cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tour de Francia 1904
Desenvolvimientu
thumb|left|250px|[[Maurice Garin, declaráu orixinalmente ganador del Tour de Francia 1904.]] Tres la etapa, trés ciclistes fueron sancionaos: Aucouturier y Samson recibieron multes de 500 y 250 francos; el primeru por correr xunto a un ciclista que nun taba inscritu y el segundu por dir tres el cercu d'un coche. Chevallier, que rematara terceru, foi descalificáu por haber folgáu nun coche mientres 45 minutos. Mientres la etapa, Ferdinand Payan yá sufriera la descalificación. Delles fontes apunten a que s'aprovechó de l'ayuda d'un motor, ente qu'otres indiquen que recibió l'ayuda d'otros ciclistes que nun participaben na carrera. Na primer etapa, Garin pidiéra-y comida a Lefèvre, unu de los oficiales de la carrera, daqué que yera illegal. Sicasí, Lefévre, a sabiendes de que Garin yera la estrella de la carrera, incumplió les regles y apurrió-y la comida, alegando que nun quería ser responsable del abandonu de Garin por fame. La noticia de que'l ciclista recibiera ayuda illegal estendióse rápido y causó la rápida respuesta mediática na so contra.
Pelota vasca
Historia
Nel sieglu XVII el xuegu de pelota preferentemente yera'l "xuegu de llargu" con guante o laxoa. Ye nel XIX, na so última década, cuando s'asitia les modalidaes más representatives de la pelota: mano, pala, remonte y cesta-punta, esportando estes modalidaes a gran parte del mundu. La cesta-punta va ser la modalidá que más se universalice. América convertir nel continente atopadizu del xuegu de pelota que los vascos lleven dientro de la so cultura.
Nel sieglu XX brota'l profesionalismo. Nel campu aficionáu les competiciones empecipiar en 1925. Granen los torneos de toa índole peruquier sol impulsu de los órganos federativos o empresariales, llegando a abrir frontones en Cuba, Exiptu y China, ente otros llugares. El frontón de Shanghai foi especialmente importante. L'afición estender nesti sieglu, anque les combadures cícliques amuesen dómines de rellumanza y decadencia.
Tour de Francia 1904
Desenvolvimientu
Pa la segunda etapa, los organizadores consideraren la posibilidá de retardar l'entamu dos hores, una y bones el vientu mistral podría perxudicar a los ciclistes. Sicasí, esto nun foi necesariu a la fin y los corredores tomaron la salida tal que s'entamara, a medianueche. Mientres la etapa, Antoine Fauré consiguió asitiase como líder cerca del so pueblu natal, onde unos 200 fanáticos trataron de detener al restu de ciclistes por que nun pudieren siguir el so ritmu. Nel incidente, Garin sufrió daños nuna de les sos manes y Giovanni Gerbi perdió la consciencia y tuvo qu'abandonar por cuenta de cinco dedo quebraos. La situación solo solucionóse cuando'l oficiales de la carrera dispararon dellos tiros al aire tratando de tremar a los rebeldes. Más tarde, dellos cristales tremaos pela carretera causaron numberoses pinchaes de rueda. Gracies a esta ayuda, Fauré foi'l primeru en llegar al visu de la Col de la République, pero los favoritos algamáronlu pocu dempués. Aucouturier ganó'l esprint final. Cuando'l corredores llegaron a Marsella, quexar de qu'hubiera demasiaos incidentes nesa etapa y suxurieron que tenía d'atayase. Na última parte, fueren deteníos por un gran grupu de ciclistes que nun participaben na competición. Amás, Garin sufriera un ataque y unu de los sos brazos había resultancia mancada; remató la etapa suxetar sobre la bicicleta con un únicu brazu. Hubo tanto tracamundiu nel últimu puntu de control, que los tiempos exactos de llegada de cada unu de los corredores nun fueron rexistraos correutamente.
Pelota vasca
Historia
Nel ámbitu "amateur" los campeonatos del Mundu, instauraos en 1952 en San Sebastián, alzar nel más importante eventu pelotístico. Ye un realcuentru, cada cuatro años, d'aquellos países que rinden cultu col mayor de los fervores al deporte de la pelota.
Modalidaes de pelota vasca
thumb|240px|Frontón municipal de [[La Coruña.]] Denominar modalidá al tipu de cancha onde se xuega. En cada modalidá xuéguense de la mesma distintes especialidaes.
Tour de Francia 1904
Desenvolvimientu
Na tercer etapa, el Tour llegó a Nimes, llocalidá cercana al pueblu natal de Payan, que los sos fanáticos taben descontentos cola so descalificación. Por esta razón, llanzaron piedres a los participantes y protagonizaron una barricada na carretera. Los ciclistes tuvieron problemes pa pasar por Nimes y dellos salieron mancaos. L'eventu más importante pa la clasificación xeneral asocedió cuando la bicicleta de César Garin foi estrozada polos atacantes; el corredor tuvo qu'atopar otra bicicleta, lo que lu llevó 15 minutos. Dempués, al igual qu'asocediera na anterior etapa, los participantes atopar con dellos cristales na carretera. A pesar de qu'hubo delles pinchaes, nengún ciclista tuvo dalguna cayida. Sicasí, tuvieron que detenese y percorrieron esa parte a cuerpu. Tres Nimes, un grupu de cinco ciclistes, nel que s'atopaben Maurice Garin, Pothier, Aucouturier, Cornet y Beaugendre, asitióse a la cabeza. Aucouturier y Cornet empecipiaron la escapada, pero'l primeru facer cola etapa nel esprint.
Vigna radiata
thumb|Diente de Dragón o Biltos de Soya thumb|Vigna radiata El  poroto chinu o lǜ dòu (en chinu mandarín) loctao (en dialeutu chinu cantonés) (Vigna radiata), tamién conocida como xudía mungo (mal tomada del inglés mung beans: Vigna mungo que ye de color negru) o tamién soya verde (anque nun tien de confundir se cola soya (Glycine max)).
Descripción
Ye una planta erecta que tien flores marielles y llegumes de forma cilíndriques de pequeñu tamañu, les granes son daqué pequeñes y los granos cayen fácilmente de les vaines yá seques; esta ye una de les lleguminoses de mayor conteníu proteínico de la so familia y con meyor rendimientu que'l restu de les xudíes.
Biltos de soya
Los biltos de soya (tamién llamaos "dientes de dragón" o "frijolitos chinos") son los tarmos, cotiledones, y raigaños tienres de la xudía mungo, granaes (tamién conocida popularmente col nome de soya verde, que nun hai que confundir cola soya (Glycine max) n'estáu verde. Los biltos de soya son pos la denominación del frutu d'una guañada d'una llegume oriental denomada soya (Glycine max) y la xudía verde (Vigna radiata) que s'introducieron en diversos países d'Occidente gracies a los restoranes de comida oriental. El términu "dientes de dragón" ye'l nome que-y dieron los antiguos chinos de la Corte Imperial.
Cultivu
Cultívase en climes d'ente 20 °C a 30 °C de media. El suelu emplegáu nel cultivu nun tien de tener problemes de salín (La conductividá llétrica nel suelu nun tien de ser mayor de 2 mmhos/cm).
Usos
Les xudíes mungo empléguense comúnmente en Cocina china onde se denomina lǜ dòu (绿豆 / 綠豆), o kacang hijau en malayu (dambes pallabres signifiquen lliteralmente "faba verde") según nes cocines de Myanmar, Sri Lanka, Tailandia, Xapón, Taiwán, Corea, Filipines, Bangladex, Paquistán, India, Irán, Iraq, Indonesia, Vietnam y otres rexones del Sureste Asiáticu.
Na cocina india suelse emplegar la grana pelada que se denomina Urad y úsase fundamentalmente na ellaboración de Dal. En delles rexones utilizar pa la preparación de Dosa, especie de panqueque que se consume como almuerzu.
Tamién usa'l so almidón pa la ellaboración del fidéu celofán.
Anguaño l'usu más común d'estes "fabes verdes" consiste na so guañada, dando como resultáu los llamaos diente de dragón, granáu de soya, biltos de soya, sprouts de soya o a cencielles soya, comúnmente usaos en platos orientales. L'usu d'estos biltos foise popularizando, al grau de podelos atopar práuticamente en cualquier mercáu a nivel mundial.
Los biltos de soya contienen proteínes, carbohidratos y fibra, anque en menor cantidá que les granes. Tamién son más probes en fósforu, potasiu, calciu, magnesiu, fierro, cinc, yodu, flúor y cobre que les granes. Sicasí, el so conteníu en sodiu ye más altu. thumb|right|Video de la guañada nun lapsus de 10 díes Tienen un importante papel na cocina oriental, onde se combinen con carnes en reemplazu de carbohidratos con almidón y cocínense salteaos o llixeramente cocinaos, col fin de caltener la so testura.
Taxonomía
El poroto moong ye una de les munches especies qu'apocayá se treslladaron del xéneru Phaseolus al Vigna, y entá ye común velo equivocadamente citáu como Phaseolus aureus o Phaseolus radiatus.
Vigna radiata describióse por (L.) R.Wilczek y espublizóse en Flore du Congo Belge et du Ruanda-Urundi 6: 386. 1954. Vigna: nome xenéricu que foi dau n'honor del botánicu italianu Dominicu Vigna que lo afayó nel sieglu XVII.
radiata: epítetu llatín que significa "irradiando"
Pelota vasca
Frontón curtiu de 30 metros
El llugar de xuegu llamáu frontón consta d'un frontis (paré frontera), paré esquierda, rebote (paré trasera) y cancha (suelu). La llongura del frontón ye de 30 metros; l'altu y l'anchu de 10 metros cada unu.
Les especialidaes que se xueguen nesti tipu de frontón son:
Frontón curtiu de 36 metros
Les especialidaes que se xueguen nesti tipu de frontón son:
Frontón llargu de 54 metros o Jai Alai
Igual que'l restu de frontones pero con una llongura del frontón de 54 metros.
Les especialidaes que se xueguen nesti tipu de frontón son:
Trinquete
thumb|right|300px|Trinquete antiguu (blancu) de [[Buenos Aires]] El trinquete ye un frontón de cuatro pared con una llongura de 28,50 metros. A lo llargo de la paré esquierda, del frontis al rebote estiéndese un tejadillo en planu inclináu. Debaxo d'esti tejadillo estiéndese una rede. El frontis xunir cola paré derecha por un allugamientu d'un planu inclináu.
Les especialidaes que se xueguen nesti tipu de frontón son:
Especialidaes de la pelota vasca
Denominar especialidá al tipu de ferramienta o implemento utilizáu pal xuegu, esto ye, a cada variante del xuegu que se práutica nes distintes modalidaes.
Pelota esquito
thumb|160px|Pelotari de la especialidá de mano nel momentu del saque. La pelota a mano (esku pilota n'euskera) ye la especialidá de la pelota vasca na que se xuega utilizando namái la mano pa cutir la pelota. Ye la especialidá anguaño más popular n'España, onde esisten circuitos de pelotaris profesionales y nestos países ta consideráu'l xuegu de pelota vasca por antonomasia.
Pol so sentíu primitivu, al ser la forma natural de xugar a la pelota, ta considerada la especialidá básica de la pelota vasca, anque paradóxicamente como deporte profesional o espectáculu desenvolver con posterioridá a les especialidaes con ferramientes.
La especialidá de mano puede xugase en tres modalidaes: plaza llibre, trinquete y frontón curtiu; de forma individual (llamáu mano a mano o manomanista) o por pareyes.
La plaza llibre (una simple paré) ye la modalidá más antigua. Foi modalidá de competición nos primeros Mundiales, pero sumió con posterioridá de les modalidaes oficiales al practicase namái nel País Vascu Francés, onde la mayor parte de los pueblos caltienen esti tipu de cancha.
Nel País Vascu español, sicasí, popularizóse otru tipu de cancha pal xuegu de mano, el frontón curtiu, que cunta con una paré esquierda. A empiezos del sieglu XX esistíen yá pelotaris profesionales de mano en frontones de paré esquierda, calteniéndose la tradición de forma ininterrumpida hasta l'actualidá. El xuegu de mano n'España, estendíu principalmente por País Vascu, Navarra, Aragón, La Rioxa y Castiella (Burgos, Soria), xugar nesti tipu de cancha y foi bien popular a lo llargo de tol sieglu XX. Anguaño esiste un circuitu profesional, la Lliga d'Empreses de Pelota a mano, que cunta nestes rexones con muncho siguimientu y repercusión mediática, enforma mayor que cualesquier otra especialidá de la pelota vasca.
Foi relativamente común que pelotaris especializaos nuna o otra modalidá probaren suerte con mayor o menor ésitu na otra. Dellos pelotaris vascofranceses, formaos nel trinquete, llograron reseñables ésitos nel frontón de paré esquierda, y de manera análoga pelotaris de paré esquierda compitieron con ésitu con trinquetistas profesionales.
N'América la pelota a mano nun tien la repercusión que tien n'España o Francia, anque surdieron delles figures, especialmente nel trinquete, como'l mexicanu Alfredo Zea o'l cubanu Waltari Agustí.
Tour de Francia 1904
Desenvolvimientu
La cuarta etapa escurrió, a diferencia de los trés primeres, ensin incidentes. Pothier, Maurice y César Garin y Beaugendre llegarón a Burdeos xuntos, polo que'l ganador de la etapa decidir nel quilómetru final. Esti percorrer nel velódromu, onde Pothier rexistró'l tiempu más rápidu.
Na quinta etapa, dellos clavos espardíos pela carretera volvieron causar pinchaes. Como nun taba dexada l'asistencia mecánica, Cornet tuvo que percorrer 40 quilómetros colos sos dos ruedes pinchaes. Aucouturier consiguió'l so tercer trunfu d'etapa, pero entá taba abondo lloñe del líder xeneral de la carrera, Garin, que tenía una ventaya de 28 segundos sobre Pothier.
Na sesta etapa, Aucouturier, Garin y Dortignac empecipiaron la escapada a pocos quilómetros de meta. Aucouturier foi'l primeru en llegar al puntu de control alcontráu en Ville-d'Avray. Dende esi puntu, la carrera foi neutralizada hasta llegar al velódromu de Parc-des-Princes, onde los ciclistes percorreríen el quilómetru final. Cuando los participantes llegaron a París, empezó a llover. Los organizadores decidieron xunto a los ciclistes suspender l'últimu quilómetru de la carrera y tomar el puntu de control de Ville-d'Avray como'l final de la etapa. Esto fixo ganador de la etapa a Aucouturier. Maurice Garin remató segundu, convirtiéndose d'esta miente nel campeón de la clasificación xeneral.
Resultaos previes a les descalificaciones
Primeramente, Maurice Garin, que liderara la carrera dende'l so empiezu hasta la so final, foi'l ganador. Hippolyte Aucouturier proclamóse vencedor en cuatro etapes. En total, 27 ciclistes remataron. Pa ellaborar la clasificación xeneral, sumáronse los tiempos que cada ciclista precisara pa percorrer cada etapa. D'esta miente, el corredor qu'emplegara menos tiempu, sería'l ganador de la carrera.
Pelota vasca
Paleta goma maciza
Trátase de la modalidá más practicada n'España (Navarra, País Vascu y La Rioxa) y en Francia.
Agnes Ibbetson
Agnes Ibbetson foi una fisióloga vexetal inglesa.
Vida
Nació en Londres en 1757 y foi fía de Andrew Thomson Esq. de Roehampton, un mercader de la ciudá.
Pelota vasca
Pelota paleta
La pelota paleta o pelota arxentina ye una variante de la pelota vasca aniciada na Arxentina a empiezos del sieglu XX, de práutica xeneralizada nesi país. Carauterizar por utilizar una pala de madera llamada paleta, con forma de paleta vacuna, por cuenta de que orixinalmente usóse como pala la paleta proveniente del vacunu.
Prauticar en dos especialidad (paleta goma y paleta cueru), según empléguese pelota de goma o de cueru. Caúna d'elles con dos modalidaes. De la mesma, una d'elles almite prueba masculina y femenina. En total suman cinco pruebes posibles:
Agnes Ibbetson
Vida
Dempués del fallecimientu de James, Agnes camudar a Devon onde vivió'l restu de la so vida. Finó en febreru 1823 en Exmouth a los 66 años. El so sobrín foi Charles Poulett Thomson, un políticu que se convirtió nel primer gobernador de Canadá.
Pelota vasca
Pelota paleta
La so invención atribúyese-y unánimemente na Arxentina a Gabriel Martirén, el Sardina, un inmigrante d'orixe vascu francés, aniciáu primeramente en Burzaco, onde instaló un tambo llecheru y dio orixe a la pelota paleta en 1905, pa camudase depués a Diego de Alvear, provincia de Santa Fe. Martirén instaló "canches" o frontones onde se prauticó la pelota paleta con ampliu espardimientu ente los gauchos que trabayaben na llechería. Mientres dellos años apostar na Arxentina la Copa Gabriel Martirén de pelota paleta, en memoria de quien ye consideráu'l so inventor.
En Irún atribuyóse-y la invención a Francisco Marticorena, un inmigrante d'orixe vascu, natural d'Irún, quien s'anició en Buenos Aires, onde daría orixe a la paleta en 1915.
Tour de Francia 1904
Descalificaciones
250px|thumb|[[Henri Cornet convertir nel ganador del Tour dempués de la descalificación de los cuatro primeros clasificaos.]] Mientres la carrera, nueve corredores fueron escluyíos por, amás d'otres aiciones, l'usu illegal de coches y trenes. Los organizadores del Tour taben contentos cola resultancia, pero la Union Vélocipédique Française —UVF— empecipió una investigación arriendes de delles quexes recibíes de parte d'otros ciclistes. El so comité d'investigación recoyó los testimonios de docenes de competidores y testigos, y, n'avientu de 1904, tomo la decisión de descalificar a tolos ganadores d'etapa y a los cuatro primeros clasificaos (Maurice Garin, Pothier, César Garin y Aucouturier). Diez de los descalificaos fueron inhabilitaos pa un añu, Maurice Garin, pa dos y los dos restantes, pa tola vida. En total, 29 ciclistes fueron sancionaos. Les razones de cada descalificación nunca se fixeron públiques.
Pelota vasca
Cesta Punta
thumb|Dania Jai Alai. La cesta punta (zesta punta en vascu, cesta-punta en francés, jai-alai n'inglés, del euskera fiesta allegre) ye una especialidá de la pelota vasca que se xuega utilizando como ferramienta una cesta de pelota. Na cesta-punta, a diferencia de les restantes especialidaes, la pelota nun se devuelve direutamente cola ferramienta, sinón que primero se recueye cola cesta y en tomando impulsu devolver escontra'l frontón, teniendo de ser este un movimientu fluyíu. La cesta-punta suelse xugar nuna única modalidá, en frontón llargu de 54 metros y por pareyes.
Agnes Ibbetson
Trabayu
A pesar del so aislamientu de la comunidá científica de la dómina, Ibbetson empezó a publicar la so fisioloxía de les plantes a los 50 años. El so trabayu basóse principalmente na observación y esperimentación. Ibbetson usó una gran gama de microscopios, diseición de plantes, y otres teunoloxíes pa realizar los sos estudios, y creyó que les funciones de les plantes teníen esplicaciones mecániques. Ente 1809 y 1822, Ibbetson contribuyó con más de 50 publicaciones a Nicholson's Journal y Philosophical Magacín alrodiu de la estructura microscópica y fisioloxía de les plantes. Nel departamentu de botánica del Muséu Británicu caltiénense dellos especímenes del monte y delles plaques microscópiques que preparó, con descripciones manuscrites que representen venticuatro años de trabayu y ponen de manifiestu la so creencia errónea de que los biltos aníciense endógenamente y forzan el so camín escontra fuera.
Tour de Francia 1904
Descalificaciones
El quintu clasificáu, Henri Cornet, de 19 años, convertir nel ganador más nuevu del Tour. La organización tamién avisara a Cornet nuna ocasión por recibir l'emburrión d'un coche. Solo 15 ciclistes de los 27 que remataren orixinalmente nun fueron descalificaos.
Por causa de les descalificaciones, el Tour de Francia tuvo más cerca que nunca na hestoria de ser canceláu permanentemente. L'organizador de la carrera, Henri Desgrange, dixo que nun entamaría nunca más la carrera. Desgrange tamién taba encurniáu cola UVF por imponer el so propiu criteriu na carrera cuando él yá había disciplináu a los ciclistes.
Desgrange pidió-y a la UVF una esplicación, pero les cartes y les quexes detallaes que llevaron a la UVF a tomar la decisión d'esaniciar a 29 ciclistes perdiéronse cuando los archivos del Tour de Francia fueron tresportaos al sur en 1940 coles mires d'evitar la invasión d'Alemaña y nun se volvieron ver enxamás. Hasta'l final de la so vida, Garin siempres sostuvo que fuera'l xustu vencedor del Tour de Francia 1904, pero según les Woodland, Garin confesó-y a un amigu que fixera trampes.
Pelota vasca
Cesta Punta
La cesta punta de trata de la más universal de les especialidaes de pelota vasca. El xuegu llogró gran popularidá en países como Cuba, Méxicu, Filipines o Estaos Xuníos, onde foi conocíu pol nome de jai alai (pallabra que significa fiesta allegre en vascu). Polo xeneral, nos países onde nun se xuega a pelota vasca identifícase esti deporte col jai alai de los frontones de Florida. Trátase d'un deporte que se suel xugar de manera profesional en frontones de dellos países, amestáu xeneralmente a quinieles d'apuestes.
Cyclopedia of American Horticulture
Cyclopedia of American Horticulture (embrivíu Cycl. Amer. Hort.) ye un llibru con ilustraciones y descripciones botániques escritu pol naturalista d'Estaos Xuníos Jacob Whitman Bailey y espublizáu en Nueva York y Londres en cuatro volúmenes nos años 1900-1902, col nome de ''Cyclopedia of American Horticulture: comprising suggestions for cultivation of horticultural plants, descriptions of the species of fruits, vegetables, flowers, and ornamental plants sold in the United States and Canada, together with geographical and biographical sketches / by L. H. Bailey; assisted by Wilhelm Miller and many expert cultivators and botanists; illustrated with over two thousand orixinal engravings. New York, London''.
Tour de Francia 1904
Tres la carrera
De resultes de los escándalos acomuñaos a esta edición del Tour, Desgrange quería detener la carrera y que nun se volviera a apostar. A pesar de considerase satisfechu col nivel competitivu de la edición, dixo: «El Tour acabó y enforma tarrezo que la so segunda edición sería la postrera. Matar el so propiu ésitu, que foi lleváu fora de control por pasión ciega, violencia y obscenos barruntos propios namái d'homes inorantes y deshonrosos». Sicasí, camudó d'idea y decidió que la competición volviera llevase a cabu. Pa ello, camudó les regles con cuenta de los ciclistes nun fixeren trampes: el ganador del Tour de Francia 1905 decidir por aciu un sistema de puntos. El vencedor del Tour de Francia 1904, Henri Cornet, participaría otros siete vegaes, pero nun volvería ganar en nenguna otra ocasión.
Pelota vasca
Frontenis
thumb|Partíu de frontenis femenín. El frontenis ye una especialidá de la pelota vasca na que la ferramienta ye una raqueta como la del tenis. A les traces, ye un deporte que puede xugase por pareyes o n'individual (ta última modalidá nun tien representación internacional). El frontenis nació a principios del sieglu XX en Méxicu onde s'empezar a xugar en frontones de pelota vasca con raquetes de tenis. Esti país sigue na actualidá siendo la potencia mundial d'esta especialidá. Xugar na modalidá de frontón de 30 metros, daqué más corto que los frontones tradicionales de mano o pala curtia y utilízase pal xuegu una pelota de goma. El frontenis ye una de les poques especialidaes nes que participen muyeres en competiciones internacionales, teniendo gran tradición la participación femenina nesta especialidá.
Aeropuertu d'Uagadugú
L'Aeropuertu de Uagadugú ye un aeropuertu allugáu nel centru de la ciudá d'Uagadugú en Burkina Fasu. En 2004, l'aeropuertu recibió 241.466 pasaxeros (+18.5% d'aumentu comparáu col añu 2003).
Oxetivu terrorista
Esti aeropuertu, foi apocayá amenaciáu pol grupu terrorista Estáu Islámicu por operar con aereollinies Occidentales.
Pelota vasca
Sare
thumb|Ferramienta pa la modalidá de xare, con cierta semeyanza con una raqueta de tenis. El xuegu de sare o xare ye una de les especialidaes más minoritaries de la pelota vasca, ente les que s'apuesten a nivel internacional. La ferramienta del sare ye similar a una raqueta de tenis, pero con unes midíes y dimensiones enforma menores. Nel so interior va xunida una rede de cuerda con poca tensión (sare significada rede en vascu), que dexa recibir y llanzar la pelota escontra'l frontón, con un golpe de muñeca acompañáu d'un movimientu del brazu que-y acompasa. El sare surdió probablemente ente les coleutividaes de vascos emigraos a Arxentina y Uruguái y prauticar na modalidá de trinquete.
Frontball
El Frontball ye un xuegu concebíu pa combinar la estrema cencellez de les sos regles ya instalaciones necesaries, con un xuegu dinámicu, rápido y agresivu. Básicamente, xugar contra un únicu muriu (frontis de 5 metros d'altu) ensin parés llaterales, sobre una cancha de 7,5 metros d'anchu y 11 metros de llargu.
Otros
Al marxe de les modalidaes que s'apuesten nos Campeonatos del Mundu de Pelota Vasca, esisten otres menos estendíes qu'anguaño inda s'apuesten de manera más llocal. Nos frontones de 54 metros, prauticar el Remonte y la Pala, y en Plaza xugar a Pelota esquito, Pala, Joko garbi y Gran Chistera.
Toes estes modalidaes anteriores son les denominaes Xuegos Indireutos, nos que la pelota tien de cutir nel frontis antes de ser devuelta pol rival. Sicasí, tamién esisten los Xuegos Direutos (tipu tenis) como'l Guante-laxoa, Mahi jokoa, Bote luzea, Pasaka y Rebote.
Esquema d'un frontón
Esta ye la representación d'un típicu frontón de pelota vasca. Puede haber frontones llixeramente distintos (Trinquete), y non toos tienen el mesmu llargor, pero esta ye la configuración básico y típico: center
Campeonatos del Mundu de pelota vasca
Dende 1952, la Federación Internacional de Pelota Vasca entama los Campeonatos del Mundu de pelota vasca, que tán acutaos pa pelotaris de categoría aficionaos, escluyéndose por tantu a cualesquier pelotari que sía o fuera profesional.
Medayeru
Historial dende 1952 (incluyíu 2015):
Nota 1: Se contabliza en primer llugar el total de les medayes d'oru, depués les de plata y n'últimu llugar les de bronce.
Nota 3: La tabla inclúi toles modalidaes, incluyida la Plaza Llibre que s'apostó nos mundiales de 1952, 1955 y 1958.
Pelotaris destacaos
Pelota esquito históricos Pelota esquito actualidá
Pala históricos
Remontistas históricos
Remontistas campeones d'España aficionaos J. Lekumberri
Paleta goma maciza históricos
Retresmisión de partíos por televisión
Dende va años, selmanalmente retresmítense partíos de pelota a mano en televisión vasca (ETB 1) los vienres pela nueche ente que los sábados retresmitía los partíos Nitro pa tol territoriu nacional, pasándose na actualidá los Domingos pela mañana en La Sexta.
Popular TV La Rioxa emite pal territoriu rioxanu los partíos profesionales, gracies a un alcuerdu con ETB, tolos vienres y domingos. Tamién los domingos llevar a cabu en dichu canal una conxusta que lleva'l títulu de '4 a 100'.
Agnes Ibbetson
Mandáu
El xéneru Ibbetsonia foi dedicáu por John Sims na so memoria, pero agora ye consideráu idénticu al xéneru Cyclopia de Ventenat.
Islla Eglinton
La islla Melville ye una islla despoblada del Archipiélagu árticu canadiense. Alministrativamente, la islla pertenez a los Territorios del Noroeste, Canadá.
Xeografía
Islla Eglinton ye una de les islles del grupu d'Islles de la Reina Isabel. Atópase na parte septentrional del Estrechu McClure, ente islla Melville, al este —de quien la dixebra les agües de la canal Kenett, de 22 km d'anchor— y d'islla del Príncipe Patrick, al oeste dixebrada peles agües de la canal Crozier, de 23 km d'anchor—. Al otru llau del estrechu McClure, al suroeste, alcuéntrase la mariña nororiental d'islla Banks, a unos 130 km de distancia.
Con una superficie de 1.541 km², ye la 13ª islla per tamañu del archipiélagu d'islles de la Reina Isabel y la 38ª de Canadá. La islla tien una forma bastante rectangular, estrechándose nel estremu norte. En direición SO-NE, mide unos 73 km, y el so anchor máximo ye d'unos 28 km y la mínima de 9 km.
A partir de les zones baxes costeres, l'interior xube gradualmente a una zona de llombes non bien altes, d'unos 200 m d'altor. El sector septentrional de la islla ye más baxu, con un altor mediu de 10-20 m sobre'l nivel del mar.
Historia
La Islla Eglinton foi afayada en 1853 polos esploradores Francis Leopold McClintock y George Mecham, viaxando en trinéu nun viaxe d'ida y vuelta de más de 2100 km nel que tamién afayaron la islla del Príncipe Patrick. Formaben parte de la espedición al árticu de Sir Edward Belcher (1852-54), cuando'l so barcu quedó atrapáu pol xelu na ribera d'islla Melville.
La islla permanez despoblada, ensin qu'hubiera nengún tipu d'actividá humana conocida.
Saint-Vincent-de-Salers
Saint-Vincent-de-Salers ye una comuña francesa del departamentu de Cantal, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Fraquelfing
Fraquelfing ye una comuña francesa del departamentu de Moselle, na rexón de Gran Este. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
HD 98618
HD 98618 (HIP 55459 / BD+59 1369) ye una estrella na constelación del sietestrellu de magnitú aparente +7,66, abondo brillosa pa podela reparar con prismásticos dende'l hemisferiu norte. Les sos carauterístiques facer casi idéntica al Sol. Alcuéntrase a 126 años lluz del Sistema Solar, la mesma alloña que nos dixebra de la brillosa Dubhe (α Ursa Majoris), tamién na mesma constelación.
HD 98618 ye un ximielgu solar, una nana mariella como'l Sol, pero amás con unos parámetros de temperatura, metalicidá y edá indistinguibles de les solares. El so tipu espectral ye G5V y solamente la so lluminosidá llevemente cimera, 1,06 ± 0,05 vegaes la del Sol, estremar de la nuesa estrella. El so diámetru ye igual al del Sol, y el so periodu de rotación, 24 díes, tamién ye análogu. La so edá, envalorada en 4210 ± 900 millones d'años, ye apenes un 10% inferior a los 4600 millones d'años d'edá del Sol. El so índiz de metalicidá ([Fe/H] = +0,03) revela una composición elemental bien paecida a la del Sol, ser acotáu poles bayures relatives tantu d'elementos llixeros —carbonu, oxíxenu, siliciu, azufre y sodiu— como d'elementos pesaos —cromu, manganesu, cobre, itriu y bariu—, con valores bien cercanos a les solares.
Envalórase que son menos del 2% les estrelles de nuesa galaxa que tienen carauterístiques bien similares al Sol. La mayor parte de los científicos consideren que la perspeutiva d'atopar planetes habitables nun ximielgu solar ye mayor que n'otres estrelles. Hasta'l momentu, nun hai planetes conocíos alredor de HD 98618, lo cual puede ser positivu una y bones los planetes más fáciles de detectar son planetes xigantes bien próximos a la estrella, y la gravedá d'un planeta asina podría esbaratar la órbita d'un planeta terrestre. 18 Scorpii, 37 Geminorum o Asterion (β Canum Venaticorum) son otros exemplos de ximielgos solares.
Shogo Nakai
Shogo Nakai (中井 昇吾, ) ye un ex-futbolista xaponés.
Frauenberg
Frauenberg ye una comuña francesa del departamentu de Moselle, na rexón de Gran Este. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Coryphospingus pileatus
Calochaetes coccineus tamién denomada toche escarlata (en Colombia) o fruteru bermeyón, ye una especie d'ave paseriforme, la única del xéneru monotípicu Calochaetes qu'integra la familia Thraupidae. Ye nativa de la rexón andina n'América del Sur
Balmonte (parroquia de Castropol)
Balmonte ye una parroquia del conceyu asturianu de Castropol, allugada al sur del mesmu, que tien 40,87 km² de superficie y. Pertenecen a ella los siguientes nucleos de población: El Aguiyón, El Arco, Balmonte, As Barreiras, Brañatruiye, A Cabanada, Os Caborcos, El Candal, Candosa, El Castro, El Ceroyeiro, A Grandela, Leirío, Llagar, Montavaro, A Muria, As Murolas, Os Niseiros, Obanza, Santa Colomba, A Sela de Obanza, Vilarín y Vior.
Coryphospingus pileatus
Distribución y hábitat
Distribúise pola fastera oriental de la cordal de los Andes dende'l sur de Colombia (oeste de Caquetá), por Ecuador, escontra'l sur hasta'l sur de Perú (Ayacucho y cordal Vilcabamba, nel norte de Departamentu de Cuzco).
Habita na canopia y nos cantos de montes montiegos, principalmente ente los 1100 y los 1900 m d'altitú.
Estrella Abecassis de Laredo
Estrella Abecassís de Laredo ye una investigadora y académica venezolana nel área de la física de materiales na Universidá Simón Bolívar (Caraques, Venezuela) onde foi estremada col títulu de Profesora Emérita nel añu 2009.
Foi gallardoniada col Premiu Nacional de Ciencia, Mención Física, dau pol Conseyu Nacional pa Investigaciones Científiques y Teunolóxiques. Destáquense los sos trabayos na Téunica de Corrientes Termu Aguiyaes de Polarización y Depolarización pal analís de materiales.
Biografía
Fía de Nissim Abecassís Essayag y Thamar Carciente Benarroch. En 1957 egresa del Llicéu Francés Regnault, Tánxer, Marruecos, como bachiller en matemátiques. Llogra'l títulu de llicenciada en física na Universidá de París nel añu 1962 y trés años más tarde llogra'l Ph.D. en cristalografía na mesma institución, gracies a una beca dada pol Institutu Venezolanu d'Investigaciones Científiques.
Treslladar a Venezuela, onde exerz como Investigadora Asociada nel IVIC ente 1965 y 1973. En 1970 convertir en Profesora Contratada del Departamentu de Física de la Universidá Simón Bolívar, y dende 1975 ye Profesora Titular a Dedicación esclusiva d'esa casa d'estudios.
Cyperaceae et Gramineae Siculae
Cyperaceae et Gramineae Siculae (embrivíu Cyper. Gram. Sicul.) ye un llibru con ilustraciones y descripciones botániques escritu pol botánicu, profesor de Bohemia Karel Presl y espublizáu en Praga nel añu 1820.
Carlos II con armadura
Carlos II con armadura  ye una pintura al oleu de 1681 realizada pol pintor español Juan Carreño Miranda (1614-1685) del rei d'España Carlos II. El númberu d'artistes reales, so control de Carlos II, fizo que pudiera tar en posesión d'una de les meyores coleiciones d'Europa. Esti cuadru atopábase orixinalmente nuna sala d'El Escorial, güei pertenez al Muséu del Prado de Madrid col númberu d'inventariu P07101.
Descripción
El personaxe ye una semeya de cuerpu enteru del mozu Carlos II d'España col pelo llargu y vistíu con un equipu militar en forma d'armadura, botes de montar, la espada y el cetru. L'armadura ta decorada cola cruz de Borgoña y un brillosu sol. Detrás del rei puede vese una mesa sofitada sobre lleones de bronce, enriba de la cual alcuéntrase un cascu y un guante. No fondero, detrás d'una balaustrada, acolúmbrense dos buques de guerra disparando cañones.
Sainte-Eulalie (Cantal)
Sainte-Eulalie ye una comuña francesa del departamentu de Cantal, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Llingües bororo
Les llingües borôro son un pequeñu grupu de llingües qu'inclúin al borôro, al umotína y al estinguíu Otúke. Davezu considérase qu'esti pequeñu grupu de llingües formaría parte de la macrofamilia macro-yê
Llingües de la familia
El númberu de llingües conocíes de la familia bazcuya ente 3 o 4 según considérense llingües distintes nales variedaes orientale y occidentales de bororo. Anguaño namái se rexistren falantes de Bororo oriental:
Clasificación
A. Rodriges (1999) identificó dellos cogandos en favor de la hipótesis de que les llingües borôro tán emparentaes con otres llingües macro-yê.
Per otra parte Greenberg rellacionó a les llingües borôro col Chiquitano, una llingua de Bolivia con 6 mil falantes, que la mayoría d'especialistes consideren una llingua aisllada, sicasí esta hipótesis de parentescu ta sele encontada y noecesita mayor evidencia pa ser aceptable.
Freistroff
Freistroff ye una comuña francesa del departamentu de Moselle, na rexón de Gran Este. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Agnes Kiraly
Agnes Kiraly ye una actriz húngara. N'España'l so papel más conocíu foi'l de Nikoletta Balsko na serie Hay alguien ahí (Cuatro).
Barres (parroquia)
Barres ye una parroquia del conceyu asturianu de Castropol, situada al norte del mesmu, que llenda col mar Cantábricu y la ría del Eo. Tien 7,16 km² de superficie, y viven nella nos siguientes nucleos de población: Barres, El Campón, A Carretera, Casadagranda, Donlebún, As Lamelas, A Lieira, Oubías, Louteiro, Penarronda, El Penedo, Reboledo, Rubieira, Salcedo, El Teso de Lois, El Tombín, Vale, Vilarveyo, A Viña y Viyadún.
Tien una sablera que nel mesmu mediu d'ella tien una rocona grande que la llamen El Castelo: Anguaño tán amañándola pa que los coches nun puean metese a les dunes como facíen hasta agora. Nesta sablera ficiéronse campeonatos de surf, yá que les oles préstense pa ello.
Islla Manitoulin
La islla Manitoulin (n'inglés Manitoulin Island) ta nel llagu Furón y pertenez a la provincia canadiense d'Ontario. Colos sos 2.766 km², ye mayor que Luxemburgu, y amás ye la mayor islla del mundu asitiada nun llagu d'agua duce. Nel añu 2001 tenía 10.603 habitantes, lo que correspuende a una densidá de población d'aproximao 4 habitantes/km².
Na islla hai en total más de 80 llagos, dalgunos de los cualos contienen islles más pequeñes. La villa histórica de Manitowaning, fundada en 1837, foi'l primer asentamientu européu na islla.
Vigna unguiculata subsp. cylindrica
Catjang (Vigna unguiculata subsp. cylindrica) ye una subespecies de V. unguiculata. Ye nativa d'África. thumb|Fueyes
Descripción
Ye un erecto arbustu densamente ramificáu perennifoliu de los trópicos del Vieyu Mundu. Agora crez n'otres rexones templaes, tamién. Nos EE.XX., cultívase principalmente como forraxe, pero n'otros llugares utilízase como cultivu alimenticiu. El nome provién d'Indonesia y Malasia de kacang, una pallabra xenérica pa los frijoles y les nueces.
Nutrición
Catjang ye baxa en grases enchíes y ye una bona fonte de fibra dietética, proteína, fierro, fósforu, cinc, cobre y manganesu y una bien bona fonte d'acedu fólico y magnesiu.
Taxonomía
Vigna unguiculata subsp. cylindrica describióse por (L.) Verdc. y espublizóse en Kew Bulletin 24(3): 544. 1970. Vigna: nome xenéricu que foi dau n'honor del botánicu italianu Dominicu Vigna que lo afayó nel sieglu XVII.
unguiculata: epítetu llatín que significa "con una garra"
Aeropuertu d'Ubay
LAeropuertu de Ubay (en tagalu: Paliparan ng Bayan ng Ubay, en cebuano: Tugpahanan sa Lungsod sa Ubay) (ICAO: RPSN, antes RPBY) ye un aeropuertu que sirve l'área xeneral de Ubay, na parte nororiental de la provincia de la islla de Bohol en Filipines. L'aeropuertu nun cunta con nengún serviciu programáu, nin con instalaciones fayadices.
Ye unu de los dos aeropuertos de Bohol, l'otru ye l'aeropuertu de Tagbilaran. Les 54 hectárees (130 acres) del aeropuertu clasifíquense como un aeropuertu alimentador pola Autoridá d'Aviación Civil de Filipines, una axencia axunta del Departamentu de Tresportes y Comunicaciones que s'encarga de les operaciones, non yá d'esti aeropuertu, sinón tamién de tolos demás aeropuertos en Filipines, sacante los principales aeropuertos internacionales.
L'aeropuertu de Ubay foi construyíu polos estauxunidenses antes de la Segunda Guerra Mundial, y foi utilizáu básicamente mientres el conflictu, anque dende entós solo les avionetes aterricen nos sos espacios.
Clara Pinillos
Clara Isabel Pinillos Abozaglo ye una política colombiana, nacida en Cúcuta, Norte de Santander el 2 d'abril de 1954. Creció en Villavicencio, Meta; abogada de la Universidá Javeriana, empezó a desenvolver tola so carrera política nel departamentu de Cundinamarca, y al interior del Partíu Lliberal. En 1988 ye escoyida diputada de Cundinamarca, y en 1991 llogra un escañu nel Senáu de Colombia. En 1994 pierde la posibilidá de ser reelecta, pero venceyar al gobiernu nacional, como Conseyera pa la Coordinación Internacional. En 1998 torna al Congresu como Cámara de Representantes Representante a la Cámara, siendo reelecta en 2002 y 2006. En 2007 ye escoyida pa la Direición Nacional Adxunta del Partíu Lliberal. En 2010 pierde la eleición pal Senáu de la República.
Ye hermana del tamién ex congresista Antonio José Pinillos y foi esposa del ex Ministru y ex Gobernador Julio César Sánchez.
Escocés del Ulster
right|thumb|200px|Un exemplu de señalización plurillingüe, n'[[Idioma inglés|inglés, irlandés y escocés del Ulster.]] El escocés del Úlster referir a les variantes del antiguu idioma escocés que se fala nes provincies irlandeses del Úlster, n'Irlanda del Norte (Reinu Xuníu). El númberu de falantes envalorar ente los 35 000 n'Irlanda del Norte y un total de 100 000 si incluyimos la República d'Irlanda.
Estatus
Entusiastes como Philip Robinson, autor de Ulster-Scots: A Grammar of the Traditional Written and Spoken Language, La sociedá del Escocés del Úlster Ulster-Scots Language Society  y promotores como la Ulster-Scots Academy  son de la opinión de que l'escocés del Úlster ye una llingua por derechu propiu. Esta posición foi criticada pola Ulster-Scots Agency, un reportaxe de la BBC afirma que: "L'Axencia acusa a l'academia d'equivocadamente promover l'escocés del Úlster como una llingua distinta del escocés.". Una posición que se reflexa en munches de les respuestes de l'Academia a les consultes públiques pa la creación d'una academia del Escocés del Úlster. Na llinia de los críticos Aodán Mac Póilin escribió que nun hai argumentu llingüísticu pa considerar l'escocés del Úlster como un idioma.
Penelope Ann Miller
Penelope Ann Miller ye una actriz d'Estaos Xuníos. Na so llarga carrera destáquense filmes esitosos y aclamaos pola crítica, amás de notables obres de teatru. Actuó con grandes del cine como Marlon Brando, Robert De Niro y Al Pacino. Foi nomada al Premiu Tony, al Globu d'Oru y al Premiu del Sindicatu d'Actores pola so participación na cinta The Artist.
Familia
El so padre ye'l guionista y direutor Mark Miller, quien ye recordáu pol so papel de "Padre" na serie de los 60's "Please don't eat the daisies" y amás ye l'escritor d'Un Paséu peles Nubes. La so madre, Beatrice Miller ye una instructora de yoga que trabaya pa una institución ensin fines d'arriquecimientu y qu'enantes trabayara como periodista pa la revista "Life" y como editora en "Harper's Bazaar". Penelope tien dos hermanes: Marissa, que tamién ye actriz y Savannah, que ye trabayadora social y representativa de Arbonne Skin-Care Products.
Teatru
Miller estudió y graduóse na secundaria en Los Angeles y camudóse a Nueva York a los 18 años. Estudió drama nel HB Studio en Greenwich Village en Nueva York. Ensin dulda, el so primer ésitu nel teatru foi na obra Desventures d'un recluta inocente de Neil Simon en 1985. En 1988 protagonizó "Our town", compartiendo creitos con Eric Stoltz y Spalding Gray, la so interpretación valió-y una nominación al Premiu Tony. Eventualmente dexó'l teatru y dedicóse al cine y a la televisión.
Cine
Nel cine empezó con Desventures d'un recluta inocente, na cual repite'l rol qu'interpretó na mesma obra de teatru al igual que'l so protagonista Matthew Broderick, la película foi dirixida por Mike Nichols y cuntó coles participaciones de Christopher Walken y Casey Siemaszko. Darréu trabayó nel ésitu taquilleru de Chris Columbus, Aventures na gran ciudá que foi estelarizada por Elisabeth Shue, en 1987. Aquel día solo actuara en roles de repartu.
Foi hasta 1990 cuando empieza a protagonizar películes colos más reconocíos actores del momentu. En primer llugar El Novatu, al llau de Marlon Brando y nuevamente con Matthew Broderick; depués Espertares, que foi emponderada pola crítica, con Robert De Niro y Robin Williams; y finalmente Poli de Guarderia que s'asitió como una de les 10 cintes más taquilleres d'esi añu y na cual actuó con Arnold Schwarzenegger, Pamela Reed, Linda Hunt, Richard Tyson, Carroll Baker y Cathy Moriarty.
En 1992 participó nuna cinta de Richard Attenborough, Chaplin, la biografía del famosu comediante de cine mudu Charles Chaplin que foi interpretáu por Robert Downey Jr. Al añu siguiente trabayó con Al Pacino nuna película de Brian De Palma, Atrapáu pol so Pasáu que la fixo acreedora a una nominación al Globu d'Oru a la meyor actriz de repartu.
Nel 2001 apaeció nel ésitu taquilleru La telaraña que foi estelarizada por Morgan Freeman y Monica Potter. La so carrera decayó y aparecíó en películes como Distrayíu y Millonariu, xunto a Chevy Chase y Armand Assante; y Los Mensaxeros al llau de Dylan McDermott y Kristen Stewart.
Na década de 2010 la so carrera vuelve retomar l'ésitu al apaecer na cinta de Rob Reiner, El mio primer amor y nuevamente dexó-y ganar la reconocencia cola multipremiada cinta francesa The Artist que ganó 5 Óscares y munchos otros premios n'otros países. Equí compartió creitos con James Cromwell, John Goodman y Malcolm McDowell.
Televisión
Antes de incursionar nel cine actuó en delles reconocíes series de televisión de los 80's. La so primer intervención foi 1985 nun episodiu de la serie "Hestories del más allá". Tamién apareción en Llazos familiares y Miami Vice. Mientres los sos años de cayente nel cine apaeció en delles películes pa televisión de la corte de terror como "Caza de bruxes" y "The Relic". Otres de les sos notables apaiciones en televisión fueron en "Rocky Marciano" (1999), "All American Girl: The Mary Kay Letorneau Story" (2000), onde interpretó a una profesora que foi encarcelada por sostener una rellación con un alumnu adolescente y "Thanksgiving Family Reunion" (2003). Tamién trabayó na serie "Sumíos".
Filmografía
L'añu de la cometa *1991: Other People's Money
Obejo
Obejo ye un conceyu español de la provincia de Córdoba, Andalucía compuestu pol nucleu urbanu principal y otros dos poblaciones: Cuetu Muriano y l'Estación de Obejo. Nel añu 2016 cuntaba con 2.009 habitantes. La so estensión superficial ye de 214,65 km² y tien una densidá de 9,36 hab/km². Los sos coordenaes xeográfiques son 38º 08' N, 4º 48' O. Asítiase na contorna del Valle del Guadiato, a una altitú de 707 metros y a 45 quilómetros de la capital de provincia, Córdoba.
Patrimoniu Históricu Andaluz
Ver catálogu
Otros Monumentos
Muertes del "Castil de Flores" - S.IX-XI
Sainte-Marie (Cantal)
Sainte-Marie (alvernés: Senta Mària) ye una comuña francesa del departamentu de Cantal, na rexón d'Auvernia-Ródanu-Alpes. Llenda con.
Tien una población de y una superficie de  km².
Clara Petrozzi
Clara Cristina Petrozzi Helasvuo, conocida como Clara Petrozzi, ye una violinista, violista, musicóloga y compositora finlandesa d'orixe peruanu.
Biografía
Nació en Lima, Perú. Ye fía de la violonchelista finlandesa aniciada en Perú, Annika Helasvuo (hermana del flauteru Mikael Helasvuo). Estudió violín dende 1972, en Lima y Quitu, Ecuador, colos profesores Dee Martz, Manuel Díaz, Mario Ortiz, Egon Fellig y Yolanda Kronberger. En Lima, Clara foi miembru de diversos conxuntos de cámara y orquestes xuveniles. Foi solista de viola coles orquestes Sinfónica Nacional, del Conservatoriu y de la Camerata de Lima.
Estudió pedagoxía Suzuki, con Marilyn O’Boyle y trabayó como profesora de violín dende 1983. Ye profesora graduada de l'Asociación Suzuki d'Europa (European Suzuki Association), recibió'l diploma de profesora de violín en payares de 2005. En Finlandia estudió viola con Jouko Mansnerus de 1990 a 1996 y nel Institutu de Música de Espoo.
Como parte de los sos estudios de musicoloxía estudió composición y orquestación con Harri Vuori na Universidá de Ḥélsinki de 1999 a 2001, estrenando les sos obres en Finlandia y en Perú. Trabaya como profesora de violín na Escuela de música Orbisnki en Espoo y de viola na Escuela de música de Käpylä en Helsinki, Finlandia.