cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Islla d'Irlanda
Deportes
L' Asociación Irlandesa de Fútbol (IFA) yera antiguamente l'organismu qu'alministraba'l fútbol na totalidá de la islla. El xuegu entamó a xugase n'Irlanda cola llegada de los años 1860, al crease el Cliftonville F.C. de Belfast, siendo l'equipu de fútbol más antíguu d'Irlanda, anque'l deporte caltúvose como una minoría hasta aportar los años 1880. De toes formes, dellos clubes formaos fuera de Belfast entamaron a sentir una discriminación positiva haza los clubes de dientro'l territoriu del Ulster, asina como clubes abiertamente protestantes o incluso en temes como los de la seleición nacional. Tres un incidente nel que, pesie a una promesa inicial, la IFA, por razones de xurisdicción, treslladó la final de laIrish Cup o Copa d'Irlanda de Dublín a Belfast, los clubes asitiaos no que nun futuru sería l'Estáu Llibre Irlandés fundaron una nueva Asociación, la Football Association of the Irish Free State (Asociación de Fútbol del Estáu Llibre irlandés o FAIFS), agora conocida como la Football Association of Ireland (Asociación de Fútbol d'Irlanda o FAI), en 1921.
Pesie a que al entamu foi puesta na llista prieta de l'asociación de les Home Nations, la FAI foi reconocida pola FIFA en 1923 y organizó el so primer enfrentamientu internacional en 1926 (escontra Italia). De toes formes, tanto IFA como FAI continuaron seleicionando los xugadores de los sos equipos de tola islla d'Irlanda, con dellos xugadores ganando copes internacionales en partíos con dambos equipos. Dambes al mesmu tiempu tamién se referíen a sí mesmes como «Irlanda». En 1950, la FIFA forció a dambes asociaciones a seleicionar xugadores sólo de los sos respeutivos territorios, y en 1953 tamién la FIFA estableció que'l equipu de la FAI sólo podría ser nomáu como «República d'Irlanda», y el de la IFA como «Irlanda del Norte» (con delles esceiciones).
Irlanda del Norte clasificóse pa la fas final de la Copa del Mundiu de fútbol en 1958 (algamando los cuartos de final), 1982 y 1986. L'equipu de la República clasificóse en 1990 (algamando los cuartos de final), 1994, 2002 y pal Campeonatu d'Europa en 1988. Aínda agora la FIFA caltién toles copes y trofeos ganaos pola seleición representante de tola islla nes sos oficines centrales de Belfast.
La seleición de rugbi d'Irlanda, a diferencia del fútbol, inclúi xugadores de norte y sur, y la Irish Rugby Football Union ye l'asociación qu'alministra esti deporte en tola islla. Consecuentemente, nel rugby internacional la seleición d'Irlanda representa la totalidá d'Irlanda. Esta seleición tien xugao toles ediciones de la Copa del Mundiu de Rugby, algamando los cuartos de final en cuatro ocasiones. Irlanda tamién acoyó partíos demientres les ediciones de 1991 y 1999 (incluyendo los cuartos de final). Tamién les cuatro rexones provinciales participen na Magners League y la Heineken Cup europea. El rugby irlandés tien xorrecío nel nivel competitivu tanto en niveles internacionales como provinciales dende que'l deporte profesionalizóse en 1994. Demientres ese tiempu, los equipos d'Ulster (1999) y Munster (2006 y 2008) tienen ganao una copa europea.
Al igual que col rugby y los xuegos gaélicos, el críquet, golf, tennis, remu, ḥoquei y munchos otros deportes son organizaos dende una bas que comprende la islla dafechu.
Les carreres de galgos y de caballos son dambes perpopulares n'Irlanda: los canódromos presenten bona asistencia y les competiciones de caballos son daqué común. La República destaca pol entrenamientu y preparación que reciben los caballos, y tamién ye una gran esportadora de galgos pa carreres. El sector de les carreres de galgos concéntrase enforma nel este central de la República.
El boxéu ye tamién alministráu en tola islla pola mesma asociación, la Irish Amateur Boxing Association (Asociación Irlandesa de Boxéu Amateur). En 1992 Michael Carruth ganó la medaya d'oru nos Xuegos Olímpicos de Barcelona.
L'atletismu irlandés tien tenío un desendolcu reciente, con Sonia O'Sullivan ganando la medaya d'oru nos Campeonatos del Mundiu d'Atletismu de 1995 na especialidá de 5.000 metros, y plata nos Xuegos Olímpicos de Sydney na mesma especialidá. Gillian O'Sullivan ganó la medaya de plata nos 20.000 de marcha nel Campeonatu del Mundiu d'Atletismu del 2003, y l'esprinter Derval O'Rourke algamó l'oru nos Campeonatos del Mundiu d'Indoor de Moscú en 2006.
En 2007, l'equipu nacional irlandés de críquet foi una de les seleiciones qu'algamó la clasificación pa la Copa del Mundiu de Críquet de 2007. Tala seleición derrotó a Paquistán y foi segunda nel so grupu de clasificación, ganando una plaza pa la seición Super 8 de la competición.
L'oeste costeru d'Irlanda, Lahinch y Donegal Bay más en particular, tienen sableres d'importancia surfera; ya que delles partes del so llitoral atópense espuestes dafechu al gafu Océanu Atlánticu. Nun son pocos los surfistes que s'averen a Irlanda a la gueta de les mayores foles d'Europa. L'asitiamientu de Donegal Bay permíte-y recibir vientos atlánticos del oeste/suroeste, faciéndo-y propicia pa la realización del surf, sobre tóu demientres l'iviernu. Nos caberos años, Bundoran tien acoyío el campeonatu européu de surf. Nel suroeste d'Irlanda, como nel casu de Península de Dingle y Lahinch, tamién s'atopen sableres surferes.
El bucéu ye cada vegada más popular n'Irlanda pol so agua llipio y grandes poblaciones de vida marina, particularmente a lo llargo la costa oeste. Tamién hai munchos naufraxos a lo llargo de la costa irlandesa que faen d'esta una perimportante atraición pal bucéu d'inmersión, sobre too nel Cabu Malin y na costa del condáu de Cork.
Con miles de llagos y aínda más ríos, y cola estensísima llinia de costa, Irlanda pasa por ser un destín perimportante pa la pesca. El clima temperáu irlandés tamién paez ser afayaízu pa la pesca deportiva. Ente la pesca del salmón y la trucha, dambes populares ente los pescadores, la primera, nel 2006, recibió un duru golpe col pieslle de la rede de fluxo de les piscifactoríes del salmón. La pesca gruesa, a pesar de too, sigue correciendo. La pesca de mar ye desendolcada en munches sableres, y en tiempos recientes el rangu d'especies de pesca tien medrao considerablemente.
Arquiteutura moderna
Nel sieglu XX l'arquiteutura irlandesa siguió la dinámica internacional haza lo moderno, davezu con estilos radicales nos edificios, particularmente dempués de la Independencia, na primer metá del sieglu. Materiales vieyos d'otros edificios, asina como otros nuevos, fueron emplegaos de nueves formes enfocaes a un estilu masimista, enfotándose no espacioso, enllenu de lluz y eficiencia enerxética. L'añu de 1928 vio la construcción de la primer ilesia n'Irlanda d'Arte Deco en Turners Cross, Cork. L'edificiu foi diseñao pol arquiteutu de la ciudá estauxunidense de Chicago Barry Byrne y atopose con una bona acoyida ente aquellos más avezaos a los diseños más antiguos.
D'otra miente, en 1953 finó la construcción d'un de los edificios que, no que cinca al estilu, foi más radical foi la terminal cimera d'autobuses Bus Eireann, de Dublín, meyor conocida como Busáras. Foi construyida pesie la verdadera oposición pública y l'escesivu costu que n'aquelles supunxo, más d'un millón de llibres. Michael Scott, el so arquiteutu, ye agora considerao un de los más importantes arquiteutos del sieglu XX n'Irlanda.
Un importante cambéu na arquiteutura d'Irlanda tien tenío llugar a lo llargo de los caberos años, con un mayor movimientu haza l'ethos continental européu no que cinca a l'arquiteutura y l'urbanismu. Anguaño hai cuatro edificios planeaos que podríen clisar a los agora edificios col récor d'altura n'Irlanda (récor que, concretamente, ostenta'l Cork County Hall de Cork. Esos proyeutos inclúin lElysian Building en Cork y lU2 Building, Players Mill y The Tall Building en Dublín. Una de les más simbóliques cadarmes de l'arquiteutura moderna irlandesa ye la Spire of Dublin (l'Aguya de Dublín). Finada en xineru de 2003, la cadarma foi gallardoniada en 2004 col prestixosu Stirling Prize (Premiu Stirling).
Demografía
Demientres los caberos 1.000 años más o menos, viquingos, normandos, escoceses ya ingleses tamién tienen incorporao un pool de xenes a los raigaños irlandeses debio a les llegaes a la islla d'esos pueblos a lo llargo la hestoria.
Dientro de la población irlandesa, el grupu relixosu más numberosu ye'l perteneciente a la Ilesia Católica (más del 73% de tola islla, y alrodiu'l 86.8% na República), y la mayoria de la población restante quédase en dalguna de les delles variantes del protestantismu, col anglicanismu irlandés como'l más numberosu, conformáu pola Ilesia d'Irlanda. La comunidá islámica irlandesa ta xorreciendo nel presente, na mayoría los casos debio a la cada vegada más común inmigración. La islla tamién tien una pequeña comunidá xudía, pesie a que se tien fizo menor col paso los caberos años. Más del 4% de la población de la República manifiéstase como non relixosu.
Irlanda tien sío un llugar d'emigración a lo llargo los sieglos, particularmente haza Inglaterra, Escocia, los Estaos Xuníos, Canadá y Australia, la Diáspora irlandesa. Con una prosperidá medrante, Irlanda tien pasao nos caberos años a ser un país d'inmigración dafechu. Dende que se xunieren a la XE en 2004, los polacos suponen la mayor fonte d'inmigración a Irlanda (más de 150.000) d'Europa Central, siguíos por lituanos, checos y letones.
L'altu nivel de vida d'Irlanda, la perfuerte economía y el ser miembru de la XE son fechos qu'atraen a milenta inmigrantes de los nuevos países de la XE: Irlanda compónse d'un significante númberu d'inmigrantes rumanos dende los años 1990. Nos caberos años, tamién Irlanda tien recibío un númberu considerable d'inmigrantes chinos, y los nixerianos suponen cásique la fonte d'inmigrantes africanos más importante, aínda ente tolos inmigrantes non europeos n'Irlanda.
Irlanda ye un país plurillingüe, anque la llingua cimera ye'l inglés d'Irlanda, col Irlandés, primer llingua oficial de la República, como la segunda llingua que davezu ye más falada. Nel norte, l'inglés sí ye la primer llingua, y ye como tal la llingua oficial, y de la mesma manera hai una cooficialidá col irlandés y la llingua de los Ulster-Scots. Les tres llingües fálense a dambos llaos de la frontera. Nes caberes décades, cola medrante inmigración qu'acontez a tola islla, munches más llingües tan siendo introducides, particularmente derivaes d'Asia y d'Europa del Este, como'l chinu, polacu, rusu, turcu y letón.
Ciudaes
Dempués de Dublín (1,7 millones colos estrarradios), les ciudaes más grandes d'Irlanda son Belfast (800.000 incluyendo estrarradios), Cork (380.000 colos estrarradios), Derry (94.329 nel área urbana), Limerick (93.321 incluyendo suburbios del área urbana), Galway (71.983), Lisburn (71.465), Waterford (49.240 incluyendo suburbios), Newry (27.433), Kilkenny (23.967 incluyendo suburbios) y Armagh (14.590).
Aereu
thumb|Jet [[Airbus A320 perteneciente a Aer Lingus]] Hai cinco aeropuertos internacionales cimeros n'Irlanda: Aeropuertu de Dublín, Aeropuertu Internacional de Belfast (Aldergrove), Aeropuertu de Cork, Aeropuertu de Shannon y Aeropuertu Knock d'Irlanda Occidental. El de Dublín ye'l de mayor carga de vuelos, con más de 22 millones de pasaxeros al añu; y una nueva terminal y pista de despegue y aterrizax ta en construcción, con un coste superior a los 2.000 millones d'euros. Toos ufierten servicios en Gran Bretaña y Europa continental, demientres que los de Belfast, Dublín, Shannon y Knock tamién ufierten vuelos tresatlánticos. El de Shannon foi nel so momentu'l de mayor importancia pa operaciones d'escala y repostax de vuelos tresatlánticos y, col de Dublín, sigui siendo índa agora un de los dos designaos n'Irlanda como aeropuertos de xurdía pa viaxes tresatlánticos. Hai bayura aeropuertos rexonales más pequeños: George Best Belfast City Airport, Aeropuertu de la Ciudá de Derry (Eglinton), Aeropuertu de Galway, Aeropuertu de Kerry (Farranfore), Aeropuertu de Sligo (Strandhill), Aeropuertu de Waterford y Aeropuertu de Donegal (Carrickfinn). Los servicios programaos d'estos puntos rexonales son esclusivos pal restu d'Irlanda y Gran Bretaña.
Les aereollinies d'Irlanda inclúin: Aer Lingus (aereollinia nacional d'Irlanda), Ryanair (la mayor aereollinia de baxu coste d'Europa), Aer Arann y CityJet.
Ferrocarril
right|thumb|Conexones del ferrocarril na islla, coles mayores estaciones y más importantes montes, puertos y aeropuertos.
La rede ferroviaria n'Irlanda foi desendolcada per delles compañíes privaes, delles de les cuales recibieron fondos del Gobiernu del Reinu Xuníu de Gran Bretaña ya Irlanda n'acabando'l sieglu XIX. La rede algamó la so máxima estensión en 1920. L'anchu de vía de 5 pies y 3 pulgaes (1.600 mm) foi fixáu pa tola islla, pesie a qu'hebo tamién cientos de quilómetros con un anchu vía de 3 pies (914 mm).
Los trenes de pasaxeros que cubríen llargues distancies yeren controlaos por Iarnród Éireann (Trenes Irlandeses) y coneutaben la mayoría les mayores ciudaes a lo llargo de tol país.
En Dublín, dos redes llocales de ferrocarriles proporcionaben tresporte a la ciudá haza llocalidaes vecines. La Dublin Area Rapid Transit (Área Dublinesa de Rápidu Tránsitu o DART) xune la ciudá colos suburbios costeros, demientres que'l nuevu sistema de tren llixeru nomáu Luas, abiertu nel 2004, tresporta pasaxeros a los suburbios centrales y occidentales. Bayura de llinies de Luas más tan planegaes, asina como una fondera meyora del metro de Dublín. El DART ye controláu pola Iarnród Éireann demientres que los Luas son llevaos por Veolia baxo una franquicia de la Railway Procurement Agency (R.P.A.).
Col plan Transport 21 del gobiernu irlandés reabrióse l'enllace ferroviariu Navan-Clonsilla, y son agora los enllaces Cork-Midleton y el Western Rail Corridor atópanse ente los proyeutos más importantes d'Irlanda que vienen darréu.
Irlanda tien tamién una de les mayores dedicaciones n'Europa al tresporte de mercancíes vía ferroviaria, llevao por Bord na Móna. Esta compañía sírvese de 1.200 milles (1.930 quilómetros) de vía estrecha.
Carreteres
thumb|Construcción del [[Dublin Port Tunnel.]]
La conducción n'Irlanda ye pel llau manzorgu, como en Gran Bretaña, Australia, Nueva Zelanda, India, Ḥong Kong, Xapón, y dellos países más. Turistes qu'a vegaes tiénense puesto a conducir pel llau contrariu tienen causao dellos accidentes, y ye daqué que tiende a repetise cada añu. La islla d'Irlanda tien una estensa rede de carreteres, con una rede (en desendolcu) d'autopistes que cubrirá les distancies ente Belfast, Cork y Dublín. Amás, históricamente los propietarios desendolcaron la mayoría de les carreteres.
Nos caberos años el Gobiernu d'Irlanda tien desendolcao el Transport 21, que planea dar un sistema d'infraestructures de clas mundial a Irlanda. El proyeutu ye la mayor inversión enxamás asocedía n'Irlanda no que cinca al tresporte, con 34.000 millones d'euros invertidos dende 2006 fasta'l futuru 2015. El trabayu en bayura proyeutos ya ta entamáu, y al mesmu tiempu tamién dellos oxetivos tamién tienen sío algamaos nos caberos años. El plan Transport 21 pue dividise en cinco categoríes, Metro/Luas, ferrocarril, carreteres, buses y aeropuertos. El plan pal Transport 21 foi anunciáu l'1 de payares de 2005 pol ministru de tresporte, Martin Cullen.
L'añu 1815 marcó la innauguración del primer serviciu de coches de caballos dende Clonmel a Thurles y Limerick, desendolcáu por Charles Bianconi. Agora, les compañíes de bus cimeres son Bus Éireann na República, y Ulsterbus, una división de Translink, n'Irlanda del Norte, dambes de les cuales ufierten estensos servicios a pasaxeros en toles partes de la islla. Dublin Bus específicamente cubre l'área mayor de Dublín, y una división de Translink nomada Metro caltién los sos servicios nel área mayor de Belfast. Translink tamién opera con Ulsterbus Foyle nel área urbana de Derry.
Tola señalización de los llímites de velocidá na República camudó cola entrada del sistema métricu decimal en 2005, anque delles señales con direiciones aínda amuesen les distancies en milles. L'usu de les midíes incorporaes col Imperiu Británicu tan davezu limitaes a les pintes de cerveza nos pubs, y la midida informal d'altura (pies y pulgaes) y pesu (davezu en piedres, anque pa los recién nacíos son les llibres y les onces) nel Ser Humanu. De toes formes, les xeneraciones más moces tienden a emplegar les unidaes del sistema métricu más que les xeneraciones vieyes.
Rede enerxética
Demientres gran parte de la so esistencia, les redes lléitriques de la República d'Irlanda ya Irlanda del Norte tienen tao separtaes dafechu. Dambes redes foren diseñaes y construyíes de forma dixebrada, pesie a qu'agora tan coneutaes con tres enllaces y tamién coneutaes al traviés de Gran Bretaña a la Europa continental. La Electricity Supply Board (Alministración de Recursos Lléutricos o ESB) na República llevó al programa de lletrificación rural nos años 1940, finao nos 1970.
thumb|right|Central llétrica en Ringsend, Dublín. N'Irlanda, norte y sur tienen afrontao contínuamente duficultaes a la hora de suministrar enerxía nos momentos de máximu consumu. La situación nel norte ye complicada pol tema de les compañíes privaes, al nun suministrase suficiente enerxía a la NIE, demientres que nel sur, la ESB tien fracasao nel proyeutu de modernización de les sos centrales. Nel caberu casu, la disponibilidá de les centrales llétriques tien algamao un 66% hai poco, un de los peores datos n'Europa Occidental.
La rede de gas natural tamién ye emplegada agora en toa Irlanda, con un interconeutor nel condáu d'Antrim haza Escocia, y posteriormente con dos interconeutores dende Dublín haza Gran Bretaña. La mayoría del gas d'Irlanda vien agora a traviés de los interconeutores, con un cada vegada menor nivel d'aporte dende'l pozu de Kinsale. El pozu d'estracción de gas de Corrib, na costa'l condáu de Mayo tiense puesto en funcionamiento hai perpoco tiempu, y ta atopando una oposición llocal pola haza la decisión de refinar esi gas en tierra firme.
Hebo recientes esfuercios n'Irlanda pa emplegar enerxía renovable como enerxía eólica con grandes molinos de vientu siendo construyíos en condaos costeros como los de Donegal, Mayo y Antrim. Incluso ta agora siendo desendolcao el que sedrá'l mayor campu de molinos de vientu a la vera la costa Arklow Bank, nel condáu de Wicklow. Piénsase que podrá cubrir un 10% de les necesidaes enerxétiques d'Irlanda cuando tea finao. Estes construcciones tienen en dellos casos sío retrasaes debio a oposiciones llocales, les más recientes na Islla d'Achill, delles de les cuales consideren que les turbines resulten ser d'un permalu efeutu visual. Otru tema na República d'Irlanda ye la vieyura de la rede agora establecida, causa parcial de la disponibilidá enerxética que poseen les centrales llétriques del país. La Turlough Hill de la ESB supón agora l'únicu mecanismu d'almacenamientu d'enerxía n'Irlanda.
Economía
Nos años 1920 y entamando los 1930 la República d'Irlanda implantó un sistema de baxos impuestos y baxu gastu, averándose a un estáu de non interencionismu baxo'l gobiernu de W. T. Cosgrave y Cumann na nGaedhael, enfotáu básicamente na agricultura, con un ganáu d'importancia básica. L'únicu gastu destacable del gobiernu dimientres este tiempu foi pa la rede llétrica rural, que vio'l gastu de 5.000.000 de llibres irlandeses na construcción de la central hidroellétrica d'Ardnacrusha nel ríu Shannon (tamién conocíu como'l plan Shannon). Demientres este periodu, el 97% del mercáu facíase col Reinu Xuníu, y por parte del gobiernu favorecióse en gran midida'l llibre mercáu. De toes formes, munchos vieron esta maniobra como equívoca tres el crack de 1929.
thumb|La construcción xuega un papel perimportante na economía d'Irlanda
En 1932, el partíu d'Eamonn De Valera, el Fianna Fáil, derrotó al de Cosgrave con una sólida mayoría. La política de De Valera foi económicamente nacionalista, la creyencia na autofuficiencia, a la gueta d'una industrialización. El Fianna Fáil abandonó'l mercáu llibre ya impunxo tarifes restrictives en cásique tolos productos manufauturaos. En xunu de 1932 De Valera retuvo les anualidaes terrenales, dataes de los sieglos XVIII y entamos del XIX, y que procedíen de les actes terrenales, que hasta entós contituyíen un móu de pagu al Gobiernu Británicu. Gran Bretaña retrucó estableciendo tarifes sobre les esportaciones de ganáu irlandeses, y tamién sobre los subproductos. Como rempuesta, De Valera impunxo un impuestu al carbón británicu. Ësto desendolcó nuna guerra económica conocida como la Guerra Anglo-Irlandesa de Mercáu. La guerra económica resultó con un espardimientu de la penuria ente los agricultores y ganaderos irlandeses, que yeren el pegoyu cimeru de la economía irlandesa, y que taben confiaos a les esportacionesa les ciudaes ingleses pal mercáu. Les tarifes resultaron una xubida nel preciu d'enforma bienes manufauturaos esenciales, y nun incrementu nel coste de la vida. L'áltu desemplegu en países ricos de fala inglesa forció una emigración n'Irlanda, baxando los salarios. Nestos tiempos, bayura industries irlandeses establecides basábense nunos salarios perbaxos y na fixación de barreres proteicionistes. Colos británicos esperando una guerra y los irlandeses nuna insostenible situación económica, la guerra de mercáu finó en 1938, colos británicos alcordando escaecer les anualidaes terrenales de los irlandeses del campu. El Fianna Fáil estableció enforma organizaciones semiestatales col propósitu del emplegu de los recursos naturales, y cola formación d'industries a gran escala. Nesti tiempu la economía irlandesa algamó un perbonu estadiu d'estabilidá.
El Fianna Fáil caltuvo'l poder hasta 1948, cuando la primer coalición de gobiernu echolos d'ehí. Fasta agora, los dos mayores partíos, Fianna Fáil y Fine Gael, tienen dominada la escena, col Fine Gael dando una imaxe menos intervencionista en temes económicos. El Fianna Fáil tien pasao a un menor intervencionismu y una mayor conducción del mercáu dende entamos de los 1990, especialmente cuando entamó una alianza col pequeñu partíu Progressive Democrats.
Irlanda del Norte esperimentó un boom demientres la Seguna Guerra Mundial como resultáu de la demanda de les sos industries cimeres, los astilleros y la industria del llinu, y caltuvo un perimportante soporte por parte'l Gobiernu Británicu dende entós. D'otra miente, la República nun pasó esa etapa d'ésitu na guerra y la so situación foi a menos en comparanza cola norirlandesa. Nos años 1950 hebo un decrecimientru dramáticu nel númberu de población activa, debio a que la mayoría de trabayadores colaben a la gueta de meyores emplegos o sueldos al Reinu Xuníu o Norteamérica. Este foi un periodu de preocupación, con una considerable hemorraxa social tomando posiciones nel mediu rural irlandés particularmente. A entamos de los años 1960, el nuevu llíder del Fianna Fáil, Seán Lemass, abandonó les polítiques previes de proteicionismu y embarcóse nun programa de reforma económica. Fixéronse serios esfuercios pa atraer les inversiones foriates, particularmente dende los Estaos Xuníos, y ya menos les procedentes d'Alemaña Occidental y Xapón. La lletrificación rural, la división de grandes estaos, y la educación científico-agrícola resultaron con un verdaderu xorrecimientu de les esportaciones agrícoles a lo llargo de los años 1960. En 1972 la educación secundaria pasó a ser gratuita y obligatoria. Irlanda solicitó permisu p'axuntase a la Comunidá Económica Europea, algamando la entrada xunto col Reinu Xuníu en 1973.
Dende 1973 a 1983 la islla d'Irlanda foi golpeada por dos crisis petrolíferes, una serie de golpes que paralizaron l'actividá empresarial demientres 18 meses, causando probes rellaciones industriales, xubida de los pagos públicos y una inflacción en xubida permanente. De toes formes, la probe alministración del estáu de les finances taba siendo dirixíu con contínuos incrementos na carga d'impuestos en toles actividaes beneficioses, al menos hasta que'l desemplegu tornóse menos atractivu que'l subsidiu. Al mesmu tiempu atopáronse col fechu de que la industria irlandesa taba dafechu dispuesta pa competir por mor de tener xurdío a resultáu del llibre mercáu cola Europa continental. Les industries más pesaes d'Irlanda, asitiaes al entamu en Cork, cuasi desapaecieron ente 1982 y 1984. L'agricultura, l'únicu sector de la economía que yera competitivu nesi escenariu, foi forciáu pola apaición de cuotes de producción. Simultáneamente Irlanda taba produciendo la so primer xeneración na que la educación universitaria taba algamando una ablucante rempuesta. Hebo una masa de desemplegu, con muncha xente d'educación terciaria aceutando trabayos col mínimu sueldu o siendo despedíos. La emigración retornó a les 50.000 persones al añu. Dende 1982 a 1986 la deuda nacional suplicóse, la mayoría por mor de les polítiques como'l subsidiu. Subsidios dirixíos a organizaciones semiestatales y pa utilidá pública, y tratóse con gran esfuerciu de amenorgar la inflacción y estabilizar la divisa.
La situación camudó dramáticamente a metá de los años 1990 como resultáu d'un boom económicu ablucante, nomáu "Tigre Celta" (como na "economía del tigre" del sureste asiáticu). Esto foi lideráu pola apaición d'una xubida potente nes inversiones propies n'industries y servicios, siguíes d'unes baxes cargues impositives. Dende 2002, esto foi aumentáu con baxes tases d'interés establecíes pol Bancu Central Européu, qu'alitó'l consumu nel sector priváu. En xunetu de 2006, una revisión emprendida pol Bank of Ireland Private Banking informaba de que, de les ocho de les naciones llíderes de la OCDE, la República d'Irlanda asitiábase segunda na clasificación de países cola renta per cápita más alta nel mundiu, amosando una media de riqueza individual de cásique 150.000€ (~ 190.000$). L'únicu país p'enriba d'ese valor year Xapón, lo que quier decir qu'Irlanda atopábase aínda con meyores valores que los EEXX, Reinu Xuníu y Alemaña.
La educación n'Irlanda ye gratuita en toles estayes, incluyía na universitaria.
En 2005 Irlanda atopábase na primer posición de los meyores países nos que vivir, según los valores de calidá de vida afitaos pola revista The Economist. La combinación d'aumentu de la riqueza y valores tradicionales nel país da-y les condiciones más afayadices pa incrementar el nivel de gayola ente los sos ciudadanos, que nun ye otra cosa que la fonte d'estudiu. Ente estes condiciones atópense la salú, llibertá, desemplegu, vida familiar, clima, estabilidá política y xuridica, igualdá de xéneru, y familia y vida en comuña. The Economist dixo: "Irlanda gana debio a la esitosa combinación nos elementos menos deseyaos de lo moderno, como nel baxu desemplegu y les llibertaes polítiques, cola preservación de la cierta comodidá de los elementos más tradicionales, como la estabilidá familiar y la vida en comuña."
Los rexistros color rosa y los datos del PIB enmazcaren dellos desequilibrios subyacentes. El sector de la construcción, qu'inherentemente caltién una natura cíclica, agora supón un pergrande porcentax del PIB irlandés. Esto foi conducío por les baxes tarifes ya intereses y el fechu de qu'Irlanda ye un de los pocos países na OCDE nos que nun hai tarifes nel agua nin nel agospiamientu. Un baxón qu'hebio hai poco nel sentir del mercáu de la propiedá residencial tien resaltao la sobreesposición de la economía irlandesa a la construcción, qu'agora presenta un xorrecimientu económicu amenazáu. Bayura d'años sucesivos de xorrecimientu económicu non equilibráu tienen tamién llevao a una falta dafechu d'equilibriu ente les diferentes clases na sociedá irlandesa, asina como una degradación medioambiental significante, incluyendo un rápidu desaniciu de la biodiversidá y la erosión y perda d'herencia tanto natural como cultural, y el más altu nivel de xorrecimientu per cápita del nivel d'emisiones de gases d'efeutu ivernaderu na Xunión Europea dende qu'entamare a ser efeutivu'l Protocolu de Kyoto.
Presidente d'Etiopía
El Presidente de la República Democrática Federal d'Etiopía asume la xefatura del Estáu d'esti país. Dende ochobre de 2018 la presidente ye Sahle-Work Zewde, primer muyer que asume'l cargu.
Historia
El cargu de Presidencia foi creáu pola Constitución de 1987, qu'afitó la República Democrática Popular d'Etiopía sol mandu de Mengistu Haile Mariam. Foi escoyíu pa un mandatu de cinco años pol Shengo Nacional (llexislatura), ensin llendes de mandatu. Taba investíu d'amplios poderes executivos. Por casu, cuando'l Shengo taba fuera de sesión, tenía derechu a nomar a dellos oficiales estatales. Magar qe'estos nomamientos riquíen confirmación llexislativa, na práutica, los principios del centralismu democráticu fixeron de tala confirmación puramente una formalidá. Tamién foi presidente del Conseyu d'Estáu, qu'actuó pal Shengo cuando taba fuera de sesión. Ente qu'él, como tolos demás oficiales del estáu, yera nominalmente responsable énte'l Shengo, na práctica yera efectivamente un dictador.
Tres el derrocamientu del réxime comunista a la fin de la Guerra Civil Etíope, el cargu de presidente foi adoptando la so forma actual n'etapes, rematando cola adopción de l'actual constitución en 1995.
Llista de Presidentes d'Etiopía
thumb|220px|Blasón d'Etiopía.
Esta ye la llista de los Xefes d'Estáu d'Etiopía dempués del fín de la monarquía, el 12 de setiembre de 1974.
Beas de Granada
thumb|250px|[[Términu municipal de Beas de Granada al respective de la provincia de Granada.]] thumb|250px|Situación de Beas de Granada (en moráu) al respective de la [[Vega de Granada; La ciudá de Granada en moráu claru.]] Beas de Granada ye un conceyu español, perteneciente a la provincia de Granada, n'Andalucía. Ta asitiáu na parte oriental de la Vega de Granada. Llenda colos conceyos de Huétor Santillán, Quéntar, Dúdar y Granada.
El so términu municipal tien una estensión de 23,20 km². El nucleu urbanu alcontrar a 37º 13' de Latitud Norte y 3º 28' de Longitud Oeste, a 1.072 metros d'altitú sobre'l nivel del mar.
El mayor altor del conceyu constituyir el cuetu del Buenavista (1.667 metros), qu'al pie de otros colindantes como'l cuetu Escuru, La Canasta, Los Enebrales, Cuartón, Cuetu de la Cruz, Retamar, Pararrayos y Cuerda de los Pelaos formen la Sierra de Beas.
Estos montes formen parte del Parque Natural de la Sierra de Huétor, pero eso nun torgar que se vieren afeutaos por un devastador quema n'agostu de 1993 qu'afectó a cerca de 10.000 hectárees de dellos conceyos de la contorna, y del qu'entá nun se recuperaron del tou.
Nel términu municipal de Beas de Granada nacen el ríu de Beas (afluente del Darro) y parte del ríu Agües Blanques (afluente del ríu Genil).
En Beas de Granada ta la sede de l'asociación Alfanevada, un Grupu de Desarrollu Rural integráu polos conceyos del arcu nordeste de la Vega de Granada; esto ye, dende la Sierra de la Alfaguara hasta'l norte de Sierra Nevada.
Estos conceyos pertenecen oficialmente a la Vega de Granada, pero tratar de pueblos de monte que formen una unidá estremada del restu de la vega, y tase empezando a usar el términu Alfanevada pa denominar a tola subcomarca.
Demografía
Según l'Institutu Nacional d'Estadística d'España, nel añu Beas de Granada cuntaba con  habitantes censaos.
Política
Les resultaos en Beas de Granada de les postreres eleiciones municipales, celebraes en mayu de 2015, son:
Lalande 21185
Lalande 21185 (GJ 411) ye'l nome de la quinta estrella más cercana al nuesu Sol dempués d'Alfa Centauri, la Estrella de Barnard, Luhman 16 y Wolf 359. A pesar de la so cercanía, namái tien magnitú aparente +7,47 y nun ye visible a simple vista, anque sí con cualesquier telescopiu pequeñu. Alcuéntrase nel rincón sureste de la constelación del sietestrellu, al noroeste d'Alula Borealis (ν Ursae Majoris) y al nordeste de Praecipua (46 Leonis Minoris). Afayóse por Joseph-Jérôme Lefrançais de Lalande, quien fora direutor del Observatoriu de París.
Carauterístiques
Lalande 21185 ye una nana colorada de tipu espectral M2.0V que la so temperatura efectivo ye de 3526 K. Tien una masa y un diámetru daqué menores que la metá de los del Sol. La so lluminosidá apenes correspuende al 2% de la lluminosidá solar y la so metalicidá —bayura relativa d'elementos más pesaos que'l heliu— equival al 52% de la que tien el Sol ([M/H] = -0,28). Moviéndose perpendicularmente al planu galácticu a una velocidá de 47 km/s, piénsase que Lalande 21185 ye una estrella de les llamaes del discu gruesu galácticu. Éstes suelen ser estrelles antigües con baxa metalicidá que se mueven n'órbites bien escéntriques alredor de la galaxa. Anque muncho más antigua que'l Sol —que la so edá ye d'unos 4600 millones d'años—, piénsase que la edá de Lalande 21185 nun supera los 10.000 millones d'años. Coles mesmes, ta catalogada como una estrella acandilante.
Lalande 21185 alcuéntrase a 8,31 años lluz del Sistema Solar y dientro de 20.000 años va alcuéntrase a namái 4,7 años lluz de la Tierra. La tamién nana colorada Wolf 359, a 4,7 años lluz, ye la estrella conocida más próxima a ella.
Posible sistema planetariu
L'analís de perturbaciones astrométricas de datos de plaques fotográfiques llograes ente 1930 y 1984 llevó a pensar que pueden esistir siquier dos planetes d'un tamañu comparable al de Xúpiter orbitando alredor de Lalande 21185. Sicasí, posteriores midíes de la velocidá radial nun pudieron confirmar la presencia de dichu sistema planetariu.
El primeru de los posibles planetes, denomináu Lalande 21185 b, taría a 2,2 UA de la estrella y la so masa mínimo sería 9/10 de la masa de Xúpiter, ente que'l segundu, Lalande 21185 c, con una masa siquier 1,6 vegaes mayor que la de Xúpiter, mover a 11 UA de la estrella. Dambos planetes atoparíense más allá de la zona de habitabilidad del sistema, que'l so estremu esterior asitiar a 0,27 UA de la estrella. Coles mesmes, si la masa del segundu planeta nun foi subestimada significativamente, podría esistir un tercer planeta nuna órbita entá más esterna.
Base de la Fuercia Aérea Canadiana de Goose Bay
La Base de la Fuercia Aérea Canadiense de Goose Bay  o Aeropuertu de Goose Bay ye una base de la Real Fuercia Aérea Canadiense allugada nel pobláu de Goose Bay, Terranova y Llabrador, Canadá.
Esti terminal ye operáu como una base de la fuercia aérea pol Comandu de Fuercies Aérees Canadienses y ye la base pa vuelos d'entrenamientos tácticos de la NATO. Esti puertu ye tamién base permanente pa destacamentos de la Luftwaffe (Alemaña) y l'Aeronautica Militara (Italia), tamién como pa destacamentos temporales de la Royal Air Force (Reinu Xuníu) y la Real Fuercia Aérea de los Países Baxos (Holanda). Esta base tamién sirve como base d'avanzada pa los interceptores CF-18.
La base ye tamién utilizada pa vuelos comerciales, los que se refieren a la base como Aeropuertu de Goose Bay. Esti puertu ye clasificáu por Nav Canadá como un puertu d'entrada, y ye sirvíu pola Canada Border Services Agency. El oficiales de la CBSA pueden atender aviones d'hasta 15 pasaxeros
Sunderland Association Football Club
El Sunderland Association Football Club ye un club de fútbol profesional inglés, allugáu na ciudá de Sunderland en Tyne y Wear al nordeste d'Inglaterra qu'anguaño apuesta la Football League One, la tercer categoría del Sistema de lligues de fútbol d'Inglaterra. Foi fundáu en 1879 y dende la so fundación, foi consideráu por palmarés ya historia como'l meyor equipu nel nordeste d'Inglaterra.
Sunderland ganó 6 campeonatos de Lliga d'Inglaterra (1892, 1893, 1895, 1902, 1913 y 1936), y remató como subcampeón en cinco causes, un rexistru solu superáu por otros cinco clubes. El club ganó 2 Copes d'Inglaterra (1937 y 1973) —competición conocida como FA Cup n'inglés—, y foi subcampeón n'otros dos oportunidaes (1913 y 1992). Ganó una Supercopa d'Inglaterra —competición conocida como Community Shield— en 1936, siendo subcampeón de la mesma al añu siguiente. Sunderland foi finalista de la Copa de la Lliga en 1985 y 2014, perdiendo ante Norwich City y Manchester City respeutivamente.
Tres un periodu d'ésitu a fines del sieglu XIX, con dellos títulos amiesta, ganó'l so primera FA Cup en 1937 con un trunfu 3-1 ante'l Preston North End, y caltúvose na máxima categoría mientres 68 temporaes socesives. Tres la Segunda Guerra Mundial, el títulu llográu más importante foi la FA Cup en 1973, cuando'l club ganó por 1-0 al Leeds United. Mientres esti periodu'l club llogró cinco títulos de segunda categoría y unu de la tercera.
Primeros años y títulos de lliga
Fundáu'l 17 d'ochobre de 1879 como Sunderland & District Teachers Association pol maestru y futbolista James Allan, Sunderland xunir a la Football League na temporada 1890-91. Reemplazó al Stoke City, qu'había nun foi reelecto pa esa temporada, convirtiéndose nel primer club en xunise a la lliga dende la so inauguración en 1888, reemplazando a unu de los miembros orixinales de la Football League. Mientres el sieglu XIX, William McGregor, fundador de la Football League, llamó al club como «The Team of All Talents» —traducción: L'equipu de tolos talentos—, depués de ganar por 7-2 al Aston Villa. Sunderland ganó'l campeonatu de la lliga nel temporada 1891-92, una temporada dempués de xunise a la Football League. El club algamó la suma de 42 puntos, aventayando por cinco puntos al subcampeón, Preston North End. El diariu The Times describió al plantel como «un equipu de maravía». Sunderland defendió exitosamente el títulu na temporada siguiente, destacando'l rendimientu del delanteru John Campbell, qu'algamó la marca de 30 goles per segunda temporada consecutiva. A la fin de la temporada, el Sunderland anotó un total de 100 goles —récor de goles nel momentu pa esa competencia— rexistro non igualáu hasta la temporada 1919-20, cuando'l West Bromwich Albion estableció un nuevu récor. thumbnail|right|Sunderland v. Aston Villa. 1895 de Thomas Hemy. Ye una de les representaciones artístiques de fútbol más antiguu del mundu.
Sunderland tuvo cerca de ganar un tercer títulu consecutivu na temporada 1893-94, rematando subcampeón detrás del Aston Villa. Sicasí, na siguiente temporada, el club llogró'l so tercer campeonatu de Lliga (1894-95), apostrando al subcampeonatu al Everton por cinco puntos. En ganando'l Campeonatu de Lliga Inglés, Sunderland xugó contra Heart of Midlothian, ganador de la campeonatu de Lliga d'Escocia —llamáu nesi momentu Scottish Division One— d'esa mesma temporada. El partíu foi descritu como Partíu Decisivu del Campeonatu del Mundu de Fútbol. Sunderland ganó por 5-3, y foi proclamáu como «campeón del mundu». Nel ámbitu llocal, el club remató na segunda posición na lliga de la temporada 1897-98, detrás del Sheffield United. Esa temporada foi la postrera na qu'exerció localía nel estadiu Newcastle Road, una y bones el club pasó a xugar en Roker Park. En rematando segundu na 1900-01, Sunderland coronóse campeón de Lliga per cuarta vegada a la siguiente temporada, con 3 puntos de ventaya sobre'l Everton.
En 1904 la xunta directiva de Sunderland viose envolubrada nun escándalu pol pagu del xugador Andrew McCombie. El club afirmaba que daría'l xugador de £100 (£9,6 mil na actualidá) p'ayudar a empecipiar el so propiu negociu, nel entendimientu que posteriormene diba devolver el dineru nun partíu a beneficiu. Sicasí, McCombie negar a devolver el dineru, alegando que fuera un regalu. Una investigación realizada pol L'Asociación de Fútbol llegó a la conclusión de que'l dineru dau a McCombie yera parte d'un bonu pa un re-robla de xugadores. Esto violó les regles de l'Asociación. Sunderland foi multáu con £250 (£24.1 mil na actualidá), y seis direutores fueron suspendíos por dos años y mediu por non amosar una verdaderu rexistru de los tratos financieros del club. El xerente del Sunderland Alex Mackie tamién foi suspendíu por trés meses pa la so participación nel asuntu.
Más títulos de lliga
El 5 d'avientu de 1908, Sunderland llogró la so mayor victoria histórica por lliga, nel derbi ante Newcastle United. El partíu remató 9-1; Billy Hogg y George Holley anotaron un Hat trick cada unu. El club volvió ganar la Lliga en 1913, pero perdió la so primer final de FA Cup 1-0 ante Aston Villa, nuna derrota bien dura, yá que esto nun dexó que'l club llograra'l doblete. L'actividá futbolística n'Inglaterra foi suspendida tres la Primer Guerra Mundial. Tres la finalización de la guerra, volver# a entamar el fútbol, y el Sunderland pudo tener un equipu competitivu mientres los años 1920, rematando subcampeón na First Division 1922-23, por detrás del Liverpool, y terceru a la temporada siguiente, a cuatro puntos del visu. Sicasí, el club salvar de baxar por un puntu na 1927-28, a pesar de 35 goles de David Halliday. thumb|right|Plantel del Sunderland col troféu de la [[FA Cup.]] El puntu de la salvación foi llográu nel partíu ante Middlesbrough, y el club remató na decimoquinta posición. Pela so parte, Halliday ameyoró'l so rexistru con 43 goles en 42 partíos na temporada siguiente, récor absolutu de goles marcaos nuna sola temporada na historia del club pa un xugador.
El sestu títulu de lliga del club llegó na temporada 1935-36, y ganó el so primera FA Cup na temporada siguiente, en ganando por 3-1 al Preston North End nel antiguu Estadiu de Wembley. Nos años restantes de la década el club acabó polo xeneral na metá de la tabla de la lliga, y con actuaciones regulares na FA Cup. Dambes competiciones fueron suspendíes tres l'españíu de la Segunda Guerra Mundial. Delles competiciones de fútbol fueron entamaes como una forma de caltener la moral del fútbol nel país, ente elles, la Football League War Cup. Sunderland foi finalistes nel tornéu en 1942, pero fueron ganaos en dicha instancia por Wolverhampton Wanderers.
Financieramente, el Sunderland realizó grandes gastos en contrataciones de xugadores una vegada rematada la Segunda Guerra Mundial. El club pagó £ 18 000 (£568 mil na actualidá) en xineru de 1949 por Ivor Broadis, quién entós s'atopaba nel Carlisle United. Broadis tamién foi mánager del Carlisle nel momentu, y este ye'l primer casu de la tresferencia d'un xugador a sigo mesmu a otru club. Esto, xunto coles elevaes tases de tresferencia p'asegurar los servicios de Len Shackleton y l'internacional galés Trevor Ford, fixo que'l club recibiera'l llamatu de «Bank of England club» —traducción: Club del Bancu d'Inglaterra—. El club remató terceru na First Division en 1950, la so posición más alta tres el títulu de 1936.
Problemes financieros y trés finales de Copa
Los finales de los años 1950 vieron un fuerte cayente futbolísticu del Sunderland, y el club viose envolubráu nun nuevu conflictu financieru en 1957. El club foi declaráu culpable de realizar pagos a los xugadores que superen el salariu máximu, y el club foi multáu con £5.000 (£108.000 güei). De la so xunta directiva fueron suspendíos y el so presidente y trés direutores. Al añu siguiente, Sunderland baxó per primer vegada tres 68 años militando na máxima categoría. thumb|right|Ian Porterfield's winning goal in the 1973 FA Cup Final L'ausencia del Sunderland na máxima categoría duró seis años. Na temporada 1962-63, Sunderland precisaba namái un empate nel so postreru partíu contra'l Chelsea —quién engarraba tamién pol ascensu—, quién tenía d'apostar otru partíu darréu a este. Sicasí, Sunderland perdió esi alcuentru, y el Chelsea ganó'l so postreru partíu por 7-0, superando al Sunderland nel segundu puestu por diferencia de gol. En tando cerca del ascensu, el club xubió a la First Division en 1964, en rematando na segunda posición. Sunderland ganó al Charlton Athletic na penúltima xornada, colo que llogró l'ascensu con una fecha d'anticipación. Unos años dempués, baxó per segunda vegada a la Second Division en rematando na 21º posición na temporada 1969-70.
thumb|left|upright|Los xugadores y afición del Sunderland celebren el llogru de la FA Cup de 1973 con un autobús de techu descubiertu.
Sunderland ganó'l so últimu títulu oficial en 1973, en ganando 1-0 al Leeds United de Don Revie na Final de la FA Cup, cola conducción de Bob Stokoe. Siendo un equipu que militaba na Second Division, Sunderland ganó'l partíu gracies a el gran llabor del so arqueru Jimmy Montgomery, qu'atayó dos situaciones de gol del Leeds de manera consecutiva, ente ellos, un disparu bien potente de Peter Lorimer. Ian Porterfield anotó de volea a los 30 minutos pa bater al Leeds y llograr el títulu. Dende 1973, solamente Southampton en 1976, y West Ham United en 1980, llograron ganar la FA Cup ensin tar militando na máxima categoría del fútbol inglés.
Al ganar la FA Cup, Sunderland clasificó pa la Recopa d'Europa, la única participación internacional del club hasta'l momentu. Sunderland ganó al Vasas Budapest Federación Húngara de Fútbol húngaro por 3–0 nel marcador global y darréu foi esaniciáu pol Sporting de Lisboa na segunda ronda. Ganó'l primer partíu 2-1 nel Roker Park, pero perdió 2-0 na vuelta, rematando con un marcador global de 3-2 en contra. En permaneciendo mientres seis temporaes na segunda categoría, Sunderland xubió a la First Division na temporada 1975-76, en rematando líder d'esi campeonatu con tres puntos de ventaya sobre'l Bristol City. Sicasí, Sunderland baxó nuevamente na siguiente temporada, yá ensin Bob Stokoe como mánager, quien arrenunciara al cargu por problemes de salú al entamu de la temporada. El club celebró'l so centenariu na temporada 1979-80 con un partíu d'exhibición contra un equipu formáu por ex xugadores de la Seleición de fútbol d'Inglaterra.
Sunderland algamó la so primer final de la Copa de la Lliga en 1985, rematando como subcampeón en perdiendo 1-0 ante'l Norwich City. En 1987, el club cayó al puntu más baxu de la so historia al baxar a la Third Division. Sol mandatu del nuevu presidente Bob Murray y el la conducción téunica de nuevu mánager Denis Smith, el club xubió na temporada siguiente. En 1990, el club xubió nuevamente a la máxima categoría, concretándose'l so ascensu en inusuales circunstancies. Sunderland perdió ante'l Swindon Town na final de los play-offs d'ascensu, pero fóise-y revocáu l'ascensu al Swindon, al ser declaráu culpable d'irregularidaes financieres del club y Sunderland xubió nel so llugar. Sicasí, la permanencia del Sunderland nesta división duró una sola temporada, una y bones el club baxó a la Second Division na siguiente temporada.
Darréu, el club algamó una nueva final de FA Cup en 1992, siendo un equipu de la Second Division, al igual qu'en 1973. Sicasí, nun se repitió aquella fazaña, y el Sunderland perdió 2-0 ante Liverpool. A mediaos de los años 1990, empezó un periodu aturbolináu pal club.