cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Globu terraqueu
Historia
El globu terrestre esistente más antiguu foi construyíu en 1492 por Martin Behaim (1459-1537) cola ayuda del pintor Georg Glockendon. Behaim yera un alemán creador de mapes, navegador, y comerciante. Trabayando en Nuremberg (Alemaña), llamó a la so creación el "Globu Terrestre de Nuremberg". Anguaño ye conocíu como'l "Erdapfel". Antes de construyir el globu, Behaim viaxara enforma. Vivió en Lisboa na década de 1480, participando nel desenvolvimientu de los intereses comerciales y entemeciéndose colos esploradores y científicos. En 1485-1486, embarcar col esplorador portugués Diogo Cão a la mariña d'África Occidental. Empezó a construyir el so globu terrestre dempués del so regresu a Nuremberg en 1490.
Otru de los primeros globos, el Globu Hunt-Lenox, ca. 1510, piénsase que ye la fonte de la frase Hic Sunt Dracones, o "Equí hai dragones". Un globu del tamañu similar al d'un pomelu fechu a partir de los dos metaes d'un huevo d'avestruz foi atopáu en 2012 y créese que data de 1504. Puede ser el globu terráqueo más antiguu qu'amuesa'l Nuevu Mundu. Stefaan Missine, qu'analizó esta pieza pa la revista "Portolan" de la Washington Map Society, declaró que fuera "parte d'una coleición importante d'Europa mientres décades." Dempués d'un añu d'investigación na que se consultó a munchos espertos, Missine llegó a la conclusión de que'l Globu Hunt-Lenox yera una copia en cobre por moldio del mapa representáu nel güevu d'avestruz.
Un globu facsímil qu'amuesa América foi realizáu por Martin Waldseemueller en 1507. Otru globu terrestre "d'aspeutu notablemente modernu" foi construyíu por Taqi al-Din nel so observatoriu d'Istambul mientres los años 1570.
El primer globu celeste tresparente foi construyíu mientres l'imperiu mogol sol patrociniu de Jahangir.
Los dispositivos electromecánicos Globus IMP incluyíen globos terrestres de cinco pulgaes que s'utilizaron nes naves espaciales soviétiques y ruses ente 1961 y 2002 como preseos de navegación. En 2001, la versión de la nave espacial Soyuz TMA sustituyó esti preséu por un globu virtual.
Na década de 1800 pequeños globos de bolsu (de menos de 8 cm) yeren símbolos de estatus pa los caballeros y xuguetes educativos pa los neños de families fanegueres.
Fabricación
Tradicionalmente, los globos fueron fabricaos pegando un mapa de papel impresu sobre una esfera, de cutiu fecha de madera.
El tipu más común tien gayos llargos y delgaos (tires) de papel que s'estrechen a un puntu nos polos, superponiéndose unos pequeños discos a manera de casquetes sobre les inevitables irregularidaes nestos dos puntos. Cuanto más gayos haya, va riquise un menor arrugadura pa faer que'l mapa de papel (planu) encaxe sobre la esfera. Dende un puntu de vista xeométricu, tolos puntos d'una esfera son equivalentes -ye posible escoyer cualquier puntu arbitrariu na Tierra, y crear un mapa de papel que cubra la superficie del planeta con tires que confluyan nesi puntu y nel so antípoda.
Los globos modernos de cutiu móldiense con termoplásticu. Discos planos de plásticu imprimir con un mapa primeramente aburuyáu al efeuto (equivalente a una fotografía plana- del mapa definitivu vistu dende cada unu de los polos, de forma que al convertir el discu nuna semiesfera mientres el moldio, el mapa recupere les sos verdaderes dimensiones) de cada unu de los dos hemisferio de la Tierra, y asítiense nuna máquina que los moldia con una forma semiesférica. Cada hemisferiu xunir col so contrariu (debidamente alliniaos los meridianos) pa formar un globu completu.
Los globos terráqueos xeneralmente móntense sobre una peana que sostién una exa con un ángulu d'enclín de 23,5° con respectu al planu horizontal, que se fai pasar de polu a polu, dexando'l xiru de la esfera alredor d'esta exa. Amás de faer que'l globu seya más cómodu d'usar, esti montaxe tamién representa l'ángulu de la Tierra respeuto al planu nel que xira alredor del Sol, faciendo que seya fácil visualizar cómo trescurre'l día y cómo camuden les estaciones.
Exemplos notables
miniaturadeimagen|[[Globu de Gottorf (Kunstkamera), de 3,1 m de diámetru.]]
Concháu
El conchado ye un procesu de refinación de la pasta básico de chocolate per mediu del cual ameyórase y harmoniza el so sabor y faise posible'l so fluidez.
Primeramente les conches yeren baciques de piedra nes que'l chocolate remover con frecuencia mientres dellos díes a una temperatura d'alredor de 30°C. Les actuales rotorconchas realicen el procesu de refinamientu en poques hores y remanen delles tonelaes. Nuna primer fase, conchado secu, amenórgase la mugor de la pasta a menos del 1%, esaníciense los principios amargosos non deseables y una fina película de manteca de cacáu estiéndese sobre les partícules sólides.
Dempués de delles hores añedir mantega de cacáu, se licua la pasta y sométese a un conchado más intensu, conchado líquidu, pa llograr una pasta más homoxéneo. Dempués de delles hores amiéstase más mantega de cacáu según tamién lecitina como emulgente, lo que fai que la pasta de chocolate adquiera la fluidez necesaria pa vertila nos moldes.
Allium ascalonicum
Allium ascalonicum ye una verdura de la familia de les aliacees, orixinaria d'Asia Central.
thumb|Ilustración. thumb|right|Allium ascalonicum.
Usos
El chalote ye un pariente de la cebolla, el sabor paez un pocu como a cebolla, pero tien un dulce y nidiu sabor. Tiende a ser más caru que la cebolla, especialmente nos Estaos Xuníos, sicasí, puede almacenase mientres siquier 6 meses.
A diferencia de les cebolles, onde de normal cada planta constitúi un únicu bulbu, los chalotes formen grupos de bulbos, y non na forma d'ayu.
Similar a les cebolles, los chalotes crudos lliberen productos químicos qu'agafen los güeyos cuando se corten en rodajas, lo que resulta lacrimógeno.
Propiedaes
Indicaciones: ye estomacal, nutritivu, dixestivu, diuréticu. Úsase'l bulbu.
Taxonomía
Allium ascalonicum describióse por Carlos Linneo y espublizóse en Flora Palaestina 17, nel añu 1756.
Allium: nome xenéricu bien antiguu. Les plantes d'esti xéneru yeren conocíes tantu polos romanos como polos griegus. Sicasí, paez que'l términu tien un orixe celta y significa "quemar", en referencia al fuerte golor acre de la planta. Unu de los primeres n'utilizar esti nome pa fines botánicos foi'l naturalista francés Joseph Pitton de Tournefort (1656-1708).
ascalonicum: epítetu xeográficu que vien d'Ascalón, ciudá d'Israel onde se cultivaba.
Wisques
Wisques ye una comuña francesa del departamentu de Pas-de-Calais, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Sociedad Deportiva Logroñés
La Sociedad Deportiva Logroñés ye un club de fútbol de la ciudá de Logroño en La Rioxa. Fundóse'l 4 de xunetu de 2009 y xuega na.
2 Bootis
2 Bootis (2 Boo / HD 119126 / HR 5149) ye una estrella na constelación de Boötes de magnitú aparente +5,63. Alcuéntrase a 322 años lluz del Sistema Solar.
2 Bootis ye una xigante mariella de tipu espectral G9III que la so temperatura superficial ye d'aproximao 4800 K. Relluma con una lluminosidá 63 vegaes superior a la lluminosidá solar. La midida del so diámetru angular en banda K —0,98 ± 0,01 milisegundos d'arcu— dexa evaluar el so diámetru, siendo ésti 10,4 vegaes más grande que'l del Sol; el so tamañu ye daqué más pequeñu que'l d'otres xigantes marielles asemeyaes como Vindemiatrix (ε Virginis) o Capella A (α Aurigae). 2 Bootis xira sobre sigo mesma amodo, siendo'l so velocidá de rotación proyeutada de 1,3 km/s. Tien una masa de 2,4 mases solares y la so edá —sobre la que nun esiste consensu— asítiase nun ampliu rangu ente 710 y 2680 millones d'años.
2 Bootis exhibe una metalicidá inferior a la del Sol, siendo la so bayura relativa de fierro un 24% menor que la d'ésti ([Fe/H] = -0,12). Los niveles d'elementos como siliciu, calciu y bariu amuesen niveles próximos a les solares, ente que itriu y otros elementos de les tierres rares presenten bayures relatives comparables a la de fierro.
Wissant
Wissant ye una comuña francesa del departamentu de Pas-de-Calais, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Centropus cupreicaudus
Centropus cupreicaudus ye una especie d'ave cuculiforme de la familia Cuculidae que vive n'África.
Distribución
Alcuéntrase n'Angola, Botsuana, Malaui, Namibia, República Democrática d'El Congu, Tanzania, Zambia y Zimbabue.
Hack (informática)
Un hack (lliteralmente n'inglés retayar) ye la pallabra utilizada en determinaos sectores de les teunoloxíes pa denominar a los pequeños cambeos, reconfiguraciones o reprogramaciones que se-y pueden faer a un programa, máquina o sistema en formes ensin facilitar pol propietariu, alministrador de sistema alministrador o diseñador d'este. Los cambeos pueden ameyorar o alteriar el so funcionamientu, particularmente si tratar d'una solución creativa o pocu convencional a un problema.
D'esta pallabra derivaron otres como hacker.
2 Centauri
2 Centauri (2 Cen / g Centauri / HD 120323) ye una estrella variable na constelación de Centaurus. Alcuéntrase a 183 años lluz del Sistema Solar.
2 Centauri ye una xigante colorada de tipu espectral M4.5III con una temperatura efectivo d'aproximao 3400 K y una lluminosidá 625 vegaes mayor que la lluminosidá solar. Estos parámetros dexen evaluar el so radiu, 72 vegaes más grande que'l del Sol, equivalente a 0,34 UA. Sicasí, el radiu calculáu a partir del so diámetru angular ye 89 vegaes mayor que'l radiu solar, cifra considerablemente mayor. La so masa envalórase ente 1 y 1,25 mases solares. Tocantes al so estáu evolutivu, piénsase que 2 Centauri remató la fusión nuclear del heliu y ta amontando de nuevu'l so rellumu.
2 Centauri ye una variable semirregular de tipu SRb; esta clase de variables tienen periodu pocu definíos, pero puede asignáse-yos un periodu mediu. D'esta manera, nel casu de 2 Centauri el so rellumu fluctúa ente magnitú aparente +4,16 y +4,26 a lo llargo d'un periodu mediu de 12 díes. Recibe la denominación, tocantes a estrella variable, de V806 Centauri.
Gerda Wegener
Gerda Wegener, rexistrada al nacer col nome Gerda Marie Fredrikke Gottlieb, foi una pintora, ilustradora y ilustradora erótica danesa.
Matrimoniu
En viviendo en provincies, dir a Copenḥague pa inscribise na Academia de Belles Artes. Ellí mesmu casóse en 1904 col artista Einar Wegener, quién dempués se convierte en Lili Elbe.
Ilustración de publicaciones
En París, conoció un gran ésitu como pintora y ilustradora de publicaciones como Vogue, La Vie Parisienne o Fantasio. Especialmente polémiques y almiraes fueron los dolce acuareles de conteníu eróticu y lésbicu que pintó en 1925 pal llibru Doce soneto Lascivos de Louis Pearceau. De vuelta al so país, empezó a collechar gran reconocencia gracies al so ésitu parisín, y espunxo na Galería Ole Haslunds de Copenhague en delles ocasiones. La so carrera taba bien edificada nun talentu sobresaliente y alimentada poles peculiaridaes del so matrimoniu.
Segundu matrimoniu y fallecimientu
En 1931, Gerda casóse col oficial italianu Fernando Porta (1896-), con quien se camudó a Marruecos, onde intentó siguir cola so carrera en baldre. Finalmente divorciáronse en 1936, y l'artista tornó a Dinamarca en 1938. Espunxo per última vegada en 1939, yá ensin enforma ésitu, y morrió en xunetu de 1940.
Na cultura popular
En 2016 estrenóse un filme sobre'l casu, The Danish Girl, dirixíu por Tom Hooper y protagonizáu por Eddie Redmayne nel que Alicia Vikander interpreta a Gerda, pola so interpretación impecable de l'artista, Vikander ganó l'Oscar a la meyor actriz de repartu.
Cassiope
Cassiope ye un xéneru (bioloxía) de 9-12 especies de pequeños arbustos perennes de la familia de les Ericaceae. Ye nativu del Árticu y rexones montascoses templaes del norte.
Descripción
Son pequeños arbustos, cañes trupes, fastigiadas. Fueyes pequeñes, grueses, inxeríes y adpresos al tarmu, en 4 files. Flores solitaries axilares o en pequeños grupos, pentámeras. Corola campanuladas. Estambres 10, incluyíu, xuntaes a la base de la corola, anteres dehiscentes por poros apicales. Ovariu 5-locular; estilu cilíndricu. Frutu capsular, dehiscencia loculicida. Granes numberoses, minucioses.
Jess Barker
Jess Barker foi un actor del cine clásicu d'Estaos Xuníos ente los años 1930 y 1940.
Empezó la so carrera nel cine apaeciendo sol nome de Philip Barker, hasta camudar el so nome artísticu pol de Jess Barker a principios de 1940. En 1943 casóse cola actriz Susan Hayward, con quién tuvo dos fíos ximielgos, Timothy y Gregory (1945) mientres el so matrimoniu de diez años. La pareya divorcióse en 1954.
La custodia de los sos fíos foi ganada por Hayward dempués d'un llargu y amargosu xuiciu. La so carrera cinematográfica quedó estropiada por cuenta de la mala publicidá, pero Barker iguar p'atopar trabayu como actor na radio y el cine en papeles secundarios. Barker apaeció en Scarlet Street (1945) y The Time of Their Lives (1946) d'Abbott y Costello. Tamién fixo dos apariciones especiales en Perry Mason. En 1961, interpretó al acusáu Walter Eastman en The Case of the Injured Innocent, y en 1965 a Doug Hamilton en The Case of the Murderous Mermaid.
Bestué
Bestué ye un nucleu de población perteneciente al conceyu de Puértolas, na provincia d'Uesca y na comarca de Sobrarbe.
Ta asitiada nel valle de Puertolas, xunto al Parque nacional de Ordesa y Monte Perdido.
Rafael Nadal
Rafael Nadal Parera ye un tenista profesional español, númberu 1 del ránking de l'ATP en distintes ocasiones.
13 vegaes ganador de Roland Garros en 2005, 2006, 2007, 2008, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2017, 2018, 2019 y 2020; campeón del Tornéu de Wimbledon en 2008 y 2010; campeón del Abiertu d'Estaos Xuníos en 2010, 2013, 2017 y 2019; campeón del Abiertu d'Australia en 2009 y 2021 y medaya d'oru nos Xuegos Olímpicos de Beixín 2008. Forma parte de l'Equipu de Copa Davis d'España dende 2004, algamando'l triunfu en cuatru ocasiones (2004, 2008, 2009 y 2011).
Ye'l tenista con más torneos del Grand Slam, 21, y el segundu con más títulos d'ATP Masters 1000 individuales, con 36, per detrás de Novak Đoković, que tien 37.
Al Jennings
Alphonso J. "Al" Jennings foi un abogáu con exerciciu nel Territoriu d'Oklahoma, y darréu lladrón de trenes. Col pasu del tiempu aportó a una estrella del cine mudu, trabayando como actor y como asesor téunicu.
Biografía
Nacíu en Virxinia, Jennings asitióse n'El Reno (Oklahoma), trabayando como fiscal del Condáu de Canadian, Oklahoma, dende 1892 hasta 1894. En 1895, xunto a los sos hermanos Ed y John, trabayó nun bufete en Woodward (Oklahoma). N'ochobre d'esi añu Ed Jennings morrió, y John Jennings resultó mancáu, nun tirotéu con un abogáu rival, Temple Lea Houston.
Jennings dexó Woodward tres l'absolución de Houston en 1896, analayando hasta consiguir emplegu como cowboy colos Creek. Mientres trabayaba cerca de l'actual Bixby, nel Condáu de Creek, Jennings sumóse a una banda de foraxíos. Nel branu y seronda de 1897 los maleantes, de cutiu llamaos la "Banda Jennings," robaron trenes, almacenes, y una oficina postal, anque con poco ésitu monetariu. Jennings foi firíu por axentes de la llei'l 30 de payares de 1897, y prindáu una selmana más tarde en Carr Creek, cerca de Onapa, nel Condáu de McIntosh (Oklahoma). En 1899 Jennings foi sentenciáu a cadena perpetua pero, gracies a los esfuercios llegales del so hermanu John, la so sentencia conmutóse por una conderga de cinco años. Por razones téuniques lliberáronlu en 1902, y recibió'l perdón presidencial en 1907.
Jennings recreó un de los sos robos a bancos nel curtiu de 1908 The Bank Robbery. Na cinta participaba Heck Thomas que, al mandu de un pelotón, prindaba a los lladrones. El curtiu foi dirixíu por Bill Tilghman, siendo James Bennie Kent el fotógrafu, y la producción al cargu de la Oklahoma Natural Mutoscene Company. El filme rodóse en Cache (Oklahoma) y nel Wichita Mountains Wildlife Refuge, teniendo Quanah Parker un pequeñu papel.
Jennings camudóse a Oklahoma City en 1911, interesándose pola política. En 1912 ganó la nominación Demócrata pa fiscal del Condáu d'Oklahoma, magar que perdió les eleiciones. En 1914 fixo un intentu infructuosu pa ser gobernador d'Oklahoma. Esfrutando de la fama que-y dio l'adautación al cine de la so biografía escrita en 1913 Beating Back, Jennings faló abiertamente del so pasáu y ganó votos gracies a la so honestidá. De seis candidatos demócrates, Jennings remató terceru nes primaries darrera de James B. A. Robertson y Robert L. Williams.
Al Jennings finó en Tarzana, California, en 1961. Foi soterráu nel Campusantu Oakwood Memorial Park de Chatsworth (Los Angeles).
Gran fame china
La Gran Fame China, oficialmente conocida como los Tres años de Desastres Naturales , foi'l periodu de la República Popular de China ente 1958 y 1961, carauterizáu por una fame xeneralizada. Según les estadístiques del gobiernu, provocó 10 millones de muertos nesti periodu. Les estimaciones non oficiales varien, pero son de cutiu abondo más altes. Yang Jisheng, un ex reporteru de la Xinhua News Agency que pasó más de diez años axuntando información de la que nun disponíen otru investigadores, envalora un balance de 20 millones de vides.
Les autoridaes chines tamién usen les frases "Tres años de Dificultá Económica" y "Tres años Amargosos" pa describir esti periodu.
Causes
Hasta los primeros años de la década de 1980, la posición del gobiernu chinu, reflexada pol nome "Tres años de Catástrofes", yera que la fame fuera en gran parte resultáu d'una serie de catástrofes naturales xunto a dellos errores de planificación. Sicasí, los investigadores fora de China xeneralmente tán d'alcuerdu en que les coleutivizaciones y los cambeos de política qu'acompañaron el Reblincón Alantre fueron los factores claves na fame. Dende los años 1980 hubo la mayor reconocencia china oficial de la importancia de los errores políticos nes causes del desastre, afirmando que'l desastre yera'l 30 % por cuenta de causes naturales y el 70 % a la mala xestión.
Mientres el Reblincón Alantre, l'agricultura foi entamada en comuñes y prohibióse el cultivu priváu. Esta coleutivización forzada amenorgó considerablemente los incentivos por que los llabradores trabayaren eficientemente. La producción de fierro y d'aceru foi identificada como una esixencia clave pal progresu económicu. Ordenar a millones de llabradores abandonar el trabayu agrícola pa incorporar esi personal a la producción de fierro y d'aceru, pero ensin dotalo d'una formación básica nin de les teunoloxíes necesaries pa ello, de cuenta que les aleaciones llograes yeren de pésima calidá y xeneralmente inservibles. Mentanto, una inconmensurable cantidá de colleches podrecer por falta de mano d'obra.
Yang Jisheng resumiría l'efectu del focu n'oxetivos de producción en 2008: En Xinyang, la xente pasó fame a les puertes de los depósitos de granu. Cuando morríen glayaben, "Partíu Comunista, Presidente Mao, sálvennos". Si les tenaes de Henan y Hebei hubiérense abiertu, naide morrería. Cuando la xente morría en gran númberu alredor d'ellos, los funcionarios nun pensaron en salvalos. La so única esmolición yera como cumplir la entrega de granu.
Xunto cola coleutivización, el Gobiernu central decretó dellos cambeos de téuniques agrícoles basaes nes idees del agrónomu rusu más tarde desacreditado Trofim Lysenko. Una d'estes idees yera'l plantíu cercanu, polo cual la densidá de plantes de pebidal foi de primeres triplicada y depués doblóse otra vegada. La teoría yera que les plantes de la mesma especie nun competiríen una con otra. Na práutica esti problema atrofió la crecedera y causó producciones inferiores. Otra política taba basada nes idees del colega de Lysenko, Teventy Maltsev, qu'animó a los llabradores a llabrar el suelu con mayor fondura (hasta 1 o 2 metros), creyendo que'l suelu más fondu sería más fértil, y dexaría la crecedera de raigaños extra fuertes. Sicasí, xubiéronse piedres inútiles, tierra probe y sable mientres se soterraba la más rica tierra vexetal de la capa cimera.
Estos cambeos radicales de la organización que cultivaba la tierra coincidieron con factores meteorolóxicos adversos, inclusive seques ya hinchentes. En xunetu de 1959, el ríu Mariellu anubrió l'este de China. Según el Centru de Desastre, esto direutamente mató, por fame, ausencia de collecha o afogamientu, aproximao a 2 millones de persones, mientres otres árees fueron afeutaes d'otres maneres tamién. Esta fame foi considerada como una de les catástrofes más mortales del sieglu XX.
En 1960, siquier el 55 per cientu de la tierra cultivaes viose afeutada por dalgún grau de seca o otros fenómenos climatolóxicos adversos, mientres aproximao'l 60 % de la tierra agrícola nun recibió nenguna agua n'absolutu. Los suplementos añales d'ente 1958 a 1962 de la Encyclopædia Britannica tamién reportaron clima anormal, siguíu por seques ya hinchentes. Esto incluyó 762mm d'agua en Hong Kong en 5 díes de xunu de 1959, un patrón que se repitió en tol Sur de China.
Por cuenta de estos factores, la producción de granu en China cayó añu per añu nun 15 % en 1959. Escontra 1960, taba nel 70 % del so nivel de 1958. Nun habría nenguna recuperación hasta 1962, dempués de que terminó'l Reblincón Alantre.
Según l'economista Amartya Sen, ganador del premiu Nobel y espertu en fames, la mayor parte de les fames nun resulten namái de la baxa producción d'alimentu, sinón tamién d'una distribución desaparente o ineficaz del alimentu, de cutiu xunto con falta d'información y, n'efeutu, esto asocedió en China. Nel casu d'estes fames chines, la población urbana tenía derechos llegales sobre ciertes cantidaes del consumu de granu. Los funcionarios locales nel campu compitieron pa encher los niveles de producción que les sos comuñes consiguieren en respuesta a la nueva organización económica, y dexaron a los llabradores locales con un cupu d'alimentos bien amenorgáu.
Resultáu
Según l'Anuariu Estadísticu de China (1984), la producción agrícola menguó de 200 millones de tonelaes (1958) a 143,5 millones de tonelaes (1960). Por cuenta de la falta d'alimentos y d'incentivos a contraer matrimoniu nesi puntu nel tiempu, la población yera de 658.590.000 en 1961, alredor de 10.480.000 menos que la población de 1959. La tasa de natalidá menguó de 2,922% (1958) a 2,086% (1960) y la tasa de mortalidá aumentó de 1,198% (1958) de 2,543% (1960), ente que'l permediu d'estes tases del periodu de 1962 a 1965 fueron aproximao un 4% y 1%, respeutivamente.
Yu Dehong, secretariu d'un funcionariu del partíu en Xinyang en 1959 y 1960, declaró, Fui a un pueblu y vi 100 cadabres, depués a otru pueblu y vi otros 100 cadabres. Naide punxo-yos atención. La xente dixo que los perros comíen los cuerpos. Nun ye ciertu, dixi. Los perros fueren comíos escontra enforma tiempu pola xente.
Los espertos en gran midida creen que'l gobiernu baxó demasiao les tases de mortalidá. Lu Baoguo, un reporteru de l'axencia Xinhua en Xinyang, cuntó a Yang Jisheng por qué él nunca fixo un informe sobre la so esperiencia: "Na segunda metá de 1959, tomé un autobús dende Xinyang a Luoshan y Gushi. Dende la ventana, vi un cadabre dempués d'otru nes cabianes. Nel autobús, naide atrever a mentar a los muertos. Nun condáu, Guangshan, un terciu de la xente morriera. Anque hubiera xente muerta perdayuri, los líderes locales esfrutaron de comíes bones y llicor finu.... Yo viera a la xente que dixera la verdá destruyida. Atrevíme a escribilo?"
Dellos profesores y eruditos envaloraron que'l númberu "de muertes anormales" estender de 12 a 20 millones. Dellos analistes Occidentales como Patricia Buckley Ebrey envaloren que les aproximao 15-25 millones de persones morrieren por causa de la fame causada pola mala política del gobiernu y catástrofes. J. Banister envalora qu'esti númberu ye aproximao de 15 millones. Li Chengrui, un ex ministru de la Oficina Nacional d'Estadístiques de China, envaloró 20 millones (1998). La so estimación tuvo basada en Ansley J. Coale y la valoración de Jiang Zhenghua de 15 millones. Cao Shuji envaloró 32.5 millones.
Les valoraciones varien en gran parte por cuenta de datos inesactos, gracies a los esfuercios del gobiernu por esconder la situación real (tolos datos rellacionaos fueron clasificaos como bien confidenciales hasta la so revelación dempués de 1983). Por cuenta de les implicaciones polítiques desfavorables, delles persones nieguen la validez de cualesquier d'estes estimaciones pola ausencia d'un censu demográficu nacional fiable. Wim F. Wertheim, profesor eméritu de la Universidá d'Ámsterdam, escribió nel artículu "Wild Swans and Mao's Agrarian Strategy"; "De cutiu alderícase que nos censos de los años 1960 'ente 17 y 29 millones de chinos' paecieron esmucise, en comparanza coles cifres de censu oficiales a partir de los años 1950. Pero estos cálculos escarecen de cualquier apariencia de fiabilidá ... ye difícil creer que de sópitu, dientro d'un periodu bastante curtiu (1953-1960), la población total de China alzárase de 450 a 600 millones."
Diabetes mellitus
La diabetes mellitus ye una enfermedá carauterizada pola presencia persistente de glucosa en mexu xunto a un aumentu anormal de la cantidá de glucosa presente nel sangre, asociada a los síntomes ordinarios de la diabetes. Ye la forma más común de diabetes.
Causes
Apaez como consecuencia de trastornos graves nel metabolismu de la insulina, de los carbohidratos, de les proteínes y de les grases. Ye una enfermedá crónica debida a:
Mecanismu d'aición
Toles causes anteriores tienen en común la esistencia d'un estáu d'hipoinsulinismu absolutu o relativu. Poro, la glucosa nun s'aprovecha completamente y apaez hiperglucemia y glucosuria. La escreición del zucre obliga a un aumentu de la eliminación d'agua que da llugar a poliuria (aumentu de la secreción de mexu), cola consiguiente polidipsia (aumentu de la sede). Na diabetes grave, al nun poder l'organismu echar mano de los carbohidratos pa obtener enerxía, recurre a la oxidación de les proteínes, lo qu'ocasiona un balance nitroxenáu negativu qu'aumenta l'endelgazamientu y amenorga la masa del texíu muscular. Les grases, nun intentu de compensación enerxética, tamién s'oxiden en mayor cantidá y a un ritmu más rápidu qu'en condiciones normales, dando llugar a un aumentu de la producción de cuerpos cetónicos; cuando se producen más que se destrúin, acumúlense en organismu, elimínense parcialmente y conducen a un estáu d'acidosis que na so máxima intensidá correspuende al coma diabéticu.
Seguridá ontolóxica
Seguridá ontolóxica ye un términu utilizáu pola filosofía, socioloxía y xeografía, qu'espresa una autonomía de gobiernu corporal dientro de rutines predecibles, esto ye, del grau de seguridá que tien el ser en situaciones de la vida cotidiana, lo que xenera un sentimientu d'enfotu n'otros pola seguridá en sí mesmu.
Esta seguridá ontolóxica puede perdese o debilitar, cuando apaez el sentimientu de sentise una especie d'estranxeru nel llugar onde s'habita, acompañáu de medrana a la continuidá de la rutina.
En xeografía, la seguridá ontolóxica ta rellacionáu cola diferenciación de "espaciu" y "llugar". El "espaciu" ye lo definío por coordenaes de tipu cartesianu, ensin nenguna significación real pal individuu, onde nun esiste inseguridá ontolóxica, cosa que ye distinta nel "llugar" posesor de sentimientos, nel que'l ser sí desenvuelve una rutina y una seguridá ontolóxica.
Reinu Bulozi
El Reinu de los Bulozi o Reinu Kololo (1838 - 1864) ye un estáu desapaecíu del África Subsaḥariana qu'ocupó amplies zones principalmente de lo que güei ye Zambia, pequeñes estensiones de Zimbabue y mientres ciertu tiempu delles zones nel este d'Angola, l'estremu nordeste de Namibia y l'estremu norte de Botsuana, en redol a les catarata Victoria. Instaurar en territorios antes controlaos pol Reinu lozi, que foi restauráu en 1864. En 1889 ésti sumió definitivamente cuando l'imperiu británicu creó'l Protectoráu de Barotselandia. Foi unu los grandes reinos autóctonos de Zambia del sieglu XIX, xunto al Reinu de Cazembe y al Reinu bemba.
Etimoloxía
thumb|250px|left|Bóvidu nes llanures del Zambeze, centru del Reinu de Bulozi. El reinu toma'l so nome de la llanura Bulozi, un territoriu d'unos 4 270 km² estremáu pol ríu Zambeze que s'atopa ente la Provincia Occidental de Zambia y Angola. El ríu anubrir en parte mientres la estación húmeda, ente que les sos zones más alloñaes de l'agua tán cubiertes polos entamos del desiertu del Kalahari.
Estensión
El reinu algamó la so máxima estensión mientres el reináu de Sibitwane, aportando a más grande y poderosu de lo que fuera'l reinu de los lozi. El so centru taba na planicie de Bulozi. Al sur llegaron hasta l'actual Provincia del Sur (Zambia), anque ye difícil trazar les sos fronteres debíu al acoso constante de los matabele. Sicasí, sábese que controlaron a toles tribus de la etnia toka en redol a les catarata Victoria, cosa que nun llegaren a consiguir los lozi. Tamién se cunta que Sibitwane enfrentar al territoriu del xefe Monze nuna guerra llamada Bungwilimba (Guerra del Palombu), debíu al gran númberu de huesecillos que fueron recoyíos polos tonga como trofeos.
Pol suroeste llegaron más allá del ríu Linyanti. Al nordeste controlaron la rexón de Mankoya, llegando a incluyir nel reinu varios de los grupos nkoya. El pueblu más nortizu de Bulozi foi Libonda, na confluencia de los ríos Luanginga y Zambeze.
Causes de la cayida del Reinu lozi
El reinu nació dempués de qu'una serie de pueblos procedentes del desestabilizaren en 1840 el Reinu lozi. Eses xentes, de la etnia sotho, escapaben de les revoluciones polítiques y militares que taben teniendo llugar ente les tribus de l'actual Sudáfrica. Llamaos nel so conxuntu makololo, estableciéronse primero na rexón de Lynianti antes de cruciar el ríu Zambeze escontra'l sur y crear un Estáu llamáu Reinu de Bulozi sol lideralgu d'un home llamáu Sibitwane. La estructura social de los lozi yera complexa y nun taba exenta de resfregones. D'esta manera, dedúcense una serie de causes que provocaron la so cayida, creyéndose que la llegada de los invasores namái foi'l so detonante.
Asentamientos efímeros
El invasores, llamaos makololo, comandados por Sibitwane, asitiar n'otru llugar antes de llegar a la llanura de Bulozi. Foi na rexón de Linyanti, al sur del ríu Zambeze y xunto al ríu Linyanti. Los rellatos tradicionales de los lozi nun cunten qué fixeron nin cuánto tiempu quedáronse ellí y qu'entós empezaron los enfrentamientos colos lozi. Dempués coláronse escontra al norte, no qur güei ye la Provincia del Sur, en Zambia. Pa ello tuvieron que cruciar el Zambeze, y sábese qu'entós los makololo intervinieron nunes disputes ente tribus qu'habitaben el llugar. Cruciaron la pandu de Batoka hasta cerca de les catarata Victoria, pero atoparon resistencia y tuvieron que volver a Batoka. Obligaos por otros pueblos los makololo llegaron a les llanures de Bulozi, onde s'asitiaron. Esti fechu tuvo de resultes el fin de la espansión territorial y económico de los lozi nesa direición.
El Reinu de Bulozi
Por aquelles feches los lozi vendíen a les etnies ila y tonga como esclavos. Estos habitaben en Bulozi y significaben una porción bien importante na economía lozi. Yeren un estáu vasallu del Reinu lozi. Cuando los makololo llegaron a esa rexón los lozi taben en plena guerra civil pola socesión nel tronu y terminaron per estremar se en tres grupos principales. Unu d'ellos, los luyana, fuxeron escontra'l sur y llegaron al valle onde s'acababen d'asitiar los makololo en calidá de refuxaos. La so presencia alterió l'orde recién establecíu y nun tuvo exenta de disputes.
La curtia historia del reinu nun foi sele, pos mientres la so esistencia viose solmenáu poles revueltes de los lozi y l'enfrentamientu d'una serie d'etnies abellugaes d'eses guerres que confluyeron nes planicies de Bulozi, y que la so historia ya instituciones ye namái parcialmente conocida, principalmente al traviés d'antiguos testimonios orales. Paez ser qu'amás Sibitwane, como midida pa estender el so control sobre grupos vecinos, delegó responsabilidaes a terceros, especialmente ente los miembros de la so familia. Per otru llau había otres dos families reales nel llugar, anque nun teníen enforma poder sobre les sos respeutives rexones, que taben en manes de families aristocrátiques como los luyana. Los makololo pudieron finalmente conquistar la rexón. Sicasí, el misioneru y escritor escocés David Livingstone (1813 - 1873) escribió que les rellaciones ente los vasallos y los makololo yeren tirantes. Ye a partir de la llegada de Livingstone que tenemos documentos escritos sobre Buluzi. Parte de soceder hasta entones de desconoz, y casi tol restu emprestar a tracamundiu.
Unu de los meyores exemplos d'esta situación dar a la muerte de Sibitwane, cuando unu de los xefes vasallos intentó independizase del poder central controlando económicamente el valle, pos la riqueza del mesmu provenía namái de les zones anubiertes. Privaos d'esta riqueza y nun teniendo les bones rellaciones comerciales que tuvieren los lozi, la economía makololo tornó rápido, especialmente tres la muerte de Sibitwane el 7 de xunetu de 1851. Pa solucionalo buscaron comerciu internacional colos pueblos del sur, ya inclusive llegaron a esistir rellaciones colos árabes. En 1853, amás, los makololo creyeron que Livingstone apurriría-yos una ruta comercial cola mariña oeste africana y empezaron a unviar espediciones comerciales. Xeneróse un ciertu comerciu ente los pueblos de la zona y les mariñes este y oeste. Sicasí, esti comerciu nun foi bien esitosu, y hubo quexes del tratu dau por Sekelelu.
Los makololo deseyaben establecer mayores contactos con británicos, portugueses y árabes, pensando que podríen llograr armes d'ellos pa utilizales contra los matebele, el pueblu cercanu a les catarata Victoria col que topetaren y qu'entá -yos hostigaba n'ocasiones.
Desapaición
Amás de la cayida na economía tres la muerte de Sibitwane, unu de los problemes que tuvo qu'enfrentar el reinu foi la meyora socesiva de los matebele dende'l sur. Los cronistes europeos dexaron constancia de que los makololo teníen-yos terror. Sibitwane retirar hasta'l ríu Zambeze y protexó los vaos. Esa llinia pasó a ser la frontera colos matebele, que siguió inmutable hasta la conquista británica. Otra razón dada pa la so cayida foi la cantidá d'homes sanos y por tanto, guerreros potenciales. Livingston calcular en 1853 en 500, cifra bien cimera a la que vio al so regresu namái dos años dempués, pos amenorgara la so salú y amás, debilitáu'l so poder.
Quiciabes el problema principal foi la muerte de Sibitwane en 1851, rei al que-y debíen vasallaxe tolos demás, y al que taben xuníos la mayoría de los xefes por llazos familiares. Él empunxéralos nes batalles y casi siempres salieren victoriosos.
Como munchos otros antiguos reinos de la rexón, Bulozi entá sigui esistiendo nun planu tradicional más que políticu, y so l'alcordanza de ser Barotselandia. Los lozi, restauradores de la so dinastía en Bulozi, siguen teniendo a los sos mandatarios dientro del territoriu de l'actual Zambia.
Witternesse
Witternesse ye una comuña francesa del departamentu de Pas-de-Calais, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Premios Óscar de 1966
La 39ª Ceremonia d'entrega de los Premios de l'Academia celebróse'l 10 d'abril de 1967 nel Santa Monica Civic Auditorium de Santa Monica, California y foi conducida por Bob Hope.
Nomaos y ganadores
thumb|upright|160px|right|[[Elizabeth Taylor ganó'l so segundu Óscar como meyor actriz por Who's Afraid of Virginia Woolf?.]] thumb|upright|160px|right|[[Paul Scofield ganó l'Óscar como meyor actor por A Man for All Seasons.]] thumb|upright|160px|right|[[Sandy Dennis foi la ganadora del premiu a la meyor actriz de repartu pola so actuación en Who's Afraid of Virginia Woolf?.]] thumb|upright|160px|right|[[Walter Matthau ganó l'Óscar al meyor actor de repartu pola so actuación en The Fortune Cookie.]]
19px Indica'l ganador dientro de cada categoría.
Prostodoncia
La prostodoncia o prótesis dental ye aquella caña de la odontoloxía que s'encarga de devolver la función, anatomía, fonación y estética alteriaes del aparatu estomatognático de resultes de la perda d'unu o más dientes. Estes prótesis pueden ser prótesis fixes como una ponte, o prótesis removibles si pueden quitar y tamién pueden ser parciales o completes según si entienden un llindáu númberu de dientes o tola arcada respeutivamente.
La prostodoncia ye un artificiu que'l so oxetivu ye restituyir la función masticatoria, estabilidá na rellación oclusal, fonética y l'estética. esta pue tar cementada, atornellada o mecánicamente xunida a un diente natural, a una pilastra enllantada o a un diente n'estáu de raigañu, pudiendo reemplazar una sola pieza o múltiples pieces hasta la totalidá de les arcaes dentales.
Wittes
Wittes ye una comuña francesa del departamentu de Pas-de-Calais, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Katharine Graham
Katharine Meyer Graham foi periodista y editora del diariu The Washington Post dende 1963 hasta'l so fallecimientu.
Biografía
Nació en Nueva York (EE. UU.), fía d'un matrimoniu xudíu d'orixe alsacianu. El so padre, Eugen Meyer, yera un banqueru espertu n'analís d'inversiones que supo llograr ganancies en Wall Street. La so madre, Agnes Meyer, yera una periodista bien implicada n'asuntos rellacionaos cola educación y l'arte.
Estudió Periodismu na Universidá de Chicago, llicenciándose en 1938, ya incorporóse al periódicu San Francisco News, cubriendo la seición de trabayu y sindicalismu llaboral. Un añu dempués, ingresa nel Washington Post, periódicu que'l so padre adquiriera nuna puya en 1933 cuando'l rotativu atópase en bancarrota.
En 1940 casóse con Philip Graham, un nuevu abogáu llicenciáu pola Universidá de Harvard que llogra llueu l'enfotu del so suegru, y que-y ufierta'l puestu de direutor del periódicu. Esta eleición foi realizada en desterciu de la so fía al considerar que'l cargu nun yera'l fayadizu pa una muyer. Katharine Graham pasa a un segundu planu.
El matrimoniu tien cuatro fíos y fáense dueños del Washington Post en 1948, siendo yá esti rotativu una empresa vidable. Philip, amás, va adquirir más periódicos y dos cadenes de televisión. Tamién entra en política dientro del equipu de John Kennedy. Sicasí, la so vida familiar deteriórase cuando Philip empieza a sufrir una depresión maniática, onde los periodos de lucidez y d'agresividá alternábense. Empieza a aficionase a la bébora y a entablar rellaciones extraconyugales. Ye internáu n'hospitales delles vegaes, pero la so salú nun ameyora y en 1963 suicidar na so casa de campu.
Presidencia de The Washington Post
En 1971, Graham decide publicar l'estudiu secretu sobre la Guerra de Vietman qu'ellaboró'l gobiernu. L'alministración Nixon primió a la cabecera pa evitar la so salida a la lluz, amenaciando con retira-yos les llicencies de televisión. Sicasí, Graham alegó qu'estos documentos nun poníen en peligru la seguridá del estáu y publicar.
Un años dempués, en 1972, Katharine Graham sofitó a los periodistes Carl Bernstein y Bob Woodward nel casu Watergate. Mientres más de dos años, la empresa y ella mesma volvieron enfrentase con amenaces y presiones per parte de l'alministración Nixon. Volvieron ponese les llicencies de televisión en xuegu y les aiciones de la compañía baxaron a la metá del so preciu. Pero Graham aguantó y defendió la independencia de los sos dos emplegaos hasta que'l presidente Richard Nixon dimitió. Foi entós cuando'l diariu foi aclamáu públicamente.
La so dedicación pol periodismu foi completa. En 1974, la revista Ms. Magacín considerar como la muyer más poderosa del país. Mientres la fuelga sindical de prensa que duró 140 díes en 1975, el Washington Post solo dexó d'imprimir una edición. Richard Nixon comentó:
A partir de 1979, el so fíu Donald Graham foi ocupando adulces el puestu de la so madre na direición del periódicu.
En 1998, publicó la so autobiografía titulada Personal History, cola que llogré'l Premiu Pulitzer.
Muerre'l 17 de xunetu de 2001 en Sun Valley, Idaho, por cuenta de una cayida mientres la celebración d'una conferencia d'altos cargos directivos de medios de comunicación.
Vida social
La casa de Katharine Graham en Martha's Vineyard convertir en puntu de referencia de la vida social americana y mundial. Siempres allegaron presidentes, políticos, senadores, empresarios, intelectuales, artistes y actores, ente otros. El so funeral celebrar na Catedral Nacional de Washington el día 23 de xunetu, con asistencia de numberosos políticos y personalidaes conocíes del mundu de la cultura y la comunicación norteamericana.
Chamaeleon
Chamaeleon (llatín de Camaleón) ye una constelación menor del Sur. La constelación foi una de los venti constelaciones creaes por Pieter Dirkszoon Keyser y Frederick de Houtman ente los años de 1595 y 1597, y la so primer apaición foi nel llibru Uranumetria de Johann Bayer de 1603.
Cavendishia
Cavendishia ye un xéneru (bioloxía) de plantes perennes maderices, munches de les cualos son epífites. Ye nativu d'árees tropicales en zones montascoses dende'l sur de Méxicu, América Central, norte de Bolivia y escontra l'este en les Guayanes y entrando en Pará (Brasil). Entiende 206 especies descrites y de estes, solo 113 aceptaes.
Taxonomía
El xéneru foi descritu por John Lindley y publicáu en Edwards's Botanical Register 21: pl. 1791. 1835.
2 Draconis
2 Draconis (2 Dra / HD 100696 / HR 4461) ye una estrella na constelación de Draco —el dragón— de magnitú aparente +5,19. Alcuéntrase a 242 años lluz del Sistema Solar.
2 Draconis ye una xigante naranxa de tipu espectral K0III con una temperatura efectivo averada de 4850 K. Tien un diámetru 12 vegaes más grande que'l del Sol, asemeyáu al d'otres xigantes naranxes más conocíes como Pólux (β Geminorum) o Edasich (ι Draconis), esta postrera tamién en Draco. Relluma con una lluminosidá 49 vegaes mayor que la lluminosidá solar y tien una masa envalorada de 2 mases solares. Nun esiste unanimidá tocantes a la so edá; ente que pa un estudiu ye una estrella con una antigüedá cimera a los 6000 millones d'años, otru amenorga drásticamente esta cifra a pocu más de 1000 millones d'años.
2 Draconis ye una estrella de baxa metalicidá; la so bayura relativa de fierro ye menos de la metá de la que tien el Sol ([Fe/H] = -0,31). Esti empobrecimientu ye patente na mayor parte de los elementos, ente ellos itriu, bariu, lantanu, ceriu y neodimiu; otra manera, l'europiu, entá siendo menos abondosu que nel Sol, presenta un conteníu relativamente más eleváu.
El Couz
Col nome dEl Couz podemos referinos a:
Proyeición de Mercator
thumb|250px|Mapa de Mercator de 1569. thumb|250px|Comparanza, nuna proyeición Mercator del [[Atlánticu Norte, del aldu loxodromia (según puntos cardinales, llinia recta nel mapa) frente a la xeodésica (según un círculu máximu terrestre o distancia más curtia, curva nel mapa)]] La proyeición de Mercator ye un tipu de proyeición cartográfica escurrida por Gerardus Mercator en 1569, pa ellaborar mapes de la superficie terrestre. Foi bien utilizada dende'l sieglu XVIII pa cartes náutiques porque dexaba trazar les rutes d'aldu constante o loxodrómiques como llinies rectes ya ininterrumpíes, a diferencia d'otres proyeiciones más precises.
Ye un tipu de proyeición cilíndrica tanxente al Ecuador. Como tal, deforma les distancies ente los meridianos (na tierra son como "gayos" de polu a polu) en llinies paraleles, aumentando'l so anchu real cada vegada más a midida que avérase a los polos.
Esta proyeición tampoco respeta les distancies reales ente los paralelos, ampliar en llargu, cada vez más a midida que avérase a los polos, aburuyando les árees cercanes a los polos entá más. Nótese la diferencia cola proyeición cilíndrica equidistante, que sí respeta distancies ente paralelos y tien namái les deformaciones meridionales de la proyeición cilíndrica.
Matemática de la proyeición
thumb|250px|right|Rellación ente la posición vertical nel mapa (horizontal nel gráficu) y llatitú (vertical nel gráficu).
Les siguientes ecuaciones determinen les coordenaes (x,y) d'un puntu nel mapa en proyeición Mercator a partir de la so llatitú φ y llargor λ (siendo λ0 el llargor central del mapa):
Esta ye la inversa de la función de Gudermann:
La escala ye proporcional a la secante de la llatitú φ, faciéndose desaxeradamente grande cerca de los polos. Nel polu mesmu φ = 90° o -90°. Como se deduz de les fórmules, el valor pa y nos polos ye +/- infinitu.
Derivación de la proyeición
Asumiendo que la Tierra tien forma esférica, (en realidá paezse más a un elipsoide llevemente esnacháu nos polos y con otres leves deformaciones, pero pa mapes de pequeña escala la diferencia ye irrelevante), búscase tresformar del sistema llargor-llatitú (λ,φ) al sistema cartesianu (x,y) que ye "un cilindru tanxente al ecuador" (p.e. x=λ) y conforme, tal que:
thumb|450px|La proyeición Mercator ye una proyeición cilíndrica.
De x = λ tiense:
resultando
Yá que y ye función namái de φ con y'=\sec\phi de la cual una tabla d'integrales danos
Ye conveniente asignar φ = 0 a y = 0, colo cual la constante C anúlase, C = 0.
Discutiniu
thumb|250px|[[Indicatriz de Tissot en proyeición Mercator.]] thumb|250px|Indicatriz de Tissot en [[proyeición sinusoidal.]]
Anque la proyeición de Mercator ye inda bien usada en navegación, los críticos argumenten que nun ye afecha pa representar el mundu completu por cuenta de la distorsión de les árees. El mesmu Mercator usó una proyeición equivalente (esto ye, que caltién la proporción ente árees) nos sos mapes rexonales non destinaos al navegación. Como resultáu d'estes crítiques, los atles modernos yá nun usen la proyeición de Mercator para mapamundis o rexones distantes del ecuador, prefiriendo otres proyeiciones cilíndriques, o proyeiciones equivalentes (equiáreas). La proyeición de Mercator, sicasí, ye usada inda pa rexones cercanes al ecuador.
Arno Peters provocó discutiniu cuando propunxo la proyeición conocida como proyeición de Gall-Peters, un leve cambéu de la cilíndrica equivalente de Lambert, como la alternativa a la de Mercator. Un resolución de 1989 de siete grupos xeográficos norteamericanos refugó l'usu de tolos mapamundis de coordenaes rectangulares (cilíndriques), incluyendo la Mercator y la Gall-Peters.