cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Idioma acadiu
L'acadiu llega a Mesopotamia dende'l norte colos pueblos semíticos. Los primeros nomes propios acadios recoyíos en testos sumerios remontar al 2800 e.C., lo qu'indica que, siquier nesa dómina, xente de fala acadia instalárase en Mesopotamia. Les primeres tablillas escrites dafechu n'acadiu usando'l sistema cuneiforme daten de 2400 e.C. pero nun hai un usu importante del acadiu na escritura antes del 2300 e.C. Ye entós, al formase'l Imperiu acadiu con Sargón I, que crez la importancia de la llingua y el so usu en documentos escritos hasta llegar a convertise na llingua dominante en Mesopotamia per espaciu de 1000 años. Con esto'l acadiu apostra l'usu del sumeriu a testos llegales o relixosos.
Los faraones exipcios y los reis hitites usaron l'acadiu pa comunicase ente sigo. Los funcionarios d'Exiptu escribíen nesti idioma nes sos rellaciones coles sos vasallos en Siria y la mayoría de les cartes topaes en el-Amarna tán escrites n'acadiu.
Escritura
L'acadiu antiguu ta presente en tabletas de folla dende aproximao'l 2600 e.C. Escribir cola escritura cuneiforme tomada de los sumerios. Sicasí, a diferencia del sumeriu, col acadiu la escritura evoluciona hasta un sistema silábicu completu. Los logogramas pasen a ocupar un papel secundariu y sígense emplegando sobremanera pa pallabres bien comunes como «Dios», «templu» y otres asemeyaes. Ye según el símbolu AN úsase tantu pal logograma de «Dios» como pal Dios An y pal símbolu silábicu -an-. El símbolu tamién s'usa como determinativo pa los nomes de dioses.
thumb|[[Escritura cuneiforme|Cuneiforme (forma neoasiria) (1 = Signu lexical (SL) "entemecer"/signu silábicu (SS) ḫi, 2 = SL "Pozu", 3 = SS aʾ, 4 = SS aḫ, yḫ, iḫ, oḫ, 5 = SS kam, 6 = SS im, 7 = SS bir).]]
Desenvolvimientu del idioma
L'acadiu antiguu usar hasta'l final del III mileniu e.C. cuando ye reemplazáu pol babiloniu y l'asiriu. Yá nel sieglu XXI e.C. estos dos dialeutos principales fixéronse claramente diferenciables. El babiloniu antiguu, como l'idioma mariota, bien próximu a él, ye muncho más innovador que l'asiriu antiguu, que ye más arcaizante, y que'l eblaíta, del que ta más alloñáu dende'l puntu de vista llingüísticu y xeográficu. Por casu, nel babiloniu antiguu atopar por primer vegada la forma lu-prus (yo quiero escoyer) en cuenta de la más antigua la-prus. Aun así, l'asiriu tamién introduz innovaciones como la llamada harmonía vocal asiria, una harmonía vocálica distinta al sistema del turcu o del finés. L'eblaíta ye bien arcaizante. Este conoz un dual granible según pronomes relativos estremaos por casu, númberu y xéneru. Dambos elementos yá sumieren nel acadiu antiguu.
thumb|Escritura acadia.
El babiloniu antiguu ye l'idioma del rei Hamurabi, quien crea'l Códigu de Hamurabi, unu de los testos llegales más antiguos. A partir del sieglu XV e.C. falar del babiloniu mediu. La división producir cola irrupción de los casines, que conquisten Babilonia escontra'l 1550 e.C. y gobiernen ellí por unos 300 años. Estos tomen l'idioma acadiu pal so usu ensin influyir enforma col so idioma d'orixe. Mientres la so edá d'oru, el babiloniu mediu ye consideráu como l'idioma escritu de la diplomacia en tol antiguu Oriente, inclusive n'Exiptu. Nesti tiempu prodúcense tamién numberosos préstamos de los idiomes semites del Noroeste y del hurrita, anque estos usábense primero de too nes rexones estremeres de la rexón de fala acadia.
Tres el fin del reinu mesopotámicu cola conquista de la rexón polos perses, l'acadiu, que solo esistía en forma del babiloniu tardíu, vese reemplazáu como idioma del pueblu, anque sigue siendo usáu como idioma escritu. Entá dempués de la invasión de los griegos con Alexandru Magnu nel sieglu IV e.C. l'acadiu caltiénse como llingua oficial de la rexón. Hai munchos nicios de que l'acadiu yá nun ye idioma faláu nesi momentu o qu'a lo sumo ye emplegáu por poques persones. Los testos más recién n'acadiu remontar al sieglu III.
Dialeutoloxía y variantes
L'asirioloxía estrema la llingua acadia en delles formes según el so orixe y dómina en que s'emplegaron:
Dellos científicos (como Sommerfeld, 2003) asumen que l'acadiu antiguu que se topa nos testos más vieyos, nun foi una forma precursora de los posteriores dialeutos asiriu y babiloniu, sinón un dialeutu propiu que foi movíu por estos dos y que s'escastó tempranamente.
Clasificación
thumb|Una de les [[cartes de Amarna con escritura cuneiforme grabada nuna tablilla de magre.]] L'acadiu, xunto col restu de les llingües semítiques, pertenez a les llingües afroasiátiques, familia que ta allugada nel Norte d'África y Oriente Próximu.
L'acadiu, ente toles demás llingües semítiques, utiliza la preposición ina como llocativu y ana como dativu-elativo. Munches llingües vecines del noroeste, como l'árabe y l'araméu tienen sicasí bi/bə pa llocativu y li/lə pa dativu. L'orixe de les preposiciones de llugar de la llingua acadia ta ensin esclariar.
A diferencia de la mayoría de los idiomes semites, l'acadiu tien solo la fricativa ḫ [x] y perdió tanto les consonantes glotales como les faríngeas fricatives, típiques nel restu de llingües semites. Les sibilantes del acadiu yeren a lo menos hasta la dómina antigua de Babilonia (ca. XIX e.C. ) puramente africaes.
Fonoloxía
Acordies con lo que puede deducise de la ortografía cuneiforme, dellos fonemes protosemitas perder n'acadiu.
Consonantes
El fonema *ʔ (ʔalef) del protosemita, según les fricatives *ʕ (ʕayin), *h, *ḥ y *ġ perdiéronse como consonantes, yá seya por cambéu de soníu o por ortografía, y dieron llugar a la calidá vocal y non presente nel protosemita. La interdental y les fricatives llaterales sordes (*ś, *ṣ́) fundir coles sibilantes como nos idiomes cananeos, colo que quedaron 19 fonemes consonánticos: ! rowspan="2" | ! rowspan="2" |Billabial ! colspan="2" |Dental ! rowspan="2" |Palatal ! colspan="2" |Velar ! rowspan="2" |Uvular ! simple ! enfáticu ! simple ! enfáticu !Nasal !Oclusiva !Fricativa !Vibrante alveolar !Aproximante
Vocales
L'inventariu vocálicu vien dada por: ! colspan="2" | anterior
! colspan="2" | central
! colspan="2" | posterior ! -lab ! +lab ! -lab ! +lab ! -lab ! +lab ! style="text-align:left" | zarrada ! style="text-align:left" | media ! style="text-align:left" | abierta | La mayoría de los espertos del acadiu presumen la esistencia d'una vocal posterior central (o o ), pero la escritura cuneiforme nun ufierta pruebes d'esto.
Tanto les consonantes como les vocales pueden ser llargues o curties. Nes trescripciones del acadiu, la duración llarga de les consonantes espresar nes trescripciones por aciu la duplicación de la consonante correspondiente. Les vocales llargues espresar con un signu sobre la vocal /ā, ē, ī, ū/. Esta diferenciación ye fonémica, p. ex. iprusu ('qu'él decidió') frente a iprusū ('decidieron').
Casu, númberu y xéneru
L'acadiu tien dos xéneros, masculín y femenín. Los sustantivos y axetivos femeninos tienen polo xeneral un -(a) t a la fin de la so base, como nel árabe. El sistema de declinación ye senciellu. En singular contién tres casos, el nominativu, el xenitivu y acusativu), pero en plural solu dos casos: el nominativu y el casu oblicuu. Los axetivos concuerden en casu, númberu y xéneru colos sustantivos y polo xeneral asítiense detrás d'estos.
Un exemplu de los sustantivos šarrum (rei) y šarratum (reina) y del axetivu dannum (fuerte) amosar na siguiente tabla col sistema de declinación en babiloniu antiguu:
Estaos
El sustantivu acadiu tien tres tipos d'estaos nominales. Estos espresen la rellación sintáctica del sustantivu con otres partes de la oración. El status rectus (estáu principal) ye la forma básica. El status absolutus (estáu absolutu) utilízase cuando un sustantivu ye usáu nuna oración nominal (p. ex. A ye un B) como predicáu.
Si'l sustantivu ye siguíu por un pronome posesivu o por un sustantivu en xenitivu, tien que tar en status constructus, que con frecuencia se forma como'l status absolutus por aciu la separación del sufixu del casu.
Tamién puede crease un enllaz xenitivu por aciu la partícula ša. El sustantivu del que depende la frase en xenitivu ta entós en status rectus. La mesma partícula úsase tamién pa enllazar oraciones relatives.
Morfoloxía de los verbos
Los verbos pueden clasificase según cuatro tipos de temes. La tema base ye la forma inicial. La tema duplicada (D) usar pa producir les formes del aplicativo, acusativu ya intensivu. Esta tema recibe'l so nome de la duplicación del radical mediu, que ye típica d'esta forma, anque tamién apaez nes otres. La tema de tipu Š (xeneráu col prefixu š-) usar pal causativu. Nes formes D y Š los prefixos de la conxugación camuden el so vocal a /o/. La tema N espresa'l pasivu. L'elementu n- nesti casu afacer a la primer consonante que lo sigue, que ye allargada. En delles formes nun ta frente a una consonante, polo que caltién la so forma orixinal.
Una forma verbal finita del acadiu ta siempres en concordanza col suxetu de la oración. Esta concordanza márcase siempres por un prefixu, en delles formes tamién por un sufixu adicional. Los prefixos de les formes G y N estremar de les de les temes D y Š pol so vocal.
Na siguiente tabla pueden vese toles formes congruentes del verbu PRS (decidir, estremar) nel pasáu de los cuatro tarrezas (ver enriba pa la traducción). Como se ve, los xéneros gramaticales namái s'estremen na segunda persona del singular y na tercer persona del plural.
Amás de la concordanza col suxetu puede haber hasta dos sufixos pronominales amestaos al verbu. Estos marquen el casu direutu ya indireutu. Los sufixos pronominales son iguales pa toles bases verbales. Los xéneros gramaticales, al contrariu que nel casu de la concordanza, estrémense tantu na segunda como na tercer persona del singular y del plural.
Cuando se marquen los casos direutos ya indireutos coles mesmes, l'oxetu indireutu (dativu) preciede al oxetu direutu o acusativu. Los sufixos pal oxetu indireutu de la primer persona del singular (a mi, pa mi) correspuenden a los sufixos de la forma ventiva. Úsase -am cuando la concordanza ye ensin sufixu, -m tres el sufixu -ī y -nim dempués de los sufixos -ā y -ū. Los sufixos ventivos apaecen con frecuencia xunto con otros sufixos dativos o colos sufixos de la primer persona singular del acusativu.
La siguiente tabla contién les formes de los sufixos oxetos usaos en babiloniu antiguu:
La -m de los sufixos dativos asimilar a les siguientes consonantes (ver exemplu 7). Los siguientes exemplos ilustren l'usu de los morfemes en cuestión:
Estativo
Una forma bien usada que puede construyise de substantivos y axetivos ye'l pasivu d'estáu o estativo. Substantivos que siguen al predicativu (en status absolutus) equivalen al verbu ser. Xunto con un substantivo o axetivu verbal usar pa espresar un estáu o situación. Esti estativo equival al pseudoparticipio del exipciu antiguu. La siguiente table amuesa les diverses formes col substantivo šarrum (rei), l'axetivu rapšum (anchu) y l'axetivu verbal parsum (decidíu).
Pronomes
Como n'otros idiomes semites, n'acadiu hai distinción de xéneru na segunda persona del singular. Na siguiente preséntense los pronomes personales acadios xunto cola equivalencia n'árabe estándar, hebréu, araméu bíblicu y español. {|
Pronomes enclíticos
Los pronomes enclíticos son los siguientes: ! colspan=2 | || colspan=2 | Xenitivu || colspan=2 | Acusativu || colspan=2 | Dativu ! colspan=2|Persona || singular || Plural || Singular || Plural || Singular || Plural ! colspan=2|1st ! rowspan=2|2nd ! masculín ! femenín ! rowspan=2|3º ! masculín ! femenín
Pronomes demostrativos
Los pronomes demostrativos acadios difieren de la variedá de los idiomes semites occidentales. La siguiente tabla amuesa los pronomes demostrativos acadios acordies cola deixis cercana y alloñada: ! rowspan=2 | ! colspan=2 | Deixis
Pronomes relativos
Los pronomes relativos del acadiu pueden trate na siguiente tabla: ! ! Nominativu ! Acusativu ! Xenitivu Al contrariu que los pronomes relativos plurales, los pronomes relativos sengulares acadios tornar por completu. Sicasí, solo la forma ša (singular masculín acusativu) sobrevivió, ente que les otres formes sumieron col tiempu.
Pronomes interrogativos
La siguiente tabla amuesa los pronomes interrogativos acadios: ! Acadiu ! Español
Preposiciones
L'acadiu tien preposiciones formaes por una sola pallabra (p. ex. ina (en, de, por, baxu), ana (a, para, escontra), adi (hasta), aššo (por cuenta de), eli (en, sobre), išel to/ultu (de), mala (según), itti (con)). Tamién tien delles preposiciones compuestes con ina y ana (p. ex. ina maḫar (para), ina balu (ensin), ana ṣēr (escontra), ana maḫar (ante)). Toles preposiciones son siguíes del xenitivu.
Exemplos: ina bītim (en casa, de casa), ana... dummuqim (pa faer...), itti šarrim (col rei), ana ṣēr mārīšo (al so fíu).
Numberales
Na escritura cuneiforme los númberos escribíense usualmente en forma de cifres. Por eso entá nun se sabe con certidume cómo se deben lleer munchos númberos. Los numberales apaecen en status absolutus cuando tán siguíos d'un sustantivu al que determinen. Como otros casos son bien raros, solo conócense les formes del status rectus de dellos numberales. Los numberales 1 y 2, según 21-29, 31-39, 41-49 etc., concuerden en xéneru gramatical col sustantivu que determinen. Los numberales 3-20, 30, 40 y 50 amuesen una polaridá de xéneru: ante los sustantivos masculinos apaez la forma femenina y ante los femeninos, la forma masculina. Esta polaridá ye típica pa los idiomes semites y tamién apaez nel árabe clásicu. Los numberales 60, 100 y 1000 son iguales en dambos xéneros. El sustantivu ta en plural a partir de dos. Nel casu de partes del cuerpu que vienen en pares puede apaecer la forma dual, que nun ye granible. Exemplos: šepum (pie) convertir en šepān (dos pies).
Los númberos ordinales creyer polo xeneral al amestar un sufixu de casu a la forma nominal PaRuS, onde P, R y S han de reemplazase poles consonantes del numberal en cuestión. Ye de notar que nel casu del númberu unu l'ordinal y el cardinal son iguales. Col númberu cuatro produz una metátesis. La siguiente tabla amuesa les formes masculín y femenín de dellos numberales cardinales acadios y los ordinales correspondientes.
Exemplos: erbē aššātum (cuatro esposes) (nótese l'usu del numberal masculín), meʾat ālānū (cien ciudad).
Formación de pallabres
L'idioma acadiu, amás de la derivación de diverses bases verbales, tien numberoses formaciones nominales de los raigaños verbales. Una nominalización bien frecuente ye la forma ma-PRaS. Esta puede espresar el sitiu d'un sucesu, la persona que realiza daqué, pero tamién otres coses. Si una de les consonantes del raigañu (radicales) ye un soníu llabial (p, b, m), el prefixu convertir en na-. Exemplos: maškanum (sitiu) de ŠKN (poner), mašraḫum (gloria) von ŠRḪ (ser pimpanu), maṣṣarum (guardián) de NṢR (xixilar), napḫarum (suma) von PḪR (sumar, resumir).
La forma maPRaSt ye un patrón asemeyáu. Los sustantivos creaos por aciu esta forma son de xéneru femenín. Úsense equí les mesmes regles que pa la forma maPRaS-Form. Exemplu: maškattum (depósitu) de ŠKN (poner), narkabtum (xarré) de RKB (acaballar, dir).
El sufixu -ūt sirve pa producir sustantivos astractos. Los sustantivos creaos con esta forma son femeninos. El sufixu puede ser amestáu a sustantivos, axetivos y verbos. Exemplos: abūtum (paternidá) de abum (padre), rabûtum (grandor) de rabûm (grande), waṣūtum (partida) von WṢJ (dise).
Tamién hai numeross verbos creaos a partir de sustantivos, axetivos y numberales. Polo xeneral créase una base D a partir del raigañu del sustantivu o axetivu, lo que llogra'l significáu "convertise en X" o "convertir en X". Exemplos: duššûm (dexar brotar) de dišo (monte), šullušum (faer daqué per tercer vegada) de ša elāš (trés).
Frase nominal
Tolos determinantes d'un substantivo vienen dempués d'esti salvu nel casu de los numberales. Esto ye asina p'axetivos, oraciones relatives y aposiciones. El siguiente exemplu amuesa un analís de la frase erbēt šarrū dannūtum ša ālam īpušū abūja (los cuatro reis fuertes, que construyeron la ciudá, los mios padres).
Sintaxis de la oración
L'orde preferíu de la oración n'acadiu ye Suxetu-oxeto-verbu. Esti orde, raru pa los idiomes semíticos, ye productu de la interacción col sumeriu, que tamién tien esti orde. Sicasí, en testos lliterarios pueden reparase otres formes. Unu de los efeutos lliterarios ye'l revertir l'orde normal. Un exemplu del cilindru de Babonides (2:20-2:21) amuesa esto:
Les formes verbales de les oraciones subordinaes qu'empiecen con una conxunción lleven el sufixu subordinativu -o. Este sume si usa otru sufixu con una vocal inicial. La única conxunción que siempres apaez ensin subordinativu na forma verbal ye šumma (si, cuando). Entá nun se sabe cuál ye la razón d'esto. Otres conxunciones son ša (pa oraciones relatives), kī(ma) (que, tan llueu, cuando), ūm (cuando, mientres), adi (mientres) y aššum (porque).
Vocabulariu
El vocabulariu acadiu ye predominantemente d'orixe semita. De siguío amuésense dellos exemplos del acadiu en comparanza con otros idiomes semites:
Aun así, les condiciones especiales del so desenvolvimientu históricu fixeron qu'haya munchos elementos ensin una rellación evidente con idiomes de la mesma familia. Esto llevó a los llingüistes a clasificar l'acadiu nun subgrupu particular, el de "llingua semita oriental". Dalgunes d'estes pallabres ensin rellacionar con otros idiomes semites son: māru "fíu" (en semita usualmente *bn), qāel to "mano" (en semita *jd), šēpu "pie" (en semita *rgl), qabû "dicir" (en semita *qwl), izuzzu "tar de pies" (en semita *qwm), ana "a, pa" (en semita *li), etc.
El vocabulariu acadiu tien munchos préstamos del sumeriu y del araméu. Les pallabres emprestaes del araméu nos primeros sieglos del I mileniu e.C. usábense principalmente nel norte y centru de Mesopotamia, ente que los préstamos sumerios usar en tola zona en que se falaba'l acadiu. Amás de estos idiomes, tomáronse dellos sustantivos rellacionaos colos caballos y cola vida casera del idioma hurrita y del casina. Delles pallabres vinieron del ugarítico.
La siguiente tabla contién exemplos de préstamos n'acadiu.
Pero l'acadiu tamién foi fonte de préstamos, sobremanera al sumeriu. Dellos exemplos: sumeriu da-rí (continuu, del acadiu dāru), sumeriu ra-gaba (mensaxeru, del acadiu rākibu).
Escritura
L'antiguu acadiu utilizar dende 2600 e.C., aproximao, en tablillas de magre, y escribióse cola escritura cuneiforme adoptada de los sumerios. A diferencia del sumeriu, l'acadiu foi tresformándose gradualmente nun sistema silábicu dafechu formáu. El calter logográfico d'esta escritura pasó a un segundu planu. Sicasí utilizábase entá'l respeutivu logograma, sobremanera en pallabres bien frecuentes como “Dios”, “Templu”, ente otres. Asina, llegó a representase per un sitiu col signu AN la pallabra "Dios", y por otru al dios An; tamién yera'l signu silábicu de an; amás yera'l signu determinativo de los nomes de dioses.
thumb|350px|Testu n'acadiu d'una espedición de Senaquerib escontra'l [[Mediterraneu.]]
Desciframientu
El danés Carsten Niebuhr redescubre'l acadiu en 1767, cuando prepara grandes cantidaes d'escritures cuineiformes y presentar en Dinamarca. De momentu empiecen numberosos esfuercios por descifrar la escritura. Los testos políglotes que contienen, ente otres, partes en persa antiguu y acadiu, resulten particularmente útiles. Como munchos nomes de reis apaecen nestos testos, ye posible identificar siquier dellos símbolos cuneiformes que Georg Friedrich Grotefend presenta al públicu en 1802. Yá nesi momentu la xente reconoz que l'acadiu ye un idioma semíticu. L'ésitu definitivu nel desciframientu de la escritura y del idioma acadiu llograr nel sieglu XIX Henry Rawlinson y Edward Hincks.
Exemplu d'acadiu
El siguiente testu ye'l séptimu párrafu del Códigu de Hamurabi, redactáu escontra'l sieglu XVIII e.C. Les abreviatures St.cs. y St.abs. signifiquen status constructus y status absolutus.
Traducción: Cuando un ciudadado merca o recibe de la mano d'otru ciudadanu o del esclavu d'un ciudadanu ensin testigu o contrato plata, oru, un res, una oveya, un pollín o otra cosa, ye un lladrón y va ser matáu.
Acadiu dixital
Los formatos tipográficos dixitales pa representar l'acadiu nun tán usualmente instalaos n'ordenadores normales, pero pueden instalase si baxar de diversos sitios.
Estudios d'acadiu
Polo xeneral ufiértense estudios d'acadiu en cursos d'Arqueoloxía y de Asirioloxía. Ente les universidaes del mundu hispánicu qu'ufierten cursos d'asiriu atopa la Universidá de Barcelona colos sos estudios d'Asirioloxía.
La Universidá de Heidelberg ufierta estudios d'acadiu dientro de la carrera de asiroloxía.
Pictograma
Col so nome suélense denominar los signos de los sistemes non alfabéticos basaos en dibuxos significativos.
Na actualidá, ye entendíu como un signu claro y esquemático que sintetiza un mensaxe o información devasando la barrera del llinguaxe, y coles mires de informar y/o señalizar.
Pa Phillip B. Meggs y Alston W. Purvis son ilustraciones elementales o bocetos que representen los oxetos ilustraos.
Historia
thumb|200px|Pictograma d'una muyer. thumb|left|200px|Pictograma d'un home. Dende l'antigüedá, el ser humanu prehistóricu precisó rexistrar lo que lu arrodiaba por aciu dibuxos pintaos nes cueves onde habitaben. Yera un impulsu metá estéticu, metá relixosu pol qu'estes pintures rupestres convertir en pictogrames. Tamos nun estáu de "non escritura".
Les antigües civilizaciones sumeria, exipcia, Historia de China china y del valle del Indo empezaron a usar símbolos, desenvolviendo sistemes d'escritura logográficos.
Va Ser mientres la segunda metá del IV mileniu e. C. cuando apaecieron les primeres muestres d'escritura xeroglífico exipcia na Paleta de Narmer que data de c. sieglu XXXI e. C. o, daqué paecíu a etiquetes de magre utilizaes pa identificar el conteníu de recipientes, dibuxaes pol métodu representativu-descriptivu y tablillas de magre de contabilidá en sumeriu dibuxaes pol métodu mnemotécnicu-identificador. La escritura cuneiforme, inventada polos sumerios y documentada dende'l 3200 e. C. presenta una evolución escontra l'astraición al respective de los pictogrames y ye considerada como la primer manifestación d'auténtica escritura y, onde los símbolos, yá non yá representen una pallabra concreta, sinón tamién el soníu.
Los pictogrames son inda utilizaos como'l principal mediu de comunicación escrita en delles cultures non alfabetizadas d'África, América y Oceanía. Tamién los pictogrames son utilizaos de cutiu como simples símbolos pictóricos de representación pola mayoría de les cultures contemporánees.
Na primer metá del sieglu XX Gerd Arntz desenvolvió'l sistema Isotype pa establecer una comunicación gráfica internacional
Pictograma, gráfica d'imáxenes o pictografía
Un pictograma puede arrexuntar los sos elementos en secuencia formando un ciertu tipu d'historietes de viñetes, o disponiéndose estáticamente distribuyéndose l'espaciu d'un cuadru. Ye preferible nun falar de diagrames, una y bones esti tipu de disposiciones, bien similar a los yá descritos, realizar con ideogrames, non con pictogrames. El pictograma secuenciáu o estáticu utiliza imáxenes o símbolos p'amosar los datos qu'aseguren una rápida comprensión d'un mensaxe completu. Nun pictograma, utilícense imáxenes o símbolos pa representar una cantidá específica y el so tamañu o cantidá ye proporcional a la frecuencia que representa.
Elementos y carauterístiques d'un pictograma
Los pictogrames tienen una serie d'elementos y carauterístiques que tienen de cumplir:
Pictograma como sistema de comunicación
Los pictogrames pueden ser utilizaos como sistemes alternativos o aumentativos de comunicación. Xeneralmente, les persones que la utilicen presenten dificultaes na comunicación oral y escrito, y utilicen imáxenes a manera de pallabres pa espresar idees, conceutos, sentimientos, etc. Un pictograma tien de ser pa la persona que la utiliza una forma d'interpretar, entender y tresformar la so realidá n'imáxenes y, al traviés d'éstes, un mediu pa espresar y tresmitir el so pensamientu al interlocutor.
Helen Ware
Helen Ware foi una actriz teatral y de cine d'Estaos Xuníos, activa na dómina del cine mudu
Biografía
Nacida en San Francisco, California, el so verdaderu nome yera Helen Remer. Empecipió la so carrera artística como actriz teatral, progresando hasta llograr la fama y l'ésitu nel circuitu de Broadway pasaos los trenta años d'edá.
En 1914 debutó nel cine mudu interpretando papeles de calter, siguiendo na gran pantalla tres la llegada del cine sonoru. Al igual que Louise Closser Hale, Ware, que yera de pelo escuru, adoptó un tocáu roxu a finales de los años 1920, col entamu de la era del cine sonoru.
Helen Ware finó en Carmel-by-the-Sea, California, en 1939, por causa de una infeición de gargüelu. Tuvo casada col tamién actor Frederick Burt.
Balaiseaux
Balaiseaux ye una comuña francesa del departamentu de Jura, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Condáu de Windsor
El Condáu de Windsor (Windsor County) ye un condáu del estáu de Vermont, n'Estaos Xuníos.
Balaiseaux
Tien una población de y una superficie de  km².
Condáu de Windsor
Tien una superficie de km² y una población de.
La sede del condáu ye la llocalidá de Woodstock.
Millstone
Millstone ye un borough del condáu de Somerset, nel estáu de Nueva Jersey. Llenda con.
Demografía
Tien una población de y una superficie de  km².
Francisco Ponzán
Maestru d'oficiu, militante de la CNT, miembru de la directiva del Atenéu Cultural Llibertariu d'Huesca y home d'aición al serviciu de los aliaos mientres la Segunda Guerra Mundial.
Biografía
Cursó estudios en Huesca. Foi discípulu de Ramón Acín. Ente ochobre de 1936 y avientu del mesmu añu, formó parte del Conseyu Rexonal de Defensa d'Aragón; so la presidencia de Joaquín Ascaso ocupar de Tresportes y Comunicaciones. Cuando'l Conseyu d'Aragón foi eslleíu pol gobiernu republicanu, n'agostu de 1937, pasó a integrase nel Serviciu d'Información del X Cuerpu del Exércitu, nel SIEP (Serviciu d'Información Especial Periférica), qu'emprestó notables servicios de sabotaxe ya información tres les llinies enemigues.
Tres el desenllaz de la Guerra Civil española se exilió en Francia onde, tres el so pasu y fuga del Campu d'internamientu de Vernet d'Ariège, instalar en Toulouse. Dende aquella fecha, empezó a texer una organización de guíes y pasadores (ente los que s'atopaben munches muyeres como la so propia hermana, Pilar Ponzán, Alfonsina Bonu Ester o Segunda Montero) que sacaba persones d'España pelos montes pirenaiques. D'esta manera facilitó la salida a (y de) Francia a mamplén de persones en cuenta de armes y de dineru pa la lluchar contra Franco. 250px|right|thumbnail|"Al nuesu hermanu Francisco Ponzan. Exiliáu políticu español. Gran resistente. Muertu per Francia'l 17/8/44 a la edá de 33 años". Campusantu de [[Buzet-sur-Tarn|Buzet (Francia)]] Al producise la invasión alemana de Francia, el Grupu Ponzán pon en 1941 la so organización al serviciu de la rede Pat O'Leary, la más amplia ya importante rede de fuximientu, información y corréu al serviciu de la resistencia y los aliaos ente 1940 y 1944. La rede O'Leary tomó'l nome del pseudónimu pol que se conocía nos medios de la resistencia a Albert Guérisse (tamién conocíu como Pat, Patrick, Rogers y Joseph Cartier), xeneral de división y médicu del exércitu belga. Ponzán entabla asina rellación colos servicios secretos aliaos, ingleses, franceses y belgues (rede Sabot), en llinia col so plan d'actuación antifranquista, cuestión ésta que nun foi aceptada pol Conseyu Xeneral del Movimientu Llibertariu nel exiliu, polo que foi desautorizáu orgánicamente. El llabor del Grupu Ponzán dientro de la organización Pat O'Leary centróse mayoritariamente en recoyer aviadores aliaos que cayíen en suelu francés, despintalos y facilita-yos una residencia, procura-yos ropa, comida, asistencia médica y documentación falsa, por que dempués de cruciar los Pirineos pudieren tornar a territoriu aliáu vía Portugal y Xibraltar.
N'abril de 1943 foi deteníu en Toulouse y puestu en manes de la Gestapo. Anque a la de clasificalo recurrir al apellativu de “home d'aición”, Ponzán nun tenía les condiciones físiques que de normal se suponen a estos homes, la miopía que-y valió'l llamatu de “El Gafotas” ye representativa de les sos llimitaciones físiques. Fueron l'astucia, la intelixencia y el rigor intelectual los que-y dexaron sobrevivir y ser eficaz nun mundu turbiu d'espíes y axentes dobles. Nun diba armáu y cuando lo detuvieron nun opunxo resistencia. Cuando Toulouse taba práuticamente rindida a la meyora aliada, concretamente dos díes primero que los alemanes abandonaren la ciudá, la Gestapo sacar de la cárcel y fusilar en Buzet-sur-Tarn, un pueblu del pirineo francés, xunto a unos cincuenta persones más, a les que prendieron fueu dempués de dispara-yos, nun pudiéndose asina cumplir el so deséu espresáu nel so testamentu: atópase depositáu nel CRAI Biblioteca Pavelló de la República de la Universitat de Barcelona. Consta de correspondencia, documentación personal y diversa sobre maquis, política, etc.
Reconocencia internacional
Foi reconocíu y condecoráu a títulu póstumu polos gobiernos y exércitos de Francia, Reinu Xuníu y Estaos Xuníos y ye forzosu reparar en qu'esta reconocencia nunca-y llegó d'España. De los cuadiernos de Ponzán recuperaos tres la so muerte ye posible conocer la identidá, y dacuando inclusive la fotografía, de 311 persones safaes pol so grupu, ente les que s'atopen militares d'alta graduación y políticos, personalidaes científiques, munches families xudíes (delles fanegueres) amás d'otros escorríos de toa condición social. La bibliografía referida a la dómina asitia la cifra de safaos pol Grupu Ponzán en redol a les 3.000 persones. El Conceyu de Toulouse, presidíu pol alcalde M. Pierre Cohen, dedicó-y un paséu nel so honor.
Enllaces esternos
Francisco Ponzán, el resistent oblidat, Xavier Muntaya, TV3, 2000 (videu)
http://redesevasion.blogspot.com/2007/08/la batalla-del-pirineo-redes-de-evasin.html
El so fondu personal
Cosso
Cosso: (Cossue o Cosei en dativu) según les llábanes votives afayaes, yera un dios del noroeste de la Península Ibérica que los romanos asemeyaben a Marte.
El so cultu espardíese pela fastera de costa atlántica que percuerre’l centru de Portugal hasta la Mar Cantábrica, (árees de los Bracaros, Cilenos, Célticos y Artabros toos ellos Galaicos) entrando nos montes astures de Gigurros, Lougeos y Susarros.
Les escritures con radical COS- fueren estudiaes por Ferreira da Silva, ensiendo evidente’l so venceyamientu con Marte na llábana de Brandomil "COSO M(ARTI)".
No que se refier a la etimoloxía de Cossu o Cosu fuere estudiada selemente por Prosper, quien lu entama nuna raíz *Kom-dH-to, col significáu de " axuntu de ríos" ónde prodúzse un desendolcu mdt > ns > ss / s. Con ello, Cosso concuaya dafechu col britónicu Condatis, conocíu por delles escritures afayaes nel Reinu Xuníu y una en Sarthe (Francia).
Condate aseméyense tamién col Marte romanu (cif: CONDATI MARTI. Barnard Castle-Yorkshire) y mesmo que Cosso, el nome quier dicir "Dios del axuntu" entamáu n’una raíz *Kom-deH₁-ti. Esta asociación secundaria ente’l axuntu de les agües y ritu guerreru venceyen a Galaicos y Astures col mundu de galos y britones.
Francisco Tuero
Francisco Tuero Bertrand foi xuez y tratadista eminente asturianu.
Biografía
Estudia derechu na Universidá d'Uviéu. En 1945 convertir en xuez y empieza a trabayar en distintos xulgaos de primera instancia. En 1963 ye nomáu maxistráu de l'Audiencia Territorial d'Uviéu, cargu qu'ocupa hasta 1981 en que se convierte en maxistráu del Tribunal Supremu y presidente de la Xunta Eleutoral Central. En 1989 tres la so xubilación torna a la so Asturies natal.
En 1990 nómase-y presidente del RIDEA del qu'a era direutor, cargu qu'ocupó hasta l'añu 1996.
Foi nietu de Tomás Tuero, escritor y periodista asturianu que foi amigu de Clarín y Armando Palacio Valdés.
Distinciones
Ente los distintos cargos qu'ocupó cabo destacar los de presidente de l'Academia de Xurisprudencia (1977-1981), fundador de la Revista Xurídica d'Asturies y direutor del Real Institutu d'Estudios Asturianos. Foi amás miembru del Centru d'Estudios del Sieglu XVIII, Foi sociu fundador de Bibliófilos Asturianos
Premiu Asturies (1998). Cruz d'Honor de la Orde de San Raimundo de Peñafort.
Dendropicos namaquus
Dendropicos namaquus ye una especie d'ave piciforme de la familia Picidae que vive n'África.
Distribución
Alcuéntrase n'Angola, Botsuana, Chad, Etiopía, Kenia, Malaui, Mozambique, Namibia, República Centroafricana, República Democrática d'El Congu, Ruanda, Somalia, Sudáfrica, Sudán, Sudán del Sur, Suazilandia, Tanzania, Uganda, Zambia y Zimbabue.
Los sos hábitats naturales son los montes secos de planifolies, los montes de ribera y les sabanes arbolaes.
Balanod
Balanod ye una comuña francesa del departamentu de Jura, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
North Plainfield
North Plainfield ye un borough del condáu de Somerset, nel estáu de Nueva Jersey. Llenda con.
Demografía
Tien una población de y una superficie de  km².
Bans
Bans ye una comuña francesa del departamentu de Jura, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Orión (mitoloxía)
Orión ye un xigante de la mitoloxía griega, fíu de Poseidón y d'Eurial.
Yera'l meyor cazador d'ente los dioses y el so pá dio-y el poder de caminar sobre les agües de la mar. Diz la lleenda qu'Enopión rei de Chíos encargo-y matar a les besties qu'invadíen el so reinu, tres facer l'encargu namoróse de la fía d'aquel, Merope. Pero'l rei nun quería tal casoriu y emborrachólu, sacó-y los güeyos y dexólu al debalu na vera la mar. Entóncenes pidió aida a un neñu pa que-y indicara au nacía'l sol, viaxó con él hasta que lo atopó y gracies a eso retornó a ver. Cuando tornó Enopión fuxera a una gruta, na so busca pisó, ensin querer, a un pequeñu allacrán que, col so velenu, matólu. Entós Zeus, apiadáu del xigante, convirtiólu na constelación d'Orión.
Yera tan amáu esti xigante ente los dioses y tan reconocíu'l so valir como cazador que nel so honor, non sólo xubieron-y a él a los cielos sinón tamién a los sos dos perros favoritos como les constelaciones de Canis Maior y Canis Minor xunto a una llebre (Lepus) pa siguir cazando. N'honor de la fuercia de los más pequeños escontra los más grandes, y como una alcordanza pa toos, los dioses ficieron que l'allacrán tuviera nos cielos como la constelación d'Escuripión.
Na posición qu'ocupa nel cielu contina la historia xunta los sos perros y a la llebre, ta nel llau opuestu d'Escuripión y sigue a Merope y a les sos hermanes les Pléyades.
Pseudopieris
Pseudopieris ye un xéneru de caparines de la familia Pieridae, subfamilia Dismorphiinae.
Descripción
Especie tipu por monotípia orixinal Pieris nehemia Boisduval, 1836.
Plantes güespedes
Les especies del xéneru Pseudopieris aliméntense de plantes del xéneru Calliandra de la familia Fabaceae.
Calgary
Calgary ye la mayor ciudá de la provincia d'Alberta, Canadá. Atópase allugada nuna rexón de llombes y altiplanicies, aproximao 80 km al este de los Montes Rocosos. Tercer ciudá de Canadá en términos de población, cuntaba según el censu de 2011 con 1 096 833 habitantes. La población envalorada de la so área metropolitana yera de 1 214 839 habitantes (vease Rexón Calgary), lo que la convierte na quinta mayor de Canadá. El Corredor Calgary-Edmonton ye la rexón urbana más poblada asitiada ente Toronto y Vancouver. El xentiliciu n'inglés pa los habitantes de Calgary ye «Calgarian».
La economía de Calgary céntrase sobremanera na industria petrolífera, anque l'agricultura, el turismu y l'alta teunoloxía tamién contribúin al rápidu desenvolvimientu económicu de la ciudá. Ye igualmente un destín bien conocíu por ser un llugar onde prauticar l'ecoturismo y deportes d'iviernu: cerca de la ciudá asítiense importantes llugares de vacaciones y en 1988, Calgary convertir na primer ciudá canadiense n'acoyer los Xuegos Olímpicos d'Iviernu. Calgary ye amás la anfitriona de dellos festivales añales, como'l Calgary Stampede, el Festival de Música Folk de Calgary, el Festival Lilac, el GlobalFest y el segundu festival de cultura caribeña n'importancia del país, el Carifest.
Calgary clasificó abondo alto en delles encuestes sobre calidá de vida, como na Mercer Quality of Living, encuesta que punxo a Calgary nel puestu 25 en 2006 y nel númberu 32 en 2012. De forma más recién, l'informe pa 2012 y 2013 de la Unidá d'Intelixencia de The Economist señaló que Calgary xunto cola ciudá australiana d'Adelaide empataron pol quintu llugar como'l meyor sitiu del mundu pa vivir. Amás, l'estudiu Meyores llugares pa vivir en Canadá en 2013» realizáu por Money Senses, alluga a Calgary como la ciudá númberu unu a nivel xeneral. La ciudá tamién foi calificada como la más llimpia del mundu nuna encuesta realizada pola revista Forbes en 2007.
Toponimia
El so nome provién del d'una sablera asitiada na islla de Mull, n'Escocia. Coles mesmes, el nome oficial de la ciudá en gaélicu escocés ye Calgarraidh.
Colonización
thumb|left|250px|Vista de Calgary escontra [[1885.]] L'área de Calgary foi habitada por miembros de la cultura preclovis, que la so presencia remontar a más de 11 000 años. Antes de la llegada de los europeos, l'área foi habitada por pueblos orixinarios como los Pies negros, los Kainai, los Peigan y los Sarsi, pueblos que formaben parte de la Confederación de los Pies negros. En 1787, el cartógrafu David Thompson pasó l'iviernu con un grupu d'indios peigan qu'acampaben a lo llargo del ríu Bow; foi'l primer européu que visitó'l llugar. En 1873, John Glenn convertir nel primer européu n'instalase na rexón.
Calgary llogra oficialmente l'estatutu de conceyu en 1884 y escueye al so primer alcalde, George Murdoch. En 1894, Calgary convertir na primer ciudá de lo qu'entós yeren los Territorios del Noroeste.
El «boom» petrolíferu
La economía de Calgary taba tan venceyada a la industria petrolero que la espansión de la ciudá llega al so cume xusto cuando'l preciu del petroleu tamién llega al so récor en 1981. El posterior descensu del preciu del petroleu y l'introducción del Programa Enerxéticu Nacional pol gobiernu lliberal federal de Pierre Elliott Trudeau son les razones que da la industria petrolero del fundimientu de la industria, y arriendes d'ello, de la economía de la ciudá. El Programa Enerxéticu Nacional ye abolíu a mediaos de los años 1980 pol gobiernu conservador de Brian Mulroney; sicasí, los relativamente baxos precios del petroleu torgaron un reestablecimientu completu de la economía llocal hasta los años 1990.
Historia contemporánea
thumb|left|230px|El centru financieru de Calgary en [[2003.]] Puesto que el sector enerxéticu ye responsable de la mayor parte de los emplegos de Calgary, les consecuencies de la recesión de los años 1980 fueron enormes. La tasa de desemplegu disparóse. Escontra'l final de la década, sicasí, la economía empezó a dar nicios de recuperación. La ciudá dio cuenta de que nun podía ser dependiente de la industria petrolífero y del gas y pollo, en términos económicos y culturales, diversificóse dende entós. El periodu de recesión marca la transición de Calgary d'una ciudá mediana a un centru urbanu cosmopolita y diversificáu. Ésti remata en febreru de 1988, cuando la ciudá acueye los XV Xuegos Olímpicos d'Iviernu. L'ésitu d'estos Xuegos anuncia la entrada de Calgary na escena mundial no referente a eventos políticos, económicos y deportivos.
La economía de Calgary y d'Alberta güei tán en plenu desenvolvimientu, y la rexón, que cunta con cerca de 1,1 millones de persones, ta esperimentando una espansión demográfica de les más rápides del país. La industria del gas y del petroleu atropa la mayor parte de la economía, pero tamién s'invirtió enforma n'otros sectores. El turismu ye una de les actividaes económiques que más desenvolvimientu ta conociendo: cerca de cinco millones de persones visiten al añu la ciudá, atraíes polos sos numberosos festivales y otres atraiciones, como la Calgary Stampede. Les ciudaes turístiques de Banff, Lake Louise y Canmore, asitiaes mui cerca de los Montes Rocosos, popularizáronse enforma ente los turistes y ello trai consigo beneficios económicos pa Calgary. Otros sectores d'importancia entienden la industria llixero, l'alta teunoloxía, el cine, el tresporte y los servicios. La ciudá cunta con unu de los niveles de vida más altos del mundu: foi clasificada nos puestos 25 en 2006, 24 en 2007 y 25 en 2008 como meyor ciudá pa morar. Calgary tamién foi considerada como la ciudá más llimpia del mundu nuna encuesta realizada pola revista Forbes en 2007.
Problemática urbana
thumb|[[Condominiu|Condominios nel centru del West End, Calgary.]] La puxanza económica y la rápida crecedera esperimentada apocayá en Calgary dio llugar a problemes tales como la espansión urbana y un retrasu na infraestructura. Ensin barreres xeográfiques pa la so crecedera, sacante'l territoriu de la Primer Nación Sarsi, la ciudá vio les sos suburbios estendese cada vez más lloñe a un ritmu aceleráu. Esto dio llugar a dificultaes nel suministru de la infraestructura de tresporte necesaria pa la población de Calgary.
Cola remodelación de la llinia de circunvalación y el centru d'East Village, en primer llinia, tán realizándose esfuercios p'aumentar considerablemente la densidá del centru de la ciudá, pero esto nun torgó'l ritmu d'espansión. En 2003, la población combinada de los barrios del centru (corazón del centru comercial, el centru d'East Village, el centru de West End, Eau Claire, y el Barriu Chinu) foi de pocu más de 12 600. Amás, la llinia de circunvalación escontra'l sur de la ciudá tenía una población de 17 200, pa un total d'alredor de 30 000.
Debíu a la crecedera de la ciudá, les fronteres al suroeste estendiéronse hasta volvese axacentes a la reserva indíxena de los Sarsi. Recién desarrollos residenciales nel alloñáu suroeste de la ciudá crearon la demanda de la creación d'una vía principal escontra l'interior de la ciudá, pero por cuenta d'entueyos nes negociaciones cola tribu Tsuu T'ina, la construcción entá nun empezó.
Como na mayoría de les grandes ciudaes, hai munches cuestiones socioeconómicas, incluyendo la falta de viviendes. D'alcuerdu a la ciudá de Calgary, «A partir de 1992 col primer Conteo Biañal de les Persones ensin Llar, la ciudá centró los sos esfuercios d'investigación sobre temes como la probeza y la vivienda. Una estratexa de vivienda algamadiza preparar en 2002, qu'aboga por un mayor entendimientu de la necesidá de vivienda en Calgary. El Comité Calgary pa poner fin a Persones ensin Llar formar en 2007, compuestu por representantes del gobiernu, según líderes empresariales y comuñales. La resultancia foi'l Plan 10 años pa poner fin a la falta de viviendes, que foi llanzáu en 2008 y ta siendo executáu pola Calgary Homeless Foundation».
A pesar de que Calgary y Alberta fueron tradicionalmente llugares algamadizos pa vivir, una crecedera sustancial (en gran parte debíu al sector prósperu de la enerxía) llevó a una creciente demanda de los bienes raíz. Como resultancia, los precios de les viviendes en Calgary aumentaron considerablemente nos últimos años, pero enllancáronse mientres la última metá de 2007 y en 2008. En payares de 2006, Calgary convertir na ciudá más cara de Canadá pa espaciu d'oficines comerciales allugaes nel centru, y la segunda ciudá más cara (tres Vancouver) pa los bienes raigaños residenciales. El costo de vida ya inflación ye agora'l más altu del país, les cifres recién amuesen que la inflación llegaba al seis per cientu n'abril de 2007.
Criminalidad
Anque la ciudá tien una tasa de criminalidad relativamente baxa en comparanza con otres ciudaes d'América del Norte, les peaes y la delincuencia rellacionada coles drogues aumentaron xunto cola recién crecedera de la economía. En 2009, 62 axentes de policía adicionales fueron esplegaos como patrulles a cuerpu nel centru de la ciudá.
En marzu de 2008, el Conceyu aprobó un proyeutu piloto pa la puesta a prueba de cámares de vixilancia de circuitu zarráu. Un total de dieciséis cámares de circuitu zarráu diben ser instalaes en tres lugar del centru. Coles mesmes, diben ser esplegaes nel East Village y a lo llargo de l'avenida comercial Stephen. El proyeutu empecipiar a principios de 2009, que ta principalmente dirixíu pola «Animal & Bylaw Services» (n'español, la Direición de servicios de reglamentos municipales y animales de Calgary).
Hinchentes de 2013
miniaturadeimagen|Enllena en Calgary el 21 de xunu de 2013. La ciudá de Calgary foi afeutada por importantes llenes en 2013. Los llenes fueron la resultancia d'un sistema d'alta presión atmosférica nel norte d'Alberta que bloquió'l pasu a una zona d'baxa presión nel sur. Esti bloquéu de circulación sumáu a los vientos del este, aumentaron el mugor sobre les fasteres de los Montes Rocosos, causando fuertes precipitaciones na provincia. Asina, en delles zones d'Alberta, les precipitaciones algamaron los 100 milímetros d'agua en menos de dos díes, principalmente al oeste y suroeste de Calgary. L'agua enchió rápido'l suelu, lo que, en conxunción cola serrapatosa cuenca nos montes, traducir nun aumentu rápidu nel tamañu y el fluxu de dellos ríos. Ante esto, el 21 de xunu, decenes de miles de persones recibieron la orde de sacupar los sos llares depués del aumentu del nivel de los ríos Bow y Elbow.
De resultes, la mayor parte del centru de Calgary foi anubiertu, quedándose amás ensin lletricidá mientres los siguientes díes, ente que les escueles de la CBE (Comisión d'educación de Calgary - poles sos sigles n'inglés), permanecíen cerraes siquier hasta'l 27 de xunu. Como afeutaos direutos, rexistráronse siquier 3 decesos, 75 000 residentes damnificados en 26 barrios  (delles fontes echaron voz de hasta 100 000 movíos  ) y 350 000 trabayadores del centru de Calgary a quien se-yos pidió nun averase al área afeutada. Pela so parte el gobiernu provincial manifestó qu'esta yera'l peor hinchente d'Alberta en tola so historia.