cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fuercia centrípeta
Tracamundios comunes
Tampoco la fuercia centrípeta tien de confundise cola denomada fuercia central. La fuercia central ye una fuercia real qu'actúa sobre un cuerpu y que cumple con dos condiciones: la so llinia d'aición pasa pol citáu centru de fuercies. Exemplos de fuercies centrales son la fuercia gravitatorio y la fuercia electrostática. Frecuentemente, la fuercia centrípeta ye una fuercia central. Una esceición asocede cuando'l centru de mases nun coincide col centru xeométricu del oxetu sobre'l cual actúen les fuercies, colo qu'hai que poner especial énfasis sobre la direición de la fuercia centrípeta y los puntos onde actúa. Un exemplu claru d'ésti fenómenu asocede cola dinámica d'un cilindru inhomogéneo que rueda sobre un planu inclináu hasta desapegase del mesmu.
Demostración xeométrica
thumb|300px|Figura 1: Los vectores de posición y velocidá mover de forma circular. Puesto que la velocidá ye siempres tanxente a la trayeutoria, el vector \mathbf{v} siempres ye perpendicular al vector de posición. Como l'estremu del vector \mathbf{R} muévese describiendo una circunferencia de radiu R\,, l'estremu del vector \mathbf{v} facer de manera análoga. La circunferencia a la derecha amuesa la forma en que camuda la velocidá col tiempu. Dicha circunferencia representa la hodógrafa del movimientu.
El cambéu de la velocidá nel tiempu ye l'aceleración, y yá que la velocidá camuda de manera similar a como lo fai'l vector de posición, l'aceleración en cada intre tamién ye perpendicular a la velocidá nesi intre, polo que podemos dibuxales como vectores \mathbf{a} tanxentes a la circunferencia.
Una y bones los vectores de posición y velocidá xiren conxuntamente, el periodu T (tiempu emplegáu nuna vuelta completa) va ser el mesmu en dambos casos.
Pal periodu de la partícula na trayeutoria circular tenemos y, por analoxía, cola hodógrafa de la derecha tenemos Igualando dambes ecuaciones, y estenando a llogramos. Comparando la trayeutoria (esquierda) cola so hodógrafa (derecha), deduzse que l'aceleración apunta escontra'l centru de la circunferencia, en forma opuesta al vector. Esto podemos facer tornando cada unu de los vectores \mathbf v a la so posición orixinal nel círculu de la esquierda. Si xunto con ellos llevamos los vectores \mathbf a, podrá notase el fechu de qu'estos postreros efeutivamente apunten escontra'l centru.
Deducción usando'l cálculu
right|250px Otru métodu pa deducir la ecuación de l'aceleración centrípeta consiste n'espresar la ecuación de la trayeutoria circular n'ecuaciones paramétricas:
onde :\omega\, ye la velocidad angular derivar dos veces socesives con respectu del tiempu
de cuenta que que pon de manifiestu que l'aceleración ta dirixida escontra'l centru de la trayectoría circular y que'l so módulu vien dau por:
Fuercia centrípeta en mecánica relativista
En mecánica relativista el cociente ente la fuercia centrípeta y l'aceleración centrípeta, ye distinta del cociente ente la fuercia tanxencial y l'aceleración tanxencial. Esto introduz una diferencia fundamental col casu newtoniano: l'aceleración y la fuercia relativistes nun son vectores necesariamente paralelos:
De la rellación anterior, deduzse que la fuercia y l'aceleración namái son paraleles en dos casos:
El primer casu dase cuando l'aceleración y la velocidá son perpendiculares, cosa qu'asocede por casu el movimientu circular uniforme. El segundu casu dar nun movimientu rectilliniu. En cualesquier otru tipu de movimientu polo xeneral la fuercia y l'aceleración nun van ser permanentemente paraleles.
Campu de concentración
240px|miniaturadeimagen|derecha|Campu de concentración utilizáu p'allugar a canadienses d'orixe xaponés mientres la Segunda Guerra Mundial na [[Columbia británica]] Un campu de concentración, o campu d'internamientu, ye un centru de detención o confinamientu onde se zarra a persones pola so pertenencia a un coleutivu xenéricu en llugar de polos sos actos individuales, ensin xuiciu previu y ensin garantíes xudiciales, anque puede esistir una cobertoria llegal integrada nun sistema de represión política. Suélense emplegar campos de concentración pa zarrar a opositores políticos, grupo étnicos o relixosos específicos, persones d'una determinada orientación sexual, prisioneros de guerra, civiles habitantes d'una rexón en conflictu o otros coleutivos.
A diferencia d'un campu de prisioneros, que s'emplega como centru de detención de militares enemigos nun conflictu, un campu de concentración úsase mayoritariamente pa la detención de persones non combatientes, anque en dellos periodos históricos tamién s'emplegaron pa zarrar a prisioneros de guerra. Son centros de detención conocíos públicamente, usualmente de gran estensión.
Considérase como variante'l campu de trabayu, un campu de concentración onde los recluyíos son sometíos a trabayos forzaos, frecuentemente en condiciones deplorables.
Historia del términu
thumb|Muyeres y neños Bóers nun campu de concentración británicu hacia 1900, mientres les [[Guerres de los Bóer]] Anque a lo llargo de la historia los gobiernos emplegaron la deportación de población civil como mediu de control de territorios, nun ye hasta'l sieglu XVIII cuando se documentan los primeros casos de grupos de civiles non combatientes zarraos en campos. L'historiador polacu Władysław Konopczyński suxurió que los primeros campos de concentración crear nel sieglu XVIII mientres la Confederación de Chigre, cuando los rusos entamaron tres campos de concentración en Polonia-Lituania pa los prisioneros rebalbos de Polonia, internaos n'espera de deportación a Siberia.
L'orixe modernu del términu vien de los campos de reconcentración que construyeron les autoridaes españoles na islla de Cuba mientres la Guerra de los Diez Años (1869-1878), asonsañaos darréu polos Estaos Xuníos d'América mientres la guerra ente Filipines y Estaos Xuníos (1899-1902). La espresión inglesa «concentration camp» popularizóse arriendes del so usu poles autoridaes britániques mientres la segunda guerra de los Bóer en Sudáfrica, (1899-1902). Asina, l'oxetivu declaráu d'un campu de concentración ye precisamente concentrar a la población d'un determináu grupo étnicu o rexón xeográfica, col fin de dixebrar a los combatientes enemigos del sofitu de la población civil, evitando tamién que pueda remontase.
El primer campu de concentración n'Europa foi'l de Talergof, creáu pa la población rusa, los ortodoxos y la población rusófila de Galicia ucraniana a principios de la I Guerra Mundial.
Campos de concentración y estermín de l'Alemaña nazi
thumb|Campos de concentración y estermín nazis mientres la II Guerra Mundial.
Mientres el sieglu XX l'internamientu de civiles per parte de los distintos estaos foise faciendo cada vez más frecuente, y algamó el so clímax antes y mientres la Segunda Guerra Mundial colos Campos de concentración nazis (1933-1945). Creáronse campos de concentración, de trabayu y d'estermín col fin de caltener presos y esterminar a xudíos, disidentes políticos, homosexuales, xitanus, eslavos, testigos de Xehová, criminales comunes, republicanos españoles emigraos, discapacitaos, y demás coleutivos calificaos como «inferiores» o «traidores» pol ideariu nazi.
Como resultáu d'estos, el términu «campu de concentración» ganó munches de les connotaciones propies del campu d'estermín, y anguaño ye usáu munches vegaes como sinónimu. D'esta miente, el campu de concentración», orixinalmente un eufemismu, foi reemplazáu por otros eufemismos como «campu d'internamientu» o «campu de reubicación», independientemente de les circunstancies concretes de cada campu.
Los campos más sangrientos son Auschwitz-Birkenau, Treblinka, Belzec y Dachau, onde morríen 1000 persones per día con un total de 39 campos de concentración.
España
Más de 400.000 presos políticos fueron utilizaos como mano d'obra esclava. Según l'historiador Javier Rodrigo « Bona parte de les polítiques de construcción de la posguerra tán feches con mano d'obra forzosa de prisioneros de guerra. Estos prisioneros provienen de campos de concentración que nacen cola lóxica de superponer una política de violencia represiva, de tresformamientu y de reeducación a esta lóxica del aniquilamientu y l'eliminación direuta ».
Estaos Xuníos
Campos de concentración pa xaponeses nos Estaos Xuníos:
Campu de Manzanar, California: ye'l más conocíu de los diez campos de concentración d'Estaos Xuníos, abiertu en marzu 1942, onde más de 110.000 nikkei (nome col que se designa a los emigrantes d'orixe xaponés y a la so descendencia), norteamericanos fueron encarcelaos mientres la Segunda Guerra Mundial. Ta allugáu a los pies de la Sierra Nevada nel valle Owens, California, y ente los poblaos de Lone Pine, al sur, y Independence, al norte, aproximao a 370 quilómetros al nordeste de Los Angeles.
Campu de Jerome, Idaho: foi un campu de concentración norteamericanu allugáu nel sureste d'Arkansas cerca del pueblu de Jerome. Foi abiertu n'ochobre de 1942 y funcionó hasta xunu de 1944, foi l'últimu campu de concentración norteamericanu en ser abiertu y el primeru en cerrase. Llegó a tener 8.497 prisioneros.
Imperiu austrohúngaru
Mientres la Primer Guerra Mundial crear nel Imperiu austrohúngaru, en Terezín y Talerhof los campos de concentración pa los rusos y ucraínos del Imperiu que simpatizaban colos Estaos de la Triple Entente.
Sudáfrica (Reinu Xuníu)
Mientres la Segunda Guerra Bóer (1899-1902) llibrada ente l'imperiu británicu y los colonos d'orixe neerlandés (llamaos bóeres o afrikáneres) na actual Sudáfrica (entós una colonia del imperiu británicu), unos 116 572 homes, muyeres y neños bóeres fueron movíos a campos de concentración, más unos 120 000 africanos negros. Por cuenta de les dures condiciones de los campos, aproximao'l 25 % de los bóeres (27 927 bóeres ,de los cualos 22 074 yeren neños menores de 16 años) y el 12 % de los africanos presos morrieron (14 155, anque dalgunos alzar hasta los 20.000).
Gliese 330
Gliese 330 (GJ 330 / HIP 43948) ye una estrella na constelación de Cáncer. Visualmente alcontrar ente la brillosa Acubens (α Cancri) y 60 Cancri, a 24 minutos d'arcu de la primera y a 17 minutos d'arcu de la segunda. De magnitú aparente +10,58, ye demasiáu tenue pa ser observable a simple vista. Ta asitiada, d'alcuerdu al amenorgamientu de los datos de paralax d'Hipparcos (58,79 ± 2,72 milisegundos d'arcu), a 55,5 años lluz del Sistema Solar. La estrella conocida más abarganen a ella ye Gliese 319, distante 5,9 años lluz.
Gliese 330 ye una nana colorada de tipu espectral M1V. Muncho más tenue que'l Sol, tien una lluminosidá bolométrica —qu'inclúi una importante cantidá de radiación emitida como lluz infrarroxo— equivalente al 4,8% de la lluminosidá solar. Tien una temperatura efectivo de 3493 ± 50 K y un radiu igual a 2/3 partes del radiu solar. Xira sobre sigo mesma con una velocidá de rotación proyeutada de 3,05 km/s, lo que trai que'l so periodu de rotación nun supera los 10,8 díes. Presenta un conteníu metálico paecencia al del Sol, siendo'l so índiz de metalicidá [M/H] = +0,02.
Spycker
Spycker ye una comuña francesa del departamentu de Nord, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Abéu
Abéu ye un llugar de la parroquia asturiana de San Esteban, nel conceyu de Ribeseya.
Tien una población de repartida ente los barrios de L'Almadera, El Cuetu, La Desa, El Palaciu los Argüelles, Piñeres, Priesca, La Rocina y La Viña y dalguna vivienda aisllada.
Ta asitiáu na rasa marina, alloñáu a una distancia pocu más de 1 km de la llinia de costa, a una altitú de 80 m.
Alcuéntrase al este de la nacencia del regueru de San Pedru y del llugar de San Pedro. Ye accesible per carretera dende'l llugar de San Esteban, a 5 km de la capital del conceyu.
D'ente los sos edificios destaca'l Palaciu de los Argüelles. Esti sobeyosu edificiu construyóse en Caravia l'Alta y darréu treslladóse a esta población piedra a piedra. El palaciu tien una capiya, xuníos dambos edificios por una socesión d'arcos de mediu puntu.
Abéu yera llugar de camín del Camín de Santiagu de la costa. Los pelegrinos llegaben a Abéu, dende la capital, Ribeseya, siguiendo'l cursu del regueru de San Pedru hasta la Venta del Mansu, anguaño en ruines.
Aeropuertu de Londres-Stansted
L'Aeropuertu de Londres Stansted, o a cencielles Stansted, ye unu de los cinco aeropuertos de Londres. Ta n'Essex a 50 km al nordeste de la capital, pela autopista M11 ente Londres y Cambridge. Mientres la II Guerra Mundial foi una base aérea militar.
La pista d'aterrizaxe mide 3.050 metros y hai un plan d'ampliación que preve crear tres pistes más. London-Stansted ye usáu mayormente per llinies aérees de baxu costu tales como Ryanair, EasyJet y Germanwings. Amás de éstes, son usuarios frecuentes compañíes de mercancíes como Volga-Dnjepr y FedEx.
Historia
L'aeropuertu construyir en 1942 como base pa les fuercies aérees. Una vegada acabada la guerra empezó a xestase la idea de convertilo nel tercer gran aeropuertu de Londres, lo que nun se llevó a cabu al nun dase la necesidá. Sicasí, na década de los 70 decidió convertíselo nuna base antiterrorista. Al norte del Aeropuertu creáronse instalaciones especiales p'aterrizar a los aviones secuestraos. En total, 6 secuestros d'aviones llegaron al so fin en Stansted. En 1985 Ryanair solicitó l'usu del aeropuertu pa vuelos con Irlanda, anque la importancia llegó-y coles conexones col continente européu, sobremanera al traviés d'EasyJet.
A partir de 2004 ufiértense vuelos intercontinentales dende Stansted. El primer destín ye Ciudá del Cabu anque en 2005 hai destinos n'Asia y América.
En 1991 inauguróse la terminal diseñada pol arquiteutu Norman Foster, esta terminal dispón de la so propia estación de tren, dende la cual salen ente les 05:00 y les 24:00, trenes con destín a Liverpool Street con frecuencies cada 30 minutos, tratar del serviciu Stansted express, dende esta estación parten amás, diversos trenes de más llargu percorríu escontra'l restu d'Inglaterra.
En 2006 el tráficu nel Aeropuertu superó la cifra de los 23 millones de pasaxeros convirtiéndose nel cuartu aeropuertu inglés por volume de pasaxeros, y terceru londinense, por detrás d'Heathrow y Gatwick.
Los datos de tráficu de pasaxeros a lo llargo del 2012 refundiaron cifres un 3,3% inferiores a les rexistraes en 2011, quedándose'l númberu final de pasaxeros en 22,47 millones.
Toshimasa Toba
Toshimasa Toba (鳥羽 俊正, ) ye un ex-futbolista xaponés.
Montbeugny
Montbeugny ye una comuña francesa del departamentu d'Allier, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Xuegos Olímpicos de Londres 2012
El 27 de xunetu, la reina Sabela II inauguró los Xuegos Olímpicos a les 12:21 a.m. -hora llocal- mientres la ceremonia d'apertura —llamada orixinalmente «Islles of Wonder», y «Islles Maraviyoses» n'asturianu  —. Sicasí, la fase de grupos del tornéu de fútbol femenín, empezó dos díes antes, el 25 de xunetu de 2012 nel Millennium Stadium de Cardiff.
El 6 de xunetu de 2005, mientres la 117ª Sesión del Comité Olímpicu Internacional celebrada en Singapur, la ciudá de Londres venció a París, Madrid, Nueva York y Moscú en cuatro rondes de votación. La candidatura de Londres foi dirixida por Sebastian Coe —presidente del Comité de Candidatura y posterior presidente del Comité Organizador— y Ken Livingstone —alcalde de la ciudá nesa dómina—.
Suzana Ehlin Martins
Suzana Ehlin Martins ye una bióloga, botánica, taxónoma, curadora, etnobotánica, y profesora brasilana.
Biografía
Ye autora na identificación y nomamientu de nueves especies pa la ciencia, a abril de 2015, tien dos nuevos rexistros d'especies, especialmente de la familia Bromeliaceae, y n'especial de los xéneros  Canistrum, y Neoregelia (vease más embaxo'l venceyu a IPNI).
Gliese 349
Gliese 349 (GJ 349 / HD 82106 / HIP 46580) ye una estrella de magnitú aparente +7,22. Ta encuadrada na constelación d'Hidra cerca de la llende con Lleo, a pocu más de 2º de 10 Leonis. Tópase asitiada a 41,4 años lluz del Sistema Solar. La nana colorada Gliese 361 alcuéntrase a 7 años lluz d'ella.
Gliese 349 xira sobre sigo mesma con una velocidá de rotación proyeutada de 4,1 km/s, siendo'l so periodu de rotación de 13,30 díes. Estos valores dexen envalorar la so edá por xirocronoloxía, amosando que Gliese 349 ye una nueva estrella de 435 millones d'años d'edá. El so índiz de metalicidá ([Fe/H] = -0,15), revela un conteníu metálico —entendiendo por metales aquellos elementos más pesaos que'l heliu— inferior a la solar.
Navas de San Antonio
Navas de San Antonio ye un conceyu d'España, al sur de la provincia de Segovia, comunidá autónoma de Castiella y Llión. Tien una superficie de 68,95 km².
Nel conceyu topa la ermita de San Antonio del Cuetu, sita a 3 km del nucleu urbanu.
Símbolos
left|207x207px|Escudu de Navas de San Antonio L'escudu heráldicu que representa al conceyu se blasona de la siguiente manera:
La descripción testual de la bandera ye la siguiente:
Fujian Tulou
Esti llugar Patrimoniu de la Humanidá dende 2008 inclúi 46 llugares, ente ellos el grupu de tulous de Chuxi, Tianluokeng, Hekeng, Gaobei, Dadi, Hongkeng, y los lou de Yangxian, Huiyuan, Zhengfu y Hegui. Según la Unesco son «exemplos escepcionales d'una traducción constructiva y funcionalidad ejemplificando un tipu particular de residencia comunal y organización defensiva y, en términos de la so rellación harmoniosa cola so redolada».
Terminoloxía
Parte de los tulou hakka pertenecen a la categoría de Fujian Tulou. Tolos Fujian Tulou meridionales pertenecen a la categoría Fujian Tulou, pero nun pertenecen a los «Hakka tulou».
Amás, «Fujian Tulou» nun ye un sinónimu de «tulou», sinón más bien un subgrupu especial d'estos postreros. Hai más de 20.000 tulous en Fujian, ente qu'hai namái trés mil «Fujian Tulou».
Los tulous de Fujian defínense como: «Un gran edificiu de dellos pisos nos montes de la rexón montascosa del sureste de Fujian por qu'habiten y deféndanse grandes comunidaes, construyíes con estructures de madera y parés de tapial».
Hai alredor de 3.000 tulous de Fujian allugaos na rexón suroccidental de la provincia de Fujian, na so mayor parte nes rexones montascoses del condáu de Yongding de la ciudá de Longyan y el condáu Nanjing de la ciudá de Zhangzhou.
Typhlonyphia
Typhlonyphia reimoseri ye una especie d'araña araneomorfa de la familia Linyphiidae. Ye l'únicu miembru del xéneru monotípicu Typhlonyphia.
Distribución
Alcuéntrase nel Este d'Europa.
Staple
Staple ye una comuña francesa del departamentu de Nord, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Trigonella foenum-graecum
La alholva, fenogreco o fenugreco (Trigonella foenum-graecum) ye una especie de planta con flor perteneciente a la familia de les fabacees. thumb|Fueyes thumb|Ilustración
Historia
L'usu melecinal de la alhova, como lo demuestra la so presencia na Capitulare de villis vel curtis imperii, una orde emitida por Carlomagno que reclama a los sos campos por que cultiven una serie de yerbes y condimentos incluyendo les "fenigrecum" identificada anguaño como foenum-graecum.
Usos
L'usu d'esta planta nes actividaes humanes ye bien antiguu, sábese que yera una de les plantes emplegaes polos exipcios nos procesos d'embalsamáu (seique pol so peculiar arume). Los usos d'esta planta fueron bien diversos y puede dicise qu'acompaña a la Humanidá dende los sos empiezos. Un exemplu d'esto postreru puede atopase na interconexón del árabe nel que la alholva espresar por aciu la pallabra Hulba y nel chinu mandarín la pallabra Hu lu ba amuésennos el significáu y los fondos raigaños del so usu na historia de la humanidá Culinariu === Por cuenta de les cualidaes arumoses del fenogreco emplégase como especie na cocina de dellos países y nel so usu culinariu tómense tantu les fueyes como les granes procedentes del so frutu en forma de vaina y que suel contener ente diez y venti granes, que'l so aspeutu ye duru y cuadráu.
Les granes na gastronomía de la India tómense desecaes empléguense enteres y dacuando llixeramente turraes pa realzar el so sabor, o molíes, pero pa ello hai que poneles a remueyu enantes. L'empléu de les granes enteres son unu de los ingredientes de la Halawa. Les granes hai qu'usales con moderación yá que tienen un llixeru sabor amargoso; d'esta forma, si turrar, tien de faese con precuru yá que si pasar de puntu poténciase'l so amargura.
Les granes son unu de los ingredientes de la khakhra, un tipu de pan.
Les fueyes verdes en Tailandia son tomaes crudes n'ensalaes. Nel Yeme empléguense les fueyes como condimento principal nel platu nacional denomináu Saltah. La alholva emplegar na cocina d'Irán na receta del Qormeh sabzi.
N'Europa consúmese como granaos acompañando a ensalaes.
La farina de granáu de fenugreco (GFF) suplementada al 5, 10 y 15% na farina de trigu, puede emplegase na producción de pan y galletes p'ameyorar el so perfil nutricional.
Medicina
Na medicina tradicional acomuñóse-y como propiedá la de facilitar la dixestión, ye ideal nel tratamientu de sinusitis, conxestión pulmonar, amenorga la inflamación y combate les infeiciones (http://www.theepicentre.com/Spices/fenugree.html). La grana de alholva úsase llargamente como galactogogo (axente productor de lleche) por madres lactantes. acomuñóse-y tamién cola medría del tamañu de mames. Puede atopase en presentación de cápsules en tiendes nutricionales (http://commons.wikimedia.org/wiki/Trigonella_foenum-graecum). Tamién amonta'l mambís y úsase nel tratamientu de l'anorexa, tien tamién un efeutu anabolico pola so composición química, aumentando, la masa corporal, el mambís, la salú mental y ameyorar los ciclos de suañu.
N'estudios recién, la grana de alholva amosó que puede protexer contra cánceres de tipu esperimental del senu (Amin et al., 2005) y del colon (Raju et al., 2006). Les propiedaes hepatoprotectivas de les granes de alholva tamién se reportaron en modelos esperimentales (Raju y Bird, 2006; Kaviarasan et al., 2006; Thirunavukarrasu et al., 2003). Al ser un productu de consumu diariu en casu d'amosar dalgún efeutu secundariu, tien de suspendese'l so consumu radicalmente. va volver a la normalidá nun dexando nengún tipu de secuela.
Composición química
El tamizaje fitoquimico de les granes contién esteroides⁄terpenoides, alcaloides, flavones, taníns, fenoles y saponines; contienen amás aceite esencial y non esencial (5 %), almidón, azucrees, proteínes, mucílagu (20 al 30 %), vitamines, enzimes y amino acedos, sapogeninas esteroidales (diosgenina, yamogenina, gitogenina, neotigenina, fenugrina B, fenugrequina), saponinas (trigonelósidos A, B y C), flavonoides (Kaempferol, quercetina), alcaloides (trigonelina), llomba, lecitina, fitosteroles; glucósidos (estaquiosa, galactomanano, trigofenósidos A–G). L'aceite esencial y la oleorresina contienen n–alcanos, sesquiterpenos y compuestos osixenaos como hexanol. Les fueyes y tarmos contienen saponinas (graecuninas), calciu, fierro, carotenos y acedu ascórbico. Tola planta ye fonte de mucilago del tipu galactomananos.
Taxonomía
Trigonella foenum-graecum describióse por Carlos Linneo y espublizóse en Species Plantarum 2: 777–778. 1753. Trigonella: nome xenéricu que deriva les pallabres griegues tri = "trés" y gonia = "ángulu d'esquina" y pretende faese referencia a la estructura de la flor.
foenum-graecum: epítetu llatín que significa "segáu griegu".
Estambul
Estambul (en turcu: İstanbul) ye la ciudá más grande de Turquía, y una de les más poblaes d'Europa, con.
Estambul ye tamién la capital alministrativa de la provincia del mesmu nome, na rexón de Rumelia o Tracia Oriental. Foi denominada Bizanciu hasta l'añu 330, y Constantinopla hasta 1453, si bien nel resto d'Europa caltuvieren esi nome hasta 1930, poco dempués de la declaración de l'Estáu turcu modernu. El nome Estambul fízose oficial el 28 de marzu de 1930. Hasta entós, pente'l periodu Otomanu, la ciudá nomábase oficialmente Qustantaniyyeh (قسطنطنيه) (Ciudá de Constantino, n'árabe), pero la población ya xeneralizara l'usu d'Estambul del griegu is-tan-polis (dir a la ciudá).
El cascu vieyu de la ciudá ta mayoritariamente na oriella europea del Estrechu del Bósforo, si bien anguaño la ciudá espárdese pola oriella asiática, con distritos como Beyköz, Üsküdar, Kadiköy, Moda, Bostanci y Adalar. La so condición d'hestórica capital imperial (de Roma, nos tiempos de Bizanciu, y del Imperiu Otomanu, hasta'l comienzu del sieglu XX), fizo d'Istambul una de les ciudaes con un de los mayores padremuños históricos y culturales del mundiu. Ente los monumentos más destacaos y de valor destaquen l'Hipódromu, el templu d'Aya Sofía o la mezquita de Sultanahmet (nel actual distritu de Sultanahmet), la mezquita de Solimán (Süleymaniye), el palaciu de Topkapi, el palaciu Dolmabahçe, la torre Gálata o la cisterna calumbrada, ente otros.
Anguaño, Estambul ye la capital cultural, económica y industrial de Turquía, si bien la capitalidá alministrativa afitóse en 1923 n'Ankara. Ente otros aspeutos, Estambul ye ún de los centros cabezaleros d'industria textil d'Europa, un centru portuariu estratéxicu, y el primer destín turísticu del país. Amás, caltién una docena d'universidaes y ye la sé del Patriarcáu Ecuménicu de Constantinopla, cabeza de la Ilesia Ortodoxa Griega.
Aeropuertu de Los Brasiles
L'Aeropuertu Los Brasiles ye un aeropuertu que sirve a la ciudá de Los Brasiles nel Departamentu de Managua, Nicaragua.
Daniella Alonso
Daniella Alonso ye una actriz y modelu d'Estaos Xuníos reconocida polos sos papeles nes series de televisión Revolution como Nora Clayton y Friday Night Lights como Carlotta Alonso. Tamién ye conocida pola so participación na serie One Tree Hill y polos sos papeles protagónicos nes películes The Hills Have Eyes 2 y Wrong Turn 2: Dead End. Alonso protagonizó na primer temporada la serie The Night Shift como la doctora Landry de la Cruz.
Trifolium pratense
El so cultivu paez datar d'escontra los sieglos S XVII y XVIII. thumb|Ilustración thumb|Inflorescencia thumb|Detalle de la flor thumb|Vista de la planta thumb|Fueyes thumb|Vista de la planta thumb|Ilustración en Flora Batava thumb|En sellu postal de Rusia
Descripción
Trátase d'una herbal perenne de 10-60 cm d'altor (puede algamar hasta los 110 cm) y pilosidá variable. Tarmos erectos o ascendentes. El so sistema radicular consta d'una raigañu pivotante, que resulta pequeña en comparanza colos numberosos raigaños adventicias formen una corona qu'arrinca del pescuezu.
Presenta fueyes trifoliaes con foliolos ovalaos, blandios, de grandes dimensiones (1-3 cm de long. y 8-15 mm d'anchu), con dos estípules basales estrechaes n'aresta, un peciolu de 1-4 cm de llargor y de color verde con un carauterísticu maciu creciente na metá más fuera de la fueyuca. Dispónense alternamente.
Les flores, de 12-15 mm de llargor, tienen coroles formaos por 5 pétalos soldaos de color rosa violáceo y con menor frecuencia blanques o purpúreas, siendo membranoses na fructificación. El mota ta formáu por 5 sépalos soldaos formando un tubu casi zigomorfo d'apariencia campanulada, ye pelosu, con 10 nervios, dientes lliniales y una callosidad nel gargüelu. Les flores preséntense arrexuntaes n'inflorescencies de 2-3 cm de diámetru con forma de cabezueles globoses, sésiles y cubiertes na so base poles estípules de les fueyes cimeres.
El frutu ye una llegume sentada, incluyida na mota, indehiscente, de forma ovoide y contién una sola grana. Estes son de forma acorazonada, bien pequeñes y de tonalidaes que varien del mariellu al violeta.
Al respective de la posición de les yemes de recambiu mientres la estación desfavorable (nel nuesu casu principalmente por calor o seca) estes alcuéntrase na superficie del suelu o darréu debaxo, esto ye, el so biotipu ye hemicriptófito.
La planta foi nomada Trifolium pratense por Carolus Linnaeus en 1753. Pratense en llatín pa "atopáu en praos".
Temperatura
Crez bien en temperatures medies, tolerando meyor les baxes (atopándose hasta los 1.800 m nel pisu montano y subalpino) que les altes temperatures, deteniendo la so crecedera a partir de 30-35 °C, polo que s'afai bien a climes fríos y/o templaos, dando peores rendimientos nos climes templaos.
La temperatura inflúi de manera definitiva en desenvolvimientu del cultivu, siendo la vida d'este d'hasta 7 años en climes fríos y de menos de tres años en climes templaos.
Tamién aguanta la solombra non bien intensa en riberas arbolaes.
Necesidaes d'agua
Ye abondo esixente en mugor, precisando 700 mm añales a lo menos. Nun soporta los encharcamientos enllargaos nin la seca, siendo les necesidaes hídriques el puntu más delicáu del so cultivu, sobremanera nos meses de mayu y xunu.
Suelu
Vegeta en tou tipu de suelos, anque prefier los fondos (cómo yá se dixo, nun soporta los encharcamientos) y con bon nivel de bases. Soporta suelos llixeramente ácidos (pH 6-7,5). Un bon nivel de magre ameyora'l cultivu (francu a francu magrizos). Ye pocu granible en suelos arenosos o llivianos. En comparanza cola alfalfa, puede dir en suelos más acedos y más húmicos que los qu'ella tolera. Les tierres que se semen nun debieron soportalo en dellos años enantes, dos o trés a lo menos.
Respuende rápido a apurrir de fósforu y potasiu.
Distribución y zones de cultivu
Orixinaria del sureste d'Europa, oeste d'Asia y noroeste d'África. El so cultivu como forrajera empecipiar nel norte d'Europa y anguaño estendióse a tol planeta, con gran espardimientu en tola Europa continental, sur d'Australia, Nueva Zelanda, nor-este asiáticu, USA y el conu sur americanu. Pasó a tar naturalizáu en munches árees templaes, incluyíes América y Australasia, por escape del cultivu.
N'España, crez de forma bonal a lo llargo de tol territoriu, en cultivos abandonaos, cantos de caminos, riberes de ríos, etc.
Na Península ye la lleguminosa de siega más utilizada nes árees de clima templáu, siendo les zones de mayor cultivo los regadíos del Pandu Norte (Llión), la parte alta d'Aragón, y en menor midida la cornisa cantábrica, como planta integrante de los amiestos de pradería. Nel sur cultívase menos, pero con notables rendimientos so regadío.
Producción
N'España nun esisten datos oficiales de producción individualizaos pal cultivu del trébole coloráu.
De siguío de muestra una tabla cola productividá de distintes variedaes:
En condiciones óptimas de fertilización y mugor pueden algamar rendimientos máximos d'ente 20-26 tm de MS/hai/añu.
Variedaes
La clasificación más habitual suelse faer en función de la precocidá de floriamientu, anque tamién se clasifiquen en función del so porte (alto, más afechu a la siega, y baxu, más afechu al llendo) y grau de ploidía (2n y 4n).
Na actualidá, los principales oxetivos de seleición, son la meyora de la persistenciasobremanera introduciendo resistencia al fungu Sclerotinia, según, al traviés de les variedaes tetraploides, consiguir mayor perennidad y meyor producción.
Plantadera y cultivu
Enllantar con facilidá y la so vida granible ye de 2-3 años. Dosis de llantadera en cultivu puru: 20 kg/hai, n'amiestu: <10kg/hai, soliendo tar entemecíu con una cebera d'iviernu.
Por cuenta del so sistema radicular medianamente fondu ye menos resistente a la seca que'l lotus y l'alfalfa, respondiendo en forma notable al riego. Llega a crecer con temperatures moderaes de branu siempres que disponga de cantidaes abondes de mugor. Crez bien a temperatures ente 7 ºC y 35ºC, anque les temperatures altes paecen tener un efeutu más depresivu sobre l'establecimientu, crecedera y persistencia, que les temperatures baxes (Kendall, 1958).
Tien De semase ceo na seronda, yá que los sos plántulas son sensibles al fríu. En llantaderes oportunes, compiten fuertemente con otres camperes y lleguminoses particularmente so condiciones favorables de mugor y temperatura y producen altos volúmenes de forraxe nel so primer añu. Esta carauterística compensa la so vida curtia y xustifica la so inclusión n'amiestos pa praderíes permanentes, que de normal nun son bien granibles nel primer añu y principios del segundu. Fixéronse estudios sobre'l beneficiu nel establecimientu del trébole coloráu por aciu la llantadera de Pisum sativum, produciéndose un aumentu de la producción que fluctuó ente un 85% a un 208%.
Por cuenta de la so forma de crecedera, similar a l'alfalfa, el so usu tien de respetar los periodos de descansu precisos pa dexar que tres les cualesquier defoliación surdan de la corona los nuevos biltos, y atrópense nel raigañu les reserves necesaries.
Suelse semar na seronda tempranu. Si la seronda vien bien se-y puede dar aprovechamientu nesi mesma seronda y síguese na primavera siguiente. En casu de que se seme en primavera l'aprovechamientu tien de diferise hasta la seronda siguiente.
Coles mesmes, ye encamentáu especialmente como mejorador de suelos. Desenvuélvese perbién en llantaderes acomuñaes por tener un altu grau de tolerancia a la solombra, pudiéndose semar hasta 8 kilogramu per hectárea.
Aprovechamientu según la variedá:
Enfermedaes
Unu de los principales problemes d'esta especie ye la so escasa resistencia a enfermedaes, lo que desagua en baxa persistencia en delles zones. Sufre ataques principalmente de dos fungos, Sclerotinia y Rhizoctonia, qu'ataquen la corona del raigañu y la base del tarmu, causando amarilleamiento y dempués la muerte de la planta.
Tamién sufre ataques foliares por Oidio, Roa, Stemphylium y Pseudopeciza.
Aprovechamientos forrajeros
Ye una especie qu'apurre campera abondosa y de bien bona calidá, inclusive pel branu si recibe abondos apurras hídricos, tal ye asina, qu'en Francia se diz que contribuyó más que la pataca al desenvolvimientu de la economía agraria del país. Sicasí nun ye persistente nel pacional, bien pola so curtia vida (trés-cuatro años máximu nes nueses condiciones) o porque nun aguanta la competencia con otres especies.
Dempués d'una defoliación, los rebrotes llevar a cabu dende la corona de les plantes o dende los entrenudos basales de los tarmos desenvueltos. Sicasí, por cuenta de que trátase d'una especie de ciclu ivernizu, les plantes pasen seronda ya iviernu en forma de roseta, produciéndose l'allargamientu de los tarmos una vegada llegada la primavera. Esto significa que mientres un periodu llargu del so ciclu, tolos puntos de crecedera atópense allugaos cerca del nivel del suelu.
Les fluctuaciones nel volume de sustances de reserva de los raigaños de trébole coloráu, siguen una evolución bien similar a les de l'alfalfa, anque baxu manexos similares el trébole coloráu siempres tien niveles bastante menores. Nesti postreru sentíu ocupa una posición entemedia ente l'alfalfa y el lotus (Smith, 1962). Coles mesmes, reparóse que dichos niveles baxen en forma apreciable tantu mientres l'iviernu como mientres el branu, lo cual puede afectar notablemente la productividá y la persistencia d'esta especie al traviés d'eses dómines del añu. Esti comportamientu per parte del trébole coloráu esixe que los sos cultivos seyan remanaos de tala forma que déxese-yos a les plantes recuperar les sos reserves dempués de cada periodu de llendo.
El trébole coloráu afaise asina a un manexu racional tipu llendo rotativu. Nos citaos periodos críticos, el trébole coloráu tendrá de permanecer con árees foliares fayadices, colo que se va permediar los gastos en metabolitos y pel branu va favorecese amás un meyor usu de l'agua. Nesti postreru sentíu ye fundamental entrar al periodu branizu con sistemes radiculares estendíos.
Anque tien un menor conteníu proteico que l'alfalfa, presenta una elevada proporción de glúcidos y una mayor digestibilidad. Si pástiase sola puede producir meteorismo, por ello encamiéntase acomuñar a una gramínea; va bien cultiváu n'asociación con Ray-Grass italianu. Amás, debíu al altu conteníu en Isoflavonas, delles variedaes tienen una considerable actividá estrogénica.
L'amiestu con trébole blancu ye bien utilizada, pos al ser más rápidu nel so instauración, el primer añu tien bon aprovechamientu, siendo dempués movíu pol blancu.
Tien un aprovechamientu muncho meyor como corte que como llendo (al ser una especie de porte casi erecto, con corona superficial, susceptibilidá al llendo, con ciclu de reserves, etc.). Una vegada segáu, puede dase en verde o caltenese por aciu ensilado o henificáu. Por cuenta de la so elevada proporción en glúcidus al respective de la proteína, ye una de les lleguminoses con meyor capacidá de ensiláu, siendo'l momentu más fayadizu ente l'estáu de yemes florales y l'empiezu del floriamientu, cuando les plantes tengan un 50 per cientu de floriamientu. Si se ensila un cultivu puru de trébole tienen de tomase los precuros encamentaos pa otres lleguminoses, por causa del so baxu conteníu de carbohidratos, alto conteníu en proteínes y mugor.
Anque l'aprovechamientu ye peor (y de fechu ye'l so usu más común) tamién puede pastiarse, viéndose afeutada la so persistencia. Pola so elevada talla ye más apropiáu pa ganáu bovino que pal ovín.
Variedaes de cultivu d'interés forrajero
Esisten variedaes de cultivu de Trifolium pratense L. desenvueltes coles mires d'ameyorar aspeutos de la especie, direutamente rellacionaos col so usu como forraxe. Desenvolviéronse en Nueva Zelanda y Australia, variedaes con menor conteníu na isoflavona formononetina, responsable del descensu na fertilidá de les oveyes:
Esiste otru cultivar australianu dignu de mención, dada'l so fácil espardimientu vexetativu gracies al so vezu estolonífero, y la so gran persistencia al ser pastiáu a diente.
border|500px|centru
Orixe
La variedá de cultivu (cultivar) Redquin, de trébole coloráu (Trifolium pratense L.), llograr por aciu métodos de seleición a partir del cultivar chilenu Quinequeli, coles mires de consiguir una variedá con baxu conteníu na isoflavona formononetina, responsable del descensu na fertilidá de les oveyes. El programa de seleición, foi dirixíu dende l'Institutu d'agricultura, de la Universidá d'Australia oeste; cola collaboración del Departamentu d'agricultura de Nueva Gales del Sur. La grana llograda polos mejoradores, caltener na División d'Inxeniería vexetal, del Departamentu d'agricultura de Nueva Gales del Sur (Australia). La variedá foi rexistrada nos Comités de coordinación de plantes forrajeras n'Australia, n'abril de 1979.
Descripción Morfolóxica
Trátase d'una planta de vida curtia, perenne, con un vezu de crecedera trupa. Forma numberosos macollos con diez a quince entrenudos, a partir d'una corona basal na que s'atopa'l meristemo d'afiyamientu. La formación de tarmos secundarios a patir de les yemes axilares presentes en cada macollo ye rara. Los foliolos que componen cada fueya son xeneralmente ovaos o ovobaos. Los marxes de les fueyes, son enteros o dentaos. Les marques nes fueyes pueden nun apaecer, o si faelo. Si tán presentes varien, dende un puntu central verde brillosu, hasta una marca irregular en forma de media lluna. Tanto'l fexe como'l viesu de los foliolos presenten tricomas. El peciolu ye espurríu y piloso, con finos fexes vasculares de color verde escuru. Axustar son llargues, con forma oval, glabres y membranoses, con un marxe estremáu pola ausencia de fexes vasculares. Na zona vascularizada, apréciense nervios de color verde escuru o púrpura, que s'estremen en direición al marxe de les estípules.Forma unes inflorescencies globoses de color púrpura rosáu. Les granes son purpura amarellentaes.
Carauterístiques agronómiques
La variedá Redquin ta afecha a climes templáu frescos. Crez en suelos con pH de 5 a 7. El óptimo de crecedera dar dende l'empiezu de la primavera hasta'l final de la seronda. El Departamentu d'agricultura de Nueva Gales del Sur, llevó a cabo estudio comparativos de la variedá, al respective de otres variedaes de trébole coloráu. La so productividá ye igual o superior a la d'otres variedaes de la mesma especie. La productividá de Redquin ye especialmente cimera nes condiciones ambientales de la seronda y l'iviernu. La persistencia de les plantes orixinales baxu llendo ye igual o meyor que nel casu d'otres variedaes. El conteníu en formononetin yera de 0,09 % en pesu secu, comparáu col 0,85 % presente nel cultivar orixinariu Quinequeli. Esti conteníu ye menor que la concentración a partir de la cual considérase qu'esisten efeutos adversos sobre'l potencial reproductivu de les oveyes. Tratándose d'especies alógamas, ye necesariu caltener n'aislamientu'l cultivar Redquin, y nun cultivalo cerca de variedaes con altu conteníu en formononetin. Redquin ye por tanto, una lleguminosa baxa n'estróxenos, interesante p'ameyorar la producción forrajera nel iviernu, en climes templaos costeros o de pandu, onde la precipitación ye de moderada a alta. Puede ser tamién interesante en zones de regadío.
Cultivu históricu
miniaturadeimagen| miniaturadeimagen| Nel siguiente enllaz amuésase un Manual |Manual de Llabranza de 1860, onde queda de manifiestu la importancia histórica del cultivu.
Otros usos
Les isoflavones y fitoestrógenos del trébole coloráu usáronse pa tratar dalgunos de los síntomes de la menopausia (vease afuegu). Les embarazaes y amamantadoras tienen d'evitar inxerir la planta. Tamién s'usa como antitusígeno y pal tratamientu de la bronquitis, l'eczema, les llagues, la escrófula y, en gárgares, para úlceres y firíes.
Ye la flor nacional de Dinamarca y la flor estatal de Vermont.
Ye un ingrediente del amiestu pa fumar 'Spice''.
Ye tamién una de los ocho hierbes ingredientes del té anticanceroso en:essiac.
Taxonomía
Trifolium pratense describióse por Carlos Linneo y espublizóse en Species Plantarum 2: 768. 1753. Númberu de cromosomes de Trifolium pratense (Fam. Leguminosae) y táxones infraespecíficos: 2n=16 2n=14 Trifolium: nome xenéricu deriváu del latin que significa "con tres fueyes".
pratense: epítetu llatín que significa "de los praos" Hai siete variedaes:
Bibliografía
87-5066
Montcombroux-les-Mines
Montcombroux-les-Mines ye una comuña francesa del departamentu d'Allier, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Llista Bermeya de la UICN
La Llista Roxa d'Especies Amenazaes de la UICN (tamién denominada en delles ocasiones como'l Llibru Coloráu), creada en 1963, ye l'inventariu más completu del Estáu de caltenimientu d'especies d'animales y plantes a nivel mundial. La llista ye ellaborada pola Unión Internacional pal Caltenimientu de la Naturaleza (UICN), la principal autoridá mundial na materia. Munchos gobiernos y organizaciones faen les sos propies llistes coloraes rexonales basaes xeneralmente na ellaborada pola UICN, nel que clasifiquen a les especies de la so rexón que s'atopen so amenaza. thumb|left|300x300px|[[Osu polar, especie incluyida na Llista Roxa dende 1982 ]] thumb|left|250x250px|Categoríes daes pola versión 2.3 ([[1994) de la Llista Roxa ellaborada pola UICN.]]
George Wyner
George Wyner ye un actor d'Estaos Xuníos. Graduóse na Universidá de Siracusa.
Steenbecque
Tien una población de y una superficie de  km².
Le Montet
Le Montet ye una comuña francesa del departamentu d'Allier, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Kota Minami
Kota Minami (南 光太, ) ye un ex-futbolista xaponés.
Monteignet-sur-l'Andelot
Monteignet-sur-l'Andelot ye una comuña francesa del departamentu d'Allier, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Gliese 382
Gliese 382 (GJ 382 / HIP 49986 / G 162-25) ye una estrella de magnitú aparente +9,26. Encuadrada na constelación de Sextans, el sestante, visualmente alcuéntrase 3,5 graos al sur de α Sextantis. Alcuéntrase a 25,7 años lluz del Sistema Solar y les estrelles conocíes más cercanes a ella son Gliese 381 y Gliese 393, asitiaes respeutivamente a 2,4 y 3,3 años lluz de distancia.
Gliese 382 ye una nana colorada de tipu espectral M2.0V. Tien una temperatura efectivo de 3446 K y una masa equivalente al 56% de la masa del Sol. La so lluminosidá bolométrica —qu'inclúi una importante fracción de radiación emitida como lluz infrarroxo— ye igual al 6,8% de la lluminosidá solar. La midida del so diámetru angular —0,685 milisegundos d'arcu— dexa evaluar el so diámetru real, siendo ésti daqué más grande que la metá del radiu solar. Xira sobre sigo mesma con una velocidá de rotación proyeutada —llende inferior de la mesma— de 1,3 km/s. Presenta una metalicidá —bayura relativa d'elementos más pesaos que'l heliu— comparable a la solar ([Fe/H] = +0,07).
Patrice Wymore
thumb|Patrice Wymore
Neomorphus pucheranii
Neomorphus pucheranii (Neomorphus pucheranii), ye una especie de cuquiellu na familia Cuculidae.
Patrice Wymore
Patrice Wymore foi una actriz d'Estaos Xuníos de cine, televisión y teatru de los años 1950 y 1960.
Neomorphus pucheranii
Distribución
Alcuéntrase nel Amazones al oeste de Brasil, sureste de Colombia, l'este d'Ecuador y el nordés Perú.
Patrice Wymore
Biografía
Nacida como Patricia Wymore en Miltonvale, Kansas, a la edá de seis años, empezó a viaxar cola so familia, que yeren artistes de vodevil. Nel momentu que llegó a la edá adulta, ella yera guapa y tenía una bona voz pa cantar. Fixo una prueba na ciudá de Nueva York pa un papel en Up in Central Park, na que se presentó en 1947.
Depués realiza nel musical de Broadway Hold It!, pola que ganó un Premiu Theatre World "Actriz Prometedora". Dempués de la so actuación en All for Love, en 1949, poner en contautu con Warner Bros., y camudóse a Hollywood.
Wymore morrió de causes naturales en Portland, Xamaica, el 22 de marzu de 2014, a los 87 años d'edá.