cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cathartes aura
Alimentación
Los seres humanos tamién aprovechen del sentíu del olfatu de les utres americanes: inyéctase etanotiol nos oleoductos, y de siguío, los inxenieros en busca de fugues monitorean los vuelos de les utres que busquen alimentu.
Reproducción
thumb|Güevu y pitucu naciellu de menos d'un día d'edá. L'entamu de la temporada reproductiva varia dependiendo de la llatitú en que permanez. Nel norte del área de distribución empecipiar ente principios de marzu hasta xunu. L'apareyamientu fórmase siguiendo un cortexu ritual que se realiza nel suelu: dellos machos axuntar nun círculu, arrodiando a una fema mientres abren parcialmente les sos ales, pavoneándose, banciando les sos cabeces, y realizando movimientos de saltu en tol perímetru del círculu. Tamién realicen vuelos de cortexu, llanzándose o escorriéndose ente sigo.
El aura gallipavo añera en sitios relativamente protexíos, como en cantiles, dientro de cueves, nel buecu d'un árbol, o en llugares con vexetación trupa. Nun constrúi niales, sinón que pon los güevos no fondero del llugar escoyíu. Les femes suelen poner dos güevos, anque la puesta puede variar ente unu y tres güevos. Los güevos son de color crema, enllordiaos de castañal o lavanda alredor del so estremu más grande. Los padres comparten la incubación que dura ente 30 y 40 díes. Los pitucos son altriciales; esto ye, nacen ciegos, desnudos ya indefensos. Mientres unes 10 o 11 selmanes, curien de los pitucos y dan-yos de comer regurgitando. Cuando los adultos tán amenaciaos mientres añeren, pueden regurgitar sobre l'intrusu, asonsañar la muerte, o fuxir del nial. Si los pitucos vense amenaciaos nel nial, deféndense silbiendo y regurgitando. Los pitucos permanecen nel nial mientres 9 a 10 selmanes. Los grupos familiares permanecen xuntos hasta la seronda.
Rellación colos humanos
N'ocasiones, el aura gallipavo foi percibíu como una amenaza por ganaderos que piensen qu'espubliza enfermedaes del ganáu como'l carbunclu o peste porcino. Sicasí, el tracto dixestivu del aura gallipavo tien ácidos que destrúin los virus. Tamién esiste la perceición de que'l aura gallipavo ataca a animales naciellos. Esta perceición ye equivocada: el aura gallipavo nun mata animales vivos, anque sí s'entemez con grupos de zopilotes negros (Coragyps atratus) qu'incidentalmente maten a xatos aisllaos, y aliméntense de lo que dexen. Los escrementos producíos pol aura gallipavo y otres utres, pueden ser dañible pa árboles y otra vexetación.
thumb|Craniu de Cathartes aura. El aura gallipavo ta protexíu por un númberu de lleis y trataos internacionales, incluyendo'l Tratáu d'Aves Migratories de 1918 nos Estaos Xuníos, pola Convención pa la Proteición d'Aves Migratories en Canadá, y pola Convención pa la Proteición d'Aves Migratories y de Mamíferos en Méxicu. Nos Estaos Xuníos ta prohibíu de prindar, matar o tener auras gallipavo, con pena d'una multa d'hasta 15.000 USD y una pena de prisión d'hasta seis meses. El aura gallipavo ye tamién incluyíu na Convención d'Especies Migratories d'Animales Monteses ratificada por 115 países, incluyendo 12 países llatinoamericanos: Chile (1983), Panamá (1989), Uruguái (1990), Arxentina (1992), Perú (1997), Paraguái (1999), Bolivia (2003), Ecuador (2004), Honduras (2007), Costa Rica (2007), Antigua & Barbuda (2007), Cuba (2008). Ta clasificada como una especie d'esmolición menor d'alcuerdu a la UICN. Les poblaciones paecen caltenese estables, y nun s'algamó l'estragal de la inclusión como especie amenazada, que rique d'un amenorgamientu de más de 30 per cientu en diez años o en tres generaciones.
Taxonomía
upright|left|thumb|Aura gallipavo. El nome xenéricu Cathartes significa «purificador» y ye la forma llatinizada de la pallabra griega kathartes (en griegu: καθαρτης). El nome específicu de la especie, aura, ye la forma llatinizada de auroura, la pallabra indíxena mexicana pa esta utre. Foi formalmente descritu per primer vegada por Linneo como Vultur aura nel so Systema Naturae en 1758, y carauterizáu como V. fuscogriseus, remigibus nigris, cara alba («utre marrón-gris, con ales negres y un picu blancu»). El aura gallipavo ye un miembru de la familia Cathartidae, xunto coles otres seis especies d'utres americanes, ya inclúyese nel xéneru Cathartes col aura selvática (C. melambrotus) y el aura sabanera (C. burrovianus). Al igual qu'otres utres americanes, el aura gallipavo tien un númberu cromosómico diploide de 80.
Nun esiste claridá sobre l'allugamientu taxonómica exacta del aura gallipavo y les demás seis especies d'utres americanes. A pesar de que les utres americanes y les utres eurasiátiques tienen una apariencia y funciones ecolóxiques asemeyaes, dambos grupos evolucionaron d'ancestros distintos en distintos partes del mundu. La midida en que son distintes ye anguaño onde s'enfoque l'alderique, con delles autoridaes suxuriendo que les utres americanes pueden ser Ciconiiformes y que tán más estrechamente rellacionaos con cigüeñes.
Autoridaes taxonómiques más recién asitien les utres americanes nel orde Accipitriformes xunto colos utres del Vieyu Mundu, o los asitien nel so propiu orde: Cathartiformes.
Subespecies
thumb|right|C. a. septentrionalis, [[Ottawa, Canadá.]] thumb|right|C. aura, en [[Morru Bay, California.]] Estrémense cinco subespecies:
Woodland Hills (Kentucky)
Woodland Hills ye una llocalidá del estáu de Kentucky (Estaos Xuníos).
Tien una población de y una superficie de  km².
Cathartes burrovianus
El aura sabanera (Cathartes burrovianus) ye una especie d'ave carroñera de la familia Cathartidae. Tamién recibe los nomes comunes de jote cabeza mariella (Arxentina), urubú cabeza mariella (Brasil), guala sabanera (Colombia), zopilote cabecigualdo (Costa Rica y Nicaragua), zopilote sabaneru (Méxicu), y cuervo cabeza mariella (Paraguái y Uruguái). Foi considerada conespecífica col aura selvática (Cathartes melambrotus) hasta l'añu 1964, cuando dambos taxones fueron consideraos especies independientes.
El aura sabanera ye una ave de la rexón neotropical, que les sos poblaciones estender dende'l sureste de Méxicu, pasando por Centroamérica, hasta'l norte d'Arxentina y Uruguái en Suramérica. Habita en sabanes, banzaos estacionalmente anubiertos, pacionales de tierres baxes y montes bien degradaos.
Ye una ave grande, con una valumbu de 150 a 165 cm. El plumaxe del cuerpu ye de color negru, ente que la cabeza, que nun tien plumes, ye de color naranxa maciu con árees de color coloráu o azul. Como escarez d'una siringe, les sos vocalizaciones llindar a gurníos o siseos baxos.
Aliméntase de carroña y alcuentra los cadabres cola vista y l'olfatu, esta postrera una capacidá pocu común nes aves. Por cuenta de que'l so picu nun ye abondo fuerte p'abrir los gruesos cueros de los cadabres d'animales grandes, depende d'otres utres más grandes, como'l zopilote rei (Sarcoramphus papa), pa esto.
Al igual qu'otros utres americanes, el aura sabanera utiliza térmiques pa permanecer nel aire con un esfuerciu mínimu. Nun constrúi nial: pon los sos güevos sobre superficies planes, como suelos de cueves, o nos buecos de tueros. Alimenta a les sos críes por regurgitación.
Descripción
El aura sabanera mide de 53 a 66 cm de llargu, con un valumbu de 150 a 165 cm y un llargor de la cola de 19 a 24 cm. El so pesu bazcuya dende 0,95 hasta 1,55 kg. El so plumaxe ye negru con reflexos verdes. La cabeza nun tien plumes y ye de color mariellu, cola frente y nuca acolorataes y la corona de color azul buxu. L'iris de los sos güeyos ye coloráu. Les pates son de color blancu. El picu ye de color carne. El güeyu tien una fila incompleta de pestañes nel párpagu cimeru y dos files nel párpagu inferior. La cola ye arredondiada y relativamente corta pa una utre. La punta de la nala zarrada estiéndese más allá de la cola. Los exemplares xuveniles tienen un plumaxe marrón, la cabeza escura y la nuca blanca.
El picu ye gruesu, arredondiáu na parte cimera y ganchudu na punta. Los deos delanteros de los pies son llargos y nun tán afechos a garrar. Les apertures de les fueses nasales son allargaes y escarecen de tabique. Como los demás utres americanes, el aura sabanera escarez de siringe, y polo tanto nun puede emitir otru soníu qu'un xiblíu baxu.
La so apariencia ye asemeyada a la del aura selvática (Cathartes melambrotus); sicasí, estremar d'esta en dellos aspeutos: Cathartes burrovianus ye más pequeñu y menos robezu que C. melambrotus y tien una cola más delgada y curtia; el so plumaxe tiende a ser marrón escuru, ente que'l plumaxe de C. melambrotus ye negru brillante; les sos pates son de color más claru y la so cabeza ye más naranxa y menos mariella que nel casu de C. melambrotus. Amás, el so vuelu ye menos estable que'l de C. melambrotus. El aura sabanera tamién se paez al aura gallipavo (Cathartes aura).
Distribución y hábitat
right|thumb|La sabana del [[Gran Chaco ye unu de los hábitats de C. burrovianus.]] right|thumb|C. burrovianus en vuelu. Tien una amplia distribución xeográfica, qu'inclúi Arxentina, Belice, Bolivia, Brasil, Chile, Colombia, Costa Rica, Ecuador, El Salvador, Guatemala, la Guayana Francesa, Guyana, Hondures, Méxicu, Nicaragua, Panamá, Paraguái, Perú, Surinam, Uruguái y Venezuela. Los sos hábitats naturales inclúin tierres baxes tropicales o subtropicales, anubiertes o que s'anubren estacionalmente, como sabanes, banzaos, pastizal, manglares y antiguos montes bien degradaos. Incidentalmente puede analayar por escamplaes o campos secos. Polo xeneral nun s'atopa en rexones de gran altitú. Amás, el aura sabanera prefier vivir nes sabanes que nos montes, onde sigo vive'l aura selvática (Cathartes melambrotus).
Comportamientu
El aura sabanera vuela coles ales en posición de diedru, xeneralmente de forma solitaria, y escasamente alcuéntrase-y en grupos. Muévese entamando a baxu altor sobre güelgues p'alcontrar carroña, y pósase en postes de barganales o n'otres perches baxes. Tien un típicu vuelu estáticu, utilizando térmiques pa caltener la so altitú ensin la necesidá de bater les sos ales. Prefier caltenese a baxu altor, y raramente xube a altitúes mayores. Créese qu'esta ave ye un tanto migratoria como respuesta a los cambeos del nivel d'agua onde habita. Al igual qu'otres utres americanes, tien el vezu pocu común de la urohidrosis, mexando o defecando sobre les sos pates pa estenar el calor por evaporación.
Alimentación
El aura sabanera subsiste cuasi por completu de carroña. Anque s'alimenta principalmente de cadabres, sábese que tamién caza pequeños animales acuáticos nos banzaos. Prefier carroña con carne fresco, pero de cutiu nun puede faer el primer corte nos cadabres porque'l so picu nun ye abondo fuerte pa romper los gruesos cueros d'animales grandes. Nun come carroña n'estáu de descomposición avanzada, una y bones esta ta contaminada con toxines microbianes. Al igual qu'otres utres, el aura sabanera desempeña un papel importante nel so ecosistema, llibrando al ambiente de la carroña qu'otra manera podría representar un biltu d'enfermedaes.
thumb|left|Entamando en Méxicu. Busca la carroña cola so aguda vista, pero tamién utiliza'l so sentíu del olfatu, una carauterística que comparte colos demás utres del xéneru Cathartes, pero pocu común nel mundu de les aves. Alcuentra la carroña al detectar el golor del etanotiol, un gas producíu al entamu de la descomposición nos animales muertos. El lóbulu olfativu del so celebru, responsable del procesamientu de los golores, ye particularmente grande en comparanza con otros animales. Esta carauterística de les utres americanes foi utilizada polos seres humanos: inyéctase etanotiol nos oleoductos y, de siguío, los inxenieros en busca de fugues monitorean los vuelos de les utres que busquen alimentu.
El zopilote rei (Sarcoramphus papa), qu'escarez de l'habilidá de goler carroña, sigue al aura sabanera escontra los cadabres, onde'l zopilote rei ruempe la piel del animal muertu. Esto déxa-y al aura sabanera aportar a les partes comestibles, yá que nun tener un picu abondo fuerte pa esgañar el gruesu cueru d'animales grandes. Este ye un exemplu de dependencia mutua ente especies. A pesar d'esto, el aura sabanera ye xeneralmente movida y alloñada de los cadabres tantu pol zopilote rei como pol aura gallipavo (Cathartes aura), pos estos tienen un tamañu mayor.
Reproducción
thumb|Nel zoolóxicu de Tennoji n'[[Osaka.]] Nun constrúi nial, sinón que pon los sos güevos na cornisa d'un cantil, nel suelu d'una cueva o nel buecu d'un árbol. Xeneralmente pon dos güevos, que son de color crema con llurdios marrones y grisessobremanera alredor de la parte más grande. Los pitucos son altriciales, esto ye, nacen ciegos, desnudos y relativamente inmóviles; nun producen plumones sinón hasta más tarde. Los padres alimenten a les sos críes regurgitando na so picu comida predigerida, d'onde los pitucos entós beber. Les críes salen del nial a los dos o tres meses.
Caltenimientu
El aura sabanera ye una ave que s'atopa baxu esmolición menor d'alcuerdu a la UICN, yá que tien un enclín poblacional estable y una población envalorada d'ente 500.000 y 4.999.999 individuos adultos. Tamién tien una amplia distribución xeográfica, que s'estiende sobre una superficie de 7.820.000 quilómetros cuadraos.
Taxonomía
La especie C. burrovianus describióse per primer vegada por John Cassin en 1845. Delles clasificaciones estremen dos subespecies:
La subespecie Cathartes burrovianus urubitinga describióse pol ornitólogu austriacu August von Pelzeln en 1851; ye la mayor de los dos subespecies y distribúyese d'Arxentina escontra'l norte hasta Colombia. La subespecie nominal, Cathartes burrovianus burrovianus, ye más pequeña y distribúyese dende'l noroeste de Suramérica al traviés de Centroamérica hasta'l sureste de Méxicu.
El nome del xéneru, Cathartes, significa «purificador» y provién de la forma llatinizada de la pallabra griega kathartēs/καθαρτης.
Entá nun esiste claridá sobre l'allugamientu taxonómica exacta del aura sabanera y les demás seis especies d'utres americanes. A pesar de que les utres del Nuevu Mundu y les utres eurasiáticos tienen una apariencia y funciones ecolóxiques asemeyaes, dambos grupos evolucionaron d'ancestros distintos en distintos partes del mundu. La midida na que son distintes ye onde s'enfoca anguaño l'alderique, con delles de les autoridaes taxonómiques más antigües suxuriendo que les utres americanes pueden ser ciconiformes y que tán más estrechamente rellacionaos coles cigüeñes.
Autoridaes taxonómiques más recién asitien les utres americanes nel orde Accipitriformes xunto colos utres del Vieyu Mundu, o los asitien nel so propiu orde: Cathartiformes. Esta ye la posición del Comité de Clasificación d'América del Sur que retiró les utres americanes del orde Ciconiiformes pa treslladalos al orde Cathartiformes. Al igual qu'otres utres americanes, el aura sabanera tien un númberu cromosómico diploide de 80.
David Ben-Gurión
David Grün, , más conocíu como David Ben-Gurión , foi un líder sionista, sindicalista, periodista, políticu y estadista israelín, Primer Ministru d'Israel ente 1948 y 1954 y nuevamente ente 1955 y 1963. Foi unu de los principales mentores del estáu xudíu y quien proclamó oficialmente la independencia del Estáu d'Israel, el 14 de mayu de 1948.
Infancia y adolescencia
Nacíu na aldega de Płońsk, qu'entós formaba parte del Polonia del Congresu (güei Polonia), foi educáu de pequeñu nun «jéder», institución tradicional d'estudios xudíos primarios con orientación relixosa. Darréu, y güérfanu de la so madre Sheindl a los 11 años, pasó a estudiar nuna escuela fundada pol so propiu padre, Avigdor, quien -y inculcó el so avidez pol renaciente hebréu, los sos convencimientos sionista y socialista, y la so pasión pola vida pública. Los aires de fondu antisemitismu que campearon na Europa Oriental de principios del sieglu XX, unu de que los sos puntos álgidos foi'l pogromo de Chisinau de 1903, contribuyeron tamién a forxar la so visión de vida.
De tal manera, y siendo inda bien nueva, fundó xunto a un grupu d'amigos del so Płońsk natal un movimientu xuvenil xudíu, «Ezra», que preparaba a los mozos sionistes dispuestos a emigrar a Palestina nel aprendizaxe de los llabores agrícoles y del hebréu. A los 18 años treslladar a Varsovia y sumóse a les files del partíu políticu sionista socialista «Po'alei Sion» (del hebréu, "obreros de Sion"), siendo arrestáu dos veces en tiempos de la revolución de 1905. En 1906, con venti años, decidió peracabar el so ideal sionista emigrando a Palestina, coles mesmes so dominiu del Imperiu otomanu, na denomada «Segunda Aliyá» o fola d'inmigración sionista.
Primeros años en Palestina y exiliu (1906-1918)
thumb|upright|left|David Ben-Gurión y Paula Monbas en 1918, antes de contraer matrimoniu.
Una vegada en Palestina, fiel a los sos convencimientos sionista y socialista, según les cualos el xudíu tenía de volver a los sos raigaños y al trabayu de la tierra, y pa predicar col exemplu, dedicar por dellos años a l'agricultura, de primeres nos plantíos de cítricos de Petaj Tikva y nos viñeos de Zikhron Yá'aqov, pa pasar depués a Galilea, estableciéndose socesivamente nos asentamientos de Séjera, Menajamía y Kinéret.
Paralelamente, siguió desenvolviendo la so actividá pública, sumándose yá en 1906 al partíu «Poalei Sion» de Palestina, qu'aportaría col correr de los años nel Partíu Llaborista Israelín, y que'l so lideralgu exercería nun futuru per llargos años. A los sos esfuercios debióse, en 1907, la reforma de la plataforma del partíu, qu'incorporó'l llamáu a la "independencia política del pueblu xudíu nesta tierra". En 1909 foi unu de los promotores y fundadores de la organización hebrea «Hashomer» (del hebréu, "la centinela"), grupu armáu creáu p'apurrir proteición a los asentamientos xudíos. En 1910, cuntar ente los fundadores y primeros editores del periódicu del so partíu, «Ajdut» (hebréu, "unión"), nel qu'empezó a roblar los sos artículos col nome de David Ben-Gurión, inspiráu en Yosef Ben-Gurión, unu de los líderes de la primer guerra xudeo-romana contra los romanos (años 66-73).
La revuelta de los Mozos Turcos de 1908, y la so consecuente promesa d'un cambéu renovador na anquilosada política otomana, llevó al mozu Ben-Gurión a depositar les esperances del movimientu sionista nos nuevos políticos turcos. Foi asina qu'en 1912, tomó la decisión d'estudiar derechu en Constantinopla, non ensin antes pasar una temporada en Tesalónica col fin d'aprender el turcu. Mientres la so estancia na capital del yá languideciente Imperiu otomanu, buscó ser escoyíu diputáu y entá ministru, pa promover la llibre inmigración xudía a Palestina, coartada y tarazada pol gobiernu osmanlí. Sicasí, l'españíu de la Primer Guerra Mundial albortó los sos planes: los sos estudios de derechu viéronse truncaos, ya inclusive les autoridaes otomanes acusáronlu de agitador pro-sionista, y n'ocasión d'unes vacaciones en Palestina espulsáron-y a Exiptu, y dellí buscó exiliase nos Estaos Xuníos, onde llegó en 1915.
De vuelta en Palestina (1918-1935)
thumb|upright|Ben-Gurión col so uniforme de voluntariu na [[Lexón Xudía del exércitu inglés (1918).]]
A la so vuelta a Palestina, paralelamente a la entrada triunfal de les fuercies britániques comandadas pol xeneral Edmund Allenby, nes acabadures de 1918, dedicar con ahínco a la creación paulatina de les instituciones que dexaríen nel so día la concreción del suañu sionista de Ben-Gurión: la creación d'un Estáu xudíu independiente y soberanu na Tierra d'Israel. Asina, tuvo ente los fundadores en 1920 de la «Histadrut», la confederación sindical de trabayadores hebreos d'Israel, como secretariu xeneral, dende 1921 hasta 1935. Sol mandu de Ben-Gurión, la Histadrut convertir nuna poderosa corporación económica, dueña de fábriques, cooperatives agrícoles y de producción, servicios de salú, y hasta el so propiu bancu, Hapoalim (hebréu, "los trabayadores"), que brindaron nel so conxuntu la infraestructura económica y política de lo que dio en llamase «l'Estáu en camín», y qu'apoderaron la escena económica del país por llargues décades.
Coles mesmes, condució en 1933 a la fusión de los distintos partíos políticos d'orientación sionista, llaica y socialista, nel partíu «Mapai», el partíu llaborista poles sos sigles n'hebréu, del que foi secretariu xeneral por non menos de cinco lustros.
En 1935, foi escoyíu presidente del executivu de l'Axencia Xudía, la Sojnut, virtual Poder Executivu del Estáu en camín» y verdaderu «Estáu paralelu» al Mandatu británicu, cargu qu'ocuparía hasta la creación mesma del Estáu, el 14 de mayu de 1948.
Camín del Estáu d'Israel (1935-1948)
Al mandu de los designios de la comunidá xudía en Palestina dende 1935, Ben-Gurión dedicar al afitamientu del futuru estáu xudíu, contribuyendo como nengún otru prohome xudíu a establecer les llinies básiques que-y caracterizaríen hasta'l día de güei.
La so visión del conflictu árabe-xudíu foi cuasi siempres pragmática. A mediaos de 1937 Ben-Gurión aceptó, siquier de facto, el principiu de partición de Palestina propuestu pola comisión británica investigadora de los disturbios árabes empecipiaos en 1936, presidida por Lord Earl Peel, y tuvo dispuestu a conformase con un estáu independiente, asina fuera namái nuna pequeña parte - el 20 per cientu - de la Tierra d'Israel histórica. El so criteriu foi compartíu por Jaim Weizman y Moshé Sharet, futuros primer Presidente d'Israel y segundu Primer Ministru d'Israel, respeutivamente, anque refugada por otros dirixentes sionistes, como Ze'ev Jabotinsky, Berl Katzenelson y Golda Meir, ente otros. Pragmática tamién foi la so respuesta a la revuelta árabe de 1936, que s'enllargó hasta 1939: Ben-Gurión foi un firme partidariu d'una respuesta moderada qu'evitara la esguilada de violencia, y llamó a evitar la perda de vides inocentes, la Haganá, organización paramilitar amestada a Histadrut. Mientres esti periodu tuvo escontra les respuestes árabes una política de "auto contención" havlagá, lo qu'estremó entá más a los sectores oficiales d'orientación d'izquierdes y los sectores disidentes revisionistes como'l Irgún.
Cola publicación del Libro Blanco en 1939, pol cual Gran Bretaña establecía fuertes restricciones a la llibre inmigración xudía a Palestina, y grandes torgues a l'adquisición de nueves tierres a manes de xudíos, Ben-Gurión abandonó la so consabida política de precuru y gradualismo, p'adoptar una firme llinia activista frente al Mandatu inglés. Mientres la Segunda Guerra Mundial, la so estratexa frente al conflictu creáu ente la firme oposición hebrea a les restricciones britániques, y el fechu de que Gran Bretaña combatía contra l'Alemaña nazi, foi resumida sucintamente na so afirmación de que los sionistes «combatiríen contra los nazis como si nun esistiera'l Llibru Blanco, y combatiríen el Llibru Blanco como si nun hubiera guerra». Dempués de la guerra, desafió l'autoridá británica entamando la campaña masiva d'inmigración illegal, y buscó espandir les fronteres de facto del futuru estáu, creando rápido nuevos asentamientos xudíos en munches partes de Palestina. Coles mesmes, impulsó'l desenvolvimientu d'una sólida y eficaz capacidá de defensa xudía, y primió a los países occidentales amigos a vender a los xudíos armamentu pesáu, como artillería y aviones.
Vida política: Primer ministru (1948-1953)
thumb|left|Ben-Gurión proclamando la independencia d'Israel so una semeya de [[Theodor Herzl, fundador del sionismu modernu.]]
El 14 de mayu de 1948 (el 5 d'Iyar de 5708), lleó Ben-Gurión en Tel Aviv la declaración d'independencia del Estáu d'Israel; darréu al cabu de la cual, el país foi atacáu por siete estaos árabes - Exiptu, Siria, Xordania, El Líbanu, Iraq, Arabia Saudita y Yeme - no que foi l'empiezu de la Guerra d'Independencia d'Israel.
Una de les sos primeres órdenes, como xefe d'Estáu de facto, foi la d'unificar a tolos grupos combatientes hebreos, creando asina al Exércitu de Defensa d'Israel, el Tzáhal (poles sos sigles n'hebréu). Ben-Gurión dio al afitamientu de les Fuercies Armaes y a la desapaición como tales de les milicies previes al Estáu, una importancia tal, al puntu que nun duldar en mandar bombardear hasta'l so fundimientu al barcu rebalbu "Altalena", con Menajem Beguin a bordu, con tal d'imponer la supremacía del nuevu estáu y torgar el caos que supondría la tolerancia de grupos armaos independientes.
thumb|Ben-Gurión visitando al Escuadrón 101 de la [[Fuercia Aérea Israelina n'agostu de 1948.]]
El 25 de xineru de 1949, entá ensin concluyir la guerra, tuvieron llugar les primeres eleiciones al parllamentu israelín, la Knesset, de les cualos Ben-Gurión surdió electu como primer Primer ministru, al mandu del partíu Llaborista que s'alzó con 46 escaños de los 120 en xuegu, ocupando coles mesmes el cargu de ministru de Defensa.
Ben-Gurión emponer col ímpetu que lu caracterizó a la trabayosa xera de construyir, estabilizar y consolidar un país en permanente conflictu, semidespoblado, desprovistu de materies primes o otres riqueces, y desaxeradamente heteroxéneu na so composición demográfica. La so peculiar perceición histórica, que combinaba permanentemente lo sublime colo mundano, llevólu a abrir de par en par les puertes de la inmigración xudía al nuevu estáu, entá a cuenta de instalar a los ensames recién llegaos en míseros caseríos maltrechos, y d'imponer un perduru sistema de racionamientu de comestibles y otros bienes a tola población, que s'enllargó hasta fines de los años 50. Productu d'esi mesmu realismu, robló'l 10 de setiembre de 1952, col coles mesmes Canciller d'Alemaña Occidental, Konrad Adenauer, un desaxeradamente revesosu alcuerdu d'indemnizaciones y rentes alemanes, como retribución inicial y parcial polos bienes confiscados y polos trabayos forzaos - que non poles vides perdíes o'l sufrimientu causáu a los xudíos nel Holocaustu - perpetaos pola Alemaña nazi.
Segundu periodu como primer ministru (1955-1963)
thumb|Ben-Gurión falando ante'l [[Knesset (parllamentu d'Israel) en 1957.]] Al cabu de pocu más d'un añu de retiru voluntariu, el 21 de febreru de 1955, Ben-Gurión decidió volver a Xerusalén, retomando'l cargu de ministru de Defensa sol gobiernu de Moshé Sharet, y yá en xunetu del mesmu añu, foi nuevamente electu Primer ministru. D'esta nueva incursión na vida política del país, recuérdase principalmente'l so campaña militar del Sinaí del 29 d'ochobre al 5 de payares de 1956, con Gran Bretaña y Francia como aliaos; y polo xeneral, l'estrechamientu de los venceyos ente esti últimu país ya Israel, hasta'l puntu d'una gran amistá ente Ben-Gurión y el presidente francés, el xeneral Charles de Gaulle. Nesta dómina, el so gobiernu empezó'l desenvolvimientu secretu del complexu nuclear de Dimona, proyeutu empuestu y desenvueltu pol mozu secretariu de Defensa y yá mano derecha de Ben-Gurión per aquellos años, Shimon Peres.
Mientres esti periodu, llevar a cabu la captura del criminal de guerra nazi Adolf Eichmann, prindáu na Arxentina en 1960 y lleváu a xuiciu n'Israel, que remató'l 15 d'avientu de 1961, siendo condergáu a morrer na forca por crímenes contra la Humanidá; la sentencia cumplió la madrugada del 31 de mayu de 1962. Este foi'l casu más sonáu de los exnazis buscaos mundialmente.
Últimos años (1963-1973)
La vieyera non solo nun apangó la coraxina del vieyu líder, sinón que, otra manera, llevólu a agafaes discutinios y fondos desencuentros colos sos correlixonarios llaboristes, que lu llevaron, a los 79 años d'edá, a enemistarse coles sos otrora compañeros Moshé Sharet y Levi Eshkol, y a abandonar d'una portada al Partíu Llaborista, creando un nuevu partíu, Rafi ("Llista de trabayadores d'Israel", poles sos sigles n'hebréu), secundáu por Shimon Peres y Moshé Dayán. El nuevu partíu llogró 10 escaños nes eleiciones a la sesta llexislatura del 2 de payares de 1965, menos de la metá de lo que Ben-Gurión esperaba.
thumb|Les tumbes de Paula (a la izquierda) y David Ben-Gurión. [[Sde Boker, desiertu del Néguev, Israel.]]
Cuando los sos nuevos correlixonarios de Rafi decidieron volver xunise col Llaborismu, Ben-Gurión prefirió quedase solo como bancada d'un solu home. Pa les eleiciones a la séptima Knesset del 28 de payares de 1969, a la edá de 83 años, y ensin dar el so brazu a torcer, fundó un nuevu partíu, con tal de nun volver colos sos excompañeros: el Partíu Institucional, que llogró 4 escaños d'un total de 120.
En 1970, cansáu yá de tanta trepa, volvió a la so cabaña de Sde Boker, yá ensin Paula, que finara en 1968. Los sos últimos años viéron-y n'el so desiertu amáu, dedicáu a la llectura de la Biblia, a la ximnasia Feldenkrais y a escribir les sos memories. Lúcido y entemetíu na vida pública hasta'l fin de los sos díes, llamó depués de la Guerra de los Seis Díes a devolver tolos territorios conquistaos al cabu de la guerra, sacante Xerusalén oriental y los altos del Golán, en cuenta de una "paz verdadera" colos vecinos árabes.
David Ben-Gurión finó'l 1 d'avientu de 1973 (6 de Kislev de 5734). La so tumba, xunto a la de la so esposa Paula, ta enclavada nel desiertu qu'él vio floriar.
El pensamientu de Ben-Gurión
thumb|upright|Bustu de David Ben-Gurión nel [[Aeropuertu Internacional Ben Gurión, el más importante d'Israel.]]
Ben-Gurión foi unu de los primeros dirixentes sionistes, qu'intentó desentrañar el refugu total de los árabes al Estáu d'Israel, ya inclusive s'embarcó na dura xera de llegar a una reconciliación ente dambos contendentes al mesmu cachu de tierra. Les sos posiciones fueron siempres d'un crudu realismu, a cuenta de esponese a les acérrimas crítiques de los sos opositores de la derecha sionista o de les corrientes xudíes relixoses. El so interés primeru foi siempres la creación d'una patria pa los xudíos, qu'ufiertara abellugu seguru ante cualquier persecución; y namái de segundes, les pretensiones territoriales: «Prefiero la unidá del pueblu xudíu, a la unidá territorial d'Israel», dixo. Fiel a los sos convencimientos, tuvo siempres dispuestu a percorrer un llargu trechu en forma de concesiones en cuenta de la paz colos vecinos árabes, anque consideraba que la condición sine-qua-non pa una paz duradera, yera un Estáu d'Israel fuerte, autosuficiente y respetáu pelos países de la rexón.
Ben-Gurión siempres tuvo conciencia cabal del so llugar na historia: asina foi que s'encargó de documentar les sos actividaes nun enorme y ordenáu patrimoniu; ente que los sos diarios personales, tomen non menos de cientos de miles de páxines. Motiváu tantu pol deséu d'excelencia nel lideralgu como poles sos enganíes de saber, foi un vidueñu llector, particularmente d'historia y filosofía política y relixosa: la so biblioteca personal cuntaba con non menos de 20.000 volumes. Los sos viaxes pel mundu convertir en políglota, anque non menos importancia tuvo'l so perfeccionismu en tou aquello que cautivara'l so interés: llegó inclusive a estudiar el griegu y l'español, namái pa poder lleer a Platón y a Cervantes nos sos idiomes orixinales.
Jason Bateman
Jason Kent Bateman ye un actor d'Estaos Xuníos ganador d'un Globu d'Oru y nomáu pa los Premios Emmy. Dempués d'actuar en delles series de comedia mientres la década de 1980, Bateman adquirió fama pol so trabayu na serie Arrested Development. Dende la finalización de la serie, apaeció en delles películes de Hollywood, tales como The Kingdom, Juno y Hancock.
Carrera
Bateman empezó a desenvolver el so trabayu como actor en 1981, personificando a James Cooper Ingalls nel drama televisivu, Little House on the Prairie. Apaeció tamién nun episodiu de Knight Rider en 1984. Llogró'l estatus de "ídolu adolescente" a mediaos de la década de 1980 en programes tales como Silver Spoons, It's Your Move, y Valerie (más tarde renombráu como The Hogan Family dempués de que Valerie Harper abandonara la serie), y convirtióse nel direutor más nuevu de la historia de Directors Guild of America cuando dirixó tres episodios de The Hogan Family a los 18 años. Cuando remató la serie, la so fama menguó mientres casi una década. Nesti periodu, tuvo papeles importantes en cuatro series de televisión — Simon, Chicago Sons, George & Leo, y Some of My Best Friends — nenguna de les cualos permaneció n'antena por más d'una temporada. En 2002, interpretó al hermanu del personaxe de Thomas Jane na película The Sweetest Thing. En 2003 la so carrera impulsar col papel de Michael Bluth na comedia de FOX Arrested Development.
Más apocayá, apaeció en Dodgeball: A True Underdog Story como la comentarista d'ESPN 8 ("The Ocho") Pepper Brooks, y en Starsky & Hutch como Kevin, el sociu de Vince Vaughn. Bateman volvió trabayar con Vaughn na película de 2006 The Break-Up, y tamién foi orador na Convención Nacional Democrática de 2004 por The Majority Report col co-protagonista de Arrested Development David Cross. En 2006, apaeció como estrella convidada na serie de comedia Scrubs como Mr. Sutton, un pañador de residuo dueño d'un grupu d'avestruces como mascotes, y como l'antiguu abogáu Rupert "Rip" Reed en Smokin' Aces. En 2007, protagonizó The Kingdom, Mr. Magorium's Wonder Emporium y Juno, onde volvió trabayar cola estrella de Kingdom Jennifer Garner, y col so compañeru de Arrested Development Michael Cera. En 2008, trabayó con Will Smith y Charlize Theron na película de superhéroes Hancock.
Bateman recibió'l premiu Globu d'Oru en 2005 por "Meyor Actor de Comedia" pol so trabayu en Arrested Development. Presentó un programa de la serie de NBC Saturday Night Live el 12 de febreru de 2005.
Bolma recens
Distribución xeográfica
Alcuéntrase n'agües fondes nel Océanu Pacíficu, al norte de Nueva Zelanda.
Jason Bateman
Carrera
Ocupó'l puestu #60 na llista de VH1 de Les 100 Meyores Estrelles Infantiles.
El 15 d'ochobre de 2008, TV Guide informó que Bateman va ser el co-protagonista de Couples Retreat, una comedia na cual cuatro pareyes faen terapia nun complexu allugáu nuna islla tropical. Kristen Bell va interpretar a la so pareya.
Vida personal
Bateman tien una hermana mayor, l'actriz Justine Bateman. Bateman declaró na revista Best Life qu'él y Justine calteníen a los sos padres col dineru que ganaben polos sos trabayos na televisión, y que'l so padre foi'l so representante hasta que Jason despidir, cuando tenía venti años d'edá.
Dende 2001, Bateman ta casáu cola actriz Amanda Anka, fía del cantante y actor Paul Anka. La so primer fía, Francesca Nora Bateman, nació'l 28 d'ochobre de 2006. La so segunda fía, Maple Sylvia Bateman nació'l 16 de febreru de 2012.
A finales de 2005, tuvo de sometese a ciruxía pa extirpar un pólipu benignu del so gargüelu. La operación y el tiempu de recuperación necesariu, detuvo la producción de Arrested Development, anque fueren terminaos abondos episodios pa emitir el programa mientres el mes de payares.
Bateman ye fanáticu de Los Angeles Dodgers y utilizó la vistimienta del equipu na película de Hancock.
Congresu del Estáu de Durango
El primer Congresu Constitucional del Estáu, crear nos años de 1826 y 1827. Realizando d'esta miente un decretu pa nomar a los diputaos que dicía: “sían llamaos pol Poder Executivu pa formar les Xuntes Preparatorias de dambes cámares, los individuos que tienen la mayoría de votos conforme a la regulación que presentaron les comisiones, quien-yos señalarán el día de la primer xunta y el llocal pa celebrase”. El mesmu Poder Executivu va unviar felicidaes Xuntes Preparatorias los espedientes que sían articulaos nes actes, por que deliberen conforme al artículu 37 de la Constitución y los artículos 4 y 6 del reglamentu interior. Llevóse la votación yá que los que rexistraron el mayor númberu de votos seríen diputaos y los restantes suplentes. Quedando constituyíu por 12 diputaos propietarios y 7 suplentes, el 20 de xunetu de 1827.
L'actual LXVII Llexislatura empecipió les sos funciones el 31 d'agostu de 2016, integrada con 25 diputaos electos en votación popular y direuta de los ciudadanos del Estáu; de los cualos 15 fueron electos conforme de primeres de votación de mayoría relativa y 10 pol principiu de representación proporcional.
Eleición del Congresu
Los partíos políticos van deber, tantu nel casu de los candidatos de mayoría relativa como nos de representación proporcional, integrar fórmules con persones del mesmu xéneru, y señalar l'orde en qu'éstes tengan d'apaecer, de forma alternada. Nel casu de les candidatures independientes, les fórmules tendrán de tar integraes por persones del mesmu xéneru.
Nenguna persona va poder ser rexistrada como candidatu a distintos cargos d'eleición popular nel mesmu procesu eleutoral, sacante naquellos casos en que los partíos políticos pueden rexistrar simultáneamente, nun mesmu procesu eleutoral, hasta cinco candidatos a diputaos por mayoría relativa y por representación proporcional, y hasta cinco candidatures a presidente municipal y rexidor de representación proporcional.
Los requisitos que se deben tener pa ser diputáu nel Congresu del Estáu de Durango ye "ser ciudadanu duranguense por nacencia, con residencia efectiva de trés años al día de la eleición, o ciudadanu duranguense con residencia efectiva dientro del territoriu del Estáu que nun seya menor de cinco años darréu anteriores al día de la eleición, en plenu exerciciu de los sos derechos políticu y civil." Saber lleer y escribir. Tener 21 años cumplíos el día de la eleición. "Nun ser Secretariu o Subsecretariu, Comisionado o Conseyeru d'un órganu constitucional autónomu, Maxistráu, Conseyeru de la Judicatura, Auditor Cimeru del Estáu, Presidente Municipal, Síndicu o Rexidor de dalgún Conceyu, servidor públicu de mandu cimeru de la Federación o militar en serviciu activu, sacantes s'haber dixebráu del so encargu de manera definitiva noventa díes antes del día de la eleición." Nun ser ministru de dalgún cultu relixosu y nun ser condergáu pola comisión de delitu maldosu.
Integración del Congresu
Anguaño'l congresu ta integráu con 30 diputaos electos en votación popular y direuta de los ciudadanos del Estáu; de los cualos 17 son electos conforme de primeres de votación de mayoría relativa y 13 pol principiu de representación proporcional. A partir del añu 2016 o la eleición del próximu congresu del estáu va entrar a valir la so nueva integración de 25 diputaos, siendo 15 d'ellos por principiu de votación mayoritaria relativa y 10 sol principiu de representación proporcional.
El día trenta y ún d'agostu, del añu en que tenga d'anovase'l Congresu, los diputaos declaraos llegalmente electos, van axuntar na Capital del Estáu, nel Salón de Sesiones del Congresu; esta xunta va tar presidida pola Mesa Direutiva de la Llexislatura saliente, mesma que va actuar como Comisión Instaladora. Dempués de verificáu'l quórum por unu de los Secretarios, por aciu escrutiniu secretu va dar# en nomar la Mesa Direutiva de la nueva Llexislatura, que va tar integrada por un Presidente, un Vicepresidente y dos secretarios propietarios y dos secretarios suplentes; los cualos van rindir la protestes de llei nos términos qu'establez la Llei Orgánica del Congresu del Estáu de Durango; otramiente, los demás diputaos integrantes de la Llexislatura entrante, van rindir la so protesta nos términos de la referida Llei, entrando a exercer el so encargu'l día primeru de setiembre.
Organización Partidista
Los diputaos pueden arrexuntase nes distintes formes d'organización partidista que-yos dexa la Llei Orgánica del Congresu del Estáu de Durango, siendo estes:
La Mesa Direutiva va analizar y va calificar de procedente o improcedente la constitución de les formes d'organización partidista.
Órganos de Gobiernu
L'Honorable Congresu del Estáu de Durango cuenta con órganos internos pa llevar a cabu l'exerciciu de les sos facultaes, atribuciones y obligaciones constitucionales los cualos compónense pol Plenu de la Llexislatura, que ye l'órganu máximu de deliberación y resolución del Congresu; la Mesa Direutiva, que ye l'órganu de gobiernu interior ya intégrase por un Presidente, un Vicepresidente, dos Secretarios propietarios y dos suplentes; la Gran Comisión, ye l'órganu internu qu'impulsa los entendimientos, les converxencies y consensos sobre les xeres llexislatives, polítiques y alministratives del Congresu. La Gran Comisión tendrá de ser integrada por un Presidente, responsabilidá que va cayer sobre'l coordinador del Grupu Parllamentariu mayoritariu, dos Secretarios y dos Vocales que van corresponder diputaos de la primera y segunda minoría.
Les Comisiones Llexislatives encargar del despachu de los asuntos del Congresu y estrémense en Comisiones Dictaminadoras, Comisiones Ordinaries y Comisiones Especiales, estes postreres integrar por cinco diputaos teniendo'l Presidente de la Mesa Direutiva la facultá d'ampliar el númberu d'integrantes.
Les Comisiones Dictaminadoras son aquelles que s'encarguen d'estudiar, analizar y dictaminar les iniciatives de lleis y decretos que-yos fueren turnadas pol Presidente del Congresu. Hai 32 comisiones dictaminadoras les cualos son:
Integrantes por Mayoría Relativa
Son diputaos por mayoría relativa aquellos candidatos que llograron el mayor númberu de votos válidos y direutos de los ciudadanos nuna eleición.
Integrantes por Representación Proporcional
Son diputaos de representación proporcional o plurinominales, aquellos que son "electos sol sistema de llistes votaes, nuna circunscripción plurinominal que va corresponder a la totalidá del territoriu Estatal." Amás, los diputaos de "representación proporcional, va suxetar a les disposiciones previstes na Llei Xeneral (d'Instituciones y Procedimientos Eleutorales), los artículos 66 y 68  de la Constitución Local, y a lo qu'en particular dispón esta Llei (d'Instituciones y Procedimientos Eleutorales pal Estáu de Durango)."
LXVI Llexislatura 2013-2016
La Sesentena Sesta Llexislatura foi electa'l 7 de xunetu de 2013 y empecipió trabayos formalmente'l 01 de setiembre de 2013. Tuvo conformada por 17 diputaos de Mayoría Relativa y 13 de Representación Proporcional, de los cualos, 17 correspuenden al Grupu Parllamentariu del PRI, 3 al del Partíu Verde Ecoloxista de Méxicu (PVEM), 3 son del Partíu Nueva Alianza (Setu), 2 del Partíu Aición Nacional (PAN), 2 del Partíu Duranguense (PD), 1 del Partíu de la Revolución Democrática (PRD), 1 del Partíu del Trabayu (PT) y unu más del partíu Movimientu Ciudadanu.
Abu Nuwas
Abū Nuwās al-Hasan Ibn Hāni ' al-Hakamī (n'árabe,  أبو نواس الحسن بن هانئ الحكمي) o simplemente Abū Nuwās (أبو نواس) o Abu Novas en treslliteración persa foi ún de los más grandes poetes clásicos árabes. Nacíu na ciudá d'Ahvaz (Persia), convirtióse nun maestru de tolos xéneros contemporáneos de la poesía árabe, pero la so reputación básase en poesía báquica (del vino) (خمريات jamriyyat), y hacia l'amor homosexual (مذكرات mudhakkarat). Abu Nuwas entró asina na tradición folklórica, presente como personaxe delles vegaes nel llibru Les mil y una nueches.
Vida y trabayos tempranos
So padre, Hani, al qu'Abu Nuwas enxamás conoció, pertenecía a la tribu árabe de los Banū Sa'd y yera soldáu del exércitu de Marwan II, y so madre Golban, d'oficiu texedora, yera persa.
Les biografíes nun concasen tocante a la data de nacencia de Abu Nuwas, asitiándola ente 747 y 762. Dalgunos dicen que nació en Damascu, en Basora o Ahwaz, siendo'l so nome al-Hasan ibn Hani al-Hakami. El so nomatu, Abu Nuwas (Padre del cerroxu de pelo), refiérense a les dos llargues guedeyes que-y cayíen nos costazos.
Vivió la so mocedá en Basora, au estudió'l Corán y la gramática y tuvo por maestru y amante al poeta Waliba ibn al-Hubab, llibertín célebre, que lu llevó a vivir con él a la ciudá de Kufa. De regresu en Basora estudió con Jalaf al-Ahmar, un maestru en poesía preislámica. P'ameyorar el so árabe, vivió una temporada ente los beduínos del desiertu, pero repunába-y esa vida y decidió volver a la populosa Bagdag.
Exiliu y prisión
Abu Nuwas tuvo forzáu a fuxir a La Meca y dempués a Exiptu por un tiempu, dempués d'escribir una «elexía» d'allabancia a los Barmakíes, la poderosa familia de xerarques proteutores d'Abu y persiguida y asesinada pol califa d'esi entós, Harún al-Rashid de la dinastía abbasí. Pesie al ciñu que tenía na corte, nun dexó de pasar dalguna temporada na cárcel de resultes de la so vida hedonista y de la so afición al vinu.
Dizse que'l secretariu d'Al-Ma'mun engañó a Abu Nuwas por qu'escribiera una sátira escontra Ali, el xenru del Profeta, mientres taba bébedu. Zonbor lleó adré la poesía en públicu, y aseguróse de que Nuwas siguiera en prisión. Dependiendo de la bibliografía que se consulte, Abu Nuwas morrió en prisión, o morrió envelenáu por Ismail bin Abu Sehl, o dambes, cerca l'añu 815.
Legáu
A Abu Nuwas considéraselu ún de los grandes poetes de la lliteratura árabe clásica. Influyó en munchos escritores posteriores, por mentar dalgunos, Omar Jayyam y Hafiz de Shiraz (dambos perses). Una caricatura lluxuriosa d'Abu Nuwas apaez en delles ocasiones en Les mil y una nueches. Ente les sos poesíes meyor conocíes destaquen aquelles que faen risión de les Mu`allaqat, ye dicir los poemes de la poesía preislámica que'l so tema ye la señardá pol beduinismu, y qu'allaben la vida moderno en Bagdag como un contraste.
La so llibertá d'espresión, la so celebración al amor y al sexu ente homes, siguieron encendiendo l'ánimu de los sos censores:
Mientres les sos obres foron llargamente conocíes nos primeros años del sieglu XX, en 1932 la primer edición moderna y censurada apaeció n'El Cairu, dexando de llau dafechu tola poesía homoerótica. El Ministeriu Exipciu de Cultura mando qu'amburasen 6 000 llibros de la so poesía en xineru de 2001.
Cultivó primero una poesía na tradición árabe clásica, y dempués abandonóla, moflándose d'ella n'ocasiones, en favor de temes nuevos. Gran parte de la so poesía ye báquica y erótica, d'acordies cola so vida disipada. Les descripciones de les sos xordies que, xeneralmente, trescurren nuna tabierna xudía o cristiana pela nueche, son de gran realismu.
La so producción poética foi recoyida dempués de la so muerte polos eruditos al-Suli y Hamza al-Isbahani. Caltiénense aproximao 13.000 versos. Pesie a ser ún de los poetes árabes más apreciaos, dalgunes de les ediciones actuales de les sos obres "escaecen" incluyir los munchos poemes que dedicó a los sos múltiples collacios homes.