Xurisprudencia
Arxentina
Cuando hai un conflictu ente partes, sobre intereses protexíos pol derechu, y esi conflictu nun se soluciona de manera estraxudicial, la parte afeutada puede recurrir al xuez peticionando fáigase xusticia. Recurrir a un xuez presentando una demanda que ye un continente que'l so conteníu ye l'aición. El derechu de presentase ante les autoridaes a peticionar que se faiga xusticia ye'l derechu d'aición. El derechu d'aición nun ta rellacionáu cola posesión d'un derechu, sinón col derechu a peticionar, porque pue ser que dempués de tol procesu'l xuez decida en contra del demandante. Entós l'actor, que presentó la demanda exerció'l so derechu d'aición a pesar de nun tener derechu. El xuez toma la decisión o decide o imparte xusticia al traviés de sentencies. La sentencia ye la culminación del procesu. Per mediu de la sentencia'l xuez resuelve un casu concretu. El xuez actúa con casos concretos, nun puede decidir n'astractu, porque nun tien potestaes llexislatives. El xuez actúa a instancia de parte ( el demandante ) quien empecipia l'aición peticionando al xuez. el procesu ye una manera d'alderique que se fai ante un xuez que ye un terceru a les partes y que ye independiente y ye imparcial y ye impartial. El xuez, si fai llugar a la presentación de la demanda cuérre-y treslláu al demandáu por que conteste la demanda. Cuando'l demandáu contesta la demanda queda trabada la litis. La litis ye un pleitu, ye un conflictu lleváu al mundu xurídicu. Depués de contestada la demanda tendrá de probase lo revesoso. Si nun hai fechos revesosos y les dos partes tán acordies colos fechos, entós ye cuestión de puru derechu y nun fai falta abrir la causa a prueba. Esto ye asina mientres nun tea afeutáu l'orde públicu. Porque si daquién demanda por filiación pa heredar tou y el demandáu se allana y diz que ye'l padre y que tien el derechu hereditariu de too, afectar l'orde públicu. Entós cuando ta afeutáu l'orde públicu ye necesariu probar. Entós que se cierra'l periodu probatorio, vien la etapa de los alegatos, onde cada parte aliega de bien probáu o de mal probáu pela otra parte. Depués de los alegatos el xuez dicta un decretu que se llama "autos pa sentencia". Si esti decretu queda firme se purgan los vicios del procesu y los autos pasen a sentencia. La sentencia puede quedar firme o apelase. Les sentencies firmes son les que faen la xurisprudencia. Pero nun importa tantu que sían firmes o non, lo qu'importa ye l'argumentu qu'uso'l xuez. Porque hai sentencies que nun tienen bien bonos argumentos y la otra parte nun les apela y queden firmes. Y hai sentencies con bien bonos argumentos que nun queden firmes. Inclusive hai sentencies de tribunales colexaos onde son bien interesantes los argumentos de los que votaron en disidencia. De cuenta que son bonos argumentos pa tener en cuenta, pero que nun llograron decidir la sentencia a favor. Tamién puede dase'l casu d'una Cámara d'Apelaciones que tuvo dellos fallos nun sentíu y depués por dalgún argumentu superador camuda de criteriu. Entós la parte perdidosa presenta un recursu por non siguir la mesma xurisprudencia y la Cámara diz a cencielles que camudó de criteriu por un nuevu argumentu. Nel casu en qu'una Cámara camude de criteriu lo más probable ye que les mariñes del xuiciu sían pol so orde y non el total a la perdidosa, porque la parte actora tuvo motivu pa litigar. Hai casos d'interpretación na provincia de Santa Fe onde un mesmu artículu de la llei na Xurisdicción correspondiente a Rosario interpretar nun sentíu y na Xurisdicción correspondiente a Santa Fe interprétase'l mesmu artículu n'otru sentíu. La Corte Suprema de la Provincia de Santa Fe, nun tuvo inda la oportunidá d'unificar xurisprudencia porque tien qu'esperar que-y llegue'l casu concretu. Porque si la Corte Suprema de la Provincia de Santa Fe decide n'astractu ensin esperar el casu concretu, entós actuaría como llexislador y taría violando la división de poderes de la República. Les lleis son n'astractu, nun se refieren a un casu concretu. Les sentencies referir a casos concretos, que-yos son llevaos peles partes.