cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Distribución xeográfica del idioma español
La enseñanza del español en Canadá
Canadá ye un país oficialmente billingüe, inglés y francés, y con un sistema educativu totalmente descentralizáu, poro, la educación depende puramente de caúna de les provincies y territorios. Los programes d'Educación Infantil, que nun son obligatorios, son alministraos poles autoridaes escolares locales y tán dirixíos a alumnos de 4 y 5 años. Na Educación Primaria (Elementary School) cubre los primeres 6 o 8 años d'educación obligatoria na mayoría de les provincies y territorios. Na educación primaria l'español impartir namái nes escueles del sistema públicu de Alberta, Columbia Británica, Ontario y Québec. En secundaria'l númberu d'estudiantes d'español va n'aumentu progresivamente: cada vez son más los estudiantes de secundaria qu'escueyen la opción d'español como segunda llingua, abandonando asina l'estudiu de la llingua francesa empecipiáu en primaria como segunda llingua. Nel nivel universitariu, la llingua española cuenta con un gran númberu d'alumnos. Impartir 76 titulaciones universitaries nel área de Llingua y Lliteratura españoles en 42 universidaes. L'español enséñase como llingua internacional en práuticamente caúna de les 94 universidaes canadienses.
L'español en Marruecos
L'interés por aprender español en Marruecos ye bien grande, de fechu hai cinco Institutu Cervantes en Marruecos. Na enseñanza secundaria hai siquier 58 382 estudiantes d'español, según el Institutu Cervantes. Anque nun hai cifres qu'amuesen con exactitú'l númberu de falantes d'español qu'hai en Marruecos de forma fidedigna, hai artículos que revelen qu'ente 4 y 7 millones de persones conocen y utilicen l'español en Marruecos (Ammadi, 2002).
La enseñanza del español en Marruecos
La enseñanza preescolar nun ye obligatoria nin gratuita en Marruecos. Na enseñanza Primaria estúdiase árabe y una primer llingua estranxera, ta empezándose a promover nel país una segunda llingua estranxera, pero nun s'incluyó inda. Na enseñanza secundaria colexal, l'español xeneralizóse a partir del 2005-2006, nel últimu cursu los alumnos pueden escoyer ente inglés, español, alemán, italianu y portugués. Envalórase que'l númberu de centros qu'ufierten l'asignatura de llingua española llega al 8 %. Na enseñanza universitaria puédese pueden cursar estudios de Llingua y Lliteratura Españoles en seis facultaes de lletres del país.
L'español en Belice
Toles ciudaes beliceñas tienen porcentaxes d'hispanofalantes. Los más elevaos tán nel norte (por casu la Ciudá de Corozal con cerca de 3/4 de la so población), y más baxaos nel este (por casu Riversdale con cerca del 1/10 de la so población).
L'español n'Australia
thumb|250px|Porcentaxe d'australianos que falen español nos sos llares, en rellación al restu de la población según el censu 2011. En 2010 la comunidá hispana n'Australia cuntaba con unes 100 000 persones censaes; cuasi un 50 % d'elles concentrábense en Sydney, siendo Melbourne la segunda ciudá con más residentes hispanofalantes (más del 20 %). Na actualidá, ta dándose n'Australia un importante alderique en redol a la educación. Unu d'estes temes d'interés ye'l replantegamientu de cuálos tienen de ser les denominaes materies básiques (key learning areas). En rellación colos idiomes, hai quien propón la so eliminación d'ente estes materies básiques, ente qu'otros suxuren la so obligatoriedá nel currículu dende los primeros años de la enseñanza primaria.
La enseñanza del español n'Australia
La enseñanza d'idiomes ye un conceutu bastante nuevu nel sistema educativu australianu. La decisión d'ufiertar un idioma y l'elección del mesmu depende de cada centru educativu, polo que nun esiste garantía de continuidá ente la ufierta d'idiomes en primaria y secundaria. La enseñanza de llingües distintes al inglés tantu en primaria como en secundaria forma parte les materies básiques nos Estaos de Victoria, Australia Meridional, Nueva Gales del Sur, nel Territoriu Norte y Queensland. N'Australia Occidental y Tasmania namái a partir de terceru de primaria. Na enseñanza secundaria y Bachilleratu la enseñanza de llingües distintes al inglés forma tamién parte de les materies básiques. Na educación universitaria enséñase español en 21 universidaes australianes, a distintos niveles. Na actualidá los dos idiomes con más progresión de crecedera n'Australia son el chinu, (con un aumentu xeneral del 90 % na década 1994-2005), y l'español, con un aumentu del 80 % nel mesmu periodu.
Otros estaos
Les rexones americanes onde l'español práuticamente nun tien desenvolvimientu son: países de Pequeñes Antilles (salvu Trinidá y Tobagu, Aruba y Antilles Neerlandeses), Groenlandia y Bermudes.
N'otros países, l'español, magar escarecer de calter oficial, ye faláu per una parte considerable, dacuando mayoritaria, de la población, como n'Andorra (52 %), Aruba (85 %), Belice (60 %) y Curaçao (65 %). Por minoríes en Xibraltar (47 %), Bonaire (35 % aproximao), St. Maarten, Haití, Xamaica y Trinidá y Tobagu y escases minoríes como n'El Sáḥara Occidental (nel territoriu controláu pol Frente Polisariu), y poles comunidaes sefardinaes de Marruecos, Israel y los Balcanes (Albania, Bosnia y Herzegovina, Bulgaria, Croacia, Grecia, República de Macedonia, Montenegru, Serbia y la parte europea de Turquía).
Esisten delles comunidaes hispanes de considerancia nes ciudaes de Toronto, Montreal, Vancouver, Ottawa, Calgary, Edmonton, Port-au-Prince, Sydney, Melbourne, Brisbane, Perth, Adelaide, Kingston, Luena, Wellington y Auckland. En delles ciudaes d'Estaos Xuníos, tal concentración cuasi llega al 100 % como en Calexico, Yuma, Laredo, McAllen, Brownsville y El Paso.
En Australia, el censu de 2001 rexistró 93 593 hispanofalantes y en Nueva Zelanda, 14 676. Tamién hai minoríes hispanes nes islles Ḥawai, Guam, Samoa americana, y otres posesiones americanes nel Pacíficu. Ye llingua oficial na isla de Pascua (Chile), nel Archipiélagu Juan Fernández (Chile) y les islles Galápagos (Ecuador).
Otros llugares onde l'español tien presencia ye Luena, n'Angola pola presencia del exércitu cubanu y Tindouf, n'Arxelia pola presencia de refuxaos saharauíes.
La cadena de televisión de China CCTV empezó en ochobre de 2007 a emitir una canal de TV namái n'español (CCTV-Y). Irán empecipió, n'avientu de 2011, les trasmisiones d'una nueva canal de televisión 24 hores en llingua española con cobertoria mundial, col nome de HispanTV. Al Jazeera tien una canal de deportes n'español llamáu beIN-ñ Sport qu'empezó en 2012.
Un idioma n'espansión
right|420px|thumb|[[País|Países del mundu onde s'estudia español.
]] Pal añu 2000, la previsión yera que solo n'Estaos Xuníos el númberu d'hispanofalantes algamara los 35 000 000. En 2001, los hispanofalantes yeren aproximao 400 millones de persones.
El Institutu Cervantes, organismu pal espardimientu del español, informó qu'ente 1986 y 1990 rexistróse un aumentu del 70 % na cantidá d'estudiantes d'español n'Estaos Xuníos y del 80 % en Xapón. El direutor del Institutu afirma que l'interés ye por cuenta de que la xente ta dándose cuenta de la creciente importancia del idioma español n'Occidente. Pero, amás, cuenta cola ventaya de que se fala en munchos países distintos. Otros países que destaquen pol so eleváu medría d'estudiantes son Brasil, Marruecos, Suecia, Noruega, Polonia,   Costa de Marfil, Senegal, Camerún y Gabón.
Sicasí, nes últimes décades tamién se producieron retrocesos. El casu más notable ye'l de Filipines, un país nel que l'idioma español pasó de ser oficial y mayoritariu a acutase en 1973, perdiendo definitivamente'l so calter oficial en 1986, asina, tres un procesu de represión y olvidu en favor del inglés y del tagalu, pasó en bien poques décades de decenes de millones de falantes nel archipiélagu filipín a non más de 20 000 en 1990.
Fontes oficiales académiques sostienen que l'español va ser el segundu idioma más faláu del mundu pa 2030, detrás del chinu mandarín, y que se preve que apuerte a el primeru pa 2045.
Resume
Na tabla considérense tantu falantes como llingua materna, como falantes como segunda llingua.
Estatus n'organizaciones internacionales
L'español tamién ye una de les llingües oficiales de siete importantes organismos internacionales:
Nel so conxuntu, l'español ye unu de los trés grandes idiomes internacionales n'organismos internacionales (xunto col inglés y el francés) siendo llingua oficial o de trabayu na mayor parte d'organismos mundiales: Naciones Xuníes, Unesco, OMC, Interpol, FIFA, OMPI, OIT, OMT, OMM, UIT, FAO, etc.
Celia Alcántara
Clementina Angélica Palomero, más conocida pol so seudónimu de Celia Alcántara, foi una abogada, escritora, guionista, autora de teatru y direutora arxentina, esposa del actor Enzo Bellomo. Nos entamos de la so carrera trabayó en radio faciendo radionoveles diaries.
Sobre la so telenovela homónima José Dominiani fixo'l guión de Rosa de lloñe (1980).
Obras
Ente los sos guiones pa televisión destaquen:
Hydrocyphon mirabilis
Hydrocyphon mirabilis ye una especie de coleópteru de la familia Scirtidae.
Distribución xeográfica
Alcuéntrase en Guizhou (China).
Aizecourt-le-Bas
Aizecourt-le-Bas ye una comuña francesa del departamentu de Somme, na rexón d'Altos de Francia. Llenda con.
Aizecourt-le-Haut
Tien una población de y una superficie de  km².
Aizecourt-le-Bas
Tien una población de y una superficie de  km².
Celi Bee
Celi Bee foi una cantante de música discu dende fines de los '70 a mediaos de los '80. Anque nun foi tan reconocida, tuvo bona popularidá ente'l públicu llatinoamericanu.
Biografía
Nació como Celida Inés Camacho. Los sos padres yeren portorriqueños, de toes formes Celi nació en Nueva York, Estaos Xuníos, y a una edá bien temprana camudar a Puertu Ricu, onde creció. Ellí conoció a Pepe Luis Sotu quien sería'l so home, manager y quien la llanzaría a la fama.
Celines y Pepe casar nos '60 y llanzaron les sos carreres na escena llocal. El dúu cantaba xuntu y llanzaron una serie de grabaciones que tuvieron un ésitu moderáu nos '60 y principios de los '70 sol nome de Celines y Pepe Luis, pero'l públicu hispanu solo taba cautiváu por ella. Celi tuvo una carrera decente nesa dómina, pero de toes formes nun pudo algamar l'estrellalgu como dalgunes de les estrelles contemporánees como Nydia Caro, Ednita Nazario, Lissette o Charytín Goyco.
Primeros ésitos
En 1972 Celines llogró'l primer llugar nel Festival De La Voz y El Cantar col hit "Yo Quiero Un Pincel". L'álbum "Celines...es Un Cantar" incluyó'l cantar, apocayá rellanzada en CD coles mesmes notes ya imáxenes que'l LP orixinal. L'álbum daba evidencia de que la so música taba tomando una nueva direición, especialmente con "Desesperada"; el segundu cantar del discu. Bien pocu dempués de llanzar esi álbum, ella y Pepe camudar a Reinu Xuníu. Entá grabando sol nome de Celines llanzó'l so primer álbum n'inglés. El primer simple "Half A Love" foi un enorme ésitu en Puertu Ricu, pero tuvo poco ésitu n'Inglaterra ya Irlanda. Al paecer los sos primeros cantares n'inglés nun tuvieron gran ésitu cola firma portorricana. Sía comoquier con "Half a Love" Celi tresformar d'estrella del pop a diva de música discu.
Carrera musical
En 1977 Pepe volviera producir ésitos col emerxente club discu gracies al so "Rice & Beans Orchestra", la so afiliación y ésitu con T.K. Records dexó-y la oportunidá de "vender" a la so esposa cola esitosa firma. La so primer collaboración pal imperiu de T.K. produció 6 cantares en 1977. Dos canciones del álbum a cencielles tituláu "Celi Bee & The Buzzy Bunch" fueron un ésitu inmediatu de toes los discos. La primera titulábase "Superman" que yera un cover de Herbie Mann, el segundu yera "One Love". Tanto estos dos como tol discu convertir nun ésitu. Los "Buzzy Bunch" yeren en realidad Pepe Luis y los músicos qu'acompañaben. Nengún de los que grabaron esi discu esperaben que se convirtiera nun gran ésitu, entá ye más ensin una semeya de Celi na portada. Sosprendíos col so ésitu inicial, dambos (Celi y Pepe Sotu) siguir col llanzamientu de "Alternating Currents". El so primer álbum con 12 pistes, el so mayor ésitu hasta la fecha. El pulsante "Machu (A Real, Real One)" non solo dio-y el so meyor venta, sinón que la convirtió nuna gran diva!.
Depués del ésitu de Alternating Currents Celi Tuvo otros ésitos, como "Fly Me On The Wings Of Love" y "Blow My Mind". Pero nun tuvieron tanta repercusión.
Finalmente termina la so carrera depués de fracasar con dellos albums como "Como Enagua y Arena" y dellos singles, ente ellos "I Can't Let Go"y "Don't You Leave Me Now."
Anguaño Celi vive nos suburbios de Miami, Florida. Aparentemente fixo enforma dineru mientres la so carrera musical y supo invertilo intelixentemente, porque anguaño ye voluntaria nuna escuela de barrios desprivilegiados de Florida, enseñando música.
Hydrocyphon schoenmanni
Hydrocyphon schoenmanni ye una especie de coleópteru de la familia Scirtidae.
Distribución xeográfica
Alcuéntrase en Yunnan (China).
Charles T. Hinde
Charles T. Hinde foi un magnate y empresariu emprendedor d'Estaos Xuníos d'América.
Segundu
Equival a la sexagésima parte d'un minutu
Albert (Somme)
Tien una población de y una superficie de  km².
Hydrocyphon uenoi
Hydrocyphon uenoi ye una especie de coleópteru de la familia Scirtidae.
Distribución xeográfica
Alcuéntrase en Yunnan (China).
Joan Manuel Serrat
Joan Manuel Serrat i Teresa ye un destacáu cantautor y poeta español, que desenvolvió la so carrera tantu en castellanu como en catalán; consideráu representante prominente de la Nova cançó catalana y la Canción d'autor española, y bien popular n'España y América Llatina.
Biografía
Naz nel barriu barcelonés del Poble-sec, miembru d'una familia obrera. El so padre, Josep Serrat, foi un anarquista afiliáu a CNT y la so madre, Ángeles Teresa, ama de casa orixinaria de Belchite (Zaragoza). La so niñez y l'ambiente de la cai marcáronlu fondamente, hasta tal puntu qu'un gran númberu de los sos cantares narren la cotidianidá de Cataluña tres la Guerra Civil Española (exemplos son "La carmeta", "La tieta" y "El drapaire" como personaxes estereotipu del so barriu).
En 1965 preséntase nel programa "Radioscope" de Salvador Escamilla, en Radio Barcelona, pa interpretar los sos primeros cantares. Él ufiérta-y la primer oportunidá de presentase en públicu. Poco tiempu dempués llámenlu pa ufierta-y un contratu y grabar el so primer discu. El so primer conciertu realizóse nel teatru L'Avenç de Esplugues de Llobregat.
Serrat ye unu de los pioneros de lo que diose en llamar la Nova cançó catalana, y miembru del grupu Els Setze Jutges (al qu'ingresa como'l decimotercer miembru), grupu de cantantes en llingua catalana que tien como referente a la chanson francesa (con esponentes como Jacques Brel, Georges Brassens o Léo Ferré, ente otros) y que defenden la llingua catalana mientres la dictadura franquista.
En 1968 anúnciase que Serrat sería'l representante d'España nel Festival d'Eurovisión. Tocantes a el cantar a interpretar, embaraxábense dos: "El titiritero", del propiu Serrat, y "La, la, la", compuesta por Manuel de la Calva y Ramón Arcusa. A la fin decidióse que la representante d'España fora esta postrera; sicasí, poco enantes del festival anúnciase que Serrat nun va dir a Eurovisión si nun ye cantando "La, la, la" en catalán, en parte pa reivindicar la situación de marginalidá del catalán nel estáu español d'aquél entós, y en parte como un trucu publicitariu (según el mesmu Joan Manuel almitiólo). Por cuenta de esto, Serrat foi reemplazáu pola recordada cantante Massiel, quien interpretó'l cantar nel festival, llogrando'l primer puestu.
Serrat nos 70, ésitu masivu, censura y la Transición
En 1977 publica'l discu-homenaxe al poeta catalán Joan Salvat-Papasseit tituláu Res non és mesquí (Nada ye mezquino), con arreglos del músicu Josep Maria Bardagí, nel marcu d'un regresu a una España al empiezu de la Transición, indecisa y enrarecida tres la muerte de Franco, onde Serrat reincorpórase tímidamente a la vida pública del so país. En 1978 contrái matrimoniu con Candela Tiffón y un añu dempués naz la so fía María.
En 1981 torna con otru álbum esitosu, En tránsito, un discu qu'amuesa un Serrat maduru y anováu nel marcu d'una España yá en plena democracia, dempués de la última manotada autoritaria conocida como "El Tejerazo".
Años 80 d'equí p'arriba
En 1983 sale a la lluz Cada loco con su tema, un discu qu'edita Ariola con grandes temes y que recibe del Ministeriu de Cultura d'España'l "Premiu Nacional pa Empreses Fonográfiques"; trabayu col que realiza una gran xira per Suramérica, sacante Chile, pos la so entrada a esti país ye torgada al traviés d'un decretu emanado del Ministeriu del Interior del dictador Augusto Pinochet. N'Arxentina, cola retirada inminente de la dictadura militar, el so multitudinariu conciertu nel "Luna Park" de Buenos Aires constituyó un acontecimientu históricu que simboliza la victoria de la democracia.
En 1984 publica Fa vint anys que tinc vint anys, y en 1985 El sur tamién existe, musicalizando poemes del poeta uruguayu Mario Benedetti. Tamién edita Bienaventurados en 1987, una dura crítica a les Ilesies Cristianes, tantu Católica como Protestante, y a les dictadures entá restantes, ente que l'álbum Material sensible ye llanzáu en 1989.
A lo llargo de los años 90 y 2000, Joan Manuel Serrat sigue cola so carrera, siempres esitosa y respetada, cuntando cola publicación de trabayos como Utopía, Nadie es perfecto, El gusto es nuestro (en collaboración con Ana Belén, Víctor Manuel y Miguel Ríos), Sombras de la China, Cansiones o Mô, entre otros, ente qu'en 2007 ye gallardoniáu cola Medaya d'Honor del Parllamentu de Cataluña en reconocencia pol so llabor en defensa de la llingua y la cultura catalana -como miembru nos años 60 de Els Setze Jutges-, y ye condecoráu como Caballeru de la Lexón d'Honor de la República Francesa.
El mesmu añu 2007 ye publicáu'l so discu en collaboración con Joaquín Sabina: Dos pájaros de un tiro; Serrat volvería editar dos discos más col cantautor andaluz: La orquesta del Titanic (2012) y En el Luna Park (2012), esti postreru grabáu en direutu nel estadiu "Luna Park" de Buenos Aires.
Federicu II Hohenstaufen
Federicu II de Hohenstaufen, foi rei de Sicilia, Xipre y Xerusalén, y emperador del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu. Ye tamién unu de los escritores más representativos de la Escuela siciliana, escuela que creó.
Vida
Yera nietu de Federicu Barbarroja y Rogelio II de Hauteville y una de les figures más interesantes de la hestoria universal poles sos cualidaes estraordinaries y el so calter excéntrico, distintu a los homes de la so dómina y adelantráu a ellos en más d'un sentíu. La so personalidá, pocu convencional, llevar a romper de continuu colos usos y costumes del so tiempu, razón pola cual moteyóse-y yá en vida col axetivu «stupor mundi» (plasmu o faru del mundu). Les sos continues desavenencies col papáu valiéron-y tamién el llamatu de "Anticristu".
Infancia
thumb|left|170px|Nacencia de Federicu II. Nació'l 26 d'avientu de 1194 en Iesi (Ancona, Italia). Yera fíu d'Enrique VI, Emperador del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu, y de Constanza, fía de Rogelio II, primer Rei de Sicilia. Según delles fontes, la so nacencia foi públicu, asocediendo nuna tienda, en plena plaza principal de Iesi, mientres la so madre yera arropada por dellos notables d'Enrique VI; según paez, l'avanzada edá de Constanza, que mientres los ocho años previos amosárase maneru, sentaben duldes sobre la llexitimidá de Federicu, polo que la nacencia celebraríase d'esa manera, con cuenta d'establecer garantíes sobre l'orixe del neñu.
Enrique VI, nun primer momentu, paez aceptar la eleición de la muyer y col nome de Constantino, nel branu de 1196, el pequeñu foi electu Rei de Romanos polos príncipes alemanes na Dieta Imperial de Frankfurt. Dellos meses más tarde, llegáu'l tiempu de la ceremonia bautismal, celebrada n'Asís, el nome del futuru soberanu foi camudáu pol padre que, respetando la prioridá de la casa paterna n'aplicación de la llei sálica, decide asigna-y el nome "in auspicium cumulande probitatis", de Friedric Roger Constantine: "Federicu" pa indicalo na futura guía de los príncipes alemanes como nietu de Federicu Barbarroja, "Roger" pa sorrayar la lexítima pretensión a la corona del Reinu de Sicilia como descendiente de Rogelio II de Sicilia y "Constantino" pa acomunarse cola Ilesia de Roma, que nel medioevo indicaba la fonte de la mesma autoridá terrenal. Aquella foi la segunda y última ocasión en qu'Enrique VI vio al so fíu.
Federicu nacía yá pretendiente de munches corones: magar la imperial nun yera hereditaria, Federicu yera un válidu candidatu a Rei de Romanos (el títulu electivu de los socesores escoyíos del Sacru Emperador) qu'entendía tamién les corones d'Italia y de Borgoña. Estos títulos aseguraben derechos y prestíu, pero nun daben un poder efectivo, faltando nestos Estaos una sólida estructura institucional controlada pol soberanu. Estes corones daben poder namái si yérase fuerte, de lo contrario sería imposible faer valir los derechos reales sobre los feudatarios y sobre les comuñes. Aparte, per vía materna heredara la corona de Sicilia, onde sicasí esistía un aparatu alministrativu bien estructurado pa garantizar que la voluntá del soberanu fora aplicada, según la tradición de gobiernu centralizáu.
Al morrer el so padre Enrique VI en 1197, Federicu atopar n'Italia col enfotu de cruciar escontra Alemaña. Al llegar la noticia, el guardián de Federicu, Conrado de Spoleto, albortó la espedición y llevó al neñu a Palermo xunto a la so madre, onde va permanecer hasta'l términu de la so educación. La so madre Constanza yera por derechu propiu heredera del reinu de Sicilia, y p'asegurar los derechos d'el so fíu nomar públicamente herederu al tronu de Sicilia namás llegar. La educación en Sicilia foi un elementu fundamental pa formar la so personalidá, por cuenta de la civilización normandu-árabe-bizantina presente en Sicilia.
La unión de los reinos d'Alemaña y de Sicilia nun yera vista con bonos güeyos nin polos normandos, nin pol papa, que colos territorios que por diversu títulu componíen los Estaos Pontificios tenía una llinia qu'atayaría la unidá territorial del gran reinu, faciéndolo sentise en consecuencia arrodiáu.
A la muerte de la so madre, Federicu foi coronáu Rei de Sicilia el 17 de mayu de 1198. Como quiera que los derechos imperiales del neñu podíen comprometer la so propia vida, la so madre nomaba nel so testamentu como tutor del neñu al Papáu. Asina, el papa Inocencio III encargar de tutelar de Federicu hasta que foi mayor d'edá. Con cuenta de protexer al inespertu Rei contra los sos enemigos, el papa indució-y a que se casara en 1209 con Constanza d'Aragón y de Castiella, vilba del Rei Emerico d'Hungría.
Emperador
Otón de Brunswick foi coronáu emperador como Otón IV pol papa Inocencio III en 1209, cola esperanza d'acabar cola hexemonía de la casa de Hohenstaufen; la enemistá del papáu col padre de Federicu, Enrique VI, y el so güelu, Federicu Barbarroja, fuera bultable, al topetar les pretensiones imperiales de los Hohenstaufen coles papales, que pasaben por crear n'Europa un gobiernu teocráticu central col papa a la cabeza. Sicasí, Otón IV nun s'amosó como'l campeón papal esperáu, y en setiembre de 1211 la Dieta Imperial de Núremberg decidió confirmar a Federicu como Rei de Romanos, esto ye, candidatu electu p'asoceder a Otón IV. Otón habíase enemistado colos trés arzobispos eleutores del Sacru Imperiu (los de Maguncia, Colonia y Tréveris) y al pretender retomar, agora pa la Casa de Welf, el proyeutu imperial de los Hohenstaufen, el papáu haber marcáu como enemigu, y Inocencio III lo había escomulgáu. Sicasí, pudo caltener la so posición hasta que foi ganáu na batalla de Bouvines nel mes de xunetu de 1214 poles fuercies del Rei Felipe II de Francia. Foi depuestu en 1215.
Federicu foi de nuevu escoyíu en 1212 y coronáu Rei de Romanos el 9 d'avientu de 1212 en Maguncia; una nueva ceremonia de coronación tuvo llugar al ser depuestu Otón IV en 1215. L'autoridá de Federicu n'Alemaña yera débil, como lo demuestren les continues confirmaciones de la so eleición. Namái'l sur d'Alemaña, onde s'atopaben los sos territorios patrimoniales (Suabia) reconocer con dalgún grau d'adherencia a la so causa; nel norte d'Alemaña, centru neurálxicu del poder güelfo, Otón siguía ostentando'l poder real ya imperial magar la so escomunión. Sicasí, la so derrota na batalla de Bouvines obligar a retirase al nucleu güelfo, onde, práuticamente ensin nengún sofitu, foi asesináu en 1218. Los príncipes eleutores alemanes, sofitaos por Inocencio III, volvieron confirmar una vegada más a Federicu como Rei de Romanos en 1215, y el mesmu papa coronar rei n'Aquisgrán el 23 de xunetu de 1218. La política papal, entós daquella, pretendiera faer de Federicu un vasallu fiel a la so causa; sicasí, Inocencio III nun se sentía lo suficientemente cómodu defendiendo la candidatura imperial de Federicu, quien a lo último yera miembru de la familia Hohenstaufen, una «fonduxe de víbores», que yera sofitada por munches faición gibelinas contraries a los intereses papales.
Nun foi hasta 1220 cuando, tres trabayoses negociaciones con Inocencio III y el so socesor Honorio III –qu'asocedió a aquél en 1216, y que fuera profesor del propiu Federicu–, Federicu foi coronáu Sacru Emperador Romanu en Roma pol Papa, el 22 de payares de 1220. Coles mesmes, el so fíu mayor, Enrique, foi coronáu como Rei de Romanos. Les condiciones prometíes en cuenta de la coronación fueron dures ya incluyíen condonar la delda pontificia, arrenunciar a la condición de legáu apostólicu nel Reinu de Sicilia, socorrer al Imperiu Llatín de Constantinopla y embarcase nuna cruzada escontra Tierra Santa pa recuperar los Santos Llugares. Federicu, una vegada coronáu, nun s'amosó bien dispuestu a cumplir estes promeses, anque faló de preparar una cruzada. Pela so parte, casó a una fía so col emperador de Nicea, lo cual demostró a les clares el so pocu interés en socorrer al Imperiu Llatín de Constantinopla.
Federicu nun daba signos de querer abdicar al Reinu de Sicilia, pero caltenía la firme intención de tener dixebraes los dos corones. Alemaña dexar al so fíu, pero, en cuanto emperador, caltenía la suprema autoridá. Habiendo crecíu en Sicilia, ye probable que se sintiera más italo-normandu qu'alemán, pero sobremanera conocía bien el potencial del reinu sicilianu, con una floreciente agricultura, ciudaes grandes y con bonos puertos, amás de la estraordinaria posición estratéxica nel centru del Mediterraneu.
A diferencia de la mayoría de los Emperadores del Sacru Imperiu, Federicu pasó poco tiempu n'Alemaña. En 1218 ayudó a Felipe II de Francia y al duque de Borgoña, Eudes III, a acabar cola guerra de socesión na Champaña, al invadir la Lorena, prindando y quemando Nancy, onde tomó prisioneru a Teobaldo I de Lorena y obligó-y a que retirara'l so sofitu al pretendiente champañés Erard de Brienne. Tres la so coronación en 1220, Federicu apenes si volvió salir d'Italia hasta 1236, salvu pa la Sesta Cruzada. En 1236 fixo un viaxe d'un añu a Alemaña, y al so regresu en 1237, pasó'l restu de la so vida, 13 años, nel sur d'Italia o en Sicilia.
Nel Reinu de Sicilia (usualmente llamáu naquel tiempu'l Regnum), qu'entós entendía tamién el sur d'Italia hasta la Campania, realizó una intensa y dacuando impopular llabor de reformes. Modificó les lleis del so güelu Rogelio II de Sicilia, promulgando les Constituciones de Melfi en 1231; nelles reorganizaba'l reinu de Sicilia como una monarquía autoritaria, con un gobiernu centralizáu, renegando del feudalismu. Estes lleis siguieron siendo, con unes mínimes reformes, les lleis básiques de Sicilia hasta 1819. Por cierto que ciertes nueves lleis contradicíen la so promesa al papa d'arrenunciar a la legatura apostólica sobre'l reinu, que dába-y derechu a controlar los asuntos eclesiásticos y a deponer y nomar clérigos y obispos. Ello ye que les sos continues esfriegues col papáu na forma de les lluches ente güelfos (pro-papales) y gibelinos (pro-emperador), sobremanera nel norte y sur d'Italia, llevar a promulgar nuevos impuestos y a alzar los antiguos nel Regnum, lo qu'aumentaron la so impopularidá.
Polo xeneral, el so asuntos alloñar de la so capital, Palermo, y prefería pasar los momentos de folganza cazando en Campania o en Apulia. Mientres esti periodu fíxose construyir, como pabellón de caza, Castel del Monte y, como patrón de les lletres fundó en 1224 la Universidá de Nápoles, agora llamada Università Federicu II nel so honor.
Confederación colos Príncipes Eclesiásticos
El Tratáu de la Ilesia col Príncipe, o Confoederatio cum principibus ecclesiasticis, del 26 d'abril de 1220 foi emanado de Federicu II como concesión a los obispos alemanes pa tener la so collaboración na eleición del so fíu Enrique como Rei d'Alemaña. El documentu representa una de les más importantes fontes llexislatives del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu nel territoriu alemán.
Con esti actu Federicu II arrenunciu a un ciertu númberu de privilexos reales en favor de los príncipes-obispos. Foi un verdaderu cambéu nel equilibriu del poder, un nuevu diseñu que tenía de llevar a mayores ventayes nel control d'un territoriu vastu y llonxanu.
Ente los munchos derechos adquiríos, los obispos asumieron el d'acuñar moneda, decretar impuestos y construyir fortificaciones. Amás, éstos llograron tamién la facultá d'instituyir tribunales nos sos señoríos y de recibir l'asistencia del rei o del emperador pa faer respetar los xuicios emanados nos territorios en cuestión. La condena d'una corte eclesiástica significaba automáticamente una condena y una punición de parte del Tribunal Real o Imperial. Ye más, una escomunión traducíase automáticamente nuna sentencia como criminal de parte del tribunal del Rei o del Emperador. El ligamen ente'l tribunal del Estáu y el llocal del Príncipe Obispu soldóse indisolublemente.
La emanación d'esta llei rellacionábase direutamente cola posterior Statutum in favorem principum que sancionaba similares derechos pa los príncipes llaicos. El poder de los señores aumentaba, pero crecía tamién la capacidá de control sobre'l territoriu del imperiu y sobre les ciudaes. D'esta miente, Federicu II sacrificó la centralización del poder p'asegurase una mayor tranquilidá na parte continental del Imperiu mesmu, de manera de poder volver la so atención sobre'l frente meridional y mediterraneu.
Federicu pudo entós dedicase a consolidar les instituciones del Reinu de Sicilia, estableciendo dos grandes asentamientos en Capua y en Messina (1220-1221). Naquelles ocasiones reivindicó que cada derechu regio confiscado nel pasáu a diversu títulu a los feudatarios apuerta darréu reintegrado al soberanu. Introduz amás el Derechu Romanu, cola accesión de Justiniano reelaborada pola Universidá de Boloña. En Nápoles fundó la Universidá en 1224, de la cual salió la mayoría de los funcionarios en grau de sirvilo, ensin que los sos partidarios tuvieren que dir hasta Boloña pa estudiar. Favoreció tamién l'antigua y gloriosa escuela médica salernitana.
La Sexta Cruzada
thumb|left|150px|Federicu II axusta con [[Al-Kamil.]] Yá'l papa Honorio III ordenara a Federicu que fora a les Cruzaes como penitencia. L'emperador asintiera, pero había alloriáu retrasando la partida, lo que-y valió la escomunión en 1227. El nuevu papa, Gregorio IX, muncho menos condescendiente que'l débil Honorio III, llegó a calificar a Federicu d'Anticristu, y predicó un infructuosa cruzada contra él, que foi refugada de llenu pol restu de monarques europeos, al considerar que, anque escomulgáu, Federicu siguía siendo cristianu. La rotura col papáu rescamplaba, y les aiciones de Federicu en Sicilia confirmar. En 1225 Federicu contraxera de nuevu matrimoniu, esta vegada con Yolanda de Xerusalén, heredera al tronu del Reinu de Xerusalén. Con cuenta de faer valir los derechos de la so esposa, consiguió deponer al entós rei titular Xuan de Brienne y ser reconocíu él mesmu como Rei de Xerusalén a partir de 1225.
Magar ello, Federicu, que nunca dispunxo d'un gran númberu de tropes, nun se decidía a colar a Tierra Santa. Cuando Gregorio IX escomulgar en 1227, había amagado con partir escontra Palestina, pero atayara la so espedición n'últimu momentu aduciendo cayer enfermu, daqué que nun convenció al Papa. Finalmente, aprovechando un momentu de debilitamientu del poder musulmán n'Oriente Próximu, Federicu partió escontra Palestina en 1228 ensin la bendición papal. Esti actu foi vistu pol papáu como una provocación, pos se realizaba ensin el so consentimientu y per parte d'un escomulgáu; por tou ello, volvió escomulgar.
En Tierra Santa, el sultanatu exipciu ayubí (fundáu por Saladín) atopábase una posición política comprometida: los sos parientes y rivales de Siria y Mesopotamia amenaciaben con una guerra, polo que consideraba peligrosu empezar una nueva guerra coles potencies occidentales. Por ello, Federicu, con un amenorgáu exércitu, consiguió reconquistar Xipre, que s'atopaba nun estáu d'anarquía tres el colapsu del poder cruzáu. En Tierra Santa, y gracies a l'ayuda del so conseyeru, el maestre de la Orde Teutónica, Hermann von Salza, robló una tregua de diez años col sultán ayubí Al-Kamil en cuenta de la posesión, en realidá, de manera nominal, de los Santos Llugares Cristianos, ente ellos Nazaré, Belén y Xerusalén, quitando los llugares santos pal Islam. En roblando un armisticiu de diez años col sultán, foi coronáu rei de Xerusalén el 18 de marzu de 1229.
Esto, de nuevu, foi una provocación pal papáu, yá que, nel ínterin, la so esposa y lexítima reina, Yolanda, morriera, dexando'l reinu al so únicu fíu, Conrado. Asina, Gregorio IX nun respondió a estos ésitos cola absolución de Federicu, sinón que declaró que les aiciones del emperador en Tierra Santa nun podíen calificase como guerra santa al siguir tando escomulgáu, y dio en lliberar a los cruzaos del votu d'obediencia al Emperador. Los llogros de Federicu II en Tierra Santa fueron bastante precarios, y dependíen más de la coxuntura política árabe que del poderíu cristianu; nun pudo evitar los enfrentamientos ente les Órdenes Militares y los barones locales, nin ente venecianos y xenoveses, qu'afaraben la mariña d'oriente próximu.
Pela so parte, en 1229 tuvo noticia de que'l Papa, xunto a la Lliga Lombarda de mayoría güelfa, entamaben invadir el reinu de Sicilia; el so propiu fíu Enrique, rexente so n'Alemaña, proclamárase rei col consentimientu papal, y reclamaba los dominios del so padre. Abandonó la cruzada y tornó apresuradamente a Italia.
Llucha contra'l papáu
En desembarcando en Brindisi, Federicu llogró ganar a les fuercies pontificiu y lombardu, espulsándoles de los territorios imperiales. Robló en 1230 el Tratáu de San Xermanu, pola que l'Emperador aseguraba a la Ilesia les sos posesiones territoriales en cuenta de que'l Papa revocara la so escomunión. Tres esta guerra, Federicu, col sofitu de les ciudaes gibelinas de la Toscana (Pisa y Siena) y la Lombardía (Verona y Piacenza) consiguió un ciertu dominiu d'Italia.
Esta paz foi, sicasí, bien efímera. Pola distinta forma de concebir el papáu y el pontificáu ente Gregorio IX y Federicu II, un nuevu enfrentamientu yera ineludible. Asina, cuando en 1237 les tropes imperiales ganaron a la Lliga Lombarda na batalla de Cortenueva, el Papa atopó la escusa pa volver escomulgar a Federicu en 1239. Darréu ordenó una cruzada contra l'emperador, ya intentó infructuosamente que los príncipes alemanes escoyeren un nuevu rei y convocó un concilio en Roma para 1241.
Escoyíu Inocencio IV como nuevu papa, Federicu unvió emisarios p'alcordar la paz, pero ensin arrenunciar al so poder ya influencia nes decisiones eclesiástiques. Inocencio IV esixó de Federicu la reconocencia del dañu que causara a la Ilesia. Finalmente llegaron dambes partes a un alcuerdu'l 31 de marzu de 1244. Nel mesmu restituyíase a la ilesia nes sos posesiones, especialmente los Estaos Pontificios, y lliberábase a los prelaos favorables al Papa que caltenía presos. Anque roblara la paz con él gracies a la mediación del rei de Francia, sintióse incómodu n'Italia pola presencia de la milicia imperial y decidió abellugase en Lyon col sofitu de los xenoveses.
Inocencio IV convocó, namás llegar a la ciudá, el 3 de xineru de 1245 el Concilio de Lyon magar la oposición del emperador. Sintiéndose fuerte, Inocencio dio en acusar a Federicu d'usurpar y primir los bienes de la ilesia, y terminó per escomulgar lo'l 17 de xunetu del mesmu añu, por non entamar una nueva Cruzada.
La batalla de Parma
thumb|right|200px|Sarcófagu de Federicu II [[Catedral de Palermo.]] Federicu entamó tropes pa enfrentase al papáu. Inocencio IV, pela so parte, pretendió entamar una cruzada contra'l mesmu emperador movilizando a los príncipes alemanes. Nesi camín pretendió la eleición d'Enrique Ralle y, anque ésti foi proclamáu Emperador el 22 de mayu de 1246, nunca foi reconocíu como tal. Coles mesmes provocó l'alzamientu contra l'emperador de munches ciudaes del norte d'Italia. Llogró una importante victoria'l 18 de febreru de 1248 na batalla de Parma, al prindar por sorpresa les tropes papales el campamentu imperial.
Nun tomó parte nesta última campaña. Federicu había estáu enfermu y probablemente sentíase cansáu. Morrió pacíficamente, vistiendo l'hábitu d'un monxu cisterciense, el 13 d'avientu de 1250 en Castel Fiorentino cerca de Lucera, en Apulia, dempués d'un ataque de disentería.
Stupor mundi
Foi conocíu nel so tiempu como «stupor mundi» (plasmu del mundu) pol so calter excéntrico y heterodoxu y poles sos conocencies. D'él dizse que falaba nueve llingües (ente elles llatín, sicilianu, alemán, francés, griegu y árabe) y escribía en siete, a diferencia d'otros monarques de la so dómina, munches vegaes analfabetos. El so interés intelectual llevar a fundar la escuela poética siciliana, y afondar na filosofía, l'astronomía, les matemátiques, la medicina y les ciencies naturales. En 1224 fundó la Universidá de Nápoles.
Escribió dellos llibros: unu de los más conocíos ye D'arte venandi cum avibus, un tratáu de cetrería consideráu como el primer llibru modernu d'ornitoloxía, y tamién un llibru simbólico y filosófico, según escribiò dellos poemes.
Dizse que, nel so interés por resolver cuál yera la llingua orixinaria de la humanidá, ordenó aisllar a un ñácaru de too contautu verbal, esperándose que'l neñu, al crecer ensin oyer nunca a naide falar en nengún idioma, aprendiera bonalmente a falar na llingua orixinal de la Humanidá, que Federicu sostenía que yera l'hebréu. L'esperimentu fracasó porque les ayas del neñu enseñar a falar a les escondidielles. El so calter foi llomáu d'estravagante, despreciando toles convenciones sociales de la dómina, tales como les rellaciones de vasallaxe, el conceutu d'honor, etc. Esto, al llargu plazu, causólu graves problemes políticos, al ser vistu como un posible sociu pocu de fiar.
Envalorando a xeitu la célebre obra llexislativa de Federicu II, reparar, sicasí, que nun ye tan revolucionaria como paez y que s'asitia de fechu na obra de los sos predecesores normandos.
Nupcias y descendencia
Federicu tenía una rellación con Bianca Lancia (ca. 1200/10-1230/46), posiblemente a partir de 1225. Una fonte afirma que duró 20 años. Ella dio-y trés fíos:
Federicu II, emperador de los últimos díes
Según una versión Federicu II declaró a Cristu, Moisés y Mahoma un tríu d'impostores (atribuyir a Averroes un escritu de la tema) y desconoció abiertamente l'autoridá papal, siendo ésta la verdadera causa pola que foi escomulgáu por Gregorio IX y Inocencio IV, y pol primera concilio ecuménicu de Lyon (1245), que lo depunxo como emperador por perxuru, herexe y perturbador de la paz. La so respuesta sería crear una nueva relixón, de la que se proclamó Mesíes, acutando al so ministru Pietro della Vigna el rangu de San Pedru.
Xuaquín de Fiore na "Concordia dell'autentico y nuovo Testamentu", comparando a Xesucristu con Salomón, fíu predilectu del rei David, oldea a Federicu II con Absalón, fíu rebalbu d'aquél. Pa tolos joaquinistas, Federicu II yera teníu como'l Anticristu, o siquier unu de los sos precursores. Xuaquín de Fiore profetizaría la so nacencia de Constanza, esposa d'Enrique VI, quien sería'l futuru y más peligrosu enemigu de la Ilesia. Darréu, cuando los espirituales franciscanos retomaron los sos escritos tracamundiar hasta l'infinitu. Nel pseudo joaquinista “Comentariu sobre los últimos díes”, escritu en 1241, agorábase que Federicu II escorrería tantu a la Ilesia que nel añu 1260 quedaría totalmente destruyida. Pa los espirituales italianos, l'emperador yera l'Anticristu en persona, y el so reinu, la nueva Babilonia. N'Alemaña, sicasí, siguía siendo vistu como'l salvador o Mesíes, que la so misión tomaba'l castigu de la ilesia.
Pa sorpresa de toos, Federicu II morrió nel añu 1250, diez años antes del agoráu fin del mundu, ensin poder llegar a cumplir la so misión escatolóxica. Llueu empezó a rumorearse que siguía vivu. Entá más, resucitaría, pos fuera vistu entrar nos cráteres del Etna, mientres un exércitu de caballeros baxaba escontra l'enfarrucáu mar sicilianu. D'esta forma nació la lleenda del rei sol monte, que foi popularizada polos hermanos Grimm y darréu aplicóse de manera retrospectiva a Carlomagno y Federicu Barbarroja.
Tal lleenda dio pábulo por que munchos años dempués apaeciera un pretendíu Federicu II resucitáu, causando gran movición n'Italia y Alemaña, siendo a lo postrero executáu cuando la farsa foi afayada.
Sotalbo
Sotalbo, tamién escritu cola grafía «Sotalvo», ye un conceyu español perteneciente a la provincia d'Ávila, na comunidá autónoma de Castiella y Llión. En cuntaba con una población de  habitantes.
Xeografía
El conceyu ta asitiáu a 24 quilómetros d'Ávila, en plenu Valle Amblés a les faldes de la Sierra de la Paramera. Baña'l so términu'l ríu Muñico o Picuezo. Entiende los barrios de Riatas, Palacio y Bandadas. La llocalidá capital del conceyu ta asitiada a una altitú de msnm.
Demografía
El conceyu, que tien una superficie de 90.46 km², cuenta según el padrón municipal pa del INE con  habitantes y una densidá de  hab./km².
Xeografía rural
Les cases del pueblu son de piedra y tien una ilesia del sieglu XVI, n'honor a la patrona del pueblu, La nuesa Señora de la Purificación. thumb|100px|Ilesia de La nuesa Señora de la Purificación Mui cerca d'equí atópase'l castiellu de Manqueospese que comparte lleenda cola muralla d'Ávila, pos se cunta que don Sancho Dávila nun dexaba que la so fía Beatriz caltuviera rellaciones de nengún tipu col Conde de Sotalbo, polo que solicitó del Rei que-y desterrara d'Ávila. El nuevu Conde construyó un castiellu na sierra dende'l que los díes claros de branu asomar pa poder ver a la so amada, qu'aguardaba na muralla... y cada vez que xubía pronunciaba les pallabres «manqueospese haber de ver». La so construcción data del sieglu XV, y perteneció al pueblu de Sotalbo hasta l'añu 1958, cuando foi camudáu per una zona de camperes pol entós alcalde Valentín Martín, quien paez ser que mercó al pueblu la parcela oxeto del cambéu a un preciu bastante económicu, polo qu'agora ta enclaváu nel términu municipial de Mironcillo.
Siguiendo'l cursu del ríu, atopamos una serie de molinos d'agua, toos ellos colos sos respeutivos banzaos, anguaño tán en desusu. Hai amás una zona de bañu con piscina natural en desusu yá que se sustituyó por una piscina municipal dende la que se tien una vista privilexada de tola sierra.
La Fonte d'Agües Frías ye un manantial asitiáu metanes la sierra, a los pies del pico Zapatero, y que supón un puntu de descansu si queremos pasiar per esta zona.
Lleenda
Cunta la lleenda que, antes de Sotalbo, esistió un pueblu llamáu Belchos a unos 2 km en direición norte nel que tolos vecinos morrieron celebrando una llacuada. Les muertes atribuyir al fechu de qu'una salamanquesa introducir na agua pal guisu.
Más tarde, pasó pol llugar una familia que los sos trés fíos nun se llevaben bien ente sigo, polo que construyeron cases separaes que darréu daríen llugar a los trés anexos (Riatas, Bandaes y Palacios) y al pueblu.
M. Night Shyamalan
Manoj Nelliyattu Shyamalan, conocíu como M. Night Shyamalan, ye un direutor de cine y guionista indiu con nacionalidá d'Estaos Xuníos. Foi candidatu a los premios oscar pola so película The Sixth Sense.
Inicio
Creció en Penn Valley, Pennsylvania, (Estaos Xuníos). A los ocho años regaláronlu una cámara Super-8, y a partir d'esti fechu surdió la so pasión por faer cine asonsañando al so héroe d'aquel entós, Steven Spielberg. A los 17 años realizara 45 películes caseres. Estudió na Escuela Tisch de les Artes (TSOA) de la Universidá de Nueva York, y foi nesta dómina cuando camudó'l so segundu nome, Nelliyattu, pol de Night.
Carrera
160px|miniatura|left|M. Night Shyamalan xunto a [[Mark Wahlberg]] Les carauterístiques principales del cine de Shyamalan son argumentos con xiros inesperaos, un tratamientu realista del terror y el suspense y l'apaición curtia de Shyamalan en cada unu de los sos filmes. Hasta agora, incluyendo The Happening, toles sos películes —quitando Praying with anger (1992)—, fueron rodaes en Filadelfia o en dalgún llugar del estáu de Pennsylvania.
El despegue comercial y críticu de Shyamalan deber a The Sixth Sense (con Bruce Willis), película que dirixó y produció. Foi un gran ésitu internacional y en EE. XX., y foi la segunda película que más recaldación llogró en 1999. Consiguió seis nominaciones a los Óscar, ente elles al meyor direutor y al meyor guión.