíu en 1771 por Julián de la Orde y del cual caltiénse la bellísima caxa barroca construyida por Joseph Martín. Darréu en 1893 Albert Randeynes instala un nuevu órganu d'estilu románticu, constituyendo na actualidá unu de los preseos más importantes de la comunidá Valenciana y el primer órganu con pedal de 27 notes que s'instala na provincia d'Alicante. Pel llau del Evanxeliu, aportar a la Capiya de la Virxe del Remediu. tien entrada propia, pol jardinet, tando la so portada presidida por una imaxe de la titular esculpida en 1765. Nel so interior; un interesante retablu de madera dorao y policromada, apocayá restauráu, obra realizada en 1774 pol escultor Francisco Mira agospia'l camarín cola imaxe de la patrona de Monóvar presidiendo la capiya de la que destaca tamién la so cúpula sobre pechinas. Ostenta'l rangu arciprestal dende 1851.
Ermita de Santa Bárbara
thumb|200px|right| Ermita de Santa Bárbara. Edificada sobre una de los dos llombes qu'apoderen la ciudá, acolumbrar dende l'alloñanza, y dibuxa, xunto col castiellu y la Torre del Reló, la figura carauterística de Monóvar.
Foi construyida, sobre un gran basamento de piedra, a finales del sieglu XVIII. L'estilu de la ermita sigue modelos del barrocu valencianu. Ye la única de la diócesis qu'utiliza la curva, y los sos autores pueden ser José Gonzálvez de Coniedo o Lorenzo Chápuli. Ye de forma octogonal, y nel so interior, en forma d'elipse, decoráu con guirlandes lliniales, cenefes y motivos florales, florones en relieve y pilastres corinties, alluga la imaxe de la Santa. A la puerta principal aportar por una escalinata, al traviés d'un atriu compuestu por trés arcos de mediu puntu. La cubierta ye una gran cúpula ensin tambor de texa de color azul.
Dende la escampada de la ermita contempla una amplia panorámica de los valles del Vinalopó, con Elda, Petrel y Novelda al fondu.
Foi declarada Monumentu Históricu-Artísticu de calter llocal nel añu 1983 pola Academia de San Fernando.
Ilesia conventual de los Capuchinos
L'orixe de la so fundación data de 1729 cuando los flaires capuchinos tomen posesión d'unes cases pa fundar un hospiciu, sol patrociniu del duque de Híjar. En 1835, de resultes de la desamortización foi abandonáu. D'esta fundación, anguaño namái se caltién la ilesia conventual, so la advocación de La nuesa Señora del Pilar. La planta ye de cruz llatina con cruceru señaláu pola interrupción de les capiyes llaterales abiertes ente los contrafuertes. Destaca'l gran altor de la nave, cubierta con una bóveda de cañón con lunetos ciegos.
Teatru Principal
Funcionó como teatru y cine hasta que se cerró a finales de la década del los 80. Adquiríu pol Conceyu, la so rehabilitación empezó nel añu 1992 ya inauguróse apocayá nes Fiestes de setiembre de 2002. La so construcción data de 1857 a iniciativa d'un grupu de persones acomodaes de Monóvar que queríen dotar a la ciudá d'un espaciu onde pudieren contemplase espectáculos teatrales y musicales. L'edificiu proyeutáu pol arquiteutu José Ramón Mas y aprobáu pola Real Academia de Nobles Artes de Valencia, foi inauguráu'l 7 de setiembre de 1858. La so planta, típica de los teatros a la italiana, con una caxa como escenariu, onde s'alluga la tramoya y el patiu de butaques, y palcos y platees bien estremaos del espaciu escénicu, sufrió diversa reformes. La más significativa foi la realizada en 1953, cuando s'afai pa proyeiciones cinematográfiques y pierde la so configuración de ferradura.
Torre del Reló
thumb|200px|right|Escalinata y Torre del Reló Construyida en 1743 pol maestru alicantín Tomás Terol, asítiase sobre un montículo, a la fin d'una cai empinada, colos cuerpos inferiores llixeramente inclinaos. Ye un bon exemplu de torre exenta, bien pocu habitual nel sur valencianu, destinada puramente a fines civiles: agospiar el reló de la ciudá y les sos campanes. Mide 18 metros d'altor. Ye de planta cuadrada y consta de cuatro cuerpos decrecientes en tamañu según álcense. Nel segundu cuerpu disponse'l reló de sol, y enriba d'ésti, el mecánicu. Los dos últimos cuerpos, furaos por arcos agospien les campanes. Una simple decoración con boles apaez nel últimu cuerpu, que remata cola carauterística cúpula de texa azul vidrada y una veleta.
Castiellu de Monóvar
thumb|Castiellu de Monóvar El Castiellu de Monóvar álzase sobre una de los dos llombes qu'apoderen la llocalidá del mesmu nome, al nordeste de la población, na provincia d'Alicante.
Col Tratáu d'Almizra, Monòver quedó dientro de la zona castellana, anque sol reináu de Xaime II rectificáronse les llendes ente los reinos de Murcia y Valencia, quedando Monòver incluyida nel reinu valencianu. En 1328 Alfonsu III donó la villa al so conseyeru Gonzalo García, que la so familia detentó el señoríu hasta qu'en 1471 vender a Pedro Maza de Lizana. A finales del sieglu XVI pasó a propiedá de Fadrique de Portugal y Margarita de Borja, quien en 1611 dio nueva carta de población tres la espulsión de los moriscos. Darréu'l señoríu pasaría al ducáu de Híjar. Mientres la Guerra de Socesión foi partidaria de Felipe V, polo qu'ésti la compensó col títulu de villa. En 1901 recibió'l de ciudá.
El Castiellu de Monóvar foi construyíu en dómina almohade, ente finales del sieglu XII y principios del XIII, y foi utilizáu hasta principios del sieglu XVII. Disponía d'una privilexada situación, dende la qu'apoderaba la rede de fortificaciones que jalonaba el ríu Vinalopó, (los castiellos de Elda, La Torreta de Elda y Petrer), según la vía de comunicación del corredor Pinoso-Jumilla, salida natural escontra Murcia y Andalucía.
Trátase d'un castiellu de planta irregular, asemeyada a un triángulu. Nel centru atopa la torre del Homenaxe, onde tamién había un barcal. Tamién pueden trate restos d'una torre más pequeña na cara norte, y dellos llenzos de la muralla.