cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Potencies de la Exa na Segunda Guerra Mundial
Reinu d'Italia y los sos colonies
200px|thumb|Bandera del Reinu d'Italia (1861-1946) El fascismu n'Italia (qu'anició la llamada Italia fascista) foi un movimientu políticu del sieglu XX que surdió n'Italia al rematar la Primer Guerra Mundial al traviés del Partíu Nacional Fascista fundáu por Benito Mussolini.
Nació en parte como reacción a la Revolución Bolxevique de 1917 y a les fuertes engarradielles sindicales de trabayadores y braceros que remató nel bieniu coloráu, en parte como polémica al respective de la sociedá lliberal-democrática que salió maltrecha de la esperiencia de la Primer Guerra Mundial.
El nome deriva de la pallabra italiana fascio (llatín: fascis). La pallabra, na antigua Roma, yera usada como símbolu de la unión de los lluchadores. El símbolu fascista ye'l fasces romanu que significaba'l poder del réximesobremanera'l poder xurisdiccional.
A partir de 1943, cola invasión aliada de la Península Itálica, produzse la cayida y detención de Mussolini y faise l'allugamientu del gobiernu de Pietro Badoglio colos aliaos, esto provoca de la mesma la invasión alemana d'Italia, la lliberación de Benito Mussolini qu'establez la República Social Italiana o República de Salò na zona qu'ocupen los alemanes. Mientres, na zona lliberada polos aliaos, sigue'l Reinu d'Italia esta vegada a favor de los aliaos, cola consecuente guerra civil ente italianos. Dempués de la Rindición en 1943 y a consecuencia del sofitu del rei Víctor Manuel III a Mussolini, ésti abdica a finales de 1943 escontra'l so fíu Humberto II, qu'actuó como rexente hasta'l final de la guerra y en 1946 proclamóse rei d'Italia hasta la realización del referendu na que s'establez l'actual República d'Italia.
Reinu d'Hungría
thumb|200px|Bandera d'Hungría en 1940. Dende 1920, l'almirante Miklós Horthy fuera rexente d'Hungría. Por aciu el Tratáu de Trianon, esi país perdiera'l 72 % del so territoriu históricu a favor del Reinu de Rumanía, Checoslovaquia y el Reinu de Yugoslavia. La medría de la influencia alemana sobre los Balcanes antes de la guerra, motivaron a Horthy a xunir Hungría al Pactu Tripartitu en payares de 1940, depués de recibir territorios de Checoslovaquia y el Reinu de Rumanía mientres los Arbitraxes de Viena (1938 y 1940).
thumb|left|200px|Mapa d'Hungría en 1920 (mariellu) y 1941 (verde). Darréu, los exércitos húngaros participaron na invasión de Yugoslavia, recibiendo más territoriu por esto. La eventual participación del Reinu d'Hungría na invasión de la Xunión Soviética foi necesaria pa compensar la influencia que'l Reinu de Rumanía empezaba a tener sobre Alemaña. Les deportaciones masives de xudíos húngaros a los campos d'estermín empecipiar a entamos de 1944, pero p'aquel entós, la población xudía yá fuera desaposiada de los sos derechos básicos por aciu l'aplicación de lleis raciales.
Cuando'l cursu de la guerra voltióse definitivamente contra Alemaña nazi, Horthy intentó axustar un armisticiu por separáu colos soviéticos, siendo'l so fíu'l so representante. Hitler enterar de los planes d'Horthy y unvió un comandu lideráu por Otto Skorzeny a secuestrar al so fíu. La maniobra funcionó y Hungría permaneció al llau d'Alemaña hasta'l final de la guerra. Sicasí, Horthy foi reemplazáu por Ferenc Szálasi, filogermano del Partíu de la Cruz Flechada.
Dempués de la batalla de Budapest, el gobiernu húngaru colapsó y Hungría foi ocupada pol Exércitu Coloráu, que convirtió'l país nun estáu socialista. Toles anexones húngares mientres la guerra fueron declaraes nules y Hungría recuperó les sos antigües fronteres, sacante unes villes que fueron vencíes a Checoslovaquia. Depués de la guerra, Horthy llogró atopar abellugu en Portugal, onde morrió. Szálasi nun corrió la mesma suerte, yá que foi xulgáu y executáu poles autoridaes comunistes.
Reinu de Rumanía
thumb|200px|Bandera de Rumanía Dende la so llegada al tronu rumanu en 1930, Carol II empecipiara una serie de midíes dictatoriales y represives, siendo sofitáu pol movimientu fascista la Guardia de Fierro. En mayu de 1939, los principales miembros de la Guardia de Fierro son arrestaos por Carol II, que al cuntar con suficiente poder había ilegalizado aquel movimientu violentu y pro-alemán en 1933. Carol II tamién aboliera los partíos políticos y empecipiara l'aplicación de midíes antisemites nel so gobiernu, anque nun s'aliara con Alemaña, nun intentu de repitir la relativamente esitosa política de neutralidá de Rumanía mientres la Primer Guerra Mundial. Sicasí, les rápides derrotes aliaes en Polonia y Francia dexaron a Rumanía nuna posición delicada, yá que nun cuntaba con aliaos nuna rexón controlada por Alemaña. thumb|250px|left|Rumanía mientres la guerra. Una vegada que la Xunión Soviética, el Reinu d'Hungría y el Reinu de Bulgaria tomaron en 1940 un terciu del territoriu rumanu, el reináu de Carol II debilitóse. Esta debilidá foi aprovechada por Horia Torca, líder de la Guardia de Fierro, y el xeneral Ion Antonescu pa obligar al rei a abdicar el 6 de setiembre de 1940. Antonescu tomó entós tol poder y, sofitáu pola Guardia de Fierro, convidó a les tropes alemanes a ocupar Rumanía; selmanes más tarde, Antonescu afilió'l so país a la Exa.
Dempués d'una revuelta de la Guardia de Fierro en xineru de 1941, Antonescu unvió a munchos de los sos miembros al exiliu y sofitóse cada vez más nel Exércitu pa siguir nel poder. Tamién siguió coles midíes de segregación racial de Carol II y, al avanzar la guerra, empecipióse una persecución brutal, más non xeneral, de los xudíos rumanos. Por esta razón, munches poblaciones xudíes nun sumieron en delles rexones de Rumanía, anque los sos derechos básicos sí fueron negaos.
En payares de 1940, Hitler anunciólu a Antonescu la so intención d'invadir la Xunión Soviética. Diez díes antes del entamu de la invasión, Hitler solicitó-y a Antonescu la participación de les sos tropes na campaña; poro, el Reinu de Rumanía unvió a casi mediu millón de soldaos a la Gran Guerra Patria, anque munchos mal entrenaos y forníos. Esto quedó claro na operación Uranu, qu'abrasó a les fuercies rumanes y creó el tarrecible Kessel de Stalingráu.
El Reinu de Rumanía nun foi tratáu como aliáu polos Aliaos y, anque recuperó'l territoriu perdíu ante Hungría nel branu de 1940, nun repunxo'l vencíu a la Xunión Soviética y nin a Bulgaria. Ion Antonescu foi xulgáu y executáu, y l'embaxador alemán, Manfred von Killinger, responsable d'una serie d'otomíes cometíes nel Reinu de Rumanía, suicidóse. Rumanía quedó controlada pola Xunión Soviética dempués de la guerra y la monarquía abolir en 1947.
Reinu de Bulgaria
thumb|230px|Bandera del [[Reinu de Bulgaria (1878-1944)]]
Anque Bulgaria averárase a Alemaña mientres les negociaciones pola Dobruja, los gobernantes de Bulgaria entá esperaben poder caltener la so neutralidá nel conflictu européu. Sicasí, les sos esperances atayáronse embaxo cuando les fuercies alemanes averar a la so frontera y solicitaron permisu pa cruciales para invadir Grecia a entamos de 1941. El zar aceptó y dende entós el Reinu de Bulgaria consideróse miembru de la Exa. Finalmente, el 1 de marzu, el Reinu de Bulgaria xuntar al Pactu Tripartitu y la so alianza con Alemaña convertir n'oficial. Sicasí, la participación búlgara na guerra foi llindada, anque terminó amestándose territoriu griegu y yugoslavu y llogrando recuperar la so salida al mar Exéu.
thumb|left|180px|En mariellu, la seición de la [[Dobruja tomada pol Reinu de Bulgaria del Reinu de Rumanía en 1940.]] El Gobiernu búlgaru refugó participar na invasión de la Xunión Soviética en xunu de 1941, una ofensiva que nun yera popular ente la población eslava del país. N'agostu de 1943, Boris morrió mientres s'atopaba n'Alemaña y el so socesor, Simeón II, yera entá un neñu de seis años, polo que'l poder recayó nel Conseyu de Rexencia conformáu pol príncipe Cirilo, l'antiguu presidente del Conseyu de Ministros Filov y el ministru de la Guerra Michov. Estos homes yeren d'estrema derecha y les sos decisiones quedaron suxetes a Alemaña. Sicasí, Bulgaria siguió calteniendo rellaciones cola Xunión Soviética y, anque'l Gobiernu búlgaru aportó a la deportación masiva de xudíos a campos de concentración, na práutica, la midida nunca s'aplicó, sacante pocos casos, una y bones los mesmos axentes gubernamentales entorpecieron el llabor de deportación, executada por alemanes. Nun pasó lo mesmo colos comunistes, munchos d'ellos escorríos y encarcelaos.
El 5 de setiembre de 1944, la Xunión Soviética empecipió la invasión del país; trés díes depués, Bulgaria camudó de bandu y los rexentes fueron depuestos. Bulgaria empezó entós a combatir llucha contra Alemaña, unviando mediu millón d'homes a Yugoslavia. Les fuercies búlgares pasaron al norte, a Austria y l'Hungría, onde tomaron contautu con unidaes britániques el 8 de mayu de 1945.
Dempués de la guerra, instauróse un réxime socialista nel país y el zar y la familia real fueron unviaos al exiliu. Nel Tratáu de París de 1947, Bulgaria devolvió los territorios tomaos de Yugoslavia y de Grecia, pero caltuvo la Dobruja meridional de Rumanía.
Finlandia
Anexada al Imperiu rusu en 1808, Finlandia llogró la so independencia cientu diez años dempués (con un curtiu periodu monárquicu, el del Reinu de Finlandia), aprovechando'l caos de la guerra civil rusa, xunto con Polonia, Ucrania y los Estaos bálticos.
En 1939 la Xunión Soviética amestara la metá oriental de Polonia y Finlandia tarrecía pola so autonomía. El 30 de payares de 1939, Finlandia foi invadida pol Exércitu Coloráu, pero la resultancia nun foi l'esperáu. Finlandia punxo en xaque a delles unidaes enemigues y, anque finalmente foi ganada, ganó'l derechu d'axustar un Tratáu de Paz, pol que perdió casi 10 % del so territoriu (vease Guerra d'Iviernu).
La derrota finlandesa, la falta de sofitu internacional y la continua intromisión soviética nos asuntos internos del país, motivó la so participación na invasión alemana de la Xunión Soviética en 1941, como métodu de saldar cuentes col so vecín.
thumb|left|280px|Soldaos alemanes en [[Finlandia mientres la Guerra de Continuación.]]
Nesta nueva guerra, llamada Guerra de Continuación, la participación finlandesa xunto a Alemaña foi voluntaria, y por esta razón, les unidaes finlandeses nun taben subordinaes a los oxetivos xermanos, y llindáronse a avanzar un pocu más allá de les fronteres previes a 1940. Amás, los finlandeses oponer a la implementación de midíes racistes na so sociedá y dexóse la participación de xudíos na guerra, a pesar de les simpatíes esistentes nel país por Hitler y el fascismu. El líder finlandés, Carl Gustaf Mannerheim, tenía les sos razones pa nun confiar n'Alemaña, una y bones éstos nun fixeren nada p'ayudar na Guerra d'Iviernu; ello ye que nel Pactu Ribbentrop-Mólotov, Hitler aprobara la invasión de Finlandia.
Al rematar la guerra, Finlandia recuperó definitivamente les fronteres de 1940 salvu por unes perda adicionales, como la salida al mar de Barents. Mientres la guerra, Finlandia perdió unos 86 000 soldaos, pero llogró caltener la so independencia de la Xunión Soviética.
Tailandia
thumb|230x|Bandera de Tailandia dende 1932 hasta l'actualidá
Tailandia foi un especial aliáu de Xapón, pos vio nesa alianza una oportunidá d'espulsar a los ingleses y franceses d'Asia, a pesar de que vía en Xapón un nuevu esclavizador. Pero a finales de 1944 dempués de la destitución del primer ministru Plaek Pibulsonggram, Tailandia decidió xunise a los Aliaos de manera formal contra Xapón.
Irán
Dende 1928, el sah de Persia, Riza Pahlavi, intentara embrivir la influencia británica nel so país. En 1932, Riza atayó un alcuerdu cola Anglu-Persian Oil Company pero, al ser primíu pol Reinu Xuníu, robló rápido otru. Sicasí, adulces, Irán foi estrechando les sos rellaciones comerciales con Alemaña, en perxuiciu del Imperiu británicu.
La invasión de la Xunión Soviética en 1941 convirtió a Irán nun corredor estratéxicu pa llevar recursos a El Cáucasu. Sicasí, el sah negar a dexar el tresporte d'armes a la Xunión Soviética pol so territoriu, alegando neutralidá. El 25 d'agostu, los británicos y soviéticos invadieron Irán, alegando de la mesma que los alemanes nel so territoriu yeren espíes y que'l sah entamaba vender petroleu puramente a l'Alemaña nazi.
Obligar a Riza a abdicar y, dempués de pasar un periodu en Mauriciu, viaxó a Sudáfrica, onde morrió en xunetu de 1944. Mohammad Reza Pahlevi foi coronáu'l 16 de setiembre de 1941 en llugar del so padre y dexó l'encruz de materiales de guerra pol so territoriu escontra'l norte pol restu de la guerra. En setiembre de 1943, Irán declaró-y la guerra a Alemaña como requisitu pa formar parte de les Naciones Xuníes. Mientres la Conferencia de Teḥrán, los Estaos Xuníos garantizáron-y al nuevu sah que'l so país taría llibre de tropes estranxeres al rematar la guerra, sicasí, la Xunión Soviética proclamó dos pequeñes repúbliques socialistes coles provincies iranines d'Azerbaixán Meridional en 1945. En mayu de 1946, la Xunión Soviética abandonó les provincies mentaes dempués de recibir concesiones de petroleu. Sicasí, depués de que les provincies fueron anexonaes nuevamente per Irán, les concesiones fueron revocaes.
Reinu d'Iraq
thumb|250px|Bandera d'Iraq mientres la Segunda Guerra Mundial.
A entamos de la Segunda Guerra Mundial, el Reinu d'Iraq yera gobernáu pol rexente Abdul Ilah, una y bones el futuru rei, Faysal II, yera menor d'edá. Anque Iraq llograra la so independencia en 1932, los británicos calteníen les sos bases militares nel país y los sos efectivos podíen movilizase ensin restricciones. Amás, el reinu tenía responsabilidaes comerciales col Reinu Xuníu, ensin recibir gran beneficiu por ello.
thumb|left|240px|Soldaos británicos a les puertes de [[Bagdag el 11 de xunu de 1941.]]
A finales de mayu, Bagdag cayó en manes britániques y Rashid Alí y el so Gobiernu escaparon a Irán y depués a Alemaña. El 31 de mayu roblóse un armisticiu y el Gobiernu iraquín probritánico foi restauráu. Al decatase de que los aviones alemanes recargaren nel El Líbanu y Mandatu francés de Siria Siria mientres la Guerra Anglu-Iraquina, los británicos dieron en ocupar tamién eses colonies, hasta entós sol control de la Francia de Vichy. Les tropes britániques abandonaron el Reinu d'Iraq en 1947.
Rashid Alí tornó a Iraq en 1958 al ser abolida finalmente la monarquía. Ellí intentó derrocar a Abdul Karim Qasim, pero falló y foi sentenciáu a muerte; sicasí, foi perdonáu.
República Social Italiana (Italia 1943-1945)
thumb|200px|Bandera de la efímera [[República Social Italiana.]]
Mientres la invasión de Sicilia, el rei Víctor Manuel III decidir a actuar contra'l primer ministru Benito Mussolini. Dempués de que'l Gran Conseyu Fascista aprobara un votu de censura, Mussolini foi arrestáu'l 25 de xunetu de 1943. El so socesor, Pietro Badoglio, asegurólu a Hitler que'l Reinu d'Italia nun abandonaría a Alemaña, pero'l 8 de setiembre, el Reinu d'Italia anunció la firma d'un armisticiu colos Aliaos. L'Exércitu Alemán ocupó entós el centru y norte d'Italia y diose la orde de rescatar a Mussolini, prindáu nel Gran Sasso. El famosu SS Otto Skorzeny rescató-y el 12 de setiembre y ésti proclamó la creación de la República Social Italiana, tamién conocida como República de Saló, yá que la so capital taba allugada nesta llocalidá.
thumb|left|150px|Mientres el so últimu gobiernu, [[Benito Mussolini|Mussolini (izq.) dependió d'Hitler pa caltenese nel poder.]]
Mussolini empecipió la creación d'unes nueves Fuercies Armaes Italianes, que nun superaron los cinco divisiones, sol mandu del mariscal Rodolfo Graziani. Nel Procesu de Verona, cinco miembros del Gran Conseyu Fascista que votara contra Mussolini fueron xulgaos y executaos, incluyendo'l so xenru, Galeazzo Ciano. L'autoridá real de Mussolini foi escasa y nun tardó n'entendelo, una y bones toles decisiones importantes yeren tomaes dende Berlín. Dempués de la derrota alemana en Francia, cayó nun estáu d'ánimu depresivu que s'acentuó nos siguientes meses, yá que se decató de la inevitable derrota.
El 25 d'abril de 1945, españó una revuelta xeneral partisana nel norte d'Italia y la posición de Mussolini fíxose insostenible. Dempués de que los partisanos declararen la pena de muerte pa tolos xerarques fascistes, Mussolini eslleió'l so Gobiernu y trató d'escapar a Suiza amarutáu de soldáu alemán. Sicasí, un grupu de partisanos reconocer y prindó el 27 d'abril; executóse-y a otru día xunto con dellos de los sos ministros, que lu acompañaben na so atayada fuxida. El 29 d'abril de 1945, el mariscal Graziani, que fuera prindáu polos Aliaos, robló por poderes la llamada rindición de Caserta, capitulación oficial de les tropes alemanes n'Italia, según del Exércitu de la República Social Italiana (siendo esti últimu puntu'l de incumbencia de Graziani). Esti documentu selló'l fin de la república fascista.
Francia de Vichy
200px|[[Estandarte presidencial de la «Francia de Vichy».|thumb]] «Francia de Vichy» o «réxime de Vichy» ye'l nome con que informalmente conocer al réxime instauráu en parte del territoriu francés y na totalidá de les sos colonies tres la firma del armisticiu cola Alemaña nazi nel marcu de la Segunda Guerra Mundial.
El Gobiernu de Vichy que'l so xefe d'Estáu foi l'antiguu héroe de la Primer Guerra Mundial, el mariscal Philippe Pétain, quedó apoderáu primeramente por Pierre Laval hasta avientu de 1940, cuando les intrigues de los collaboracionistes franceses provocaron el so arrenunciu y asocedió-y l'almirante François Darlan, d'enclinos tamién proalemanas. Ello ye que Pétain calteníase como xefe d'Estáu gracies al so gran prestíu popular, polo cual los nazis aportunaron en caltenelo como líder máximu del réxime. La Francia de Vichy gociaba d'una autonomía práutica bastante amenorgada por cuenta de que la Zona Ocupada de Francia tomaba los centros industriales estratéxicos, les ciudaes más poblaes, y les zones de mayor producción industrial y agrícola; amás d'ello, Hitler designó un embaxador especial ante Vichy, Otto Abetz, pa curiar que la política interior de Vichy caltuviérase conforme colos oxetivos trazaos per Alemaña.
El nome oficial con que se denominó'l réxime foi «Estáu Francés» (État Français) porque formalmente constituyó una interrupción de la III República francesa (en tantu'l nome «República» sume de les actes oficiales del réxime) polos cambeos constitucionales que liquidaron la democracia parllamentaria y establecieron un réxime autoritariu. El sistema políticu encuadrar nos réximes autoritarios de la dómina, y yera debedor del corporativismu, amosando simpatía visible escontra la ideoloxía del fascismu.
Pa caltener l'apariencia d'un gobiernu autónomu, Laval decidió instalar la sede alministrativa del Gobiernu collaboracionista en dalguna gran urbe de la Francia non ocupada, pero ello nun foi posible por cuestiones de seguridá y por presión alemana, de cuenta que, col pasu de los meses, determinóse tácitamente que Vichy constituyía la sede del Gobiernu na práutica, anque nunca foi declarada oficialmente como «capital». Darréu'l réxime impunxo una serie de midíes d'inspiración fascista, escorriendo a la masonería y refugando públicamente l'alianza col Reinu Xuníu y la democracia parllamentaria de la III República Francesa; el 10 de xunetu de 1940 establecióse una nueva estructura del réxime, suspendiéronse numberosos artículos de la Constitución de 1875, y camudóse el nome oficial del país a Estáu Francés» (État Français) pa evitar la denominación de «República». Philippe Pétain foi proclamáu «xefe del Estáu Francés» y Laval ocupó'l cargu de presidente del Conseyu de Ministros.
De toes formes, Vichy perdió la poca autonomía de la que disponía dempués de que la zona ensin ocupar fuera invadida por tropes alemanes ya italianes el 11 de payares de 1942, colo cual les tropes de la Wehrmacht enllantaron el so control direutu sobremanera'l territoriu francés y movieron del mandu a l'alministración civil francesa, magar se caltuvo a ésta (y al Gobiernu de Pétain) pa caltener la ficción d'una Francia independiente y porque pa los intereses nazis convenía que l'Alministración siguiera en manes de franceses collaboradores d'Alemaña por cuenta de los costos humanos y materiales d'instalar una burocracia puramente alemana. La seguridá interna y la policía quedaron dafechu so mandu de la Gestapo nazi y sumió la poca independencia qu'entá podía exhibir el réxime de Pétain.
Bohemia y Moravia (República Checa)
Dempués de la ocupación alemana de los Sudetes n'ochobre de 1938, el gobiernu checoslovacu perdió poder, y el movimientu independentista eslovacu ganó autoridá, auspiciado polos alemanes. El 15 de marzu, un día dempués de la secesión d'Eslovaquia, Hitler declaró'l Protectoráu de Bohemia y Moravia, qu'incluyía la mayor parte del territoriu de l'actual República Checa, sacante los Sudetes.
El Protectoráu foi gobernáu nominalmente por Emil Hácha, pero ésti nun tener nengún poder real. Hácha protestó primeramente contra les midíes autoritaries del Reichsprotektor Konstantin von Neurath, pero'l posterior arrestu de munchos de los sos amigos y collaboradores, según la futilidad de la so oposición, acabaríen cola voluntá de Hácha, que terminaría convirtiéndose nuna marioneta del gobiernu alemán.
A diferencia del so presidente, la resistencia checa intentó lliberar viviegamente de los invasores alemanes y entamó diverses operaciones nel so territoriu. La más conocida ye la Operación Antropoide, onde foi asesináu'l Reichsprotektor Reinhard Heydrich, moteyáu «El Carniceru de Praga». En 1943 el Reichsprotektor Karl Hermann Frank unvió a decenes de miles d'obreros checos a Alemaña pa trabayar como esclavos na industria armamentista. Poco dempués foi prohibida cualquier actividá industrial non rellacionada cola guerra.
El 11 de mayu de 1945 Praga foi ocupada pol Exércitu Coloráu (vease Batalla de Praga) y Hácha foi arrestáu, morriendo seis selmanes dempués por cuenta del so fráxil salú. La República Checa recibió los Sudetes y foi xunida a Eslovaquia de nuevu, formándose otra vegada Checoslovaquia, esta vegada como un estáu socialista. Al rematar la guerra, casi tola población xudía de la República Checa fuera asesinada (unos 120 000) xunto con decenes de miles de checos (ente 36 000 y 55 000).
Manchukuo
thumb|230px|Bandera de Manchukuo
Mientres el periodu d'enteguerres la República de China taba somorguiada nuna sangrienta guerra civil ente los señores de la guerra, el Kuomintang y el Partíu Comunista Chinu. Esti periodu de caos internu foi aprovecháu pola Xunión Soviética y l'Imperiu de Xapón pa siguir la so llucha pol control de Manchuria. L'únicu oponente chinu en Manchuria, Zhang Zuolin, foi asesináu polos xaponeses en 1928, al faer españar el so tren.
Piliceira
Piliceira ye una parroquia del conceyu asturianu d'Ibias. Situada na fastera meridional del conceyu, tien una estensión de 18,54 km² y una población (INE, 2011) de 9 habitantes. Siete d'ellos viven nel llugar homónimu, que tien dos cases que pertenecen alministrativamente a Galicia, y ún ta empadronáu n'Arandoxo, aunque ésti ta dafechamente despobláu dende hai varios años.
Potencies de la Exa na Segunda Guerra Mundial
Manchukuo
thumb|left|160px|Estampilla de Manchukuo de [[1935 cola cara de Puyi.]]
El Incidente de Mukden ye utilizáu per Xapón como escusa pa invadir Manchuria en 1931 y declarar el Gran estáu Manchú'l 18 de febreru de 1932 como una entidá independiente de China. L'últimu Emperador de China, Puyi, foi asitiáu al mandu del nuevu país, que foi renombráu Gran Imperiu Manchukuo en 1934. La Sociedá de Naciones negar a reconocer a Manchukuo, y Xapón desafía al organismu retirándose del mesmu.
Manchukuo sirvió de suministru de materies primes a Xapón y de base pa les sos campañes contra China y la Xunión Soviética antes y mientres la Segunda Guerra Mundial (vease Segunda Guerra Sino-Xaponesa y Batalla de Khalkhin Gol respeutivamente).
El 8 d'agostu de 1945 la Xunión Soviética empecipió la invasión de Manchukuo, coincidiendo colos bombardeos atómicos sobre Hiroshima y Nagasaki de parte d'Estaos Xuníos. L'Emperador Puyi nun tener nengún poder sobre les tropes nipones y manchúes nel so territoriu, y llindóse a permanecer nel so palaciu mientres la invasión. Cuando la derrota foi inminente, Puyi arrenunció al trueno pero nun escapó. El 8 de setiembre l'Exércitu Coloráu detener en Corea, dempués d'ocupar a Manchukuo na so totalidá. Puyi foi arrestáu y unviáu a una "escuela de reeducación" onde permaneció hasta 1960.
Réxime chinu collaboracionista
thumb|180px|Bandera del Gobiernu de Nankín. El Gobiernu nacionalista de Nankín (chinu tradicional: 南京国民政府; pinyin: Nánjīng Guó Mín Zhèngfǔ), tamién llamáu Gobiernu de Wang Jingwei, foi un gobiernu títere del Imperiu xaponés na República de China, creáu en marzu de 1940 y sol lideralgu de Wang Jingwei. El so nome oficial foi República de China (中華民國, Zhōnghuá Mínguó), pero tamién ye llamada dacuando como la República de China-Nankín. Otros nomes emplegaos frecuentemente pola historiografía son "Réxime Wang Jingwei" (汪精卫政权, Wāng Jīngwèi Zhèngquán) o a cencielles "Réxime de Nankín".
El Gobiernu de Wang Jingwei foi unu de los varios "estaos títeres" de los xaponeses mientres la Segunda guerra sino-xaponesa (1937-1945), y un rival pal gobiernu de Chiang Kai-shek, que foi, col mesmu nome, Gobernador Nacional de la República de China en Chongqing. Wang Jingwei yera un miembru de la nala esquierda del Kuomintang (KMT), que s'esgazara del gobiernu de Chiang en marzu de 1940 refugando a los invasores xaponeses. Reclamando ser el lexítimu gobiernu de la República de China, enarboló la mesma bandera ya incluyó l'mesmu emblema que'l Gobiernu Nacional de Chiang Kai-Shek, Sicasí, ye reconocíu de forma mayoritaria como un estáu títere y nun goció de reconocencia diplomática, sacante ente los estaos del Pactu Antikomintern.
Mengjiang
thumb|160px|Bandera de Menjiang
Mengjiang (en Chinu: 蒙疆, en Pinyin: Měngjiāng, Wade-Giles: Meng-chiang, Trescripción del sistema postal chinu: Mengkiang), oficialmente denomináu como Gobiernu Autónomu Xuníu de Mengjiang, foi un estáu títere creáu por tropes de Xapón nel norte de China en 1936 y qu'esistió hasta'l fin de la Segunda Guerra Mundial.
Mengjiang taba compuesta poles antigües provincies chines de Chahar y Suiyuan que correspuenden a la parte central de la Mongolia Interior contemporánea; Mengjiang foi llamada polos xaponeses Mengkukuo o Mongokuo, un amiestu ente Manchukuo (otru estáu títere anterior en China) y Mongkyo el so nome en xaponés. El gobernante foi l'aristócrata mongol Demchugdongrub, so control total de asesores militares nipones. La capital del gobiernu yera la llocalidá de Kalgan, anguaño Hohhot. Pa enfatizar el nacionalismu mongol que presuntamente trataba d'aguiyar Xapón establecer en Mengjiajng el nome d'era Genghiskhan (en conmemoración a Genghis Khan)
Anque l'oxetivu de Xapón, al dexar la creación de Mengjiang, yera utilizar nel so favor al nacionalismu mongol en desterciu de China, la población del estáu taba conformada na so mayoría por chinos d'etnia han (aproximao'l 80 %).
Croacia
thumb|200px|Bandera del Estáu Independiente de Croacia
Reprimíu mientres el periodu d'enteguerres, el partíu nacionalista croata Partíu Croata polos Derechos convertir nun movimientu terrorista conocíu como Ustachá. Tres la invasión de Yugoslavia a entamos de 1941, per Alemaña, Hungría ya Italia, estes naciones dieron en partise'l país. El Ustachá, lideráu por Ante Pavelić, consiguió de les naciones victorioses el permisu pa formar un estáu croata, qu'incluyía a Bosnia y Herzegovina y gran parte de l'actual Croacia.
Entós, los ustachá empecipien la disolución del gobiernu serbiu. En respuesta a la represión alemana y croata surden dos grupos armaos: los chetniks (serbios monarquícos) y los partisanos (comunistes). Los chetniks depués de radicalizar la so postura, escorreríen y asesinaríen a musulmanes y, especialmente, a los croates. Los partisanos, lideraos por Tito, llograríen llograr el sofitu británicu, quien al rematar la guerra apurriríen-yos a funcionarios gubernamentales y soldaos del Ustachá xunto coles sos families. Los partisanos someter a una llarga marcha de la muerte, conocida como la masacre de Bleiburg. Nesti xenocidiu fueron asesinaes más de 200 000 persones, incluyíos muyeres y neños. Atopáronse cabianes de más de 3 quilómetros de llargu, onde yeren soterraes les víctimes depués de ser executaes.
Eslovaquia
thumb|200px|Bandera del Estáu Eslovacu, darréu República Eslovaca
thumb|left|160px|Soldaos eslovacos mientres l'[[Llevantamientu Nacional Eslovacu|alzamientu contra los sos otrora aliaos alemanes]]
El 13 de marzu de 1939 Tiso foi llamáu a la Cancillería del Reich d'emerxencia por Hitler, y ellí, Joachim von Ribbentrop presentó informes falsos onde s'indicaba la aglomeración de tropes húngares na frontera eslovaca, que'l so oxetivu final yera la división d'Eslovaquia ente Polonia y Hungría. Encamentóse-y a Tiso la necesidá de proclamar la nacencia del Estáu Eslavaco, protexíu per Alemaña, coles mires de detener esta agresión virtual. Tiso nun quixo tomar esta decisión pola so cuenta y viaxó de momentu a Eslovaquia, onde la Dieta eslovaca, dempués de lleer los falsos reportes, proclamó'l 14 de marzu la secesión eslovaca de Checoslovaquia. Tiso foi proclamáu primer ministru y a otru día l'Estáu checu-eslovacu dexó d'esistir al crease'l Protectoráu de Bohemia y Moravia que tomaba la parte checa del antiguu país.
L'Estáu Eslovacu, pocu dempués renombráu República Eslovaca, dependió siempres d'Alemaña. Debíu al "Tratáu de Proteición Mutua ente l'Imperiu Alemán y l'Estáu Eslovacu" la política esterior y l'exércitu eslovacu fueron controlaos per Alemaña. D'esta manera, Eslovaquia unvió soldaos a la guerra contra Polonia, la Xunión Soviética, y declaró la guerra al Reinu Xuníu y los Estaos Xuníos. Sicasí, el territoriu eslovacu permaneció casi tola so esistencia llibre de tropes alemanes, sacante una franxa de tierra na frontera con Alemaña.
Dempués del fallíu Llevantamientu Nacional Eslovacu de 1944 contra los alemanes, éstos ocuparon militarmente'l país, polo que la poca autonomía d'Eslovaquia sumió. El Exércitu Coloráu, sofitáu por grupos de rumanos y checos emburriaron a los alemanes al Oeste. La cayida de Bratislava en manes soviétiques el 4 d'abril de 1945 determinó'l fin de la República Eslovaca, que darréu foi anexonada a Checoslovaquia de nuevu.
Serbia
thumb|230px|Bandera del Gobiernu de Salvación Nacional serbiu
Depués de la invasión de Yugoslavia, Alemaña tomó'l control de la mayor parte del territoriu qu'anguaño correspuende a Serbia, incluyendo la Serbia central y la metá oriental de Voivodina. Pa facilitar l'alministración d'estos territorios estableció un gobiernu d'alministración rexonal conocíu como'l Gobiernu de la Salvación Nacional, encabezáu pol xeneral Milan Nedić, que sospechosamente, tuviera al mandu de les tropes yugoslaves mientres la invasión alemana unes selmanes tras. L'estáu serbiu esmolecer polos prisioneros de guerra y refuxaos yugoslavos, ente los que s'atopaba Milan Kučan, y aportunó na lliberación de munchos de los primeres, algamando resultancies favorables. Sicasí, esti estáu serbiu dexó l'aplicación de les lleis raciales nel so territoriu y, eventualmente, los serbios xudíos fueron esterminaos.
thumb|200px|left|Serbia com territoriu so ocupación militar en 1941. L'oeste del territoriu serbiu foi ocupáu en 1941 pola acabante formar y curtia República d'Ožice, onde los Partisanos Yugoslavos y los Chetniks intentaron cooperar ensin ésitu. Los alemanes entartallaron la so curtia república, pero esto nun significó'l fin de los sos movimientos, que se fortaleceríen col tiempu. Calcúlase qu'unos 200.000 serbios morrieron na guerra, na so mayoría por represalies alemanes, yá que s'ordenar asesinar a 100 serbios per cada soldáu alemán muertu.
Dende 1943 los partisanos punxeron a los serbios collaboracionistes en xaque, pero'l gobiernu foi finalmente desarticuláu'l 4 d'ochobre de 1944, cuando l'Exércitu Coloráu, sofitáu polos partisanos, tomó'l control de Serbia. Munchos serbios collaboracionistes escaparon a Eslovenia y a Austria, pero ellí fueron prindaos y unviaos a prisiones. El mesmu xeneral Milan Nedić foi prindáu polos británicu, que lo devolvieron a Yugoslavia. Oficialmente, Milan Nedić suicidóse saltando d'una ventana nuna prisión en Belgráu.
Albania
thumb|200px|Bandera del [[Reinu d'Albania mientres la ocupación italiana.]]
Dempués de la Segunda Guerra de los Balcanes, l'Imperiu otomanu perdió'l control d'Albania; Austria-Hungría, Serbia y Italia deseyaron estender la so influencia nel nuevu estáu o a lo menos llindar la influencia de les otres naciones. D'esta manera, establecióse Albania como un Principáu, que depués evolucionó a una República gracies a un golpe d'estáu.
En 1925 Ahmet Zogu foi nomáu Primer Ministru y trés años dempués declaróse rei sol nome de Zog I, anque'l sistema democráticu siguió vixente nel país. Los primeros años del reináu de Zog I fueron d'estabilidá política, pero'l rei decidió averase a Italia, yá apoderada por Benito Mussolini. Para 1934 Italia apoderaba la economía d'Albania, según munchos de los sos órganos gubernamentales. Amás, l'exércitu albanés yera entrenáu por italianos y amontárase el númberu d'italianos que s'establecíen n'Albania a manera de colonos. Zog I decidió entós menguar la influencia italiana nel so país y espulsó a los instructores italianos, amás, nacionalizó los colexos católicos italianos nel país.
thumb|left|160px|Mientres la [[Guerra Greco-Italiana, Grecia ocupó'l sur d'Albania (n'escuru).]] El 7 d'abril de 1939 les tropes italianes invadieron Albania, y Zog I fuxó cola so familia. Cinco díes dempués el Parllamentu d'Albania ufiertó la corona al rei italianu Víctor Manuel III, y Albania convertir nun protectoráu. Tolos ministerios albaneses fueron fundíos colos italianos, según l'exércitu. Poco dempués, formóse una milicia albanesa sol control de los Camises negres.
Albania tuvo subordinada dende entós a les decisiones d'Italia al respective de política esterior, retirándose de la Sociedá de Naciones el 15 d'abril de 1939. El 10 de xunu de 1940 Albania declaró la guerra a Francia y al Reinu Xuníu, y sirvió de base pa la invasión italiana de Grecia a finales de 1940. Ello ye que al fracasar ésta, la tercer parte d'Albania foi ocupada per Grecia hasta que los alemanes llegaron a la zona y ganaron a Grecia. Dempués de la invasión de Yugoslavia en 1941, Albania recibió partes del territoriu de l'actual Montenegru. Depués, el rei Víctor Manuel III, en nome d'Albania, declaró-y la guerra a la Xunión Soviética y a los Estaos Xuníos en 1941 y 1942, respeutivamente.
En 1943, depués del armisticiu d'Italia, Víctor Manuel III arrenunció a la corona albanesa y los alemanes ocuparon Albania. Voluntarios albaneses fueron integraos entós a la 21ª Waffen División de Monte SS Skanderbeg de les Waffen-SS alemanes, que llucharon principalmente contra los partisanos comunistes d'Enver Hoxha.
Al rematar la guerra Enver Hoxha tomó'l poder d'Albania, convirtiéndola nun estáu socialista. Curiosamente, Albania foi l'únicu país ocupáu per Alemaña qu'esperimentó una crecedera de la población xudía. La población albanesa escondió a munchos xudíos, y apurriéronse-yos documentos falsos en dellos casos. Intentóse esplicar, que por cuenta de que los albaneses son musulmanes, nun consideraben a los xudíos como «un problema», esto ye, el antisemitismu nun taba estendíu na población.
Manera de fonación
El manera de fonación ye, en fonética y fonoloxía, la clasificación que se fai los soníos d'una lengua según si al producilos hai vibración o non de les cuerdes vocales.
Potencies de la Exa na Segunda Guerra Mundial
Montenegru
thumb|150px|Bandera del Estáu Independiente de Montenegru. Mientres munchos sieglos, Montenegru, como Principáu de Zeta, foi gobernáu por una socesión de dinastíes, llogrando'l so estatutu internacional como nación independiente nel Congresu de Berlín, convirtiéndose depués nun reinu. Tres la Primer Guerra Mundial, Montenegru llogró un alcuerdu con Serbia pa formar una federación que remataría cola formación del estáu conocíu como'l Reinu de Serbios, Croates y Eslovenos. Col fin de la Segunda Guerra Mundial, dichu reinu pasó a convertise na República Federal Socialista de Yugoslavia, na que permanecería hasta la so disgregación en 1992. Con esti cambéu, Montenegru dexó de depender direutamente de Serbia (como asocedió ente 1918 y 1941) llogrando cierta autonomía como la República Socialista de Montenegru. Por cuenta de les sos carauterístiques como la más pequeña de los seis repúbliques que conformaben Yugoslavia, Montenegru recibió grandes apurras del gobiernu federal volviéndose un estáu parcialmente prósperu.
Mientres la Segunda Guerra Mundial Montenegru foi ocupáu por Italia, qu'amestó a Dalmacia el territoriu de la Badea de Kotor (la veneciana Cattaro) hasta setiembre de 1943 y amás estableció'l Estáu Independiente de Montenegru en 1941. Esti estáu fascista (que duró dende 1941 hasta 1944) foi teatru d'una sangrienta guerra civil, especialmente cuando pasó a ser controláu pola Alemaña nazi a finales de 1943.
España
thumb|230px|Primer bandera d'España mientres el réxime franquista, vixente ente 1938 y 1945.
Luxemburgu
thumb|230px|Bandera de Luxemburgu Mientres la Segunda Guerra Mundial el gobierno y la monarquía luxemburguesa fueron unviaos al exiliu pola invasión alemana del 10 de mayu de 1940, anque les tropes alemanes realmente ocuparon la ciudá mientres la nueche del 9 de mayu. Mientres la guerra, la Gran Duquesa Charlotte tresmitió mensaxes, al traviés de la BBC, pa dar esperanza a la xente de Luxemburgu. L'estáu foi puestu so ocupación militar hasta agostu de 1942, cuando foi amestáu formalmente pol Tercer Reich como parte del Gau Moselland. Los luxemburgueses fueron declaraos ciudadanos alemanes y 13.000 fueron reclutados pal serviciu militar. Sobre 2.848 luxemburgueses morrieron eventualmente lluchando nel exércitu alemán. Les midíes p'acallantar la oposición luxemburguesa a esta anexón fueron siguíes de resistencia pasiva de primeres, como'l Spéngelskrich (lit. "Guerra de les Anfileres"), y refugando falar alemán. Ente que el francés foi prohibíu, munchos luxemburgueses recurrieron a la reutilización de les vieyes pallabres luxemburgueses, que conducieron a una renacencia de la llingua. Otres midíes incluyeron la deportación, los trabayos forzaos, el reclutamiento forzosu y, más drásticos, l'internamientu y la deportación a los campos de concentración y l'execución. La última midida foi aplicada dempués de la fuelga xeneral del 1 de setiembre al 3 de setiembre de 1942, que paralizó l'alministración, l'agricultura, la industria y l'educación como respuesta a la declaración de reclutamiento forzosu pola alministración alemana'l 30 d'agostu de 1942. Foi suprimida violentamente: 21 güelguistes fueron executaos y dellos cientos más fueron deportaos a campos de concentración. L'alministrador civil de Luxemburgu naquel momentu, el Gauleiter Gustav Simon, declarara necesariu'l reclutamiento pa sofitar l'esfuerciu alemán na guerra. A la fin, foi una de los dos úniques fuelgues masives en contra de la maquinaria de guerra alemana na Europa occidental.
Yugoslavia
thumb|230px|Bandera naval del Reinu de Yugoslavia
El Reinu de Yugoslavia solamente perteneció al Pactu Tripartitu por dos díes, una y bones un golpe d'estáu derrocó al rexente.
El 9 d'ochobre de 1934, el rei Alejandro I de Yugoslavia foi asesináu por un radical macedoniu y foi asocedíu por Pedro II. Sicasí, por ser solo un neñu, Pedro II gobernó con un rexente, el so tíu Pablo Karađorđević, quien inda gobernaba'l país a entamos de la Segunda Guerra Mundial.
Dempués del fracasu italianu en Grecia, Hitler decidió allegar n'ayuda de Benito Mussolini, pero como los exércitos alemanes nun podíen travesar Yugoslavia pa llegar a Grecia, el rexente Pablo foi primíu por que se adheriera al Pactu Tripartitu. Naquel momentu, tolos vecinos de Yugoslavia aliárense a Alemaña, sacante Grecia, polo que'l rexente Pablo aportó'l 25 de marzu de 1941.
thumb|left|250px|Distribución de Yugoslavia mientres la guerra
Dos díes depués, el 27 de marzu, un golpe cívicu-militar serbiu derrocó a Pablo, y Pedro II foi declaráu finalmente rei. Anque'l golpe fuera disparáu pola actitú pro-xermana de Pablo, los golpistes se adherieron al Pactu Tripartitu de toes formes, pero nun consiguieron aselar a Hitler, qu'ordenó la invasión del país (vease Invasión de Yugoslavia).
Unión de Repúbliques Socialistes Soviétiques
thumb|230px|Bandera de la Xunión Soviética
El 23 d'agostu de 1939, l'Alemaña nazi y la Xunión Soviética roblaron un pactu de non agresión, que partíase a Polonia en dos partes: una pa cada quien. El 1 de setiembre, Hitler invadió Polonia pel oeste y el 17 de setiembre, la URSS pel este.
El 30 de payares, la Xunión Soviética invadió Finlandia pa defender Leningráu d'un posible ataque alemán, pero los finlandeses llograron frenar la meyora, pero tuvo que vence-y territorios a la Xunión Soviética. El 14 y 17 de xunu de 1940, la Xunión Soviética amestó los países bálticos y el 28 de xunu y 4 de xunetu Besarabia y Bucovina.
Cuando n'ochobre de 1940, Reinu Xuníu ganó a Alemaña na batalla d'Inglaterra, Hitler camuda de frente y afítase na Xunión Soviética polos sos inmensos recursos naturales y el so vastu territoriu p'asina suministrar al Tercer Reich. Entós, el 18 d'avientu executó'l Direutoriu Non.21 el cual ordenó invadir la Xunión Soviética por aciu la Operación Barbarossa.
Finalmente, el 22 de xunu de 1941, Alemaña y los sos estaos satélites invadieron a la Xunión Soviética, que terminaría nun desastre pol iviernu rusu.
Unidaes con voluntarios estranxeros nes Waffen-SS
Divisiones de les Waffen-SS escandinavos.
Otres unidaes
Chetniks (Serbia)
thumb|200px|Supuesta bandera chetnik Dempués de la invasión de Yugoslavia en 1941, el coronel Draža Mihajlović foi nomáu xefe de la resistencia yugoslava contra los alemanes pol gobiernu yugoslavu nel exiliu. Mihajlović fundó'l Real Exércitu Yugoslavu na Patria, más conocíu como los Chetniks, por que llucharen contra los invasores. Los Chetniks, nacionalistes y monárquicos, taben conformaos principalmente por serbios y montenegrinos, y llograron llograr el sofitu de los Aliaos, lo que significó armes y suministros.
Tou esto camudó pocos meses más tarde, yá que tres la invasión de la Xunión Soviética, formóse un grupu de resistencia comunista lideráu por Josip Broz Tito. Magar primeramente los Chetniks collaboraron colos partisanos de Tito, depués opunxéronse-yos, y en delles rexones llegaron a collaborar colos alemanes pa combatir a los partisanos. Peor entá, cuando en 1943 los Aliaos enterárense que los Chetniks taben collaborando na llimpieza étnica de bosnios en Bosnia-Herzegovina, los Chetniks perdieron el sofitu aliáu, y los partisanos fueron reconocíos como la fuercia de resistencia lexítima yugoslava.
Exércitu de Lliberación Rusu (Rusia)
thumb|200px|Soldaos del Exércitu de Lliberación Rusu.