cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gueudecourt
Tien una población de y una superficie de  km².
Espansión utoazteca
right|400px|thumb|Espansión de les [[llingües uto-azteques escontra'l sur.]] La espansión utoazteca designa'l procesu históricu-cultural y demográficu d'espardimientu y migración de pueblos y cultures que falaben llingües uto-azteques, dende l'área d'Oasisamérica escontra Mesoamérica (Sur de Méxicu y parte de Centroamérica) al traviés d'Aridoamérica (Norte de Méxicu).
Fuentes sobre la espansión
La espansión uto-azteca puede reconstruyise de manera averada a partir de:
Fases de la espansión
Les llingües uto-azteques estrémense davezu n'ocho subfamilies principales, estes subfamilies estremar en dos grupos: el grupu yuto (4 subfamilies) y el grupu sonorense o mexicanu (4 subfamilies).
800px
Los cálculos glotocronológicos de Morris Swadesh, suxuren que'l periodu de separación de les llingües de la familia ye d'unos 4800 años, asumiendo esa cifra como correcta'l proto-utoazteca falaríase mientres l'III mileniu e.C.
Primer fase: periodu común
El patrón de diferenciación de les llingües uto-azteques suxure que la espansión asocedió de Norte a Sur. El focu orixinariu d'espansión asítiase nel sur de California, Arizona o seique Nuevu Méxicu. Amás la rexón norte ye la que presenta más diferenciación lingüísitica y con periodos de separación mayores, lo cual sofita la idea de que ye nesa rexón onde les llingües tuvieron presentes por más tiempu.
Acordies coles estimaciones de feches de la glotocronología, na rexón del focu orixinariu, escontra'l 2800 e.C. esistía un grupu humanu que falaba una llingua o un conxuntu dialeutos estrechamente rellacionaos más o menos cercanos al proto-utoazteca reconstruyíu a partir de la evidencia de les llingües modernes.
A partir d'esa fecha, por factores demográficos o ambientales non dafechu conocíos esos pueblos espandir escontra'l sur dando llugar a tola variedá de llingües uto-azteques modernes. Na actualidá sobreviven 20 llingües uto-azteques (anque tenemos constancia de la esistencia de 59 llingües), falaes por pocu más de millón y mediu de persones (correspondiendo la inmensa mayoría a los dialeutos del modernu náhuatl que suma alredor de 1,2 millones de falantes).
Segunda fase: Primeres migraciones escontra'l sur
La primera gran división ente les llingües del grupu yuto y el grupu mexicanu o sonorense, envaloróse taba peracabada escontra'l 1900 e.C. Antes d'esa fecha la diferenciación dialeutal yá tenía de tar peracabada. Los pueblos yuto-azteques que se movieron escontra'l sur, ocuparíen por esa dómina los estaos mexicanos de Sonora y Chihuahua y falaríen un grupu de dialeutos más o menos cercanos a una llingua que se llamó proto-sonorense, que col tiempu daría llugar a les llingües uto-azteques de Méxicu. El restu de pueblos más al norte seique daríen llugar col tiempu a les llingües del grupu yuto. El proto-sonorense datóse bien aproximao escontra'l 1900 e.C. y el proto-yuto escontra'l 1400 e.C.
Grupo mexicanu
Esti grupu estremar en 4 subgrupos principales:
Grupu yuto
Esti grupu estrémase tamién 4 subgrupos principales, dos de los cualos tán formaos por dos llingües pocu diversificaes:
Cuarta fase: Periodos protohistóricu y históricu
La mayor parte de llingües mesoamericanes amuesen préstamos d'orixe mixe-zoqueano, como resultáu de los puestos avanzaos olmeques nel Méxicu central y occidental nel periodu que va dende'l 1.000 e.C. al 400 e.C.
Nos postreros 1500 años produciéronse dellos desplazamientos escontra'l sur como resultáu de les incursiones nahuas, escontra'l 500 d. C., al centru ed Méxicu, el surdimientu y espansión de los tōltēcas c. 800-900, la espansión totonaca al centru de la mariña del Golfu c. 1100-1200, y el cayente tōltēca c. 1150-1200. El cuadru podríase esquematizar d'esta manera:
Espansión de los pueblos nahuas
La presencia nahua (darréu azteques) en Mesoamérica ye relativamente recién, empezando escontra'l 500 d. C. o inclusive dempués. Acordies coles lleendes mexicas, que se remonten a fechos asocedíos ente los sieglos XI y XIII, los mexicas yeren orixinarios d'una tierra pantanosa llamada Āztlán (= 'Tierra de garces'). Esti nome ye la base del nome de la historiografía moderna āztēca (= '[habitante] de Aztlán') pa referise a los mexicas de Tenochtitlán, los acohluas de Texcoco y los tepanecas de Tlacopan. Tamién por esta lleenda cual dellos arqueólogos norteamericanos del sieglu XIX dieron el nome Aztlán a dellos xacimientos arqueolóxicos del suroeste de los Estaos Xuníos.
Anque seique Aztlán nun esistió nunca, na forma descrita poles lleendes mexicas; podemos señalar tentativamente un focu dende'l que s'espublizaron los pueblos nahuas y les sos llingües. La glotocronología suxure que les llingües nahuas (les diverses variedaes de náhuatl y el pochuteco, consideráu dacuando un dialeutu náhuatl diverxente) empezaron a dixebrase ente sigo hai unos 1500 años. Colo cual escontra'l 500 d. C., podemos considerar la fecha final pal proto-náhuatl, protollingua común de la que derivaríen estes llingües dende una rexón asitiada escontra al norte nos estaos mexicanos de Durango, Zacatecas o San Luis Potosí, en dalgún puntu ente Cora-Huichol-Caxcán-Tecuexe nel oeste y huasteco nel este. El proto-náhuatl foi brillantemente reconstruyíu nos '70 pola llingüista norteamericana Karen Dakin. Ésti proto-náhuatl tuvo de ser contemporaneu de llatín tardíu, obviamente nun tenemos nengún testimoniu escritu d'esta llingua, solo podemos faenos una idea de la mesma al traviés de les reconstrucciones llingüístiques como les de Dakin.
Les migraciones de los pueblos nahuas ente'l sieglu V y el sieglu XIII establecieron la llingua dende l'occidente y centru de Mesoamérica, hasta tan al sur como Veracruz, Chiapas, l'estrechu de Tehuantepec, Guatemala, Cuzcatlán (El Salvador) y Ometepe (Nicaragua). Les lleendes mexicas falen d'escasez d'alimentos lo que suxure qu'esi pudo ser el desencadenante de les migraciones escontra'l sur. Los pochutecos instalar al sur Oaxaca, la fecha de separación ente'l pochuteco y el restu de llingües náhuatl asítiase en redol al 800 d. C. (xusto cuando la civilización maya clásica tocaba al so fin). Puede suponese razonablemente qu'escontra'l 750 d. C. los pueblos nahuas o proto-azteques yá ocupaben la rexón central de Méxicu, posiblemente estos pueblos instalaríense na rexón al norte del valle de Méxicu escontra'l 800 d. C.
El náhuatl septentrional, entrando dende'l centru de Méxicu cuando entá nun había buelgues de dialeutos locales desenvueltos, yá echara raigaños, siendo l'orixe de la forma nawa usada polos tolteques. Pal 800 el náhuatl oriental y el pipil empiecen a ser colonizaos pol náhuatl septentrional. Escontra'l 1000 el nawa occidental empieza ser colonizáu pol náhuatl central. Escontra'l 1400 completóse la distribución del náhuatl.
En cada rexón que'l náhuatl espándese entra en contautu con otres llingües que yá taben ellí dende diba tiempu y esperimenta daqué d'influencia de les llingües locales. Mentanto fora de Mesoamérica el proto-náhuatl tomó un númberu de préstamos locales del huasteco y sufrió influencia fonolóxica de les llingües corachol.
Cultura tōltēca
La cultura tōltēca ye la primer cultura históricamente documentada, sobre la qu'esisten abondoses tradiciones orales sobre personaxes y mitos que nos faen pensar que se trató del primer reinu históricu de llingua predominantemente nahua. El nome de la cultura provién de la tradición de los āztēcas, acordies cola cual la capital de los tōltēca, llamaríase Tōllan (güei llamada Tula), de fechu tōltēcatl significa precisamente '[habitante] de Tōllan'.
Primeramente a l'apaición de los tolteques, el centru de Méxicu había estáu apoderáu pola cultura de Teotihuacán (200 aC - 800 d. C.), qu'a pesar del so nome náhuatl, de xuru nun foi una ciudá de fala náhuatl. Seique foi la llegada masiva de pueblos nahuas al centru de Méxicu lo que provocó'l colapsu de Teotihuacán, ciudá qu'amuesa signos de ser destruyida pol fueu acomuñada a dalgún tipu de conflictu bélicu o social.
Cultura āztēca
Los pueblos nahuas llegaron tardíamente al Valle de Méxicu que taría ocupáu primeramente por pueblos que falaben delles llingües non utoazteques, qu'exercieron cierta influencia sustratu sobre'l náhuatl clásicu. Asina la civilización azteca formóse como la resultancia de la interacción histórica ente grupos nahua parlantes que aportaron a preponderantes y pueblos d'otru orixe que falaben llingües non-utoazteques. La evidencia d'esto ye en parte llingüística:
L'idioma huichol tien un orde sintáctivo básicu SOV (Suxetu-Oxeto-Verbu), ente que'l náhuatl clásicu tiende al orde VSO, anque caltién nicios de tener primeramente un orde SOV: esi ye l'orde de los pronomes clíticos y amás les llingües de nucleu final muncho más frecuentemente son o tuvieron una etapa de desenvolvimientu con orde básicu SOV. Tanto l'orde VSO como l'escurrimientu del fonema /tl/ (que nun apaez en toles variedaes de náhuatl) suxuren el contautu con llingües otomangueanas o llingües totonacas, del totonaca amás procede'l sufixu reverencial-diminutivu /-tzīn/. Gradualmente los totonacos fueron espulsaos de les tierres altes centrales mexicanes. Toles formes de náhuatl amuesen tratos huastecos y totonacos. Otres llingües que fueron asolapaes pola náhuatl fueron la matlatzinca, chochu, tlapaneco, cuitlateco, soteapaneco, popoluca, xinca, lenca y cora.
Finalmente, escontra'l 1200 d. C., dellos años dempués de la cayida del reinu tōltēca yá tenemos cróniques azteques fiables y la hestoria narrada pola tradición āztēca dexa de considerase lleenda y puede considerase hestoria. L'orixe del poderíu āztēca remontar a la fundación de Tënochtítlan sobre un castru nel llagu Texcoco mientres el sieglu XIII. Y anque la hestoria d'estos fechos ye bien conocida, sicasí, esisten dellos fechos que les cróniques azteques nun recueyen y que precisaríen ciertu esclarecimiento adicional.
Migraciones nahuas más al sur
La hestoria de los otros pueblos, reinos y grupos nahuas distintos de los tōltēcas y āztēcas nun ye tan bien conocida, como la de los nahuas del centru de Méxicu. Abondo más al sur del Valle de Méxicu atopamos variedaes náhuatl. Namái dalgunos d'ellos son reminiscencies de la espansión del Imperiu Azteca ente los sieglos XII y XVI d. C. Sicasí en rexones tan alloñaes como El Salvador, atopamos un dialeutu aztecoide faláu polos pipiles, que'l so orixe nun ta claro yá que l'imperiu azteca nunca llegó a eses tierres. Obviamente el Pipil ye'l dialeutu náhuatl más diverxente qu'esiste colo cual la so presencia neses tierres tien de ser antigua, la glotocronologia suxure la presencia d'esi dialeutu ellí escontra'l 800 d. C., anque otres estimaciones asitien la so llegada escontra'l 900 d. C. Col tiempu esa nesa rexón surdió un señoríu importante llamáu Señoríu de Cuzcatlán, qu'acordies cola tradición llexendaria foi fundada pol rei tolteca exiliáu Cē Ácatl Tōpīltzin llamáu Quetzalcōātl alredor del añu 1054. Los cronistes españoles como Juarros, Palacios y Lozano espliquen que dalguna vegada esistieron códices pipiles, amás escribieron lo que dicíen y tou eso comparar coles otres naciones nahuas del posclásico, revelando qu'esti señoríu recibió gran influencia de los tōltēcas y āztēcas, dexando conocer meyor esti Señoríu.
Espansión utoazteca nel norte de Méxicu
Nel norte de Méxicu tán atestiguaes arqueológicamente dos cultures interesantes, la cultura hohokam y la cultura fargatáu. Los pueblos pertenecientes a dambes probablemente yeren pueblos que falaben llingües utoazteques.
La estensión de la cultura hohokam coincide bien aproximao cola estensión moderna de los pueblos pima-pápago, polo que probablemente dicha cultura seya atribuyible a pueblos de diches etnies.
La identificación étnica de la cultura fargatáu ye más problemática porque la so estensión coincide con diversos grupos utoazteques distintos, polo qu'en realidá esa cultura podría corresponder a pueblos que falaben distintos llingües utoazteques, dalgunos d'ellos posiblemente taracahitas o inclusive utes, paiutes o shoshonis.
Alexandre Millerand
Alexandre Millerand Abogáu y políticu parisín, primer ministru del 20 de xineru al 23 de setiembre de 1920 y presidente de Francia del 23 de setiembre de 1920 al 11 de xunu de 1924.
Guignemicourt
Guignemicourt ye una comuña francesa del departamentu de Somme, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Alexandre Millerand
thumb|left|200px|Alexandre Millerand Empezó la so carrera política na redolada del Partíu Radical de Georges Clemenceau, pero dempués averóse al socialismu, aportando a ministru de Comerciu ya Industria nel gabinete del radical Pierre Waldeck-Rousseau ente 1899 y 1902, fechu qu'amenó les crítiques de contemporáneos franceses como Jules Guesde ya inclusive de la Segunda Internacional (por casu de Rosa Luxemburg), por considerar inxustificada esta collaboración con gobiernos burgueses. Sicasí, foi sofitáu por Jean Jaurès. El so enclín derechiegu llevólu a ser espulsáu de la Seición Francesa de la Internacional Obrera en 1904 y darréu formó parte de dellos gobiernos como independiente (Obres Públiques, 1909-1910, y Guerra, 1912-1913 y 1914-1915). La esperiencia de la Gran Guerra, que vivió como ministru, sirvió -igual que n'otros socialistes de la dómina- pa completar la so viraje escontra la derecha pela vía del patriotismu. En 1919 encabezó una coalición conservadora, el Bloque Nacional, cola qu'aportó a presidente de la República en 1920, tres unos meses como primer ministru y encargáu d'Asuntos Esteriores. Él y el so primer ministru Raymond Poincaré promovieron la ocupación del Ruhr pa obligar a Alemaña a pagar los arreglos de guerra. Tamién impulsaron una política de rigor presupuestario que los fixo impopulares. En 1924, tres la victoria eleutoral de la izquierda, dimitió y abandonó la primer llinia de la política francesa, ocupando un escañu nel senáu.
Odontotrypes uenoi
Odontotrypes uenoi ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Batalla de la Badea de Matanzas
La batalla de la badea de Matanzas foi un combate naval llibráu en 1628 nel marcu de la guerra de los Ochenta Años na qu'una escuadra holandesa ganó a la flota española frente a la ciudá de Matanzas, na mariña norte de Cuba.
Contestu
En 1628, siendo rei d'España Felipe IV, diba sesenta años que les Provincies Xuníes de los Países Baxos, dependientes de la corona española, intentaben llograr la so independencia por aciu la guerra de los Ochenta Años, estendiendo les hostilidaes tamién fuera d'Europa.
Captura de la flota española
Una parte de la Flota d'Indies, con base en Venezuela, fuera alvertida de les intenciones holandeses d'atacar los barcos españoles qu'al traviés del mar Caribe llevaben metales preciosos a España procedentes d'América, pero otra parte de la flota española, con base en Nueva España, inoraba estes amenaces. L'almirante holandés Piet Hein, con Witte de With como capitán del so barcu insinia, xunto col almirante Hendrick Lonck y el vicealmirante Joost Banckert, interceptó dieciséis barcos españoles procedentes de Nueva España frente a la ciudá de Matanzas, na mariña de Cuba (naquel tiempu posesión española); un galeón foi tomáu tres un ataque por sorpresa, nueve pequeños mercantes rindiéronse, otros dos fueron tomaos nel mar, y cuatro galeones más quedaron atrapaos na badea cubana de Matanzas. Tres un combate incruento, éstos acabaron tamién por rindise, y Hein prindó oru, plata y otres mercancíes, como índigo y cochinilla por valor de 11.509.524 florinos. El holandeses nun tomaron prisioneros y dieron a los españoles suministros abondos pa llegar a L'Habana.
Consecuencies
Ésti sería'l mayor botín prindáu a la bien protexía Flota d'Indies en tola so hestoria. El dineru sostuvo l'armada holandesa mientres ocho meses, dexándo-yos prindar la fortaleza de Bolduque tres el so regresu a los Países Baxos en 1629, onde Hein foi aclamáu como héroe. La Compañía Holandesa de les Indies Orientales, a que'l so cargu taba la flota de Piet Hein, declaró un dividendu del 50% a cuenta de los beneficios d'esta espedición.
Guillaucourt
Guillaucourt ye una comuña francesa del departamentu de Somme, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Paul Deschanel
Paul Eugène Louis Deschanel foi presidente de Francia ente'l 18 de febreru y el 21 de setiembre de 1920.
Biografía
Fíu d'Émile Deschanel (1819-1904), profesor nel Collège de Francia y senador, nació en Bruxeles, onde'l so padre tuvo exiliáu ente los años 1851 y 1859, por cuenta de la so oposición a Napoleón III, siendo asina unu de los dos únicos presidentes franceses nacíos fora de territoriu francés (l'otru ye Valéry Giscard d'Estaing, que lo fixo en Koblenz, Alemaña).
Carrera política
Estudió lleis, empezando la so carrera como secretariu de Deshayes de Marcère (1876) y de Jules Simon (1876-1877). Escoyíu diputáu por Eure-et-Loir en 1885, convertir dende'l principiu n'unu de los más notables oradores del grupu progresista republicanu. Foi presidente del Congresu de los Diputaos de 1896 a 1901; reelixíu en 1902, refugó'l cargu. Sicasí, tornaría de manera brillosa en 1904, y en 1905 sofitó la llei de separación de la ilesia y del Estáu.
En delantre, como parllamentariu y como presidente de la Cámara, dedicar a la llucha contra la esquierda (nun lo fixo namái nel Parllamentu, sinón tamién en xuntes públiques por toa Francia). Los sos discursos de Marsella (26 d'ochobre de 1896), Carmaux (27 d'avientu de 1896) y Roubaix (10 d'abril de 1897) fueron trunfos de la elocuencia y claridá espositiva de la política y oxetivos sociales del Partíu Progresista.
Odontotrypes xue
Distribución xeográfica
Alcuéntrase en Yunnan (China).
Paul Deschanel
Presidencia
Foi escoyíu presidente de Francia'l 17 de xineru de 1920. Aspiraba a un rol más activu que'l que fuera de rigor mientres la Tercer República Francesa, pero la so salú mental torgó-y poner les sos idees en práutica.
Como presidente, el so comportamientu excéntrico provocó cierta consternación; nuna ocasión, dempués de qu'un grupu d'escolares regalára-y un ramillete de flores, devolvió refundiar -y les d'una nuna. Tou ello remató na madrugada del 20 de mayu de 1920, cuando, n'inxiriendo dellos somníferos, cayer por una ventana del tren presidencial cerca de Montargis; atopar analayando en pijama un plateru, quien lo acompañó al puestu del encargáu del pasu a nivel más cercanu. Poco dempués d'aquello abandonó una xunta d'estáu ya introducióse dafechu vistíu nun llagu. Arrenunció'l 21 de setiembre de 1920, siendo ingresáu nuna institución. Al añu siguiente del so arrenunciu foi escoyíu senador, cargu qu'ocupó dende 9 de xineru de 1921 hasta la so muerte.
Foi l'únicu xefe d'Estáu francés mientres que'l so mandatu nun foi executáu nengún condergáu (la pena de muerte foi abolida en 1981 col sofitu del presidente François Mitterrand). Él mesmu foi mientres enforma tiempu un opositor a la pena capital.
Trabayos
Paul Deschanel foi igualmente un home de lletres, autor de dellos llibros sobre les cuestiones sociales, y foi escoyíu pa l'Academia francesa el 18 de mayu de 1899. Los sos trabayos más notables son:
Gregory Smith
Biografía
Gregory Smith, o inclusive "Greg Smith" llamáu por dellos fans, nació'l 6 de xunetu de 1983 en Toronto, Canadá, anque anguaño tien el doble de ciudadanía tantu pal so país natal como para EE. XX., onde desenvolvió gran parte de la so carrera.
Los sos padres, Maurice y Terrea Smith, dixebráronse cuando él tenía 12 años d'edá. Gregory siempres fala de la bona rellación que lleva col so padre, sicasí de la so madre nunca fala. Tien tres hermanos menores, Douglas, Andrew y Samantha, quien al paecer tamién tienen intereses pola actuación.
Ente los hobbies d'esti actor tán los d'esguilar, montar a caballu, el fútbol, el patinaxe y la fotografía.
Anguaño mora en Los Angeles, anque mientres el rodaxe de la serie Everwood teníase que mover frecuentemnete a Utah, onde ésta se grababa. Amás, pa la grabación d'esta serie recibió clases de pianu, yá que'l so personaxe tocaba esti preséu.
Carrera artística
Smith empezó la so carrera artística a la edá de 6 años al estelarizar un papel dientro de la película "Andre" (1994), so la direición de George Miller. Sicasí Smith dar a conocer con más amplitú na película de fantasía titulada 'Leapin' Leprechauns' (1995) y pocu dempués dientro de la secuela 'Spellbreaker: Secret of the Leperchauns' (1996). Amás la so carrera en televisión tamién foi importante, la so participación dientro de la película pa TV 'The Adventures of Captain Zoom in Outer Space' dio-y reconocencia. En 1998 protagonizó xunto a John Hurt 'The Climb', una película independiente dirixida por Bob Swaim. El mesmu añu en 'Small Soldiers' col papel principal (Alan Abernathy) y en 'The Patriot' nel añu 2000 xunto a Mel Gibson. Trabayó xunto al actor Colin Farrell en 'American Outlaws' col papel de Jim (mozu). Tamién llogró reconocencia pol so papel de Ephram Brown na serie americana Everwood (2002-2006) Tamién en 2006 fixo una película llamada movición nes aules xunto a Nichole Richie
Guillemont
Guillemont ye una comuña francesa del departamentu de Somme, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Velea
Fasta cerque del sieglu XVIII, les velees yeren davezu consideraes obres de los diaños, y yera creyencia que se sentaben nel pechu de los dormientes, apertando col so pesu, lo qu'orixinó el nome de pesadiella (nome deriváu de pesu). Tamién la causa yera creyencia pola mor de delles formes de maxa y posesión de l'ánima. Na Europa del sieglu XIX, camentaben que les velees yeren problemes dixestivos.
Anguaño coñozse que les velees son provocaes por causes fisiolóxiques tales como calentures o dalguna mena de problema sicolóxicu, como traumes inusuales o estrés na vida del durmiente. Los movimientos corporales ocasionales nes velees puen sirvir pa desconsoñar al durmiente, aidándolu a evitar la llercia, que ye ún de los ensamantes de les belees.
Folclór
Les esplicaciones populares de la velea como ataque d'un ser sobronatural puede adicase nestes dos amueses, catalana la primera y neuhelénica la segunda:
Odontotrypes yulong
Odontotrypes yulong ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Distribución xeográfica
Alcuéntrase en Yunnan (China).
Fusu horariu
Tolos fusos horarios defínense en rellación al Tiempu Coordináu Universal (UTC), el fusu horariu centráu sobre'l meridianu de Greenwich, asitiáu en Londres.
Como la Tierra xira d'oeste a este al pasar d'un fusu horariu a otru en direición este hai que sumar una hora. D'otra miente, al pasar d'este a oeste hai que restar una hora. El meridianu de 180°, conocíu como llinia internacional de cambéu de fecha, marca'l camudamientu de día.
Guizancourt
Guizancourt ye una comuña francesa del departamentu de Somme, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Odontotrypes zhongdianensis
Odontotrypes zhongdianensis ye una especie de coleópteru de la familia Geotrupidae.
Distribución xeográfica
Alcuéntrase en Yunnan (China).
Francisco Hernández de Toledo
Francisco Hernández de Toledo o Francisco Hernández de Boncalo ( ca. 1514 a 1517, La Puebla de Montalbán, Toledo, España - 28 de xineru 1587 en Madrid) foi un médicu, ornitólogu y botánicu español.
Biografía
thumb|Ilustración de [[Rivea corymbosa nuna edición del Rerum medicarum Novae Hispaniae thesaurus, seu plantarum, animalium, mineralium historia, de la que s'atribúi l'autoría a Francisco Hernández.]] Estudió Medicina na Universidá d'Alcalá y exerció mientres dellos años en Toledo y Sevilla. Tamién exerció nel hospital del monesteriu de Guadalupe, una función prestixosa qu'amás taba bien remunerada. Volvió a Toledo hacia l'añu 1565 y llueu foi tresferíu como médicu de la corte.
D'una gran formación científica, consagro munches enerxíes al estudiu de la naturaleza. Tenía una sólida formación intelectual y científica y una mentalidá abierta a les novedaes.
Foi escoyíu por Felipe II pa dirixir una espedición científica a América centrada especialmente nel territoriu de Nueva España: Comisión de Francisco Hernández a Nueva España. Hernández dispunxo de 60000 ducaos pa entamar el viaxe. En xineru de 1570, el rei nómalu 039;'protomédico xeneral de les nueses Indies, islles y tierra firme del mar Océanu''.
Hernández partió n'agostu de 1571, xunto col so fíu, y desembarcó en febreru de 1572 en Veracruz. Mientres tres años percorrió la Nueva España, especialmente'l pandu central. Les notes de les sos observaciones nun se caltuvieron. La espedición cuntaba con un xeógrafu, pintores, botánicos y médicos indíxenes.
Dende marzu de 1574 y hasta la so vuelta a España en 1577, Hernández vivió na Nueva España onde formó una coleición, estudió les práutiques melecinales locales y realizó estudios arqueolóxicos. Mientres estos años formó una considerable coleición de plantes seques o non, 38 volúmenes de dibuxos y numberoses notes, trés de les cualos tán escrites en Náhuatl.
Hernández morrió enantes de ver la so obra publicada. Dáu'l so costu, Felipe II encargó al médicu napolitanu, Nardi Antonio Recchi, la publicación d'una versión embrivida. Los orixinales caltener na Biblioteca d'El Escorial pero sumieron, de xuru destruyíos mientres la quema de 1671. Por tanto, namái se conocen fragmentos de la so inmensa obra. Socesivos retrasos (l'editor morrió prematuramente) llevaron a que la obra embrivida nun se publicar hasta 1635 y 1651. Una nueva compilación pol médicu Casimiro Gómez Ortega, basada en material adicional atopáu nel Colexu Imperial de los Xesuites de Madrid, foi tituláu ''Francisci Hernandi, medici atque historici Philippi II, Hispan et Indiar. Regis, et totius novi orbis archiatri, opera: cum edita, tum inedita, ad autographi fidem et integritatem expressa, impensa et jussu regio'' (1790).
Publicaciones
thumb|Poetada de "Quatro llibros de la naturaleza y virtúes de les plantes y animales". Méxicu: 1615.
Reinu de Mallorca
El Reinu de Mallorca foi creáu por Xaime I el Conquistador tres el so conquista en 1231.
El reinu privativu de Mallorca
En 1260 morrió Alfonso, el primoxénitu del rei (quien diba heredar Aragón y Valencia). Entós, Xaime redactó un nuevu testamentu pol que daba Mallorca al so fíu Xaime. Esta disposición constitúi l'orixe del Reinu privativu de Mallorca, estructurado de forma definitiva nel testamentu de 1272. Asina, cuando Xaime I finó en 1276, la Corona d'Aragón quedó pal fíu mayor, Pedro (conocíu como Pedro el Grande), y el reinu de Mallorca pal siguiente, Xaime, que reinaría col nome de Xaime II.
El reinu de Mallorca entendía les islles Baleares; Mallorca, Menorca —baxu dominiu musulmán y enfeudada al rei de Mallorca dende 1231 hasta 1287— Eivissa y Formentera. Coles mesmes, mientres la monarquía privativa, la Corona de Mallorca tomaba'l reinu de Mallorca según los condaos del Rosellón y la Cerdaña, el señoríu de Montpellier, el vizcondáu de Carladés, en Auvernia, y la baronía d'Omeladés, allegante a Montpellier. En cuanto titulares d'estos dominios continentales, los reis de Mallorca yeren vasallos de los d'Aragón.
L'heriedu de Xaime yera escasa y débil pero significativa: un enclave mediterraneu estratéxicu y unos territorios ente dos grandes reinos, la Francia de los Capetos y la Corona d'Aragón, que taben tamién en constante llucha. Consciente de la fraxilidá del reinu de Mallorca, Xaime I proyeutó la conquista de Cerdeña pa xunila al nuevu reinu. Igualmente entró en negociaciones p'alcordar el matrimoniu del so fíu Xaime con Beatriz de Saboya, fía del conde Amadeo de Saboya. Nengún de los planes tuvo ésitu.
A la muerte de Xaime I, el rei de Mallorca nun emprestó homenaxe a Pedro'l Grande. Ocupáu esti en diversos problemes dientro del reinu, nun sería hasta 1279 cuando'l monarca mallorquín, que sofitara la fallida rebelión nobiliaria de Roger Bernat de Foix contra'l so hermanu, avenir a reconocer que tenía los sos estaos en feudu del rei d'Aragón. Una de les consecuencies sería que'l reinu de Mallorca nun tendría Cortes, y que'l rei de Mallorca tendría qu'allegar a les d'Aragón pa emprestar homenaxe al rei d'Aragón. Por aciu el tratáu de Perpiñán (1279), frutu del desequilibriu de poder ente la Corona d'Aragón y el reinu de Mallorca, caltúvose'l control políticu-económicu d'Aragón sobre'l reinu de Mallorca, restableciendo la unidá xurisdiccional de la Corona d'Aragón, rota pol testamentu de Xaime I. Esti fechu condicionaría mientres tola esistencia del reinu de Mallorca les rellaciones ente dambos. La falta de Cortes agravaría darréu la escasa vertebración d'un reinu yá de por sí esvalixáu, al escarecer esti d'una institución común más allá de la monarquía.
Los reis privativos del Reinu de Mallorca
thumb|right|300px|Árbol xenealóxicu de los reis de Mallorca: reis de la Corona d'Aragón y de Mallorca (en mariellu), y reis privativos de Mallorca (en rosa). A partir de Pedro IV, el reinu de Mallorca queda incorporáu a la Corona d'Aragón.
1295-1311), segundu fíu de Xaime I el Conquistador. En mediu del enfrentamientu ente la Corona d'Aragón y los Capeto, reis de Francia, Xaime II foi obligáu a declarase vasallu del rei d'Aragón en 1279 (tratáu de Perpiñán). Sicasí, tres la conquista de Sicilia per parte de Pedro'l Grande, Xaime II aliar colos Capeto cuando invadieron Cataluña. Refugada la invasión, los monarques aragoneses empecipiaron la conquista de les Baleares (1285).
Xaime II de Mallorca reinó mientres más de dos décades y esforcióse en garantizar la viabilidá del reinu. Impulsó una vasta política de colonización agraria, cola creación de nucleos rurales; amontó les rentes reales; favoreció la creación de consulaos nel Norte d'África y nel Reino de Granada; creó un nuevu sistema monetariu pal reinu; fomentó la creación d'industries testiles; dio en amontar el poder real sobre la nobleza y la Ilesia; ya impulsó la construcción de palacios y castiellos (palacios-castiellos de Perpiñán y de Palma de Mallorca –La Almudaina–, catedral d'esta postrera, castiellu de Bellver). L'apertura de procesu a los Templarios y posterior supresión de la orde dexaría la prinda de les rentes de la Orde nes islles.
thumb|230px|[[Dobler de Xaime III de Mallorca.]]
Xaime viose obligáu a desenvolver una política seguidista respectu de la d'Aragón. Asina, viose obligáu a participar na guerra con Xénova (1329-1336), lo que se tradució en perda de mercaos pal reinu. Foi necesariu volver recurrir a nuevos impuestos y multes a la comunidá xudía, lo que, sicasí, nun foi abonda pa superar la crisis financiera. Los problemes del reinu paecíen nun tener fin, cuidao qu'en 1341 Pedro'l Ceremoniosu d'Aragón abre procesu a Xaime III p'arrampuña-y el reinu de Mallorca. El procesu, remanáu pol rei Pedro, conclúi en 1343 condergando a Xaime III a la confiscación de tolos sos bienes. En mayu de 1343 Pedro conquista l'archipiélagu balear. En 1344, los condaos de Rosellón y Cerdaña. Xaime namái caltién les sos posesiones franceses. Tres la venta de diches posesiones en 1349 al rei de Francia, desembarca en Mallorca. El rei ye vencíu y muertu na batalla de Llucmajor (25 d'ochobre de 1349). El reinu de Mallorca reincorpórase asina definitivamente a la Corona d'Aragón.
Causes de la desapaición del reinu privativu
thumb|230px|Emblema heráldicu del Reinu de Mallorca en guión y gualdrapas del caballu nes exequias pola muerte en [[1558 de Carlos I d'España.]] La desapaición del reinu privativu de Mallorca yera inevitable nel contestu internacional de la dómina, carauterizáu por distintos conflictos:
Nesti contestu nun yera posible permanecer neutral, sobremanera porque la neutralidá riquía, de primeres, fortaleza. Y ésti nun yera'l casu del reinu de Mallorca, que, pa mayor infortuniu, tenía venceyos vasalláticos coles corones de Francia (al traviés de Montpellier) y d'Aragón. Per otra parte, los intentos de financiar los costos del caltenimientu de la neutralidá por aciu l'aumentu d'impuestos produció reacciones adverses per parte de los sos súbditos.
Guyencourt-Saulcourt
Guyencourt-Saulcourt ye una comuña francesa del departamentu de Somme, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Noriko Inada
Noriko Inada ye una nadadora xaponesa retirada especializada en pruebes d'estilu espalda curtia distancia, onde consiguió ser medayista de bronce mundial en 2003 nos 50 metros estilu llombu.
Carrera deportiva
Nel Campeonatu Mundial de Natación de 2003 celebráu en Barcelona ganó la medaya de bronce nos 50 metros estilu llombu, con un tiempu de 28.62 segundos, tres la española Nina Zhivanevskaya (oru con 28.48 segundos) y la checa Ilona Hlavackova (plata con 28.50 segundos).
Noriko Iriyama
Noriko Iriyama (入山法子) ye una actriz y modelu xaponesa. En 2008 graduar de la Universidá Femenina Kyōritsu.
Vincenzo
Vincenzo (Binsenjo) ye una serie de televisión surcoreana protagonizada por Song Joong-ki, Jeon Yeo-been, Ok Taec-yeon, Kim Yeo-jin y Kwak Dong-yeon. Estrenóse'l 20 de febreru de 2021 en tvN.
Universidá del País Vascu
La Universidá del País Vascu (n'euskera: Euskal Herriko Unibertsitatea; UPV/EHU) ye la universidá pública del del País Vascu, articulada en trés campus asitiaos en caúna de los trés provincies de la comunidá: Vizcaya, Guipúzcoa y Álava. Heredera de la Universidá de Bilbao, primeramente taba compuesta compuesta pola Facultá de Ciencies Económiques y Empresariales de Sarriko (1955), Medicina (1968) y Ciencies (1968), xuniéronse-y cola Llei Xeneral d'Educación la Escuela Naútica (1784), la Escuela Universitaria d'Estudios Empresariales de Bilbao (1818) y según les Escueles Téuniques d'Inxenieros, hasta llegar la trentena de centros que lu componen na actualidá.
El so lema, n'euskera, ye Eman ta zabal zazu (Dalo y espublízalo), que ye de la mesma un versu del Gernikako Arbola, un himnu vascu del sieglu XIX. El so emblema foi diseñáu pol escultor Eduardo Chillida na década de 1970, y convirtióse en símbolu reivindicativu na Transición. La so actual rectora ye, dende'l 11 de xineru de 2017, Nekane Balluerka. La Universidá del País Vascu formó a numberosos políticos d'orixe vascu, incluyendo a dos lehendakaris: Juan José Ibarretxe y Patxi López.
1540-1897
thumb|300px|[[Universidá de Oñate]] La enseñanza universitaria nel actual País Vascu tien el so antecedente más alloñáu na antigua Universidá de Oñate, creada por Rodrigo Mercado de Zuazola. Fundada en 1540, empezó la so actividá en 1542 na villa de Hernani, pa treslladase al próximu conceyu d'Oñate en 1548, tomando facultaes de Teoloxía, Lleis, Cánones, Artes y Medicina. Dempués de múltiples avatares, en 1901 cerró definitivamente les sos puertes.
Autenticación
L'autenticación  ye l'actu o procesu de confirmar que daqué (o daquién) ye quien diz ser. A la parte que s'identifica llámase-y probador. A la parte que verifica la identidá se la llapada verificador. Ye habitual que'l probador seya un usuariu que quier aportar a ciertos recursos y el verificador seya un sistema que protexe l'accesu a dichos recursos y tien que verificar que'l qu'apuerta seya un usuariu que tien permisos p'aportar a esos recursos. Pa poder tener autenticación ye necesaria, como condición previa, la esistencia d'identidaes biunívocamente identificaes de tala forma que déxese la so identificación.
Universidá del País Vascu
1540-1897
Tamién merez mentase'l Real Seminariu de Vergara creáu polos homes de la Real Sociedá Bascongada d'Amigos del País, centru renovador qu'emponía los sos idearios poles corrientes de la Ilustración ya incorporó a científicos y material avanzao procedentes d'Europa y unviada alumnos aventayaos al esterior. Esti centru tien la so etapa de rellumanza ente 1779 y 1793 y trata de dotar al País Vascu d'un centru educativu progresista, siendo atayada'l so pujanza polos avatares políticos d'empiezos del sieglu XIX.
En Vizcaya, la Escuela de Naútica que se constituyera en 1511 so los auspicios del Consuláu de Comerciu recibía en 1784 reconocencia oficial y en 1800 empecipiábase'l proyeutu d'Escuela de Comerciu qu'empezaba les sos actividaes en [[1818].
Autenticación
Definiciones
Autenticación, autentificación (non encamentáu) o meyor dichu acreditación, en términos de seguridá de redes de datos, puede considerase unu de los trés pasos fundamentales (AAA). Cada unu d'ellos ye, de forma ordenada:
Universidá del País Vascu
1540-1897
La Diputación de Navarra presentó en 1866 un proyeutu pa crear la Universidá Vascu Navarra y propunxo a les diputaciones vasques solicitar conjuntamente la creación d'una universidá oficial, nun espolletando l'intentu. Tres dos años de xestiones de les diputaciones, esti proyeutu unitariu pasa a intentar afigurase en proyeutos provinciales metanes la desorientación.
Y asina nun tuvieron continuidá nin l'intentu de la Diputación de Guipúzcoa de restablecer les cátedres de la vieya Universidá de Oñate, nin en Álava la creación de la Universidá Lliteraria de Vitoria (1869-1873), nin el proyeutu d'Universidá Católica Vizcaina de les Xuntes Xenerales de Vizcaya (1870), que sumió cola destitución de la Diputación Xeneral de Vizcaya.
Sicasí sí perduraría la Sociedá Anónima "La Enseñanza Católica" creada en Bilbao en 1883 por trelce vizcainos p'acometer l'establecimientu d'un Centru d'Estudios Cimeros en Bilbao y que fuera inspirada n'especial pol padre Manuel Isasi. La docencia empezaría en 1886 y, col tiempu, acabaría dando llugar a lo que güei la Universidá de Deusto.
Per otra parte, por aciu el Real Decretu del 2 d'abril de 1897 creóse la Escuela d'Inxenieros Industriales de Bilbao (güei conocida como Escuela Téunica Cimera d'Inxeniería de Bilbao).
1918-1955
El, el catedráticu de Estética Ángel de Apraiz y Buesa pronuncia en Bilbao un discursu sol títulu "Pro Universidad Vasca", que de dalguna manera foi'l manifiestu fundacional d'un movimientu reivindicativu atayáu al cayer Bilbao na Guerra Civil española.
Con esti lema la Sociedá d'Estudios Vascos impulsó un importante movimientu ente 1918 y 1923, preparando los estatutos de la universidá, movilizando al País y promoviendo l'acción de los senadores en Madrid. Asina, llegar en 1923, a la concreción d'unes bases pal resolución del problema universitariu que cola so memoria unviar a les diputaciones y al Gobiernu. La dictadura de Primo de Rivera fai enmudecer el movimientu que va renacer en 1931, cuando'l Conceyu de Bilbao entama una gran Asamblea Pro-Universidad Vasca.
En 1952, fundóse la Universidá de Navarra, dependiente del Opus Dei, que va empecipiar a partir de 1961 un procesu d'espansión fora del so territoriu, creando centros en San Sebastián, de los qu'anguaño solo permanez la E. T. S. d'Inxenieros Industriales.
Englobadas nesta dómina los trés provincies que güei formen la comunidá autónoma del País Vascu dientro del Distritu Universitariu de Valladolid, el fechu de la creación de la Facultá de Ciencies Económiques y Comerciales en Bilbao en 1955 como continuación de la Escuela de Comerciu, fixo resurdir la vieya reivindicación vizcaina d'una universidá nel territoriu.
Periodu 1963-1980
El Decretu Llei 5/1968, de 6 de xunu, sobre midíes urxentes de reestructuración universitaria, intentando responder a les dificultaes plantegaes poles demandes educatives de les crecientes poblaciones urbanes, a la esistencia d'una masificación de la enseñanza y a la necesidá d'una reforma integral del sistema educativu que s'intentaría cola Llei Xeneral d'Educación de 1970, creó nueves universidaes en Madrid, Barcelona y Bilbao. La Universidá de Bilbao empezó la so andadura cola citada Facultá d'Económiques y les nueves de Medicina y Ciencies, ensin distritu universitariu propiu y, con Juan Echevarría Gangoiti como primer rector.
En Guipúzcoa dende 1963 una comisión xestora que depués sería patronatu, realizaba xestiones en "Pro d'Estudios Cimeros Oficiales", bien recoyíes por Ignacio Barriola nel so clásicu testu. Nel citáu Decreto Llei 5/1968 creó una facultá universitaria en San Sebastián que darréu, nel decretu del 27 de xunetu de 1968 concretar na Facultá de Derechu, adscrita al distritu de Valladolid, magar qu'esistieren otres opciones preferentes, manifestaes polos representantes de Guipúzcoa.
El desenvolvimientu de la Llei Xeneral d'Educación dexó qu'en 1972 les escueles de peritos, normales de profesoráu y empresariales algamaren la condición d'universitaries sol epígrafe d'escueles universitaries, integrándose nes universidaes de los sos respeutivos distritos. Con anterioridá creárase la Escuela Cimera de Belles Artes que se adscribió a la universidá bilbaina, según la incorporación a la mesma de la ETS d'Inxenieros Industriales.
La sociedá civil del País Vascu, que nun se sentía satisfecha coles llimitaciones esistentes y sobre la que pesaben les alcordances rexeneracionistes de 1918, 1922 y 1936, xeneró un importante movimientu en pro d'una universidá vasca nos años setenta, una especie d'ilusión coleutiva que se cuayó sol emblema de Chillida y güei lema d'esta Universidá "eman ta zabal zazu". Gracies a la enerxía creadora d'aquél movimientu, universitarios de gran solvencia profesional incorporar a la nueva Universidá. Sicasí, nun se consiguió que los poderes públicos van plantegar d'una manera efectiva la creación del distritu hasta 1977, y ye n'anguaño cuando a la Universidá de Bilbao sumir los centros universitarios d'Álava y Guipúzcoa.
Finalmente, el 25 de febreru de 1980 la Universidá de Bilbao convertir na Universidá del País Vascu/Euskal Herriko Unibertsitatea, conformando'l sistema universitariu públicu de la comunidá autónoma del País Vascu, del que formen parte los centros universitarios oficiales esistentes nesi momentu nos trés provincies y por un importante grupu d'escueles universitaries que se constituyeron como centros adscritos.
Dende esa fecha'l desenvolvimientu de la UPV condució-y a ser una de les primeres universidaes d'España en cuanto al númberu de titulaciones y d'alumnos.
Campus universitarios
Una de les carauterístiques d'esta universidá ye la dispersión de les sos facultaes y escueles. Estremar en trés campus universitarios, correspondiendo cada unu d'ellos a una de los trés provincies vasques, esto ye, a Vizcaya, a Guipúzcoa y a Álava. La Universidá emplega, oficialmente, los sos nomes n'euskera salvu nel casu d'Álava, esto ye, Campus de Bizkaia, Campus de Gipuzkoa y Campus d'Álava.
Campus de Vizcaya
200px|thumb|Campus de [[Leioa, la Biblioteca central.]]
El Campus de Vizcaya ye'l más estensu y allegáu, tien la so sede central en Leioa, a 11 km del centru de Bilbao, na sede de l'antigua Universidá de Bilbao. Sicasí, esisten más centros y facultaes n'el mesmu términu municipal de Bilbao, Barakaldo y Portugalete. D'esta forma, el Campus de Vizcaya queda esvalixáu en 4 zones: árees de Leioa-Erandio, Bilbao, Barakaldo y Portugalete. Dende 2011 cuenta tamién con un centru de representación, el Bizkaia Aretoa, na zona de Abandoibarra, que, demás d'allugar delles dependencies de la universidá acueye tamién numberosos congresos, esposiciones, etc.
Leioa-Erandio
L'estensu campus orixinal de Leioa, inauguráu en 1972, ye un exemplu d'arquiteutura brutalista, con formigón desnudu (béton brute), cubiertes planes y elementos estructurales y funcionales a la vista. Les zones piatonales de la universidá alzaben sobre pilotes, asonsañando a los palafitos, y dexando asina un nivel inferior pa funciones de garaxe y pasu de vehículos. Sicasí, tres el plan de reforma que se ta llevando a cabu, los edificios van dir progresivamente asitiando la so planta baxa a nivel de la cai. Esti nivel inferior camuflar nun desnivel del terrén. El nivel cimeru dispón de zones verdes elevaes, y nél asomen árboles plantaos a nivel del suelu. Esiste un heliosciómetro, un tipu de cortil zodiacal, nel nivel cimeru.
Por cuenta de la recién estensión del campus fora de les llendes municipales de dicha llocalidá, y dende la inauguración de les nueves instalaciones deportives en 2005, recibe'l nome oficial de Campus de Leioa - Erandio. En dichu centro universitariu atopa'l vicerrectorado del Campus de Vizcaya, según el rectoráu de la Universidá del País Vascu. Les facultaes que s'atopen equí son:
Facultá de Derechu de Bizkaia
Bilbao
Na ciudá de Bilbao atópense, amás del nuevu paraninfu de la UPV en Abandoibarra, dalgunos de los centros más importantes de la universidá:
Colexu Mayor Bidealde
Centros adscritos
En Bilbao hai un centru adscritu a la Universidá del País Vascu:
Campus de Guipúzcoa
thumb|200px|Aulariu del Campus de Guipúzcoa de la Universidá del País Vascu, en San Sebastián. Trátase d'unu de los ms nuevos y modernos edificios de la universidá.
El Campus de Guipúzcoa distribuyir ente San Sebastián y Éibar.
San Sebastián
En San Sebastián les distintes facultaes y escueles universitaries, que taben antes distribuyíes por tola ciudá fueron arrexuntándose nel barriu de Ibaeta onde formen el llamáu Campus de Ibaeta, onde estudien aproximao'l 25% de los estudiantes de tola universidá. Equí atópense:
Facultá de Derechu * Facultá de Psicoloxía * Facultá de Filosofía y Ciencies de la Educación
Centros adscritos
En Elgoibar hai un centru adscritu a la Universidá del País Vascu:
Campus d'Álava
thumb|200px|Facultá de Farmacia nel Cámpus d'Álava en [[Vitoria.]] thumb|200px|Aulariu y biblioteca del Campus d'Álava en [[Vitoria]]
El Campus d'Álava engloba al 15 % de los estudiantes de la universidá. Atópase na zona sur de Vitoria ya inclúi una residencia, una biblioteca, aulariu, un pabellón universitariu y los siguientes centros:
Centros adscritos
En Vitoria hai un centru públicu adscritu a la Universidá del País Vascu:
Campus de Vizcaya
Colexu Mayor Bidealde
Cursos de branu
La Universidá del País Vascu realiza los sos cursos de branu, creaos en 1981, nel Palaciu de Miramar de San Sebastián.