cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
বাংলাদেশৰ মুক্তিযুদ্ধ
ৰাজনৈতিক বৈষম্য
১০ আৰু ১৩ মাৰ্চৰ মাজৰ সময়চোৱাত পাকিস্তান আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমান সেৱাই জৰুৰীকালীন ভাৱে "চৰকাৰী যাত্ৰী"ক ঢাকালৈ নিবৰ বাবে সকলো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সেৱা স্থগিত ৰাখে। "চৰকাৰী যাত্ৰী"সকল আচলতে সাধাৰণ পোচাক পিন্ধা পাকিস্তানী সৈন্যহে আছিল। খাৰ-বাৰুদ আৰু সৈনিক কঢ়িয়াই অনা এম ভি স্বাট নামৰ এখন জাহাজো চিতাগঙৰ বন্দৰলৈ পঠিওৱা হ'ল। কিন্তু শ্ৰমিকসকলে জাহাজৰ পৰা বস্তু নমাবলৈ সন্মত নহল। পূব পাকিস্তান ৰাইফলচৰ এটা গোটে বাঙালী শ্ৰমিকলৈ গুলি কৰিবলৈ দিয়া আদেশ অমান্য কৰি বাঙালী সৈন্যসকলৰ মাজতো বিদ্ৰোহৰ সূচনা কৰে।
১৯৭০ চাইক্ল'ন
১২ নৱেম্বৰ ১৯৭০ চনৰ দিনা ভোলা চাইক্ল'নে স্থানীয়ভাৱে জোৱাৰ অহা সময়তে পূব পাকিস্তানৰ তটৰেখা স্পৰ্শ কৰে । ইয়াৰ ফলত অহা প্ৰচণ্ড ধুমুহাত প্ৰায় ৩ লাখৰ পৰা ৫ লাখ মানুহৰ প্ৰাণহানি হয়। হতাহতৰ সম্পূৰ্ণ হিচাপ নাথাকিলেও এই চাইক্ল'ন আজিলৈকে নথিভুক্ত হোৱা সৰ্ববৃহৎ ক্ৰান্তীয় চাইক্ল'ন আছিল। ইয়াৰ এসপ্তাহৰ পাছত ৰাষ্ট্ৰপতি খানে এই দুৰ্য্যোগৰ প্ৰকৃত মাত্ৰাৰ বুজ নোপোৱাৰ বাবে সাহায্য দিওঁতে চৰকাৰৰ খুঁট ("slips and mistakes") থাকি গ'ল বুলি স্বীকাৰ কৰে।
চাইক্ল'নৰ দহদিনৰ পাছত পূব পাকিস্তানৰ এঘাৰজন নেতাই জাৰি কৰা এক বিবৃতিত চৰকাৰৰ ওপৰত "নিৰ্লজ্জ উপেক্ষা, নিৰ্দয়তা আৰু চৰম উদাসীনতা"ৰ আৰোপ লগোৱা হয়। তেওঁলোকে ৰাষ্ট্ৰপতিৰ ওপৰত সংবাদ মাধ্যমৰ আগত দুৰ্য্যোগটোৰ ভয়াবহতা কম কৰি উত্থাপন কৰা বুলিও দোষ আৰোপ কৰে। ১৯ নৱেম্বৰত ঢাকাত চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে এক প্ৰতিবাদী ছাত্ৰ সমদল বাহিৰ কৰা হয়। ২৪ নৱেম্বৰত মৌলানা আব্দুল হামিদ খান ভাশনে ৫০,০০০ মানুহৰ এক গণসমাবেশত ভাষণ দি অকৰ্মণ্যতাৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰপতিৰ পদত্যাগ দাবি কৰে।
মাৰ্চলৈ পূৱ আৰু পশ্চিম পাকিস্তানৰ ক্ৰমবৰ্ধিত সংঘাতৰ ফলত দুয়ো চৰকাৰৰে সাহায্য কাৰ্যৰ লগত প্ৰত্যক্ষভাৱে জড়িত দুইটা কাৰ্যালয় প্ৰায় দুসপ্তাহৰ বাবে বন্ধ হৈ গ'ল, প্ৰথম, এটা "সাধাৰণ হৰতাল"ৰ ফলত আৰু দ্বিতীয়, আৱামী লীগৰ পূব পাকিস্তানত চৰকাৰী সাহায্য কাৰ্য চলাবলৈ আৰোপ কৰা নিষেধাজ্ঞাৰ ফলত। পৰিস্থিতি দেখি হিংসাত্মক পৰিস্থিতিৰ উদ্ভব হ'ব পাৰে বুলি শূন্য দেশসমূহেও নিজৰ নিজৰ দেশৰ মানুহক ওভোটাই নিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে। সাহায্য কাৰ্য চলি থাকিলেও দীৰ্ঘম্যাদী পৰিকল্পনাৰ কাম ব্যাহত হ'ল।
এইবিলাক ঘটনাইও পাকিস্তানক গৃহযুদ্ধৰ দিশলৈ লৈ গ'ল।
অপাৰেশ্যন চাৰ্চলাইট
২৫ মাৰ্চৰ পৰা পাকিস্তানী সেনাই পূব পাকিস্তানৰ জাতীয়তাবাদী আন্দোলন দমন কৰিবলৈ অপাৰেশ্যন চাৰ্চলাইট ক'ড নামেৰে এক সুপৰিকল্পিত সৈনিক অভিযান আৰম্ভ কৰে। ২৬ মাৰ্চত পূব পাকিস্তানৰ মুখ্য নগৰসমূহ অধিকাৰ কৰি এক মাহৰ ভিতৰতে যিকোনো ৰাজনৈতিক বা সৈনিক প্ৰতিবাদ নিৰ্মূল কৰিবলৈ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল। অপাৰেচন আৰম্ভ হোৱাৰ আগতে সকলো বিদেশী সাংবাদিকক প্ৰণালীবদ্ধভাৱে পূব পাকিস্তানৰ পৰা আঁতৰাই পঠিওৱা হ'ল।
সেনাৰ সৰ্বোচ্চ বিষয়াসকলৰ এক বৈঠকত য়াহায়া খানে ঘোষণা কৰে: "সিহঁতৰ তিনি মিলিয়নক মাৰি পেলাওক আৰু বাকীমখাই আমাৰ হাততে খাবহি। " তথাক্ৰমে ২৫ মাৰ্চৰ নিশা সেনাই বাঙালী বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ অপাৰেশ্যন চাৰ্চলাইট আৰম্ভ কৰে। সেনাত থকা বাঙালীসকলক নীৰস্ত্ৰ আৰু হত্যা কৰা হ'ল, ছাত্ৰ আৰু বুদ্ধিজীৱীসকলক প্ৰণালীবদ্ধভাবে মৰিষণ (liquidate) কৰা হ'ল আৰু যিকোনো সক্ষম বাঙালী পুৰুষকে নিৰ্বিচাৰে গুলিয়াই হত্যা কৰা হ'ল।
বিশেষকৈ হিন্দু অধ্যুষিত অঞ্চলসমূহ বেছিকৈ আক্ৰমণৰ সন্মুখীন হ'ল। ১৯৭১ চনৰ ২ আগষ্টত টাইম আলোচনীয়ে লিখিলে, "শৰণাৰ্থীসকলৰ ভিতৰত চাৰিভাগৰ তিনিভাগ আৰু মৃতসকলৰ বেছিভাগেই হিন্দু আৰু তেওঁলোকেই সকলোতকৈ বেছিকৈ পাক সেনাৰ ঘৃণাৰ সন্মুখীন হ'ল। " মুজিবুৰ ৰহমানক পাক সেনাই এৰেষ্ট কৰিলে। য়াহায়া খানে ব্ৰিগেডিয়াৰ (পাচলৈ জেনেৰেল) ৰহিমুদ্দিন খানক মুজিবৰ বিৰুদ্ধে কেইবাটাও গোচৰৰ বিচাৰ কৰিবলৈ এখন ট্ৰাইবুনেলৰ সভাপতি নিয়োগ কৰিলে। ট্ৰাইবুনেলৰ ৰায় সদৰি কৰা নহ'লেও য়াহায়া খানে সেই বিচাৰ অৱশ্যে কাৰ্য্যকৰী নকৰিলে। ঢাকাৰ পৰা পলাই যোৱাকেইজনৰ বাহিৰে আৱামী লীগৰ অন্যান্য নেতাসকলকো এৰেষ্ট কৰা হ'ল আৰু আৱামী লীগক নিষিদ্ধ ঘোষণা কৰা হ'ল।
স্বাধীনতা ঘোষণা
পাকিস্তানৰ ১৯৭১ চনৰ ২৫ মাৰ্চৰ হিংসাকাৰ্য্যই শান্তি স্থাপনৰ শেষ আশাও মষিমুৰ কৰিলে। শ্বেখ মুজিবুৰ ৰহমানে এক আধিকাৰিক গোষণাপত্ৰ জাৰী কৰিলে:
আজি বাংলাদেশ এখন সাৰ্বভৌম আৰু মুক্ত দেশ। বৃহস্পতিবাৰে ৰাতি পশ্চিম পাকিস্তানী সেনাই হঠাতে ৰাজৰবাগৰ পুলিচ বেৰেক আৰু ঢাকা পিলখানাত আক্ৰমণ কৰে। ঢাকা আৰু বাংলাদেশৰ অন্যান্য স্থানতো অনেক নিৰ্দোষী আৰু নীৰস্ত্ৰ লোকক হত্যা কৰা হৈছে। E. P. R. আৰু পশ্চিম পাকিস্তানী সেনাৰ মাজত হিংসাত্মক সংঘৰ্ষ চলি আছে। স্বাধীন বাংলাদেশৰ বাবে বাঙালীসকলে অতীব সাহসেৰে যুদ্ধ কৰি আছে। আল্লাই আমাক আমাৰ স্বাধীনতা লাভত সহায় কৰক। জয় বাংলা।
এক ৰেডিঅ' বাৰ্তাৰ জৰিয়তে মুজিবে জনতাক অধিগ্ৰহণকাৰী বলৰ বিৰোধিতা কৰিবলৈও আহ্বান জনালে। তেওঁক ২৫-২৬ মাৰ্চৰ নিশা (ৰেডিঅ' পাকিস্তানৰ খবৰ মতে ২৯ মাৰ্চ, ১৯৭১) এৰেষ্ট কৰা হ'ল।
মুজিবৰ বাৰ্তা টেলিগ্ৰামযোগে চিতাগঙৰ ছাত্ৰসকলৰ হাতত পৰিল। ড॰ মঞ্জুলা আনোৱাৰে এই বাৰ্তা বাংলালৈ অনুবাদ কৰিলে। ছাত্ৰাসকলে এই বাৰ্তা প্ৰচাৰৰ বাবে ৰেডিঅ' পাকিস্তানৰ নিকটস্থ কেন্দ্ৰ আগ্ৰাবাদৰ পৰা অনুমতি নোপোৱাত কালাৰুঘাট দলং পাৰ হৈ মেজৰ জিয়াউৰ ৰহমানৰ অধীনস্থ পূৱ বঙালী ৰেজিমেণ্ট অধিকৃত অঞ্চলৰ পৰা এই বাৰ্তা প্ৰচাৰ কৰোৱায়। এই প্ৰচাৰণৰ বাবে অভিযন্তাসকলে কাম কৰি থাকোঁতে বাঙালী সৈন্যই কেন্দ্ৰটো পহৰা দি থাকিল। ২৭ মাৰ্চ, ১৯৭১ ৰ ১৯:৪৫ বজাত মুজিবৰ হৈ ৰহমানে স্বাধীনতাৰ ঘোষণা ৰেডিঅ' ব্ৰডকাষ্ট কৰিলে:
এয়া স্বাধীন বঙালী বেতাৰ কেন্দ্ৰ। মই, মেজৰ জিয়াউৰ ৰহমানে বাংলাবন্ধু শ্বেখ মুজিবুৰ ৰহমানৰ নিৰ্দেশমৰ্মে ঘোষণা কৰিছোঁ যে বাংলাদেশ গণৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰা হ'ল। তেওঁৰ নিৰ্দেশত মই দেশৰ অস্থায়ী মুৰব্বী হিচাবে কাৰ্য্যভাৰ গ্ৰহণ কৰিছোঁ। শ্বেখ মুজিবুৰ ৰহমানৰ হৈ মই সকলো বঙালীকে পশ্চিম পাকিস্তানৰ আক্ৰমণৰ বিৰুদ্ধে থিয় হ'বলৈ আহ্বান জনালোঁ। মাতৃভূমিৰ স্বাধীনতাৰ বাবে আমি শেষলৈকে যুঁজ কৰিম। জয় বাংলা।
আৱামী লীগৰ এজন সদস্য এম এ হান্নানে সৰ্বপ্ৰথমে ১৯৭১ চনৰ ২৬ মাৰ্চ তাৰিখে এই ঘোষণা প্ৰচাৰ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। মেজৰ জিয়াই কেতিয়া এই কথা গোষণা কৰিছিল সেই বিষয়ে বৰ্তমান বাদানুবাদৰ সৃষ্টি হৈছে। বি এন পি সূত্ৰমতে ইয়াক ২৬ মাৰ্চ তাৰিখে কৰা বোলে আৰু লগতে মুজিবৰ পৰা কোনো বাৰ্তা পোৱা হোৱা নাছিল বুলিও কয়। পাকিস্তানী সূত্ৰ, যেনে চিদ্দিক চালিকে Witness to Surrender -অত লিখিছে যে তেওঁ অপাৰেশ্যন চাৰ্চলাইট চলি থকা অৱস্থাত এই বাৰ্তা শুনিছিল আৰু মেজৰ জেনেৰেল হাকিম এ কুৰেচিৰ The 1971 Indo-Pak War: A Soldier's Narrative -অত ঘোষণাৰ তাৰিখ ২৭ মাৰ্চ বুলি পোৱা যায়।
আনুষ্ঠানিকভাৱে ১৯৭১ চনৰ ২৬ মাৰ্চ তাৰিখটো বাংলাদেশৰ স্বাধীনতা দিবস বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু বাংলাদেশ নামটোও তেতিয়াৰপৰাই মান্য হয়। জুলাই ১৯৭১ চনত ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী ইন্দিৰা গান্ধীয়ে সাৰ্বজনীক ভাৱে পূৱ পাকিস্তানক বাংলাদেশ বুলি উল্লেখ কৰিলে। কোনো কোনো ভাৰতীয় আৰু পাকিস্তানী বিষয়াই ১৬ ডিচেম্বৰ ১৯৭১ -লৈকে "পূব পাকিস্তান" নামটো ব্যৱহাৰ কৰি থাকিল।
মাৰ্চ - জুন
প্ৰথম অৱস্থাত বিৰোধ স্বতস্ফুৰ্ত আৰু অসংগঠিত আছিল। কিন্তু পাক সেনাই জনসাধাৰণৰ ওপৰত তুটি পৰাৰ লগে লগে বিৰোধিতা বৃদ্ধি পাবলৈ আৰম্ভ কৰিলে। মুক্তি বাহিনী ক্ৰমান্বয়ে অধিক সক্ৰিয় হ'বলৈ আৰম্ভ কৰিলে। পাক সেনাই দমনৰ চেষ্টা কৰিলেও আৰু অধিক সংখ্যক বাঙালী সৈনিকে ভূমিগত "বাংলাদেশী সেনা"ত যোগ দিয়া আৰম্ভ কৰিলে। এই বঙালী গোটবোৰে লাহে লাহে একত্ৰ হৈ মুক্তি বাহিনী গঠন কৰিলে আৰু ভাৰতে দিয়া হাথিয়াৰেৰে সম্বৃদ্ধ হ'ল। প্ৰত্যুত্তৰত পাকিস্তানেও আৰু দুটা পদাতিক ডিভিজন নিয়োগ কৰিলে। লগতে তেওঁলোকে ৰাজাকাৰ, আল-বদ্‌ৰ আৰু আল-শ্বামচ  (এওঁলোক বেছিভাগেই মুছলীম লীগৰ সদস্য, বাকী চৰকাৰী দল আৰু অন্যান্য ইচলামীক দলৰ সদস্য), স্বাধীনতা সমৰ্থন নকৰা অন্যান্য বাঙালী আৰু বিহাৰী মুছলমান সকলক (এওঁলোক ভাৰতৰ দেশ বিভাজনৰ সময়ত পূৱ পাকিস্তানলৈ আহিছিল) লৈ অৰ্ধসামৰিক বাহিনী গঠন কৰিলে।
১৯৭১ চনৰ ১৭ জানুৱাৰীত পশ্চিম পাকিস্তানত আটকাধীন শ্বেখ মুজিবুৰ ৰহমানক ৰাষ্ট্ৰপতি, চৈয়দ নজৰুল ইচলামক কাৰ্য্যবাহী ৰাষ্ট্ৰপতি, তাজুদ্দিন আহমেদক প্ৰধানমন্ত্ৰী আৰু জেনেৰেল মঃ অতুল ঘানী ওচমানীক সেনাধ্যক্ষ হিচাবে লৈ পশ্চিম বাংলাদেশৰ মেহেৰপুৰ জিলাত এক অস্থায়ী চৰকাৰ গঠন কৰা হ'ল। অধিকৰ্তা পাক সেনা আৰু মুক্তি বাহিনীৰ সংঘৰ্ষ বাঢ়ি অহাৰ লগে লগে প্ৰায় ১০ মিলিয়ন বাঙালীয়ে ভাৰতৰ অসম আৰু পশ্চিম বংগত শৰণ বিচাৰিলে।
জুন - চেপ্তেম্বৰ
কৰ্ণেল এম এ জী ওচমানীক কেবিনেট পৰ্যায়ৰ মন্ত্ৰীৰ মৰ্য্যদাৰে মুখ্য সেনাধ্যক্ষ্য, লেঃ কৰ্ণেল আব্দুৰ ৰবক চীফ অব ষ্টাফ, গ্ৰুপ কেপ্তেইন এ কে খাণ্ডেকাৰক ডেপুটী চীফ অব ষ্টাফ আৰু মেজৰ এ আৰ চৌধুৰীক এচিষ্টেণ্ট চীফ অব ষ্টাফ হিচাবে লৈ বাংলাদেশ সেনা কমাণ্ড গঠন কৰা হ'ল।
যুদ্ধত মুক্তি বাহিনীৰ ভূমিকা সম্পৰ্কে জেনেৰেল ওচমানীৰ মত ভাৰতীয় নেতৃবৃন্দৰ লগত মিলা নাছিল। ভাৰতীয় নেতা সকলে প্ৰথমতে ৮,০০০ সদস্যক লৈ প্ৰশিক্ষণ দি এক উৎকৃষ্ট গেৰিলা বাহিনী তৈয়াৰ কৰাৰ কথা ভাবিছিল, যাক অৱশিষ্ট পূৱ বংগ ৰেজিমেণ্টে নেতৃত্ব দিব। তেওঁলোকে সৰু সৰু ভাগত ভাগ হৈ পাচৰ ভাৰতীয় আক্ৰমণৰ বাবে তৈয়াৰি কৰিব। কিন্তু বঙালী নেতৃবৃন্দই তলত দিয়া ষ্ট্ৰেটেজী হে পছন্দ কৰিলে :
জুলাইত বাংলাদেশক এঘাৰটা চেক্টৰত বিভক্ত কৰি লোৱা হ'ল। প্ৰত্যেকতে গেৰিলা অপাৰেশ্যন চলাবলৈ আৰু প্ৰশিক্ষণ দিবলৈ পাকিস্তানী সেনা এৰি মুক্তি বাহিনীত যোগদান কৰা একোজনক কমাণ্ডাৰ নিয়োগ কৰা হ'ল। বেচিভাগ ট্ৰেইনিং কেম্পেই সীমাৰ ওচৰে পাজৰে আছিল আৰু ভাৰতৰ সহায়ত পৰিচালনা কৰা হৈছিল। ১০ নং চেক্টৰটো কমাণ্ডাৰ ইন চীফ (C-in-C) ওচমানীৰ প্ৰত্যক্ষ তদাৰকীত আছিল। ইয়াত নৌ কমাণ্ডো আৰু চি-ইন-চিৰ বিশেষ বাহিনী আছিল। পৰম্পৰাগত যুদ্ধৰ বাবে তিনিটা ব্ৰিগেড (১১টা বেটেলিয়ন) গঠন কৰা হ'ল। প্ৰায় ১০,০০০ সৈনিকৰ এটা বৃহৎ গেৰিলা সৈন্যদল গঠন কৰা হ'ল।
তিনিটা ব্ৰিগেড (৮টা ইনফেণ্ট্ৰি বেটেলিয়ন আৰু তিনিটা আৰ্টিলাৰী বেটাৰী)-অক জুলাই-চেপ্তেম্বৰত যুদ্ধক্ষেত্ৰত নিয়োগ কৰা হ'ল। জুন-জুলাই মাহত অপাৰেশ্যন জেকপটৰ জৰিয়তে আগবঢ়োৱা সহায় লৈ মুক্তি বাহিনী সীমান্তৰ সিপাৰত একগোট হ'ল। উপযুক্ত প্ৰশিক্ষণ, চাপ্লাই ষ্ট'ৰেজ, বাংলাদেশৰ অভ্যন্তৰৰ পৰা যথোপযুক্ত সাহায্য ব্যৱস্থা আদিৰ অভাৱত তথাকথিত মনচুন অফেন্‌চিভ লক্ষ্যত উপনীত হোৱাত বিফল হয়।  বাংলাৰ সাধাৰণ বলেও (regular force) মৈমনসিং, কোমিল্লা, আৰু চিলেটত সীমান্ত চকীসমূহত আক্ৰমণ কৰিলেও ফলাফল মিশ্ৰিত হয়। পাক কৰ্তৃপক্ষই সিদ্ধান্ত কৰিলে যে অপাৰেশ্যন মনচুন তেওঁলোকে বিফল কৰিলে, যি প্ৰায় সত্যৰ ওচৰা-ওচৰিয়েই আছিল।
আগষ্টৰ পাচৰ পৰা প্ৰশিক্ষণ পৰ্য্যায়ত স্তিমিত হৈ পৰা গেৰিলা অপাৰেশ্যনসমূহ পুনৰ আৰম্ভ হ'ল। ঢাকাৰ অৰ্থনৈতিক আৰু সামৰিক লক্ষ্যসমূহত আক্ৰমণ হনা হ'ল। সকলোতকৈ ডাঙৰ সাফল্য আছিল অপাৰেশ্যন জেকপট যাৰ অধীনত ১৫ আগষ্ট ১৯৭১ তাৰিখে নৌ কমাণ্ডোসকলে চিতাগং, মংলা, নাৰায়ণগঞ্জ আৰু চন্দনপুৰত মাইনৰ সহায়ত তাত থকা জাহাজসমূহ বিনষ্ট কৰিলে।
ভাৰতীয় হস্তক্ষেপ
ভাৰতৰ বৰ্ধিত হস্তক্ষেপত চিন্তিত হৈ পাকিস্তানী বায়ু সেনাই (PAF: ১৯৭১ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰ তাৰিখে ভাৰতীয় বিমানবন্দৰ সমূহত অপাৰেশ্যন জেংগিজ খান  নামেৰে এক আগতীয়া (pre-emptive) আক্ৰমণ আৰম্ভ কৰে। এই আক্ৰমণ ছয় দিনীয়া যুদ্ধত আৰব দেশসমূহৰ ওপৰত ইজৰাইলী বায়ুসেনাৰ অপাৰেশ্যন ফ'কাচ নামৰ আক্ৰমণৰ অনুকৰণ কৰি যোজনা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল ভূমিগত অৱস্থাতেই ভাৰতীয় বায়ুসেনাৰ বিমানসমূহ নিষ্ক্ৰিয় কৰা। ভাৰতে ইয়াক অপ্ৰৰোচিত আক্ৰমণ হিচাবে গণ্য কৰিলে আৰু লগে লগে ১৯৭১ চনৰ ভাৰত-পাকিস্তানৰ যুদ্ধ আৰম্ভ হ'ল।
মুকলিকৈ যুদ্ধ ঘোষণা নকৰিলেও ভাৰত আৰু পাকিস্তান দুইদেশেই চৰকাৰীভাৱে দুইপক্ষৰ মাজত "যুদ্ধসম স্থিতি"ৰ উদ্ভৱ হোৱা বুলি চৰকাৰীভাবে মানি লয়।
ভাৰতৰ তিনিওটা বাহিনী পূৱ পাকিস্তান আক্ৰমণত লিপ্ত হ'ল। তেওঁলোকৰ লগতে মুক্তি বাহিনীৰ তিনিটা ব্ৰিগেডেও যোগদান কৰিলে। এয়া তিনিটা ডিভিজনেৰে গঠিত পাকিস্তানী সেনাৰ শক্তিতকৈ অনেক বেছি আছিল। ভাৰতীয় সেনাই পাকিস্তানৰ বচা বচা শক্তিশালী ঘাটিবোৰ অধিকাৰ কৰি বা এৰাই অবিলম্বে সমগ্ৰ বাংলাদেশতে বিয়পি পৰিল। সীমান্তত মুক্তি বাহিনীৰ গেৰিলা আক্ৰমণৰ পৰিপ্ৰাক্ষিতত পাক সেনাই ভাৰতীয় আক্ৰমণ প্ৰতিহত কৰাত বিফল হ'ল, কাৰণ তেওঁলোকৰ সেনা সৰু সৰু গোটত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। ঢাকা ৰক্ষা কৰিব নোৱাৰি ১৬ ডিচেম্বৰ ১৯৭১ তাৰিখে পাকিস্তানে আত্মসমৰ্পণ কৰে।
এই যুদ্ধত ভাৰতৰ বহিঃ চোৰাংচোৱা বিভাগ RAW -ৰো গুৰত্বপূৰ্ণ অৱদান আছিল। যুদ্ধৰ প্ৰথমচোৱাত তেওঁলোকে মুক্তি বাহিনীক লজিষ্টিক চাপ'ৰ্ট দিছিল। ‌দক্ষিণ এচিয়াৰ বুৰঞ্জীত ইয়েই আজিলৈকে সৰ্ববৃহৎ গুপ্ত অপাৰেশ্যন।
পাকিস্তানী প্ৰতিক্ৰিয়া
পূৱ পাকিস্তানৰ পৰা ভাৰতীয় সেনা আঁতৰাবৰ কাৰণে বাধ্য কৰিবলৈ ভাৰতৰ পশ্চিম সীমাত পাকিস্তানে বৰ্মযুক্ত বাহিনীৰ দ্বাৰা আক্ৰমণ (armored thrust) চলায়। সৈন্যবাহিনীৰ মনোবল বঢ়াবলৈ স্পেচিয়েল চাৰ্ভিচ গ্ৰুপৰ কমাণ্ডোকো বিভিন্ন মিশ্যনত চামিল কৰা হয়।
বায়ু আৰু নৌ যুদ্ধ
ভাৰতীয় বায়ুসেনাই পাকিস্তানৰ বিপক্ষে কেইবাটাও বায়ু আক্ৰমণ হানে। এক সপ্তাহৰ ভিতৰতে ভাৰতে পূৱ পাকিস্তানৰ আকাশত নিজৰ নিয়ন্ত্ৰণ স্থাপন কৰে। তেজগাওঁ, কুৰ্মিতলা, লাল মুনিৰ হাট আৰু শমশেৰ নগৰত ভাৰতৰ বায়ু আক্ৰমণৰ ফলত PAF নং ১৪ এয়াৰ স্কোৱাড্ৰন সম্পূৰ্ণৰূপে ভূমিগত (grounded) হয়। চিতাগং, বৰিশাল আৰু কক্স বাজাৰত আই এন এচ ভিক্ৰান্তৰ হকাৰ চী হকৰ আক্ৰমণত পাকিস্তান নৌবাহিনীৰ পূব বিভাগ সম্পূৰ্ণৰূপে বিনষ্ট হয় আৰু পূৱ পাকিস্তানৰ সকলো বন্দৰগাহ ভাৰতৰ অধিকাৰলৈ আহে। পাক নৌ বাহিনী এৰি অহা পূৱ পাকিস্তনী সেনাৰে সদ্যগঠিত বাংলাদেশ নৌসেনাই ও ভাৰতীয় সেনাক নৌ অভিযানত, বিশেষকৈ অপাৰেশ্যন জেকপটত সহায় কৰে।
আত্মসমৰ্পণ আৰু পৰিণাম
১৬ ডিচেম্বৰ, ১৯৭১ তাৰিখে পূৱ পাকিস্তানস্থ পাকিস্তানী ফৌজৰ কমাণ্ডিং অফিচাৰ (CO) লেঃ জেনেৰেল এ কে নিয়াজীয়ে আত্মসমৰ্পণ চুক্তিত হস্তাক্ষৰ কৰে। তেতিয়ালৈকে অৱশ্যে মাত্ৰ কেইখনমান দেশে হে নবগঠিত বাংলাদেশক কূটনৈতীক মান্যতা দিছিল। প্ৰায় ৯৩,০০০ জন পাকিস্তানী সৈন্যই ভাৰতীয় বলৰ ওচৰত আত্মসমৰ্পণ কৰে। ই দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ পাচত আজিলৈকে হোৱা সৰ্বাধিক সেনাৰ আত্মসমৰ্পণ। বাংলাদেশে ৰাষ্ট্ৰসংঘতো স্থান বিচাৰিলে। কিন্তু বেছিভাগ ভোট সপক্ষে থকা সত্ত্বেও বাংলাদেশৰ প্ৰাৰ্থিত্ব নাকচ হয় কাৰণ চীনে তেওঁলোকৰ মিত্ৰদেশ পাকিস্তানৰ সপক্ষে ভেট' প্ৰদান কৰে। পাকিস্তানৰ অন্য এক মিত্ৰ দেশ আমেৰিকাইও বাংলাদেশক পলমকৈহে মান্যতা দিয়ে। ১৯৭২ চনত ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ মাজত চিমলা চুক্তি সম্পন্ন হয়। এই চুক্তিমতে পাকিস্তানে পাকিস্তানী যুদ্ধবন্দীসকলৰ বিনিময়ত স্বাধীন বাংলাদেশক মান্যতা দিবলৈ ৰাজী হয়। ভাৰতে এই যুদ্ধবন্দীসকলক জেনেভা কনভেন্‌শ্যনৰ ১৯২৫ দফা মতে মান্যতা দিছিল। পাঁচ মাহৰ ভিতৰত ৯৩,০০০ -তকৈও অধিক যুদ্ধবন্দীক পাকিস্তানলৈ প্ৰত্যৰ্পণ কৰা হয়।
ইয়াৰ উপৰিও শুভেচ্ছাৰ চিনস্বৰূপে বাংলাদেশে যুদ্ধ অপৰাধৰ বিচাৰৰ বাবে দাবী কৰা প্ৰায় ২০০ পাক সৈনিককো ক্ষমাদান কৰে। চুক্তি মতে ভাৰতে যুদ্ধত অধিকাৰ কৰা 13000 km² -ত কৈও অধিক ভূমি পাকিস্তানক ওভোটাই দিয়ে। অৱশ্যে সামৰিক দৃষ্টিভংগীৰ পৰা গুৰুত্বপূৰ্ণ কিছুমান অঞ্চল ভাৰতে নিজৰ হাতত ৰাখিলে। (ইয়াৰে এক উল্লেখযোগ্য অঞ্চল আছিল কাৰগিল, যি ১৯৯৯ চনত ভাৰত-পাকিস্তানৰ মাজত হোৱা কাৰগিল যুদ্ধৰ এক মুখ্য লক্ষ্য হ'বগৈ। ) এইবোৰৰ উদ্দেশ্য আছিল ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ মাজত "দীৰ্ঘস্থায়ী শান্তি" স্থাপন। অনেকে ইয়াক ভাৰতৰ পৰিপক্বতাৰ লক্ষণ বুলি ভাবে। অৱশ্যে ভাৰতৰ অনেকে ভাৰতে ভুট্টোৰ প্ৰতি নৰম ব্যৱহাৰ দেখুওৱা বুলি অসন্তোষ কৰে। ভুট্টোৱে চুক্তিখনে ভাৰতক বেছিকৈ প্ৰাধান্য দিলে পাকিস্তানৰ চালুকীয়া গণতন্ত্ৰ ভাগি পৰিব পাৰে বুলি ভাৰতৰ পৰা নৰম ব্যৱহাৰ বিচাৰিছিল।
যুদ্ধৰ প্ৰতি পশ্চিম পাকিস্তানৰ প্ৰতিক্ৰিয়া
যুদ্ধত পৰাজয় আৰু পাকিস্তানৰ বিভাজন সেনা আৰু জনসাধাৰণ দুয়োপক্ষৰে বাবে আশ্চৰ্য্যজনক আছিল। এখন আনুষ্ঠানিক যুদ্ধত ১৫ দিনৰ ভিতৰতে পাকিস্তানৰ পৰাজয় সকলোৰে কল্পনাতীত আছিল। পূৱ পাকিস্তানত সেনাৰ আত্মসমৰ্পণক কাপুৰুষাত্মক কাৰ্য্য বুলি গণ্য কৰা হ'ল। য়াহায়া খানৰ সামৰিক একনায়কত্বৰ অন্ত পৰিল আৰু জুলফিকৰ আলি ভুট্টোৰ ক্ষমতালৈ উত্থান ঘটিল। ৯৩,০০০ সৈনিকৰ সৈতে আত্মসমৰ্পণ কৰা জেনেৰেল নিয়াজীক পাকিস্তানলৈ প্ৰত্যাবৰ্তনৰ পাচত ঘৃণা আৰু সন্দেহৰ চকুৰে চোৱা হ'ল। তেওঁক অৱনমন কৰি বিশ্বাসঘাটক আখ্যা দিয়া হ'ল। যুদ্ধই "পূৱ পাকিস্তানৰ সুৰক্ষা পশ্চিম পাকিস্তানত আছে" বোলা পাকিস্তানৰ নীতিৰ সীমাবদ্ধতাও উদঙাই দিলে। পাকিস্তানে আমেৰিকাৰ বাহিৰে অন্য কোনো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সমৰ্থন পাবলৈ বিফল হ'ল আৰু অকলশৰীয়া হৈ পৰিল। কেইবা দশকৰো ভিতৰত পাক সেনাৰ এই শোচনীয় পৰাজয়ৰ ফলত পাকিস্তানী জনসাধাৰণৰ মনত তিক্ততাৰ সৃষ্টি হ'ল।
এই ঘটনাৰ তদন্ত কৰিবলৈ জাষ্টিচ হামদুৰ ৰহমানৰ অধ্যক্ষতাত হামদুৰ ৰহমান কমিশ্যন গঠন কৰা হ'ল। ই পাক সেনাৰ দুৰ্বলতা উদঙাই দিয়া বাবে প্ৰথম অৱস্থাত ভুট্টোৱে এই কমিশ্যনৰ প্ৰতিবেদন গোপনে ৰাখিলে। পাচত যেতিয়া ইয়াক মুক্ত কৰি দিয়া হ'ল ই ষ্ট্ৰেটেজিক আৰু টেক্টিকেল দুই স্তৰতে অনেক খুট উদঙাই দিলে। ই সেনাই কৰা আতিশয্য আৰু যুদ্ধ অপৰাধসমূহকো গৰিহণা দিলে। পাক সেনা আৰু তেওঁলোকৰ স্থানীয় ভেৰোণীয়া সকলে কৰা লুট-পাত, বলাৎকাৰ আৰু হত্যাসমূহৰ সত্যতাৰো ই পুষ্টি কৰিলে। অৱশ্যে বাংলাদেশে দাবী কৰাৰ দৰে ২,০০,০০০ ধৰ্ষণ আৰু ৩ মিলিয়ন হত্যাৰ বিপৰিতে এই প্ৰতিবেদনত ২৬,০০০ হত্যা আৰু কেইশমান হত্যাৰ কথাহে কোৱা হ'ল। কিন্তু পাকিস্তানৰ এই বৃহৎ বিপৰ্য্যয়ত সেনাৰ ভূমিকাক পৰৱৰ্তী চৰকাৰ সমূহে প্ৰায়ে উপেক্ষা কৰি থাকিল।
আতিশয্য
যুদ্ধৰ সময়ত ব্যাপক হত্যা আৰু অন্যান্য আতিশয্য চলিছিল। অনেক বাংলাদেশী (তৎকালীন পূৱ পাকিস্তান) গৃহচ্যুত হয় আৰু পাক সেনাই তেওঁলোকৰ ভেৰোণীয়া ৰাজনৈতিক আৰু ধৰ্মীয় গোটসমূহৰ জৰিয়তে ২৫ মাৰ্চ ১৯৭১ ৰ অপাৰেশ্যন চাৰ্চলাইটৰ পৰা ব্যাপক মানৱাধিকাৰ ভংগত লিপ্ত হয়। বাংলাদেশী কৰ্তৃপক্ষই তিনি মিলিয়ন মানুহক পাক সেনাই হত্যা কৰা বুলি দাবী কৰে, অৱশ্যে পাকিস্তান চৰকাৰৰ দ্বাৰা নিয়োজিত হামদুৰ ৰহমান কমিশ্যনৰ প্ৰতিবেদনত মৃতকৰ সংখ্যা ২৬,০০০ বুলি ঠাৱৰ কৰা হয়। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰচাৰ মাধ্যম আৰু ইংৰাজী প্ৰসংগ পুথিসমূহত চেমুৱেল টোটেনৰ দৰে লিখক আৰু জাতিহত্যা সম্পৰ্কীয় বিশেষজ্ঞসকলে সমগ্ৰ বাংলাদেশতে মৃতকৰ সংখ্যা ৩০,০০,০০০ পৰ্য্যন্ত বুলি প্ৰকাশ কৰিছে, যদিও স্বতন্ত্ৰ গৱেষকসকলৰ মতে এই হিচাব ৩০,০০,০০০ ৰ পৰা ৫,০০,০০০ পৰ্য্যন্ত। তদুপৰি প্ৰায় ৮ ৰ পৰা ১০ মিলিয়ন লোক দেশ এৰি ভাৰতলৈ পলাই যায়।
বাংলাদেশৰ বুদ্ধিজীৱী সকলৰ এক বৃহৎ সংখ্যকক হাত্যা কৰা হয়। ইয়াৰ বেছিভাগেই পাক সেনাৰ নিৰ্দেশত আল শ্বামচ আৰু আল বদৰৰ দ্বাৰা কৰা হয়। ১৪ ডিচেম্বৰ ১৯৭১ ত, আত্মসমৰ্পণৰ মাত্ৰ দুদিন আগত পাকিস্তানী সেনা আৰু ৰাজাকাৰ সকলে ঢাকাত অন্ততঃ ১০০ জন চিকিৎসক, অধ্যাপক, লিখক আৰু অভিযন্তাক হত্যাকৰি মৃতদেহসমূহ গণকবৰত পুতি থয়।
বাংলাদেশত এতিয়ালৈকে অনেক গণকবৰৰ সন্ধান পোৱা গৈছে, যেনে ১৯৯৯ চনৰ আগষ্টত ঢাকাৰ এক অ-বঙালী অঞ্চলৰ এটা মছজিদৰ ওচৰত এটা গণ-কবৰৰ সম্ভেদ পোৱা গৈছে। যুদ্ধৰ প্ৰথম ৰাতি ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ছাত্ৰ আৰু অন্যান্য সাধাৰণ নাগৰিকৰ হত্যা ঢাকাৰ আমেৰিকান কনচুলেটৰ পৰা ষ্টেট ডিপাৰ্টমেণ্টলৈ দিয়া এখন টেলিগ্ৰামত পুষ্টি হয়। অসংখ্য নাৰী নিৰ্য্যাতন, ধৰ্ষণ আৰু হত্যাৰ বলি হয়। বাংলাদেশী সূত্ৰমতে ইয়াৰ সংখ্যা প্ৰায় ২,০০,০০০; সহস্ৰাধিক যুদ্ধ শিশুৰ জন্ম হয়।   ঢাকা কেণ্টনমেণ্টত অনেক নাৰীক যৌন দাসী  হিচাবে আটক কৰি ৰখা হৈছিল। ইয়াৰ বেছিভাগেই আছিল ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয় আৰু হোষ্টেলসমূহৰ। There was significant sectarian violence not only perpetrated and encouraged by the Pakistani army, but also by Bengali nationalists against non-Bengali minorities, especially Biharis.
১৬ ডিচেম্বৰ ২০০২ ত জৰ্জ ৱাশ্বিংটন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ নেশ্যনেল চিকিউৰিটি আৰ্কাইভে ভাৰত আৰু ঢাকাৰ আমেৰিকান এম্বেচীৰ বিষয়াবৰ্গ, ৱাশ্বিংটন ডি চিৰ বিষয়াবৰ্গ আৰু আমেৰিকাৰ তথ্য সেৱাৰ মাজৰ বাৰ্তা সম্বলিত কিছুমান গোপনীয়তা খুলি দিয়া (declassified) নথি-প্ত্ৰৰ এটা সংগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰে।<ref name=sajit-gandhi>Gandhi, Sajit, ed. (16 December 2002), The Tilt: The U.S. and the South Asian Crisis of 1971: National Security Archive Electronic Briefing Book No. 79 এইসমূহত বাংলাদেশত কৰ্মৰত কূটনৈতীক বিষয়াসকলে সেই সময়ৰ ঘটনাৱলীৰ বিবৰণ দিওঁতে "বাছনিকৃত জাতিহত্যা" (selective genocide) আৰু জাতিহত্যা (The Blood Telegram চাওক) শব্দ দুটা ব্যৱহাৰ কৰা দেখা গৈছে। বাংলাদেশত এতিয়াও ইয়াক জাতিহত্যা বুলি অভিহিত কৰা হলেও অন্যত্ৰ, বিশেষকৈ পাকিস্তানত মৃত্যুৰ সংখ্যা, উদ্দেশ্য, ব্যাপ্তি আৰু পাক সেনাৰ বিদ্ধংসী প্ৰভাৱ আদি বিবদমান।
ৰাষ্ট্ৰসংঘ
ৰাষ্ট্ৰসংঘই অপাৰেশ্যন চাৰ্চলাইটৰ সময়ত আৰু পাচত বাংলাদেশত হোৱা মানৱাধিকাৰ ভংগক গৰিহনা দিলেও যুদ্ধ হোৱাৰ আগতেই অৱস্থা শুধৰাবলৈ বিফল হয়।
শ্বেখ মুজিবুৰ ৰহমানে বাংলাদেশৰ স্বাধীনতা ঘোষণা কৰাৰ পাচতেই বাংলাদেশৰ জনতাৰ বাবে সহায় আৰু সমৰ্থন বিচাৰি ভাৰতে বিশ্বব্যাপি এক ৰাজনৈতীক, গণতান্ত্ৰিক আৰু মানৱীয় সহায় বিচৰা অভিযান আৰম্ভ কৰে। প্ৰধানমন্ত্ৰী ইন্দিৰা গান্ধীয়ে বাঙালীসকলৰ বিৰুদ্ধে পাকিস্তানৰ আতিশয্যৰ বিষয়ে সজাগতা সৃষ্টি কৰিবলৈ কেইবাখনো দেশ ভ্ৰমণ কৰে। এই প্ৰচেষ্টাই আগলৈ পৃথিৱীৰ আগত যুদ্ধৰ প্ৰসংগ প্ৰতিষ্ঠা কৰা আৰু ভাৰতৰ সামৰিক হস্তক্ষেপৰ ন্যায্যতা প্ৰতিপন্ন কৰাত সখায় কৰিব। লগতে, ই পাকিস্তানৰ পৰাজয়ৰ লগে লগে অবিলম্বে বাংলাদেশ ৰাষ্ট্ৰৰ মান্যতা দিয়াত সহায় কৰে।
যুদ্ধত ভাৰতৰ যোগদানৰ পাচত পাকিস্তানে ভাৰতক যুদ্ধ বিৰাম কৰিবলৈ বাধ্য কৰোৱাবলৈ ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ হস্তক্ষেপ বিচাৰি জৰুৰীভাৱে আপীল কৰে। ৪ ডিচেম্বৰ ১৯৭১ তাৰিখে পশ্চিম এচিয়াৰ হিংসাত্মক পৰিস্থিতিৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিবলৈ ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ নিৰাপত্তা পৰিষদৰ বৈঠক বহে। বহুল আলোচনাৰ পাচত ৭ ডিচেম্বৰ তাৰিখে আমেৰিকাই "তৎকালিনভাৱে যুদ্ধ বিৰতি আৰু সৈন্য প্ৰত্যাহাৰ"ৰ সপক্ষে সিদ্ধান্ত (resolution) দিয়ে। ইয়াত প্ৰায়ভাগ ৰাষ্ট্ৰৰে সমৰ্থন থাকিলেও চোভিয়েট ৰাচিয়াই ভেট' প্ৰয়োগ কৰি দুবাৰ এই প্ৰস্তাৱ প্ৰত্যাখ্যান কৰে। বাংলাদেশীসকলৰ ওপৰত পাকিস্তানৰ আতিশয্যৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত ইংলণ্ড আৰু ফ্ৰান্স ভোটদানৰ পৰা বিৰত থাকে।
১২ ডিচেম্বৰত পাকিস্তানৰ আসন্ন পৰাজয়ৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত আমেৰিকাই পুনৰ নিৰাপত্তা পৰিষদৰ বৈঠক আহ্বান কৰে। পাকিস্তানৰ সহ প্ৰধানমন্ত্ৰী তথা বিদেশ মন্ত্ৰী জুলফিকৰ আলি ভুট্টোৱে পাকিস্তানৰ পক্ষ সমৰ্থন কৰিবলৈ নিউ য়ৰ্ক চিটিলৈ গমন কৰে। পৰিষদৰ আলোচনা চাৰি দিন চলে। কিন্তু তেতিয়ালৈ পূৱ পাকিস্তানত থকা পাকিস্তানী সৈন্যবাহিণীয়ে আত্মসমৰ্পণ কৰে আৰু যুদ্ধৰ অন্ত পৰে। ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ ওপৰত ক্ষোভত ভুট্টোৱে তেওঁ দিবলগা ভাষণটো ফালি পেলাই পৰিষদ পৰিত্যাগ কৰে।
ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সৰহভাগ সদস্য দেশেই স্বাধীনতাৰ কেইমাহমানৰ ভিতৰতে বাংলাদেশক ৰাষ্ট্ৰৰ মৰ্য্যদা দিয়ে।
আমেৰিকা আৰু চোভিয়েট ইউনিয়ন
আমেৰিকা ৰাজনৈতিকভাৱে আৰু কাৰ্যক্ষেত্ৰতো পাকিস্তানৰ সমৰ্থক আছিল। আমেৰিকাৰ ৰাষ্ট্ৰপতি নিক্সনে আমেৰিকাই পাকিস্তানৰ অভ্যন্তৰীণ বিষয়ত হস্তক্ষেপ নকৰে বুলিলেও পাকিস্তানৰ পৰাজয় নিশ্চিত দেখি বিমানবাহী জাহাজ ইউ এচ এচ এণ্টাৰপ্ৰাইজক বংগোপসাগৰলৈ পঠায়। ইয়াক ভাৰতে পাৰমাণৱিক ভাবুকী (nuclear threat) হিচাবে গণ্য কৰে। "এণ্টাৰপ্ৰাইজ" ১১ ডিচেম্বৰ ১৯৭১ ত গন্তব্যত উপস্থিত হয়। ৬ আৰু ১৩ ডিচেম্বৰত চোভিয়েট নৌসেনাইও ব্লাডিভষ্টকৰ পৰা পাৰমাণৱিক ক্ষেপনাস্ত্ৰৰে সজ্জিত দুটা জাহাজৰ গোট পঠাই দিয়ে। তেওঁলোকে আমেৰিকান টাস্ক ফ'ৰ্চ ৭৪ -অক ভাৰত মহাসাগৰত ১৮ ডিচেম্বৰ ১৯৭১ ৰ পৰা ৯ জানুৱাৰী ১৯৭২ -অলৈকে অনুসৰণ কৰে।
ৰিচাৰ্ড নিক্সন আৰু হেনৰী কিছিংগাৰে দক্ষিণ আৰু দক্ষিণ-পূৱ এচিয়াত চোভিয়েট প্ৰভাৱ বিস্তাৰ লৈ আশংকিত আছিল। পাকিস্তান চীন প্ৰজাতন্ত্ৰৰ নিকট মিত্ৰ আছিল। চীন-আমেৰিকা সম্পৰ্ক উন্নীতকৰণৰ বাবে চেষ্টা কৰি আছিল আৰু তেওঁ ১৯৭২ ৰ ফেব্ৰুৱাৰীত চীন ভ্ৰমণ কৰাৰ কথা আছিল। তেওঁ আশংকা কৰিছিল যে পশ্চিম পাকিস্তানত ভাৰতৰ আক্ৰমণে অঞ্চলটোত চোভিয়েট প্ৰাধান্য স্থাপন কৰিব। ই বিশ্বত আমেৰিকাৰ আৰু আঞ্চলিকভাৱে তেওঁলোকৰ মিত্ৰসম চীনৰ স্থান লঘু কৰিব। চীনৰ আগত বন্ধুত্ব প্ৰতিপন্ন কৰিবলৈ তেওঁ পাকিস্তানৰ বিৰুদ্ধে লাগু অস্ত্ৰ প্ৰতিবন্ধতা সত্ত্বেও জৰ্ডান আৰু ইৰাণৰ জৰিয়তে পাকিস্তানলৈ অস্ত্ৰ সৰবৰাহ জাৰি ৰাখিলে। লগতে তেওঁ চীনকো পাকিস্তানলৈ অস্ত্ৰ যোগান ধৰি থাকিবলৈ উৎসাহিত কৰিলে। নিক্সন প্ৰশাসনে পূৱ পাকিস্তানত পাকিস্তান সেনাৰ জাতিহত্যাৰ খবৰো আনকি আৰ্চাৰ ব্লাডৰ ব্লাড টেলিগ্ৰামো উপেক্ষা কৰিলে।
ছোভিয়েট ইউনিয়নে বুজি পাইছিল যে বাংলাদেশৰ স্বাধীনতাই তেওঁলোকৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বী আমেৰিকা আৰু চীনৰ অৱস্থান দুৰ্বল কৰিব আৰু সেয়ে তেওঁলোকে ভাৰত আৰু বাংলাদেশ তথা মুক্তি বাহিনীলৈ সমৰ্থন দিলে। আমেৰিকা আৰু চীনৰ লগত ভাৰতৰ সংঘৰ্ষ হ'লে তেওঁলোকে সহায় কৰিব বুলি প্ৰতিশ্ৰুতি দিলে। ভাৰত-ছোভিয়েট বন্ধুত্ব আৰু সহযোগিতা চুক্তিৰ জৰিয়তে ই নিশ্চিত হয়। ভাৰত মহাসাগৰত আমেৰিকাৰ চাবমেৰীন "এণ্টাৰপ্ৰাইজে" সৃষ্টি কৰিব পৰা সম্ভাব্য আক্ৰমণ প্ৰতিহত কৰিবৰ বাবে তেওঁলোকে এখন পাৰমাণৱিক চাবমেৰীনো নিয়োগ কৰে।
যুদ্ধৰ পাচত ৱাৰ্শ্ব চুক্তিৰ দেশসমূহেই সৰ্বপ্ৰথমে বাংলাদেশ ৰাষ্ট্ৰক মান্যতা দিয়ে। ছোভিয়েট ইউনিয়নে ১৯৭১ চনৰ ২৫ আনুৱাৰীত বাংলাদেশক ৰাষ্ট্ৰৰ মান্যতা দিয়ে। আমেৰিকাই পলমকৈ ৮ এপ্ৰিল ১৯৭২ চনত বাংলাদেশক ৰাষ্ট্ৰৰ মান্যতা দিলে।
চীন
পূৱ পাকিস্তানৰ ঘটনাৱলীত আৰু ভাৰতে পশ্চিম পাকিস্তান আৰু পাকিস্তান অধিকৃত কাশ্মীৰ আক্ৰমণ কৰিব পাৰে বুলি পাকিস্তানৰ দীৰ্ঘদিনীয়া মিত্ৰ হিচাবে চীন প্ৰজাতন্ত্ৰ অত্যন্ত শংকিত আছিল। এনে আক্ৰমণ সমাগত বুলি ভাবি নিক্সনেও চীনক ভাৰতৰ সীমাত তেওঁলোকৰ সেনা নিয়োজিত কৰিবলৈ উৎসাহ দিলে। কিন্তু চীনে এনে নকৰিলে, কাৰণ তেওঁলোকে জানিছিল যে ১৯৬২ চনৰ দৰে ভাৰত এইবাৰ অপ্ৰস্তুত নাছিল। এইবাৰ ভাৰতীয় সেনা সষ্টম আছিল আৰু চীনৰ সীমাত ৮টা মাউণ্টেইন ডিভিজন মোতায়েন কৰি ৰাখিছিল। China instead threw its weight behind demands for an immediate ceasefire.
যেতিয়া বাংলাদেশে ১৯৭২ চনত ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সদস্যতাৰ বাবে আবেদন কৰে, চীনে ভেট' প্ৰয়োগ কৰি এই আবেদন নাকচ কৰে। কাৰণ ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ স্বৰ্ত অনুসৰি এতিয়াও পাকিস্তানী যুদ্ধবন্দী আৰু নাগৰিকসকলক প্ৰত্যৰ্পণ কৰা হোৱা নাছিল। ৩১ আগষ্ট ১৯৭৫ পৰ্য্যন্ত চীনে বাংলাদেশ ৰাষ্ট্ৰক মান্যতা নিদিলে।
বাহ্যিক সংযোগ
শ্ৰেণী:বাংলাদেশ শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ মুক্তিযুদ্ধ শ্ৰেণী:যুদ্ধ শ্ৰেণী:আধুনিক ইতিহাস
গুণ্টুৰ সান্নাম
গুণ্টুৰ সান্নাম (Guntur Sannam) বা 'Capsicum annuum var. Longhum' এবিধ সুপৰিচিত জলকীয়া সমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। গোটেই পৃথিৱীতে এই জলকীয়াৰ ব্যাপক চাহিদা।  ভাৰতৰ অন্ধ্ৰপ্ৰদেশৰ গুণ্টুৰ জিলা আৰু তেলঙ্গানা  ৰাজ্যৰ ৱাৰেংগেল আৰু খাম্মাম জিলাৰ বিস্তৃত অঞ্চলত গুণ্টুৰ জলকীয়াৰ খেতি কৰা হয়।
উৎপত্তি
গুণ্টুৰ সান্নাম জলকীয়া  Capsicum annuum প্ৰজাতিৰ জলকীয়া। মচলা আৰু পাচলি হিচাপে ব্যৱহাৰৰ বাবে বাণিজ্যিক ভাবে গুণ্টুৰ সান্নাম জলকীয়া খেতি কৰা হয়। ভাৰতীয়সকলৰ জনমুৰি ব্যৱহৃত মচলাৰ এক বুজন অংশ জলকীয়াই আৱৰি আছে।
প্ৰায় ৪০০ বছৰ ধৰি ভাৰতত জলকীয়াৰ খেতি কৰি থকা হৈছে। জলকীয়া উৎপাদনত ভাৰতে পৃথিৱীৰ ভিতৰতে শীৰ্ষস্থান অধিকাৰ কৰিছে। ভাৰতত উৎপাদিত মুঠ জলকীয়াৰ ৪৬% অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ ৰাজ্যত উৎপাদিত হয় আৰু জলকীয়া উৎপাদনত অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ ভাৰতৰ শীৰ্ষস্থান অধিকাৰী ৰাজ্য। এই জলকীয়াৰ নামেই প্ৰমাণ কৰে যে ই অন্ধ্ৰ প্ৰদেশৰ মৌলিক জলকীয়া। জলকীয়াৰ ওপৰত গৱেষণাৰ বাবে তিনি দশক পূৰ্বে অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ চৰকাৰে গুণ্টুৰত এটি আঞ্চলিক গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান প্ৰতিষ্ঠা কৰে। বৰ্তমান সময়ত জলকীয়া সেই অঞ্চলৰ প্ৰধান অৰ্থকাৰী ফচল আৰু এই জাতৰ জলকীয়া খেতিয়কৰ সকলৰ জীৱিকাৰ উৎস হিচাপে  পৰিণত হৈছে।
ব্যুৎপত্তি
তেলেগু শব্দ সান্নামৰ অৰ্থ মিহি। নামৰ দ্বাৰাই ফলৰ বৈশিষ্ট্য প্ৰকাশ পায়। গুণ্টুৰ সাম্মামৰ অৰ্থ হৈছে গুটুৰ অঞ্চলত উৎপাদিত মিহি জলকীয়া।
কৃষি
গুণ্টুৰ জলকীয়া প্ৰধানকৈ ডিচেম্বৰৰ পৰা ফল লাগিব আৰম্ভ হয়। বছৰি প্ৰায় ২৮০,০০০ টন গুণ্টুৰ সান্নাম জলকীয়া উৎপন্ন হয়। সৰ্বোচ্চ ফল পাবলৈ এটি নিৰ্দিষ্ট ব্যৱস্থা অৱলম্বন কৰি গুণ্টুৰ সান্নামৰ খেতি সম্পন্ন কৰা হয়। এই ফচল অতি সহজে ৰোগাক্ৰান্ত হয়। সেয়ে ভাল ফল পাবলৈ বিশেষ যত্ন আৰু লক্ষ্য প্ৰয়োজন।
অঞ্চল ভেদে উৎপাদন
ভৌগোলিক অঞ্চল হিচাপে গুটুৰ সান্নাম জলকীয়া প্ৰধানত অন্ধ্ৰ প্ৰদেশৰ গুণ্টুৰ জিলাতে কৃষি, প্ৰক্ৰিয়াকৰণ আৰু বজাৰিকৰণ কৰা হয়। গুন্টুৰ সাম্মাম জলকীয়াৰ বৃদ্ধিৰ বাবে উষ্ণ আৰু আদ্ৰ জলবায়ু উপযোগী আৰু পকাৰ সময়ত শুষ্ক জলবায়ু প্ৰয়োজন।
তথ্য সংগ্ৰহ
শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ভৌগোলিক স্বীকৃতি শ্ৰেণী:জলকীয়া
আজলীতৰা নেওগ
আজলীতৰা নেওগ (১৯১৩–১৯৪৯) এগৰাকী অসমীয়া শিশু সাহিত্যিক আৰু কবি।
জন্ম আৰু বংশ পৰিচয়
১৯১৩ চনৰ ৫ ডিচেম্বৰত আজলীতৰা নেওগৰ জন্ম হৈছিল। তেওঁ বেণুধৰ ৰাজখোৱা আৰু ৰত্নকুমাৰীৰ পঞ্চম কন্যা আছিল।
সাহিত্যিক অৱদান
এখেতৰ ৰচিত শিশু গ্ৰন্থসমূহ হ'ল: ‘আলিবাবা আৰু দুকুৰি ডকাইত’, ‘সিন্দবাদ আৰু সাতোটি জলযাত্ৰা’, ‘আলাউদ্দিন আৰু এটি আচৰিত চাকি’, ‘আনন্দৰাম ঢেকিয়াল ফুকন’, ‘গুণাভিৰাম বৰুৱা’।
ব্যক্তিগত জীৱন
১৯৩০ চনত ডিম্বেশ্বৰ নেওগৰ লগত বিবাহ পাশত আৱদ্ধ হয়। তেওঁলোকৰ মুঠ সাতটা সন্তান (তিনিজন পুত্ৰ আৰু চাৰিগৰাকী জী) আছিল।
বাহ্যিক সংযোগ
শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি শ্ৰেণী:অসমীয়া শিশু সাহিত্যিক
টাটা নেন'
টাটা নেন' হৈছে টাটা মট'ৰছৰ দ্বাৰা উৎপাদিত চাৰিচকীয়া গাড়ী। ভাৰতবৰ্ষত নিৰ্মিত আৰু বিক্ৰী হোৱা "টাটা নেন'" বিশ্বৰ সবাতোকৈ কম মূল্যৰ গাড়ী হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। ২০০৮ চনৰ ১০ জানুৱাৰীত নতুন দিল্লীৰ প্ৰগতি ময়দানত অনুষ্ঠিত এখন অট' এক্সপ'ত এই গাড়ীখন বজাৰত মুকলি কৰি দিয়া হৈছিল। প্ৰথমতে ইয়াৰ মূল্য (ভাৰতীয় মূল্য) মাত্ৰ এক লাখ টকা আছিল। সেয়ে এই গাড়ীখনক "এক লাখ কাৰ" নামেৰেও জনা যায়। ২০০৯ চনত টাটা নেন'ই আত্মপ্ৰকাশ কৰাৰ পিছৰপৰাই ইয়াৰ দাম ক্ৰমাৎ বাঢ়ি আহিছে। তথাপি টাটা নেন' ভাৰতৰ আটাইতকৈ কম মূল্যৰ চাৰিচকীয়া গাড়ী হিচাপে পৰিগণিত হৈ আছে। দেশখনত কম মূল্যৰ পৰিবহণৰ মাধ্যম হিচাপে এই গাড়ীখনে জনপ্ৰিয়তা অৰ্জন কৰিছে। এই গাড়ীখনক "পিপ'লছ কাৰ" অৰ্থাৎ "জনগণৰ গাড়ী" হিচাপে আখ্যা দিয়া হৈছে।
ইতিহাস
টাটা মট'ৰছে ২০০৫ চনত সফলতাৰে "টাটা এচ" নামৰ এখন কম মূল্যৰ ট্ৰাক বজাৰত মুকলি কৰি দিছিল। ইয়াৰ পিছতেই টাটা মট'ৰছে টাটা নেন'ৰ নিৰ্মাণৰ কথা চিন্তা-চৰ্চা কৰিছিল। যিসকল লোকে মটৰ চাইকেল অথবা অট'ৰিস্ক' ব্যৱহাৰ কৰে, তেওঁলোকৰ সামৰ্থ্য অনুসৰি যাতে এই গাড়ীখন কিনিব পাৰে - এই কথা লক্ষ্য ৰাখিয়েই গাড়ীখনৰ নিৰ্মাণকাৰ্য্য আৰম্ভ কৰা হৈছিল। গাড়ীখনৰ অপ্ৰয়োজনীয় সুবিধাসমূহ হ্ৰাস কৰি, নিৰ্মাণত কম পৰিমাণৰ ষ্টিল ব্যৱহাৰ কৰি আৰু কম মূল্যৰ ভাৰতীয় পৰিশ্ৰামিকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি টাটা নেন'ৰ মূল্য কমকৈ নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।
কম মূল্যৰ গাড়ী হিচাপে ইয়াক উদ্বোধন কৰাৰ পৰাই টাটা নেন'ই সংবাদ মাধ্যমৰ শিৰোনাম দখল কৰি আহিছে।
মূল্য
টাটা মট'ৰছে টাটা নেন'বিশ্বৰ আটাইতকৈ কম মূল্যৰ চাৰিচকীয়া গাড়ী বুলি ঘোষণা কৰিছিল। উদ্বোধন কৰাৰ সময়ত ইয়াৰ মূল্য (ভাৰতীয় মূল্য মতে) এক লাখ টকা, প্ৰায় ২,০০০ আমেৰিকান ডলাৰ আছিল।. প্ৰথম অৱস্থাতেই মাত্ৰ কেইজনমান গ্ৰাহকেহে টাটা নেন'ক এই মূল্যত ক্ৰয় কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ২০১২ বৰ্ষত টাটা নেন'ৰ মূল্য (ভাৰতীয় মূল্য মতে) প্ৰায় ১৫০,০০০ টকা।. নিৰ্মাণ সামগ্ৰীৰ মূল্য বৃদ্ধিকেই পূৰ্বৰ তুলনাত টাটা নেন'ৰ মূল্য বৃদ্ধি হোৱাৰ মুখ্য কাৰণ বুলি জগৰীয়া কৰা হৈছে।.
বাহ্যিক সংযোগ
শ্ৰেণী:স্থলযান
প্ৰাইমেট
প্ৰাইমেট হৈছে Primates (লেটিন: "prime, প্ৰথম স্থান") বৰ্গৰ অন্তৰ্গত স্তন্যপায়ী প্ৰাণী। জীৱবৈজ্ঞানিক শ্ৰেণীবিভাজনত, প্ৰাইমেট বুলিলে দুটা প্ৰধান শৃংখল, strepsirrhines আৰু haplorhinesক বুজায়। হাবিত বাস কৰা কিছুমান পূৰ্ৱজৰ পৰা প্ৰাইমেটৰ উদ্ভৱ হৈছিল; বহু প্ৰাইমেটৰে ত্ৰি-অক্ষীয় পৰিৱেশত খাপ খাব পৰা বৈশিষ্ট থাকে। বহু প্ৰাইমেট এতিয়াও আংশিকভাৱে বায়বীয়।
সকলো মহাদেশতেই বসবাস কৰা মানুহক বাদ দি, অধিকাংশ প্ৰাইমেট আমেৰিকা, আফ্ৰিকা আৰু এছিয়াৰ tropical বা subtropical অঞ্চলত বাস কৰে। ইহঁত মাত্ৰ 30 g ওজনৰ Madame Berthe's mouse lemurৰ পৰা, 200 kgত কৈও অধিক বৃহৎকায় eastern gorilla পৰ্যন্ত হব পাৰে। জীৱাশ্মৰ সাক্ষৰ ভিত্তিত, প্ৰায় ৫৫.৮ নিযুত বছৰ আগতেই Teilhardina গণৰ প্ৰাইমেত আছিল বুলি ঠাৱৰ কৰা হৈছে। <!-- An early close primate relative known from abundant remains is the Late Paleocene Plesiadapis, circa 55–58 million years old. Molecular clock studies suggest that the primate branch may be even older, originating near the Cretaceous–Paleogene boundary or around 63-74 mya. -->
পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰাইমেট বৰ্গক দুটা প্ৰধান গোটত ভাগ কৰা হয়: প্ৰছিমিয়ান আৰু এণ্ঠপইড (ছিমিয়ান)। প্ৰছিমিয়ানৰ বৈশিষ্টবোৰ সিহঁতৰ পূৰ্ৱজৰ সৈতে বহু সাদৃশ্য থাকে। মাডাগাস্কাৰৰ লেমুৰ, লৰিছইড, আৰু টাৰছিয়াৰৰ হৈছে প্ৰছিমিয়ান, আৰু বান্দৰ, বনমানুহ আৰু হমিনিবোৰ ছিমিয়ানৰ অন্তৰ্গত প্ৰাণী।
ছিমিয়ানক আকৌ দুটা ভাগ কৰা হয়: কেটাৰাইন (ঠেক নাকৰ) আফ্ৰিকা আৰু দক্শিণ এছিয়াৰ বান্দৰ আৰু বনমানুহবোৰ আৰু প্লেটিৰাইন ("বহল নাকৰ") বা দক্ষিণ আৰু মধ্য আমেৰিকাৰ New World monkeyবোৰ। কেপোচিন, হৌলাৰ আৰু squirrel monkey নিউ ৱৰ্ল্ড মাংকিৰ অন্তৰ্গত। অল্ড ৱৰ্ল্জ মাংকি (যেনে বেবুন আৰু মেকাকবোৰ), গিবন আৰু বনমানুহবোৰ কেটাৰাইনৰ অন্তৰ্গত। জীৱাশ্মৰ সাক্ষ্য মতে ইউৰোপত কেটাৰাইনৰ অন্য বহুত প্ৰজাতি আছিল যদিও, কেৱল মানুহবোৰেই আফ্ৰিকা, দক্ষিণ এছিয়া আৰু পূৱ এছিয়া বাহিৰলৈ সফলতাৰে বিস্তাৰিত হোৱা একমাত্ৰ কেটাৰাইন। বৰ্তমানেও প্ৰাইমেটৰ বহু নতুন নতুন প্ৰজাতিৰ আবিস্কাৰ হৈ আছে।
প্ৰাইমেটবোৰ বায়বীয় (গছত থকা) যদিও বহু প্ৰজাতি স্থলত বাস কৰে, কিন্ত সকলোৱেই গছত বগাবলৈ সক্ষম। ইহঁতে গছত উলমি, দুভৰি বা চাৰি ঠেঙৰ দ্বাৰা খোজকাঢ়ি চলাচল কৰে।
অন্য স্তন্যপায়ীতকৈ প্ৰাইমেটৰ মগজু ডাঙৰ। কিছুমানৰ তিনি-ৰঙী দৰ্শন বিকশিত হৈছে। অধিকাংশৰে বুঢ়া আঙুলি থাকে আৰু কিছুমানৰ নেজ থাকে। ইহঁকৰ লিংগিয় বৈষমতা দেখা যায়; দেহৰ ওজন, কৃন্তক দাঁতৰ আকাৰ, আৰু বৰণৰ পাৰ্থক্য থাকে। ইহঁতৰ বিকাশৰ হাৰ অন্য স্তন্যপায়ীৰ তুলনাত মন্থৰ আৰু জন্মৰ পাছতহে পূৰ্ণ বিকশিত হয় যদিও জীৱন কাল দীঘলীয়া। প্ৰজাতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি পূৰ্ণ বয়স্ক বোৰ, অকলশৰে থাকে, যোৰা পাতি থাকে বা বহু সদস্য একেলগে লগ লাগি সমাজ পাতি বসবাস কৰে।
ইংলেণ্ড
ইংলেণ্ড (England) যুক্তৰাজ্যৰ অংশীদাৰী ইউৰোপৰ অন্তৰ্গত এখন দেশ। সংযুক্ত যুক্তৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত দেশসমূহৰ ভিতৰতে ই আটাইতকৈ জনবহুল।  ইংলেণ্ড নামটোৰ উৎপত্তি Englaland শব্দটোৰ পৰা হৈছে যাৰ অৰ্থ হ’ল "পৰীৰ দেশ"। ইংৰাজী ইংলেণ্ডৰ প্ৰধান ভাষা, আনহাতে কৰ্নিছ ভাষা আঞ্চলিক ভাষাসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। মুঠ মাটিকালিৰ পৰিমাণ ১৩০,৩৯৫ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি ইংলেণ্ডৰ জনসংখ্যা ৫৩,০১৩,০০০ জন। ইংলেণ্ডৰ জনবসতি সমগ্ৰ যুক্তৰাজ্যৰ জনসংখ্যাৰ ৮৩% আৰু দেশখন গ্ৰেট ব্ৰিটেইন দ্বীপৰ দক্ষিণাংশৰ দুই-তৃতীয়াংশ লৈ গঠিত। ইংলেণ্ডৰ ৰাজধানী আৰু বৃহত্তম চহৰ হৈছে লণ্ডন, যি ইউৰোপৰ অন্যতম বৃহৎ চহৰ তথা এক অৰ্থনৈতিক কেন্দ্ৰ।
প্ৰশাসনিক অঞ্চলসমূহ
ইংলেণ্ডৰ মুঠ ৯খন প্ৰশাসনিক অঞ্চল আছে।
তথ্য সংগ্ৰহ
শ্ৰেণী:ইউৰোপৰ দেশ শ্ৰেণী:যুক্তৰাজ্য
নগা চাদৰ
নগা চাদৰ (Naga shawl) হৈছে নগালেণ্ড আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ ইয়াৰ কাষৰীয়া অঞ্চলৰ বিভিন্ন নগা জনগোষ্ঠীয়ে তৈয়াৰ কৰা এক সুকীয়া আৰ্হিৰ (মূলতঃ ৰঙা আৰু ক’লা ঊলৰ) পৰম্পৰাগত চাদৰ।
চুংকোটেপ্চু
চুংকোটেপ্চু নাগালেণ্ডৰ আও নগাসকলৰ যোদ্ধা সকলে ব্যৱহাৰ কৰা চাদৰ। পৰম্পৰাগতভাৱে চুংকোটেপ্চু কেৱল শত্ৰু যোদ্ধাৰ মূৰ কাটিব পৰা যোদ্ধাসকলেহে পিন্ধিব পাৰে, আধুনিক যুগত চুংকোটেপ্চু পিন্ধাৰ অধিকাৰ ধন-সম্পত্তিৰ প্ৰদৰ্শন মূলক মেথোন বলিদিয়া কাৰ্যৰ সৈতে জড়িত আৰু হয় আও নগাসকলৰ ই এক সুকীয়া প্ৰতীক।
চাখেছাং নগা চাদৰ
চাখেছাং নগা চাদৰ হৈছে ভাৰতৰ ভৌগোলিক সূচক স্বীকৃতি প্ৰাপ্ত বস্ত্ৰ। নগা কিং চিলি আৰু নগা ট্ৰি টমেটোৰ পিছত নগালেণ্ডৰ পৰা জি আই পঞ্জীয়ন লাভ কৰা এয়া তৃতীয়বিধ সম্পদ। ‘চাখেছাং চাদৰ’ ‘হস্তশিল্প’ শ্ৰেণীৰ অধীনত তালিকাভুক্ত হোৱাৰ বিপৰীতে বাকী দুটা সামগ্ৰীৰ ভৌগোলিক ইংগিত (পঞ্জীয়ন আৰু সুৰক্ষা) আইন, ১৯৯৯ৰ অধীনত ‘কৃষি’ সামগ্ৰীৰ অধীনত পঞ্জীয়ন কৰা হৈছে।
তথ্যসূত্ৰ
শ্ৰেণী:পোখালি শ্ৰেণী:বস্ত্ৰ শ্ৰেণী:নাগালেণ্ড
ইন্দ্ৰপাল
ইন্দ্ৰপাল দশম শতিকাৰ পাল বংশৰ এগৰাকী ৰজা। ইন্দ্ৰপালৰ পিতৃ আছিল পুৰন্দৰপাল। কিন্তু পিতামহ ৰত্নপালৰ জীৱিত অৱস্থাতে পিতৃৰ মৃত্যু হোৱাত পিতামহৰ পাছতে কামৰূপৰ ৰাজপাটত উঠে। ইন্দ্ৰপালে ৰাষ্ট্ৰকূট ৰাজকুমাৰী ৰাজ্যদেৱীক বিয়া কৰাইছিল। তেখেতে প্ৰায় ২৫ বছৰ ৰাজত্ব কৰিছিল। এইখিনি সময়ত তেখেতে ৰাজ্যৰ সীমাৰ ভালেখিনি বিস্তাৰ কৰিছিল। মৃত্যুৰ সময় আনুমানিক ৯৯০ খ্ৰীষ্টাব্দ।
ইন্দ্ৰপালে ৰাজত্বৰ অষ্টম বছৰত গুৱাহাটী তাম্ৰ শাসনৰ জৰিয়তে হপিয়মা বিষয়ৰ অন্তৰ্গত কাচীপাটকত ৯উত্তৰ কুলত) আৰু ৰাজত্বৰ একবিংশ বৰ্ষত গুৱাকুছি তাম্ৰ শাসনৰ জৰিয়তে মান্দি বিষয়ৰ অন্তৰ্গত পণ্ডৰীত (উত্তৰ কুলত) ব্ৰাহ্মণক মাটি দান কৰিছিল। এই দুই তাম্ৰলিপি বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ পাতিদৰং মৌজা আৰু নলবাৰীৰ গুৱাকুছি গাঁৱত পোৱা গৈছে।।
তথ্য সংগ্ৰহ
শ্ৰেণী:পাল ৰাজবংশ শ্ৰেণী:পুৰণি আৰু মধ্যযুগীয় অসম
খটীয়া পহু
খটীয়া পহু (Indian Hog deer, বৈজ্ঞানিক-Axis porcinus), এবিধ হৰিণ জাতীয় জন্তু।  ভাৰতৰ অসমত ইয়াৰ সংখ্যা সৰ্বাধিক। ই এটা বিপদাপন্ন প্ৰজাতি। ই সাধাৰণতে মুকলি ঠাইত বিচৰণ কৰে। কেতিয়াবা ইয়াক খেতি পথাৰত আৰু জাৰণিৰ দৰে হাবিতো দেখা যায়। ই মুৰটো তল কৰি লৈ খোজ কাঢ়ে যাতে সমুখত থকা বাধাৰ (গছৰ ডাল আদি) তলেৰে সৰকি যাব পাৰে। সাধাৰণতে হৰিণ জাতীয় প্ৰাণীয়ে বাধাৰ উপৰেৰে জঁপিয়াই পাৰ হ’বহে বিচাৰে। ইয়াৰ এনেকুৱা স্বভাৱ গাহৰিৰ লগত মিলে বাবে ইয়াক ইংৰাজীত Hog deer বুলি কয়।
শ্ৰেণীবিভাজন
ইবাৰ্হাদ অগষ্ট উইলহেম ভন জিম্মাৰমান(Eberhard August Wilhelm von Zimmermann)দেৱে ১৭৭৭ চন আৰু ১৭৮০ চনত, আগেয়ে ভাৰতৰ পৰা ইংলেণ্ডলৈ নিয়া খটীয়া পহুৰ বৰ্ণনাৰ ভিত্তিত, খটীয়া পহুৰ বৈজ্ঞানিক নাম Cervus porcinus বুলি ব‍্যৱহাৰ কৰিছিল।  ১৮৩৫ চনত উইলিয়াম জাৰডাইন(William Jardine)দেবে আৰু ১৮৪৭ চনত ব্ৰায়ান হিউতন হডচন(Brian Houghton Hodgson)দেবে ইয়াক Axis গণত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।  ২০০৪ চনত ইয়াক Hyelaphus   গণত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিব খোজাৰ অনুমতি বিচৰা হয়। বহুতো গবেষকে ইয়াক Axis গণত ৰাখিব বিচৰাত এই অনুমতি প্ৰদান কৰা নহয়। এসময়ত A. p. annamiticus নামৰ ইয়াৰ এটা উপ-প্ৰজাতি আছে বুলি ধাৰণা কৰা হৈছিল। বৰ্তমান ইয়াক A. porcinusৰ সৈতে একেই প্ৰজাতি বুলি ধৰা হয়।
দৈহিক গঠন
thumb|[[থাইলেণ্ডৰ ফু খিএও অভয়াৰণ্যত খটীয়া পহু]]পূৰ্ণবয়স্ক খটীয়া পহুৰ দেহৰ উচ্চতা মতাটোৰ প্ৰায় ৭০ ছেঃমিঃ আৰু মাইকী জনীৰ প্ৰায় ৬১ ছেঃমিঃ হয়। ওজন মতাটোৰ প্ৰায় ৫০ কিঃগ্ৰাঃ আৰু মাইকী জনীৰ প্ৰায় ৩০ কিঃগ্ৰাঃ হয়। ইয়াৰ দেহ দীঘলীয়া আৰু ঠেং তুলনামূলক ভাৱে চুটি। কাণ ঘূৰণীয়া। বয়সৰ লগে লগে খটীয়া পহুৰ ডিঙি আৰু মুখৰ বৰণ পাতলীয়া হবলৈ ধৰে। খটীয়া পহুৰ দেহত যথেষ্ট নোম থাকে। দেহৰ বৰণ শীত কালত গাঢ় মটীয়া হয়। দেহৰ তল ভাগ আৰু ভৰিৰ ৰং পাতলীয়া হয়। বসন্তৰ শেষৰ ফালে গ্ৰীষ্মৰ আবৰণৰ বাবে নোমৰ বৰণ ৰঙা-মটীয়া হবলৈ আৰম্ভ কৰে। অবশ্যে এই পৰিবৰ্তন বিভিন্ন খটীয়াৰ ভিন্ন পৰিমাণে হয়। ঠাই বিশেষেও ইয়াৰ দেহৰ বৰণৰ ভিন্নতা দেখা যায়। বহুতৰ দেহত মূৰৰ পৰা ডিঙি পাৰ হৈ যোৱাকৈ দীঘলীয়া আঁক থাকে। গ্ৰীষ্ম কালত সাধাৰণতে ইয়াৰ ৰাজহাড়ৰ দুইফালে দুডাল পাতল ৰঙৰ ফুটফুটীয়া ৰেখা থাকে। ইয়াৰ নেজডাল চুটি, বৰণ মটীয়া আৰু আগটো বগা। নেজৰ তলভাগো বগা হয়। নেজৰ নোমবোৰ দাঙি আৰু মেলি ই আনৰ বাবে এটা বিশেষ সতৰ্ককাৰী প্ৰদৰ্শনিৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। ইয়াৰ মুখৰ ঠিক চকুৰ তলৰ অংশত preorbital গ্ৰন্থি থাকে। পিচ ভৰিৰ ওপৰৰ ভাগৰ কাষৰ ফালে metatarsal গ্ৰন্থি থাকে। পিচ ভৰিৰ খুৰাৰ ফাটত Pedal গ্ৰন্থি থাকে।
মতা খটীয়া পহুৰ শিঙৰ গুৰিত এটা শাখা আৰু আগলৈ মূল শিংটোৰ পৰা এটা অন্তমুখী শাখা আৰু এটা বহি্মুখী শাখা ওলাই মুঠ তিনিটা শাখা হয়। কেতিয়াবা কোনোটো পহুত শাখাৰ সংখ্যাৰ ব‍্যতিক্ৰম দেখা যায়। গুৰিৰ শাখাটো সমকোনতকৈ সৰু হোৱা আৰু ওপৰৰ ভিতৰ ফালৰ শাখাটো চুটি আৰু মুল শিংটোৰ পৰা বিপৰীত শিংটোৰ ফাললৈ বাঢ়ি অহাটো আন হৰিণাৰ তুলনাত খটীয়া পহুৰ বৈশিষ্ট্য।
আচৰণ
thumb|[[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত খটীয়া পহুৰ পোৱালীৰ সৈতে মাক]] খটীয়া পহুয়ে জাক পাতি নাথাকে। উপযুক্ত পৰিবেশত বহুতো খটীয়া একেলগে চৰে। পিচে ইহতে এটা গোট হৈ বিচৰণ কৰাৰ পৰিবৰ্তে প্ৰতিতোৱে নিজ নিজ মতে বিচৰণ কৰে। সতৰ্ক হলে ই এক প্ৰকাৰৰ সুহুৰি দৰে শব্দ কৰে বা ভুকাৰ দৰে শব্দ কৰে। খটিয়াৰ বিচৰণ কৰা ঠাইৰ পৰিসৰ ভিন্ন হব পাৰে যদিও গড়ে প্ৰায় ০.৭ বৰ্গ কি:মি: মান হয়। মতা খটীয়াবোৰ আক্ৰমণাত্মক হয় আৰু কমকৈ খটীয়া থকা অঞ্চলত ইহতে অঞ্চল দখলিকৰণৰ প্ৰবৃত্তি প্ৰদৰ্শন কৰিব পাৰে। তেনে কৰিব বাবে ইহতে ইহতৰ বিশেষ গন্থিৰ পৰা নিগৰণ হোৱা পদাৰ্থৰে নিজৰ অঞ্চলৰ চিন দিয়ে।
চেপ্টেম্বৰৰ পৰা ডিচেম্বৰ মাহৰ ভিতৰত প্ৰজনন কৰে। খটীয়া পহুয়ে প্ৰজননৰ বতৰত আন হৰিণ প্ৰজাতিয়ে কৰাৰ দৰে কোনো বিশেষ মাত নামাতে। এই সময়ত মতাবোৰ মুকলি ঘাহনিত গোট খায়। তেতিয়া আন মতাৰ অপ্ৰত‍্যাশিত মুখা মুখি হলে খুৰাৰে মাটিত মাৰিব পাৰে। ইহতৰ কোনো হেৰেম নাথাকে। এটা সময়ত এজনী খটীয়াৰ লগতে সহবাস কৰে আৰু তাইক সুৰক্ষিত কৰে। গৰ্ভধাৰণৰ সময় প্ৰায় ১৮০ দিন। ই এবাৰত এটাকৈ পোৱালি দিয়ে।
খটীয়া পহুৰ ঘনত‍্ব নদীৰ উপত্যকা অঞ্চলত প্ৰতি বৰ্গ কি:মি:ত ০.১ পৰ্যন্ত পাতলীয়া হব পাৰে। আনহাতে বানপানীয়ে বুৰাই যোৱা ঘাহনি অঞ্চলত, যেনে কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত, ৩৮ তাৰো অধিক হব পাৰে। ই গছৰ পাত, ঘাঁহ আদি খাদ্য হিচাপে গ্ৰহণ কৰে। খটীয়া পহুৰ আয়ুস সাধাৰণতে ২০ বছৰ।
ঢেঁকীয়াপতীয়া বাঘ, নাহৰফুটুকী বাঘ আৰু গোধাফুটুকী বাঘ ইয়াৰ প্ৰধান শত্ৰু। লগতে অজগৰ আৰু ৰাংকুকুৰও ইয়াৰ শত্ৰু।
বাহ্যিক সংযোগ
শ্ৰেণী:তৃণভোজী প্ৰাণী শ্ৰেণী:স্তন্যপায়ী প্ৰাণী শ্ৰেণী:পহু
সূৰ্যৱতী
সূৰ্যৱতী (Surjabati) বদুলা পদ্ম আতাৰ বিবাহিতা অথচ স্বামী উপেক্ষিতা স্ত্ৰী৷ সূৰ্যৱতীৰ পিতৃ আছিল কায়স্থ কুলৰ সূৰ্য বাঢ়ৈ নামে এজন ব্যক্তি৷ পদ্ম আতাৰ মনৰ পৰা বৈৰাগ্যৰ ভাব আঁতৰাই সংসাৰৰ প্ৰতি ঢাল খুৱাবলৈ ককায়েক শংকৰে তেওঁৰ বিয়া পাতি দিছিল৷
পদ্ম আতাৰ পিতৃৰ নাম তিতা চোমদাৰ৷ তেওঁৰ দুজন পুত্ৰ আৰু এজনী কন্যা৷ শংকৰদাস, পদ্ম আতা আৰু বহুৰমা৷ জন্মঠাই বৰনাৰায়ণপুৰ৷ সৰুকালতে পিতৃবিয়োগ হোৱাত মাকে গহপুৰত থকা ভায়েকৰ তালৈ দুই পুত্ৰ লৈ আহিল আৰু তাতে মোমায়েকৰ গৰু চৰাই থাকিবলৈ লয়৷ পিছত ককায়েক শংকৰ ডাঙৰ হোৱাত বিয়া কৰাই ঘৰ-বাৰী কৰি ভায়েকক নিজৰ লগলৈ নি ৰাখে৷
সৰুৰে পৰা বৈৰাগী মনোভাৱৰ আছিল পদ্ম আতা৷ সাংসাৰিক কামলৈ মন-কাণ নাছিল৷ সেয়ে, সংসাৰৰ প্ৰতি মোহ জন্মাবলৈ সূৰ্যৱতীৰ লগত বিবাহ কৰাই দিয়ে৷ সূৰ্যৱতী অতি সুন্দৰী আছিল৷ কিন্তু বিয়াৰ পিছত পদ্ম আতা সূৰ্যৱতীৰ পিনে অকণো আকৃষ্ট নহ’ল৷ বৰং তেওঁ আগ দুৱাৰেদি সোমালে আতা পিছ দুৱাৰেদি ওলাই যায়৷ নিশা বহু পলমকৈ ঘৰ সোমায় আৰু বৌয়েকে পুত্ৰবৎ স্নেহেৰে দেৱৰেকলৈ ভাত বাঢ়ি ৰৈ থাকে৷ এই কাৰ্যত ককায়েক শংকৰে এদিন খং কৰাত পদ্মই ঘৰ এৰি ওলাই গ’ল৷ প্ৰথমাৱস্থাত তেওঁ ঘৰৰ ওচৰতে আছিল যদিও পিছত বিভিন্ন ঠাই ঘূৰি ফুৰিব ধৰিলে৷ এই কাৰ্যত তেওঁক সংগ দিলে ভনীয়েক বহুৰমাৰ পুত্ৰ জগন্নাথচৰণে৷
সূৰ্যৱতীয়ে পদ্ম আতাৰ সান্নিধ্য লাভ কৰাৰ পৰা বঞ্চিত হ’ল৷ তেওঁ আতাৰ সংগলাভ আশাত অনেক কাকূতি-মিনতি কৰিছিল যদিও আতাই “বৌমাতৃৰ আদেশ মানি চলিলেই মই সন্তুষ্ট হ’ম’’ বুলি কৈ আঁতৰি থাকিল৷
নানা ঠাইত ঘূৰি, বিভিন্নজনৰ সংলাভ কৰি, বহুবছৰৰ পিছত এবাৰ পদ্ম আতাই লক্ষীমপুৰ জিলাৰ ডিক্ৰং নৈৰ ঘাটত নাও বান্ধি ৰাতি থকাৰ দিহা কৰোঁতে ককায়েক শংকৰদাসৰ পুত্ৰ কৰুণাময় আহি খুৰাকক নিজৰ ঘৰলৈ যাবলৈ খাটনি ধৰাত পুনৰ মায়াই আকৃষ্ট কৰিব বুলি যাবলৈ অনিচ্ছা প্ৰকাশ কৰি ঘৰৰ বাতৰি ভতিজাকৰ মুখেৰেই শুনি সন্তোষ পালে৷ কিন্তু খুৰাক ঘৰলৈ নোযোৱাৰ কাৰণ অনুমান কৰি কৰুণাময়ে ঘৰলৈ আহি সূৰ্যৱতীক তেওঁৰ পিতাকৰ বৰ টান অসুখ বুলি ঘৰলৈ পঠিয়াই দিলে৷ কিন্তু সূৰ্যৱতী ঘৰলৈ গৈ পিতৃ সূৰ্য বাঢ়ৈক সুস্থ শৰীৰে দেখি আচৰিত হ’ল৷ পিছত বাঢ়ৈয়ে ইয়াৰ কাৰণ বুজিব পাৰি জীয়েকক পুনৰ শংকৰদাসৰ বোৱাৰীৰূপত পদ্ম আতাৰ ঘৰলৈ নপঠিওৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈ সূৰ্যৱতীক ঘৰতে ৰাখিলে৷
তথ্য সূত্ৰ
শ্ৰেণী:অসমৰ নাৰী শ্ৰেণী:নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্ম
ইন্দ্ৰনাৰায়ণ
ইন্দ্ৰনাৰায়ণ (১৬৭৭ - ১৭২৫) সপ্তদশ-অষ্টদশ শতিকাৰ দৰঙৰ ৰজা। পিতৃ চন্দ্ৰনাৰায়ণ। এখেতৰ ককায়েক সূৰ্যনাৰায়ণক মোগলে ধৰি লৈ যোৱাৰ পাছত আহোমে এখেতক দৰঙৰ ৰজা পাতে। দৰং ৰাজ্যৰ পৰিসৰ এখেতৰ দিনতে ভালেখিনি টুটি আহে।।
জিতেন হাজৰিকা
জিতেন হাজৰিকা এজন অসমীয়া চিত্ৰশিল্পী। ভাৰতীয় সেনা বাহিনীৰ পৰা কৰ্ণেল ৰূপে অৱসৰ গ্ৰহণ কৰা হাজৰিকাই ১৯৩৬ চনত নগাঁৱত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল। ভাৰতৰ লগতে বিদেশতো তেওঁৰ একক চিত্ৰ প্ৰদৰ্শনী অনুষ্ঠিত হৈছে। চিত্ৰশিল্পীগৰাকীয়ে বৰ্তমান দিল্লীৰ নয়দাত বাস কৰে।
শিক্ষা আৰু কৰ্মজীৱন
১৯৩৬ চনত নগাঁও জিলাৰ হাতীচোঙত জিতেন হাজৰিকাই জন্মগ্ৰহণ কৰে। নগাঁৱৰ চকলাঘাট হাইস্কুলৰ পৰা শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি হাজৰিকা কটন মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা ISC উত্তীৰ্ণ হয়। হাজৰিকাই ১৯৬৩ চনত গুৱাহাটীৰ অসম অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা ব্যৱহাৰিক অভিযন্তা (Civil Engineer) ৰূপে উত্তীৰ্ণ হয়। উল্লেখনীয় যে অভিযান্ত্ৰিক মহাবিদ্যালয়ত ছাত্ৰ হিচাপে থাকোঁতে তেওঁ বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত প্ৰতিভাৰ স্বাক্ষৰ দাঙি ধৰিছিল। ইয়াৰ পিছতে  তেওঁ অসম ৰাজ্যিক বিদ্যুৎ পৰিষদত সহকাৰী অভিযন্তা হিচাপে কৰ্মজীৱন আৰম্ভ কৰে যদিও পিচলৈ সেই চাকৰি ত্যাগ কৰে। ১৯৬৪ চনত হাজৰিকা ভাৰতীয় সেনা বাহিনীত নিযুক্ত হয়, আৰু ১৯৯০ চনত কৰ্নেলৰূপে চাকৰিৰ পৰা স্বেচ্ছামূলক ভাৱে অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে।
১৯৭২ চনত কলকাতাৰ একাডেমী অফ আৰ্টছত শিল্পীগৰাকীৰ প্ৰথমখন চিত্ৰ প্ৰদৰ্শনী অনুষ্ঠিত হয়। ১৯৮২ চনত অনুষ্ঠিত এক প্ৰতিযোগিতাত তেওঁ সৈন্যবাহিনীৰ শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰশিল্পীৰূপে স্বীকৃতি লাভ কৰে।
জিতেন হাজৰিকাই অংকিত কৰা ছবিসমূহৰ মাজত গভীৰ বাস্তৱবাদৰ ভাৱ সুন্দৰকৈ ফুটি উঠা দেখা যায়। বিশেষকৈ তেখেতে ছবিৰ মাজেৰে সাম্প্ৰাতিক সময়ৰ প্ৰতিচ্ছবিসমূহ দাঙি ধৰি চিত্ৰশিল্পক অনন্য মাত্ৰা প্ৰদান কৰাৰ লগতে জনসাধাৰণৰ দ্বাৰা প্ৰভূত সমাদৃত হৈ আহিছে।
তথ্য সংগ্ৰহ
শ্ৰেণী:অসমৰ চিত্ৰশিল্পী শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি
ৱিকিমেনিয়া
ৱিকিমেনিয়া (Wikimania) হৈছে ৱিকিমিডিয়া ফাউণ্ডেশ্যনৰ দ্বাৰা পৰিচালিত ৱিকি প্ৰকল্পসমূহ (ষেনে ৱিকিপিডিয়া আৰু ইয়াৰ ভগ্নী প্ৰকল্পসমূহ)-ৰ ব্যৱহাৰকাৰী আৰু সদস্যসকলৰ বাবে আয়োজিত এখন বাৰ্ষিক আন্তৰাষ্ট্ৰীয় সন্মিলন। এই সন্মিলনত মূলতঃ ৱিকিমিডিয়া ফাউণ্ডেশ্যনৰ প্ৰকল্পসমূহ, অন্য ৱিকি, মুক্ত উৎসৰ ছফ্টৱেৰ, মুক্ত জ্ঞান আৰু মুক্ত সমল, আৰু এই বিষয়সমূহৰ লগত জড়িত বিভিন্ন সামাজিক আৰু কাৰিকৰী দিশবোৰৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হয়।
তথ্যসূত্ৰ
শ্ৰেণী:ৱিকিমিডিয়া ফাউণ্ডেশ্যন শ্ৰেণী:সন্মিলন
অপূৰ্ব শৰ্মা
কৰ্মজীৱন
গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা অৰ্থনীতিৰ স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লৈ সাংবাদিক হিচাপে কৰ্মজীৱন আৰম্ভ কৰে। পাছত নগাঁও ছোৱালী মহাবিদ্যালয়ত অধ্যাপক হিচাপে যোগদান কৰি সেই মহাবিদ্যালয়ৰে অধ্যক্ষ হয়।
তথ্য সংগ্ৰহ
শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি শ্ৰেণী:অসমীয়া গল্পকাৰ শ্ৰেণী:অসমীয়া প্ৰবন্ধকাৰ শ্ৰেণী:চলচ্চিত্ৰ সমালোচক শ্ৰেণী:অসমীয়া ভাষাৰ সাহিত্য অকাডেমি বঁটা বিজয়ী শ্ৰেণী:অসম উপত্যকা সাহিত্য বঁটা বিজয়ী
বিশ্বনাথ ঘাট
thumb|300px|বিশ্বনাথ ঘাটৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ বিশ্বনাথ ঘাট অসমৰ এখন ইতিহাসপ্ৰসিদ্ধ আৰু পৰ্য্যটকৰ বাবে অতি আকৰ্ষণীয় ঠাই । পৌৰাণিক ইতিহাস অনুসৰি ঠাইখনক  গুপ্তকাশী  বুলিও জনা যায় । বিশ্বনাথ জিলাৰ সদৰ বিশ্বনাথ চাৰিআলিৰ পৰা প্ৰায় ৯ কিলোমিটাৰ দক্ষিণলৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উত্তৰ পাৰত এই স্থান অৱস্থিত। প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য্যৰে ভৰপুৰ এই স্থান পৰ্য্যটক সকলৰ বাবে যঠেষ্ট আৰ্কষণীয়। সুবিশাল ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ জলৰাশি-বিধৌত অপৰূপ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য্যই সকলো লোককে এই স্থানলৈ আকষৰ্ণ কৰে । বৰ্তমান ই কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ অন্তৰ্ভুক্ত। আহোম ৰাজত্বকালত বিশ্বনাথত কেবাটাও দৌল দেৱালয় নিৰ্মাণ হৈছিল।
বিশ্বনাথত অৱস্থিত ৩০ খন দেৱালয় হ'ল:-উমা, চক্ৰেশ্বৰ, হৰিহৰ-কৰ্দমেশ্বৰ, বাসুদেৱ, নাংগলেশ্বৰ, ভৈৰৱেশ্বৰ, বাঘেশ্বৰী সিদ্ধেশ্বৰ, বিশ্বনাথ, চণ্ডী কমলেশ্বৰ, শিৱনাথ, মুক্তিনাথ, বানেশ্বৰ বা বৰদ'ল জাগ্ৰা, বুঢ়ামাধৱ(প্ৰতাপগড়), কালভৈৰৱ, বীৰভদ্ৰ বা বৰলা শিল, জোঙাশিল,পূৰ্বশংকৰ, সুৰ্য্যমাধৱ, অণ্ণপূৰ্ণা, গণেশ, বৃষধ্বজ, কাশীনাথ, উদ্ৰেশ্বৰ, গৌৰীবল্লভ, বিষ্ণু, দুৰ্গাশক্তি আৰু মংগল চণ্ডিকা।
বুৰঞ্জীত বিশ্বনাথ :কিছু উল্লেখ:
বিশ্বনাথত স্বৰ্গদেউ ৰুদ্ৰসিংহৰ যজ্ঞ :-"ৰুদ্ৰসিংহ বিশ্বনাথত যজ্ঞ কৰিবলৈ আহিছিল। আখনত গুৱাহাটাত মুৰকৈ নৰা কোঁঞৰ ফুকনক থলে। পাণীফুকন, বৰগোহাঞি, ফুকন আলো ৰাজখোৱাবোৰ আছিল। পাচে তিনি ৰজা আহি চকীয়াল বৰুৱাৰ হাতত দিলে। মাঘৰ ১৩ দিন আছিতে বিজয়ৰাম সহিতে আমাৰ কটকী আহি জাগীত দহ দিন থাকি গুৱাহাটা পালেহি। মাধৱ কন্দলিয়ে ঘৰ চাওঁ বুলি বিজয়ৰামত জনাই ৬৬ লৈ জনাবলৈ গ'ল। পাচে ৬৬ ও যজ্ঞ সমাপ্ত কৰি গড়গাৱলৈ গল।"
মণিৰাম দেৱানৰ আঠ ঠাইত আঠখন স্থায়ী ঘৰ-বাৰী আছিল। তাৰে এখন আছিল বিশ্বনাথত। মণিৰাম দেৱানৰ সৰু মাজু গৰাকী নগাঁৱৰ কঢ়ালৰ বৰুৱাৰ ঘৰৰ; লক্ষ্মীৰাম বৰুৱাৰ কন্যা চানা বা চম্পাৱতীৰ সৈতে পতা বিয়াখন বিশ্বনাথৰ পৰা পতা হৈছিল।"
বাহ্যিক সংযোগ
শ্ৰেণী:শোণিতপুৰ জিলাৰ পৰ্যটনস্থলী
এয়াৰচে'ল
এয়াৰচেল গোট (Aircel group)ভাৰতবৰ্ষৰ এটা ম'বাইল নেটৱৰ্ক পৰিচালন প্ৰতিষ্ঠান। তামিলনাডুৰ চেন্নাইত মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত এই প্ৰতিষ্ঠানটোৱে ৱায়াৰলেছ ভয়্চ, বাৰ্তা সৰবৰাহ আৰু তথ্য সৰবৰাহৰ সেৱা আগবঢ়ায়। এয়াৰচেল মালয়েছিয়াৰ মাস্কিছ কমিউনিকেছনছ বেৰহেদ আৰু সিন্দ্যা ছিকিউৰিটিছ এণ্ড্ ইনভেষ্টমেণ্ট প্ৰাইভেট লিমিটেডৰ এক যুগ্ম উদ্যম। মাস্কিছ কমিউনিকেছনছৰ ৭৪% অংশ থকা এয়াৰচেলৰ আনটো অংশীদাৰ সিন্দ্যা ছিকিউৰিটিছ এণ্ড ইনভেষ্টমেণ্ট প্ৰাইভেট লিমিটেডৰ বৰ্তমানৰ শ্বেয়াৰ চেন্নাইৰ এপ'ল' হস্পিটেলছৰ গ্ৰুপৰ স্বত্বাধিকাৰ ৰেড্ডি পৰিয়ালৰ হাতত আছে। ১৯৯৯ চনত এয়াৰচেলৰ সেৱা আৰম্ভ হৈছিল আৰু বৰ্তমান ই তামিলনাডু, অসম, উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চল আৰু চেন্নাইৰ শীৰ্ষস্থানীয় ম'বাইল সেৱা প্ৰতিষ্ঠান।
বাহ্যিক সংযোগ
শ্ৰেণী:দূৰসংযোগ শ্ৰেণী:কোম্পানী
ৱিকি
'ৱিকি' (wiki) হৈছে এক ধৰণৰ 'ৱেবচাইট' য'ত 'ইণ্টাৰনেট' দৰ্শন কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা 'ব্ৰাউজাৰ'ৰ যোগেদিয়েই 'ৱেবপৃষ্ঠা' এটা নতুনকৈ সৃষ্টি কৰিব পাৰি বা ইতিপূৰ্বে থকা পৃষ্ঠা এটা সম্পাদনা কৰিব পাৰি। 'ৱিকি'সমূহক সাধাৰণেতে 'ৱিকি ছফ্‌টৱেৰ'-এ চলায়, আৰু কেইবাজনো ব্যৱহাৰকাৰীয়ে সামূহিক ভাৱে ব্যৱহাৰ কৰে। কিছুমান উদাহৰণ: সামাজিক ৱেবছাইটসমূহ (community websites), কোম্পানীৰ অন্ত:জাল (corporate intranets), জ্ঞান পৰিচালনা প্ৰণালী (knowledge management systems), আৰু টোকা-সেৱা (note services)। ব্যক্তিগত টোকা-ৰখাৰ বাবেও ৱিকি ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। অৱস্থা ভেদে ৱিকি এটাৰ সম্পাদনা ক্ষমতা সীমিত কৰি ৰাখিব পাৰি।
ৱিকি আহিছে 'হাৱাই' দেশীয় শব্দ, 'ৱিকি'ৰপৰা (উচ্চাৰণ: ৱিটি)। যাৰ অৰ্থ: তৎক্ষণাৎ।
ইলাইজা হুইট্‌নি ব্ৰাউন
ইলাইজা হুইট্‌নি ব্ৰাউন (Eliza Whitney Brown; ১৯ শতিকা) অসমলৈ আহি খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰাৰ লগতে অসমীয়া ভাষাৰ হকে কাম কৰা নাথান ব্ৰাউনৰ পত্নী। অসমীয়া সাহিত্য জগতত তেওঁ এলিজা ব্ৰাউন নামেৰে পৰিচিতা। ১৮০৭ চনৰ ১২ এপ্ৰিলত আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ চাৰ্লমণ্টত তেওঁ জন্মলাভ কৰিছিল। তেওঁ শদিয়া, জয়পুৰ আৰু শিৱসাগৰত হেৰিয়েট বি.এল. কট্টাৰৰ সৈতে লগলাগি কেইবাখনো অসমীয়া বিদ্যালয় খুলিছিল।
১৮৩৬ চনত ২৩ মাৰ্চত নাথান ব্ৰাউন আৰু অলিভাৰ কট্টৰৰ পৰিয়াল খ্ৰীষ্টধৰ্ম প্ৰচাৰৰ উদ্দেশ্যে শদিয়াত উপস্থিত হৈছিল। ইলাইজা ব্ৰাউন আৰু মিছেছে কট্টৰে অসমীয়া বিদ্যালয় স্থাপন কৰিছিল যদিও খামটি আৰু চিংফৌসকলৰ বিদ্ৰোহৰ বাবে তেওঁলোক শদিয়া এৰি ভৈয়ামলৈ আহিবলগীয়া হ'ল। মিছেছ ব্ৰাউন আৰু মিছেছ কট্টেৰে শিৱসাগৰলৈ আহি ছখন অসমীয়া বিদ্যালয় পাতে। শদিয়াৰ স্কুলতেই ইলাইজা ব্ৰাউনে নিধিৰাম কেওট নামৰ মাউৰা ল'ৰাটোক ছাত্ৰ হিচাপে পাইছিল। শিৱসাগৰত এই নিধিৰামক ব্ৰাউন পৰিয়ালে লিখা-পঢ়া আৰু ছপাৰ কাম শিকায়। নিধিৰামেই পাছলৈ নিধি লেভি ফাৰৱেল নাম লৈ অসমীয়া খ্ৰীষ্টান সাহিত্যলৈ বৰঙণি আগবঢ়ায়।
ড: ব্ৰাউন আৰু ইলাইজা ব্ৰাউনৰ তিনিটি পুত্ৰ আৰু দুটি কন্যা সন্তান আছিল। অসমলৈ অহাৰ আগতেই কলিকতাত দ্বিতীয় সন্তান ৱিলিয়াম বালাৰ্ডৰ, শদিয়াত থাকোঁতে ১৮৩৮ চনত প্ৰথম সন্তান ডৰথি ছ'ফিয়াৰ আৰু তাৰ পাছতে নাথান নামৰ পুত্ৰৰ মৃত্যু হৈছিল।
১৮৭১ চনৰ ১৪ মে'ত আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ জাৰ্চি চিটিত ইলাইজা ব্ৰাউনৰ মৃত্যু হয়।
তথ্যসূত্ৰ
শ্ৰেণী:আমেৰিকান বেপ্তিষ্ট মিছনেৰী
জিতেন্দ্ৰনাথ গোস্বামী
জিতেন্দ্ৰনাথ গোস্বামী (Jitendranath Goswami) অসমৰ এজন বিজ্ঞানী, তেওঁ ভাৰতৰ প্ৰথম চন্দ্ৰ অভিযান চন্দ্ৰযান-১ৰ মুখ্য বিজ্ঞানী, এই অভিযানৰ পৰিকল্পনা আৰু ৰূপায়ণতো তেওঁৰ ভূমিকা গুৰুত্বপূৰ্ণ, চন্দ্ৰযান-২ লগতো তেওঁ জড়িত। বৰ্তমান তেওঁ ভৌতিক গৱেষণাগাৰ (Physical Research Laboratory)ৰ সঞ্চালক। এইজন অসমীয়া বিজ্ঞানীৰ জন্ম হয় অসমৰ যোৰহাট জিলাত।
শিক্ষা জীৱন
১৯৬৫ চনত জিতেন্দ্ৰনাথ গোস্বামীয়ে যোৰহাট চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক আৰু বহুমুখী বালক বিদ্যালয়ৰ পৰা উচ্চতৰ মাধ্যমিক পৰীক্ষাত অসমৰ ভিতৰত ষষ্ঠ স্থান লাভ কৰি, পদাৰ্থ বিজ্ঞানক মূল বিষয় হিচাপে লৈ কটন মহাবিদ্যালয়ত স্নাতক শাখাত নামভৰ্তি কৰে। গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ পাছত পি. এইচ. ডি.ৰ বাবে তেওঁ টাটা মৌলিক গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানত যোগদান কৰে। এই সময়চোৱাত তেওঁ এবছৰৰ বাবে কেলিফৰ্ণিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ত স্নাতকোত্তৰ গৱেষক হিচাপে গৱেষণা কৰে, ১৯৭৮ চনত গুজৰাত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা তেওঁ পি. এইচ. ডি. ডিগ্ৰী লাভ কৰে।
চন্দ্ৰযান
ভাৰতৰ প্ৰথম চন্দ্ৰ অভিযান চন্দ্ৰযান-১ৰ জিতেন্দ্ৰনাথ গোস্বামী আছিল বৈজ্ঞানিক অনুসন্ধান কৰোঁতা, এই অভিযানৰ পৰিকল্পনা আৰু ৰূপায়ণতো তেওঁৰ ভূমিকা গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল, তেনেদৰে চন্দ্ৰযান-২ অভিযানৰো তেওঁ মুখ্য বিজ্ঞানী।
মংগলযান
জিতেন্দ্ৰনাথ গোস্বামী ২০১৩ চনৰ ৫ নৱেম্বৰত ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণা সংস্থা (ইছৰ')ৰ দ্বাৰা উৎক্ষেপিত মাৰ্ছ অৰবিটাৰ মিছন (ইংৰাজী: Mars Orbiter Mission)ৰ এজন অন্যতম উপদেষ্টা আছিল। এই অভিযানক মংগলযান হিচাপেও জনা যায়। মংগলযানৰ প্ৰসংগত তেওঁ কয় যে, অদূৰ ভৱিষ্যতে মানৱজাতিৰ বিকল্প বাসস্থান হিচাপে মংগল গ্ৰহ চিহ্নিত হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। ভাৰতত উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ পৰা মহাকাশ গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰত উল্লেখনীয় বৰঙণি যোগাব পৰা প্ৰতিভাৰ সম্ভাৱনা আছে বুলিও গোস্বামীয়ে উল্লেখ কৰিছিল।
বঁটা আৰু সন্মান
২০০৭ চনত তেওঁ ভাৰতীয় জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান সংঘৰ সভাপতি নিৰ্বাচিত হয়, উন্নয়নশীল বিশ্বৰ বিজ্ঞান একাডেমি (TWAS) সভ্য, তদুপৰি ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমি, বাংগালোৰ সমূহ, জাতীয় বিজ্ঞান একাডেমি সমূহ (ভাৰত), এলাহবাদ, ইউৰোপীয় ভূ-ৰসায়ন সংঘ আদিৰ উপৰিও বিভিন্ন জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠানৰ তেওঁ সভ্য। ।
তথ্যসূত্ৰ
শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি শ্ৰেণী:অসমৰ বিজ্ঞানী শ্ৰেণী:ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণা সংস্থাৰ লগত জড়িত ব্যক্তি শ্ৰেণী:পদ্মশ্ৰী বঁটা বিজয়ী শ্ৰেণী:শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা বিজয়ী শ্ৰেণী:কমল কুমাৰী ৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা বিজয়ী শ্ৰেণী:অসম ৰত্ন বঁটা বিজয়ী
এলিফেন্ট জলপ্ৰপাত
এলিফেণ্ট জলপ্ৰপাত (Elephant Falls) ভাৰতৰ মেঘালয়ৰ শ্বিলঙত অৱস্থিত দুই খলপিয়া জলপ্ৰপাত। পাহাৰৰ ধাৰাটো শিলৰ পৃষ্ঠৰ একেৰাহে দুটা জলপ্ৰপাতৰ মাজেৰে নামি গৈছে।
ইতিহাস
জলপ্ৰপাতটোৰ মূল খাচী নাম হৈছে- কা ক্ষাইদ লাই পাটেং খোহছিউ আৰু ইয়াৰ অসমীয়া আৰ্থ অনুসৰি এয়া হৈছে "তিনি খোজৰ জলপ্ৰপাত।" এই নামটো এতিয়াও স্থানীয়ভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। অৱশ্যে আধুনিক নামটো জলপ্ৰপাতটোৰ ওচৰৰ এখন চাইনবৰ্ডৰ দ্বাৰা ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। ব্ৰিটিছ যুগত এই নামটোৰ উৎপত্তি হৈছিল। ইংৰাজসকলে জলপ্ৰপাতৰ ওচৰত হাতী যেন লগা এটা বিশাল শিল দেখা পাইছিল বাবেই জলপ্ৰপাতটোৰ নাম এলিফেণ্ট জলপ্ৰপাত হয়। ১৮৯৭ চনত ভূমিকম্পৰ ফলত এই শিলটো ধ্বংস হৈছিল।