cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Navalmoral de la Sierra
Sieglu XVI
La Ilesia de San Pedro Apóstol, foi construyida nel sieglu XVI, esistiendo nel archivu del Diocesanu los planos y contratos, nos que s'axusten toles condiciones detallar y roblar pol notariu Diego Vázquez, pol Provisor Xeneral, Hernando de Biruela y l'arquiteutu Pedro del Valle, natural de Villacastín. La so construcción empezó'l 3 d'avientu de 1563. Nesti sieglu apaeció la Confrería de La nuesa Señora del Rosario, namái sabemos que foi fundada en 1589.
Del primer Censu de Castiella 1587 que mando faer Felipe II estrayer la población que más o menos moraba nesta llocalidá y los sos aneyos (Pa realizar la conversión de vecinos a habitantes, ye davezu aceptada'l tresformamientu de 4 o 5 habitantes per vecín. Anque nun hai forma exacta de calculalo, porque depende de les carauterístiques poblacionales de cada zona). ''« Navaelmoral tien una pila y cientu y sententa y un vecinos, con vilbes. El llugar del Molinillo,anexu á Navaelmoral tien otra pila bautismal y 28 vecinos y a ésta alleguen y tán suxetos los llugares de Villarejo, que tien 62 vecinos, Navandrinal que tien 34 y Espinarejo que tien 12 vecinos, y nel Molinillo entra'l barriu de Navalascuevas, y ye tou un beneficiu; y hai dos piles,como va dichu, y doscientos y noventa y siete vecinos con vilbes»''.
Sieglu XVII
D'esti Sieglu provién el retablu construyíu por Gabriel Campuzano ente 1603 y 1611, foi mandáu tasar pol escultor que realizó'l retablu de Santiago d'Ávila. Costó 2800 reales y estrozar mientres la Guerra Civil.
Otra xoya que se caltién ye la Custodia, del sieglu XVII, por Heredia, un gran plateru abulense, costó 1050 reales.
Sieglos XVIII, XIX, XX
Nel catastru del Marqués de la Ensenada 1751, sigui apaeciendo como conceyu colos conceyos enantes mentaos, como los d'El Espinarejo y Navalascuevas. Nél afírmase que tenía dos alcaldes: unu pa Nava'l moral y otru pa les aldegues. Amás méntase la esistencia d'una prisión de camín, pa faer noche antes de pasar el Puertu en direición a Ávila.
Nel términu de Navalmoral, apaecen mentaes delles Ventes a lo llargo del camín que comunica Burgohondo con Navalmoral de la Sierra y dempués con Ávila, lo qu'indicaría un importante tránsitu de mercancíes y homes, del Valle a Ávila, pol Puertu de Navalmoral.
Na documentación destaquen de Navalmoral los sos molinos, qu'aprovechaben la fuercia de los sos numberosos regueros. El miel, qu'inda na actualidá per parte d'unu de los productores del pueblu, llogró importantes premios a nivel nacional, y les camperes, que más tarde fueron calificaos por Madoz, nel so diccionariu xeográficu y estadísticu d'España, como los meyores del país.
Nesti diccionariu que Madoz escribió hacia 1850 de Navalmoral citó lo siguiente:
Mientres la invasión napoleónica a principios del sieglu XIX destruyóse la Ilesia y utilizóse como cuadra. La Ermita de La nuesa Señora de Aldeavieja tuvo peor suerte yá que la nueche del 3 al 4 d'avientu de 1808 les tropes napoleóniques dormieron na ermita, quemar y lleváronse les coses de valor.
Confrería de la Veracruz: Confrería importante, famosa na contorna porque al salir en Xueves Santu se flagelaban realmente na procesión. Apaez yá documentada nel sieglu XVIII, anque de xuru tuvo de constituyise con anterioridá. Llegó a tener munches propiedaes.
Demografía
El conceyu, que tien una superficie de 43,35 km², cuenta según el padrón municipal pa del INE con  habitantes y una densidá de  hab./km².
Gastronomía
Navalmoral de la Sierra cunta con carniceríes de ganadería propia criándose toa ella nel términu municipal de Navalmoral. Nelles podemos atopar el típicu chuletón d'Ávila, un bon cabritu, gochucu, chorizu y morciella artesanal... y carnes típiques de la contorna. Tamién tien panaderíes con fornos de lleña antiguu onde s'ellabora los panes típicos y dulces de tola vida. thumb|Xudíes pintes con chorizu Hai que citar platos típicos de Navalmoral, como son les pataques revolconas, que s'acompañen con torrendos: La so ellaboración consiste en cocer con agua patata con ayu, comíns, lloréu y daqué de pan. N'otru recipiente tuesten los torrendos. Depués estrémense y nesa mesma grasa añede'l pimentón, que s'echa a les pataques. Tou machúcase. Sírvese xunto colos torrendos.
Les xudíes pintes con chorizu: Faise un refritu d'aceite con ayu, cebolla, pimientu, lloréu, farina y pimentón. Añedir agua, los pipos y el chorizu. Depués tou ello cuezse. Dalgunos añeden arroz. Una variante d'esti platu son les xudíes blanques con oreya.
El cocíu lleva ente los sos ingredientes pata y costiella de gochu, falda d'oveya, tocín de gochu, pataca, morciella, garbanzos y, poques gracies, el típicu rellenu. Yera habitual comelo en matanzas y en tiempu de vendimia.
La caldereta de cabritu o corderu: Que lleva pimientu, cebolla, ayu, pimienta y tomillu. Tou ello tuéstase y se rehoga cola carne. Depués cuezse tou xuntu. Últimamente convirtióse en tradición na fin de selmana posterior a la Virxe de Aldeavieja, una caldereta que financiada pol Conceyu y cocinada pola Asociación d'Ames de Casa de Navalmoral, axunta a los habitantes y foresteros en redol a la Plaza Grande, onde se tastia la yá famosa caldereta acompañada con una bona jarra de vinu tinto de la tierra y un pan de fogaza. Acabante cenar y de que cada familia recueya les sos meses y los sos platos, la xente va asitiándose coles sos sielles alredor del escenariu puestu na plaza grande onde sueli haber dalguna actuación, teatru o grupu de música, que ameniza la sobremesa.
El hornazo consiste en rellenar la masa de pan con chorizu, panceta y llombu de gochu. En Selmana Santa la fiesta más importante dempués de les procesiones y mises, ta'l fin de la Cuaresma que se celebra con un gran Hornazo popular nes contornes del pueblu, antes nun llugar llamáu El Peralejo y agora nun llugar llamáu Navahornos al tener meyor accesu. Ellí axúntase tol pueblu'l Llunes de Pascua a comer esti pan típico de la contorna.
La fruta más típico ye'l piescu. Ye propiu de los meses d'agostu y setiembre. Los piescos pueden comese frescos o preparar en almíbar, y tamién con vinu y azucre. Tamién se cultiven peres d'agua, mazanes, almendres, marmiellos, cereces, cirueles... y, poques gracies, la uva, mesma de los meses serondiegos, de la que los vecinos faen el so propiu vinu nes bodegues de les sos cases. Los figos abonden na zona y peracábense, amás de frescos, dexaos ensugar pal iviernu.
Les torrijes ellaborar en Selmana Santa. Cuezse lleche con pulgu de naranxa, canela y azucre. El pan cortar en rodajas y muéyase na lleche. Se reboza en güevu y tuéstense. Dempués asítiense nuna fonte cola lleche percima cubriendo les torrijas. Hai una variante que son les torrijas con vinu.
Ilesia de San Pedro Apóstol
La Ilesia de San Pedro Apóstol, foi construyida nel sieglu XVI, anque'l so presbiteriu procede del S. XV, esistiendo nel archivu del Diocesanu los planos y contratos, nos que s'axusten toles condiciones detallar y roblar pol notariu Diego Vázquez, pol Provisor Xeneral, Hernando de Biruela y l'arquiteutu Pedro del Valle, natural de Villacastín.
La so construcción empezó'l 3 d'avientu de 1563, anque la capiya mayor d'estilu góticu taba yá construyida.
Un arcu toral agudu, con nervios y flores, da pasu a la capiya mayor, con ventana gótica y bóveda de crucería, que se caltién de la dómina anterior a la intervención de Pedro del Valle.Na sacristía hai dos bóvedes de terceletes, rebaxaes. Nel esterior destaca la espadaña de tres cuerpos a los pies de la nave central. El cuerpu inferior acovez un óculo y la portada de la ilesia. Los otros dos sirven de campanariu. El contratu esplicar asina: "van faese dos pared qu'arrinquen del arcu de la Capiya Mayor, llamáu arcu toral. Van Ser simétriques, con cinco pies y mediu d'anchu."
La ilesia mide 33 metros de llargu y 15 d'anchu. Estremada en tres naves, dos llaterales y una central, dixebraes por dos arcaes de 32 pies d'altu.El preciu pa la construcción de la Ilesia foi afechu en 800 Ducaos qu'equivalen a 8.232 reales, pero los documentos cunten qu'hubo munchos problemes económicos, teniendo de volver a tasar la obra. Nel añu 1.870, el notariu Suárez Dávila tasar en 1.700 reales, siendo'l preciu final que costó.
El retablu construyíu por Gabriel Campuzano ente 1.603 y 1.611, foi mandáu tasar pol escultor que realizó'l retablu de Santiago d'Ávila. Costó 2.800 real y estrozar mientres la Guerra Civil.
El pisu camudó trés vegaes, el postreru en 1.804, realizaos por canteros de Cardeñosa, ye l'actual.
Otra xoya que se caltién el la Custodia, del sieglu XVII, por Heredia, un gran plateru abulense, costó 1.050 reales.
L'altar mayor, foi construyíu nesti sieglu por Benedicto San Segundu San Martín.
Rellacionáu cola relixón, tamién s'atopa otru costume, güei sumida y que consistía en dir a la ilesia, poner veles y rezar polos difuntos, pero nes lloses de la ilesia que-y correspondía a cada familia. El suelu de la ilesia ta formáu por grandes lloses de piedra que s'atopen arrexuntaes de trés en trés. La baldosa central posé un furu, que se supón que sirvía pa poder llevantala. Cada familia conocía la que-y correspondía.
Ermita de La nuesa Señora de Aldeavieja
La ermita de La nuesa Señora de la L'Aldea o de Aldeavieja apaez citada nel sieglu XV, nel Llibru de los Vevos Valores del obispáu d'Ávila, col nome d'ermita de Santa María la Vieya.
Ta en ruines, cerca de la ilesia. El so primer llibru de fábrica data de 1624. Yera d'adobe hasta que se reedificó en piedra a empiezos del sieglu XVIII. Tenía arcos y columnes paecíos a los de la ilesia.
La nueche del 3 al 4 d'avientu de 1808 les tropes napoleóniques dormieron na ermita, quemar y lleváronse les coses de valor.
Ermita de San Cristóbal
Celébrase una misa nel Puertu de Navalmoral, na Ermita de San Cristóbal, sácase'l Santu y bendícense los coches, dempués pártese llimonada con galletes y aprovéchase pa quedase ellí a comer.
Pela tarde suélense faer pequeños campeonatos de mus, petanca o calva y el ganador lleva un troféu de l'Asociación de San Cristóbal.
Pilón de la Plaza Grande
La construcción de fonte foi executada por Valentín San Segundu, Alejo San Segundu, Lucio San Segundu y Benedicto San Segundu nel añu 1916. Naquellos años yera Alcalde Guillermo Herranz.
Como interés a destacar ye la canalización de la fonte, que ta construyida con canales feches en piedra llabrada, dende'l depósitu de les perales al propiu pilón de la Plaza Grande, que surtía d'agua'l pilón de la Plaza Chica. Esta nun yera potable por ser l'agua sobrante del pilón de la Plaza Grande.
La fonte o pilón de la Plaza Chica tamién surtía, pero nesti casu al Mataderu Municipal.
La Calzada
Créese que ye de dómina romana, anque ye imposible de determinar yá que se superpone al camín antiguu a Ávila, yá mentáu na dómina medieval. La calzada debe de ser más antigua yá que sume en llugares anguaño despoblados, de la cual namái queden les sos llendes llaterales, pero que pueden siguise perfectamente l'ascensión al Puertu de Navalmoral 1.514 m.
La Calzada empieza a unos 500m. de la Fuente del Barrialejo, cuando se xune'l camín antiguu a Ávila que pasa por ella, y sigue hasta llegar al Puertu de Navalmoral. Sicasí esti nun ye'l so orixe, pos la calzada sigue con direición al pueblu, bordiando'l monte onde s'atopa'l llamáu Picu de los Pozuelos. Apaez otru fragmentu de la calzada en dichu camino antiguu camín a Ávila, pero a la so salida al cascu urbanu, nuna zona onde s'afirma que al realizar la carretera actual, apaecieron restos d'una torre.
Fonte del Lejío
Esiste una fonte en partir norte de la ilesia a unos 50 m de la mesma, llamada "El Lejío", anque'l so nome real ye El Ejido d'onde mientres sieglos s'enllenaben les piles d'agua bendito na ilesia, sobremanera el Sábadu de Gloria. El cura bendicir y guardábense en pequeños recipientes y botelles, considerando que tenía propiedaes melecinales.
Molinos Fariñeros
thumb|left|Molín Baxeru del Ríu de Santa María
Na actualidá inda queden los restos de 3 molino fariñeros de canal o de caz nes veres del Ríu de Santa María y un cuartu soterráu peles agües de la Presa de los Dos Regueros, anque Navalmoral llegó a cuntar con hasta 8 molinos de caz, según pon nel so diccionariu Madoz, depués cuando llegó la eletricidá los molineros baxar al cascu urbanu y construyeron molinos llétricos. Los molinos que pueden vese son El Molín de la Madrecilla (el más modernu de mediaos del S.XX), el Baxeru y el Medianeru que son anteriores al S.XIX y el que ta soterráu pola presa ye'l Cimero.
Matthew Gray Gubler
Matthew Gray Gubler ye un actor d'Estaos Xuníos, direutor de cine, dibuxante, y ex modelo. Fixo'l so debú como actor na película The Life Aquatic with Steve Zissou (2004) como pasante númberu unu, y ye meyor conocíu pol so papel como'l nuevu xeniu Dr. Spencer Reid na serie de televisión Criminal Minds, de la que tamién dirixó ocho episodios. Gubler dirixó y creó delles películes que fueron filmadas na so mayoría na so ciudá natal, enantes de la so graduación de la Universidá de Nueva York.
Biografía
Gubler, que tamién foi a la Escuela Meadows, ye un graduáu d'escuela secundaria de l'Academia de Las Vegas d'Estudios Internacionales d'Artes Escéniques y Visuales, onde s'especializó na actuación, porque la escuela nun ufiertaba lo que-y gustaba: la realización de películes. Él ye un graduáu de la New York University Tisch School of the Arts, onde s'especializó en direición de cine. Tamién asistió a la Universidá de California Santa Cruz. Ye nietu de Laura Belle y Maxwell Kelch (que fueron los fundadores de la primer estación de radio de Las Vegas, KENO) y hermanu de la diseñadora Laura Dahl. Tien otru hermanu pequeñu, llamáu Gray qu'apaez nel videu robláu por él pa la banda Reagan. Los sos padres apaecen na so película, proyeutu fin de carrera, Dead or Retarded. La so madre, Marilyn Gubler ye la dueña del maraviyosu ranchu "La sorrisa" en Las Vegas, onde s'entamen grandes eventos de too tipu. Tien un sitiu web onde presenta los sos dibuxos y los sos gustos personales. Nella pueden trate semeyes tomaes por él, un falsu documental sobre la so vida como actor en Criminal Minds, semeyes de marionetes de tela fechu a partir de los personaxes de los sos dibuxos ya inclúi grabaciones de la so voz lleendo Annabel Lee d'Edgar Allan Poe y cantando a capella les bandes sonores de les comedies Cheers y The Golden Girls (Les moces d'oru).
Carrera profesional
thumb|Matthew Gray Gubler xunto al repartu de [[Criminal Minds.]] Mientres taba na escuela de cine de NYU, Gubler foi atopáu por un buscador de modelos y depués trabayó como modelu. Tamién clasificó # 46 na llista de los 50 ameyores modelos masculinos. Modeló marques como Burberry, Marc, y otros. Dempués d'empezar a modelar, Gubler tenía una ufierta de práutiques de Wes Anderson, quien-y animó a audicionar pa un papel na so película "La Vida Acuática" con Steve Zissou. Gubler facer, y consiguió el papel de Nico. Esto condució al so papel como'l Dr. Spencer Reid en Criminal Minds, onde nun episodiu que terminó él mirando pol cañón d'una arma, recibió los ratings más altos na historia del programa (por episodiu) en más de 25 millones d'espectadores. Ente que Matthew ye un actor bien conocíu nel programa de televisión Criminal Minds, él tamién participa na direición. Tamién interpretó la voz de Simon en 2007 de Alvin and the Chipmunks y de nuevu en 2009 por Alvin and the Chipmunks. Tuvo pequeños papeles nes películes ¡Vaya vacaciones!, 500 díes con ella y The Great Buck Howard Protagonizó How to Be a Serial Killer col papel de Bart y Magic Valley (antes llamada Buhl) col papel de Mok y empobinada pol so amigu Jaffe Zinn miembru del grupu musical Folded Light. Tien un sellu discográficu, CornStalk Recordings, dende'l cual sofita la carrera musical de los sos amigos Steve Damstra, miembru de Folded Light y cofundador de la web Gublerland. Según tamién la del so bon amigu Ryan Pardey, miembru de Halloween Town que la so web diseñó colos sos dibuxos Matthew Gray Gubler.
Foi aficionáu a la fotografía, dalgunes de les sos semeyes pueden trate na prestixosa revista española Fanzine 137 y a la maxa. Espunxo y vendió dalgunos de los sos dibuxos na República Checa.
Bolsa del Pacíficu Sur
La Bolsa de Valores del Pacíficu Sur (South Pacific Stock Exchange) ye la bolsa de valores de les Islles Fixi. Alcuéntrase na capital Suva. Foi fundada en 1979.
Izier
Izier ye una comuña francesa del departamentu de Côte-d'Or, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Fred F. Sears
Fred F. Sears foi un actor y direutor cinematográficu d'Estaos Xuníos.
Provincia de Tissemsilt
Tissemsilt (n'árabe: ولاية تسمسيلت ) ye una provincia o wilaya d'Arxelia, conocida pol so famosu monte de cedros. Otres de les sos llocalidaes son Larbaa y Théniet-El-Had.
Fred F. Sears
Biografía
El so nome completu yera Frederick Francis Sears, y nació en Boston, Massachusetts. Estudiante del Boston College, hubo d'atayar la so formación por causa de la Gran Depresión en 1929. Darréu, pasó 24 años na ciudá de Nueva York. Ellí, en xineru de 1937 debutó como actor teatral cola obra Rising Tide. A finales de 1940 incorporar al circuitu teatru Off-Broadway, actuando en pieces como Censored, Lorelei, Quiet, Please! y Cue for Passion. Más palantre tamién se dedicó a la direición y producción escénica, trabayando nel Westchester Playhouse de Nueva York. En 1941 foi direutor del Little Theatre en Memphis, Tennessee, y nesa ciudá Sears enseñó actuación clásica na Southwestern University.
En 1943 incorporar a la Exércitu d'Estaos Xuníos, y darréu dempués del final de la Segunda Guerra Mundial, treslladóse a Hollywood, siendo contratáu en 1945 por Columbia Pictures pa trabayar como actor. En total, ente 1947 y 1952 actuó en más de 60 películes, faciendo principalmente pequeños papeles ensin mención nos creitos.
El so debú como direutor cinematográficu llegó en 1949 col filme Desert Vixilante, siendo direutor, a lo llargo de la so carrera, d'una cincuentena de producciones. Nun se centró en nengún xéneru en particular, y dirixó, ente otres, una película sobre'l rock and roll, Rock Around The Clock (con Bill Haley), la cinta de terror de serie B Earth vs. the Flying Saucers, según dellos westerns. Dirixó la so última película, Ghost of the China Sea, en 1958.
Fred F. Sears finó na so oficina de Columbia Pictures en Hollywood, California, en 1957, por causa d'una hemorraxa cerebral. Foi soterráu nel Campusantu de Holy Cross, en Culver City.
Bibliografía
Dixon, Wheeler Winston. Lost in the Fifties: Recovering Phantom Hollywood. Southern Illinois University Press, 2005.
Jacques Barrelier
Jacques Barrelier foi un biólogu y monxu dominicu francés. thumb|left|Títulu de Plantae per Galliam, Hispaniam et Italiam observatae, iconibus aeneis exhibitae
Cueva del Quintanal
La Cueva del Quintanal ta asitiada nel conceyu asturianu de Llanes y foi descubierta por Hermilio Alcalde del Río. Presenta una serie de grabaos fechos coles manes nos que destaca la imaxe d'un animal cuadrúpedu.
Jacques Barrelier
Recibir de doctor en medicina en 1634; y depués entraría na Orde de Dominicos. Consagró los sos tiempos llibres a la botánica y visita Provence, Languedoc, España, Italia. Permanez ventitrés años en Roma y va crear un xardín botánicu. Foi mientres esa estancia que trabayó nel llibru: Hortus Mundi o Orbis botanicus, onde describe les especies recoyíes mientres los sos viaxes. Fai grabar sobre cobre numberoses ilustraciones pa ser inclusidas nel so llibru. Tornó a París en 1672, morriendo enantes de completar el so proyeutu. Amás una quema destruyó toles sos notes, solamente sobrevivieron les sos planches. Y foi Antoine de Jussieu (1686-1758) quien llogra la so publicación sol títulu de Icones Plantarum per Galliam, Hispaniam (324 planches) y Italiam observatæ (1.392 planches) incluyendo a cientos de nueves especies, y delles d'elles fuéron-y dedicaes. Y en 1721 Plantae per Galliam, Hispaniam et Italiam observatae, iconibus aeneis exhibitae.
Finó d'asma a los 67 años.
Irmgard Degener
Isa (Irmgard) Hansen de Degener ye una botánica, pteridóloga alemana, que desenvolvió actividaes científiques nel Xardín Botánicu de Berlín.
Rugby (Dakota del Norte)
Rugby ye una ciudá del estáu de Dakota del Norte nos Estaos Xuníos. El censu de población de los Estaos Xuníos de 2010 diz que Rugby tenía.
Cecilia Hidalgo Tapia
María Cecilia Hidalgo Tapia, más conocida como Cecilia Hidalgo Tapia ye una bioquímica chilena. Llicenciada en Bioquímica ye la primer Doctora en Ciencies de la Universidá de Chile. En 2006 recibió'l Premiu Nacional de Ciencies Naturales de Chile, siendo la primer muyer en llograr el gallardón.
Serpophaga hypoleuca
'Serpophaga hypoleuca ye una especie d'ave na familia Tyrannidae''. Alcuéntrase en Perú, Venezuela y Brasil, tamién nes estensiones de ríu n'Ecuador, Colombia (frontera) y Bolivia.
El so la so distribución consiste de dellos ríos-corredores de la Cuenca Amazónica y los drenaxes de los ríos corredores del ríu Orinoco, y estiéndese escontra los países vecinos, o frontera d'un ríu ente países. El so hábitat natural ye de carbes húmedu subtropical o tropical asitiaos a lo llargo d'estos corredores.
Cecilia Hidalgo Tapia
Biografía
Realizó los sos estudios universitarios na Universidá de Chile, graduándose de bioquímica en 1965. Cuatro años dempués llogró'l so doctoráu en ciencies na mesma universidá. Darréu viaxó a Estaos Xuníos pa realizar el so posdoctorado nel National Institutes of Health. Ente 1992 y 1993 foi beneficiaria de la beca Guggenheim.
Serpophaga hypoleuca
Distribución nos ríos corredores
El ríu Tyrranulet alcuéntrase na cuenca del Amazones a lo llargo de cuatro corredores biolóxicos principales; tamién dos ríos en Venezuela, incluyendo'l Orinoco. Los corredores fluviales son na so mayoría tramos allegantes, de 100 a 150 km d'anchu.
Cecilia Hidalgo Tapia
Biografía
Como docente, dio clases nel Centru d'Estudios Científicos ente 1984 y 2002, y na Facultá de Medicina de la Universidá de Chile dende 1984. Ente 1995 y 2001 integró la Comisión Asesora Presidencial en Materies Científiques. Darréu, ente 2001 y 2003, desempeñóse como direutora del Programa de Bioloxía Celular y Molecular del Institutu de Ciencies Biomédiques. Ye direutora del Centru FONDAP d'Estudios Moleculares de la Célula, perteneciente a la Facultá de Medicina de la Universidá de Chile. Ye amás vicepresidenta del Conseyu Asesor de Fundación Ciencia Nuevu.
Jailly-les-Moulins
Jailly-les-Moulins ye una comuña francesa del departamentu de Côte-d'Or, na rexón de Borgoña-Francu Condáu. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Cecilia Hidalgo Tapia
Biografía
En 2004 la Universidá de Chile premiar cola Condecoración al Méritu Amanda Labarca, destinada a "realzar la personalidá y l'obra de muyeres universitaries que se destacaren con relieves escepcionales nel campu del so oficiu, nel dominiu de la cultura o nel serviciu del país". L'añu 2006 recibió'l Premiu Nacional de Ciencies Naturales de Chile, siendo la primer muyer en llograr aquel gallardón. Una de les sos árees d'estudiu ye la regulación del calciu intracelular.
Estudiu col Calciu intracelular
La tema central de la investigación del grupu que lidera la bioquímica María Cecilia Hidalgo ye estudiar cómo se xeneren los aumentos de calciu dientro de les célules y por aciu qué mecanismos estos aumentos producen respuestes celulares específiques, tantu en condiciones normales como patolóxiques.
Según ser tamién los efeutos de reactivos redox sobre l'actividá de les canales de la lliberación del calciu intracelular como lu son el receptores de rianodina del músculu esquelético y cardiaco, o neurones de la corteza cerebral.
El so grupu afayó apocayá que la xeneración de sales de calciu vese favorecida en célules neuronales y musculares que tienen un mediu intracelular ricu en compuestos oxidantes endóxenos (producíos poles mesmes célules).
Estes resultaos, indiquen qu'esti ye un mecanismu importante de regulación normal, suxuren amás que si la producción de compuestos oxidantes intracelulares tórnase escesiva, como asocede nes enfermedaes d'Alzheimer o de Parkinson, podría aumentar en forma anormal la concentración intracelular de calciu con consecuencies letales pa les célules. Y esi ye, xustamente, la tema d'investigación actual del so equipu.
Ed Begley
Biografía
Begley nació en Hartford (Connecticut). Empecipió la so carrera como un actor de radio mientres la so adolescencia. Más tarde pasó a actuar en Broadway. El so trabayu radiofónicu inclúi actuaciones en Charlie Chan y Stroke of Fate. Tamién participó nel programa de radio Richard Diamond, Private Detective, interpretando al teniente Walter Levinson. A finales de los años 1940, empezó a realizar papeles menores en filmes.
Ganó l'Óscar al meyor actor de repartu pola so actuación en Sweet Bird of Youth. Otros de los sos filmes notables son 12 Angry Men y The Unsinkable Molly Brown. Begley tamién trabayó en televisión, apaeciendo como actor invitáu en series como Bonanza.
Begley tuvo casáu en trés causes. Foi'l padre del actor y activista ecolóxicu Ed Begley, Jr.
Morrió d'un ataque cardiacu en Hollywood (California). Foi soterráu nel San Fernando Mission Cemetery en Mission Hills (California).
Serpophaga hypoleuca
Distribución nos ríos corredores
Los ríos de la cuenca del Amazones, que remonten el cursu son los siguientes: Ríu Amazones, (Tocantins, Araguaia-esti del Xingú), el ríu Xingú, Madeira, y Marañón-Ucayali, (na Amazonia de Perú). Pel ríu Araguaia, les aves distribúyense namái siguiendo ríu abajo hasta la confluencia del Tocantins, depués del Tocantins hasta'l Pacíficu, (500 km al este de la salida del ríu Amazones, estendiéndose a la confluencia del ríu Xingú onde se coneuta al Tocantins). Nel ríu Madeira, de l'Amazonia de Bolivia, la única distribución estender nel país por 300 km de los 2.300 quilómetros d'algame del Ríu Madeira. Otros dos rexones de la Cuenca Amazónica del ríu son: un afluente del Marañón (nome del ríu Amazones enagües embaxo) nel norte de Perú, y una rexón alcontrada na parte baxa del Rio Branco, un afluente del Ríu Negru del Amazones.
Historia d'Indonesia
La historia d'Indonesia ye la historia del territoriu qu'anguaño cubre la República d'Indonesia, que nació'l 17 d'agostu de 1945 cola proclamación de la independencia de les Indies Orientales Neerlandeses por Sukarno y Muhammad Hatta.
Serpophaga hypoleuca
Distribución nos ríos corredores
En Venezuela, el corredor distribuyir na metá inferior del ríu Orinoco, y el corredor del ríu Arauca escontra l'oeste, na frontera ente Colombia y Venezuela, a unos 700 km.
Historia d'Indonesia
Formación del Archipiélagu
Xeolóxicamente, l'área d'Indonesia moderna (por conveniencia, en delantre, l'archipiélagu) ye una xunta ente los trés grandes plaques continentales: la Placa Euroasiática, la placa Indo-Australiana y la placa del Pacíficu (vease l'artículu de Geología Indonesia). L'archipiélagu indonesiu, tal como esiste güei día formar mientres el derretimiento de los xelos dempués del final de la Edá de Xelu, hai aproximao 10.000 años. Mientres el Pleistocenu, cuando inda taba conectáu a Asia continental, vinieron los primeros pobladores.
L'Home de Java
En 1890 el científicu Eugène Dubois treslladar a Java, onde dos años antes un mineru atopara un craniu fósil, y empieza buscando nel mesmu llugar nel qu'apaeciera'l fósil (Java central) para más tarde buscar nos depósitos fluviales del ríu Solu. Ente otros fósiles, n'agostu de 1891 atopó un fragmentu d'un craniu fósil y un fémur, conocíu darréu como'l "Home de Java", anque nun primer momentu pensó que se trataba de dalguna clase de chimpancé escastáu.
En 1894, Dubois, publicó una descripción de los sos fósiles, llamándolo Pithecanthropus erectus (anguaño Homo erectus), al que describía como mitad simio, metá humanu. En 1895 tornó a Europa, ónde dio a conocer los sos descubrimentos. Unos pocos científicos recibir con entusiasmu, pero la mayoría amosar en desalcuerdu cola so interpretación.
Población
thumb|300px|left|Mapa de la estensión de los pueblos austronesios.
El Homo Sapiens, esto ye los primeros humanos puramente dichos, llegaron a ésta rexón aproximao fai 45.000 años, viaxando per mar dende'l continente asiáticu escontra les islles del sureste como Australia y Nueva Guinea. Estos primeros colonos yeren pescadores con un altu nivel d'habilidaes marítimes, y per ende la teunoloxía necesaria pa faer travesíes oceániques que-yos dexaron llegar hasta les islles del pacíficu y l'índicu.
La mayoría de la población actual ye d'orixe austronesiu. Tanto la evidencia llingüística como la evidencia arqueolóxica dexa asegurar que los pueblos austronesios tuvieron el so orixe nel 3000 e.C., cuando los habitantes de la mariña de China meridional, cultivadores de miyu y d'arroz, empezaron a instalase en Taiwán.
Mientres los austronesios espandíen los sos territorios, confinaron a los melanesios nativos a habitar les islles más orientales del archipiélagu.
Los pueblos austronesios darréu espandiríense hasta la mariña este d'África. Dende'l sieglu IV a. C, mercaderes procedentes d'islles de l'actual Indonesiasobremanera les islles de Xava, Sumatra y Borneo algamaron Adén en pasando pela India, y baxaron pola mariña este d'África hasta Madagascar y les Comores. Fontes árabes del sieglu X dan testimoniu de que nel sieglu IX, navegadores de les islles indonesiu y malayu realizaben violentes incursiones con fines comerciales nel océanu Índicu.
La cultura Dong Son foi una de les que llegó a Indonesia, trayendo consigo téuniques de cultivu del arroz, el ritual del sacrificiu del búfalu, la industria del bronce y práutiques megalítiques, ente otres coses. Dalgunes d'estes práutiques inda se caltienen anguaño, incluyendo les zones batak de Sumatra, les toraja de Sulawesi y delles islles menores de la Sonda. Los primeros indonesios yeren animistas qu'honraben los espíritos de los muertos.
Primeros Reinos
thumbnail|left|300px|Templu de Prambanan del reinu d'hindú de Medang (Isla de Java).
Athemus mugangensis
Athemus mugangensis ye una especie de coleópteru de la familia Cantharidae.
Serpophaga munda
'''Serpophaga munda ye una especie d'ave paseriforme de la familia Tyrannidae, que s'atopa n'Arxentina, Bolivia, Brasil, Paraguái y Uruguái.
Athemus mugangensis
Distribución xeográfica
Alcuéntrase en Sichuan, (China).
Historia d'Indonesia
Primeros Reinos
Un númberu d'estaos hindús y budistes floriaron y depués menguaron en toa Indonesia. Na dómina de la Europa renacentista, Java y Sumatra yá habíen vistu más d'un mileniu de civilización y dos grandes imperios. Un reinu tempranu foi'l de Tarumanagara, que florió ente los años 358 y 669 d. C. Asitiáu nel oeste de Java cerca de l'actual Xakarta, el rei que gobernó mientres el sieglu V, Purnawarman, estableció les primeres inscripciones conocíes en Java, la inscripción de Ciaruteun alcuéntrase cerca de Bogor. Nesti monumentu, el rei Purnavarman inscribió'l so nome y fixo una impresión de les sos buelgues, según buelgues del so elefante. La inscripción diz lo siguiente: "Equí tán les buelgues del rei Purnavarman, el conquistador heroicu del mundu". Esta inscripción ta en sánscritu y ye inda legible dempués de 1500 años. Purnawarman aparentemente construyó una canal que camudó'l cursu del ríu Cakung, lo que dexó'l drenado d'una zona costera pa destinala a l'agricultura y l'asentamientu. La historia política del archipiélagu indonesiu ente los sieglos VII y XI foi apoderada pol imperiu Srivijaya basáu en Sumatra. La dinastía Sailendra apoderó por aquella dómina'l centru de Java y construyó Borobudur, el monumentu budista más grande del mundu. La historia de los sieglos XIV y XV nun ye bien conocida por cuenta de la escasez de pruebes. Dos grandes estaos apoderaron esti periodu: Majapahit en Java Oriental, el más grande de los estaos pre-islámicos d'Indonesia y Malaca na mariña oeste de la península de Malaca, posiblemente'l más grande de los imperios comerciales musulmanes.
Serpophaga munda
Hábitat
Alcuéntrase en carbes caducifolios y montes de monte de l'aguada oriental de los Andes, hasta los 3.000 m d'altitú. Mientres el iviernu migra escontra'l norte y escontra les tierres baxes del oriente.
Descripción
Mide en permediu 11,5 cm de llargor. Presenta cabeza gris azulada; envés gris pardusco; nales corites con rebordes blancos; pechu gris y banduyu blancu.
Historia d'Indonesia
Medang
Medang, foi un reinu hindú asitiáu en Java Central en redol a l'actual Yogyakarta ente los sieglos octavo y décimo. El rei Mpu Sindok treslladó esti reinu dende'l centru de Java escontra la parte oriental de la isla. Esti movimientu podría ser causáu pola erupción del volcán Monte Merapi o por dalguna llucha de poder.
El reinu derrumbar nel caos a finales del reináu de Dharmawangsa so la presión militar que-y exerció l'imperiu malayu de Srivijaya. Unu de los últimos reis más importantes de Mataram foi Airlangga que reinó dende 1016 hasta 1049. Airlangga yera un fíu de Udayana y sobrín de Dharmawangsa. Él restableció'l reinu de Medang sol nome de Kahuripan.
Srivijaya
Srivijaya yera una etnia malaya que reinó en Sumatra ya influyó en gran parte del sureste d'Asia. Dende'l sieglu 7 d.C., esti poderosu reinu naval florió como resultancia del creciente comerciu marítimu ente les islles de la rexón.
La primer prueba sólida de la so esistencia, correspuende a un monxu chinu, I-Tsing, quien escribió que visitó Srivijaya nel 671 mientres 6 meses.
El comerciu yera'l motor de Srivijaya y el so epicentru taba na actual Palembang. Sicasí, a pesar de la so relevancia, nun yera un "Estáu" nel sentíu modernu, con llendes definíes y un gobiernu centralizáu, sinón que se trataba d'una talasocracia (confederación de ciudaes mercantes) que nun llegó a estender la so influencia más allá de la zona d'islles del sureste asiáticu.
Srivijaya exerció la so soberanía sobre grandes árees de Sumatra, Java occidental, y gran parte de la península de Malaca. Al apoderar Malaca y l'estrechu de Sunda, l'imperiu controlaba tanto la ruta de les especies como'l comerciu llocal. Amás foi un centru de referencia pal budismu, atrayendo a pelegrinos y estudiosos d'otres partes d'Asia.
Magar Srivijayan siguió teniendo un terrible poder naval hasta'l sieglu XIII, una serie de redaes nel sieglu XI debilitó la so hexemonía ya influencia, dexando la formación de reinos rexonales, como Kediri, basaos na agricultura intensiva en llugar del comerciu costeru de llarga distancia. L'imperiu amás taba en conflictu frecuente colos reinos javaneses, primero Singhasari y dempués Majapahit. L'Islam, pela so parte, empezó a tomar fuercia al traviés de los contactos ente los comerciantes árabes ya indios, hasta que finalmente llogró imponese na rexón d'Aceh (norte de Sumatra), cuando a finales del sieglu XIII, el reinu de Pasai convertir al Islam.
Srivijaya dexó d'esistir finalmente nel 1414, cuando Paramésuara, últimu príncipe del reinu, convertir al Islam y fundó el Sultanatu de Malaca na península malaya.
Singhasari y Majapahit
left|thumb|300px|Construcción carauterística de l'arquiteutura Majapahit.
A pesar de la falta d'evidencia histórica, sábese que Majapahit foi'l más importante de los estaos pre-islámicos d'Indonesia. El reinu hindú de Majapahit foi fundáu nel este de Java nel sieglu XIII, y so la rexencia de Gajah Mada esperimentó lo que de cutiu se conoz como la "Edá d'Oru" na historia d'Indonesia, cuando la so influencia estender a gran parte del sur de la Península de Malaca, Borneo, Sumatra y Bali, dende'l 1293 hasta'l 1500 aproximao.
Años dempués, el reinu foi dirixíu por Mada Gajah, un ambiciosu primer ministru y rexente de Majapahit, que gobernó dende'l 1331 hasta'l 1364, impulsando la espansión del reinu a les islles circundantes. Pocos años dempués de la muerte de Gajah Mada, l'Armada de Majapahit prindó Palembang, poniendo fin al reinu de Srivijayan. Sicasí, anque Majapahit estendió'l so poder sobre otres islles y destruyó a los reinos vecinos, la so prioridá yera'l control del comerciu que pasaba al traviés del archipiélagu. Dempués del so apoxéu nel sieglu XIV, el poder de Majapahit empezó a tornar ente los años 1478 y 1520, frente al prósperu Sultanatu de Malaca. Cola cayida de Majapahit, un gran númberu de cortesanos, artesanos, sacerdotes y miembros de la familia real camudar al este de la islla de Bali.
La Espansión del Islam
Les primeres menciones sobre l'archipiélagu indonesiu apaecen mientres el califatu abasí, cuando los marinos musulmanes describen una rexón nel sureste asiáticu abondosu en especies como nuez moscada, clavu de golor y galangal, ente munches otres.
Alonso de Barros
Alonso de Barros foi un escritor, humanista y paremiólogu español.
Historia d'Indonesia
La Espansión del Islam
Anque los comerciantes musulmanes yá viaxaben pela zona a principios de la era islámica, l'espardimientu del Islam ente los habitantes del archipiélagu indonesiu empieza recién nel sieglu XIII, al norte de Sumatra y el so espardimientu foi lenta y complicada.
La llegada del Islam foi impulsada pol aumentu de los venceyos comerciales fuera del archipiélagu y, polo xeneral, los comerciantes de los reinos más importantes fueron los primeres n'adoptar la nueva relixón. La conversión al Islam foi abondo gradual, yá que primeramente entemecióse o se superpuso coles cultures yá establecíes, hasta convertise na relixón dominante en Java y Sumatra pa fines del sieglu XVI, onde namái Bali retuvo una mayoría hindú. Darréu van apaecer los misioneros cristianos, bien activos ente los sieglos XVI y XVII, conformando grandes comunidaes nestes islles.
Sultanatu de Mataram
thumb|left|300px|Complexu Sepulcral del Sultanatu de Mataram en [[Yogyakarta.]]
D'alcuerdu a los rexistros de Java, Kyai Gedhe Pamanahan convertir nel gobernante de la zona de Mataram na década de 1570 col sofitu del reinu de Pajang al este, cerca del sitiu actual de Surakarta. Pamanahan foi referíu de cutiu como Kyai Gedhe Mataram dempués de la so ascensión.
El fíu de Pamanahan, Panembahan Senapati Ingalaga, reemplazó al so padre nel tronu alredor del 1584. So Senapati el reinu creció sustancialmente al traviés de regulares campañes militares contra los vecinos del reinu. Poco dempués de la so asunción, por casu, conquistó al reinu de Pajang, que fuera sociu del so padre.
El reináu de Panembahan Seda ing Krapyak (1601-1613), fíu de Senapati, tuvo entá más marcáu poles guerres, sobremanera contra'l poderosu Surabaya, un reinu importante del este de Java. Mientres el so reináu tamién se produció'l primer contautu ente Mataram y la Compañía Holandesa de les Indies Orientales (VOC). Les actividaes holandeses de la dómina llindar a realizar negociaciones colos escasos asentamientos costeros, asina que les sos interaiciones col reinu interior de Mataram, yeren llindaes, anque esto nun evitó que formen una alianza contra'l reinu de Surabaya en 1613. Krapyak morrió esi mesmu añu.
Krapyak foi asocedíu pol so fíu, quien ye conocíu a cencielles como Sultán Agung ("Gran Sultán") nos rexistros de Java. Agung foi responsable de la gran espansión y del gran legáu históricu de Mataram, por cuenta de les estenses conquistes militares que produció mientres el so llargu reináu ente 1613 y 1646.
Dempués d'años de guerra Agung finalmente conquistó Surabaya, colo cual, el reinu de Mataram tomó tol centru y este de Xava y la isla Madura: namái la rexón de Banten (oeste de Java) y l'asentamientu holandés en Batavia permanecíen fora del control Agung. Nes décades de 1620 y 1630 el reinu de Mataram intentó delles vegaes espulsar a los holandeses de Batavia, hasta que finalmente se vio obligáu a compartir el control sobre Java.
Cueva del Tebellín
La cueva del Tebellín ta asitiada na llocalidá de Bricia, na parroquia de Posada nel conceyu asturianu de Llanes.
Historia d'Indonesia
Sultanatu de Mataram
En 1645 empezó la construcción d'Imogiri, el so llugar d'entierru, a unos quince quilómetros al sur de Yogyakarta. Imogiri sigue siendo'l llugar de descansu pa la mayor parte de la realeza de Yogyakarta y Surakarta hasta los nuesos díes. Agung morrió na primavera de 1646, cola so imaxe de invencibilidad estrozada poles sos derrotes ante'l holandeses, sicasí, dexaba detrás d'él un imperiu que cubría la mayor parte de Java y les islles vecines.
Cueva del Tebellín
La cueva ta asitiada dientro del complexu del Cuetu la Llera.
Historia d'Indonesia
Sultanatu de Mataram
Al asumir el tronu'l so fíu, Agung Susuhunan Amangkurat, trató d'estabilizar el reinu, asesinando a los líderes locales que nun yeren lo suficientemente respetuosos con él, y cerrando numberosos puertos pa centralizar el control del comerciu colos holandeses.
Cueva del Tebellín
La cueva contién pintures rupestres. Estes pintures tán formaes por signos claviformes de color coloráu qu'en dalgún casu tienen un llargor d'un metro venti. Pertenecen al estilu IV antiguu.
Historia d'Indonesia
Sultanatu de Mataram
Amangkurat I morrió pocu dempués de la so espulsión, polo que Amangkurat II convertir en rei en 1677, sicasí, yá nun cuntaba con exércitu o riqueces pa restablecer la so poder. Nun intentu por recuperar el reinu, fixo importantes concesiones a los holandeses, a cambéu que decidieren dir a la guerra xunto a él. Pa los holandeses, un imperiu Mataram estable que tuviera fondamente en delda con ellos, ayudaría a asegurar la continuidá del comerciu en condiciones favorables. Asina foi que los holandeses emprestaron la so fuercia militar pa caltener al reinu xuníu. Ante la imposibilidá de competir coles fuercies holandeses Puger viose obligáu a reconocer la soberanía del so hermanu mayor Amangkurat II.
Sicasí, como artífices de la so vuelta al tronu, el holandeses caltuvieron a Amangkurat II so una estricta supervisión, exerciendo tamién un control sobre les mariñes del reinu. A Amangkurat II disgustába-y esta situación, especialmente'l creciente control holandés de la mariña, pero taba indefensu ante los compromisos qu'asumiera y ante l'amenaza del poder militar holandés.
Amangkurat II morrió en 1703 y foi asocedíu de volao pol so fíu, Amangkurat III. Sicasí, esta vegada'l holandeses creyeron ver un sociu más confiable nel so tíu Pangeran Puger, quién tomó'l títulu de Pakubuwana. El conflictu ente Amangkurat III y Pakubuwana I, xeneralmente llámase la Primer Guerra de Socesión javanesa y enllargóse mientres cinco años primero que los holandeses llograron instalar Pakubuwana.
Cola instalación de Pakubuwana, el holandeses aumentaron sustancialmente el so control sobre l'interior de Java Central. En 1705 Pakubuwana aportó a vencer a la VOC les rexones de la parte oriental de Cirebon y Madura, na que Mataram nun tenía nengún control real seya comoquier. La VOC recibió'l derechu a construyir fortificaciones en cualquier llugar de Java, el monopoliu sobre'l comerciu del opiu y los testiles, y amás Mataram apurriría un tributu añal de 1300 tonelaes métriques d'arroz.
Los últimos años del reináu de Pakubuwana, dende 1717 hasta 1719, tuvieron apoderaos pola rebelión nel este de Java contra'l so reináu y el so patrocinadores estranxeros. En 1719 Pakubuwana I morrió y el so fíu Amangkurat IV xubió al tronu, pero los sos hermanos, Pangeran Blitar y Purbaya impugnaron la socesión y atacaron kraton en xunu de 1719. Al ser refugaos polos cañones de la VOC, retirar escontra'l sur.
En 1726, Amangkurat IV cayó so una enfermedá, aparentemente producida por envelenamientu. El so fíu asumió'l tronu como Pakubuwana II, esta vegada ensin nenguna resistencia seria. Sicasí, los años subsiguientes van tar signados por una serie d'intrigues dexando al descubiertu la fraxilidá de la política javanesa, xunida pol esfuerciu holandés: Nesti contestu relativamente pacíficu, el rei nun consigue axuntar el sofitu de los sos "súbditos", munchos de los cualos álcense ante'l poder real.
Metanes una rebelión en 1749, Pakubuwana II carezse y robla un alcuerdu nel que s'da la "soberanía" de Mataram a la VOC. El holandeses pela so parte anunciaron que'l fíu de Pakubuwana II asumiría como nuevu rei de Mataram col títulu de Pakubuwana III. Sicasí, tres díes antes, Mangkubumi dende'l so bastión en Yogyakarta, empecipió una rebelión que cada vez se fixo más fuerte hasta qu'en 1753 el príncipe herederu Pakubuwana III decidió xunise a los rebeldes. Nesti contestu, la VOC aceptó que nun tenía la capacidá militar pa reprimir la rebelión y se aprestó a axustar.
El reinu de Mataram estremar en 1755 en virtú d'un alcuerdu robláu ente los holandeses y el príncipe rebalbu Mangkubumi. El tratáu estableció que'l territoriu partir ente'l sultanatu de Yogyakarta, sol control de Mangkubumi y el sultanatu de Surakarta, gobernáu por Pakubuwana III. Esti alcuerdu tuvo ésitu y la paz caltener hasta 1812.
Sultanatu de Banten
En 1524-25, Sunan Gunung Jati de Cirebon, xunto colos exércitos del sultanatu Demak, apoderar del puertu de Banten nel reinu de Sunda, y establecieron ellí'l sultanatu de Banten. Ellos fueron acompañaos por predicadores musulmanes y la población llocal adoptó l'Islam. El Sultanatu duró dende 1526 hasta 1813 dC y tuvo el so apoxéu na primer metá del sieglu 17. Esti Sultanatu dexó munchos restos arqueolóxicos y rexistros históricos.
La Llegada de los Europeos
Nel sieglu XVI, apaecen los primeros europeos (portugueses, españoles, neerlandeses y británicos) buscando apoderar el comerciu de les especies dende'l so orixe na India y nes "Islles de les Especies" (Moluques) d'Indonesia. Hasta aquel entós, el comerciu de especies n'Europa taba monopolizado polos mercaderes musulmanes, en sociedá colos venecianos. Esta situación alzara los precios de manera astronómica, una y bones les especies yeren bien acobiciaes non yá pa caltener la carne sabroso, sinón tamién pa la ellaboración de medicines.