cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Arquiteutura gótica
Contrafuertes y arbotantes
Pa soportar l'emburrie del pesu de les bóvedes, en cuenta de construyir gruesos muro como se realizaba nel románicu, nel que los contrafuertes adoptaben la forma de pilastres adosaes exteriormente al muriu, con un anchu creciente na so base; los arquiteutos góticos escurrieron un sistema más eficiente: los contrafuertes con arbotantes. Los contrafuertes dixebrar de la paré, recayendo l'emburrie sobre ellos per mediu d'un arcu de tresmisión denomináu arcu arbotante. Inda puede algamar una mayor resistencia asitiando de siguío un segundu contrafuerte. Los arbotantes tamién cumplen la misión d'allugar les canales per onde baxen les agües de los teyaos y evitar asina qu'esnidien poles fachaes.
Per un sitiu, la disposición d'estos machones tresversales dexaba faer fachaes non portantes, espodaes, con enormes buecos. Per otra parte, al coneutar los contrafuertes per mediu d'arcos arbotantes a la estructura principal ganábase brazu de palanca y lliberábase espaciu p'asitiar naves llaterales, paraleles a la nave principal.
Los botareles y demás contrafuertes decórense, montando pináculos sobre ellos por que tengan más pesu y resistencia, llogrando asina con estos remates el doble fin constructivu y estéticu.
El sistema d'arbotantes y contrafuertes de les ilesies gótiques constitúi un elementu carauterísticu qu'enguapecen l'esterior de los edificios, pero al empar, ponen de manifiestu la mesma fraxilidá estructural, yá que suxeten l'edificiu a manera d'apuntaladura esterna.
Alzáu
thumb|Alzaos de la [[catedral de Laon, (con estructura cuatripartita (arcaes, tribuna, triforio y claristorio)) y de la catedral de Langres con estructura tripartita.]] El sistema constructivu góticu, eficiente y llixeru nel so conxuntu, dexó ganar altor pa los edificios. L'alzáu de los templos góticos presenta diverses alternatives que se fueron asocediendo nel tiempu:
Columnes
thumb|left|Columna con nervios de la Colexata de Medina del Campo. Cada nerviu de la bóveda fuelga sobre una de les fines semicolumnas adosaes a la pilastra. Los soportes o columnes del arte góticu consisten nel pilastra compuestu'l cual, mientres el periodu de transición, ye'l mesmu soporte románicu anque dispuestu pal enjarje d'arcos cruceros. Pero nel estilu góticu perfectu preséntase cilíndricu'l nucleu de la pilastra, arrodiáu de semicolumnillas (pilastres) y sofitáu sobre un zócalo poligonal o sobre un basamento moldurado, a diferencia del estilu románicu en que tal zócalo yera uniforme y cilíndricu.
Estos basamentos tópense más estremaos y moldurados conforme avanza más el maduror del estilu góticu, estremándose especialmente los de periodu flamíxeru por destacar d'ellos pequeñes bases parciales de distintos altores correspondiendo éstes a les columnillas qu'arrodien el nucleu de la pilastra. Pero nel sieglu XVI volver con frecuencia al usu del zócalo primitivu prismáticu o cilíndricu ensin divisiones. Les columnillas adosaes alredor del nucleu corresponder colos arcos y nervios de les bóvedes, caúna col suyu, según el principiu siguíu nel estilu románicu de que tien de corresponder a cada pieza sostenida'l so propiu sostén o soporte.
Estes columnillas van aumentando en númberu a midida que progresa l'estilu. De primeres, suelen ser cuatro o seis nes pilastres aisllaes, de suerte que la seición tresversal o horizontal d'éstos forme na mayoría de los casos una especie de cruz de nucleu prismáticu. Pero depués vanse multiplicando de tal manera nes nueves construcciones, dende mediaos del sieglu XIII, apenes queda visible'l nucleu central (que d'equí p'arriba suel ser redondu). Apaez agora tol soporte como un fexe de cilindros, que nel sieglu XV amenorgar a simples junquillos o baquetones por aumentar el so númberu y nun tener yá cabida si nun ye con esta forma; pos non solo axudícase una columnilla pa cada arcu y nerviu de la bóveda sinón qu'hasta les moldures principales d'éstos tienen la so columnilla correspondiente nel soporte.
Capiteles
thumb|Capitel góticu nel Palaciu Ducal de Venecia. El capitel góticu va perdiendo la so importancia según adelantra la dómina del estilu. Dempués del periodu de transición nel que se sigue'l capitel románicu preséntase como un tambor daqué cónicu abrazáu con xamasca que los sos motivos tomar de la flora del país (anque, dacuando, sobremanera mientres el sieglu XIV almiti figurillas y hestories ente la xamasca siempres con más pulcritud que nel estilu románicu) y corónase por un ábaco circular o poligonal de delles moldures.
Cúpules
thumb|left|Cimborrio de la catedral de Burgos. Les cúpules formar de témpanos sosteníos por nervios radiantes qu'arrincando del octógonu formáu polos arcos torales y por una especie de trompes bien artístiques asitiaes nos ángulos determinaos por ellos, xúnense allegando a una clave cimero y céntrico.
El cimborriu manifestar al esterior en forma de prisma octógono o hexágonu coronáu por una pirámide con más atrevencia y elegancia que nel arte románico. Munches vegaes, en llugar de cúpula alza una simple llinterna prismática a manera de torre sobre'l cruceru.
Ventanes y vidreres
L'amenorgamientu de la estructura sustentante al mínimu imprescindible dexó abrir grandes buecos nos murios de les fachaes. Los artistes de la dómina pudieron dar rienda suelta a la so imaxinación creando un arte desconocío hasta la fecha.
Les ventanes del periodu de transición suelen ser como les romániques d'arcu apuntáu. Pero depués osténtase'l verdaderu ventanal góticu ampliu y decoráu na so parte cimera con formosos calaos de piedra, que fórmense de rosetoncillos combinaos, siempres sosteníos por columnillas o parteluces. Nel sieglu XIV complícase la tracería multiplicándose los rosetoncitos y adelantrando yá'l XV combinen les llinies formando curves serpenteantes constituyendo'l caláu flamíxeru.
Una cosa asemeyada reparar nos grandes rosetones que s'asitien a lo cimero de les fachaes: de primeres, tomen la forma radiante y senciello anque n'ilesies suntuoses ye daqué más complicada. Multiplíquense los adornos de la rosa nel sieglu XIV y nel XV apuerta a la tracería un verdaderu llaberintu de curves enllazaes. Nun falten en toles dómines sicasí ventanes menores de traza más senciella y pequeños aljimeces. Ventanes y rosetones suelen cerrase con magnífiques vidreres polícromas ya historiaes onde a los so manera exercita l'arte pictórico monumental una y bones apenes-y dexen espaciu pal so desarrollu los escasos llenzos de paré que medien ente los referíos vanos nes ilesies suntuoses.
Fachaes y puertes
left|upright|thumb|Portada con arcu trilobulado, encuadrada en [[gablete y flanqueada con pináculos. Transepto del Monesteriu de Batalha, en Portugal. (1402-1438)]] thumb|Portada del Sarmental (1240). [[Catedral de Burgos]] Nes fachaes y nes puertes l'arte góticu esplega tola so magnificencia y la so concepción teolóxica. La portada gótica almite la mesma composición fundamental de forma abocinada, que la románica pero multiplíquense les arquivoltas y añedir una mayor elevación de llinies con más riqueza y finura escultórica guardando siempres n'arcos y adornos la forma propia del nuevu estilu. Sobre la puerta asitiar n'ocasiones un gablete.
Les portaes más suntuoses lleven imáxenes d'apóstoles y d'otros santos baxu doseletes ente les columnillas (y de cutiu, tamién otres menores ente les arquivoltes) flanqueando l'ingresu'l cual puede tar estremáu por un parteluz que sirve de sofitu a una estatua de la Virxe María o del titular de la ilesia.
Les ilesies del Cister y otres menores que se modelen a imitación so escarecen de imaginería na portada, que compónse del grande arcu abocinado y decoráu con simples baquetones y dalguna ornamentación vexetal o xeométrica. La finura na execución de la obra escultórica y la multiplicación progresiva de les columnillas y moldures col endelgazamientu d'elles, denuncien meyor qu'otres les señales de la dómina de la construcción de les portaes. Pero les del últimu periodu dende mediaos del sieglu XV reconócense sobremanera pol ensame y pequeñez de los detalles pola arquivolta conopial, cargada de frondas retorcigañaes y por otros ornamientu de la dómina.
Elementos secundarios
thumb|[[Ménsula del claustru del monesteriu de Santes Creus en Aiguamurcia.]] Ente los elementos secundarios d'un edificiu góticu son notables polo carauterístico de la so forma:
Ornamentación
thumb|left|Detalles de la catedral de Notre-Dame. La ornamentación gótica fundir na construcción y sirve p'acentuar más los elementos d'ésta. Los motivos más comunes y propios, nel terrén escultóricu, son nos empiezos del estilu góticu, sobremanera, nel periodu de transición los adornos xeométricos heredaos del estilu románicu, moldures y calaos xeométricos que nacen del propiu arcu. L'usu del arcu conopial nel sieglu XV dexa un ampliu usu de la curva y contracurva na ornamentación.
La parte más novedosa tocantes a la decoración vien de la flora y fauna local que s'interpreta en forma estilizada mientres los sieglos XII y primer metá del XIII. La naturaleza interpretar con bastante realismu y nesti últimu sieglu tirar a les formes retorcigañaes. El trébole, la hiedra retorcigañada, los biltos de vide, les fueyes de carbayu o de encina se encaraman polos arcos y les aguyes de los edificios góticos, acomuñar al nuevu estilu. Darréu abandónense pa dar llugar a les frondas, cardinas (fueyes de cardu), grumos, trifolios, cuadrifolios, etc. Nel arte clásico, solu dos o trés plantes, el acanto, la hiedra y el lloréu, tuvieren aceptación nel repertoriu decorativu, pero'l góticu se vale de toles especies del reinu vexetal y reproduz tamién páxaros y hasta seres fantásticos, bisarmes qu'una vegaes tán derechos como guardianes nos altu de balaustraes y otres agazapaos condergaos a sirvir de gárgoles pa refundiar l'agua de les agües recoyíes nos teyaos. thumb|Decoración con azulexos en [[La Seo de Zaragoza.]] Les moldures gótiques estremar de les grecorromanes en que nun ufierten corte o seición circular como éstes sinón semielíptica, piriforme, cordiforme, etc. tou por qu'a la vista apaezan bien tenues y cuasi aéreos los arcos y demás miembros que se molduran.
La decoración pictórica de dellos de los mentaos elementos tuvo de ser nel so tiempu común pero llegó escasa a los nuesos díes. Con frecuencia pintaben les escultures de les portaes, sepulcros, capiteles, claves de bóvedes, nervios d'éstes y más la cubrición si facer de madera. Y anque fueron pocu abondosos los cuadros de figures nos murios, suplir en gran parte poles vidreres policromadas. En munchos edificios d'España, participando más o menos na arquiteutura mudéxar usóse la decoración d'azulexos en frisos y zócalos.
L'arquiteutura gótica n'Europa
L'espardimientu de l'arquiteutura gótica foi bien amplia, dende la so nacencia en Francia algamó dafechu a Inglaterra, España, Italia y Alemaña y colla tol Sacru Imperiu Romanu. Unu de los grandes elementos que contribuyó al so espardimientu foi la espansión de la orde de Cluny. Algamó puntos tan alloñaos como los países nórdicos y llugares del oriente mediterraneu como Rodas, Xipre y Siria onde aportaría de la mano de los cruzaos.
Góticu francés
Francia supón el puntu d'orixe del estilu góticu y el llugar dende onde se foi creando esta arquiteutura pa espublizase por toa Europa.
Góticu inglés
L'arquiteutura gótica inglesa sigue una evolución independiente del restu del continente. A finales del sieglu XII empieza a sustituyir al estilu normandu reinante (denominación que recibe nesti país l'estilu románicu) y va enllargase hasta más d'un sieglu dempués de qu'en Florencia introduxérase l'estilu renacentista a principios del sieglu XVI. Los historiadores del arte estremaron tradicionalmente el góticu inglés en tres periodos:
España y Portugal
L'arquiteutura gótica introducir n'España al traviés de los monesterios de la Orde del Císter y algamó un ampliu espardimientu en tol país. L'estilu de transición dende'l Románicu afigurar nes catedrales de Tarragona, Lleida y Ávila.
Nel sieglu XIII, de máximu apoxéu del góticu, constrúyense les manifestaciones más pures d'esti estilu n'España: les catedrales de Burgos, Lleón y Toledo. Nel Pandu tán presentes dos inflúis, la borgoñona, nel Reinu de Lleón, debíu al orixe de la dinastía lleonesa; y l'inglesa, nel Reinu de Castiella, llegada al traviés de l'alianza matrimonial de los reis castellanos cola Casa de Lancaster.
El sieglu XIV supón la rellumanza del góticu na zona de l'antigua Corona d'Aragón, especialmente en Cataluña, Valencia y Baleares; son construcciones d'esteriores sobrios y macizos, les ilesies presenten la denomada planta de salón, con naves llaterales del mesmu altor que la central, y ausencia de contrafuertes, con escasa decoración escultórica, carauterizáu pola influyencia de les ilesies del sur de Francia y la cuasi nula aportación del arte mudéxar. Estos estilos corresponder col góticu valencianu, el góticu catalán o'l góticu balear, según el so llocalización, por ciertes carauterístiques propies y orixinales. Los sos meyores exemplos son les catedrales de Barcelona, empezada a construyir en 1298, Girona, empezada a construyir en 1317, y la de Palma de Mallorca, que dispón de tres naves ensin girola y foi consagrada en 1346, y tamién numberoses construcciones civiles.
Italia
.
Mientres el sieglu XIV, l'arquiteutura gótica italiana sigue calteniendo unes pecularidades propies, destaca la catedral de Orvieto, bien rellacionada cola de Siena. En Florencia destaca la ilesia de la Santa Cruz, llevantada pola orde franciscana, y l'interior de la ilesia de Santa María Novella. Tamién nesta ciudá empieza a construyise la catedral de Santa María del Fiore, que se remataría yá nel nuevu estilu renacentista.
Nel sieglu XV, los finales del góticu empiecen a confundise colos entamos del Renacimientu. En Venecia siguen construyéndose numberosos palacios, y nesti sieglu termina'l Palaciu Ducal, destacando tamién el palaciu Contarini y Cà d'Oru. La obra magna del góticu italianu ye la catedral de Milán, que destaca pol recargamientu de la so decoración y que la so construcción enllargar hasta'l sieglu XIX.
Alemaña
Alemaña recibe'l góticu al traviés de la orde cisterciense, con retrasu. L'estilu que llega dende Francia ta yá bastante formáu y va convivir mientres dalgún tiempu coles formes romániques alemanes, qu'aguanten al nuevu estilu, asina los primeros arcos de ojiva nun se constrúin hasta los primeros años del sieglu XIII. La influyencia francesa va ser bien importante y los arquiteutos franceses del sieglu XIII viaxaron por toa Europa central, estendiendo tamién les sos téuniques. La obra más perfecta de l'arquiteutura gótica alemana, la catedral de Colonia, empezar a construyir en 1248, siendo proyeutada probablemente por un arquiteutu de Francia qu'había tomáu parte na construcción de la catedral de Amiens.
Mientres el sieglu XIV, les columnes fáense extraordinariamente delgaes, los nervios adquieren perfiles bien cortantes, les bóvedes apándense y cúbrense con combinaciones de nervios en forma de rede. Nel sieglu XV, Alemaña, al igual qu'asocede con Bélxica y Holanda, ye un país prósperu que produz una arquiteutura rica, de gran interés. Nel centru d'Europa, l'edificiu principal ye la catedral de San Esteban, en Viena, terminada mientres el sieglu XV.
Bélxica y Holanda
Pola so situación xeográfica, estos territorios reciben de forma temprana y direuta la influyencia del arte góticu francés. Mientres el sieglu XV, el poderíu económicu tresmitir a l'arquiteutura que se llevanta mientres esti periodu, enllena de suntuosidá.
Predomina l'arquiteutura civil, na qu'una burguesía acomodada, arrexuntada en gremios d'artes y oficios; llevántense cases corporatives y nes places de les ciudaes edifíquense sobeyosos conceyos como los de Lovaina, Bruxes o Bruxeles; y rules de contratación, ente les que destaca la Rula de Paños de Ypres, reconstruyida tres la primer guerra mundial. Tamién abonden viviendes particulares, que se caractericen pol remate denomináu de piñón, de forma gradiada y triangular de gran altor; los teyaos suelen ser altos y de gran pendiente.
Exemplos de viviendes y barrios de la dómina que llegaron hasta nós en bon estáu de caltenimientu son el Grasslei o Muelle de la yerba de Gante, la plaza central de Delft o la Grand Place de Bruxeles.
Góticu bálticu
El góticu bálticu, dacuando llamáu góticu de lladriyos (n'alemán: Backsteingotik) ye un estilu simplificáu d'arquiteutura gótica y neogótica prevaleciente n'Europa septentrional, especialmente'l norte d'Alemaña y les zones aledañas al mar Bálticu, esto ye, rexones que nun tener recursos naturales pa faer edificios de piedra.
Pueblu polacu
El pueblu polacu o a cencielles polacos (polacu:Polacy, singular Polak) son un pueblu d'orixe étnicu eslavu d'Europa Central, concentráu principalmente en redol al territoriu de l'actual Polonia. Dacuando los polacos son definíos como un pueblu que comparte una cultura polaca común y son descendientes de polacos. La so principal relixón ye'l catolicismu. El términu polacu tamién puede utilizase ensin conteníu étnico referíu a los ciudadanos de Polonia al marxe del so etnicidad. Esiste una importante diáspora polaca n'Europa Occidental y Oriental, América y Australia.
Nun esiste una definición comúnmente aceptada de la significación de "polacu". Acordies con el preámbulu de la Constitución de Polonia, la nación polaca consiste en tolos ciudadanos de Polonia. Sicasí, como na mayoría de los países europeos, munches persones llinden esi grupu a los falantes nativos del idioma polacu, persones que comparten ciertu costumes y tradiciones o persones que comparte una fonderada étnica orixinariu de Polonia. Polo que se refier a los sos oríxenes, el nome de la nación tien un orixe indoeuropéu, deriváu de pulgue; pole, que significa llanura. Los polacos pertenecen al grupu lechítico de los eslavos. Los polonos de Giecz, Gniezno y Poznań yeren la más influyente de les tribus eslaves de la Polonia altomedieval y consiguieron xunir a otres munches tribus eslaves occidentales sol gobiernu de lo que se convertiría na dinastía Piast, creando un nuevu estáu. La pallabra polaca pa designar al pueblu ye Polak (masculín) y Polka (femenín).
Estadístiques
Los polacos constitúin en población el sestu mayor grupu nacional d'Europa. Les estimaciones varien en función de les fontes, anque los datos disponibles suxuren un númberu total d'unos 60 millones de persones en tol mundu (de los qu'unos 21 millones viven fora de Polonia, munchos de los cualos son ciudadanos polacos). En Polonia viven unos 39 millones de polacos. Tamién esisten minoríes polaques nos países vecinos, incluyendo Alemaña, y les minoríes indíxenes de la República Checa, Lituania, Ucraína y Bielorrusia. Tamién esisten minoríes nos antiguos territorios del Reinu de Polonia, en llugares como Letonia y Moldavia. Tamién esiste una minoría polaca en Rusia, procedente de la población polaca qu'habitó nesi país mientres sieglos y los que fueron deportaos a encomalo tres la Segunda Guerra Mundial; el númberu total de polacos no que foi l'antigua Xunión Soviética envalorar n'hasta 3 millones.
Nos Estaos Xuníos un gran númberu d'inmigrantes polacos asitiar en Chicago, Ohio, Detroit, Nueva York, Orlando, Pittsburgh, Buffalo y Nueva Inglaterra. La mayor concentración de polacos nos Estaos Xuníos atópase en New Britain, Connecticut. La mayoría de los polacos de Canadá llegaron dempués de la Segunda Guerra Mundial. El númberu d'inmigrantes polacos amontar ente 1945 y 1970, y nuevamente tres la cayida del comunismu en 1989. En Brasil la mayoría de los inmigrantes polacos asitiar nel estáu de Paraná. La ciudá de Curitiba tien la segunda mayor población de la diáspora polaca nel mundu (tres Chicagos) y la música, cocina y cultura polaca ye bien intensa nesta rexón. Nos últimos años, dempués de que Polonia ingresara na Xunión Europea, munchos polacos emigraron a países como Irlanda, onde s'envalora que viven unos 200.000 trabayadores polacos. Nel Reinu Xuníu envalórase qu'emigraron unos 500.000 polacos. La comunidá polaca de Noruega amontóse hasta los 120.000 individuos, constitúin la mayor población inmigrante del país.
Antes de la Segunda Guerra Mundial en Polonia vivía la mayor población xudía d'Europa, y munchos polacos xudíos fixéronse siguidores del movimientu sionista y emigraron a Israel antes y dempués de la creación del estáu, constituyendo'l principal llugar d'orixe de la mayoría de los israelinos xudíos.
Nel sieglu XXI na Xunión Europea, formada por 28 estaos, de los qu'ocho son países d'Europa Central o Oriental, los polacos son los más móviles, con un númberu considerable d'inmigrantes polacos qu'emigraron a casi tolos países de la Unión, integrándose nel mercáu llaboral européu.
Tribus polaques
La siguiente llista amuesa les tribus polaques qu'habitaron nes tierres del antiguu Reinu de Polonia na Alta Edá Media. Dalgunes d'elles siguieron siendo pueblos separaos ente qu'otres hanse asimiláu na cultura de Polonia. thumb|right|Alegoría de los polacos ([[Szlachta) del sieglu XVIII.]]
La Chenalotte
Tien una población de y una superficie de  km².
Pallejà
Pallejà ye un conceyu de Cataluña. Perteneciente a la provincia de Barcelona, ta asitiáu na contorna del Baix Llobregat y forma parte del área metropolitana de Barcelona.
Xeografía
El términu municipal tien una estensión de 8,41 km² (de los cualos el 23% son suelu edificáu) y tien una altitú media de 87 msnm.
Ta asitiáu a 19 km de Barcelona y delimita coles poblaciones de Castellbisbal, Corbera de Llobregat, La Palma de Cervelló, San Vicente dels Horts, Molins de Rei y El Papiol.
Pallejà ta asitiáu nel llau derechu del valle del cursu baxu del ríu Llobregat y atópase encaxáu ente les elevaciones de la Cordal Mariniegu. El términu municipal ocupa la llanura aluvial cercana al ríu y parte del macizu del Montmany (unu de los contrafuertes más orientales del macizu del Garraf-Ordal) que pertenez al Cordal Mariniegu. Les mayores elevaciones nel conceyu son Les Planes (269 msnm), el Guixar (322 msnm), el Cucut (328 msnm), el Cuixó (302 msnm) y otres entá menores como'l Puig de Gratallops.
Flora
thumb|left|225px|El romeru ye una de les especies típiques de la zona. La vexetación natural de la zona apaez na aguada del monte, onde entá queden restos de la típica vexetación mediterránea y abondosa sotobosque. Nun hai grandes zones montiegues una y bones l'actividá humana fai que ye esta zona les zones montiegues tean en recesión.
Si amás de tener presente que la zona ye d'un típicu clima mediterraneu, parte del terrén onde podría desenvolvese la vexetación ye caliar, esto ye, un suelu d'evolución bien lenta y por tantu les raigaños tienen pocu espaciu pa crecer, la vexetación que s'atopa ye de fueya pequeña y dura pa evitar les perdes d'agua nes dómines de seca y que tres una quema la recuperación de la vexetación sía bien lenta.
Ye fácil reparar pequeñes zones montiegues de pinu y una vexetación de fueyes dures y pequeñes nes que predominen plantes como llentiscu, tomillu, romeru, jara, palmito, coscoja o enebro, qu'ocupen gran parte de Les Planes dempués de les quemes producíes na zona.
Distritos
thumb|250px|right|[[Castiellu de Pallejà.]]
Ferrocarril
thumb|250px|Estación de Pallejà de [[Ferrocarriles de la Xeneralidá de Cataluña|FGC.]] Ferrocarriles de la Xeneralidá de Cataluña - Llinia Llobregat-Anoia
Autobús
Barcelona - Sant Just Desvern - San Felíu de Llobregat - Molins de Rei - Pallejà - San Andrés de la Barca - Martorell
Carretera
Pol términu municipal de Pallejà pasen trés carreteres:
Escueles
Les escueles de Pallejà son:
Públiques (Infantil y Primaria)
Privaes alcordaes (Infantil, primaria y secundaria)
Institutos
Los institutos de Pallejà son:
Política
Los partíos políticos qu'integraron les postreres eleiciones municipales fueron:
Les resultancies, tocantes a númberu de conceyales, fueron los siguientes:
Holmiu
L'holmiu ye un elementu químicu de la tabla periódica que'l so símbolu ye Ho y el so númberu atómicu ye 67.
Historia
L'holmiu ye un elementu químicu que'l so nome deriva del nome en Llatín de la ciudá d'Estocolmu, Holmia). Foi afayáu por Marc Delafontaine y Jacques-Louis Soret, quien en 1878 repararon les inusuales bandes d'absorción espectrográfiques d'un elementu entós desconocíu.
Poco más tarde nesi mesmu añu, Per Teodor Cleve, tamién conocíu como Tzintzuni Cleve, afayó tamién l'elementu en forma independiente mientres trabayaba con óxidu d'erbiu. Cleve esanició tolos contaminantes entós conocíos del óxidu de erbiu usando'l métodu desenvueltu por Carl Gustaf Mosander. Como resultáu d'esti procesu, llográronse dos materiales, unu de color marrón y otru verde. Cleve llamó a la sustancia de color marrón holmia y a la verde thulia. Dempués afayóse que holmia yera en realidá óxidu d'holmiu y thulia yera óxidu de tuliu.
Propiedaes físiques
Elementu químicu, símbolu Ho, númberu atómicu 67, pesu atómicu 164.930; ye un elementu metálicu asitiáu nel grupu de les tierres rares. L'isótopu estable 165Ho constitúi'l 100% del elementu na naturaleza. El metal ye paramagnético, pero a midida que la temperatura mengua convertir en antiferromagnético y depués al sistema ferromagnético.
Aplicaciones
L'holmiu tien poques aplicaciones práutiques, anque s'usó como catalizador en reacciones químiques industriales y tamién pa la fabricación de dellos dispositivos electrónicos. En medicina utiliza'l láser d'holmiu.
NGC 488
NGC 488 ye una galaxa espiral de la constelación de Piscis.
Llista d'asteroides/73601–73700
... | Previu | Llista d'asteroides | Siguiente | ...
Piprites griseiceps
El saltarín cabecigrís, piprites cabecigrís o Saltarín cabecigrís (Piprites griseiceps) ye una especie d'ave, tradicionalmente incluyida na familia Pipridae, pero anguaño, con base n'estudios xenéticos, consideróse la so inclusión dientro de la familia Tyrannidae. Alcuéntrase en Costa Rica, Guatemala, Hondures y Nicaragua.
Hábitat
Vive na parte alta del sotobosque y el nivel mediu del monte tropical, ente los 100 y los 750 m d'altitú.
Descripción
Mide 12 cm de llargor y pesa 16 g. La cabeza presenta color gris cayuela, con matices oliva na coroniella y la nuca; l'envés ye verde oliva. El gargüelu ye mariella nel centru y tórnase verde oliva nos llaos, el pechu, la banda y los lladrales. El banduyu ye mariellu y el vexilo internu de les plumes terciales ye de color crema. El picu ye gris, escuru na parte cimera y claro na inferior. Les pates son plomices.
Alimentación
Aliméntase de frutos y inseutos.
Codex Gigas
El Codex Gigas (Del llatín"llibru grande"), tamién conocíu como Códiz Gigas, Códiz del Diañu o Códiz de Satanás, ye un antiguu manuscritu medieval en pergamín creáu a principios del sieglu XIII y escritu en llatín presuntamente pol monxu German el Recluyíu del monesteriu de Podlažice (en Chrudim, centru de l'actual República Checa). Foi consideráu na so dómina como la "octava maravía del mundu" por cuenta del so impresionante tamañu (92 × 50,5 × 22 cm, el manuscritu medieval más grande conocíu), la so grosez de 624 páxines y el so pesu de 75 kg. Ta allumáu con tintes colorada, azul, mariella, verde y oro, tantu en mayúscules capitales como n'otres páxines, nes que la miniatura puede ocupar la páxina completa. Atopar nun escelente estáu de caltenimientu.
Conteníu
El Codex contién la Biblia (la versión de la Vulgata, sacante los Fechos de los Apóstoles y el Apocalipsis, que provienen d'una versión anterior), el testu completu de la Chronica Boemorum (Crónica checa) de Cosmas de Praga, cures melecinales, encantamientos máxicos, dos trabayos del historiador xudíu Flavio Josefo (les Antigüedaes xudíes y La guerra de los xudíos), les Etimoloxíes del arzobispu San Isidoro de Sevilla, dellos trataos sobre medicina del médicu Constantino l'Africanu, un calendariu, una llista necrolóxica de persones finaes y otros testos.
Tal combinación de testos nun esiste en nenguna otra parte, calificáu por Christopher de Hamel, profesor de la Universidá de Cambridge como "un oxetu de lo más peculiar, estrañu, fascinante, raru ya inesplicable". Ye d'un preciu incalculable, foi robáu gran cantidá de vegaes y foi guardáu de callao por un emperador del Sacru Imperiu Xermanu.
Lleenda
thumb|200px|El diañu nuna páxina del Codex. La lleenda señala que l'autor del Codex Gigas foi un monxu Benedictín condergáu a ser emparedáu vivu por un grave crime y por que la pena fóra-y condonada, el monxu propunxo crear una obra monumental qu'honraría al monesteriu, un códiz que contendría la Biblia y tou la conocencia del mundu. El tiempu axustáu pol mesmu monxu foi d'una nueche.
La xera del monxu yera sobrehumana, polo que se cunta que solicitó l'ayuda del mesmu Satanás, que aceptó crear el llibru nuna nueche poniendo como condición apaecer la so imaxe nuna de les páxines. Verdaderamente nun se trata más que d'una lleenda bien posterior a la so creación; sicasí, ye induldable que foi escritu por un solu home.
Orixe
Una nota sobre la primer fueya del Codex Gigas establez a un monesteriu benedictín en Bohemia Podlažice, cerca de Chrudim, como primer propietariu conocíu del manuscritu. Ye pocu probable qu'esti enorme llibru fuera escritu en Podlažice. El monesteriu yera demasiáu pequeñu y demasiao probe pa llevar a cabu tal empresa avanzada, que rique enormes recursos humanos y materiales. Hasta onde sabemos, nengún otru manuscritu medieval caltener del monesteriu. El nome de la escriba del Codex Gigas nun se conoz, pero conxeturóse que yera'l monxu Herman, que'l so nome y llamatu inclusus Hermanus monachus(Herman, monxu recluyíu) apaez el 10 de payares na necrolóxica. L'epítetu inclusus taba venceyáu cola lleenda del llibru, créese que'l monxu s'autu aislló del mundu por penitencia, y dedicóse a escribir el llibru como parte del so castigu, pos entós trescribir un testu sagráu yera consideráu una forma de redimise.
Historia
Dende'l sieglu XVII, el Codex Gigas salió del territoriu suecu en dos causes.
Barbara Jo Allen
Barbara Jo Allen foi una actriz radiofónica, cinematográfica y televisiva d'Estaos Xuníos.
Biografía
Nacida en Nueva York, foi conocida pol nome Vera Vague, la solterona qu'ella creó ya interpretó na radio y na pantalla nos años 1940 y 1950, y pa la cual inspiróse nuna persona a la que conoció na realidá, una muyer que taba dando una conferencia sobre lliteratura y que s'espresaba d'una manera confusa. Como Vague, ella popularizó'l latiguillo "You dear boy!"
L'habilidá de Allen pa l'actuación yá surdió nes obres teatrales representaes na escuela. Tres la so graduación na high school, foi a París a estudiar en La Sorbona. Concentrada nel estudiu d'idiomes, llegó a falar con fluidez el francés, español, alemán ya italianu. En finando los sos padres, ella camudóse a Los Angeles, onde vivió col so tíu.
En 1937 debutó na radio, encarnando a Beth Holly nel programa de la NBC One Man's Family, actuando darréu en Death Valley Days, I Love a Mystery y otres series radiofóniques. N'apaeciendo'l personaxe de Vera en 1939 nel show NBC Matinee, ella intervieno con regularidá xunto a Bob Hope a partir de 1941.
Allen actuó en siquier 60 películes y series televisives ente 1938 y 1963, de cutiu sol nome artísticu de Vera Vague en llugar del so. El personaxe que creó fíxose tan popular que finalmente adoptó'l so nome como'l so llamatu profesional. Dende 1943 a 1952, como Vera, fixo más d'una docena de curtios cómicos pa Columbia Pictures.
En 1948 nun trabayó cola mesma intensidá como actriz, dedicándose sicasí a montar un comerciu d'orquídees, al empar que foi Alcaldesa Honoraria de Woodland Hills, California. En 1953, como Vera, presentó una serie televisiva propia, Follow the Leader, un show de la CBS nel que participaba'l públicu. En 1958 foi Mabel na versión en redifusión de la sitcom de Jeannie Carson Hey, Jeannie!, emitiéndose namái seis episodios.
Allen tamién foi actriz de voz en películes d'animación, destacando'l so papel de Fauna en La bella durmiente (1959) y de la fregona en The Sword in the Stone (1963).
Filmografía
Llargumetraxes:
Curtios:
Richardson Fernandes dos Santos
Richardson Fernandes dos Santos ye un futbolista brasilanu.
Montreuil (Sena-Saint Denis)
izquierda|miniaturadeimagen|204x204px|Montreuil na Petite Couronne. Montreuil ye una llocalidá y comuña de Francia, na rexón d'Isla de Francia, departamentu de Sena-Saint Denis, nel distritu de Bobigny. Ye'l chef-lieu de tres cantones: Montreuil Este, Norte y Oeste.
Piranga bidentata
Piranga bidentata ye una especie d'ave paseriforme de la familia Cardinalidae (anque delles fontes asitien el so xéneru, Piranga en Thraupidae). Distribúise dende'l norte de Panamá hasta Arizona y Nuevu Méxicu.
Piprites chloris
Piprites chloris, tamién llamáu baillarín verde y saltarín oliva''', ye una especie d'ave paseriforme que vive en Suramérica. Anque tradicionalmente incluyíase-y na familia Pipridae, la so taxonomía alcuéntrase en discutiniu, asitiándolo unos en Cotingidae, y otros en Tyrannidae, hipótesis que foi acotada por estudios xenéticos en 2009. Enagora la SACC, clasifiquen el so xéneru como incertae sedis (de posición incierta).
Distribución y hábitat
Alcuéntrase n'Arxentina, Bolivia, Brasil, Colombia, Ecuador, Guayana Francesa, Guyana, Paraguái, Perú, Surinam y Venezuela.
India portuguesa
La India portuguesa (en portugués tamién Estáu da Índia) yera'l conxuntu de posesiones portugueses na India. Na dómina de la independencia india en 1947, la India portuguesa incluyía dellos enclaves na mariña occidental, incluyendo Goa, según los enclaves costeros de Damán (en portugués Damão) y Diu, y los enclaves de Dadra y Nagar Haveli, que tán nel interior. Los territorios de la India portuguesa, tamién formaron parte del imperiu español ente 1580 y 1640, tres la unificación ente España y Portugal cola Unión Ibérica. De cutiu recibíen el nome coleutivu de Goa, una y bones esta foi la principal plaza comercial.
Chenecey-Buillon
Tien una población de y una superficie de  km².
Neotamias obscurus
Neotamias obscurus ye una especie de royedor de la familia Sciuridae.
India portuguesa
L'estáu de la India portuguesa foi constituyíu col nomamientu del primer virréi, Francisco de Almeida, primeramente establecíu en Kochi, seis años dempués de la llegada de Vasco da Gama a la India. Tres la espansión territorial efectuada en 1510 por Afonso de Albuquerque, que conquistó Goa, recibió'l nome oficial d'Estáu Portugués de la India (Estáu Português da Índia).
Mientres dos sieglos tomó toles posesiones portugueses n'Índicu, namái en 1752 Mozambique dispunxo de gobiernu propiu y en 1844, l'Estáu Portugués de la India dexó d'alministrar los territorios de Macáu, Solor y Timor, viéndose confináu a la India.
Yuto Yamada
Yuto Yamada (山田 雄士, ) ye un futbolista xaponés.
India portuguesa
Portugal detentó los derechos sobre varios enclaves de la mariña india dende la dómina de Vasco da Gama. Ente estos territorios incluyíense: thumb|left|250px|Mapa de la evolución de la India Portuguesa. Antes de la independencia de la India en 1947 caltenía Goa, Damán, Diu, y Dadrá y Nagar Haveli, perdió esti últimu territoriu en 1954 y los trés restantes places n'avientu de 1961, cuando fueron ocupaos pola Unión India, (anque Portugal namái reconoció la ocupación tres la Revolución de los Claveles en 1975), terminando asina, tres cuatros siglo y mediu, l'Estáu Portugués de la India.
Economía
thumb|right|180px|Moneda española con resello circular de la India Portuguesa. La falta de monedes nes colonies portugueses de la India fixo común la práutica de contramarcar distintes pieces estranxeres coles mires de revalorizar el so valor y dexar la so circulación en dichos territorios. Les primeres contramarcas se estamparon sobre xerafines nel añu 1684, y consistíen nuna cruz dientro d'un círculu y cruz de puntos. La segunda contramarca, utilizada en 1770, yera circular y contenía l'escudu de Portugal. El 15 de xunetu de 1831 coles mires de verificar l'autenticidá de les monedes de 1 y ½ tanga, ordenar por decreto ley que se marcaren toles pieces con lleenda “P.R.809”. La sigla “P.R.” faía referencia a “Portaria Rexistrada”, y el númberu “809” al númberu de rexistru. Del 4 al 26 de xunetu de 1832 empezóse otru acuñamientu que consistió nun punzón con escudu de Portugal y la sigla “A.P-T” (Asia Portuguesa). Nun principiu esta contramarca utilizóse namái sobre monedes de cobre, pero depués tamién se estampó sobre monedes de plata. Coles mires de revalorizar les monedes de cobre, nel añu 1850 volver a contramarcar con punzón circular les pieces de 15, 30 y 60 tangues.
thumb|left|Moneda de la India Portuguesa, emitida en [[1959.]]
Tanya Roberts
Victoria Leigh Blum, conocida artísticamente como Tanya Roberts, foi una actriz d'Estaos Xuníos, famosa pola so participación na serie televisiva Charlie's Angels y por encarnar nel cine a la heroína de cómic Sheena.
Disprosiu
El disprosiu ye un elementu químicu que'l so símbolu ye Dy y el so númberu atómicu ye 66. Ye un metal de transición incluyíu nel grupu de los lantánidos o tierres rares de color blancu plata. Foi identificáu per primer vegada en 1886 por Paul Émile Lecoq de Boisbaudran, pero nun foi posible llograr una muestra pura hasta la década de 1950, col métodu d'intercambiu iónicu. Na naturaleza'l disprosiu alcuéntrase formáu por 7 isótopos, y nun esiste na corteza terrestre en forma aisllada sinón en compuestos xunto con otros lantánidos.
Tanya Roberts
Biografía
D'ascendencia irlandesa y xudía, creció nel barriu del Bronx, de Nueva York. A los 15 años abandonó los sos estudios pa casase y percorrer Estaos Xuníos faciendo autostop. N'anulando'l so matrimoniu, de regresu a Nueva York, se matrícula nel Actors Studio pa estudiar n'interpretación.
Disprosiu
Propiedaes físiques
El disprosiu, dempués del holmiu, tien el momentu magnéticu más altu ente tolos elementos, especialmente a baxes temperatures. Tien un ordenamientu ferromagnético simple a temperatures per debaxo de los 85 K (-188,2 °C). Sobre dicha temperatura, tornar a un estáu antiferromagnético helicoidal el cual tolos momentos atómicos nuna capa de planu basal particular tán en paralelu, y empobinaos nun ángulu fixu al respective de los momentos de les capes axacentes. Esti inusual antiferromagnetismo camudar nun estáu de desorde (paramagnético) a 179 K (-94 °C).
Tanya Roberts
Biografía
Tien una hermana mayor, Barbara.
Darréu trabaya como modelu publicitaria en televisión de la que participa nos montaxes de Picnic y Antígona nel «Off Broadway» neoyorquín. El so debú cinematográficu producir en 1975 col thriller Forced Entry. Un añu dempués participa na comedia The Yum-Yum Girls.
Disprosiu
Propiedaes químiques
El disprosiu aváfase amodo nel aire y quémase rápido pa dar óxidu de disprosiu (III):
Tanya Roberts
Biografía
En 1977 treslladar al pie del so segundu home, el guionista Barry Roberts, a Hollywood. Ellí intervién nes películes Fingersm, Tourist Trap (1979), Racket y California Dreaming.
Disprosiu
Propiedaes químiques
Ye bastante electropositivo y reacciona amodo cola agua frío y abondo rápido cola agua caliente pa formar hidróxidu de disprosiu (III), con amenorgamientu del hidróxenu de l'agua a hidróxenu molecular:
Tanya Roberts
Biografía
En 1980 lléga-y la gran popularidá al ser escoyida ente 2000 candidates pa sustituyir a Shelley Hack na que sería la última temporada de la serie Charlie's Angels, interpretando'l papel de Julie Rogers, una nueva adomada nes cais, que sabe usar más los puños que les armes.
Disprosiu
Propiedaes químiques
El disprosiu metálicu reacciona puxantemente con tolos halóxenos sobre los 200 °C:
Tanya Roberts
Biografía
En siendo portada de la revista People (8 de setiembre de 1981), participa na película The Beastmaster xunto a Marc Singer, algamando en 1984 de nuevu altes cotes de popularidá al protagonizar en 1984 Sheena: Reina de la xungla, basáu nun personaxe del mundu del cómic. Un añu dempués convertíase en chica Bond en A View to a Kill, xunto a Roger Moore.
Yá nos noventa, en trabayando en thrillers eróticos rodaos pa la televisión per cable, goció de nuevu d'un momentu de gran reconocencia al interpretar el papel de Midge Pinciotti na serie That '70s Show ente 1998 y 2001. La so retirada de la serie, según les sos propies declaraciones, vieno motivada pola enfermedá del so home, que terminaría finando'l 15 de xunu de 2006, tres 32 años de matrimoniu.
Disprosiu
Propiedaes químiques
Amás eslleir rápido n'ácidu sulfúricu esleíu pa formar soluciones que contienen al ión Dy3+ en forma de complexu nonaaquo-disprosiu (III), [Dy(OH2)9]3+, de color mariellu maciu:
Compuestos
left|thumb|upright|Sulfatu de disprosiu (III), Dy2(SO4)3 Los haluros de disprosiu, como DyF3 y DyBr3, tienden a tomar colores amarellentaos. L'óxidu de disprosiu (III), tamién conocíu como disprosia, ye un polvu blanco que ye altamente magnéticu, inclusive más que l'óxidu de fierro.
El disprosiu combinar con dellos non metales a altes temperatures pa formar compuestu binarios, con estaos d'oxidación +3 y dacuando +2, como por casu DyN, DyP, DyH2 y DyH3; DyS, DyS2, Dy2S3 y Dy5S7; DyB2, DyB4, DyB6 y DyB12, según Dy3C y Dy2C3.
El carbonatu de disprosiu (III), Dy2(CO3)3, y el sulfatu, Dy2(SO4)3, resulten de reacciones similares. Munchos compuestos de disprosiu son solubles n'agua, anque'l carbonatu de disprosiu tetrahidratado (Dy2(CO3)3·4H2O) y el oxalato de disprosiu decahidratado (Dy2(C2O4)3·10H2O) son dambos insolubles n'agua.
Isótopos
El disprosiu natural ta compuestu de 7 isótopos: 156Dy, 158Dy, 160Dy, 161Dy, 162Dy, 163Dy, y 164Dy. Toos ellos considérense estables, a pesar de que 156Dy aparra por desintegración alfa con una vida media de más de 1×1018 años. De los isótopos naturales, 164Dy ye'l más abondosu correspondiendo a un 28%, siguíu por 162Dy con un 26%. El menos abondosu ye 156Dy con 0.06%.
Ventinueve radioisótopos fueron sintetizaos, con mases atómiques que varien ente 138 y 173. El más estable d'ellos ye 154Dy con una vida media d'aproximao 3 años, siguíu por 159Dy con una vida media de 144.4 díes. El menos estable ye 138Dy con una vida media de 200 ms. Los radioisótopos que son más llixeros que los isótopos estables tienden a aparrar principalmente por desintegración beta β+, ente que aquellos que son más pesaos tienden a aparrar por desintegración β−, con delles esceiciones. 154Dy aparra principalmente por desintegración alfa, y 152Dy y 159Dy aparren principalmente por captura electrónica. El disprosiu tien amás siquier 11 isómeros metaestables, con mases atómiques ente 140 y 165. El más estable d'ellos ye 165mDy, que tien una vida media de 1.257 minutos. 149Dy tien dos isómeros metaestables, de los cualos el segundu, 149m2Dy, tien una vida media de 28 ns.
Historia
En 1878, afayáronse minerales d'erbiu que conteníen óxidos d'holmiu y tuliu. En París en 1886 el químicu francés Paul Émile Lecoq de Boisbaudran, mientres trabayaba col óxidu d'holmiu, consiguió dixebrar óxidu de disprosiu a partir d'este. El so procedimientu pa dixebrar el disprosiu basar n'eslleir l'óxidu de disprosiu n'ácidu, y depués añedir amoniacu pa bastiar el hidróxidu. Sicasí namái lo llogró a partir del so óxidu dempués de 30 intentos. Por ello denominó disprosiu al nuevu elementu, del griegu dysprositos (δυσπρόσιτος), que significa "malo de llograr". Aun así, l'elementu nun foi dixebráu nuna forma pura hasta dempués del desenvolvimientu de les téuniques d'intercambiu d'iones desenvueltes por Frank Spedding na Iowa State University a empiezos de la década de 1950.
Como anéudota, en 1950, Glenn T. Seaborg, Albert Ghiorso, y Stanley G. Thompson bombardearon 241Am con iones d'heliu, produciendo átomos con un númberu atómicu 97 y que se paecía enforma al so vecín lantánido terbiu. Por cuenta de que terbiu foi nomáu asina por Ytterby, la ciudá onde esti y dellos otros elementos fueron descubiertos, esti nuevu elementu foi llamáu berkeliu pela ciudá na cual foi sintetizáu. Sicasí, cuando l'equipu d'investigación afayó l'elementu 98, nun pudieron pensar nuna bona analoxía col disprosiu, y en cuenta de eso nomaron al elementu californiu pol estáu nel cual foi sintetizáu. L'equipu d'investigación llegó a señalar que "nomóse asina en reconocencia al fechu de que'l disprosiu foi nomáu sobre la base d'una pallabra griega que significa 'malo de consiguir', asina mesmu a los buscadores d'otru elementu va un sieglu tras (l'oru) foi-yos difícil consiguir dir a California."
Aplicaciones
El disprosiu úsase, en conxunción con vanadiu y otros elementos, como componente de materiales pa láseres; la so alta seición eficaz d'absorción de neutrones térmicos y el so altu puntu de fusión tamién suxuren la so utilidá pa barres de control nuclear. Un óxidu mistu de disprosiu y níquel forma materiales qu'absuerben los neutrones y nun se contraer nin dilaten baxu bombardéu de neutrones enllargáu, y que s'usen pa barres de control en reactores nucleares. Dellos calcogenuros de disprosiu y cadmiu son fontes de radiación infrarroxo pal estudiu de reacciones químiques. El disprosiu tamién s'usa na fabricación de discos compactos.
Inula helenium
Descripción
Ye una yerba bastante ríxida, que'l so tarmu algama un altor de metro a metro y mediu. Les sos fueyes son llargues y dentaes, pedunculaes les más baxes y arrodiando el tarmu les demás. Les sos flores son marielles, d'unos 5 cm d'anchu, y tienen munchos pétalos llargos, cada unu d'ellos con tres muesques na so punta. El raigañu ye gruesu, encruciáu y mucilaxinosu, cuntando con un sabor amargosu y un golor a alcanfor.
Propiedaes
Pa fines melecinales tienen d'usase plantes de non más de dos o tres años. Amás d'inulina (C12H20O10), un carbohidratu de reserva xunto col almidón, el raigañu contién helenina (C6H8O), un estearopteno que puede ser procesáu pa llograr cristales acedares, insolubles n'agua pero solubles llibremente en alcohol. Cuando se lliberar del inula-alcanfor por aciu cristalización repitida del alcohol, la helenina funde a 110 °C. Los antiguos usaron el raigañu como medicina y como condimento, y n'Inglaterra tuvo una gran reputación como tónicu arumosu y estimulante de los órganos secretores. Como droga, sicasí, anguaño recúrrese al raigañu en contaes ocasiones, salvu na práutica veterinaria, anque de xuru tien propiedaes antisépticas.
Usos
En Francia y Suiza usar na fabricación d'absenta.
Folclor
El nome específicu de la planta, helenium, vien de Helena de Troya, de que les sos llárimes esparnaes dicíase que brotó. Yera sagrada pa los antiguos celtes, y una vegada tuvo'l nome de elfwort.
Herborística
John Gerard encamentaba la enula pa «la falta d'aliendu». Los herboristas actuales prescribir como expectorante y pa la retención de líquidos. Tamién s'afirma que tien propiedaes antisépticas. Tuvo una aplicación minoritaria como tónicu y pa provocar la menstruación.