cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Consonante palatal
Alvertencia sobre la trescripción
Hai de solliñar que los signos del AFI úsense comúnmente non solo pa consonantes palatales puramente diches, sinón tamién pa oclusives velares palatalizaes como, p'africaes palatales  (la segunda d'elles apaez na mayoría de dialeutos del español en <yo> y <cónyuge>), p'africaes alveopalatales , o inclusive p'africaes postalveolares  (la primera d'elles correspuende al español <ch>). Esta ye una vieya tradición nel usu del AFI, especialmente nes trescripciones fonolóxiques más que nes fonétiques. Les consonantes palatales son relativamente infrecuentes nes llingües del mundu, por eso cuando s'esamina una trescripción fonética ye importante verificar si realmente tase usando pa una oclusiva palatal auténtica o pa dalguna africada con traza [+ palatal].
Ríu Órbigu
L'Orbigu (n'español, Órbigo) ye ún de los principales ríos de Llión, afluente principal del Esla, ñaz al amestase les augües de los ríos Ḷḷuna y l'Oumaña. Configura xeohestóricamente la rexón criando nel centru de Llión la comarca de la Ribera l'Órbigu y nel norte de Zamora la de Benavente y los Valles, xunta l'Esla, el Cea y el Tera.
El so nome remanez del idioma prerromanu de les xentes qu'habitaben la so oriella enantes de la conquista romana. La teoría más citada asegura que'l nome del ríu Orbigu provién de: URBICOA, ello ye: "dos augües dende equí". Nel so percorríu alcuéntrase'l banzáu de Ḷḷuna, ún de los más importantes del Noroeste peninsular.
Afluentes
Pela riba derecha:
Cercamientu
El términu cercamientu (enclosure n'inglés) referir al zarru de los terrenes comunales (tierra demanial) a favor de los terratenientes asocedida n'Inglaterra ente los sieglos XVIII y XIX, pero conociendo yá una insatisfaición a partir del sieglu XVI.
Esta llei causó que tolos granxeros tuvieren que pagar pa faese dueños y tamién pagar pa podeles usar. Práuticamente toos perder, pero sicasí dióse-yos un trabayu provisional anque dexándolos práuticamente ensin llar.
Les actes de cercamientu (enclosure acts) obligaron a la privatización de les esplotaciones, al tar abarganaes se mecanizaron porque agora yera rentable la so modernización pos de resultes de la crecedera demográfica la demanda d'alimentu aumentara. Perxudicaron principalmente a los llabradores, que nun podíen yá usar los beneficios de los terrenes, en favor de los grandes propietarios o terratenientes. Les lleis ingleses de zarramientu dictáronse sobremanera ente 1760 y 1840. A finales del sieglu XVIII, esti sistema llevara a la concentración de la propiedá de les tierres en manes de l'aristocracia inglesa y, per otru llau, creara una masa de trabayadores sacupaos, la mano d'obra de baxu costu que va ser entós emplegada nel nuevu ciclu granible industrial.
Tal sistema foi necesariu pol continuu aumentu de la demanda de bienes agrícoles a los cualos el vieyu sistema agrícola nun podía faer frente. En cuanto los terrenes, yeren cultivaos por llabradores que s'ocupaben del mesmu campu namái per un añu, y que polo tanto nun sentíen motivación p'ameyorar les condiciones del terrén. Col cercamientu, los grandes llatifundistes pudieron introducir cambeos cuantitativos y cualitativos na agricultura inglesa, ameyorándola. El zarramientu acompañóse xeneralmente del usu de nueves téuniques, de nuevos cultivos, de nueves rotaciones.
La realización d'un cercamientu pasa per etapes socesives:
Ecuador
Ecuador o L'Ecuador, oficialmente República del Ecuador (Ikwadur Ripuwlika en quechua) ye una república democrática representativa asitiada na fastera noroccidental d'América del Sur, que llenda con Colombia al norte, con Perú al este y al sur, y col océanu Pacíficu al oeste. El país compriende, amás del territoriu continental, l'archipiélagu de les islles Galápagos, asitiáu metanes l'océanu Pacíficu, a unos 1000 km de la costa ecuatoriana. La capital del país ye Quitu, y la ciudá más grande Guayaquil.
Nel territoriu qu'anguaño ye l'Ecuador vivíen bayura de grupos tribales amerindios, que foron siendo incorporaos progresivamente al imperiu inca demientres el sieglu XV. Nel sieglu XVI el territoriu foi colonizáu por España, que foi'l so dueñu hasta la independencia del país, formando parte con Colombia y Venezuela de la Gran Colombia, en 1820. En 1830 separtose d'esa entidá política, siendo de magar un estáu soberanu independiente. El legáu de dambos imperios, l'español y l'inca, tien el so reflexu na gran diversidá étnica de la so población. La mayoría de los sos 16,4 millones d'habitantes son mestizos, y el restu de la población fórmenla descendientes puros de poblaciones amerindies, europees y africanes. L'español ye la llingua oficial del país, y ye la que fala la mayoría de la población; sicasí, hai otres 13 llingües amerindies, incluyíes el quechua y el shuar, que tienen reconocimientu oficial.
Dende'l puntu de vista económicu L'Ecuador ye un país con una economía en desarrollo perdependiente de la esportación de materies primes, principalmente productos agrícoles y petroleu. El so sistema de gobiernu ye una república presidencial democrática.
Historia
== Política y gobiernu ==
Organización política
Ecuador ta en ficies de tresformar les instituciones estatales p'adautales a lo que se recueye na so Constitución. Ésta foi redactada por una asamblea constituyente formada, el 29 de payares de 2007, en Montecristi (provincia de Manabí), y que acabó'l so llabor el 15 de xunetu de 2008. Esi mesmu añu, el 28 de setiembre, el 63,9% de los eleutores aprobaron, en referendu, esi nuevu testu constitucional, que ta en vigor dende'l 20 d'ochobre de 2008. Nella defínese al Ecuador como un estáu de derechos y xusticia, social, democráticu, soberanu, independiente, unitariu, intercultural, plurinacional y llaicu.
El poder executivu exércelu'l presidente de la república, que ye elixíu, xunto col vicepresidente, pa un periodu de cuatro años, renovable namái una vegada. El poder llexislativu ye competencia de l'Asamblea Nacional, que puede ser disuelta una vegada pol xefe del estáu, que tien que renunciar tamién si lo fai. El poder xudicial tien, como muérganu cimeru, la Corte Nacional de Xusticia. El muérganu encargáu de xixilar la llimpieza de los procesos eleutorales ye'l Conseyu Nacional Eleutoral.
Gobiernu
El presidente del país ye Rafael Correa Delgado. Foi elixíu'l 15 de xineru de 2007 pal so primer mandatu, y el 10 d'agostu de 2009 pal segundu. El so vicepresidente ye Lenín Moreno, y el presidente de l'Asamblea Nacional Fernando Cordero.
Partíos políticos y sindicatos
Ente los partíos y movimientos políticos qu'entá nun lo ficieron rescamplen:
Ente la bayura d'organizaciones sindicales del país podemos destacar les que vienen darréu:
Xeografía
L'Ecuador, incluyendo les islles Galápagos, tien una estensión total de 283.651 km². Estiéndese ente les llatitúes 2ºN y 5ºS, y tien una llinia de costa de 2.337 km de llargor, toos ellos mirando pal océanu Pacíficu, que marca la llende occidental del país. Les sos fronteres terrestres tienen una estensión total de 2.010 km: 590 km con Colombia, al norte, y 1.420 km con Perú, col que llenda al este y al sur.
Estrémense nelli cuatro rexones xeográfiques diferenciaes:
La capital del país ye Quitu, que pertenez a la provincia de Pichincha, na rexón de La Sierra; la ciudá más grande, sicasí, ye Guayaquil, asitiada na provincia de Guayas. La montaña más alta d'Ecuador, el monte Chimborazo (6.268 m d'altor sobro'l nivel de la mar) ye, per aciu de la forma llixeramente elipsoidal de la Tierra, el puntu de la superficie terrestre más alloñáu del centru de la tierra. Otru monte importante del país ye'l Cotopaxi, ún de los volcanes activos más altos de la Tierra, asitiáu al sur de Quitu.
Economía
== Demografía == La población del país, según el censu de 2010, yera nesa data de 14.483.499 habitantes. Tocántenes a la so distribución por grupos étnicos, según el censu de 2001 el 77,42% de la población yera mestiza, el 10,45% blanca y el 6,83% indíxena, con un 5,32% de xente d'otros grupos étnicos non especificaos.
Les principales ciudaes del país, según el so númberu d'habitantes, son:
Torrexón de Llanes
El torrexón o castiellu de Llanes ta asitiáu na llocalidá y conceyu del mesmu nome n'Asturies, España. Tratase d'una torre defensiva allugada na muralla medieval. La so fundación remontase al sieglu XIII. Esta torre sirvió como torre defensiva y más tarde de cárcel. La torre ta edificada en piedra caliar con planta circular.Anguaño alluga la oficina de turismu. En 1876 declaróse Monumentu Nacional.
Consonante coronal
Una consonante coronal ye aquella que ye articulada cola parte frontera de la llingua. Les consonantes coronales estremar n'apical, (les qu'empleguen el ápice o punta de la llingua), laminal (emplega la superficie delantera plana xustu antes del ápice), retroflexa (la llingua ye encoyida), según otros tipos de variaciones, pos la parte frontera de la llingua ye la más habilidosa na articulación. Les consonantes coronales tienen tamién otra dimensión: dependiendo del riegu formáu pola llingua, combinaos coles formes d'articulación anteriores, podemos llograr sibilantes.
Según el so llugar d'articulación, coronales son: les dentales (dientes cimeros), les alveolares, (ponte alveolar), les distintes consonantes postalveolares.
Shonan Bellmare
El Shonan Bellmare (湘南ベルマーレ) ye un club de fútbol xaponés. El club ta asitiáu na ciudá de Hiratsuka, na prefeutura de Kanagawa. El club foi fundáu como un equipu semiprofesional de la "Towa Real Estate" en 1968, asitiada en prefeutura de Tochigi. Compite na.
Últimu teorema de Fermat
thumb|[[Pierre de Fermat.]] En teoría de númberos, el últimu teorema de Fermat, o teorema de Fermat-Wiles, ye unu de los teoremas más famosos na historia de la matemática. Utilizando la notación moderna, puede enunciase de la siguiente manera:
El teorema foi conxeturado por Pierre de Fermat en 1637, pero nun foi demostráu hasta 1995 por Andrew Wiles ayudáu pol matemáticu Richard Taylor. La busca d'una demostración aguiyó'l desenvolvimientu de la teoría alxebraica de númberos nel sieglu XIX y la demostración del teorema de la modularidad nel sieglu XX.
Introducción histórica
thumb|350px|[[Arithmetica de Diofanto. La edición de 1670 inclúi los comentarios de Fermat; el que se topa sol problema VIII ye conocíu como'l so "Últimu teorema".]]
Pierre de Fermat tenía una edición billingüe (griegu y llatín) de la Arithmetica de Diofanto, traducida por Claude Gaspar Bachet. Fermat escribió un comentariu, ello ye que un acertijo, nel marxe de cada problema, y ún por ún fueron resueltos por personalidaes como Leibniz, Newton, etc. Namái quedó ensin resolver el acertijo que propunxo debaxo del problema VIII, que trata sobre escribir un númberu cuadráu como suma de dos cuadraos (esto ye, atopar ternes pitagóriques). Ende, Fermat escribió:
Pierre de Fermat
El primer matemáticu que consiguió avanzar sobre esti teorema foi'l mesmu Fermat, que demostró'l casu n=4 usando la téunica del descensu infinitu, una variante del principiu d'inducción.
Leonhard Euler
Leonhard Euler demostró'l casu n = 3. El 4 d'agostu de 1735 Euler escribió a Goldbach reclamando tener una demostración pal casu n = 3. N'Álxebra (1770) atopóse una falacia na demostración de Euler. Correxila direutamente yera demasiáu difícil, pero otros apurras anteriores de Euler dexaben atopar una solución correuta per medios más simples. Por esto consideróse que Euler demostrara esi casu. Del analís de la demostración fallida de Euler surdió la evidencia de que ciertos conxuntos de númberos complexos nun se portaben d'igual manera que los enteros.
Sophie Germain
El siguiente mayor pasu foi fechu pola matemática Sophie Germain. Un casu especial diz que si p y 2p + 1 son dambos primos, entós la espresión de la conxetura de Fermat pa la potencia p implica qu'unu de los x, y o z ye divisible por p. En consecuencia la conxetura estremar en dos casos:
Sophie Germain probó'l casu 1 pa tou p menor que 100 y Adrien-Marie Legendre estendió los sos métodos a tolos númberos menores que 197. Equí atopóse que'l casu 2 nun taba demostráu nin siquier pa p = 5, polo que rescampló que yera nel casu 2 nel qu'había que concentrase. Esti casu tamién s'estremaba ente dellos casos posibles.
Ernst Kummer y otros
Nun foi hasta 1825 cuando Peter Gustav Lejeune Dirichlet y Legendre xeneralizaron pa n=5 la demostración de Euler. Lamé demostró'l casu n=7 en 1839.
Ente 1844 y 1846 Ernst Kummer demostró que la factorización non única podía ser salvada por aciu la introducción de númberos complexos ideales. Un añu dempués Kummer afirma que'l númberu 37 nun ye un primu regular (Ver: Númberos de Bernoulli). Depués atópase que tampoco 59 y 67 lo son. Kummer, Mirimanoff, Wieferich, Furtwänger, Vandiver y otros estienden la investigación a númberos más grandes. En 1915 Jensen demuestra qu'esisten infinitos primos irregulares. La investigación enllancar por esta vía de la divisibilidad, a pesar de que se llogren comprobaciones pa n menor o igual a.
Consonante llaminar
Una consonante laminal o llaminar (tamién llamada predorsal) ye una consonante articulada por aciu la obstrucción del pasu del aire pola llámina, esto ye, la superficie delantera plana allugada darréu detrás de la punta o ápice de la llingua.
Últimu teorema de Fermat
Andrew Wiles
Nel añu 1995 el matemáticu Andrew Wiles, nun artículu de 98 páxines publicáu en Annals of mathematics, demostró'l casu semiestable del Teorema de Taniyama-Shimura, enantes una conxetura, que engarza les formes modulares y les curves elíptiques. D'esti trabayu, combináu con idees de Frey y col Teorema de Ribet, esprender la demostración del Postreru Teorema de Fermat. Anque una versión anterior (non publicar) del trabayu de Wiles contenía un error, este pudo ser correxíu na versión publicada, que consta de dos artículos, el segundu en collaboración col matemáticu Richard Taylor. Nestos trabayos per primer vegada establécense resultancies de modularidad a partir de modularidad residual, polo cual les resultancies del tipu de los probaos por Wiles y Taylor son denominaos "Teoremas de Llevantamientu Modular". Na actualidá resultaos d'esti tipu, muncho más xenerales y poderosos, fueron probaos por dellos matemáticos: amás de xeneralizaciones probaes por Wiles en collaboración con C. Skinner y de Taylor en collaboración con M. Harris, los más xenerales na actualidá deber a Mark Kisin. Nel trabayu de 1995 de Wiles abrióse una nueva vía, práuticamente una nueva área: la de la modularidad. Con estes téuniques, de les qu'esti trabayu foi pioneru, resolviéronse más apocayá otres importantes conxetures, como la Conxetura de Serre y la de Sato-Tate. Curiosamente, el resolución de los primeros casos de la Conxetura de Serre (trabayos de Khare, Wintenberger y Dieulefait), como reparara'l mesmu Serre al formular la conxetura, dexa una nueva demostración del Postreru Teorema de Fermat.
Los trabayos de Wiles polo tanto tienen una importancia que tesciende llargamente la so aplicación al Postreru Teorema de Fermat: considérense centrales na Xeometría Aritmética moderna y espérase que sigan xugando un rol vital na demostración de resultancies de modularidad que s'enmarquen nel Programa de Langlands.
Consonante llaminar
Dientro del grupu de les consonantes coronales (aquelles qu'utilicen la parte anterior de la llingua), esisten tamién les apicales que s'estremen de les llaminares en que son producíes al crear la obstrucción col ápice o punta de la llingua solamente. Nun ye frecuente dientro d'una mesma llingua'l contraste ente llaminares y apicales y cuando ello asocede ye xeneralmente ente fonemes fricativos y africaos más que n'oclusives. El vascu utiliza esta distinción na rexón alveolar, al igual que'l bosniu, croata y serbiu. El polacu y el mandarín faen la distinción coles consonantes postalveolares. Sicasí, munches llingües aboríxenes de California faen tamién la distinción coles oclusives.
En dellos idiomes, les consonantes llaminares rexistren una amplia obstrucción (encierre) que cubre la parte frontera completa de la boca, del cielu la boca duru hasta los dientes. Por esta razón, son difíciles de comparar, yá que llaminares y apicales alveolares son dos articulaciones distintes. Una articulación bien común de les llaminares ye la llamada dento-alveolar, que traviesa'l cantar alveolar escontra los dientes, pero va un pocu más allá qu'otres consonantes alveolares llaminares que cubren más del cantar alveolar (y podría ser consideráu postalveolar).
Llinia d'alta velocidá
thumb|Llinies d'alta velocidá n'Europa en mayu de 2022. thumb|Francia: [[Automotrice à grande vitesse|AGV.]] thumb|Alemaña: [[InterCityExpress|ICE-3.]] thumb|España: [[Alta Velocidá Española|AVE.]] thumb|Italia: [[ETR 500.]]
Una llinia d'alta velocidá (LAV) ye una llinia ferroviaria construyida especialmente pa dexar la circulación de trenes d'alta velocidá, a velocidaes cimeres a 250 km/h pa llinies de nueva construcción o 200 km/h pa llinies reformaes.
La circulación a alta velocidá obliga a que la infraestructura tenga unes carauterístiques especiales que-y faen estremables de les llinies convencionales.
Carauterístiques téuniques
La construcción de les llinies d'alta velocidá producióse gracies a que se desenvolvieron teunoloxíes que dexen circular a gran velocidá. Esti tipu de teunoloxíes evolucionaron a lo llargo de la historia de l'alta velocidá ferroviaria, dexando pasar de los en redol a 250 km/h iniciales a los 300-350 km/h pa los que pueden construyise les llinies actuales.
Túneles y viaductos
Los túneles y viaductos han de ser calculaos al efeuto, al ser mayores les cargues dinámiques.
Los túneles precisen d'una mayor seición, cuantimás a la entrada, pa evitar los cambeos sópitos de presión al entrar y salir.
Ionosfera
thumb|250px|Esquema del espardimientu por onda curtia por aciu rebotes socesivos ionosfera-tierra, que dexa devasar l'horizonte electromagnéticu. La ionosfera ye la parte de l'atmósfera terrestre ionizada permanentemente por cuenta de la fotoionización que provoca la radiación solar. Asítiase ente la mesosfera y la exosfera, y en permediu estiéndese aproximao ente los 80 km y los 500 km d'altitú, anque les llendes inferior y superior varien según autores y quédense en 80-90 km y 600-800 km respeutivamente. Per otra parte, dalgunos consideren que l'alta ionosfera constitúi la llende inferior de la magnetosfera, asolapándose llixeramente dambes capes (ente los 500 km y 600-800 km). La ionosfera tamién se conoz como termosfera poles elevaes temperatures que s'algamar nella por cuenta de que los gases tán polo xeneral ionizados. Si'l sol ta activu, les temperatures na termosfera pueden llegar a 1.500 °C; sicasí, estes elevaes temperatures nun se correspuenden cola sensación de calor que tendríamos na troposfera porque na termosfera la densidá ye bien de más baxa. Los gases apaecen ionizados porque esta capa absuerbe les radiaciones solares de menor llonxitú d'onda (rayu gamma y rayos X) que son altamente enerxéticos.
Llinia d'alta velocidá
Señalización
Les llinies d'alta velocidá disponen de señalización en cabina, que tresmite los datos de tierra al tren, por cuenta de la imposibilidá de qu'a alta velocidá los maquinistes puedan visualizar afechiscamente les señales llaterales. Dalgunos de los sistemes de visualización avezaos son el TVM o'l LZB. N'Europa tender a un sistema únicu pa toles llinies, el ERMTS, de cuenta que toles llinies sían compatibles ente sigo. Ente la información amosada en cabina inclúyese la velocidá máxima, la presencia de seiciones neutres o l'estáu de les señales ferroviaries.
Tipu de tráficu
Les llinies d'alta velocidá dedíquense xeneralmente al tráficu esclusivu de pasaxeros. El tráficu conxuntu de mercancíes y viaxeros (llinies de tráficu mistu) trai dellos problemes. La capacidá de la llinia amenórgase notablemente cuando circulen trenes de velocidaes distintes. L'encruz de los trenes d'alta velocidá y mercancíes ye arriesgáu por cuenta de la posibilidá de que la succión desestabilice la carga polo que s'establecen llimitaciones de velocidá. De normal los trenes de mercancíes y pasaxeros circulen a hores distintes, anque esto vese llindáu por cuenta de que les llinies d'alta velocidá cerrar de nueche pa dexar los trabayos de caltenimientu. Les fuertes ramples llinden enforma la masa remolcable de los trenes de mercancíes, pero evitar eses ramples encarez a les llinies mistes respectu de les esclusives de viaxeros.
Ionosfera
Ente les propiedaes de la ionosfera, atopamos qu'esta capa contribúi esencialmente na reflexón de les ondes de radio emitíes dende la superficie terrestre, lo que fai posible qu'éstes puedan viaxar grandes alloñes sobre la Tierra gracies a les partícules d'iones (cargaes d'lletricidá) presentes nesta capa. Amás, nesta capa se desintegran la mayoría de meteoroides, a un altor ente 80 y 110 km, debíu a la esfregadura col aire y dan llugar a meteoros o estrelles fugaces.
Pero les estrelles fugaces nun son l'únicu fenómenu lluminosu qu'asocede nesta capa. Nes rexones polares les partícules cargaes portaes pol vientu solar son atrapaes pol campu magnéticu terrestre incidiendo sobre la parte cimera de la ionosfera y dando llugar a la formación d'aurores.
Roberto de Clermont
300px|thumb|Dibuxu de la tumba de Roberto de Clermont. Roberto de Francia o Roberto de Clermont, (1256 - 7 de febreru de 1317), noble francés, miembru de la dinastía de los Capetos.
Llinia d'alta velocidá
Costos
El preciu per quilómetru depende de diversos parámetros:
Ionosfera
Definición como capa
thumb|250px|Comparanza ente'l perfil de temperatura y la concentración d'electrones en función del altor. Esiste una diferencia ente los criterios siguíos pa designar una capa como termosfera o ionosfera, polo que se trata de dos entidaes físiques a priori distintes. Ente que la designación de termosfera básase a cencielles nel perfil de temperatures vertical, el criteriu pa designar la ionosfera fai referencia a la presencia destacable d'iones y eso tien rellación cola enerxía solar qu'utilicen los escasos átomos de gases del aire pa ionizarse: la ionización ye'l procesu que calez gran parte del aire. Sicasí, les llendes llograes con dambos criterios son bien difusos y amás coinciden ente sigo. Ello ye que según dellos autores la ionosfera taría contenida na termosfera, ente que según otros, sería al contrariu y la termosfera contener na ionosfera, y sicasí los intervalos de dambes capes son aproximao coincidentes en tolos casos.
Llinia d'alta velocidá
Costos
La señalización y les telecomunicaciones suman un costu que bazcuya ente 1,1 hasta 3,3 millones d'euros per quilómetru construyíu, ente que, por regla xeneral, la plataforma supón dos tercios del costu total de la inversión; Anque esta ye muncho más cara que l'asitiada enriba de balastu, el so caltenimientu ye enforma menor mientres la so vida útil, el costu de caltenimientu añal del AVE, si la vía va montada sobre balastu, ye de 100.000 euros per quilómetru (en 2014) polo que'l so caltenimientu representa un costu de 300 millones añales.
Roberto de Clermont
Primeros años de vida
Foi'l sestu fíu de San Lluis IX de Francia y Margarita de Provenza. En 1268 foi nomáu conde de Clermont.
Matrimoniu y fíos
Foi en 1272 cuando casóse con Beatriz de Borgoña, señora de Borbón, fía de Juan de Borgoña. Del matrimoniu nacieron seis fíos:
Importancia na historia
Mientres una xusta en 1279 recibió mancaes que-y dexaron inválidu pa tola vida, lo que nun evitó qu'en ciertes ocasiones solemnes na corte de París riquiérase la so presencia, como lo foi l'Asamblea qu'escoyó a Felipe la Llongura como rexente. Roberto de Clermont ye consideráu'l fundador de la Casa de Borbón, el so fíu Luis foi'l primer duque de Borbón.
La Casa de Borbón fíxose, a lo llargo de los sieglos, con delles corones soberanes: Navarra con Enrique III dende 1572 hasta 1848 y col mesmu monarca col nome d'Enrique IV la corona de Francia dende 1589 y hasta el mesmu añu. Los Borbón xubieron al tronu del Reinu de los Dos-Sicilias dende 1735 hasta 1860, al ducáu de Parma ente 1748 y 1796 y depués ente 1847 y 1849, el tiempu entemediu gociando del usufructu del efímeru Reinu de Etruria. En 1700 los Borbón facer cola Corona d'España, títulu qu'hasta güei tienen, y en 1964 la dinastía sumó a los sos dominios el títulu del Gran Ducáu de Luxemburgu.
Llinia d'alta velocidá
Capacidá
thumb|[[TGV Duplex.]]
La gran inversión que riquen les llinies d'alta velocidá acaba siendo rentable si'l númberu de pasaxeros ye abondu. RFF afirma qu'una llinia d'alta velocidá al so máximu potencial tien la mesma capacidá qu'una autovía de 5 carriles per sentíu. La capacidá de la llinia depende del númberu de trenes que puedan circular y de la cantidá de pasaxeros que puede tresportar cada tren.
El gobiernu francés calculó en 2002 que la capacidá teórica máxima de la so LGV Sud-Est ye de más de 300.000 pasaxeros diarios. En Xapón, la llinia Shinkansen Tōkaidō tresportó 413.000 pasaxeros al día en 2007.
Proyeutáronse en delles zones, como al norte de París, la construcción de llinies paraleles a otres por cuenta de la saturación de les llinies d'alta velocidá.
Por infraestructura
Munches llinies actuales con LZB o ETCS 1 almiten 12 trenes per sentíu cada hora circulando a 300 km/h. L'adopción del ETCS 2 amplia la capacidá a 16 trenes a la hora. Cuando funcione'l ETCS 3 colos sos cantones móviles va aumentar la capacidá de la llinia a 19 riegos a la hora. En comparanza, l'ASFA 200 almite 7,5 trenes a la hora, a un máximu del 200 km/h. La concentración de los pasaxeros a ciertes hores punta (primer hora de la mañana, tarde, festivos...) fai que se gane capacidá con un sistema de tarifes dinámicu, que beneficie con menores tarifes a quien usen los trenes a les hores de menor demanda.
Polos trenes
Los trenes como'l Talgo AVRIL G3 dexen tresportar a 590 viaxeros, otros trenes como'l TGV Duplex a ente 509 y 634. El mayor gálibu de (Alta velocidá ferroviaria en China China y Xapón dexen trenes d'alta velocidá con cinco y hasta seis asientos por fila (el Y1 xaponés que, amás, tenía dos pisos, lo que-y dexaba tresportar a 1.229 pasaxeros). El tren con mayor capacidá ye'l N700 xaponés, con 1.323 places nes sos 16 coches.
N'Europa los trenes d'alta velocidá tienen un llargor de 200 metros (hasta 405 en Xapón), dexando que s'utilicen composiciones dobles por aciu andenes de 400 metros. Refugóse la construcción d'andenes de más de 400 metros, debíu al costu y a la incomodidad pa los pasaxeros.
Ionosfera
Definición como capa
A pesar d'ello, esiste una pequeña diferencia ente'l criteriu de la ionización y el de la temperatura, y ye que por cuenta de la variación de la radiación solar ente'l día y la nueche, la ionización de les capes altes de l'atmósfera camuden más sópito col ciclu diariu que'l perfil de temperatura vertical, que se caltién aproximao constante. Por esi motivu, les llendes acomuñaes a la ionosfera son inda más variables que los de la termosfera. Ello ye que la llende inferior de la ionosfera ye bien variable: ente que pela nueche atópase na capa Y, a unos 110 km, mientres el día apaez una capa D, alredor de los 60 km. La esplicación d'esti fechu ye relativamente senciella: la radiación ultravioleta ye absorbida polos gases que formen l'aire nes capes atmosfériques más elevaes mientres la nueche y tamién mientres el día (en mayor proporción, obviamente) y tresformada n'iones, que son bonos conductores de la lletricidá, lo mesmo que vemos nun tubu de neón y na producción de les aurores polares, que débense tamién a esti procesu.
Llinia d'alta velocidá
Definiciones d'alta velocidá
La mesma UIC fala de "definiciones", según la normativa español y europeo considérase alta velocidá:
Llingües tángkicas
Les llingües tángkicas formen una pequeña familia de llingües aboríxenes australianes y fálense na cuenca del ríu Victoria nel Territoriu del Norte n'Australia.
Les llingües tángkicas son el lardil (leerdil) y el so variante de rexistru el damin, amás del kayardild, y el yukulta (tamién llamáu ganggalida o nyangga). D'estes el lardil ye'l más diverxente, ente que'l yukulta y el kayardild son mutuamente intelixibles.
El estinguíu y mal documentáu minkin podría ser una llingua tángkica
Ionosfera
Definición como capa
Dichu n'otros términos: la radiación solar contién llonxitúes d'onda que van dende los rayos infrarroxos (los de mayor llonxitú d'onda) hasta los ultravioleta (los de menor llonxitú d'onda). L'espectru visible namái va dende'l colloráu hasta'l violeta. Los seres humanos tienen que protexese tantu de la radiación infrarroxo (cremes o filtros solares, que tienen d'aplicase independientemente de la temperatura como asocede nos llugares nevaos, onde les quemadures pol sol pueden ser bien graves) y tamién de los ultravioleta (rayu UVA) especialmente nes lentes de sol pa protexenos los güeyos. Pero la mayor parte de los rayos ultravioleta que nos lleguen del sol son "peneraos" nes capes cimeres de l'atmósfera tresformando los escasos átomos de gases atmosféricos n'iones y esta ionización ye la que calez esa capa ionizada yá que dicha ionización correspuende a una verdadera escitación electrónica que causa l'aumentu del calor de la termosfera. Dichu calor, anque pue ser bien eleváu, escarez de sentíu por tar producíu nun ambiente bien enrarecido de gases (tratar d'un procesu similar al de los fornos de microondes, onde'l calor producíu estenar con mayor rapidez que nun fornu convencional al cesar la escitación producida electrónicamente nos alimentos).
Con éses los rayos ultravioleta del espectru solar ionizan les capes altes de l'atmósfera y, de la mesma, la capa ionizada torga l'espardimientu escontra la superficie terrestre de los nuevos rayos ultravioleta. Como resulta lóxicu, cuando mayor ye la intensidá de la radiación solar (n'hores del mediudía y daqué dempués), la ionización afonda más na atmósfera (hasta más embaxo).
Composición
thumb|250px|[[Ionograma, amosando l'altor a la que se reflexen ondes según les distintes frecuencies. Los saltos nesta función dexen definir una serie de capes, con carauterístiques distintes.]] Na ionosfera, los gases atmosféricos son tan tenues que ye posible atopar electrones llibres y iones positivos. La ionosfera tien polo tanto propiedaes d'un gas tenue y de un plasma. La masa total de la ionosfera ye inferior a un 0,1 % de la masa de l'atmósfera. Les cargues dixebrar pola aición de les radiaciones d'alta enerxía provenientes del Sol. Nes capes tenues de la ionosfera los tiempos de recombinación de los iones son cimeros al periodu día noche polo que la ionosfera retién gran parte de les sos propiedaes inclusive nes rexones ensin allumar del planeta. Dependiendo del grau d'ionización de cada nivel d'altor pueden atopase picos d'ionización en capes denominaes "D," "Y," "F1," y "F2". Puesto que el grau d'ionización ye producíu direutamente pola aición solar una actividá anómala del Sol puede alteriar les propiedaes de la ionosfera y la so capacidá de reflexar les ondes de radio terrestre alteriando les comunicaciones na Tierra. La estructura de la ionosfera vien marcada pol gradiente de la densidá electrónica.
Asina tenemos les siguientes capes:
Carauterístiques
La ionosfera ye un sistema dinámicu, en constante cambéu, gobernáu por múltiples parámetros, de los cualos tienen una influencia destacable toles variaciones que se producen na atmósfera, como:
Un casu real d'aplicación d'estes midíes foi'l terremotu de mayu de 1960 en Chile, onde se detectó na ionosfera, con 6 díes d'antelación un aumentu na xeneración d'Emisiones Electromagnétiques ( Emes ).
El métodu más precisu anguaño pa midir eses variaciones ionosféricas son los ionogrames.
Llinia d'alta velocidá
Definiciones d'alta velocidá
Redes: el sistema ferroviariu español que forma parte del sistema ferroviariu transeuropeo d'alta velocidá inclúi: les llinies especialmente construyíes pa l'alta velocidá, forníes pa velocidaes polo xeneral iguales o superiores a 250 km/h, les llinies especialmente acondicionaes pa l'alta velocidá forníes pa velocidaes del orde de 200 km/h, les llinies especialmente acondicionaes pa l'alta velocidá, de calter específicu por cuenta de dificultaes topográfiques, de relieve o de redolada urbana, que la so velocidá tendrá d'afaese casu per casu. Esta categoría inclúi tamién les llinies de interconexón ente les redes d'alta velocidá y convencionales, los tramos d'estación, l'accesu a les terminales, almacenes, etc., que son percorríos a velocidá convencional por material rodante de «alta velocidá».
Vehículos: el sistema ferroviariu español que forma parte del sistema ferroviariu transeuropeo d'alta velocidá engloba los vehículos concebíos pa circular: a una velocidá de 250 km/h a lo menos nes llinies especialmente construyíes pa l'alta velocidá, pudiéndose coles mesmes, nes circunstancies fayadices, algamar velocidaes cimeres a los 300 km/h, o bien a una velocidá del orde de 200 km/h nes llinies anteriores, en casu de ser compatibles coles posibilidaes d'eses llinies. Amás, los vehículos concebíos pa funcionar a una velocidá máxima inferior a 200 km/h que posiblemente vaigan circular por tola rede transeuropea d'alta velocidá, o per una parte d'esta, cuando sían compatibles colos niveles de rendimientu de dicha rede, tendrán d'axuntar los requisitos que garanticen un funcionamientu seguru nesa rede.
Asina, la UIC considera d'alta velocidá a les siguientes llinies: Zaragoza-Huesca, Ourense-Santiago, Sevilla-Cádiz y la Variante de Payares, que nun tán incluyíes n'ADIF AV. Tamién considera d'alta velocidá al Corredor Nordeste d'Estaos Xuníos, onde comparte vía con trenes de cercaníes y de mercancíes, o a los Mini-Shinkansen, antigües llinies de vía estrecha afeches al anchu estándar y onde la velocidá máxima ye de 130 km/h. Mientres, ADIF AV inclúi'l tramu Valencia-Vandellós del Corredor Mediterraneu, y dambos organismos consideren d'alta velocidá al tramu A Coruña-Vigo del Eje Atlánticu y a la futura llinia Plasencia-Badayoz.
Llinies d'alta velocidá per país
thumb|Densidá de la rede d'alta velocidá n'Europa (velocidá igual o superior a 250 km/h). En km por millón d'habitantes (datos 2010). thumb|Densidá de llinies d'alta velocidá nel Este asiáticu (velocidá ≥ 250 km/h. En km por millón d'habitantes (datos 2010).
La siguiente tabla amuesa les llinies de nueva construcción qu'operen a velocidaes cimeres a 250 km/h, en serviciu y en construcción, ordenaes per país, según la UIC. Les llinies en proyeutu, con plazos de realización variables y construcción ensin garantizar, nun s'incluyeron.
Escales de durez
La durez ye la oposición qu'ufierten los materiales a alteraciones como la penetración, la abrasión, el rayáu, la cortadura, y les deformaciones permanentes ente otres. Nel intre de la historia, mientres l'estudiu y clasificación de los minerales, hubo un momentu en que se faía pertinente establecer un métodu que dexara discernir los distintos graos de durez de les roques y minerales. El primer intentu d'establecer un procedimientu pa tal fin, poco científicu, pero na práutica bastante profesional, deber a Friedrich Mohs. La so cencellez (tantu de memorización como d'aplicación), afitar nesta posición, yá que puede emplegase nel trabayu de campu de los xeólogos.
Al tratar d'establecer comparances de durez con valores absolutos y más precisos, creáronse otros métodos y escales que, polo xeneral, adoptaron el nome del so creador. El presente artículu recueye diches escales.
thumb|Estructura cristalina del [[corindón.]]
Escala de Mohs
La escala de Mohs ye una rellación de diez minerales ordenaos pol so durez, de menor a mayor. Utilízase como referencia de la durez d'un material dao. Foi propuesta pol xeólogu alemán Friedrich Mohs en 1825 y básase nel principiu de qu'una sustancia cualesquier puede rayar a otres más blandes, ensin qu'asoceda lo contrario.
Mohs escoyó diez minerales, a los qu'asignó un determináu númberu equiparable al so grau de durez, estableciendo asina una escala creciente. Empezó pol talcu, que recibió'l númberu 1, y terminó col diamante, al qu'asignó'l númberu 10. Cada mineral raya a los que tienen asignáu un númberu inferior a él, y rayar aquellos que tienen un númberu cimeru al so.
Tabla de durez de Mohs
El 16 d'agostu de 2012, investigadores del Carnegie Institute of Technology toparon un nuevu alótropo del carbonu, más duru que'l diamante, capaz de caltenese estable en condiciones normales, anque se llograba a partir d'un material formáu por esferes de carbonu-60, sometiéndolo a una presión de 320.000 atm.
Escala de Rosiwal
La escala de Rosiwal debe'l so nome al pernomáu xeólogu austriacu August Karl Rosiwal. La escala Rosiwal basa la so midida en valores absolutos, a diferencia de la escala de Mohs que los sos valores relativos son más apropiaos pa la investigación de campu (in situ).
Tabla de valores Rosiwal
Mide n'escala absoluta la durez de los minerales. Esprésase como la resistencia a l'abrasión midida en pruebes de llaboratoriu tomando como base'l corindón con un valor de 1000.
Escala de Knoop
El test de durez de Knoop (pronunciáu ku-nūp) ye una prueba de microdureza, un exame realizáu pa determinar la durez mecánica especialmente de materiales bien argayadizos o llámines fines, onde solo se pueden faer hendiduras pequeñes pa realizar l'ensayu. La prueba foi desenvuelta por Frederick Knoop y los sos colegues del National Bureau of Standards (anguaño'l NIST) d'EE. XX. en 1939, y foi definíu pol estándar de l'ASTM D1474.
Adelia Silva
Adelia Silva de Sosa  foi una maestra, poeta y periodista uruguaya de reconocida trayeutoria a nivel nacional ya internacional.
Biografía
Destacar pola so llucha constante contra la discriminación racial, superó la incomprensión y l'intolerancia y tresformóse nuna destacada Maestra, Inspectora, Poeta y Periodista.
L'añu 2011 foi declaráu l'Añu Internacional de los y les Afrodescendientes y nel Uruguái celebra'l Bicentenariu de la Revolución artiguista. En conmemoración a estos dos fechos la Organización Mundo Afro Uruguái decide tributar un homenaxe a Adelia y edítase el llibru Adelia Silva- Un legáu de lluz pa “el rescate de la memoria viva de les sos lluchadores y lluchadores de tola vida” y pa “perpetuar el so legáu de compromisu cola vida y referente afrodescendiente de la sociedá artiguense y uruguaya”.
Tolos cargos qu'ocupó fueron por concursu:
Amás trabayó n'Educación Secundaria como profesora de Física, Química y Francés y como Formadora de Formadores, como Profesora Honoraria nel Institutu Normal de Artigas dictando clases nes asignatures Pedagoxía, Psicoloxía, Historia de la Educación y Socioloxía.
Premios y reconocencies
miniaturadeimagen|centro|Placa asitiada nel Monumentu al Maestru-Artigas-Uruguái
Public Enemy
Orixe
L'activista Chuck xunir en 1982 a Spectrum City, que yera un equipu de DJs de la Universidá Adelphi, onde Chuck estudiaba diseñu gráficu, buscando utilizar el rap pa comunicar les sos idees, especialmente pa tresmitir mensaxes d'arguyu, autodefensa y afirmación cultural a la comunidá afroamericana.
Spectrum City, dirixíu por Hank Schoklee, llogró cola popularidá de les sos tocatas poder tener el so propiu horariu nocherniegu de mix en direutu na radio emisora de la universidá llamada WBAU, que la so programación taba al cargu de Bill Stephney.
En 1985, Chuck D collaborara con Flavor Flav nuna cinta que tituló Public Enemy #1, refiriéndose a la persecución que dicía sufrir per parte de la escena rapera local.
P.E. roblaron un contratu cola discográfica Def Jam Records, dempués de que'l productor Rick Rubin oyera un freestyle (rap improvisáu) de Chuck D nuna maqueta que Stephney facilitó-y. En Def Jam coincidieron con The Beastie Boys, LL Cool J y otros artistes de la vieya escuela del hip hop.
Historia
En teniendo a tolos miembros completos, Public Enemy llanzó'l so primer álbum en 1987, tituláu "Yo! Bum Rush The Show". Esti álbum nun llogró un enorme ésitu, pero fizo que Public Enemy fora conocíu en distintos llugares, siendo conocíos por cantares como "You're Gonna Get Yours", "Miuzi Weights a Ton", "Public Enemy Non. 1" y la que da títulu al álbum, "Yo! Bum Rush the Show". La mayoría de cantares yeren rapeadas por Chuck D, quien tenía rapidez y una voz potente. Terminator X (antes llamáu DJ Mello-D cuando trabayaba como asistente pa Spectrum City) encargar de los scratch, el exlocutor principal de Spectrum, Hank Schocklee, nun apaecía nes presentaciones, y Flavor Flav participaba pocoñín de, sacante Too Much Tien, l'únicu cantar que canta solo.
Al añu siguiente, sale a la venta la so CD "It Takes a Nations of Millions to Hold us Back", que tenía ciertos cantares entemecíos con grabaciones del conciertu dáu'l 3 de payares de 1987 en Londres pal Def Jam Tour per Europa (exemplos en Terminator X to the Edge of Panic, Rebel Without a Pause, etc.). Nesta segunda entrega Schocklee xunta al equipu de producción a un programador nuevu llamáu Eric Sadler, col que s'encargó del sampleo y los amiestos de les bases, llogrando una atmósfera nerviosa, en cantu del ruidismo. Esti álbum facer populares en tol mundu. Recibió escelentes crítiques, siendo consideráu como l'álbum entemediu de la música, que dexa tras el pasáu del rap con lletres superflues, y entra al nuevu mundu de los sampleos ya intensifica los amiestos de rap con rock (por She Watch Shannel Zero! que contenía un loop de "Angel Of Death" de Slayer). Aparte, l'ésitu deber al notable ameyoramientu de la voz de Chuck D, la mayor participación de Flavor Flav, quien inclusive tien un cantar sobre él (Cold Lampin' With Flavor), y l'apaición en ciertos cantares del Professor Griff... Pero esti personaxe foi espulsáu de la banda. Causó un discutiniu enorme al mentar nuna entrevista dada a Dave Mills que "tou lo malo del mundu yera polos xudíos". Esti comentariu, que-yos causó millones de problemes a la banda, acabó con saber decisión de Chuck D de prescindir del llabor de Professor Griff.
Pero con too y con eso, esti álbum xeneró-yos continues xires, que terminaron en 1990 pol so tercer álbum d'estudiu, "Fear of a Black Planet". Esti álbum yera bien estensu, con cantares xuníos, y sampleos más entrevesgaos; aparte anovóse les llargues cadenes de versos de Chuck D. L'álbum foi bien aclamáu, pero non tanto como'l so antecesor; y solamente destacáronse los cantares "Brother Gonna Work it Out", "911 is a Joke", "Welcome to the Terrordome", "Burn Hollywood Burn", "Fear of a Black Planet" y "Fight the Power", esta postrera foi célebre por apaecer como tema central de la película Do The Right Thing, del polémicu direutor de cine afroamericanu Spike Lee, y pola so revesosa llírica onde menta ensin papes na boca a héroes como John Wayne y Elvis Presley como preseos del racismu.
Les xires siguíen y siguíen, y tres dos años d'espera nuevamente, llanzaron el so cuartu álbum, "Apocalypse 91... The Enemy Strikes Black". Esti álbum tenía pocos cantares, pero yeren estenses (la mayoría taben ente los cuatro y los cinco minutos). Foi bien aclamáu pola crítica, pero menor en ventes que los sos discos anteriores. D'esti álbum, la mayoría de cantares fueron populares, pero destácase especialmente "Bring tha Noize", que yera una versión metalera interpretada por Public Enemy y Anthrax de "Bring the Noise", orixinal de Public Enemy (álbum "It Takes a Nation...").
En celebrando 10 años d'historia, Public Enemy llanzó'l so álbum "Greatess Missess" en 1992, onde s'incluyíen más de 20 remixes de los cantares de los CD anteriores, más l'apaición de seis nueves cantares.
En 1994, Public Enemy llanzó unu de los sos álbumes más raros, tituláu "Muse Sick-N-Hour Mess Age". A pesar que más del 50 % de persones consideren el "It Takes a Nation..." como'l meyor álbum de la banda, esti nuevu álbum ocupó un enorme llugar ente los fans a pesar que nun foi bien popular. Esti nuevu CD incluyía bien de novedaes (seique por eso la so popularidá ente fans). Chuck D ameyoró increíblemente la so voz, variando d'un cantar melódico (acompañando a Flavor en "What Kind of Power we Got?") a un rap rápidu (en "Race Against Time"). Aparte, Flavor Flav participaba intensa y moderadamente. Amás apaecía una batería en toes los cantares, que daba un estilu más crudu a la banda... Pero a pesar de toes estes innovaciones, solamente fíxose popular "Give it Up". Los vientos nel mundu de los hip hop taben camudando, pos yera'l Gangsta Rap de la Mariña Oeste y non el rap de conciencia y afrocentrista el qu'agora atropaba les llistes de ventes.
Tres cuatro años editar nada, la banda llanzó en 1998 el soundtrack de la película "He Got Game". L'álbum contenía 13 cantares; lamentablemente empezó un cayente enorme de la banda, yá que pasaron desapercibíes porque los sos siguidores y los medios taben esperando un álbum de verdá.
Y esti deséu cumplióse. En 1999, publicaron otru de los sos álbumes más raros, tituláu "There's a Poison Goin On...". Esti álbum foi raru porque la banda dir escontra un soníu distintu del hip hop conocíu d'ellos, dexando de llau los estensos versos de rap y pasar escontra un soníu escuru. La mayoría de cantares yeren d'esi tipu, y les única que tuvieron llixera acoyida fueron "Do You Wanna Go Our Way?", "LSD", y "World Tour Sessions".
En pasando nuevamente desapercibíos, y perder la fama que tuvieron por casi 10 años, Terminator X retirar de la banda, y nel so reemplazu entró Dj Lord; y tres la ida d'un gran compañeru de la banda, tornó otru: el Professor Griff. Llanzaron nel 2002, en celebración de les sos 20 años de vida artística, l'álbum "Revolverlution". Esti álbum, al igual que'l "Greatess Misses", tenía más de 20 remixes de los cantares anteriores, anque cuntó con pequeñes novedaes. Amás de les remezclas, ciertos cantares yeren audios en vivu; había dos entemedios, que yeren mensaxes de Chuck D y Flavor Flav; siete canciones yeren nueves, y dos d'elles yeren interpretaes por otros artistes.
Tres trés años de silenciu, llanzaron nel 2005 l'álbum "New Whirl Odor", que proclamaron como "el meyor de la hestoria", anque foi un total fiascu. Los cantares en sí yeren prestosos, pero nun convencieron a los siguidores como lu fixo'l míticu "It Takes a Nation...".
Los medios yá consideraben a Public Enemy como una banda llexendaria del rap. Chuck-D, por casu, foi entrevistáu en cu<nto documental sobre la hestoria del hip hop fixérase. Los miembros del grupu sentíense falagaos, pero sentíen qu'esa calificación yera como práuticamente dicir que P.E. yá pasó; y en contra d'esto, llanzaron, dempués de tiempu, un bon álbum que yera llargu, que teníen bonos raps, que tenía interesantes sampleos. Esti álbum salió nel 2007, y foi tituláu "How You Sell Soul to a Souless People Who Sold Their Soul".