cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jane Cowl
Obres teatrales
Cowl escribió delles obres teatrales en collaboración con Jane Murfin, de cutiu usando'l seudónimu Allan Langdon Martin. Ente los sos trabayos inclúyense:
Megaceryle lugubris
Megaceryle lugubris, Martín xigante asiáticu, ye una especie d'ave coraciforme de la familia Megaceryle que vive n'Asia.
Fontaine-au-Bois
Fontaine-au-Bois ye una comuña francesa del departamentu de Nord, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Megaceryle lugubris
Descripción
thumb|left|Exemplar en Xapón. El martín xigante asiáticu mide alredor de 41 cm de llargu. El plumaxe de les sos partes cimeros ye negru densamente motudu en blancu, y les sos partes inferiores y pescuezu son blancos, col pechu chiscáu de pequeñes vetes negres, dacuando entemecíes con vetes castañu acolorataes. A diferencia d'otros martines pescadores escarez de llista superciliar.
Fontaine-au-Bois
Tien una población de y una superficie de  km².
Megaceryle lugubris
Distribución y hábitat
Habita nel Himalaya y les estribaciones montascoses del norte de la India, Bangladex, Bután y Myanmar, el norte d'Indochina, China, Corea y Xapón.
Alcuéntrase principalmente nos ríos de monte y los ríos más grandes xunto a les faldes de los montes.
Bimenes
Bimenes ye un conceyu d'Asturies, nel centru la comunidá autonoma. Llenda al norte con Siero y Nava, al sur con Llaviana y Samartín del Rei Aurelio, al este con Nava y al oeste de nuevu con Samartín del Rei Aurelio y Siero. En Bimenes los idiomes oficiales son l'Asturianu (de facto por alcuerdu plenariu) y l'Español.
Xeografía
Ta asitiáu na zona centro-oriental d'Asturies. La so capital ye Martimporra, a una distancia de 32 quilómetros d'Uviéu y la so principal vía de comunicación yera l'AS-251, que sigue paralela al cursu fluvial de ríu Pra. A fecha de xunu de 2016, la principal vía ye AS-119.
Los nucleos más poblaos d'esti conceyu son, per esti orde: Martimporra capital del conceyu, Santuyano, Rozaes, Suares, Melendreros y Taballes.
Demografía
Bimenes, foi de los primeros conceyos que se dedicó a esplotar los sos recursos carboníferos, anque va dellos años vive un periodu de fuerte recesión, non sólu na minería sinón tamién na agricultura. Esto traxo otra consecuencia, que foi un amenorgamientu demográficu de gran tamañu. Si la población a entamos del sieglu XX yera de 2.891 persones, a metanes de sieglu llegó a la so cota máxima de 4.550 persones, descendiendo selemente hasta anguaño que tien alredor de 2.134 persones.
La so población distribúise en caseríos, que tán concentraos nel valle del ríu Pra. Daqué pa rescamplar ye'l grau d'aviayamientu de les sos muyeres, de les qu'una de cada trés tien más de 60 años, pero en xeneral la so población adulta representa'l 50% de la población del conceyu, repercutiendo na so economía, yá que dexaron de trabayar les tierres que yera un motor económicu importante del conceyu. Tou estu foi debíu a una emigración que foi camudando a estremaos sitios según la demanda en cada dómina. Asina dende fines del sieglu XIX, la emigración foi a estremaos países d'América, a entamos del sieglu XX, la demanda taba n'Europa Central, que foi'l so segundu destín, pa camudar llueu nos años caberos, a un destín un poco más favoratible, como foron los conceyos más industrializaos d'Asturies, Xixón, Siero, Navia y otros llugares de les cuenques mineres.
Evolución de la población nos caberos años (INE)
Idiomes oficiales
Anguaño en Bimenes los idiomes oficiales son l'asturianu (de facto por alcuerdu plenariu) y el castellán.
El 4 de xunetu de 1997, la Casa Conceyu de Bimenes, dirixida por Joaquín García (Izquierda Xunida) protagonizó un fechu históricu al declarar la oficialidá del asturianu dientro del conceyu, orixinando una reaición de diversos conceyos onde tamién salen adelantre mociones que decreten esplícitamente la cooficialidá: Morcín, Castrillón, Casu, Teberga, Llaviana, Llangréu y Llanera. A la fin, el Tribunal Cimeru de Xusticia del Principáu d'Asturies declaró nules toles mociones, estipulando que la competencia llingüística ye únicamente de so. Magar esto, dende entós, tolos branos celebrase en Bimenes la Fiesta de la Oficialidá, n'alcordanza d'aquellos fechos.
Tephrosia nana
Tephrosia nana ye una especie de planta fanerógama del xéneru Tephrosia.
Bimenes
Prehistoria y dómina romana
Los primeros restos d'asentamientos humanos son del Neolíticu, que dexaron los sos testimonios en tumbes tumulares, como son les de Piedrafita, o les de Lancosa. Anteriormente, nun hai vestixos de la ocupación paleolítica.
Tephrosia nana
Distribución y hábitat
Tephrosia nana ye una yerba nativo d'África tropical.
Descripción
Tephrosia nana ye una planta yerbácea añal o curtiu-perenne qu'algama un tamañu de 0,2 - 1, 5 m d'altor; tien los tarmos arispiu-ferruñosos, colos pelos más llargos, de cutiu de 2 mm de llargu.
Bimenes
Prehistoria y dómina romana
Los castros, foron llocalizaos nel Picu Castiello, onde s'alcontraron restos de cerámica romana. Al delláu de les mines de Melendros, foron afayaos otros dos castros, los de La Millar y el de Santa Cristina, rellacionaos con llabores mineres. Nun se pue escartar qu'estos allugamientos siguieren baxo la ocupación romana, pero nun hai restos que lo testifiquen.
Dómina medieval
Na dómina medieval, hai escasez de fontes escrites, anque tenemos referencia d'una donación conservada nel monesteriu de San Vicente n'Uviéu de 1161, pola que Didaco Petri da a la so muyer una heriede de la so propiedá n'Ulimenes. Yá al final del medievu, estes tierres formaben parte de les posesiones de los Noreña, a cuyu llinaxe pertenecía don Rodrigo Álvarez d'Asturies, poderosu magnate d'esta familia, qu'en so testamentu tresfier al monesteriu de San Vicente d'Uviéu la xurisdicción y el dominiu sobre les tierres de Bimenes, sacante les xugueríes de Santu Millanu y Fontoria que pasaríen al monesteriu de Santa María de Vega. El dominiu de San Vicente ye cásique completu sobre'l conceyu, calteniendo'l so predominiu hasta 1583, nel que'l so señoríu foi remíu a los sos habitantes, que pagaron 800.000 maravedinos quedando llibres y pasando a constituyir conceyu independiente y a integrase na Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies, dientro del partíu llamáu de la obispalía, anque nunca tuviera baxo'l señoríu episcopal.
Tephrosia nana
Ecoloxía
Alcuéntrase nos pacionales; banzaos; marxes de los ríos; suelos llateríticos y magrizos; montes; cultivos; a los llaos del senderu; en llugares venaos; a una altitú de 800 (y probablemente menos de 1800 metros). Bien común en Zaire.
Propiedaes
Tephrosia nana contién el principiu activu barbixerona. Foi aislláu per primer vegada de la grana d'una planta lleguminosa Tephrosia barbigera; d'ende'l nome "barbigerona".
Taxonomía
Tephrosia nana describióse por Georg August Schweinfurth y espublizóse en Reliquiae Kotschyanae 20, pl. 16. 1868. Tephrosia: nome xenéricu que deriva de les pallabres griegues: τεφρος (tephros), que significa "cenicientu", en referencia a la coloración abuxada dada a les fueyes polos sos mestos tricomes.
nana: epítetu llatín que significa "nana"
Bimenes
Dómina contemporánea
Nel sieglu XIX, el sector llibre formáu pola nobleza cunta con unos cotos importantes, como foron: el cotu de Taballes perteneciente al marqués d'Estrada, con una estensión de 4.000 díes de güe y el cotu de Melendreros, perteneciente al conde de Nava, de más estensión, 4.200 díes de güe. Tou estu camudaría cola entrada del sieglu XX, que trairá grandes tresformaciones, sobre tou alministratives, desapaeciendo tolos cotos señoriales y incorporándose a la xurisdicción ordinaria. Otres tresformaciones foron les económiques, entamando poles actividaes mineres, con pequeñes mines superficiales, esplotaes per aciu de pequeñes galeríes.
Hai nuevos proyeutos, como l'establecimientu del ferrocarril de vía estrecha, que permitirá averar el carbón de Bimenes a los puertos costeros. L'aporte del ferrocarril, trairá un cambéu nes esplotaciones mineres, con apertura de pozos munchu más fonderos, y una complexa rede de galeríes soterrañes, pero non comparables a les mines de les cuenques del Caudal y del Nalón, que llegaron a degradar el so tradicional paisaxe.
Toes estes tresformaciones traxeron munchos cambeos, y ente ellos, los cambeos sociales. Asina, los movimientos obreros arraigonaron con fuercia y nel sieglu XX marcaríen la historia d'esti conceyu. Na Guerra Civil Española, Bimenes quedó na zona republicana del Frente Norte hasta qu'en 1937, esti cayó. Tres la postguerra'l desendolcu del conceyu tuvo venceyáu al de la minería nos conceyos vecinos.
El 4 de xunetu de 1997, la Casa Conceyu de Bimenes, dirixida por Joaquín García (Izquierda Xunida) protagonizó un fechu históricu al declarar la oficialidá del asturianu dientro del conceyu, orixinando una reaición de diversos conceyos onde tamién salen adelantre mociones que decreten esplícitamente la cooficialidá: Morcín, Castrillón, Casu, Teberga, Llaviana, Llangréu y Llanera. A la fin, el Tribunal Cimeru de Xusticia del Principáu d'Asturies declaró nules toles mociones, estipulando que la competencia llingüística ye únicamente de so. Magar esto, dende entós, tolos branos celebrase en Bimenes la Fiesta de la Oficialidá, n'alcordanza d'aquellos fechos.
Arte y patrimoniu
Bimenes tien un importante legáu históricu, partíu ente ilesies, capiyes, palacios, y cases. Ente elles vamos destacar:
-La ilesia de Santuyano, de cruz llatina que taba arrodiada per trés llaos por un pórticu que foi esaniciáu. Foi construyida nel sieglu XIX, coles carauterístiques del templu típicu asturianu. Construcción desornamentada, onde namái destaca'l contraste ente'l muriu revocáu y les moldures de les cornises en piedra.
-La capiya de Santa Bárbara y la so casa rectoral. La capiya ye cuadrada, con portal adintelado y frontón triangular, nun tien ventanes y namái dispón d'una única saetera. Al llau esquierdu ta adosada la casa rectoral, construyida en mampostería y sillares pa puertes y balcones, tando anguaño en bien mala traza de caltenimientu. -El palaciu de Martimporra, ye él edificiu más importante del conceyu. Construyíu pol marquesáu de Villapanes, perteneciendo dempués al marquesáu d'Estrada. Tien planta cuadrada y dos pisos. La fachada principal ta marcada por dos torres nos llaterales, cuatro balcones y una puerta principal con frontón triangular abiertu, onde ta l'escudu familiar. Hai que destacar el corredor de madera nun llateral y que ye de calter popular. La capiya ta asitiada a la entrada de la finca, tien planta rectangular y nave única estremada en dos tramos con bóveda. Nun llateral ta adosada la sacristía, tien dos entraes que son sencielles. El conxuntu ta declaráu Monumentu Históricu Artísticu.
-Conxuntu casa capiya de Careaga. La casa ye de planta cuadrada con dos pisos y áticu. Na fachada principal destaca un corredor de madera con dos cuerpos llaterales, les ventanes son pequeñes, sobro la ventana izquierda ta l'escudu de los Nava. La capiya ye d'un solu buecu y la so construcción ye la clásica rural. -Casar torre, construyida nos sieglos XIV y XV, ye una gran torre maciza a la que depués se añedir una vivienda de gruesos murios. Na parte trasera tien un corredor de madera típico rural, esti conxuntu ye Monumentu Históricu Artísticu.
-La casa Consistorial, sustitúi a otra anterior de menor tamañu, ye una amiestu d'estilu funcional y montañés. Construyida en piedra arenisca y madera pa los bistechos del teyáu, tien forma de “L” con una torre alta, con escudu y balcón tollo na fachada principal. Nos llaterales dos cuerpos, unu con dos altores y l'otru con una. Otros edificios a destacar son: la casa Sindical, l'economatu d'HUNOSA y la Biblioteca.
Etimoloxía
Bimenes remanez del llatín vinies.
Economía
Namás qu'esiste una actividá económica de ciertu relieve, que ye la de bienes y servicios, la so misión ye satisfacer les necesidaes de la so población, pero qu'obtien el so dineru n'otros conceyos.
Arte y patrimoniu
Bimenes tien una importante manda histórica, repartida ente ilesies, capielles, palacios, y cases. Ente elles rescamplen:
Política
thumb|250px|Casa Conceyu de Bimenes Nel conceyu Bimenes, dende 1979, el partíu que más tiempu tien gobernao, ye IX de la mano del alcalde, Joaquín García. (Ver Llista d'alcaldes de Bimenes). L'actual alcalde Aitor García Corte, del PAS.
Toponimia
Según el decretu 117/2005 de 17 de payares de 2005, publicao nel BOPA del 2 d'avientu de 2005 el conceyu aprobó'l so espediente de revisión de los nomes de tolos llugares, pasando a ser les formes oficiales na mayoría de los casos la denominación n'asturianu y en dellos la forma bilingüe.
Fiestes
Les sos principales fiestes son:
Sagrario Martínez Carrera
.
Sagrario Martínez Carrera (Barcelona, 10 de mayu de 1925 - Madrid, 18 d'avientu de 2011) foi una química española.
En 1948 llicencióse en Ciencies Químiques na Universidá Complutense de Madrid y en 1955 llogró un doctoráu. Foi profesora d'Investigación del Conseyu Cimeru d'Investigaciones Científiques (CSIC), trabayó nel Departamentu de Cristalografía del Institutu de Química Física "Rocasolano" de Madrid dende 1950. Esti Departamentu puede considerase herederu de la Seición de Rayos X que formó Julio Palacios en 1948 nel Institutu Alonso Santa Cruz. Realizó estancies postdoctorales na Universidá d'Ámsterdam.
En 1962 ingresó na Universidá de Pittsburg, n'Estaos Xuníos, onde aprendió cálculu electrónicu, que punxo a puntu a la so vuelta a Madrid y que-y dexaron avanzar nel estudiu estructures cristalines. Formó parte del Grupu Español de Cristalografía y Crecedera Cristalina, del Comité Español de Cristalografía. Tamién trabayó pa la Unión Internacional de Cristalografía, de fechu en 1956 coorganizó en Madrid la primer xunta internacional d'esta sociedá.
Xugó un papel fundamental na introducción n'España de la programación informática en cristalografía. La importancia del so trabayu científicu foi reconocida por autores internacionales, siendo citada en "Women of Science, Righting the Record", editáu por G. Kass Simon y Patricia Farnes y en "Notable Women Scientists", editáu por Pamela Proffitt. Realizó xeres de xestión y tuvo gran importancia na organización del CSIC, formó parte del Comité Científicu Asesor.
Crisocola
derecha|250px|miniaturadeimagen|Cricosola. La crisocola ye un mineral del grupu de los Silicatos, subgrupu Filosilicatos. Ye un silicatu de cobre hidratao de fórmula (Cu,Al)4H4 (OH)8 Si4O10 ·nH2O), dacuando denomáu "cobre xilizo".
Podemos atopalu n'incrustaciones na roca, en mases estalactítiques o bien rellenando vetes, con un intensu color verde brillante a azuláu. Los exemplares de mayor pureza, n'apolazándolos son piedres ornamentales bien apreciaes. derecha|miniaturadeimagen|150x150px|Crisocola
Ambiente de formación
La Crisocola alcuéntrase xeneralmente formando mases Botroidales o arrondaes y corteces, o obturaciones de venes. Por cuenta del so color claru, dacuando ye confundíu cola turquesa.
Etimoloxía y Historia
derecha|miniaturadeimagen|150x150px|Crisocola nel so carauterísticu estáu botroidal. El so nome provién del griegu chrysos, "oru", y kolla, "pegamentu", n'alusión al nome del material qu'usaben pa soldar l'oru na antigua Grecia. Les primeres cróniques que falen del so usu dátenlu al reodiu del añu 315 e.C.. Teofrastu alude a la crisocola como elementu pa soldar l'oru.
Discutiniu: ¿Ye la crisocola un mineral?
Un estudiu de 2006 amosó evidencies de que la crisocola podría ser un amiestu microscópicu de mineral d'hidróxidu de cobre spertiniita, xil amorfa (probablemente calcedonia o ópalu) y agua.
Avilés
Avilés ye un conceyu, una parroquia y una Villa d'Asturies. El conceyu tien una población empadronada de, siendo la tercera capital municipal en población d'Asturies, en númberu d'habitantes. El conceyu ye unu de los venti conceyos arrexuntaos que formen l'área metropolitana central d'Asturies.
Símbolos
La bandera y l'escudu d'Avilés vienen definíos nel Manual d'Identidá Corporativa del Conceyu d'Avilés, anque carecen de sanción llegal. La tradición diz que'l so orixe ta na participación del marineru avilesín Rui-Pérez na conquista de Sevilla pol rei Fernandu III en 1248. Diba'l mandu d'un barcu que tenía na proa una sierra cola que frañó les cadenes tendíes ente les Torres del Oru y que nun-yos dexaba pasar pel ríu Guadalquivir.
Xeografía
Tola so superficie repártese ente la rasa costera y los montes que lu zarren pel sur, anque ye la ría d'Avilés que ta encaxada na rasa, la que continúa al interior del Cabu Peñes y siña la morfoloxía del territoriu. La ría ocupa'l 3% de tola superficie, llegando depués de tres milles de muelles fasta'l centru la ciudá que ta na so oriella occidental que permitió l'asentamientu históricu de la población, yá qu'esta fuexa ye baxa y plana frente a les altures de Carbayedos, Tuñes o L'Estrellín nel llau aviesu.
La so capital col mesmu nome que'l conceyu (falar d'Avilés ciudá y Avilés conceyu ye sinónimu), ta asitiada na oriella de la ría, foi tierra de marinería y comerciu y el primer puertu d'Asturies.
Pre-historia y Dómina Antiguo
Anque hasta que nel añu 741 el rei Alfonsu I nun cartafueyu fala del Castiellu de Gauzón nun se fai referencia dalguna a Avilés (o el so entornu), ya se topen hachos del paleolíticu como l'hachu de Trelles de La Maruca o tres hachos neolíticos topaos na Rocica.
Hai autores que falen de que dalgunos de los restos de cerámica prieta atopaos n'Avilés correspuenden a époques prerromanes.
Pal añu 19 e.C. los romanos yá ocupen Asturies, el topónimu d'Avilés tien el so orixe n'Abilius (nome romanu), otros topónimos del conceyu como Llaranes tamién tienen un orixe llatín.
Con testos en llatín apaez una estela antropomorfa en Molleda, asina como delles monedes y restos que sitomaticen la fuerte romanización de la zona.
Nos sieglos V, VI y VII son los visigodos los que pasen a ocupar la zona, si bien la so influyencia nun ye comparable a la de Roma y apenes s'atopen restos.
Edá Media
thumb|150px|Escudu de [[Castrillón.]] Nun cartafueyu d'Alfonsu I cítase per primer vegada al castiellu de Gauzón, una fortaleza fecha enriba del Peñón de Raices pa protexer la bocana de la ría. Munchos autores defenden que la defensa databa yá del Imperiu romanu, mientres otros afirmen que foi construyíu pola monarquía asturiana. Lo que sí ye sabío ye qu'Alfonsu III recostrúi'l Castiellu, finando'l sieglu IX, cola fin de defender Avilés d'ataques navales árabes y viquingos. Nel añu 901 emplégase como cárcel pa García I, que dempués quedaríase col reinu de Lleón. Nel añu 905 Alfonsu III manda llevantar una capiella a San Salvador y mándala consagrar por tres obispos. Yá nel añu 908 ye cuando manden facer nel Castiellu la Cruz de la Victoria, xoya de la orfebrería prerrománica y simbolu d'Asturies dende entós.
Güei nun queden más qu'esquicios de los cimientos del Castiellu, y entá sigue ensin escavar. El conceyu de Castrillón amuesa una clara referencia al Castiellu nel so escudu, u pue vese a manzorga'l propiu Castiellu cola la Cruz de la Victoria enriba (a mandrecha ta representáu'l escudu d'armes d'Avilés).
L'asitiamientu de la villa marcó'l so destín tanto por ser el puertu d'Uviéu, a menos d'una xornada de camín fácil, como pola so ría que xebra la ciudá en dos, tantu xeográficamente como económicamente, pesca en Sabugo y comerciu y artesanía na villa amurallada.
En 1085, Alfonsu VI dio-y un fueru a Avilés, onde yá esistía una población dende tiempos romanos. El fueru d'Avilés-y da categoría de Villa de Realengu y a lo llargo de la Edá Media sofitará siempre a la corona castellana, a quien-y paga impuestos. Avilés nunca foi feudu nin tuvo otru tribunal competente que los reales. El fueru d'Alfonsu VI, que se conserva nel Archivu Municipal en pergamín una copia romanceada, xoya histórica, llingüística y xurídica pola que la villa alquier categoría de realengu, ensin sometimientu señorial y con unos privilexos económicos y civiles, guardando una inquebrantable fidelidá a la corona. Nesta dómina, Avilés amosó'l so valir estratéxicu no económicu, col monopoliu del sal, teniendo'l so atroxamientu y distribución. Tamién hai de rescamplar el so comerciu marítimu, que percorría dende los cabos de la mar Cantábrica al comerciu col Norte d'Europa, Portugal, Francia y la Península. El privilexu ye repetidamente confirmáu polos reis, amás d'enantáu y mandáu respetar cuando los porgüeyos señoriales o de les comunidaes trataben d'imponese. El primer documentu perdióse nuna data incierta y el conserváu ye una copia de 1289, según confirmación fecha pol rei Alfonsu VII l'Emperador en 1155. Les fuertes muralles de la villa y la so llei ufríen llibertá y seguranza frente al poder de los señores y de la Ilesia. La llibertá comercial foi dada dende “la mar hasta León”, siendo llueu ampliada por Fernandu IV a tolos reinos de Lleón y Castiella, sacante Murcia, Toledo y Sevilla.
El fueru tien un gran interés llingüísticu, harmonizando romances tan estremaos como l'asturianu y el provenzal, frutu de la estrecha rellación colos puertos de Francia. A diferencia de los fueros d'Estella o Jaca, que tán básicamente en romance provenzal, el fueru d'Avilés amuesa una cierta integración de la población estranxero na ciudá.
Cola Edá Moderna el puertu d'Avilés tan importante, entamó a cayer nuna crisis mercantil, pero otros seutores tomaron el so relevu, como foi sobremanera'l sector agrícola que tuvo grandes meyores nos cultivos tradicionales y tamién rescampla la entrada del maíz. N'aquella dómina de frecuentes engarradielles con ingleses y franceses, el castiellu de San Xuan de Nieva foi atacáu munches vegaes por corsarios d'estes nacionalidaes. Personaxes como Bances Candamo y Carreño Miranda rescamplen nel panorama cultural de la dómina.
Dómina Contemporáneo
Nes guerres carlistes delles partíes pasaron pela villa, como la del xeneral Sanz. Nel sieglu XIX constrúyese la dársena de San Xuan de Nieva, nueves industries como la fundición d'Arnáu y telares, traese'l telégrafu, y el ferrocarril y desécase la ría na zona onde ta asitiáu anguaño'l parque del Muelle, xuniendo'l nucleu marineru de Sabugo y la Villa. La industrialización entama nel sieglu XIX col allugamientu, ente otres, de la Real Compañía Asturiana de Mines nel conceyu vecín de Castrillón, comerciabense productos gracies al puertu d'Avilés. thumb|left|270px|Puertu d'Avilés anguaño. En 1891 instálase l'allumáu llétricu, siendo, daquella villa burguesa, ún de los primeros llugares del estáu en disponer d'esti serviciu. En 1893 el Doctor Claudio Luanco crea la fiesta del Bollu, que sigue celebrándose anguaño con gran aceutación. El sieglu XX marca l'esporpolle industrial d'Avilés, con socesives ampliaciones del puertu, amás d'ello, asocedíos como la Revolución Asturiana de 1934 y la Guerra Civil Española dexaron el so niciu de muerte n'Avilés.
El complexu industrial d'Avilés consolidóse nos años cincuenta cola instalación en dambes márxenes de la ría grandes plantes productives, como la siderúrxica d'Ensidesa (1951), que llueu llamaríase CSI, Aceralia y anguaño Arcelor-Mittal, o les pertenecientes a Cristalería Española (1952), a la Empresa Nacional d'Aluminiu (1958), llueu llamada Inespal y darréu Alcoa, a Asturiana de Zinc (1959), o a la reconvertida Real Compañía Asturiana de Mines, n'Arnáu, absorbida col tiempu pola anterior. A éstes añediéronse-y perpoques más hasta los últimos años de los ochenta, periodu nel que, a la crisis de les grandes plantes productives, socedió-y una notable diversificación del sector industrial, anque non tan amplia como yera d'esperar.
La tercera etapa entama cola apaición de la famosa "Reconversión Industrial", ye dicir, otra miente de llamar al pieslle d'industries y a los amenorgamientos masivos de plantíes.
Por mor de la medra industrial la ciudá convirtióse nuna trampa pa la salú. Los valores guiya almitíos pa delles sustancies yeren y, entá son, rebasaos de formes espeutaculares. N'avientu de 1979 los valores en materies sedimentables superaben en 300 vegaes el valor máxime permitíu. En xineru de 1981, Avilés foi declarada Zona d'Atmósfera Contaminao. Yera la ciudá del estáu más contaminada, lo que producía un altu númberu d'enfermos d'asma. Namás que yera superada en niveles contaminantes pola ciudá polaca de Katowice. thumb|Plaza del Centru Niemeyer, na ría d'Avilés
Anguaño la ciudá, col recobramientu medioambiental de la ría y del cascu históricu, trata de recobrar la so vocación marinera tradicional.
Centru Cultural Internacional Oscar Niemeyer
L'arquiteutu brasilanu Oscar Niemeyer (creador de la ciudá de Brasilia y ún de los mitos de l'arquiteutura universal) recibió'l Premiu Príncipe d'Asturies de les Artes en 1989, siendo ésto l'orixe de la rellación del arquiteutu col Principáu d'Asturies. Años más tarde, Niemeyer donó un gran proyeutu al Principáu. El so diseñu convirtióse nun de los referentes culturales internacionales, un espaciu asociáu a la escelencia dedicáu a la educación, la cultura y la paz. Ye la única obra d'Oscar Niemeyer n'España y, según les sos propies pallabres, la más importante de toles que fizo n'Europa. Ésta tamién foi la razón pa que'l Centru Cultural Internacional reciba'l nome del so creador.
El Centru Niemeyer conviértese nun elementu fundamental pa la reconversión d'Avilés, dau l'aumentu del númberu de turistes que produz que pola so plaza pasaren altes personalidaes del mundiu de la cultura y l'espeutáculu dende la so apertura.
Política
thumb|220px|Casa conceyu d'Avilés. El partíu políticu que tien gobernaes más vegaes n'Avilés dende 1979 ye'l PSOE. Namás qu'hebo una llexislatura na que nun gobernó: foi la de 1995-1999, na que gobernó'l PP, con Agustín González Sánchez como Alcalde. (Ver llista d'alcaldes d'Avilés). Anguaño, tres les eleiciones del 27 de mayu de 2007 gobierna el PSOE xunto con IX siendo alcaldesa Pilar Varela que socede nel cargu al tamién socialista Santiago Rodríguez Vega. Nestes eleiciones, l'Agrupación Social Independiente d'Avilés (ASIA) presentó un recursu nel recuentu al considerar que dos votos del Partíu Popular que se consideraren válidos habríen ser nulos por tener la siña d'una cruz. Con esos dos votos asignaos al PP, ASIA cuntaba con un conceyal menos. Dempués de que la Xunta Eleutoral Central y el Tribunal Superior de Xusticia d'Asturies refugaren los plantegamientos d'ASIA, el Tribunal Constitucional español consideró que teníen razón. D'esta miente llograben el cuartu conceyal al empar que modificaben una interpretración de la llei en toa España.
Demografía
center|600px Con una población de 84.202 habitantes el conceyu d'Avilés ye'l terceru d'Asturies, dempués de Xixón y Uviéu. thumb|left|150px|Escultura na ría d'Aviles. Tien l'altor d'un edificiu de 10 pisos. Nun primer momentu la so economía básase nos seutores tradicionales, los agrarios y artesanales. El so procesu industrial despega d'una manera lenta nel sieglu XIX, nel que rescampla la Real Compañía Asturiana de Mines con capital belxicano que foi enantando la so influyencia, pasando pel sector metalúrxicu y químicu, rescamplando amás el so puertu, y la construcción de la dársena de San Xuan de Nieva, esixencia de los nuevos buques de vapor. Apaez el Ferrocarril del Norte qu'aporta en 1890 y esto acelera la so industrialización, xurden fábriques de vidru, texíos, curtidores. En 1890 cúntase con teléfonu y yá hai corréu diariu, constrúyese la ponte nueva de San Sebastián con material de fierru pa baltiar el de los Pilares col envís d' encauzar la ría y el puertu llocal.
Nel sieglu XIX realícense munches otres obres, como la Cámara de Comerciu, l'Agospiu de Vieyos, los primeros Xuegos Florales, la Escuela d'Artes y Oficios y munches otres que configurarán l'Avilés del sieglu XX.
Yá nel XX, la villa llogra'l so grandecimientu cultural y económicu. La so rodelada ye ocupá poles naves de factoríes, viviendes pa les families obreres qu'acuden a trabayar nes mines y nes industries, esixéndose una nueva infraestructura, na qu'hebo muncho d'improvisación, pero que se va superando con nueves cais, alcantarilláu y agua al traviés de la canal del Narcea. Tamién instálense nueves industries de metalurxa y de vidru, de les que ya gociaba de cierta tradición nel sieglu anterior.
El tráficu portuariu alquier nuevu ritmu, yá que pasa de puertu carboneru a mineraleru y de productos acabaos procedentes de la industria de la zona. En tou hai de rescamplar el cambéu social que tamién se produxo. Variando la so emigración a les Amériques, por colapsu, de magar los años cincuenta, pola arribada en masa de persones emigrantes veníes de toa España, que fai que la tendencia que tuviera Avilés demientres años camudara, xorreciendo y anovando la so población. Esti fenómenu ye ún de los más destacables en tola historia contemporánea d'Avilés, yá que la so consecuencia foi un procesu d'industrialización y españíu demográficu xabaz, que traxo unes secueles difíciles d'analizar anguaño.
Evolución de la población nos caberos años (INE)
Arte
thumb|240px|[[Palaciu de Llano Ponte]] thumb|240px|Fonte y Capiella de Rivero
La villa tien declarada, zona d'Interés Artísticu Monumental, el cascu vieyu pol conxuntu d'edificios, palacios, cais, pórticos ya ilesies. D'ente elles podemos rescamplar:
L'actual ilesia de San Nicolás de Bari, construyida nos sieglos XII y XIII. Rescampla la so portada principal románica na qu'hai dellos capiteles primitivos identificables. Esti templu sofrió fonderos remociques que fadiaron la obra primitiva, en 1499 construyóse a encargu de Pedro Solís una capiella adosada a la muria norte de la nave, ye una obra gótica influyida pola catedral d'Uviéu.
La capiella de los Alas, un edificiu funerariu independiente del sieglu XIV, del periodu de transición del románicu al góticu. El so elementu más carauterísticu ye la bóveda con una cadarma cubierta.
La ilesia vieya de Sabugo, escomenzada nel sieglu XIII, tardó abodo en finase, ye una ilesia románica, con dos portaes, una al sur perteneciente al románicu tardíu y otra principal del protogóticu definíu. En 1740 sustituyóse la cubierta de madera pola bóveda actual.
Dientro del so estilu civil podemos rescamplar delles cases y palacios.
Otros edificios notables son: la ilesia de Santu Tomas de Cantorbery en Sabugo, d'estilu neogóticu diseñada por Luis Bellido, el teatru Palacio Valdés, edificiu neobarrocu de Manuel del Busto, la escuela d'Artes y Oficios y el Gran Hotel, dambes d'Armando Fernández cueto, o l'Hospital de Caridá obra de Manuel del Busto y Tomás Acha.
Tamién rescampla la colonia d'emigrantes de Villalegre obra d'Arturo Fernández Cueto, nesta colonia de cubanos/es desperdigáronse delles residencies bayuroses, resultes del so trunfu ultramarín, toa esta colonia apaez tapecía en tol desendolcu urbanísticu de los años sesenta.
Tamién paga la pena l'edificu de la Curtidora fechu baxo l'estilu arquiteutónicu industrial, ye un edificiu d'estilu neorrománicu que combina materiales y ornios, dando una estética non reñida con una actividá industrial, yá que la so fachada yera la meyor publicidá pa la fábrica.
Conxuntu Histórico-Artísticu
Artículu principal: Conxuntu histórico-artísticu d'Avilés
thumb|left|212x212px|Palaciu de Balsera El so cascu vieyu ta declaráu Conxuntu Histórico-Artísticu en 1955, na villa alcuéntrense obres perinteresantes de calter tantu relixosu como civil, cais como Galiana, Rivero, La Ferrería y San Francisco atestigüen la so historia con magníficos edificios y soportales.
Ente les sos obres arquiteutóniques relixoses rescamplen: la parroquia de San Nicolás, la de Santa María Madalena de Corros, la ilesia vieya de Sabugo o la de Santu Tomas de Cantorbery.
Ente les sos obres civiles varios palacios: el de Valdecarzana del sieglu XV, conocíu como casa de Baragaña, el de Campusagráu, el de Ferrera y la casa de Rodrigo García-Pumarino, más conocíu por palaciu de Llano Ponte, estos de los sieglos XVII y XVIII. Del sieglu XVIII son tamién la Casa Conceyu, la Plaza Mayor, los Caños de San Francisco, el teatru Palacio Valdés, el palaciu de Balsera y el palaciu de Maqua.
Museos y centros culturales
950px|center|framed Centru Niemeyer
Gastronomía
Nel conceyu les especialidaes gastronómiques tán arreyaes a la repostería; el bollu de pascua (mategáu y escarcháu), el mantegáu pumacenu y les marañueles, de carauterístiques estramaes a les de Carreño y Gozón. Colos productos de mar gracies a la rula más importante d'Asturies asitiada nel conceyu faense platos como la llariega merluza a la avilesina, que se fai a la cazuela acompañada de morciones. Nes carnes ye famosa la xata guisada con arbeyos.
Fiestes
thumb|250px|Danza tradicional asturiana
Ente les sos fiestes rescamplen:
Narcotráficu
thumb| thumb| thumb|Un centenar de globos llenos d'heroína que fueron tragaos y tresportaes internamente por mules (entregadores de drogues). thumb|Rutes aérees de tráficu de drogues monitoreadas pol [[Comandu Sur d'Estaos Xuníos]] El narcotráficu ye'l comerciu de sustances tóxiques, que engloba la fabricación, distribución, venta, control de mercaos y reciclaje d'estupefacientes, adictivos o non, potencialmente dañibles pa la salú (conocíos comúnmente como drogues). La mayoría de les llexislaciones internacionales prohiben o llinden el narcotráficu, con penes qu'inclúin la execución per diversu medios, anque esto varia en función de la sustancia y de la llexislación local.
Un estudiu de la ONX indica que "el tráficu global de droga xeneró aproximao 321.6 miles de millones en 2003. Esta madre cifra sería'l 1% del productu internu brutu global en 2003. El consumu de drogues ta estendíu de manera global.
Grupos illegales, mafies o tamién denominaos cartelos xestionen la cadena de suministru. Los cárteles varien en tamañu, llonxevidá y organización, dependiendo de la sustancia, rentabilidá y volume de cada procesu. Na parte cimera de la xerarquía d'estes organizaciones atopa'l xefe del cartelu, que controla la producción y distribución de la sustancia. Estos xunto colos intermediarios financieros, blanquien los capitales llograos d'actividaes illegales graves. Na parte inferior de la xerarquía atopen los traficantes caleyeros de baxu rangu, quien dacuando son consumidores de drogues ellos mesmos y sufren drogodependencia, tamién llamaos "camellos", "xíbaros" o "dealers".
thumb|300px|Cargueru panamiegu prindáu poles autoridaes cerca de la mariña de [[Panamá, mientres intentaba introducir 20 tonelaes de cocaína a los Estaos Xuníos.]]
Producción
La mayor parte de les sustances estupefacientes producíes nel mundu cultivar en países de Suramérica, Sureste Asiáticu y Oriente Mediu, y dempués introduzse de contrabandu nos países consumidores
Historia
La Primer Guerra del Opiu supunxo'l primer conflictu internacional rellacionáu col narcotráficu. Inglaterra protexó cola so armada'l tráficu d'opiu ente la población xeneral de China, daqué que yera illegal por decretu imperial.
Los chinos llevaron l'opiu a Méxicu pol puertu de Mazatlán y diéronse cuenta rápido de que les condiciones climátiques de Sinaloa dexaben el cultivu d'esta planta. Asina foi como s'empecipiaron les primeres rutes de narcotráficu escontra los Estaos Xuníos per territoriu mexicanu.
Los nazis alemanes afayaron dichos caminos de tráficu de drogues de los chinos.
La fragmentación de la URSS provocó que munchos arsenales soviéticos, en manes de rexones separatistes, entraren nel mercáu ilícitu d'armes, nel que narcotraficantes y grupos políticos radicales fueron los sos veceros principales.
Nel 2005 el "United Nations World Drug Report" envaloró'l valor del mercáu de droga ilícitu global mientres l'añu 2003 en US$13 mil millones a nivel de producción, a US$94 mil millones al nivel de precios de mayoreo, y a US$322 basándose nos precios del menudeo y tomando en cuenta les perdes nel procesu.
Posición del gobiernu d'Estaos Xuníos
Les lleis particulares de los estaos varien enforma ente sigo, y en dellos casos contradicen les lleis federales. A pesar de la posición oficial del gobiernu d'Estaos Xuníos contra'l comerciu de droga, axentes gubernamentales d'Estaos Xuníos y los sos diversos recursos viéronse implicaos nel comerciu de droga.
Oliver North, Barry Seal y Albert Albesa fueron atrapaos ya investigaos mientres l'escándalu d'Irán-Contras, implicaos nel usu del comerciu de droga como una fonte clandestina de EE. XX. pa beneficiar a los Contras. La páxina 41 del informe Kerry al senáu d'Estaos Xuníos n'avientu de 1988 diz que "de fechu los mayores responsables de la política d'Estaos Xuníos nun yeren ayenos a la idea de que'l dineru de la droga yera una solución perfecta a los problemes financieros de los Contras."
El veteranu de Fuercies Especiales, el militar coronel Bo Gritz (xubiláu), acusó al so país de collaborar con Manuel Noriega nel narcotráficu. Nel so llibru Called to Serve (Llamaos pa sirvir, entá non publicar n'español), Gritz detalla'l so papel como un importante emplegáu del Gobiernu d'Estaos Xuníos atareado con protexer la rellación de EE. XX. con Noriega.
Posición de dellos intelectuales
Munchos son los escritores, académicos y artistes que se manifestaron en contra de les midíes que se tomen a nivel mundial en contra del tráficu ilícitu d'estupefacientes.
En Colombia, Antonio Caballero denunció per munchos años la presencia del narcotráficu na vida social, militar, política, artística y relixosa de los colombianos. Nel so discursu siempres sale a rellucir lo ineficiente de la llucha en contra de les drogues, el doble moral de los países consumidores frente a los productores, la conveniencia de los primeres en caltener una guerra en contra de los narcotraficantes y la de la clase dirixente de los países productores al escudase nesti conflictu pa caltener les desigualdaes.
Los autores Doug Stokes y Francisco Ramírez Cuellar demostraron dalgunes de les debilidaes más bultables del Plan Colombia, especialmente como escusa pa esterminar a les guerrilles qu'entá militen nel país.
Posición de dellos políticos
La Ex Senadora colombiana Alexandra Moreno Piraquive, ta a favor de la llegalización regulada del cultivu, procesamientu, comercialización y consumu de sicotrópicos (con limitación tipo Llei Antitabacu), como solución de fondu a los altos ya infructuosos costos humanos, sociales, ambientales y financieros qu'implica la llucha antidrogues. La llegalización acabaría col Mercáu negru y el consecuente Dineru negro que xenera'l Narcotráficu y tamién los daños Ambientales. .
Crime y Narcotráficu
L'usu de drogues continua afectando de manera significativa, tantu na calidá de vida de les persones como en fallecimientos rellacionaos. Una estimación de 183000 muertes rellacionaes col narcotráficu fueron rexistraes en 2012. La cifra ye menor que la del 2011, l'amenorgamientu ta rellacionada con una morrina inferior en dellos países d'Asia.
Los grandes cartelos, son organizaciones internacionales, que compiten de manera agresiva pol control del mercáu global y el llogru de beneficios económicos que garanticen la estabilidá de les sos organizaciones. Ente les sos aiciones illegales recuéyense:
Yá que nun pueden resolvese les disputes al traviés de los medios llegales, los participantes de cada nivel de la industria de la droga inclinar a competir ente sigo por aciu métodos violentos. A la fin de la década de los 90, nos Estaos Xuníos, el FBI envaloraba que'l 5% de los asesinatos yeren rellacionaos col consumu o venta de droga.
Munchos argumentaron que l'arbitrariedá de les lleis de prohibición de droga dende'l puntu de vista médicu, sobremanera la teoría d'amenorgamientu de dañu, empiora los problemes alredor d'estes sustances.
Alcohol
En delles árees del mundu, particularmente en y alredor de la península arábica, prohíbese puramente'l comerciu d'alcohol. Por casu, Paquistán prohibe'l comerciu por cuenta de que la so población musulmana ye grande. Similarmente, Arabia Saudita prohibe la importación d'alcohol nel so reinu, anque'l mesmu pásase por contrabandu n'altes cantidaes. N'otres árees ye consideráu como cualesquier otra bébora, y ye llegal. N'otres árees más, hai una llende d'edá pa los consumidores, y ye necesaria una llicencia pa vender alcohol, según tamién pueden esistir otres restricciones al so comerciu qu'afecten el so publicidá, l'horariu de venta, los sitios, etc.
Anabolizantes
Los esteroides anabolizantes empléguense como un métodu p'amontar el anabolismo. El so efeutu principal ye la crecedera del músculu esqueléticu, según el desenvolvimientu de carauterístiques sexuales masculines. Los anabolizantes tienen amás graves efeutos secundarios si usar de forma enllargada. Estes sustances tán regulaes de forma llegal pal so emplegu con fines melecinales en munchos países, magar n'otros son totalmente llegales. Na práutica del deporte de competición el consumu de anabolizantes ta consideráu una forma de dopaxe.
La producción de anabolizantes rique complicaos procesos químicos y equipamientu sofisticáu, polo que se fábrica sobremanera pola industria farmacéutico llegal (con fines melecinales y veterinarios) y en llaboratorios clandestinos. Méxicu y Tailandia son esportadores de esteroides yá que nestos países son sustances dafechu llegales.
Cannabis
La cannabis ye'l nome xenéricu d'una planta, abreviación de cannabis sativa, que contién diversos fito-cannabinoides qu'actúen sobre receptores del sistema nerviosu central. Dalgunos d'estos actúen como sicotrópicu, como'l THC, ente qu'otros non, como'l CBD.
Consúmese principalmente les sos flores (mariguana) o la resina (ḥaxís) d'éstes, los efeutos perxudiciales pa la salú son menores que los d'otres drogues, esto sumáu a les sos propiedaes melecinales, fai que s'utilice con fines melecinales nun altu espectru de dolencies, inclusive en países onde la llexislación nun ye favorable pa esto. Pero cabo resaltar los efeutos nocivos que se tienen a nivel psicolóxicu, tales como depresión, ansiedá y paranoya. Nun esiste prueba científica, qu'identifique'l cannabis como una ponte pa empecipiar l'usu d'otres drogues.
El cannabis foi prohibíu en casi tol mundu a mediaos del sieglu XX, impulsáu por E.E.X.X., el cuál ilegalizó la totalidá de la planta en 1937, a pesar de qu'esistía una fuerte industria basada nes aplicaciones industriales d'esta. Sicasí, na actualidá ta dexáu o toleráu'l so consumu en munchos países. Ye habitual nos países desenvueltos el cultivu d'esta planta pa la so autoconsumo.
Nel añu 2005 esistíen en tol mundu 530.000 ha de cultivos destinaos al cannabis, que producieron 42.000 tonelaes d'esta sustancia. Los mayores productores del mundu fueron Estaos Xuníos y Méxicu, anque la producción ta bien partida. El principal país productor de resina de cannabis ye Marruecos, siguíu de cerca por Afganistán. El 70% d'esta resina consumir n'Europa occidental.
Cocaína
Ye un alcaloide tropano cristalín que se llogra de les fueyes de la planta de coca. El nome vien de la coca amás del sufixu alcaloide -ina, formando cocaína. La cocaína pura ye estrayida orixinalmente de la fueya del arbustu de la coca que crez n'América del Sur, principalmente en Perú, Bolivia y Colombia, siendo esti postreru'l mayor productor y esportador de cocaina escontra Estaos Xuníos y Europa. Anguaño, la cocaína ye una droga clasificada so la Llista II (“Schedule II”) de la Llei sobre Sustances Controlaes, lo que significa qu'hai un gran potencial d'abusar d'ella.
Fungos de Psilocybe
Los fungos de Psilocybe crecen naturalmente na mayoría de los climes, polo qu'esti mercáu de droga ye menos codalosu. Aun así, puede detectase una crecedera comercial del Psilocybe, semi-llegalmente nos Países Baxos ya illegalmente de les fases distintes de maduror de texíu en forma de fungu ensugáu masticable. Los psiconautes suelen cultivar o recoyer estos fungos por sigo mesmos, yá que son comunes a lo llargo del mundu.
Metanfetaminas
La metanfetamina (desoxiefedrina) ye un potente psicoestimulante. Ye un axente agonista adrenérgico sintéticu, estructuralmente rellacionáu col alcaloide efedrina y cola hormona adrenalina.
Según el "Community Epidemiology Work Group", los númberos d'incidentes de llaboratorios clandestinos de metanfetaminas informaos al "National Clandestine Laboratory Database" menguó de 1999 a 2004. Mientres este mesmu periodu, incidentes similares aumentaron n'Illinois, Michigan, Ohio y Pennsylvania. En 2004, informáronse más incidentes en Illinois (926) qu'en California (673). En 2003, los incidentes de llaboratoriu de metanfetamina algamaron un nuevu récor en Xeorxa (250), Minnesota (309) y Texas (677). Hubo namái siete incidentes de llaboratoriu de metanfetaminas informaes en Ḥawai en 2004.
Opiu
El comerciu ilícitu internacional nel opiu ye relativamente raru o nulu. Les principales organizaciones de contrabandu prefieren refinar l'opiu na heroína antes d'unvialos a los países consumidores, yá que pa una cantidá dada d'heroína'l valor ye enforma mayor que'l d'una cantidá equivalente d'opiu. Como tal, la heroína ye más codalosa, y muncho más fuerte, porque se metaboliza direutamente na sustancia de la principal psicoactiva qu'asocede naturalmente na morfina del opiu. Afganistán ye'l mayor productor y esportador d'opiu nel mundu pa la producción d'heroína, anque d'esta planta tamién se deriva la morfina, otru alcaloide que ye usáu en medicina como analxésicu pal dolor.
Heroína
La heroína ingresa por aciu contrabandu a los Estaos Xuníos y Europa. Los niveles de pureces varien descomanadamente pola rexón: Ciudaes Nororientales tienen la más pura heroína n'Estaos Xuníos (según un informe apocayá emitíu por DEA, Elizabeth y Newark (Nueva Jersey) tien la heroína calidable más pura nes cais en dichu país). La heroína ye una droga fácil de contrabandear porque una pequeña probeta puede contener centenares de dosis. La heroína tamién ye llargamente usada de manera illegal como una droga poderoso y adictivo que produz intensa euforia que de cutiu sume cola creciente tolerancia. Esti "golpe" vien de la so alta solubilidá proporcionada polos dos grupos de acetato, ente que produz una penetración bien rápida na barrera del fluyíu sanguineu al celebru dempués del so usu. Una vegada na riega sanguínea, la heroína conviértese rápido en morfina. La morfina xune entós a los receptores del opioide nel celebru y el gordón espinal, mientres causando los efeutos suxetivos. Pueden tomase heroína y morfina o alministrala de delles maneres, incluyendo resoplado ya inyeición. Estos tamién pueden fumase esneldando los vapores producíos cuando son recalentados (conocíu como "cazando'l dragón").
Les penalidaes por contrabandear heroína son de cutiu aspres na mayoría de los países. Dellos países del sureste asíatico castiguen con pena de muerte el contrabandu illegal d'heroína o morfina, que son parte de la Convención Única sobre Estupefacientes. En Singapur y Malasia, el castigu pol tráficu, posesión y usu d'heroína y morfina ye más severu qu'inclusive pa les otres drogues, incluyendo otros opioides y la cocaína.