Llingües_zoqueanas
Clasificación
Allugamientu Los zoques viven nel estáu de Chiapas, enfusen llixeramente los estaos de Tabasco, Oaxaca y Sur de Veracruz. En Oaxaca esisten dos comunidaes agraries zoques nes llendes col estáu de Chiapas na rexón del Ismu de Tehuantepec, Santa María Chimalapa y San Miguel Chimalapa, pertenecientes al Distritu de Juchitán. Idioma El nome de la so etnia ye tzunipung, que quier dicir xente d'idioma o pallabra. Zoques nomar los azteques, n'alusión a la pesca del cascoxu de ríu (zoqui), pallabra que tamién significa folla. Los zoques de Chiapas llamar a sigo mesmos O'depüt, "xente de pallabra", y los Chimalapas Angpon, "los que falen la llingua". Les llingües zoqueanas constitúin un grupu llingüísticu que pertenecen a la familia mixe-zoqueana, ye la única llingua non mayense falada nel estáu de Chiapas. El zoque falar alredor de 100.000 persones y representen el 9% de los falantes indíxenes de Méxicu. La llingua Zoque tien variantes dialécticos notables confirmándose la esistencia d'un antiguu tueru protozoque. Les referencies - hasta agora - más alloñaes del idioma Zoque remontar al sieglu XVII, concretamente al ralu que media ente 1652 y 1672, periodu nel que Fray Luis González escribió'l so Arte curtio y vocabulariu de la llingua Zoque. Vivienda Les sos viviendes tradicionales construyir con parés de bajareque, techu de zacate y el pisu de tierra. Nestos nuevos tiempos que cuerren los llares tradicionales solo vense nes rancherías más alloñaes de los nucleos urbanos, y na actualidá van construyéndose con otros materiales como'l cementu, lladriyu, piedra y llámina. Xeneralmente suelen ser rectangulares y cunten con una sola habitación y un anexu más pequeñu pa cocina. Tamién cunten con un patiu o cortil onde cultiven árboles frutales, llimones, naranxes, mangos, anomas, plátanos y flores y plantes pa usu melecinal y culinariu. Habita nos estaos mexicanos de Chiapas, Oaxaca y Tabasco. Cultural, xeográfica y lingüísticamente tienen una rellación de parentescu bien fuerte colos mixes y los popolucas. D'antiguo, el territoriu qu'acoyía a esti grupu indíxena cruciaba los montes del estáu de Chiapas, especialmente pel norte, y llegó a ocupar gran parte del territoriu quiché. Na actualidá la cuestión xeográfica de los zoques camudó, amenorgóse. La mayor concentración topar nun área de pocu más de 3.000 km². Principalmente nos conceyos de Amatán, Coapilla, Copainalá, Chapultenengo, Francisco León, Ocotepec, Ostuacán, Pantepec, Rayón, Solosuchiapa, Tapalapa, Tapilula y Tecpatán. Hestoria Ye bien pocu lo que se sabe del orixe de los Zoques. Cuando los Chiapanecas llegaron al territoriu llamáu Quiché, los Zoques yá taben ellí. Los Zoques ocupaben montes que cruciaben l'Estáu de Chiapas, especialmente nel Norte. Esta xente ocupó una parte considerable del territoriu quiché, llindáu escontra'l Norte pol Estáu de Tabasco, Chontal y Ahualulco, escontra'l Sur, por Mamar, al Este polos Mayes, los Quelenes y los Chiapa (Chiapanecos) y nel Oeste, polos Zapotecos. La capital d'una de les tribus principales ente los que los Zoques taben estremaos, foi Quechula, anguaño somorguiada so les agües de la Presa Hidroeléctrica Netzahualcóyotl. Cuando'l españoles llegaron a conquistar Chiapas, los Zoques estremar en cuatro tribus. 1.- La primera con Capital en Quechula. 2.- La segunda en Javepagcuay (Ruines de Ocozocuautla Espinosa). 3.- La tercera en Guateway (anguaño'l pueblu de Madalena, coltipán Mezcalapa). 4.- La cuarta en Zimatán, en Tabasco. La evanxelización de los Zoques principió de fechu col penosu viaxe qu'al traviés de la relixón fixeron los flaires Tomás Casillas y Alonso de Villalba en 1546. Cansaos y molíos de caminar a cuerpu por sierra y riscos, valles, folles y banzaos, de pasar peligrosos ríos. . . sufriendo mil descomodidades de fame, sei y falta de ropa. . . llueu s'empezar a rexuntar los indíxenes en poblaos, con un templu como centru de la so vida espiritual. Nesa forma fúndase Copainalá dempués de 1549 con calter de vicaría.