cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Christiane Desroches Noblecourt
Biografía
Christiane Desroches nació en 1913, en París. El descubrimientu de la tumba de Tutankamón por Howard Carter en 1922 estelar, y animada por Étienne Drioton xunir al departamentu d'antigüedaes exipcies del Louvre. Foi la primer muyer miembru del Institutu francés de l'arqueoloxía oriental (IFAO), y tamién la primera en dirixir una escavación arqueolóxica, en 1938.
Mientres la Segunda Guerra Mundial xunir a la resistencia y despintó les ayalgues exipcies del Louvre na zona llibre de Francia.
Proyeutu presa d'Asuán
250px|thumb|Maqueta amosando les posiciones relatives de los templos d'[[Abu Simbel, antes y dempués del so treslláu: una llámina horizontal, nel centru de la semeya, indica'l nivel actual de l'agua nel llagu Nasser. Muséu de Nubia, Asuán.]] La construcción de la presa llevó a la mayor realización de Noblecourt: la preservación de los antiguos templos nubios del hinchente causáu pol banzáu. La primer presa, terminada en 1902 con una capacidá de mil millones de m³, fuera xulgada escasa y ampliada en 1912, y de nuevu en 1934. La capacidá alcanzada inda nun podía cubrir les necesidaes de la población cada vez mayor d'Exiptu, y en 1954 el gobiernu de Gamal Abdel Nasser decidió construyir una presa nueva con una capacidá de 157 mil millones de m³, con 500 quilómetros de llongura que s'estenderíen por Sudán. El proyeutu describióse como dignu de los faraones.
Los monumentos de Nubia, ente ellos los templos d'Abu Simbel, quedaríen somorguiaos y perdíos pa siempres si'l proyeutu realizárase tal como taba previstu. En pallabres del escritor Pierre Loti, que visitó l'área pocu dempués de que la primera presa fuera terminada:
La Unesco pidió a Noblecourt, que yera entós conservadora del departamentu d'antigüedaes exipcies del Louvre, crear un inventariu de tolos sitios históricos amenaciaos. Entós entamó la xera d'atopar el financiamientu necesariu pa salvalos.
Campaña de salvación
El 8 de marzu de 1960, Noblecourt, n'unión del ministru exipciu de Cultura Sarwat Okasha, fixo una súplica formal solicitando ayuda internacional. Non solo más de catorce templos tendríen que ser movíos, sinón que yera urxente faer escavaciones en llugares que llueu taríen so delles docena de metros d'agua.
André Malraux, entós ministru francés d'Asuntos Culturales, amestó la so voz a la súplica:
200px|thumb|Dibuxu del templu de Dendur nel so llocalización orixinal, realizáu por [[Henry Salt en 1819.]] 200px|thumb|Templu de Dendur, nel [[Muséu Metropolitanu de Nueva York.]] En plena Guerra Fría, cincuenta países apurrieron fondos pa salvar monumentos agora consideraos heriedu de tola humanidá. Fueron treslladaos los templos d'Abu Simbel, File, Kalabsha, Wadi ye-Sebua, Dakka, Derr, Debod y otros, recibiendo gran atención de los medios. El templu d'Amada yera un casu difícil, por cuenta de los sos baxorrelieves maraviosamente pintaos. Dixebrar los sos bloques, como se fixo con otros templos, nun yera posible, les pintures nun sobreviviríen. Viendo que toos paecíen habese sufríu a ver el templu so les agües del llagu Nasser, Noblecourt anunció que Francia lo salvaría. Pidió a dos arquiteutos que propunxeren un métodu pa mover el templu nuna sola pieza: suxuriéron-y asitialo en carriles y tresportalo hidráulicamente a dellos quilómetros de distancia, a un llugar asitiáu unos 60 metros más altu.
Esti ambiciosu proyeutu riquía más fondos; con esti fin Noblecourt solicitó una entrevista con Charles de Gaulle, que nun conocía la promesa qu'ella fixera en nome de la nación. Cuando foi informáu, riquió-y: "Señora, ¿cómo s'atreve usté a dicir que Francia va salvar el templu ensin l'autorización del mio gobiernu?" Noblecourt contestó: "Xeneral, ¿cómo s'atrevió usté a faer un llamamientu per radiu ensin l'autorización de Pétain?" De Gaulle convieno en faer honor a la promesa de Noblecourt.
El proyeutu de rescate, incluyendo'l tresporte y la reconstrucción de los templos nos sos nuevos allugamientos, llevó venti años.
Consecuencies
La proteición de los monumentos nubios tuvo consecuencies inesperaes. El primer llugar, una meyora de les rellaciones francu-exipcies que fueren tirantes dende la crisis de la canal de Suez en 1956. Tamién favoreció la organización d'una esposición sobre Tutanjamón nel Louvre en 1967, qu'atraxo un gran númberu de visitantes, siguida por otres exhibición sobre Ramsés II en 1976, y Amenofis III en 1993. Como reconocencia a la contribución de Francia a la salvación de los templos, el gobiernu d'Anwar el-Sadat donó al Louvre el bustu d'Amenhotep IV, meyor conocíu como Ajenatón.
Escritora
Como escritora, Noblecourt escribe con un estilu senciellu y direutu, averando la vida, costumes y creencies exipcies al llector, d'una forma amena, didáctica y divulgativa. Posesora d'un completu archivu, les sos obres tán bien documentaes. Pretende, según les sos pallabres,
Llonxevidá
Les persones más llonxeves del mundu
Persones que devasen los cien años nun son solo del interés científicu, sinón tamién del públicu polo xeneral interesáu n'allargar de manera saludable los sos años de vida. La siguiente ye una llista de les persones rexistraes na edá contemporánea que devasaron más de cien años de vida.
El Grupu Xerontolóxicu d'Investigación, fundáu ente 1990 y 1992 en Los Angeles, busca persones que superaren los 110 años d'edá ya incluyó el nome de les siguientes persones:
Estadístiques
Los llugares con más llonxevos del mundu, les llamaes zones azules, son Acciaroli en El Cilento, en Campania, (Italia), onde de 800 habitantes 81 superen los cien años, al paecer polos sos baxos índices d'adrenomedulina. La islla xaponesa d'Okinawa; la Península de Nicoya en Costa Rica (siendo esta la más estensa y con una mira de vida cimera a la de Xapón), la islla de Cerdeña (Italia) y la griega d'Icaria (en que la media de fallecimientu ye de 90 años) Loma Linda, California, onde mora una zona azul-de-los estaos xuníos/ comunidá d'adventistes del séptimu día.
Ta demostrada estadísticamente la correlación ente llarga vida y el trinomiu exerciciu, dieta y apropiáu descansu, y amás:
Narrativa
thumb|150px|[[Llibru de los Muertos|El llibru exipciu de los muertos. Papiru de Ani. Capítulu 125.]] La esmolición por allargar el periodu vital humanu enllenó de lleendes y hestories les cultures mundiales con rellatos espectaculares. Hestories de llargues llonxevidaes presentar dende l'antigüedá y munches de la mano de les relixones que describen les divinidad como seres inmortales. Poro, seres mortales que viven más allá de lo esperao, son vistos en rellación con diches divinidaes.
Nes relixones xudeo-cristianes, Adán y Eva fueron creaos cola orde de nun comer del "árbol de la ciencia del bien y del mal, porque'l día que comieres d'él, vas morrer ensin remediu". Dempués del pecáu del home, Dios encurtia y establez los años en qu'un ser humanu puede vivir:
Pa les relixones hindús como'l Budismu y el Hinduismu, según nes antigües relixones exipcies, l'alma del ser humanu y de tolos seres vivientes tien más d'una vida, no que se conoz como la reencarnación.
Numberosos sistemes filosóficos al traviés de la historia, por casu el gnosticismu, buscaron tamién la inmortalidá y el mitu de la Fonte de la mocedá. Munches d'elles plantegen qu'ésta se llogra per mediu de la busca de la sabiduría y el dominiu del cuerpu mortal, pero otres suxuren la esistencia de sustances, fontes o llugares que detienen el deterioru biolóxicu del cuerpu humanu.
Ciertes idees ensin demostrar científicamente plantegen que ciertes races o pueblos tienen una mayor llonxevidá qu'otres.
Culturalmente, munchos pueblos naturales d'África, Asia y América Llatina, tienden a venerar a la persona más vieya como depositariu d'esperiencia y sabiduría.
Futuru
Numberosos centros d'investigación de la tema intenten buscar alternatives p'aumentar el nivel de llonxevidá humanu al traviés d'elementos como hormona de la crecedera, antioxidantes, (la presencia d'oxidantes nel sangre demostró ser unu de los principales factores d'avieyamientu n'esperimentos con animales), evitar la destrucción de los telómeros, criónica, axentes qu'asonsañen la restricción calórica, minimización del consumu d'insulina, hasta cambeos na dieta como beber un vasu de vinu o cerveza diariu. De toes formes, dellos estudios indiquen que tener el xen FOXO3A convierte a un llinaxe en centenariu; esti xen tamién s'atopa implicáu na llonxevidá de los animales. El resveratrol, les sirtuines y la rapamicina demostráronse como los axentes químicos de llonxevidá más prometedores.
Per otra parte, afayóse en 2013 un mecanismu más del avieyamientu que puede ser revertíu; ye'l producíu pol progresivu deterioru de los mecanismos químicos de comunicación ente'l nucleu de les célules y les mitocondries. Dambos interactúan p'asegurar un funcionamientu celular saludable y correutu per mediu d'una serie d'eventos moleculares que dexen esta comunicación interior y, cuando esta comunicación ruémpese, vicia o fai confusa, l'avieyamientu acelérase. Por aciu l'alministración d'una molécula producida naturalmente pol cuerpu humanu, los científicos restauraron estes redes de comunicación intracelular en mures vieyos y amueses de texíu posterior amosaron carauterístiques biolóxiques clave que fueron comparables a les de mures muncho más nuevos en siquier trés indicadores básicos de bona salú: resistencia a la insulina (una condición qu'alza'l riesgu de diabetes), inflamación (rellacionada col cáncer y enfermedaes cardiovasculares) y, quiciabes la más importante, la gastadura muscular.
Sicasí, cambeos climáticos, crisis alimentarias, conflictos bélicos y otros podríen incidir nel pruyimientu de sociedaes de gran llonxevidá. Los países industrializaos, qu'amenorgaron el so nivel de natalidá a cifres alarmantes como España, Italia ya inclusive los Estaos Xuníos, van tener cada vez sociedaes más vieyes mientres el sieglu XXI, lo que va incidir na esmolición por enllargar la vida. Una meyor atención médica, dietes más riques y sociedaes más pacífiques en países ricos, tienen ensin dulda consecuencies positives nel aumentu del grau d'esperanza de vida de los sos pobladores, contrariu a lo qu'asocede en países probes onde les atenciones de salú son menores, mayores peligros d'epidemies, problemes na alimentación y conflictos bélicos.
Coles mesmes, problemes como la obesidá, diabetes, hipertensión arterial, enfermedaes cardiovasculares, cáncer, suicidiu y otros problemes comunes a sociedaes más industrializaes, amenacien el grau de llonxevidá.
Dende 1840 el nivel de vida humanu a nivel global xubió considerablemente, siendo mayor pa les muyeres que pa los varones con una estrema permediu de trés años en tol mundu. Pa munchu observadores, el tope del nivel de vida puede siguir xubiendo nel presente sieglu. La esperanza de vida femenina aumentó, según los espertos, debíu a la meyora de la medicina no que tien que ver col partu, causa de mortalidá femenina principal antes del sieglu XIX y que güei sigue presente en países d'estrema probeza.
Llonxevidá animal, vexetal y orgánica
La llonxevidá de los seres vivos -amás de la del ser humanu- ye tamién motivu d'interés y estudiu. En agricultura ye necesariu conocer la llonxevidá animal y vexetal pa efeutos de producción y meyoramientu de les especies.
Animales
La siguiente ye la llista de la esperanza de vida de dellos animales comunes:
Inseutos
Los seres vivos cola más curtia escala de llonxevidá son los inseutos. La termita reina ye l'inseutu que más vive, hasta 50 años. Esto ye normal nes reines de los animales eusociales, por casu la formiga reina (20 años) y l'abeya reina (4 años).
Les observaciones sobre la llonxevidá de los inseutos fueron utilizaes polos científicos p'analizar los posibles métodos d'aumentu de la llonxevidá humana. La mosca ye unu de los inseutos más reparaos nesti sentíu, que la so llonxevidá puede ser alteriada. La bárabu puede tardar en desenvolvese hasta 24 díes, pero la mosca vive hasta tres selmanes.
Plantes
Si los inseutos viven pocu tiempu en comparanza cola vida humana, les plantes pueden tener una llonxevidá estraordinaria, anque se diga qu'hai flores d'un día. Les yerbes viven un añu, pero una secuoya puede vivir 3.500 años. Los árboles que viven menos son l'acacia, el cadápanu, l'aligustre, el marmellal, que viven ente 25 y 30 años. Los árboles milenarios (hasta más de trés mil años) son el carbayu, llamera, castañu y otros.
En Suecia, nel monte Fulu (na provincia de Dalarma), vive'l ser vivu más vieyu del mundu: tratar d'un abetu suecu. Lo anterior según investigadores de la Universidá de Umea en collaboración con un llaboratoriu de Florida, Estaos Xuníos.
Vivos
Los siguientes son los seres orgánicos más vieyos del mundu dataos pola ciencia:
Xenes arreyaos na llonxevidá
Na especie humana la llonxevidá ye una carauterística multifactorial cuantitativa, que ta afeutada por factores xenéticos y ambientales. La heredabilidad de la llonxevidá establecióse n'aproximao un 25 % pa los ximielgos monozigóticos y un 11 % pa los mellizos. Estudios realizaos comparando hermanos que pertenecíen a families escepcionales frente a families controles atopó diferencies significatives rellacionaes cola llonxevidá, acomuñaes a un locus del cromosoma 4. Nesti locus identificóse un marcador nel xen que codifica la proteína de tresferencia microsomal (PTM), como un posible modificador de la llonxevidá humana. La PTM participa na síntesis de diversos tipos de lipoproteínas (HDL y LDL).¹
La so actividá en persones llonxeves rellacionar col menor riesgu d'enfermedá cardiovascular, que ye una de les principales enfermedaes en persones de la tercer edá. En rellación col metabolismu de los lípidos y l'avieyamientu, diversos estudios demostraron que l'amenorgamientu de la frecuencia de les variantes d'ApoE col apanfilo épsilon-4 nos mayores adultos pudiera tar na base fisiopatológica del menor riesgu de carecer Alzheimer y enfermedaes cardiovasculares por estes persones. Otros estudios suxuren una rellación ente los niveles d'insulina, IGF-1, y la llonxevidá.¹ Investigaciones recién en grupos de centenarios toparon el xen de la llarga vida, bautizáu Apolipoproteína B o ApoB, asitiáu nel cromosoma 2, en 20 de los 34 centenarios escoyíos. Trátase d'un xen non demasiáu común, pero bien grande y con muncho efeutu, implicáu nel tresporte del colesterol malu. Les families que compartíen variantes rares d'esti xen superaben en demasía el sieglu de vida. L'afayu producir tres estudiar el xenoma de los más vieyos de la valenciana Alzira, 44.788 habitantes, una de les llocalidaes con más centenarios d'España, 34. Per otra parte, una variante nel cromosoma 9p21.3 abondo más común nes muyeres que n'homes esplica qu'haya un 79 % más de centenaries que de centenarios.
La capacidá del ADN pa reparase, ye un factor importante na determinación de la llonxevidá nes especies. Les especies con mecanismos d'arreglu eficaces tienen mayores llonxevidaes. Esto haise estudiáu na enzima poli (ADP-ribosa) polimerasa-1 (PARP-1), que ye un intermediariu na respuesta celular al dañu del ADN, inducíu por estrés. N'estudios comparativos ente especies, reparóse que l'actividá de PARP-1 ta acomuñada cola llonxevidá. Nesti sentíu publicóse un estudiu nel cual amuésase que les persones centenaries tienen niveles más altos de PARP-1 que la población xeneral. Suxuriendo la esistencia d'una cierta capacidá innata que s'asitia nes bases xenétiques de la heredabilidad de la llonxevidá.
N'organismos modelos como los mures atopóse qu'hai homólogos del SIR2 de lleldos en mamíferos, pero la más rellacionada ye SIRT1 que se demostró que reprime en mamíferos a FOXO3a, un homólogu de DAFT 16. FOXO3a protexe a les célules de mamíferos frente al estrés oxidativo aguiyando tantu l'arreglu del ADN como les actividaes de defensa antioxidante. Tamién se reparó rellación d'esti xen col altor y col volume intracraneal, según regulación de la proliferación de les célules madre neuronales. SIRT1 induz la parada del ciclu celular, inhibe la inducción de apoptosis y amonta la resistencia al estrés oxidativo¹
daf- 2 -daft 16: Caenorhabditis elegans ye un modelu bien establecíu pal estudiu del avieyamientu. La llonxevidá d'esti nematodo puede estendese pa siquier 6 distintos mecanismos; incluyendo l'amenorgamientu de la señalización d'insulina/IGF1, restricción calórica, defectu mitocondrial y amenorgamientu na temperatura. A la fecha un númberu de mutaciones en xenes qu'allarguen el periodu de vida fueron descrites, y un conxuntu d'interacciones xenétiques derivóse. Mutaciones nel xen receptor d'insulina/IGF1; daf-2 dobla la vida nel adultu pela vía de regulación de daf-16, factor de trescripción FOXO, que ye calteníu ente nematodos y mamíferos. La perdida parcial de función en daf-2, resulta nun fenotipu sensible a la temperatura. Por tal razón, los bárabos mutantes que crecen a 25 °C constitutivamente entren a un estáu de “dauer”, mientres adultos cultivaos a 25 °C son más llonxevos.²
LAGs-CAGs: Distintes llinies d'investigación per otru llau suxurieron una fuerte asociación ente envejecimiento/longevidad/cáncer. Amás de los xenes comunes, la co-regulación de la llonxevidá y los xenes acomuñaos al cáncer (LAGs y CAGs respeutivamente) podríen ser importantes. En particular, la cooperación puede asoceder a nivel de proteína vía interacción de proteína-proteína (PPIs).³ Lo importante ye conocer si estos xenes son evolutivamente calteníos y si ye según ellos o los sos ortólogos rellacionar ente si nes distintes especies. Pa esto, bases de datos como HAGR ( Human Aging Genomic Resources-GenAge Database)http://genomics.senescence.info/xenes/ reporten a diariu una tremera de nuevos xenes reportaos n'organismos modelos según nos humanos.³
Referencies
1. 2. 3.
Óscar al meyor montaxe
El Óscar al meyor montaxe ye la reconocencia a la edición de la producción cinematográfica, que refierse al orde narrativu o rítmicu de los elementos que conformen la cronoloxía d'una película. Apurrir por primer vegada en 1934.
Munches vegaes la nominación al meyor montaxe va amestada a la nominación al Óscar a meyor película.
Kenji Takeichi
Kenji Takeichi (武市 憲資, ) ye un ex-futbolista xaponés.
Malestroit
Malestroit ye una comuña francesa del departamentu de Morbihan, na rexón de Bretaña. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
CK Carinae
CK Carinae ye una superxigante colorada de tipu espectral M3Iab con una temperatura efectivo de 3550 K. Ye una estrella d'enorme tamañu, que'l so radio ye 1060 vegaes más grande que'l radiu solar. El so radiu equival a 4,9 UA, lo que supón que si se topara nel llugar del Sol, la so superficie llegaría cuasi hasta la órbita de Xúpiter, quedando la Tierra englobada nel interior de la estrella. Sicasí, ye superada en tamañu por otres estrelles como VY Canis Majoris, μ Cephei o VV Cephei, consideraes les estrelles más grandes de la Vía Lláctea. Arriendes d'ello, CK Carinae ye tamién una estrella bien lluminosa, siendo la so lluminosidá 170.000 vegaes mayor que la del Sol.
Catalogada como una estrella variable semirregular SRC, el rellumu de CK Carinae varia ente magnitú +7,2 y +8,5 con un periodu averáu de 525 díes.
Malguénac
Malguénac ye una comuña francesa del departamentu de Morbihan, na rexón de Bretaña. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Artemisia tridentata
Artemisia tridentata ye una especie fanerógama d'arbustu o pequeñu árbol perteneciente a la familia Asteraceae. thumb|240px|Detalle de les fueyes
Carauterístiques
Esti arbustu puede algamar los 3 metros d'altor, pero la media ta nos 1-2 metros. Tien un fuerte arume, especialmente cuando hai mugor, lo que nun ye común nel so hábitat. Les fueyes son de 1-4 cm de llargor y 0,3-1 cm d'anchu, les más esternes tán estremaes en tres lóbulos (anque fueyes con 2 o 4 lóbulos nun son desconocíes), s'ende'l so nome científicu de tridentata. Les fueyes tán cubiertes por una fina pelusa plateada que la reserva del fríu y embrive la perda d'agua. Como carba tiende a crecer n'árees onde les precipitaciones d'iviernu son más grandes que les de branu. Floria a finales del branu y los sos flores son de color mariellu producíes en grandes agrupaciones.
Distribución y hábitat
Ye nativa del oeste de los Estaos Xuníos. Ye la principal vexetación nel vastu desiertu conocíu como Great Basin y crez a lo llargo de ríos y otres árees húmedes.
Usu melecinal y toxicidá
L'aceite esencial d'artemisa contién aproximao un 40% l -alcanfor; 20% pineno; 7% cineol; 5% metacroleína; 12% y un terpineno-, d -alcanfor, y sesqiterpenoides.
Los aceites de la planta son tóxicos pal fégadu y el sistema dixestivu de los seres humanos si tómase internamente, polo que se debe tener curiáu mientres cualquier forma d'usu internu. Polo xeneral, los síntomes tóxicos van sumir 24-48 hores dempués de la ingestión de la planta.
Taxonomía
Artemisia tridentata describióse por Thomas Nuttall y espublizóse en Transactions of the American Philosophical Society, new series, 7: 398. 1841.
Hai dos teoríes na etimoloxía de Artemisia: según la primera, debe'l so nome a Artemisa, hermana ximielga d'Apolo y diosa griega de la caza y de les virtúes curatibles, especialmente de los embaranzos y los partos. Según la segunda teoría, el xéneru foi dau n'honor a Artemisia II, hermana y muyer de Mausolo, rei de la Caria, 353-352 e.C., que reinó dempués de la muerte del soberanu. Nel so homenaxe alzóse'l Mausoléu d'Halicarnasu, una de les siete maravíes del mundu. Yera esperta en botánica y en medicina.
tridentata: epítetu llatín que significa "con tres dientes''. Hai cinco subespecies:
Wonder Woman (película de 2017)
Wonder Woman ye una película d'Estaos Xuníos de superhéroes de 2017, basada nel personaxe de DC Comics del mesmu nome distribuida por Warner Bros. Pictures. Ye la cuarta entrega del Universu estendíu de DC Comics. La película dirixola Patty Jenkins a partir d'un guión escritu por Allan Heinberg y Geoff Johns, basada nuna historia de Heinberg, Jason Fuchs y Zack Snyder, y tá protagonizada por Gal Gadot, Chris Pine, Robin Wright, Danny Huston, David Thewlis, Connie Nielsen y Elena Anaya.
Margaret Rhea Seddon
Margaret Rhea Seddon ye una médica, ciruxana y astronauta estauxunidense. Dempués de ser escoyida como parte del primer grupu d'astronautes n'incluyir muyeres, voló en tres vuelo espaciales como especialista de misión pa la STS-51-D y la STS-40, y como comandante de carga pa la STS-58. Tanto antes como dempués de la so carrera nel programa d'astronautes,caltúvose activa na comunidá médica en Tennessee, Mississippi y Texas.
Biografía
Margaret Seddon nació en Murfreesboro, Tennessee, onde asistió a la Escuela Católica St. Rose of Lima y graduóse na Central High School en 1965. Llogró una llicenciatura en fisioloxía pola Universidá de California en Berkeley en 1970, y un doctoráu en medicina pola Facultá de Medicina de la Universidá de Tennessee en 1973. Mientres taba na Universidá de California, yera miembra de la hermandá Sigma Kappa.
Dempués de la escuela de medicina, completó una pasantía quirúrxica y 3 años de residencia en ciruxía xeneral en Memphis, con un interés particular na nutrición en pacientes de ciruxía. Ente'l periodu del so internáu y la so residencia, desempeñóse como médicu del Departamentu d'Emerxencia en dellos hospitales de Mississippi y Tennessee, y desempeñóse nesta capacidá nel área de Houston nel so tiempu llibre. Seddon tamién realizó una investigación clínica sobre los efeutos de la radioterapia na nutrición en pacientes con cáncer.
Ta casada col astronauta Robert L. Gibson de Cooperstown, Nueva York, con quien tien trés fíos: Paul, Dann y Emilee.
Carrera na NASA
Primeru grupu d'astronautes femenines. D'esquierda a derecha [[Sally Ride, Judith A. Resnik, Anna L. Fisher, Kathryn D. Sullivan y Seddon|thumb]]
Foi escoyida como candidata a astronauta pola NASA en xineru de 1978, y convirtióse n'astronauta n'agostu de 1979. El so trabayu na NASA incluyó'l Orbiter y software de carga útil, Space Shuttle Avionics Integration Laboratory, datos de vuelu, la composición del kit médicu de la nave espacial y la llista de verificación, llanzamientu y aterrizaxe d'helicópteros de rescate. Foi ayudante de la tripulación de la misión STS-6, equipu de la tripulación, membresía nel Comité Asesor Médicu Aeroespacial de la NASA, asistente téunicu del Direutor d'Operaciones de Tripulación de Vuelu y comunicadora de cápsula (CAPCOM) nel Control de la Misión Centro.
Foi asistenta del Direutor d'Operaciones de Tripulación de Vuelu pa cargues útiles Shuttle / Mir. Como veterana de tres vuelo, con más de 722 hores nel espaciu, yera especialista de misión na STS-51D de 1985 y la STS-40 de 1991, y foi la comandante de carga útil na STS-58 de 1993. En setiembre de 1996, la NASA destinar a la Facultá de Medicina de la Universidá de Vanderbilt en Nashville, Tennessee. Asistió na preparación d'esperimentos cardiovasculares que volaron a bordu del tresbordador espacial Columbia nel vuelu del Neurolab Spacelab n'abril de 1998. Seddon retirar de la NASA en payares de 1997 y empezó a trabayar como l'asistente médica principal del Vanderbilt Medical Group en Nashville, Tennessee.
STS-40
La STS-40 Columbia Spacelab Life Sciences (SLS-1), del 5 al 14 de xunu de 1991, foi una misión espacial y de ciencies de la vida llanzada dende'l Centru Espacial Kennedy, y tornó a tierra na Base Aérea Edwards, California. Mientres la misión de nueve díes, l'equipu realizó esperimentos qu'esploraron cómo los humanos, los animales y les célules respuenden a la microgravedad y se readaptan a la gravedá de la Tierra al tornar. Otres cargues útiles incluyeron esperimentos diseñaos pa investigar la ciencia de los materiales, la bioloxía vexetal y la radiación cósmico, y llevaron les pruebes de hardware propuestes pa la Instalación de caltenimientu de la salú de la estación espacial Freedom. La misión completar en 146 órbites de la Tierra, y rexistró 218 hores más nel espaciu.
STS-58
La STS-58 Columbia, Spacelab Life Sciences-2, voló del 18 d'ochobre al 1 de payares de 1993. Seddon foi la comandante de carga útil nesta misión d'investigación de ciencies de la vida que recibió la reconocencia de l'alministración de la NASA pol Spacelab más esitosu y eficiente. Mientres el vuelu de catorce díes, la tripulación de siete persones realizó esperimentos médicos neurovestibulares, cardiovasculares, cardiopulmonares, metabólicos y musculoesqueléticos en sí mesmos y en 48 aguarones, ampliando la nuesa conocencia de la fisioloxía humana y animal tantu na Tierra como en vuelos espaciales. Amás, realizaron 16 pruebes d'inxeniería a bordu del Orbiter Columbia y 20 esperimentos de Extended Duration Orbiter Medical Project. La misión llevar a cabu en 225 órbites alredor de la Tierra, mientres 336 hores, 13 minutos y 1 segundu. L'aterrizaxe realizar na Base de la Fuercia Aérea Edwards.
La Zoma
miniaturadeimagen|Otra vista del conceyu. La Zoma ye una llocalidá y conceyu español de la provincia de Teruel perteneciente a la Contorna de les Cuenques Mineres, comunidá autónoma d'Aragón. Tien una población de. Asitiar a una altitú de 1151 msnm.
Xeografía
Asitiáu a 88 km de la capital Turolense y a 64 d'Alcañiz. Atópase delimitado polos términos municipales d'Ejulve al este, Gargallo y Cañizar del Olivar al norte, Aliaga al sur, y Castel de Cabra al oeste. Ta asitiáu nel piedemonte septentrional de la Sierra de San Just. La Zoma ta asitiada sobre una llomba que corona l'edificiu de la ilesia.
Llugares d'interés
Los sos edificios más destacaos son el Conceyu, un curiosu inmueble del sieglu XVI, de dos plantes, obra de mampostería con piedra sillar nos ángulos y rula de dos baldíos y portada d'accesu n'arcu de mediu puntu con sillería de gran dovelaje y la ilesia parroquial de l'Asunción de La nuesa Señora que foi construyida nel sieglu XVI. Ye d'estilu bárroco, ta asitiada a lo cimero del pueblu y tien fábrica de mampostería y sillería nes esquines. La decoración interior y la cúpula lluz decoración sobre símbolos marianos, realizada en 1890. Tamién ye destacable la ermita de San Bernabé cerca de la paraxa de La Mezquitilla.
Comunicaciones
Aportar a la población al traviés de la Carretera qu'enllaza pel noroeste cola  nes Ventes de Cañizar y tamién al este con Ejulve.
Un Tío Blanco Hetero
Sergio Candanedo, conocíu popularmente como "Un Tío Blanco Hetero", ye un youtuber español. Activu dende 2018, la so temática ye la crítica de conceutos socioculturales como'l feminismu, la perspectiva de xéneru y la corrección política, nos qu'atropa discutiniu dende sectores rellacionaos.
Biografía
Candanedo empezó la so carrera en YouTube a principios de 2018. Antes d'eso, según él, creciera en Moratalaz y trabayáu como diseñador gráficu antes de camudase a Canadá, onde estudió dos años antes de tornar a España. Foi nel país americanu onde llogró l'interés n'abrir la so canal de mano de críticos sociales como H3h3Productions, Jordan Peterson y Some Black Guy, de quien tomó'l nomatu. Amás, en 2016 escribió y codirixió el curtiumetraxe En tu puta cara, participante del concursu online Notodofilmfest.
El so primer videu, nel cual encetaba les consecuencies del movimientu Me Too, foi xubíu a la plataforma'l 2 de febreru de 2018. Esto marcó l'entamu de la so particular presentación, monologando enérxicamente tres un traxe blancu de licra con mázcara (moteyáu "condón humanu" ya inspiráu nel paxellu de Batman), una sudadera negra con capiellu y gafes de sol de plásticu. Según esplicaría más palantre, escoyó esti aspeutu non solo para despintar la so identidá y resaltar, sinón tamién para desaposiase de la so individualidá y representar irónicamente al colectivu titular según les polítiques de xéneru de les que fala. El mentáu videu percanciaría un enorme númberu de visites y suscripciones, que diríen n'aumentu nes sos siguientes producciones, llegando a algamar los 140 000 en siete meses y dexa-y abrir un Patreon.
La temática de la so canal quedó denotada como señalar, documentándose por mediu de datos y referencies, les contradicciones ya inexactitudes del feminismu modernu, según verbalizar "aquello que munchos piensen, pero nun s'atreven a dicir". UTBH achacó a esto la popularidá del so videu, lo que nun-y torgar atraer discutiniu dende los sectores implicaos, hasta'l puntu de recibir amenaces de muerte. Foi llomáu públicamente de machista en delles ocasiones, acusación que siempres desmintió. Tamién se-y atribuyeron diverses afiliaciones polítiques de derecha, anque de nuevu aguantóse a amosase partidariu, prefiriendo dirixise tantu a la izquierda como a la derecha nos sos vídeos. L'impactu de la so canal promovió'l trabayu de productores de conteníu empobinaos a la mesma temática, ente ellos la tamién youtuber Xeno Shenlong.
En mayu de 2019 UTBH saltó a los medios cuando la so participación nel Free Market Road Show de Castellón, al que fuera convidáu como ponente, foi oxetu d'un escrache. L'autoría del incidente correspondió al colectivu feminista Subversives, que llamara al boicó del actu por consideralo «fascista y misóxinu», y que los sos miembros hubieron de ser desallugaos pola Policía Nacional. El youtuber dedicó díes dempués un videu al incidente con cuenta de responder a les acusaciones.
En setiembre de 2020, Candanedo empezó a trabayar como columnista selmanal nel diariu dixital Vozpópuli.
Paola Zambelli
Paola Zambelli ye una historiadora de la filosofía y de les idees, analista sobremanera de la cultura italiana del Renacimientu. Ye profesora en Florencia.
Trayeutoria
Tres los sos estudios universitarios, y con una carrera investigadora amplia, Paola Zambelli doctorar n'historia de la filosofía (Roma, 1966). Ye profesora d'Historia de Filosofía na Facultá de filosofía y lletres de Florencia. De formación filosófica, nun escaeció les lleiciones d'historiadores como -y Roy Ladurie, Carlo Ginzburg o Jacques Le Goff, que la convidó a dar un seminariu en 1975, n'Escuela Práctica d'Altos Estudios (París). Zambelli entamó congresos d'historia de la ciencia, tanto sobre la llamada "maxa natural" como sobre niveles de cultura.
Estudiosa aguda del pensamientu italianu, Zambelli publicó sobre historia de l'astroloxía y de la maxa natural, tantu nel periodu escolásticu como na Renacencia polo xeneral, asina en Marsilio Ficino, Giovanni Pico, Jacques Lefèbvre D'Étaples, Johann Reuchlin, Tritemio (Johann Heidenberg), Agrippa de Nettesheim, Paracelso, Giordano Bruno, Pomponazzi o Giovan Battista della Porta.
Ye una esqueridora erudita y bien consistente. Contribuyó notablemente al estudiu fondu d'eses temes desenvueltes nes últimes décades, como asocede nel so vastu y bien anotáu L'ambigua natura de la maxa (1991), que'l so primer capítulu, como indica l'autora, foi encargáu pola Cambridge History of Renaissance Philosophy, dirixíu por Charles B. Schmitt y otros.
Phumzile Mlambo-Ngcuka
Phumzile Mlambo-Ngcuka, (Transkei, 3 de payares de 1955; pron.: pumzíle lámbo núca) ye una política sudafricana que foi Vicepresidenta de Sudáfrica dende 2005 hasta 2008. Foi la primer muyer n'ocupar el cargu y nesi momentu la muyer de más altu rangu na hestoria de Sudáfrica.
El 10 de xunetu de 2013, Mlambo-Ngcuka foi nomada Direutora Executiva de la Entidá de les Naciones Xuníes pa la Igualdá de Xéneru y Empoderamiento de les Muyeres (ONX Muyeres) pol Secretariu Xeneral de les Naciones Xuníes, Ban Ki-moon.
Educación
Llogró una llicenciatura en ciencies sociales y educación na Universidá Nacional de Lesothu (National University of Lesotho) en 1980, según un doctoráu de la Universidá de Ciudá del Cabu (University of Cape Townen) en 2003, sobre planificación y política educativa. En 2013 foi gallardoniada con un doctoráu de la Universidá de Warwick (University of Warwick) pol so trabayu nel usu de teunoloxíes móviles pa sofitar la formación del profesoráu nos países d'escasos recursos.
Desenvolvimientu xuvenil
De 1981 a 1983 dio clases en KwaZulu-Natal, dempués de lo cual treslladóse a Xinebra pa trabayar cola Asociación Mundial Cristiana Femenina (YWCA), ente 1984 y 1989, como Direutora de Moces de la organización, onde s'abogó pola creación d'empléu pa los mozos dientro'l sistema de la ONX y l'educación pal desenvolvimientu promovíu n'África, Asia y Oriente Mediu. Mientres esti tiempu tamién fundó y dirixó'l Programa Internacional de Muyeres Nueves. De 1987 a 1989 foi direutora de TEAM, una Organización non gubernamental (ONG) de desenvolvimientu en Ciudá del Cabu, y tamién s'arreyó con muyeres ocupes ya ilesies africanes independientes pa promover l'autosuficiencia económica y l'execución de programes de desenvolvimientu d'aptitúes. De 1990 a 1992 foi direutora de los Servicios Mundiales Universitarios (World University Services), un organismu de financiamientu, según participó na xestión de los fondos donaos a organizaciones de desenvolvimientu poles axencies gubernamentales de desenvolvimientu sueques y suices.
Miembru del Parllamentu
En 1994, Mlambo-Ngcuka convertir nun miembru del Parllamentu, presidiendo'l Comité de Cartera de Servicios Públicos. Foi viceministra nel Ministeriu de Comerciu ya Industria dende 1996 hasta 1999, tiempu mientres el cual tamién foi miembru fundadora de la Corporación de Desenvolvimientu de la Comunidá Guguletu. Dende 1997 foi miembru del comité executivu nacional del Congresu Nacional Africanu (ANC), amás de ser el vicepresidente provincial de la ANC del Cabu Occidental.
Mlambo-Ngcuka foi Ministra de Minerales y Enerxía ente xunu de 1999 y xunu de 2005. Mientres esti tiempu foi una fuercia impulsora na política del gobiernu de crear la Nueva Orde de Derechos de Minería, que punxo fin a un periodu en que les grandes empreses mineres, que controlaben casi tolos minerales de les reserves de Sudáfrica, podíen caltener los derechos mineros concedíos en perpetuidad. La política de Mlambo-Ngucka de "úsalo o piérdilo" creó una situación na que los derechos de minería llegaron a tar disponibles a un segmentu muncho más ampliu de la población, incluyida muncha xente de color enantes desfavorecida. Desempeñóse como ministra interina d'Artes, Cultura, Ciencia y Teunoloxía de febreru a abril de 2004.
Vice-Presidenta
miniaturadeimagen|Mlambo-Ngcuka nel 2007 miniaturadeimagen|Mlambo-Ngcuka nel 2006 El 22 de xunu de 2005, el presidente Thabo Mbeki nomar como vicepresidenta de Sudáfrica, dempués de relevar a Jacob Zuma del cargu la selmana anterior. El maríu de Mlambo-Ngcuka, Bulelani Ngcuka, foi xefe de la Direición Nacional del Ministeriu Públicu de Sudáfrica nel so momentu y encargáu de la llucha contra'l crime entamáu. Foi'l NDPP quien determinó que tendríen d'establecese cargos criminales contra Zuma. La posición caltenida por Zuma yera que los cargos nel so contra teníen motivaciones polítiques. Poco dempués del so nomamientu foi ullada polos partidarios de Zuma nun mitin en KwaZulu-Natal, un incidente que nun taba cubiertu pola cadena pública, la SABC, que llevó a acusaciones de parcialidá. N'agostu de 2005, comentó sobre'l lentu ritmu del programa de reforma agraria Willing Buyer Willing Seller (Dispuestu Vendedor Dispuestu Comprador) en Sudáfrica, y afirmó que Sudáfrica podría aprender alrodiu de la reforma agraria de Zimbabue. Esti comentariu provocó una condena pola oposición parllamentaria.
Discutinios
Mientres el so periodu como Ministra de Minerales y Enerxía, la empresa paraestatal PetroSa efectuó un pagu antemanáu de 15 millones de ZAR (aproximao 1,5 millones de dólares d'Estaos Xuníos) a una empresa privada Imvume, que de la mesma fixo una donación de 11 millones de ZAR al ANC antes de les eleiciones de 2004. Comprobóse que Imvume tenía estrechos venceyos col ANC. Estos eventos fueron moteyaos como l'escándalu Oilgate pelos medios de comunicación de Sudáfrica.
Anque nunca hubo nenguna evidencia de que Mlambo-Ngcuka tuviera arreyada de nenguna manera, los medios de comunicación abarruntaben qu'hubiera dalguna rellación. Col fin de llimpiar el so nome, Mlambo-Ngcuka pidió al Defensor del Pueblu de Sudáfrica una investigación sobre la tema. L'informe posterior lliberar por completu de cualquier responsabilidá. Por cuenta de que l'hermanu de Mlambo-Ngcuka, Bonga Mlambo, taba arreyáu con Imvume nun proyeutu hoteleru naquel momentu, foi presuntamente arreyáu nel negociu d'aceite de Imvume. Estes acusaciones tamién resultaron ser infundaes.
Mlambo-Ngcuka tamién s'enfrentó otru discutiniu en xineru de 2006 cuando se supo qu'ella se foi cola so familia y un amigu Thuthukile Mazibuko-Skweyiya, n'avientu de 2005, de vacaciones supuestamente pagaes polos impuestos de los contribuyentes por valor de 4 millones de ZAR a los Emiratos Árabes Xuníos. Esti escándalu foi moteyáu'l Gravy Plane pelos medios sudafricanos, y llegó nun momentu delicáu, una y bones el ANC taba preparándose pa lluchar nes eleiciones llocales. Una vegada más Mlambo-Ngcuka pidió al Defensor del Pueblu una investigación y una vegada más foi absuelta de toa culpa. El Defensor del Pueblu atopó que los servicios de seguridá sudafricanos habíen decidíu que, por cuenta de razones de seguridá, emplegárase un avión del gobiernu pal viaxe y que Mlambo-Ngcuka nun tuviera nengún papel en tomar d'esta decisión.
CI Cygni
CI Cygni (CI Cyg / HIP 97594 / GCRV 12195) ye una estrella variable na constelación de Cygnus. De magnitú aparente máxima +9,90, alcontrar ente η Cygni y 15 Cygni. La distancia a la que s'atopa nun ye bien conocida, envalorándose en 2000 pársecs (6520 años lluz). Anque nel pasáu la proximidá ente CI Cygni y Cygnus X-1 llevó a pensar que dambos oxetos podíen tar acomuñaos, anguaño dicha asociación foi refutada.
Variabilidá
La variabilidá de CI Cygni afayóse na década de 1900. Presentaba un espectru peculiar que combinaba dos tipos distintos d'espectru, polo que primeramente nun pudo ser clasificada d'alcuerdu a nengún de los tipos conocíos de variables. Les primeres observaciones constataron que'l rellumu de CI Cygni variaba de forma irregular ente magnitú fotográfica 12 y 13, esistiendo una periodicidá d'aproximao 900 díes ente mínimos socesivos.
Ciertes carauterístiques de la curva de lluz de CI Cygni según peculiaridaes del so espectru suxurieron una semeyanza con Z Andromedae, prototipu de les estrelles simbiótiques; éstes son estrelles binaries que les sos componentes, una xigante colorada y una estrella compacta, tópense arrodiaes por una nebulosidad. Col tiempu la mesma CI Cygni foi tamién catalogada como estrella simbiótica.
Güei sábese qu'amás CI Cygni ye una binaria eclipsante con un periodu de 855,25 díes. Mientres l'eclís, produzse un amenorgamientu de rellumu d'hasta 3,2 magnitúes y los índices B-V y O-B mover escontra'l colloráu, suxuriendo que ye la xigante colorada la que clisa a la componente más caliente.
Carauterístiques
Dempués d'un estáu d'inactividá de 30 años, CI Cygni sufrió un españíu» n'agostu de 2008, cuando'l so rellumu en banda B aumentó 1,9 magnitúes. Mientres la fase de máximu rellumu, la nana blanca aumentó'l so tamañu hasta ser bien similar a una xigante de tipu F3II/Ib con un radiu 28 vegaes más grande que'l radiu solar, siendo la so temperatura efectivo d'aproximao 6900 K.
Jumpin' Jack Flash
Jumpin' Jack Flash (n'asturianu: el saltarín Jack Flash) ye un cantar de la banda de rock inglesa The Rolling Stones, compuesta por Mick Jagger y Keith Richards y llanzada como senciellu'l 24 de mayu de 1968 antemanando la llegada del so próximu álbum d'estudiu, Beggars Banquet, a pesar qu'esti nun vendría nel discu. Esti cantar producíu por Jimmy Miller foi'l primer trabayu que realizó col grupu, l'entamu d'una rellación granible que concluyiría hasta 1973.
Denominada como "Delta blues supernatural a la manera del Swing londinense" polos Stones, el cantar paez ser la torna del grupu a los sos raigaños nel blues dempués de los sos anteriores trabayos esperimentales como Between the Buttons y Their Satanic Majesties Request. Amás de ser un de los cantares más populares y emblemáticos de la banda, foi utilizáu en delles películes y álbumes compilatorios de The Rolling Stones como Through the Past, Darkly (Big Hits Vol. 2), Hot Rocks 1964-1971, Singles Collection: The London Years y Forty Licks.
Historia
Dempués d'una llarga inactividá una vegada rematada la grabación y edición del so material anterior, a la que se-y sumaron les adicciones del so guitarrista Brian Jones, los proyeutos alternativos que Mick Jagger entamaba concretar y la presión pol fracasu d'este mesmu material; el grupu decidió retornar a grabar el so siguiente álbum con un nuevu productor. Jagger decidió faese de los servicios de Jimmy Miller, quien trabayara enantes con The Spencer Davis Group y Traffic.
Grabación
Les grabaciones de la siguiente producción empezó'l 23 de marzu de 1968 nos Olympic Studios de Londres, Inglaterra. Al rematar la selmana, The Rolling Stones tuvieron llistes cuatro cantares: "Jigsaw Puzzle", "Parachute Woman", "Child of the Moon" y "Jumpin' Jack Flash." Keith Richards tocó guitarra y baxu na versión d'estudiu.
El riff inicial del cantar ye acreditáu a Richards, anque Bill Wyman reclamalu como propiu. Wyman dixo na so autobiografía Stone Alone que'l riff inicial de guitarra foi creáu por él, pero nun foi acreaditado, daqué qu'a Wyman nunca lu prestó: "Tábamos nel estudiu tempranu una vegada... de fechu creo que yera un ensayu, nun creo que fuera mientres una grabación. Y tábamos ende Brian, Charlie y yo - les banda nunca llegaba coles mesmes, sabes - y Mick y Keith nun habíen llegáu. Y taba pasando'l ratu y me sente nel pianu y empecé a tocar esti riff: da-daw, da-da-daw, da-da-daw, y dempués Brian empezó a tocar el bit de guitarra y Charlie taba dándo-y el ritmu. Tuvimos tocándolo por 20 minutos, y llegaron Mick y Keith y pandoriales, ellos dixeron: 'Hey, eso suena perbién, sigan, ¿qué ye?.' Al siguiente día #grabar, Mick escribió una grandiosa lletra y resultó ser un bien bon senciellu."
Llanzamientu y consecuencies
A principios de mayu, la banda presentó Jack Flash nun inesperáu conciertu entamáu pol New Musical Express, a lo que-y siguió una presentación en televisión, acompañáu d'un filme promocional nel qu'amuesen la so nueva apariencia.
El videoclip foi dirixíu por Michael Lindsay Hogg, un realizador de la ITV, y foi filmado con cuatro equipos de cámares, colos miembros del grupu maquillaos y vistíos extravagantemente pa dar una atmósfera siniestra. Nél amosábase a un Mick Jagger maquilláu a manera de nativu americanu, un Brian Jones con unos enormes lentes negros y los llabios pintaos, y al restu de la banda igual de maquillaos, con un pelo más llargo y un aspeutu peligroso y decadente.
Jack Flash foi llanzáu como senciellu'l 24 de mayu de 1968 y llegó al #1 nel Reinu Xuníu y al #3 de los Estaos Xuníos con "Child of the Moon" como cara-B.
Lletra
La lletra compuesta por Richards y Jagger, foi escrita mientres dambos taben na casa de campu de Richards. El títulu del cantar foi inspirada pol xardineru del guitarrista, Jack Dyer, cúntase qu'una mañana na casa campinara de Richards, Jagger #espertar pol ruiu qu'había fuera y entós vio al xardineru pasar pela ventana y pregúnto-y a Keith que yera esi ruiu ("¿Qué ye eso?"), a lo qu'él respondió: "Oh, ye solu Jack, el saltarín Jack." El restu del cantar fala d'él. El cantar ye cantada en primer persona por Jagger:
Idioma yagán
L'idioma yagán o yámana, mentáu tamién na lliteratura como háusi kúta, inchikut, tekeenika, yahgan o yappu, ye l'idioma de los yaganes, un pueblu amerindiu nómada de les islles y canales del estremu sur de Chile y Arxentina. Considérase una llingua aisllada cercana a la estinción, pos nel presente solo conozse una falante (d'avanzada edá) d'esti idioma: Cristina Calderón, nacida la, que vive nel pobláu chilenu de Villa Ukika, nes cercaníes de Puerto Williams (Isla Navarino).
Denominaciones
De les denominaciones daes a los sos falantes, la más conocida ye "yagán" (del inglés Yahgan), inventada pol misioneru colonizador d'Ushuaia, Thomas Bridges:
Xunto al nome yagán, emplegóse'l términu "yámana" (del yagán jámana, "home") pa referise al pueblu y a la so llingua; pero esti términu nun yera aceptáu poles últimu dos falantes, por significar "home" solamente na so acepción de "ser humanu de sexu masculino".
D'alcuerdu a Adalberto Salas, el nome háusi kúta (escritu por esti autor háusi kút~) ye'l que-y daben les postreres falantes.