cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ইয়াংলি উৎসৱ
উৎসৱৰ প্ৰস্তুতি
ইয়াংলি উৎসৱ গাঁৱৰ মুৰব্বী “লৰ’’ৰ ঘৰৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা নিয়ম৷ গাঁৱৰ বিভিন্ন বিভাগৰ বিষয়াসকল যেনে, দলৈ, মাজি, ফাদৰ আদি উৎসৱৰ আগদিনা “লৰ’’ৰ ঘৰত উপস্থিত হয় আৰু উৎসৱৰ যা-যোগাৰ কৰে৷ ডেকাল’ৰাসকলে উৎসৱৰ বাবে নৃত্য-গীত কৰিবলৈ সাজু হয়৷ তেওঁলোকৰ পিন্ধনত থাকে জাতীয় সাজ৷ নতুন ঠেনা, টাগলা, ঠেনাচ, টঙালি, ফুলাম কাপোৰৰ পাগুৰিত লেংজাই(ভীম চৰাইৰ কাখি) গুজি হাতত লাংখুই-বাৰু(ঢাল-তৰোৱাল) লৈ নৃত্যৰ বাবে সাজু হয়৷ “লৰ’’ই প্ৰত্যেক বিষয়ববীয়াক তামোল-পাণেৰে নিজ নিজ দায়িত্ব পালন কৰিবলৈ আহ্বান জনায়৷ ডেকাসকলে “লৰ’’ৰ ঘৰৰ পৰা কিছু দূৰৈত “ইয়াংলি চাল’’অৰ্থাৎ উৎসৱৰ মূল থলী প্ৰস্তুত কৰি থয়৷ পাহাৰৰ মাজৰ সমতল ভূমিত এই “ইয়াংলি চাল’’ সজা হয়৷ থলীৰ সোঁমাজত ওঘ ডাঙৰ গছ এজোপা থাকে৷ হাবি-বন কাটি পৰিষ্কাৰ কৰা ঠাইখনৰ গছজোপাৰ ওচৰতে “আগৰ চাং’’(সৰু বাঁহৰ চাং) আৰু ওচৰতে এডাল “আগৰ খুন্দা’’(ওখ বাঁহৰ খুটি) পোতা হয়৷ একাষত খেৰ-পাতেৰে এটা সৰু জুপুৰী আৰু একাষত বলি দিবলৈ ওখ আৰু দীঘলীয়া এখন বেদী নিৰ্মাণ কৰা হয়৷
পূজাৰ বিধি
লৰৰ নিৰ্দেশত সকলোৱে মুঠ ৩৫টা বঁটাত বিভিন্ন দেৱ-দেৱীলৈ নৈবেদ্য লৈ ডলাত তামোল-পাণ আগবঢ়াই পূজা আৰম্ভ কৰে৷ পূজাৰ বাবে লৰৰ চোতালত একুৰা জুই জ্বলোৱা হয় আৰু তাৰ পোহৰতে পূজা কৰা হয়৷ এই পূজাত কৃত্ৰিম পোহৰ নিষিদ্ধ৷ অজাসকলে গুৰুৰ স্মৰণত সাতবাৰ বাঁহী বজায়৷ ইয়াৰ পিছত লুডাং খ্ৰাম(দীঘল ঢোল) আৰু বাঁহীৰ সুৰত জুইকুৰাৰ চাৰিওফালে সাতবাৰ ঘূৰি ঘূৰি নৃত্য কৰে৷ এই সময়তে “লৰ’’ৰ চোতালত অস্থায়ীভাৱে সাজি লোৱা খেৰৰ চালিৰ তলত সমবেত হৈ থকা ডেকাসকলৰ মাজৰ পৰা এজনক ৰঙা পাৰিৰ শাৰীসদৃশ এখন কাপোৰেৰ লখিমী সজাই নৃত্যথলীত উপস্থিত কৰায়৷ চোতালত থিয় হৈ থকা লখিমীগৰাকীক ধূনাবাতি ঘূৰাই বিচনীৰে বা দি দি জুইকুৰাক বেৰি ধৰি নৃত্য কৰে৷ ইয়াৰ পাছত সাজ-পোছাক কৰি সাজু হৈ থকা ডেকাসকলে উকি মাৰি নৃত্য কৰিবলৈ ধৰে৷ গোটেই ৰাতি এই নৃত্য চলে৷ মাজে মাজে যুৱতীসকলে বাঁহৰ চুঙাত জু খাবলৈ দি নৃত্যৰত ডেকাসকলক উৎসাহ দি থাকে৷
যজ্ঞ
ব্যুৎপত্তি
যজ্ঞ পবিত্ৰ অগ্নিৰ উপস্থিতি বা অনুপস্থিতিত, কেতিয়াবা ভোজ-ভাত আৰু সামূহিক অনুষ্ঠানৰ সৈতে বৃহৎ আনুষ্ঠানিক ভক্তি-আচৰণ আছিল। কোনো কোনো পণ্ডিতৰ মতে ইয়াত দেৱতাসকলৰ পূজা (দেৱপূজন), ঐক্য (সংগতিকৰণ) আৰু দানৰ ত্ৰিগুণ অৰ্থ নিহিত হৈ আছে।
ইয়াংলি উৎসৱ
পূজাৰ বিধি
পিছদিনা পুৱা বিষয়ববীয়াসকলে উপবাসে থাকি “লখিমীগৰাকী’’ক উৎসৱৰ মূল ঠাই “ইয়াংলি চাল’’লৈ আনে৷ ইয়াংলি চালত পূজা আৰম্ভ হোৱাৰ লগে লগে ডেকাসকলৰ মাজতো নৃত্য আৰম্ভ হয়৷ ঢাল আৰু তৰোৱাল লৈ উকি মাৰি মাৰি দূৰন্ত গতিত ডেকাসকলে নৃত্য কৰে৷ নৃত্যৰ মাজে মাজে সমবেত গাঁওবাসীয়ে জু খাবলৈ দিয়ে৷ নৃত্যৰ শেষত “লৰ’’ই সাতটা ছাগলী, তিনিটা গাহৰি, দুটা কুকুৰা, এটা হাঁহ আৰু এটা পাৰচৰাই বলি দি বছৰটোলৈ শস্যৰ উৎপাদন বৃদ্ধি আৰু অপায়-অমংগলৰ পৰা গাঁওবাসীক ৰক্ষা কৰিবলৈ ভগৱানক প্ৰাৰ্থনা কৰে৷ নৃত্য-গীত, বলি-বিধানৰ মাজতে বিষয়ববীয়াসকলে দুটা ধানৰ পুৰা বান্ধি চাঙত প্ৰতিষ্ঠা কৰে৷
যজ্ঞ
ব্যুৎপত্তি
সংস্কৃত শব্দটোৰ সৈতে পাৰ্ছী ধৰ্মৰ (য'ৰ'এষ্ট্ৰিনিয়েজম) আৱেষ্টন ভাষাৰ শব্দ যস্নৰ সম্পৰ্ক আছে। কিন্তু বৈদিক যজ্ঞৰ বিপৰীতে যস্ন হৈছে এটা নিৰ্দিষ্ট ধৰ্মীয় সেৱাৰ নামহে। ই যজ্ঞৰ দৰে এক শ্ৰেণীৰ ৰীতি-নীতি নহয়, আৰু ইয়াৰ সৈতে অগ্নিৰ সলনি পানীৰ সম্পৰ্ক আছে। সংস্কৃত শব্দটো প্ৰত্ন-ভাৰত-ইউৰোপীয় মূল *Hyeh2ǵ-ৰ ("পূজা কৰা") পৰা উদ্ভৱ প্ৰাচীন গ্ৰীক শব্দ ἅζομαι (হাজোমাই) অৰ্থাৎ "শ্ৰদ্ধা কৰা"ৰ সৈতে আৰু অধিক সম্পৰ্কিত।
ইতিহাস
বৈদিক যুগৰ পৰাই যজ্ঞ কোনো ব্যক্তিগত বা সামাজিক ৰীতি-নীতিৰ অংশ হৈ আহিছে। যেতিয়া বিধিগতভাৱে দেৱতা আৰু দেৱতাৰ বাৰ্তাবাহক হিচাপে ঐশ্বৰিক অগ্নিক এক যজ্ঞত নিয়োজিত কৰা হৈছিল তেতিয়াই মন্ত্ৰ জপ কৰা হৈছিল। স্তৱক-গীত আৰু অগ্নিত অৰ্পণ কৰা আহুতিসমূহ বৈদিক দেৱতাসকলৰ প্ৰতি আতিথ্যৰ এক প্ৰকাৰ আছিল। প্ৰসাদসমূহ অগ্নিয়ে দেৱতাসকলৰ ওচৰলৈ লৈ যায় বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিলঅ। বিনিময়ত দেৱতাসকলে বৰ আৰু আশীৰ্বাদ প্ৰদান কৰে বুলি আশা কৰা হৈছিল আৰু এইদৰে এই অনুষ্ঠানে দেৱতা আৰু মানুহৰ মাজত আধ্যাত্মিক আদান-প্ৰদানৰ মাধ্যম হিচাপে কাম কৰিছিল। বৈদিক সাহিত্যৰ লগত জড়িত বেদাঙ্গসমূহে যজ্ঞৰ সংজ্ঞা নিম্নলিখিতভাৱে দিছে, এক বৈদিক যজ্ঞৰ সংজ্ঞা' যজ্ঞ, বলিদান, এনে এক কাৰ্য্য যাৰ দ্বাৰা আমি দেৱতাৰ কাৰণে কিবা এটা আত্মসমৰ্পণ কৰোঁ। এনে কাৰ্য্য এটা পবিত্ৰ কৰ্তৃত্বৰ (আগম) ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিব লাগিব, আৰু মানুহৰ পৰিত্ৰাণৰ (শ্ৰেয়ৰ্থ) বাবে হ'ব লাগিব। উপহাৰৰ প্ৰকৃতিৰ গুৰুত্ব কম। ই হ’ব পাৰে পিঠা (পুৰোদাশ), দালি (কাৰু), মিশ্ৰিত গাখীৰ (সান্নায়), কোনো প্ৰাণী (পশু), সোম-গছৰ ৰস (সোম) ইত্যাদি; নহ'লে, মাখন, আটা আৰু গাখীৰৰ ক্ষুদ্ৰতম নৈবেদ্যই বলিদানৰ উদ্দেশ্যে পূৰ কৰিব পাৰে।
ইয়াংলি উৎসৱ
পূজাৰ বিধি
পৰৱৰ্তী দিনাও নৃত্যগীত কৰা হয় যদিও সেইদিনা বলি-বিধান নাথাকে৷ উৎসৱৰ সামৰণি বলিৰ মাংস ৰ’দত শুকুৱাই সকলোৱে ভগাই লয়৷ পূজাত ৰখা ধানৰ পুৰাৰ পৰা সকলো পৰিয়ালকে এমুঠিকৈ ধান দিয়া হয়৷ তেওঁলোকে এই ধান বৰ পৱিত্ৰ জ্ঞান কৰে৷ এই উৎসৱ সকলো তিৱালোকে পালন নকৰে৷ কোনো কোনো অঞ্চলৰ তিৱা লোকেহে ইয়াংলি উৎসৱ পালন কৰে৷
তথ্য সূত্ৰ
শ্ৰেণী:অসমৰ সংস্কৃতি
যজ্ঞ
ইতিহাস
— আপস্তম্ব যজ্ঞ পৰিভাষ-সূত্ৰ ১.১, অনুবাদক: এম ধৱমনি
কোনো কোনো পণ্ডিতে কয় যে উপনিষদৰ সময়ত বা খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০ চনৰ পিছত যজ্ঞ শব্দটোৰ অৰ্থ পুৰোহিতসকলে জুইৰ চাৰিওফালে কৰা "আচাৰভিত্তিক বলিদান"ৰ পৰা কোনো "ব্যক্তিগত মনোভাৱ আৰু কৰ্ম বা জ্ঞান"লৈ বিকশিত হৈছিল যাৰ বাবে ভক্তি আৰু সমৰ্পণৰ প্ৰয়োজন হৈছিল। আটাইতকৈ পুৰণি বৈদিক উপনিষদসমূহ, যেনে চান্দোগ্য উপনিষদৰ (~৭০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব) অষ্টম অধ্যায়ত কোৱা হৈছে,
अथ यद्यज्ञ इत्याचक्षते ब्रह्मचर्यमेव तद्ब्रह्मचर्येण ह्येव यो ज्ञाता तं विन्दतेऽथ यदिष्टमित्याचक्षते ब्रह्मचर्यमेव तद्ब्रह्मचर्येण ह्येवेष्ट्वात्मानमनुविन्दते॥ १॥
যিটোক সাধাৰণতে যজ্ঞ বুলি কোৱা হয়, সেয়া প্ৰকৃততে পবিত্ৰ জ্ঞানৰ ছাত্ৰৰ সদাচাৰী জীৱন, কাৰণ এজন ছাত্ৰৰ সদাচাৰী জীৱনৰ দ্বাৰাহে যিজন জ্ঞানী তেওঁ তাক প্ৰাপ্ত কৰে, যিটোক সাধাৰণতে ইস্তম (বলিদান) বুলি কোৱা হয়, সেয়া প্ৰকৃততে পবিত্ৰ জ্ঞানৰ ছাত্ৰজনৰ সদাচাৰী জীৱন, কাৰণ ছাত্ৰৰ সদাচাৰী জীৱনেৰে অনুসন্ধান কৰিহে আত্মন (আত্মা, স্ব) পোৱা যায় || ১ ||
—চান্দোগ্য উপনিষদ ৮.৫.১
পুৰোহিত
বৈদিক (শ্ৰৌত) যজ্ঞসমূহ সাধাৰণতে চাৰিগৰাকী পুৰোহিতৰদ্বাৰা সম্পন্ন কৰা হৈছিল। তেওঁলোকক কোৱা হৈছিল যথাক্ৰমে হোতা, অধ্‌বৰ্যু, উদ্গত আৰু ব্ৰাহ্ম (ব্ৰাহ্মণ)। চাৰিওগৰাকী পুৰোহিতৰ কাৰ্যসমূহ আছিল ভিন্ন।
হোতাগৰাকীয়ে ঋগবেদৰ মন্ত্ৰপাঠ কৰিছিল। এইসমূহ আছিল ঋগবেদৰ পাতনি, আনুষংগিক আৰু আশীৰ্বাদৰ স্ত্ৰোত্ৰ। অধ্‌বৰ্যুগৰাকী আছিল পুৰোহিতৰ সহযোগী আৰু মাটিৰ জোখ-মাপ, যজুৰ্বেদত উল্লেখ থকাৰ দৰে বেদী নিৰ্মাণ আদিৰ দায়িত্ব তেওঁৰ ওপৰত ন্যস্ত আছিল। তেওঁ আহুতিও অৰ্পণ কৰিছিল।
উদ্গত আছিল সামবেদৰ স্ত্ৰোত্ৰসমূহৰ পাঠক। হোতাগৰাকীৰ দৰে উদ্গতগৰাকীয়েও পাতনি, আনুষংগিক আৰু আশীৰ্বাদৰ স্ত্ৰোত্ৰসমূহ পাঠ কৰিছিল। আনহাতে ব্ৰাহ্মগৰাকী আছিল সমগ্ৰ অনুষ্ঠানটোৰ কৰ্তৃত্বশীল পুৰোহিত। কোনো কাৰণত ভুল-ভ্ৰান্তি ঘটিলে তেওঁ অথৰ্ববেদৰ স্ত্ৰোত্ৰপাঠ কৰি ইয়াৰ নিৰাময় কৰিছিল।
আহুতি আৰু ধৰণ
সাধাৰণতে যজ্ঞৰ আহুতিস্থলীত তিনিকুৰা জুই প্ৰজ্বলিত কৰা হৈছিল। এই অগ্নিতে আহুতিসমূহ প্ৰদান কৰা হৈছিল। এই আহুতিসমূহৰ ভিতৰত আছিল ঘিঁউ, দুগ্ধ, শস্য, পিঠা আৰু সোমৰস। যজ্ঞৰ সময়সীমা ইয়াৰ প্ৰকাৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিছিল। কোনো প্ৰকাৰৰ যজ্ঞ ক্ষণিকতে শেষ হোৱাৰ বিপৰীতে আন কিছু প্ৰকাৰৰ যজ্ঞ বহুঘণ্টা, একাধিক দিন বা মাহজুৰি চলিছিল। ইয়াৰে কিছুসংখ্যক আছিল ব্যক্তিগত অনুষ্ঠান। সেইদৰে সামূহিকভাৱে অনুষ্ঠিত কৰা যজ্ঞও আছিল।
দীৰ্ঘজীৱন, বন্ধু লাভ, স্বাস্থ্য লাভ, স্বৰ্গপ্ৰাপ্তি আদি আছিল যজ্ঞৰদ্বাৰা কামনা কৰা আশিস।
দুগ্ধজাত সামগ্ৰী, ফল-মূল, পুষ্প, বস্ত্ৰ আৰু ধন অৰ্পণ কৰা যজ্ঞক কোৱা হৈছিল হোম বা হৱন। একাংশ হিন্দু বিবাহত যজ্ঞ অপৰিহাৰ্য। ইয়াত অগ্নিক বিবাহৰ সাক্ষী হিচাপে মান্যতা দিয়া হয়।
প্ৰকাৰ
কল্পসূত্ৰত (বেদাংগ) যজ্ঞক তলত দিয়া ধৰণে ভাগ কৰা হৈছে:
প্ৰক্ৰিয়া
আধুনিক কালত বৈদিক যজ্ঞ এক বৰ্গাকৃতিৰ বেদীত সম্পন্ন কৰা হয়। এই বেদী এক মণ্ডপ বা মণ্ডলত সজা হয়। বেদীত খৰি আৰু প্ৰজ্বলক সামগ্ৰীৰে জুই ধৰিবলৈ ব্যৱস্থা কৰা হয়। প্ৰাচীন কালত সমূহীয়া যজ্ঞত বৰ্গ আকৃতিটো জটিল সজ্জাৰে সৈতে সজা হৈছিল। শুল্ব সূত্ৰত এই জ্যামিতিক আকৃতিৰ অনুপাতসমূহ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। আহুতিসমূহক সামগ্ৰী (বা যজকা, ইষ্টম) বুলি জনা যায়। ইয়াৰ শুদ্ধ প্ৰক্ৰিয়াসমূহৰ বিষয়ে যজুৰ্বেদৰ লগতে ব্ৰাহ্মণসমূহত উল্লেখ আছে।
বিবাহৰ সময়ত
অগ্নি আৰু যজ্ঞই হিন্দু বিবাহত এক কেন্দ্ৰীয় ভূমিকা পালন কৰে। অগ্নিৰ সন্মুখতে বৰ-কন্যা উভয়ে উভয়ৰ প্ৰতি প্ৰতিশ্ৰুতিবদ্ধ হয়। অগ্নিক প্ৰকৃতাৰ্থত বা প্ৰতীকিভাৱে প্ৰদক্ষিণ কৰিলেহে বিবাহ সম্পূৰ্ণ হয়। অগ্নিৰ উপস্থিতিত ঋগবেদৰ মন্ত্ৰোচ্ছাৰণ কৰা হয়।
যজ্ঞৰ অগ্নিক বৰ-কন্যাৰ অংগীকাৰৰ সাক্ষী বুলি গণ্য কৰা হয়। দুয়ো অগ্নিক সাতবাৰ প্ৰদক্ষিণ কৰিব লাগে। ইয়াক কোৱা হয় সপ্তপদী।
গ্ৰন্থপঞ্জী
শ্ৰেণী:হিন্দু ধৰ্ম
মূৰৰ বিষ
মূৰৰ বিষ হৈছে মূৰ বা ডিঙি অঞ্চলৰ যিকোনো অংশত হোৱা যিকোনো ধৰণৰ বিষ বা বেদনা। ই মূৰ বা ডিঙিত দেখা দিয়া যিকোনো পৰিস্থিতিক লক্ষণ হ'ব পাৰে।
কাৰণ
প্ৰাৰম্ভিক পৰা গুৰুতৰ যিকোনো ধৰণৰ অসংখ্য কাৰকৰ বাবে মূৰৰ বিষ হ'ব পাৰে। মগজুৰ কলাত বেদনা সংগ্ৰাহী কোষ নাথাকে বাবে ই নিজে বিষৰ প্ৰতি সংবেদনশীল নহয়। গতিকে মগজুৰ চাৰিওকাষে থকা বেদনা সংবেদী গঠন ব্যতিব্যস্ত হোৱাৰ বাবেহে বিষৰ অনুভৱ হয়। মূৰ আৰু ডিঙিত এনে নটা বেদনা সংবেদী গঠন আছে, সেইকেইটা হৈছে ক্ৰেণিয়াম (লাওখোলাৰ পেৰিঅ'ষ্টিয়াম), মাংসপেশী, স্নায়ু, সিৰা আৰু ধমনী, ছাবকিউটেনিয়াছ টিছু, চকু, কাণ, ছাইনাছ আৰু মিউক'আছ আৱৰণ। মূৰৰ বিষৰ বিভিন্ন শ্ৰেণীবিভাজন পদ্ধতি আছে। ইয়াৰ ভিতৰত আটাইতকে বহুল প্ৰচলিত জনপ্ৰিয় পদ্ধতি হৈছে International Headache Society। মূৰৰ বিষ এটা অবৈজ্ঞানিক লক্ষণ, অৰ্থাৎ অনিদ্ৰা, দূঃচিন্তা, চিকিৎসা আৰু দৰৱৰ প্ৰভাৱ, ভাইৰাছৰ সংক্ৰমণ আৰু সাধাৰণ পানীলগা, মূৰৰ আঘাত, সঘনাই অতি ঠাণ্ডা খাদ্য বা পানীয় গ্ৰহণ কৰা, দাঁত বা ছাইনাছৰ সমস্যা, আৰু অন্যান্য বহুতো কাৰককে ধৰি ইয়াৰ অসংখ্য সম্ভাৱনীয় কাৰক আছে।
প্ৰতিৰোধ আৰু চিকিৎসা
কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি মূৰৰ বিষৰ চিকিৎসা কৰা হয়, কিন্তু সাধাৰণতে প্ৰায়েই বেদনানাশক ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
তথ্য সংগ্ৰহ
শ্ৰেণী:ৰোগৰ চিহ্ন আৰু লক্ষণ
বিজয় শংকৰ বৰ্মন
বিজয় শংকৰ বৰ্মন (১৯৮০-) অসমৰ এগৰাকী কবি আৰু অনুবাদক। তেখেতে ২০০৭ চনত 'দেও' গ্ৰন্থৰ বাবে মুনীন বৰকটকী বঁটা লাভ কৰে আৰু ২০১৩ চনত সাহিত্য অকাডেমি যুৱ পুৰস্কাৰ লাভ কৰে। ২০১২ চনত Indian Expressৰ দ্বাৰা স্বীকৃত দেশৰ ১০ গৰাকী শ্ৰেষ্ঠ ভাৰতীয় যুৱ লেখকৰ অন্যতম। তেখেতৰ কবিতা ইংৰাজী ভাষাৰ উপৰিও ইটালীয়ান, ফৰাছী, স্পেনিছ, ইষ্টনিয়ান, মেক্সিকান স্পেনিছ আদি ভাষালৈ অনূদিত হৈছে।
জন্ম আৰু শিক্ষা
তেখেতৰ জন্ম হয় ১৯৮০ চনত নলবাৰী জিলাৰ ৰূপীয়াবাথানত। তেখেতৰ পিতৃৰ নাম হোমেশ্বৰ বৰ্মন আৰু মাতৃৰ নাম ৰীনা বৰ্মন। ৪২৩ নং জাতিৰাম মিলন চামতা প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ৰপৰা প্ৰাথমিক শিক্ষা, কুলবিল উত্তম সুন্দৰী মজলীয়া বিদ্যালয়ৰপৰা মজলীয়া শিক্ষা, চামতা উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰপৰা ১৯৯৬ চনত হাইস্কুল শিক্ষান্ত আৰু কটন কলেজৰপৰা ১৯৯৮ চনত উচ্চতৰ মাধ্যমিক আৰু ২০০২ চনত ইংৰাজীত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ২০১০ চনত পণ্ডিচেৰী বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা সমাজশাস্ত্ৰত স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী আৰু ২০১২ চনত ইংৰাজী সাহিত্যত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰে। বৰ্মনে ২০১৮ চনত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে।
তথ্যসূত্ৰ
শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি শ্ৰেণী:অসমীয়া কবি শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি শ্ৰেণী:মুনীন বৰকটকী বঁটা বিজয়ী শ্ৰেণী:সাহিত্য অকাডেমি যুৱ পুৰস্কাৰ বিজয়ী
সুদৰ্শন পাটনায়ক
সুদৰ্শন পাটনায়ক (জন্ম: ১৫ এপ্ৰিল ১৯৭৭) এগৰাকী ভাৰতীয় বলুকা শিল্পী। তেওঁ উৰিষ্যাৰ বাসিন্দা। ২০১৪ চনত তেওঁক ভাৰত চৰকাৰে পদ্মশ্ৰী সন্মানেৰে সন্মানিত কৰে।
পৰিয়াল আৰু শৈশৱ
সুদৰ্শন পাটনায়কৰ জন্ম হয় উৰিষ্যাৰ পুৰীত। তিনিজনীয়া সন্তানৰ পৰিয়ালটোত সুদৰ্শন পাটনায়ক আছিল কনিষ্ঠ। অত্যন্ত অভাৱ-অনাতনৰ মাজেৰে পাটনায়কে নিজৰ শৈশৱ কাল অতিবাহিত কৰিছিল। বলুকা শিল্পত তেওঁৰ নিজৰ একাগ্ৰতা আৰু অভ্যাসৰ ফলতে পাৰদৰ্শিতা লাভ কৰে। কোনো ধৰণৰ প্ৰশিক্ষণ নোলোৱাকৈ একমাত্ৰ নিজৰ চেষ্টাৰেই সুদৰ্শন পাটনায়কে বলুকা শিল্প চৰ্চা আৰম্ভ কৰিছিল।
কৰ্মজীৱন
সাত বছৰ বয়সৰপৰাই সুদৰ্শন পাটনায়কে বালিত বিভিন্ন চিত্ৰ কৰ্ম আঁকিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। বৰ্তমানলৈ তেওঁ শতাধিক বলুকা শিল্প সৃষ্টি কৰিছে।
তেওঁ বৰ্তমান NALCO, Indiaৰ ব্ৰেণ্ড এম্বেচাডৰ।.
পাটনায়কে ভাৰতৰ প্ৰথমটো বলুকা শিল্প চৰ্চাৰ "The Golden Sand Art Institute" কেন্দ্ৰটো প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। সুদৰ্শন পাটনায়কৰ বলুকা শিল্প সৃষ্টিসমূহত প্ৰধানকৈ পৰিৱেশ সুৰক্ষা, বিভিন্ন উৎসৱ, দেশৰ ঐক্য-সম্প্ৰীতি আৰু ধৰ্মীয় সহিষ্ণুতাৰ বিষয়বোৰে প্ৰধান্য লাভ কৰে।
বৰ্তমানলৈ ৫০ৰ অধিক বিভিন্ন আন্ত:ৰাষ্ট্ৰীয় বলুকা শিল্প প্ৰতিযোগিতা তথা উৎসৱত সুদৰ্শন পাটনায়কে অংশগ্ৰহণ কৰিছে আৰু ২৭ টাৰো অধিক পদক জয়ী হৈ দেশলৈ সুনাম কঢ়িয়াই আনিছে। ২০১৩ বৰ্ষত তেওঁ ৰাছিয়াত অনুষ্ঠিত 12th International sand sculpture competitionত স্বৰ্ণপদক, ডেনমাৰ্কত অনুষ্ঠিত International Sand competition Championshipত Danish grand আৰু ৰাছিয়াৰ Moscow museum বঁটা অৰ্জন কৰে। ২০১১ চনত তেওঁ ডেনমাৰ্কত অনুষ্ঠিত বলুকা শিল্প প্ৰতিযোগিতাত প্ৰথম স্থান আৰু ২০১২ চনত অনুষ্ঠিত Solo International sand art contest,Mervalaত দুটাকৈ খিতাপ অৰ্জন কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ২০১০ চনত মস্কোত অনুষ্ঠিত 3rd Moscow World sand sculpture championship প্ৰতিযোগিতাত তেওঁ people choice award হিচাপে স্বৰ্ণপদক লাভ কৰে। তদুপৰি তেওঁ ২০১০ চনৰ North American solo sand sculpture championship প্ৰতিযোগিতাত তিনিটা খিতাপ, কানাডা আৰু মস্কোত অনুষ্ঠিত প্ৰতিযোগিতাত People Choice award লাভ কৰে। ২০০৯ চনত তেওঁ লাভ কৰে Korea sand sculpture award বঁটা আৰু ২০০৮ চনত তেওঁ লাভ কৰিছিল বাৰ্লিনত আয়োজিত USF World sand sculpture championshipৰ World champion খিতাপ। তেওঁ এতিয়ালৈ বাৰ্লিনত আয়োজিত বলুকা শিল্প প্ৰতিযোগিতাত পাঁচবাৰকৈ people choice award বঁটা লাভ কৰি খ্যাতি অৰ্জন কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে।
পাটনায়কৰ সৃষ্টি কলা তাজ মহল (Black Taj Mahal) ভাস্কৰ্যই ইতিমধ্যে বিশ্বজুৰি প্ৰশংসা বুটলিবলৈ সক্ষম হৈছে।
বাহ্যিক সংযোগ
শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি শ্ৰেণী:পদ্মশ্ৰী বঁটা বিজয়ী
বিশালাক্ষী
বিশালাক্ষী (विशालाक्षी, 'যিগৰাকীৰ চকু বহল') হৈছে দুৰ্গাৰ এটা স্বৰূপ। মূলতঃ হিন্দু দেৱী পাৰ্বতীৰ এটা উপনাম। পাৰ্বতী হিমালয়ৰ পুত্ৰী আৰু ভগৱান শিৱৰ পত্নী। বিশালাক নামৰ উপৰিও দেৱী পাৰ্বতীক মেনকা, উমা, গৌৰী, অম্বিকা, ভৱানী আদি নামেৰেও জনা যায়। শিৱৰ আন এক নাম বিশ্বেশ্বৰৰ সৈতে দেৱী বিশালাক্ষী নাম উচ্চাৰণ কৰা হয়।
শিৱ পুৰাণ
শিৱ পুৰাণৰ এটা অধ্যায়ৰ (১২অধ্যায়) মতে যেতিয়া শিৱই প্ৰথমবাৰৰ বাবে পাৰ্বতীৰ ওপৰত চকু ৰাখিছে, পাৰ্বতীক বিশালাক্ষী বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে:
তেতিয়া শিৱই যৌৱনৰ প্ৰথম স্বৰূপত দেৱীৰ ফালে চালে। তেওঁৰ বৰণ সম্পূৰ্ণ ফুলি উঠা নীলা পদুমৰ পাহিৰ দৰে আছিল। দেৱীৰ মুখখন পূৰ্ণিমাৰ জোনটোৰ দৰে দেখা গ’ল। দেৱীৰ শুভ সাজ-পোছাক আৰু বৈশিষ্ট্যই আছিল সকলো ৰূপৱতী মনোমোহাতাৰ ভঁৰাল। দেৱীৰ ডিঙিৰ আকৃতি শংখৰ খোলাৰ দৰে আছিল আৰু চকু দুটা ডাঙৰ হৈ পৰিছিল আৰু কাণ দুখন সুন্দৰকৈ জিলিকি উঠিছিল। দুয়োফালে পদুমৰ ডালৰ দৰে দীঘল ঘূৰণীয়া বাহু দুটা সুন্দৰকৈ জিলিকি উঠিছিল। পদুমৰ কলিৰ দৰে দেৱীৰ দুটা স্ফীত আৰু দৃঢ় স্তন আছিল। তেওঁৰ কঁকালটো খামুচিয়া আৰু কেকোৰা চুলিৰ কোঁচা তললৈ বৈ গৈছিল। তেওঁৰ ভৰি দুখন ভূমি পদ্মৰ দৰে আছিল আৰু চেহেৰাত সুন্দৰতা আছিল। ধ্যানত গভীৰভাৱে নিমগ্ন ঋষিসকলৰ মনকো জোকাৰিবলৈ দেৱী সক্ষম আছিল। পৃথিৱীৰ সকলো কুমাৰীৰ শিখৰ-মণি আছিল তেওঁ।
স্কন্দ পুৰাণ
স্কন্দ পুৰাণৰ কাশী খণ্ডৰ পূৰ্বাধ ১৩ অধ্যায়ত বিশালাক্ষীয়ে মেঘবাহন কল্পনাৰ সময়ত কুবেৰক বৰদানৰ বাবে বিশ্বনাথৰ সৈতে আবিৰ্ভাৱ হয়।
কাশী খাণ্ডাৰ আন এটা অধ্যায়তো তেওঁৰ উপস্থিতি উল্লেখ কৰা হৈছে।
দেৱী ভাগৱত পুৰাণ
দেৱী ভাগৱত পুৰাণত বিশালাক্ষীক কাশীৰ শক্তিপিঠৰ দেৱী বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।
সৰস্বতী মন্ত্ৰ
এই মন্ত্ৰৰ অৰ্থ হৈছেঃ পদ্মসদৃশ চকুৰে জ্ঞানৰ আটাইতকৈ শুভ দেৱী, দেৱী সৰস্বতী, ডাঙৰ চকুৰে জ্ঞানৰ মূৰ্তি, মোক জ্ঞানৰ আশীৰ্বাদ কৰক। মই আপোনাক প্ৰণাম জনাইছো।
তথ্যসূত্ৰ
শ্ৰেণী:হিন্দু দেৱী
ৰামেশ্বৰ পাঠক
ৰামেশ্বৰ পাঠক(ইংৰাজী:Rameshwar Pathak) অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ কামৰূপী লোকগীত শিল্পী।
প্ৰাৰম্ভিক জীৱন
অসমৰ বৰপেটা জিলাৰ ভেল্লাত ১৯৩৮ চনৰ ১ মাৰ্চত ৰামেশ্বৰ পাঠকৰ জন্ম হয়। ১৯৫৮ চনত স্কুলীয়া শিক্ষা সাং কৰি এখেতে বৰপেটাৰ মাধৱ চৌধুৰী মহাবিদ্যালয়ত নামভৰ্তি কৰে। সেই সময়তে এখেতে সংগীত শিক্ষাতো মনোনিৱেশ কৰে। পণ্ডিত দয়াল চন্দ্ৰ সূত্ৰধাৰৰ তত্ত্বাৱধানত ৰামেশ্বৰ পাঠকে বৰগীত প্ৰাৰম্ভিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে। ১৯৬১ চনত গুৱাহাটীত অনুষ্ঠিত হোৱা আন্তঃমহাবিদ্যালয় যুৱ মহোৎসৱত বৰপেটাৰ মাধৱ চৌধুৰী মহাবিদ্যালয়ৰ হৈ ৰামেশ্বৰ পাঠকে বৰগীত, আধুনিক গীত, ভজন তথা গজল শাখাত প্ৰথম স্থান অধিকাৰ কৰে। ১৯৬৩ চনত শ্ৰী পাঠকে গুৱাহাটীৰ আৰ্য্য বিদ্যাপীঠত শিক্ষক হিচাপে চাকৰি জীৱন আৰম্ভ কৰে।
সংগীত জীৱন
গুৱাহাটীৰ আৰ্য্য বিদ্যাপীঠত চাকৰি কৰি থাকোঁতে বিদ্যালয়ৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰী তথা শিক্ষক মহলৰ মাজত এগৰাকী কণ্ঠশিল্পী হিচাপে ৰামেশ্বৰ পাঠক জনপ্ৰিয় হৈ পৰে। সেইসময়তে সহকৰ্মী আফজল হুচেইনৰ কথা পেলাব নোৱাৰি গুৱাহাটীৰ অনাতাঁৰ কেন্দ্ৰত অ'ডিচন দি সংগীত জীৱনৰ আৰম্ভণি কৰে।
১৯৭৪ চনত বৰপেটাৰ ধনদা বৰ্মনৰ (পাচলৈ ধনদা পাঠক হিচাপে খ্যাত) সৈতে ৰামেশ্বৰ পাঠক বিবাহপাশত আৱদ্ধ হয়। পিছলৈ দুয়ো একেলগে সংগীত পৰিৱেশন কৰি প্ৰখ্যাত হৈ পৰে। ৰামেশ্বৰ পাঠক-ধনদা পাঠক যুতিয়ে কেবাখনো গ্ৰামোফোন ৰেকৰ্ডৰ উপৰিও প্ৰায় ডেৰ শতাধিক অসমীয়া লোকগীতৰ কেছেটত কণ্ঠদান কৰে।
ৰামেশ্বৰ পাঠকে অসমৰ উপৰিও দিল্লী, বাংগালোৰ, মুম্বাই, উৰিষ্যা, কলিকতা আদিত থলুৱা অসমীয়া কামৰূপী লোকগীত পৰিৱেশন কৰি জনপ্ৰিয় হৈ পৰে।
মৃত্যু
২০১০ চনৰ ৩ ডিচেম্বৰত, ৭৪ বছৰ বয়সত গুৱাহাটীৰ জি.এন.আৰ.চি.ত ৰামেশ্বৰ পাঠকৰ পৰোলোক প্ৰাপ্তি ঘটে।
তথ্য সংগ্ৰহ
শ্ৰেণী:অসমীয়া কণ্ঠশিল্পী শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি শ্ৰেণী:সংগীত নাটক একাডেমী বঁটা বিজয়ী শ্ৰেণী:ভাৰতৰ লোকশিল্পী
কলিকতা
কলিকতা বা ক’লকাতা (Kolkata; বা Calcutta, কলকাতা) পশ্চিমবংগৰ ৰাজধানী, প্ৰদান বাণিজ্য কেন্দ্ৰ আৰু বৃহত্তম নগৰ। বঙালীত "কোলকাতা"ক আগতে "কলিকাতা" বুলি কোৱা হৈছিল। ই ভাৰতৰ মহানগৰসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। হুগলীৰ পূব দিশত অৱস্থিত এই নগৰৰ পৌৰ এলেকাৰ জনসংখ্যা ৫০ লাখৰো অধিক। কলিকতা আৰু ইয়াৰ পাৰ্শ্বৱৰ্তী জিলাসমূহৰ অংশবিশেষক লৈ গঠিত বৃহত্তৰ কলিকতাৰ জনসংখ্যা ১ কোটি ৪০ লাখৰ ওচৰা-ওচৰি। জনসংখ্যাৰ দৃষ্টিকোণৰ পৰা কলিকতা ভাৰতৰ তৃতীয় বৃহত্তম চহৰ আৰু দ্বিতীয় বৃহত্তম মেট্ৰোপলিটান বা মহানগৰীয় অঞ্চল আৰু বিশ্বৰ অষ্টম বৃহত্তম মহানগৰ অঞ্চল। কলিকতা পৌৰ এলেকাৰ উত্তৰে উত্তৰ ছব্বিশ পৰগণা; পূবে উত্তৰ আৰু দক্ষিণ ছব্বিশ পৰগণা; দক্ষিণে দক্ষিণ ছব্বিশ পৰগণা জিলা অৱস্থিত আৰু পশ্চিমে হুগলি নদী। হুগলী নদীয়ে মহানগৰখনক হাওৰা জিলাৰ পৰা পৃথক কৰিছে।
১৯৭২ চনত মুৰ্চিদাবাদ নগৰৰ পৰা বঙ্গৰ ৰাজধানী কলিকতালৈ স্থানান্তৰ কৰে। ১৯১১ চনলৈ কলিকতা কেৱল বঙ্গৰে নহয়, সমগ্ৰ ব্ৰিটিছ ভাৰতৰে ৰাজধানী আছিল। ১৯৪৭ চনত ভাৰত বিভাজনৰ পিছত ই পশ্চিমবংগৰ ৰাজধানী হয়। সেই সময়ত ই আধুনিক ভাৰতৰ শিক্ষা, বিজ্ঞান, শিল্প, সংস্কৃতি আৰু ৰাজনীতিৰ পীঠস্থান। ১৯৫৪ চনৰ পিছত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা আৰু অৰ্থনৈতিক অৱক্ষয়ৰ ফলত সেই গৌৰৱ বহু পৰিমাণে ম্লান হয়। পিছে ২০০০ চনৰ পাছৰ পৰা এই নগৰ পুনৰায় অৰ্থনৈতিক আৰু বাণিজ্যিক সমৃদ্ধিৰ পথত অগ্ৰসৰ হয়।
কলিকতা মহানগৰৰ প্ৰসিদ্ধি বৈপ্লৱিক আন্দোলন আৰু সুদীৰ্ঘ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ বাবে। ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনৰ সময়ত আৰু ইয়াৰ পৰৱৰ্তী কালত গা কৰি উঠা বামপন্থী আন্দোলনৰ ক্ষেত্ৰত এই মহানগৰখনে বিশেষ ভূমিকা গ্ৰহণ কৰিছে। আনফালে ভাৰতৰ প্ৰধান প্ৰধান সাংস্কৃতিক আন্দোলনবোৰৰো প্ৰাণকেন্দ্ৰ আছিল এই মহানগৰ। যাৰবাবে ইয়াক 'ভাৰতৰ সাংস্কৃতিক ৰাজধানী' বুলি অভিহিত কৰা হয়। কলিকতাত বিভিন্ন ভাষা-ভাষী, জাতি, ধৰ্মৰ লোকে শান্তিপূৰ্ণ আৰু সৌহাৰ্দ্যময় সহাৱস্থানৰ বাবে ইয়াৰ 'আনন্দ নগৰী' বা 'চিটি অৱ জয়' নামেৰেও আখ্যা দিয়া হয়। ৰাজা ৰামমোহন ৰায়, ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ, স্বামী বিবেকানন্দ, ৰোনাল্ড ৰছ, সুভাষ চন্দ্ৰ বসু, মাদাৰ টেৰেছা, সত্যজিৎ ৰায়, সত্যেন্দ্ৰনাথ বসু, চি ভি ৰমন, অমৰ্ত্য সেন আদি বিশ্ববৰেণ্য ব্যক্তিত্বৰ কৰ্মভূমি এই কলিকতা মহানগৰ।
নামকৰণ
ব্ৰিটিছসকল অহাৰ পূৰ্বে বৰ্তমান কলকাতা অঞ্চলত সূতানুটি, গোবিন্দপুৰ আৰু কলিকাতা নামৰ তিনখন গাঁও আছিল। বঙালীৰ "কলকাতা" আৰু ইংৰাজীৰ "কেলকাটা" নামৰ উৎস এই "কলিকাতা" শব্দটো। "কলিকাতা" নামটোৰ ব্যুৎপত্তিৰ প্ৰসঙ্গত গৱেষকসকলৰ মাজত মতবিৰোধ আছে। এটা মত অনুসৰি, "কলিকাতা" শব্দটোৰ উৎপত্তি "কালীক্ষেত্ৰ" শব্দৰ পৰা; যাৰ অৰ্থ "দেৱী কালীৰ ৰাজ্য ", মতান্তৰত এই শব্দটোৰ উৎস বঙালী "কিলকিলা" শব্দটো; যাৰ অৰ্থ "চেপেটা অঞ্চল "। আন এটা মত অনুসৰি খাল (নলা) শব্দটোৰ সৈতে কাট্টা (খনন কৰা) শব্দ যোগ হৈ এই শব্দটো সৃষ্টি কৰিছে। আকৌ অন্য এটা মত অনুসৰি এই অঞ্চলত উন্নত মানৰ 'পোৰা চূণ' (কলি) আৰু 'নাৰিকলৰ ৰচী' (কাতা) উৎপাদন হোৱা বাবেই এই অঞ্চলৰ নাম হয় কলিকাতা। ভাষাতাত্ত্বিক সুকুমাৰ সেনে অৱশ্যে কলিকাতা নামটোৰ এটা সম্পূৰ্ণ ভিন্নতৰ ব্যুৎপত্তি ব্যাখ্যা কৰিছে। তেখেতৰ মতে: "'কলিকাতা' – শব্দটো আহিছে পাৰ্চী ভাষাত গৃহীত দুটি আৰবী মূলৰ শব্দৰ সংযোগত- 'কলি' (qali) মানে 'অস্থিৰ; নিৰ্বোধ ', আৰু 'কাতা' (qatta) মানে 'বদমাচৰ দল; হত্যাকাৰী '। নামটো যথেষ্ট যুক্তিপূৰ্ণ; কিয়নো গঙ্গাৰ পূব পাৰৰ জলাশয় আৰু জঙ্গলে আৱৰা অঞ্চলটো জলদস্যু, স্থলদস্যু আৰু বিভিন্ন দেশী-বিদেশী বদমাচৰ লুকোৱাৰ ঠাই আছিল।"
২০০১ চনত কলকাতাৰ চৰকাৰী ইংৰাজী নাম কেলকাতা ( "Calcutta ") পৰিবৰ্তন কৰি কলকাতা ( "Kolkata ") কৰা হয়। কোনো কোনোৱে এই নাম পৰিবৰ্তনক মহানগৰখনৰ পৰা ব্ৰিটিছ উত্তৰাধিকাৰ মচি পেলোৱাৰ প্ৰচেষ্টা বুলি অভিহীত কৰিছে। সকলো বিদেশী গণ-মাধ্যমে এই নাম পৰিবৰ্তনক গ্ৰহণ কৰা নাই। তথাপি বিবিচিয়ে 'বোম্বে'ৰ পৰিবৰ্তে 'মুম্বাই' আৰু 'কেলকাতা'ৰ পৰিবৰ্তে 'কলকাতা' নাম দুটা গ্ৰহণ কৰিছে।
সপ্তদশ আৰু অষ্টাদশ শতাব্দী
thumb|right|[[কালীঘাট মন্দিৰ, ১৮৮৭ খৃঃ; এটা মত অনুসৰি "কালীক্ষেত্ৰ" শব্দটোৰ পৰা "কলিকাতা" নামটোৰ উৎপত্তি]] thumb|দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত বিমানৰ পৰা তোলা কলকাতা বন্দৰৰ দৃশ্য, ১৯৪৫ খ্ৰি. thumb|উইলিয়াম উড অঙ্কিত ফোৰ্ট উইলিয়াম, কলকাতা, ১৮২৮ খৃঃ. thumb|'হাৰ্পাৰ্চ উইকলি' কাকতত ছপা হোৱা সেই সময়ৰ কলকাতা বন্দৰত জাহাজৰ পৰা হাতী নমোৱাৰ দৃশ্য, ১৮৫৮ খৃঃ thumb|কলকাতাৰ ৰাস্তাত সাম্প্ৰদায়িক সংঘৰ্ষত নিহতসকলৰ মৃতদেহ, ১৯৪৬ খৃঃ সপ্তদশ শতাব্দীৰ শেষভাগত বৰ্তমান কলকাতা অঞ্চলটো 'সূতানুটি', 'গোবিন্দপুৰ' আৰু 'কলিকাতা' গাঁও নামে তিনিখন গাঁৱত বিভক্ত আছিল। গাঁও তিনিখন বঙ্গৰ নবাবৰ প্ৰত্যক্ষ শাসনাধীন আছিল। এই সময়ত ইংৰাজৰ প্ৰবল প্ৰতিদ্বন্দ্ব্বী 'ওলণ্ডাজ', 'পৰ্তুগীজ', 'ফৰাচী' আদি শক্তিক প্ৰতিহত কৰিবলৈ ইংৰাজ কৰ্তৃপক্ষই 'গোবিন্দপুৰ' গাঁৱত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ পৰিকল্পনা কৰে। ১৭০২ চনত 'ফোৰ্ট উইলিয়াম দুৰ্গ' নিৰ্মাণ কাৰ্য সমাপ্ত হয়। এই দুৰ্গটো একাধাৰে এটা সেনা নিবাস আৰু আঞ্চলিক সেনা কাৰ্যালয়। কলকাতাক 'প্ৰেচিডেঞ্চি চিটি' বুলি ঘোষণা কৰা হয় আৰু ইয়াত বেঙ্গল প্ৰেচেডেঞ্চিৰ সদৰ কাৰ্যালয় স্থাপন কৰা হয়। এই সময়ত ফৰাচী বাহিনীৰ সৈতে কোম্পানীৰ সৰু-সুৰা সংঘৰ্ষ লাগি থাকে। ফৰাচীসকলক প্ৰতিহত কৰিবলৈ ১৭৫৬ চনত ফোৰ্ট উইলিয়াম দূৰ্গৰ সংস্কাৰ আৰম্ভ কৰে। বঙ্গৰ তদানিন্তন নবাব চিৰাজদ্দৌলাই এই সামৰিক আয়োজনৰ প্ৰতিবাদ জনালেও ইংৰাজ কৰ্তৃপক্ষই ইয়াত কাণ নিদিলে। ক্ষুব্ধ চিৰাজদ্দৌলাই কলকাতা আক্ৰমণ কৰি দূৰ্গ দখল কৰি ললে আৰু ইংৰাজসকলক তাৰপৰা খেদি পঠিয়ালে। ইয়াৰ পিছতে ইংৰাজসকলে কুখ্যাত অন্ধকূপ হত্যাৰ কাহিনী ৰটনা কৰে। অৱশ্যে এক বছৰ পিছত ৰবাৰ্ট ক্লাইৱৰৰ নেতৃত্বত কোম্পানিৰ বাহিনীয়ে কলকাতা পুনৰুদ্ধাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ১৭৭২ চনত কলকাতা ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ ৰাজধানী ঘোষিত হয়। পৰৱৰ্তীকালত ১৮৬৪ চনৰ পৰা ভাৰতৰ গ্ৰীষ্মকালীন ৰাজধানী বৰ্তমানৰ উত্তৰাখণ্ড ৰাজ্যৰ শৈলনগৰ ছিমলাত সাময়িকভাবে স্থানান্তৰিত কৰাৰ প্ৰস্তুতি আৰম্ভ হয়। ঊনবিংশ শতাব্দীৰ প্ৰথম ভাগত কলকাতাৰ চৌপাশৰ জলাহভূমি পুতি পেলোৱা হয় আৰু হুগলি নদীৰ পাৰ অঞ্চলত চৰকাৰী কাৰ্যালয় আৰু বাসভৱন গঢ়ি তোলা হয়। গৱৰ্নৰ জেনেৰেল লৰ্ড ৱেলেচলিৰ (১৭৯৭- ১৮০৫) শাসন কালত কলকাতাৰ উল্লেখনীয় বৃদ্ধি ঘটিছিল। তেখেতৰ আমোলতে নগৰখনৰ অধিকাংশ চৰকাৰী ভৱনৰ নিৰ্মাণ-কাৰ্য আৰম্ভ হয়। এই ভৱনসমূহৰ বিশালতা অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতাব্দীত কলকাতা ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ কানি ব্যৱসায়ৰ অন্যতম কেন্দ্ৰ আছিল। স্থানীয়ভাবে উৎপাদিত কানি কলকাতাত নিলাম কৰি তাৰপৰা জাহাজত চীনলৈ পঠোৱা হৈছিল।
বঙ্গৰ নৱজাগৰণ
ঊনবিংশ শতাব্দীৰ প্ৰথম ভাগত কলকাতা দুভাগত বিভক্ত হয়। নগৰৰ ব্ৰিটিছসকল বাস কৰা দক্ষিণ অংশক হোৱাইট টাউন আৰু ভাৰতীয়সকল বাস কৰা উত্তৰৰ অংশটোক ব্লেক টাউন বোলা হৈছিল। ১৮৫০ৰ দশকৰ পৰা কলকাতা নগৰ বস্ত্ৰশিল্প আৰু পাটশিল্পত বিশেষ সমৃদ্ধি অৰ্জন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ফলস্বৰূপে ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ইয়াত ৰেলপথ আৰু টেলিগ্ৰাফ আদি পৰিগাঁথনিৰ উন্নয়নৰ বাবে প্ৰচুৰ ধন বিনিয়োগ কৰে। ব্ৰিটিছ আৰু ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ সংমিশ্ৰণত নগৰীয়া বঙালীসকলৰ মাজত এক নব্য বাবু শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হৈছিল। এই বাবুসকল সাধাৰণতে উচ্চ বৰ্ণৰ, ইংৰাজী শিক্ষাৰে শিক্ষিত আৰু সংবাদ পত্ৰৰ পাঠক আছিল। পেচাগতভাবে এওঁলোক আছিল জমিদাৰ, চৰকাৰী কৰ্মচাৰী বা শিক্ষক। ঊনবিংশ শতাব্দীত বঙালী সমাজৰ চিন্তাধাৰা আৰু ৰুচিৰ আমূল পৰিবৰ্তন ঘটাবলৈ সক্ষম হোৱা বঙ্গৰ নৱজাগৰণ নামেৰে পৰিচিত যুগান্তকাৰী সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক সংস্কাৰ আন্দোলনৰ পটভূমিও আছিল কলকাতা নগৰ। বঙ্গৰ নৱজাগৰণ মাত্ৰ বঙ্গৰে নহয়, সমগ্ৰ ভাৰতৰে পথ-প্ৰদৰ্শক আছিল। এই আন্দোলনৰ পুৰোধা-পুৰুষ আছিল ৰাজা ৰামমোহন ৰায় (১৭৭২–১৮৩৩), হেনৰি লুই ভিভিয়ান ডিৰোজিও (১৮০৯–১৮৩১), ৰামতনু লাহিড়ী (১৮১৩–১৮৯৮), মহৰ্ষি দেবেন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ (১৮১৭–১৯০৫), ঈশ্বৰচন্দ্ৰ বিদ্যাসাগৰ (১৮২০–১৮৯১), বঙ্কিমচন্দ্ৰ চট্টোপধ্যায় (১৮৩৮–১৮৯৪), ৰামকৃষ্ণ পৰমহংস (১৮৩৬–১৮৮৬), কেশৱচন্দ্ৰ সেন (১৮৩৮–১৮৮৪), স্বামী বিবেকানন্দ (১৮৬৩–১৯০২) আদি ব্যক্তিসকল।
স্বাধীনোত্তৰ যুগ
১৯৪৭ চনত ভাৰতে স্বাধীনতা লাভ কৰাত বাংলা প্ৰেচিডেঞ্চিৰ হিন্দুপ্ৰধান পশ্চিম অংশ পশ্চিমবংগ নামেৰে ভাৰতৰ এখন অঙ্গৰাজ্যত পৰিণত হয় আৰু কলকাতা এই ৰাজ্যৰ ৰাজধানীৰ মৰ্যাদা পায়। দেশ বিভাজনৰ বাবে উদ্ভৱ হোৱা তীব্ৰ অৰ্থনৈতিক সংকট আৰু পূব-পাকিস্তানৰ পৰা হোৱা হিন্দু শৰণাৰ্থীসকলৰ ব্যপক অনুপ্ৰবেশে নগৰীয় অৰ্থনীতিত প্ৰচণ্ড চাপৰ সৃষ্টি কৰে। এই সমস্যাৰ সৈতে যুঁজিবলৈ পশ্চমবঙ্গৰ তদানীন্তন মুখ্যমন্ত্ৰী ডাঃ বিধানচন্দ্ৰ ৰায়ে বহুতো কাৰ্যকৰী উন্নয়নমূলক আঁচনি গ্ৰহণ কৰে। কলকাতাৰ জনসংখ্যাৰ হেঁচা কমাবলৈ তেতিয়াৰ ছবিশ পৰগণা জিলাত লৱণহ্ৰদ (বৰ্তমানৰ বিধাননগৰ) আৰু নদীয়া জিলাত কল্যাণী নামৰ দুখন পৰিকল্পিত নগৰ গঢ়ি তোলে। বিধানচন্দ্ৰ ৰায়ৰ মৃত্যুৰ পিছত ১৯৬০ আৰু ১৯৭০ৰ দশকত তীব্ৰ বিদ্যুত সংকট, ধৰ্মঘট আৰু ঊগ্ৰ নক্সালবাদী আন্দোলনৰ ফলত মহানগৰৰ পৰি-গাঁথনি গভীৰভাবে ক্ষতিগ্ৰস্ত হয় আৰু অৰ্থনৈতিক অৱক্ষয়ৰ সূত্ৰপাত ঘটে। ১৯৭১ চনত বাংলাদেশৰ স্বাধীনতা যুদ্ধৰ সময়তো পূব পাকিস্তানেৰ বহুসংখ্যক মানুহে শৰণাৰ্থী হিচাপে কলকাতাত আশ্ৰয় লোৱাত নগৰৰ অৰ্থনীতিৰ ওপৰত প্ৰচণ্ড চাপৰ সৃষ্টি হয়। ১৯৮০ৰ দশকৰ মাজভাগত কলকাতাক চেৰ পেলাই মুম্বাই ভাৰতৰ সৰ্বাধিক জনবহুল নগৰৰ খ্যাতি অৰ্জন কৰে। ১৯৯০ৰ দশকত ভাৰত চৰকাৰৰ অৰ্থনৈতিক উদাৰীকৰণ নীতিয়ে নগৰৰ হৃত গৌৰৱ উদ্ধাৰত বহু পৰিমাণে সহায়ক হয়। ২০০০ চনৰ পৰা তথ্য প্ৰযুক্তিয়ে কলকাতাৰ অৰ্থনীতিত নতুন গতিৰ সঞ্চাৰ কৰিছে। নগৰৰ উত্পাদন ক্ষেত্ৰখনতো উল্লেখনীয় বৃদ্ধি সম্ভৱ হৈছে। বিংশ শতাব্দীৰ শেষৰ পিনে কলকাতা কমিউনিষ্ট আন্দোলনৰ অন্যতম প্ৰাণকেন্দ্ৰ আছিল। পশ্চিমবংগত ৩৩ বছৰ ধৰি মাৰ্ক্সবাদী কমিউনিষ্ট পাৰ্টি নেতৃতাধীন বামফ্ৰণ্টে ৰাজ্য শাসন কৰিছিল।
ভূগোল
কলকাতা মহানগৰ পূব ভাৰতৰ ২২.৩৪° উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৮৮.২১° পূব দ্ৰাঘিমাংশত গাঙ্গেয় ব-দ্বীপ অঞ্চলত অৱস্থিত। সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ইয়াৰ উচ্চতা ১.৫ মিটাৰৰ পৰা ৯ মিটাৰৰ ভিতৰত। হুগলী নদীৰ পূব পাৰে উত্তৰা-দক্ষিণাকৈ কলকাতা মহানগৰৰ বিস্তাৰ হৈছে। পূৰ্বতে নগৰৰ অধিক অংশই জলাহ-ভূমি আছিল। জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ লগেলগে জলাহ অঞ্চল মাটিৰে পূৰাই বাসোপযোগী কৰি তোলা হয়। অৱশিষ্ট জলাহ-ভূমি এতিয়া পূব কলকতা জলাহ-ভূমি নামেৰে পৰিচিত আৰু ৰামচাৰ কনভেনচন অনুযায়ী ইয়াক "আন্তৰ্জাতিক গুৰুত্বসম্পন্ন জলাহ-ভূমি "ৰ ৰূপ দিয়া হৈছে।
সিন্ধু-গাঙ্গেয় সমভূমিৰ বেছিভাগ অঞ্চলৰ দৰে কলকাতাৰ মাটি আৰু পানী মূলতঃ alluvial প্ৰকৃতিৰ।
অৰ্থনীতি
thumb|কগনিজেণ্ট টেকনোলজী চলিউচন ভৱন, বিধাননগৰ, চেক্টৰ ফাইভ ইলেক্ট্ৰনিক্স কমপ্লেক্স thumb|চান্দনী চকৰ হকাৰ
কলকাতা পূব ভাৰত আৰু উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ব্যৱসায় বাণিজ্যৰ প্ৰধান কেন্দ্ৰ। কলকাতা শ্বেয়াৰ বজাৰ ভাৰতৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম শ্বেয়াৰ বজাৰ। ই এটা প্ৰধান বাণিজ্যিক আৰু সামৰিক বন্দৰো। নেতাজী সুভাষচন্দ্ৰ বসু আন্তৰ্জাতিক বিমান বন্দৰ কলকাতাত অৱস্থিত। এসময়ৰ ভাৰতৰ ৰাজধানী আৰু অগ্ৰণী শিল্প-নগৰী কলকাতা স্বাধীনোত্তৰ কালত অস্থিৰ ৰাজনৈতিক আৰু উগ্ৰ ট্ৰেড-ইউনিয়নৰ আন্দোলনৰ চিকাৰ হৈ দ্ৰুত আৰ্থিক অৱনতিৰ পথত আগুৱাই যায়। ১৯৬০ৰ দশকৰ পৰা ১৯৯০ৰ দশকলৈ এফালে যেনেকৈ মূলধন বিনিযোগ উল্লেখনীয়ভাবে কমি যায়, আনফালে তেনেকৈ বন্ধ হৈ যায় বৃহৎ কলকাৰখানা। অধিকাংশ কলকাৰখানাৰ উৎপাদন কমি আহে। বহুতে ব্যৱসায় অন্য ঠাইলৈ উঠাই লৈ যায়। বিশ্ববজাৰত এই অঞ্চলত উৎপাদিত পাট আদি ঐতিহ্যবাহী সামগ্ৰীসমূহৰো চাহিদা কমি যায়। ফলস্বৰূপে নগৰৰ আৰ্থিক অৱস্থাত গুৰুতৰ সংকটে দেখা দিয়ে।
১৯৯০ৰ দশকৰ ভাৰতৰ অৰ্থনীতিৰ উদাৰীকৰণ কলকাতাৰ অৰ্থনৈতিক পুনৰোত্থানত বিশেষ সহায়ক হয়। আজিও নমনীয় উৎপাদন ব্যৱস্থা কলকাতাৰ অৰ্থনীতিৰ এটা বৈশিষ্ট। ইনফৰমেল চেক্টৰত মুঠ শ্ৰম শক্তিৰ ৪০% তকৈয়ো অধিক নিয়োজিত হৈ আছে। উদাহৰণ স্বৰূপে ২০০৫ চনৰ হিচাপ অনুযায়ী কলকাতাৰ পদপথৰ হকাৰসকলৰ মুঠ ব্যৱসায়ৰ পৰিমাণ আছিল ৮,৭৭২ কোটি ভাৰতীয় টকা (প্ৰায় ২ বিলিয়ন আমেৰিকান ডলাৰ)। নগৰৰ অন্যতম বৃহৎ কৰ্মশক্তি হ'ল ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ কৰ্মচাৰীসকল। ইয়াৰ বাদেও বিভিন্ন কায়িক আৰু বৌদ্ধিক শ্ৰমিকসহ এক বৃহৎ সংখ্যক অদক্ষ আৰু অৰ্ধদক্ষ শ্ৰমিকো মহানগৰখনত আছে। তথ্য-প্ৰযুক্তি শিল্পই মহানগৰখনৰ অৰ্থনৈতিক পুনৰুজ্জীৱনত এক বিশিষ্ট ভূমিকা গ্ৰহণ কৰিছে। তথ্য-প্ৰযুক্তি খণ্ডত বাৰ্ষিক বৃদ্ধিৰ হাৰ ৭০ শতাংশ, যিটো জাতীয় অৰ্থনৈতিক বৃদ্ধিৰ হাৰতকৈ দুগুণ। বিগত কেইবছৰমানত ৰিয়েল ইষ্টেট খণ্ডত উল্লেখনীয় হাৰত বিনিয়োগ হৈছে। লগতে বহুতো নতুন নতুন আঁচনিয়ো লোৱা হৈছে।
বাহ্যিক সংযোগ
শ্ৰেণী:ভাৰতৰ নগৰ মহানগৰ শ্ৰেণী:পশ্চিমবংগ শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ৰাজধানী নগৰ
জীবনানন্দ দাস
জীবনানন্দ দাস (জন্ম: ১৭ ফেব্ৰুৱাৰী, ১৮৯৯, বৰিশাল - মৃত্যু: ২২ অক্টোবৰ, ১৯৫৮, বঙ্গাব্দ ৬ ফাগুণ, ১৩০৫- কাতি, ১৩৬১) বিংশ শতাব্দীৰ অন্যতম প্ৰধান আধুনিক বঙালী কবি। তেওঁ বঙালী কাব্যজগতত আধুনিকতাৰ পথ প্ৰদৰ্শকসকলৰ মাজত অগ্ৰগণ্য। মৃত্যুৰ পাছৰ পৰা আৰম্ভ কৰি বিংশ শতাব্দীৰ শেষ ধাপত তেওঁ জনপ্ৰিয়তা অৰ্জন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু ১৯৯৯ চনত যেতিয়া তেওঁৰ জন্ম শতবাৰ্ষিকী পালন কৰা হৈছিল তেতিয়ালৈ তেওঁ বঙালী সাহিত্যৰ জনপ্ৰিয়তম কবিত পৰিণত হৈছিল। তেওঁ প্ৰধানত: কবি হ’লেও বহুসংখ্যক প্ৰবন্ধ-নিবন্ধও ৰচনা আৰু প্ৰকাশ কৰিছিল। ১৯৫৮ চনত অকাল মৃত্যুৰ আগলৈকে গোপনে তেওঁ ১৪খন উপন্যাস আৰু ১০৮টা চুটিগল্প ৰচনা কৰে যিবোৰৰ এটাও জীৱিত অৱস্থাত প্ৰকাশ হোৱা নাছিল। চৰম দৰিদ্ৰতাৰ মাজেৰে তেওঁ জীৱন পাৰ কৰিছিল। বিংশ শতাব্দীৰ শেষৰফালে অতুলনীয়ভাৱে বঙালী কবিতাত তেওঁ প্ৰভাৱ পৰিলক্ষিত হৈছে। ৰবীন্দ্ৰৰ পাছতেই তেওঁ বঙালী ভাষাৰ প্ৰধান কবি হিচাবে সৰ্বসাধাৰণৰ মাজত স্বীকৃত।
শৈশৱ
জীবনানন্দৰ মাতৃ কুসুমকুমাৰী দাস আছিল কবি। তেওঁৰ সুপৰিচিত কবিতা"আদৰ্শ ল’ৰা" ( আমাৰ দেশৰ সেই ল’ৰা কেতিয়া ওলাব/ যাৰ বাবে কথা নহয় কৰ্মহে ডাঙৰ হ’ব) আজিও বংগৰ শিশুশ্ৰেণীৰ পাঠ্য। জীবনানন্দ পিতৃ-মাতৃৰ জ্যেষ্ঠ সন্তান আছিল। তেওঁ ঘৰত মতা নাম আছিল মিলু। তেওঁৰ ভায়েক আশোকানন্দ দাসে ১৯০৮ত আৰু ভনীয়েক সুচৰিতা দাসে ১৯১৫ চনত জন্মগ্ৰহণ কৰে। দেউতাক কম বয়সতেই স্কুলত ভৰ্তি হোৱাৰ বিৰোধী আছিল কাৰণে মাকৰ ওচৰতেই বাল্যশিক্ষাৰ আৰম্ভণি হয়। ৰাতিপুৱা শুই উঠিয়েই পিতৃৰ কণ্ঠত উপনিষদৰ আবৃত্তি আৰু মাতৃৰ গান শুনিছিল। লাজুকীয়া স্বভাৱৰ আছিল যদিও তেওঁৰ খেলা ধূলা, ভ্ৰমণ আৰু সাঁতোৰৰ অভ্যাস আছিল। তেওঁ সৰু কালতে এবাৰ কঠিন অসুখত ভোগে। স্বাস্থ্য উদ্ধাৰৰ বাবে মাতৃ আৰু মাতামহ ধেমেলীয়া গীতৰ ৰচক চন্দ্ৰনাথৰ লগত লক্ষ্ণৌ, আগ্ৰা, দিল্লী আদি ঠাই ভ্ৰমণ কৰে। ১৯০৮ চনৰ জানুৱাৰীত আঠ বছৰ বয়সত মিলুক ব্ৰজমোহন স্কুলৰ পঞ্চম শ্ৰেণীত ভৰ্তি কৰোৱা হয়। স্কুলত থকা সময়তেই তেওঁ বঙালী আৰু ইংৰাজীত ৰচনা কৰিবলৈ শিকে। তদুপৰি ছবি অঁকাতো তেওঁৰ ৰাপ আছিল। ১৯১৫ চনত তেওঁ ব্ৰজমোহন বিদ্যালয়ৰ পৰাই প্ৰথম বিভাগত মেট্ৰিকুলেচন পৰীক্ষা পাচ কৰে। দুবছৰ পাছত ব্ৰজমোহন কলেজৰ পৰাই ইণ্টাৰমিডিয়েট পৰীক্ষাত পূৰ্বৰ ফলাফলৰ পুনৰাবৃত্তি ঘটায়। ইয়াৰ পাছত তেওঁ কলকাতা বিশ্ববিদ্যালয়ত ভৰ্তি হ’বৰ বাবে বৰিশাল এৰে।
কলকাতা জীৱন: প্ৰথম পৰ্ব
জীবনানন্দই কলকাতাৰ নামকৰা প্ৰেচিডেন্সি কলেজত নামভৰ্তি কৰে। ১৯১৯ চনত তেওঁ এই কলেজৰ পৰাই ইংৰাজীত অনাৰ্চ সহ বি.এ পাচ কৰে। সেই বছৰেই ব্ৰাহ্মবাদী আলোচনীৰ বহাগ সংখ্যাত তেওঁৰ প্ৰথম কবিতা ছপা হয়। কবিতাটোৰ নাম আছিল 'বৰ্ষ আবাহন'। কবিতাটোত কবিৰ নাম ওলোৱা নাছিল। কেবল সন্মানসূচক শ্ৰী শব্দটো লিখা আছিল। কিন্তু আলোচনীৰ বৰ্ষপূৰ্তিৰ সম্পূৰ্ণ সূচীত তেওঁৰ পূৰা নাম ছপা হয়: শ্ৰী জীবনানন্দ দাসগুপ্ত, বি.এ। ১৯২১ চনত কলকাতা বিশ্ববিদ্যালয়ত দ্বিতীয় বিভাগত মাষ্টাৰ ডিগ্ৰী অৰ্জন কৰে। তেওঁ কিছুদিন আইনশাস্ত্ৰও অধ্যয়ন কৰিছিল। সেই সময়ত তেওঁ হেৰিচন ৰ’ডৰ প্ৰেচিডেন্সি কলেজৰ হোষ্টেলত বাস কৰিছিল। কিন্তু পৰীক্ষাৰ ঠিক আগে আগে তেওঁ বেচিলাৰী ডায়েৰীয়াত আক্ৰান্ত হয় যাৰ ফলত তেওঁ প্ৰস্তুতি বাধাগ্ৰস্ত হয়। ১৯২২ চনত জীবনানন্দই কলকাতা চিটি কলেজত অধ্যাপনা আৰম্ভ কৰে আৰু আইনশাস্ত্ৰৰ অধ্যয়ন এৰি দিয়ে।
সাহিত্যচৰ্চা আৰু জীৱনসংগ্ৰাম
জীবনানন্দৰ সাহিত্যিক জীৱন বিকশিত হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে। ১৯২৫ চনৰ জুনত দেশবন্ধু চিত্তৰঞ্জন দাসৰ মৃত্যু হোৱাত জীবনানন্দই তেখেতৰ স্মৃতিত 'দেশবন্ধুৰ প্ৰয়াণত' নামৰ এটা কবিতা ৰচনা কৰে যিটো বঙ্গবাণী আলোচনীত প্ৰকাশ হয়। কবিতাটোৱে পাচত তেওঁৰ প্ৰথম কাব্য সংকলন 'ঝৰা পালক'ত স্থান পায়। কবিতাটো পঢ়ি কবি কালিদাস ৰায়ে মন্তব্য কৰিছিল যে ' এই কবিতাটো নিশ্চয় কোনো প্ৰতিষ্ঠিত কবিৰ ছদ্মনামৰ ৰচনা'। ১৯২৫ চনত তেওঁৰ প্ৰথম প্ৰবন্ধ 'স্বৰ্গীয় কালিমোহন দাসৰ শ্ৰাদ্ধবাহৰত' নামৰ প্ৰবন্ধটো ব্ৰাহ্মবাদী আলোচনীত একেলেঠাৰিয়ে তিনিটি সংখ্যাত ধাৰাবাহিক হিচাবে প্ৰকাশিত হয়। সেই বছৰেই 'কল্লোল' আলোচনীত 'নীলিমা' নামৰ কবিতাটো প্ৰকাশ হয় আৰু অনেক তৰুণ কাব্যৰসিকৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰে। লাহে লাহে কলকাতা, ঢাকা আৰু অন্যান্য ঠাইৰ বিভিন্ন সাহিত্য আলোচনীসমূহত তেওঁ লেখা প্ৰকাশ পাবলৈ ধৰিলে। যিবোৰৰ মাজত সেই সময়ৰ সুবিখ্যাত আলোচনী কল্লোল, কালি ও কলম, প্ৰগতি আদিও আছে। ১৯২৭ চনত কবিৰ প্ৰথম কাব্যগ্ৰন্থ 'ঝৰা পালক' প্ৰকাশিত হয়। সেই সময়ৰ পৰাই তেওঁ তেওঁৰ উপাধি দাসগুপ্তৰ সলনি দাস লিখিবলৈ লয়।
প্ৰথম কাব্যগ্ৰন্থ প্ৰকাশৰ কেইমাহমানৰ পাছতেই তেওঁ চিটি কলেজৰ চাকৰিটো হেৰুৱায়। ধৰ্মীয় উত্সৱক কেন্দ্ৰ কৰি কলেজখনত ছাত্ৰ অসন্তোষে দেখা দিয়ে। ফলস্বৰূপে কলেজত ছাত্ৰৰ নাম ভৰ্তিৰ হাৰ আশংকাজনকভাৱে কমি যায়। জীবনানন্দ আছিল কলেজৰ শিক্ষকসকলৰ মাজত কনিষ্ঠতম। সেয়ে আৰ্থিক অসুবিধাত পৰি কলেজ কৰ্তৃপক্ষই তেওঁকেই চাকৰিৰ পৰা বিদায় দিয়ে। কলকাতাৰ সাহিত্য চক্ৰতো সেই সময়ত তেওঁ কবিতাই কঠোৰ সমালোচনাৰ মুখামুখি হয়। সেই সময়ৰ প্ৰখ্যাত সাহিত্য সমালোচক কবি সাহিত্যিক সজনীকান্ত দাসে 'শনিবাৰেৰ চিঠি' আলোচনীত তেখেতৰ ৰচনাৰ নিৰ্দয় সমালোচনা কৰে। কলকাতাত কৰিবৰ জোখাৰে কোনো কাম নাপায় কবিয়ে সৰু চহৰ বাগেৰহাটৰ প্ৰফুল্ল চন্দ্ৰ কলেজত শিক্ষক হিচাবে যোগদান কৰে। কিন্তু তিনিমাহ পাছতেই তেওঁ কলকাতালৈ প্ৰত্যাবৰ্তন কৰে। এই সময়ত তেওঁ চৰম অৰ্থনৈতিক দুদৰ্শাত ভুগিছিল। জীৱনধাৰণৰ কাৰণে তেওঁ টিউচন কৰিছিল আৰু লগতে বিভিন্ন শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠানত চাকৰিৰ সন্ধান কৰিছিল। ১৯২৯ চনৰ ডিচেম্বৰত তেওঁ দিল্লীৰ ৰামযশ কলেজত অধ্যাপক হিচাবে যোগদান কৰে। ইফালে বৰিশালত পৰিয়ালৰফালৰ পৰা বিয়াৰ যো-জা কৰিছিল আৰু ১৯৩০ চনৰ ৯ মে তাৰিখে তেওঁ লাবণ্য দেৱীৰ লগত বৈবাহিক বান্ধোনত বান্ধ খায়। বিয়া হৈছিল ঢাকাত, ব্ৰাহ্ম সমাজৰ ৰামমোহন লাইব্ৰেৰীত। বিয়াৰ পাছত তেওঁ আৰু দিল্লীলৈ ঘৄৰি নগ’ল। ফলস্বৰূপে তেওঁ তাৰ চাকৰিটো হেৰুৱায়। ইয়াৰ পাছত প্ৰায় পাঁচ বছৰ কাল কৰ্মহীন অৱস্থাত কটায়। মাজতে কিছুদিন ইঞ্চিউৰেঞ্চ কোম্পানীৰ এজেণ্ট হিচাবে কাম কৰে। সৰু ভায়েকৰ পৰা টকা ধাৰলৈ লৈ ব্যৱসায় কৰাৰো চেষ্টা কৰে কিন্তু কোনোটো স্থায়ী নহ’ল।
১৯৩১ চনত কবিৰ প্ৰথম সন্তান মঞ্জুশ্ৰীৰ জন্ম হয়। প্ৰায় সেই সময়ত তেওঁৰ 'কেম্প' কবিতাটো সুধীন্দ্ৰনাথ দত্তৰ সম্পাদিত 'পৰিচয়' আলোচনীত প্ৰকাশিত হয় আৰু লগে লগেই কলকাতাৰ সাহিত্য সমাজৰ ব্যাপক সমালোচনাৰ চিকাৰ হয়। কবিতাটোৰ বিষয়বস্তু আছিল জোনাক নিশাত হৰিণাৰ চিকাৰ। অনেকেই কবিতাটো পাঠ কৰি অশ্লীল বুলি চিহ্নিত কৰে। তেওঁ তেওঁৰ বেকাৰত্ব, সংগ্ৰাম আৰু হতাশাৰ এই সময়ত যথেষ্ট সংখ্যক ছুটি গল্প আৰু উপন্যাস ৰচনা কৰিছিল। কিন্তু তেওঁৰ জীৱিত কালত সেইবোৰৰ প্ৰকাশ নহ’ল।
১৯৩৪ চনত তেওঁ এলানি গীতিকবিতা ৰচনা কৰে আৰু যিবোৰ পৰৱৰ্তীকালত তেওঁৰ ৰূপসী বাংলা কাব্যৰ প্ৰধান অংশ আছিল। তেওঁ মৃত্যুৰ পাছত সকলোবোৰ সামৰি ১৯৫৭ চনত 'ৰূপসী বাংলা' কাব্যগ্ৰন্থখন প্ৰকাশিত কৰা হয়।
বৰিশাললৈ প্ৰত্যাৱৰ্তন
১৯৩৫ চনত জীবনানন্দে তেওঁৰ পুৰণা শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান ব্ৰজমোহন কলেজলৈ ঘূৰি যায় যিখন তেতিয়া কলকাতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধীনত আছিল। তেওঁ তাত ইংৰাজী বিভাগৰ প্ৰভাষক হিচাবে যো্গ দিয়ে। সেই সময়ত কলকাতাত বুদ্ধদেৱ বসু, প্ৰেমেন্দ মিত্ৰ আৰু সমৰ সেনে এখন নতুন কবিতালোচনী উলিওৱাৰ যো-জা কৰিছিল যাৰ নাম দিছিল 'কবিতা'। আলোচনীখনৰ প্ৰথম সংখ্যাতেই জীবনানন্দৰ 'মৃত্যুৰ আগে' নামৰ কবিতাটোৱে ঠাই পায়। কবিতাটো পাঠ কৰি ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰে বুদ্ধদেৱলৈ লিখা এখন চিঠিত মন্তব্য কৰিছিল যে কবিতাটো 'চিত্ৰৰূপময়'। কবিতা আলোচনীৰ দ্বিতীয় সংখ্যাত (পুহ ১৩৪২ সংখ্যা, ডিচে. ১৯৩৪/ জানু. ১৯৩৫) তেওঁৰ কিংবদন্তিতুল্য বনলতা সেন নামৰ কবিতাটো প্ৰকাশ পায়। এই ১৮ শাৰীৰ কবিতাটো বৰ্তমান বঙালী ভাষাৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় কবিতাৰ অন্যতম হিচাবে পৰিগণিত। তাৰ পাছৰ বছৰত জীবনানন্দৰ দ্বিতীয় কাব্যগন্থ 'ধূসৰ পাণ্ডুলিপি' প্ৰকাশ পায়। ইয়াৰ মাজতে জীবনানন্দই বৰিশালতেই সকলোবোৰ থানথিত লগাই লৈছিল। ১৯৩৬ চনৰ নবেম্বৰত তেওঁ পুত্ৰ সমৰানন্দৰ জন্ম হয়। ১৯৩৮ চনত ৰবীন্দ্ৰনাথে 'বঙালী কাব্য পৰিচয়' নামৰ এখন কবিতা সংকলন সম্পাদন কৰে আৰু ইয়াত জীবনানন্দৰ 'মৃত্যুৰ আগে' কবিতাটোৱে স্থান পায়। ১৯৩৯ চনত আবু চৈয়দ আয়ুব আৰু হীৰেন্দ্ৰনাথ মুখোপাধ্যায়ৰ সম্পাদনাত আৰু এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ কবিতা সংকলন প্ৰকাশ পায়। ইয়াত জীবনানন্দৰ চাৰিটা কবিতা-'পাখিৰা', 'শকুন', 'বনলতা সেন' আৰু 'নগ্ন নিৰ্জন হাত' অন্তৰ্ভুক্ত হয়। ১৯৪২ চনত কবিৰ পিতৃবিয়োগ হয় আৰু সেইবছৰেই তেওঁৰ তৃতীয় কাব্যগ্ৰন্থ 'বনলতা সেন' প্ৰকাশিত হয়। কিতাপখন বুদ্ধদেৱ বসুৰ কবিতা ভৱনত 'এক পইচাৰ এটা চিৰিজ'ৰ অংশ হিচাবে প্ৰকাশিত হয়। ইয়াৰ পৃষ্ঠাসংখ্যা আছিল ষোল্ল। বুদ্ধদেৱ বসু আছিল জীবনানন্দৰ অন্যতম পৃষ্ঠপোষক আৰু তেওঁৰ সম্পাদিত কবিতা আলোচনীতেই জীবনানন্দৰ বহুসংখ্যক কবিতা ছপা হয়। ১৯৪৪ চনত তেওঁৰ চতুৰ্থ কাব্যগ্ৰন্থ 'মহাপৃথিৱী' প্ৰকাশ পায়। ইয়াৰ আগৰ তিনিখন কাব্যগ্ৰন্থ তেওঁ নিজৰ পইচাৰে প্ৰকাশ কৰিছিল কিন্তু 'মহাপৃথিৱী'ৰ কাৰণে তেওঁ প্ৰকাশক পায়। দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধকালীন সময়ত প্ৰকাশিত এই কবিতাসমূহত যুদ্ধৰ ছাপ সু-স্পষ্ট।
কলকাতা জীৱন: চূড়ান্ত পৰ্ব
দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলন প্ৰবল হৈ উঠে। জিন্নাৰ নেতৃত্বত মুছলিম নেতৃবৃন্দই মুছলমানসকলৰ বাবে পৃথক ৰাষ্ট্ৰ গঠনৰ দাবী তোলে। ইয়াৰ ফলত বঙালী দ্বিখণ্ডিত হোৱাটো অৱশ্যম্ভাবী হৈ পৰে। কাৰণ ইয়াৰ পূব অংশত মুছলমানসকলৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠতা আছিল আৰু পশ্চিমাংশত হিন্দুসকল আছিল সংখ্যাগৰিষ্ঠ।
১৯৪৭ ত দেশ বিভাজনত বঙালীৰ পূব অংশত সেইসময়ত বিভত্স সংঘৰ্ষই দেখা দিয়ে। জীবনানন্দই সকলো সময়তে সাম্প্ৰদায়িক সম্প্ৰীতিৰ সপক্ষে মাত মাতিছিল। ১৯৪৬ চনত কলকাতাত আকৌ যেতিয়া হিন্দু-মুছলমানৰ সংঘৰ্ষ হয় তেতিয়া তেওঁ '১৯৪৬-৪৭' কবিতাটো লিখে। দেশবিভাজনৰ কিছু আগেয়ে তেওঁ বি.এম কলেজৰ পৰা ছুটি লৈ কলকাতালৈ যায়। পাছলৈ তেওঁ আৰু পূৰ্ববঙ্গলৈ উভতি নগ’ল। কলকাতাত তেওঁ কেইবামাহো স্বৰাজ কাকতৰ দেওবৰীয়া সাহিত্য বিভাগৰ সম্পাদনা কৰিছিল। ১৯৪৮ চনত তেওঁ দুখন উপন্যাস লিখে-'মাল্যবান' আৰু 'সুতীৰ্থ'। কিন্তু আগৰবোৰৰ দৰেই এই দুখনো প্ৰকাশ নকৰিলে। এই বছৰেই ডিচেম্বৰত তেওঁ পঞ্চম কাব্যগ্ৰন্থ ' সাতটি তাৰাৰ তিমিৰ' প্ৰকাশিত হয়। একেই মাহতে তেওঁৰ মাতৃ কুসুমকুমাৰী দাসৰ মৃত্যু ঘটে। ইতিমধ্যে জীবনানন্দই কলকাতাৰ সাহিত্য সমাজত নিজৰ এখন সুকীয়া আসন দখল কৰি লৈছিল। তেওঁ 'সমকালীন সাহিত্য কেন্দ্ৰ' নামৰ এটা সংস্থাৰ উপ-সভাপতি নিৰ্বাচিত হয় আৰু এই সংস্থাৰ মুখপত্ৰ 'দ্বন্দ্ব' আলোচনীৰ অন্যতম সম্পাদক নিযুক্ত হয়। মাজতে তেওঁ কিছুকাল খড়গপুৰ কলেজতো অধ্যাপনা কৰে। ১৯৫২ চনত তেওঁৰ জনপ্ৰিয় কবিতাৰ পুথি 'বনলতা সেন' চিগনেট প্ৰেছত পৰিবৰ্ধিত আকাৰে প্ৰকাশিত হয়। পুথিখনে পাঠকৰ সহাঁৰি লাভ কৰে আৰু নিখিল বঙ্গ ৰবীন্দ্ৰ সাহিত্য সন্মিলনত ঘোষিত 'ৰবীন্দ্ৰ স্মৃতি বঁটা'ও লাভ কৰে। ১৯৫৪ চনৰ মে মাহত প্ৰকাশিত হয় 'জীবনানন্দ দাসৰ শ্ৰেষ্ঠ কবিতা'। কিতাপখনে ১৯৫৫ চনত ভৰত চৰকাৰ সাহিত্য অকাডেমি বঁটা লাভ কৰে।
কৰ্মজীৱন
অধ্যাপনাৰ কামতেই তেওঁৰ কৰ্মজীৱনৰ সূচনা আৰু সমাপ্তি। এম.এ পাচ কৰাৰ পাছত কলকাতাত কলেজৰ হোষ্টেলৰ থকাৰ প্ৰয়োজনতেই তেওঁ আইন পঢ়িবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। এই সময়ত তেওঁ ১৯২২ চনত কলকাতাৰ ব্ৰাহ্মসমাজৰ দ্বাৰা পৰিচালিত চিটি কলেজত টিউটৰ হিচাবে শিক্ষকতা আৰম্ভ কৰিছিল। ১৯২৮ ত সৰস্বতী পূজাক লৈ গোলমাল হোৱাত অন্যান্য কেইজনমান শিক্ষকৰ লগতে তেওঁকো কলেজ কৰ্তৃপক্ষই চাকৰিৰ পৰা বিদায় দিয়ে। জীৱনৰ শেষ ভাগত কিছুদিনৰ কাৰণে কলকাতাৰ এখন দৈনিক কাকত স্বৰাজৰ সাহিত্য বিভাগৰ সম্পাদনাত নিযুক্ত হৈছিল। তেওঁ বৰ্তমান বাংলাদেশ আৰু ভাৰতৰ বহুকেইখন শিক্ষাপ্ৰতিষ্ঠানত অধ্যাপনা কৰিছিল। তাৰ ভিতৰত আছে- চিটি কলেজ, কলকাতা (১৯২২-১৯২৮), বাগেৰহাট কলেজ, খুলনা (১৯২৯), ৰামযশ কলেজ, দিল্লী (১৯৩০-৩১), ব্ৰজমোহন কলেজ, বৰিশাল (১৯৩৫-১৯৪৮), খড়গপুৰ কলেজ, (১৯৫১-১৯৫২), বড়িশা কলেজ (অধুনা,’বিবেকানন্দ কলেজ’, কলকাতা)(১৯৫৩), আৰু হাওৰা গাৰ্লচ কলেজ, কলকাতা (১৯৫৩-১৯৫৪)। তেওঁৰ কৰ্মজীৱন খু্ব এটা মসৃণ নাছিল। চাকৰি তথা জীৱিকাৰ অভাৱে তেওঁ আমৃত্যু কষ্ট দিলে। এটা চাকৰিৰ বাবে তেওঁ দুৱাৰে দুৱাৰে ঘূৰিছিল। স্ত্ৰী লাবণ্য দাসে স্কুলত শিক্ষকতা কৰি জীৱিকাৰ অভাৱ কিছু লাঘৱ কৰিছিল। ১৯৫৮ চনত অকাল মৃত্যুৰ সময়ত তেওঁ হাওৰা গাৰ্লচ কলেজত শিক্ষকতা কৰি আছিল। দুবাৰ দীঘলীয়া বেকাৰ অৱস্থাত তেওঁ ইঞ্চিউৰেঞ্চ কোম্পানীৰ এজেণ্ট হিচাবে কাম কৰিছিল আৰু মূলতঃ গৃহ শিক্ষকতা কৰি ঘৰ চলায়। ইয়াৰ উপৰি দুবছৰমান ব্যৱসায় কৰাৰ চেষ্টাও কৰিছিল। দৰিদ্ৰতা আৰু অভাৱ তেওঁৰ কৰ্মজীৱনৰ ছাঁৰ দৰে আছিল।
স্বীকৃতি আৰু সমালোচনা
জীৱিতকালত অসাধাৰণ কবি হিচাবে পৰিচিত হ’লেও তেওঁ খ্যাতি অৰ্জন কৰিব পৰা নাছিল। ইয়াৰ কাৰণে তেওঁৰ প্ৰচাৰবিমুখতাও দায়ী। তেওঁ আপোনভোলা মানুহ আছিল। কিন্তু মৃত্যুৰ পাছতেই তেওঁ বঙালী ভাষাৰ অধুনিক কবিতাৰ পথপ্ৰদৰ্শকসকলৰ এজন হিচাবে স্বীকৃতি পায়। জীবনানন্দ দাসৰ জীৱনক লৈ বঙালী ভাষাত প্ৰচুৰ গ্ৰন্থ ৰচনা কৰা হৈছে, এতিয়াও হৈয়ে আছে। ইয়াৰ বাহিৰেও ইংৰাজীত তেওঁৰ জীৱনৰ ভিত্তিত ক্লিনটন বি চিলিয়ে 'এ পোয়েট এপাৰ্ট' নামৰ গ্ৰন্থ ৰচনা কৰিছে। ইংৰাজীৰ বাহিৰেও ফৰাচীসহ কেইবাটাও ইউৰোপীয় ভাষালৈ তেওঁৰ কবিতা অনূদিত হৈছে। যদিও তেওঁ সৰ্বাধিক কবি হিচাবে পৰিচিত কিন্তু মৃত্যুৰ পাছৰ পৰা ২০০৯ চনলৈকে তেওঁৰ যি বিপুল পাণ্ডুলিপি উদ্ঘাটিত হৈছে তাৰ মাজত উপন্যাস সংখ্যা ১৪ আৰু গল্পৰ সংখ্যা শতাধিক।
বঁটা
নিখিলবঙ্গ ৰবীন্দ্ৰ সাহিত্য সন্মিলনত ১৯৫২ চনত পৰিবৰ্তিত চিগনেট সংস্কৰণ বনলতা সেন কাব্য গ্ৰন্থই বঙালী ১৩৫৯ৰ শ্ৰেষ্ঠ কাব্যগ্ৰন্থ হিচাবে পুৰস্কৃত হয়। কবিৰ মৃত্যুৰ পাছত ১৯৫৫ চনত ফেব্ৰুৱাৰী মাহত জীবনানন্দ দাসৰ শ্ৰেষ্ঠ কবিতা (১৯৫৪)ই সাহিত্য অকাডেমি বঁটা লাভ কৰে।
মৃত্যু
১৪ অক্তোবৰ ১৯৫৪ তাৰিখে কলকাতাৰ বালিগঞ্জত এক ট্ৰাম দুৰ্ঘটনাত তেওঁ আহত হয়। ট্ৰামৰ চেপাত তেওঁৰ শৰীৰ পিষ্ট হৈ গৈছিল। ভাঙি গৈছিল ডিঙি, উৰু আৰু বুকুৰ কামি হাড়। গুৰুতৰভাৱে আহত জীবনানন্দৰ চিঞৰ শুনি ওচৰৰ চাহ দোকানৰ মালিক চুনীলাল আৰু অন্যান্যসকলে তেওঁক উদ্ধাৰ কৰে। শম্ভূনাথ পণ্ডিত হাস্পতালত তেওঁ ভৰ্তি কৰোৱা হয়। এই সময়ত ড: ভূমেন্দ্ৰ গুহ সহ অনেক তৰুণ কবিয়ে জীবনানন্দৰ সুচিকিত্সাৰ কাৰণে প্ৰাণে পণে চেষ্টা কৰিছিল। কবি সাহিত্যিক সজনীকান্ত দাসে এই বিষয়ত বিশেষ উদ্যোগ গ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁ অনুৰোধক্ৰমেই তদানীন্তন মুখ্যমন্ত্ৰী ডা: বিধানচন্দ্ৰ ৰায়ে কবিক দেখা কৰিবলৈ আহিছিল আৰু আহত কবিৰ সুচিকিত্সাৰ নিৰ্দেশ দিছিল। তত্সত্ত্বেও চিকিৎসাৰ বিশেষ কোনো উন্নতি হোৱা নাছিল। এই সময়ত পত্নী লাবণ্য দাসক তেওঁৰ কাষত বেচি দেখা পোৱা নগৈছিল। তেওঁ টালিগঞ্জত চিনেমাৰ কামত ব্যস্ত আছিল। জীবনানন্দৰ অৱস্থা ক্ৰমাৎ জটিলতাৰ পিনে ঢাল খায়। শেষত কবি নিউম'নিয়াত আক্ৰান্ত হয়। চিকিত্সকসকলৰ সকলো প্ৰচেষ্টা বিফল কৰি ২২ অক্তোবৰ ১৯৫৪ তাৰিখে নিশা ১১বাজি ৩৫ মিনিটত কলকাতাৰ শম্ভূনাথ পণ্ডিত হাস্পতালত তেওঁ মৃত্যু হয়। আব্দুল মান্নান চৈয়দ-সহ কোনো কোনোৱে ধাৰণা কৰে যে আত্মহত্যাৰ প্ৰবণতাই আছিল এই দুৰ্ঘটনাৰ মূল কাৰণ। জীবনানন্দৰ গৱেষক ডা: ভূমেন্দ্ৰ গুহই ভাবিছিল জাগতিক নি:সহায়তাই কবিক মানসিকভাৱে দুৰ্বল কৰি তুলিছিল আৰু তেওঁৰ জীৱনস্পৃহা শূন্য কৰি পেলাইছিল। মৃত্যুচিন্তাই কবিৰ মনত বাস কৰিছিল। তেওঁ প্ৰায়ে ট্ৰাম দুৰ্ঘটনাত মৃত্যুৰ কথা ভাবিছিল। কলকাতাত যোৱা এশবছৰত ট্ৰাম দুৰ্ঘটনাত মৃত্যুৰ সংখ্যা আছিল মাত্ৰ এটা আৰু সেয়া আন কাৰো নহয় কবি জীবনানন্দ দাসৰ। কিন্ত প্ৰত্যক্ষদৰ্শীৰ মতে সেই সময়ত দুই হাতে দুই থোক ডাব লৈ ট্ৰাম লাইন পাৰ কৰিছিল কবিয়ে। আত্মহত্যাৰ সিদ্ধান্ত লৈ দুই হাতে দুই থোক ডাব লৈ ঘৰলৈ ঘূৰি অহা ৰাস্তাত ট্ৰাম লাইনত পৰি দিয়াতো খুব এটা গ্ৰহণযোগ্য যুক্তি নহয়।
কাব্যগ্ৰন্থ
জীবনানন্দৰ কাব্যগ্ৰন্থসমূহৰ প্ৰকাশকাল সম্পৰ্কে প্ৰণিধানযোগ্য যে কেইবাখনো কাব্যগ্ৰন্থৰ একাধিক পৰিবৰ্ধিত সংস্কৰণ প্ৰকাশিত হৈছিল। তলত কেবল প্ৰথম প্ৰকাশনৰ বছৰ উল্লেখ কৰা হৈছে। তৰা চিন থকা সমূহ মৃত্যুৰ পাছত প্ৰকাশিত গ্ৰন্থ।
বাহ্যিক সংযোগ
শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি শ্ৰেণী:বঙালী সাহিত্যিক শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি শ্ৰেণী:বঙালী ভাষাৰ সাহিত্য অকাডেমি বঁটা বিজয়ী
নিউ বঙাইগাঁও জংচন ৰেল ষ্টেচন
নিউ বঙাইগাঁও ৰেল জংচন বঙাইগাঁও নগৰৰ পশ্চিম প্ৰান্তত অৱস্থিত। এই জংচনটো অসমৰ দ্বিতীয় বৃহত আৰু নামনি অসমৰ বৃহত্তম ষ্টেচন। উক্ত ষ্টেচনত অসমলৈ অহা সকলো ধৰণৰ যাত্ৰীবাহী ৰেল ৰখোৱা হয় যেনে - ৰাজধানী এক্সপ্ৰেছ, নৰ্থ-ইষ্ট এক্সপ্ৰেছ, কামৰূপ এক্সপ্ৰেছ ইত্যাদি।
ইতিহাস
১৯৬৩ৰ পৰা ১৯৬৫ৰ ভিতৰত নিৰ্মাণ কৰা ২৬৫ কিঃমিঃ দীঘল নিউ জলপাইগুৰি-যোগীঘোপা লাইনৰে অসমত ব্ৰডগ'জ ৰেলপথৰ সূচনা কৰা হৈছিল। বঙাইগাঁও ৰেল ষ্টেচনটো এই পথৰ বাহিৰত পৰা বাবে নিউ বঙাইগাঁও ৰেল ষ্টেচন স্থাপন কৰা হৈছিল। নিউ বঙাইগাঁওৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ নিৰ্মাণ কৰা ব্ৰডগ'জ পথ ১৯৮৪ত মুকলি কৰা হৈছিল। মূলতঃ মিটাৰগ'জ ৰেলপথৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা শৰাইঘাট দলং ১৯৬২ত মুকলি কৰা হৈছিল। পিছলৈ এই মিটাৰগ'জ পথটো ব্ৰডগ'জলৈ সলনি কৰা হৈছিল।
দ্বৈত ৰেলপথ
নিউ বঙাইগাঁওৰ পৰা ৰঙিয়া হৈ কামাখ্যালৈ দ্বৈত ৰেলপথ নিৰ্মাণৰ বাবে ২০১৩-১৪ বৰ্ষৰ ৰেল বাজেটত ধন অনুমোদন কৰা হৈছে। শামুকতলা ৰোড আৰু নিউ বঙাইগাঁও ষ্টেচনৰ মাজত ইতিমধ্যে দ্বৈত পথ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।
কাৰখানা
নিউ বঙাইগাঁও ষ্টেচনৰ পৰা ২ কিঃমিঃ পশ্চিমে ইঞ্জিন আৰু ডবা কাৰখানা অৱস্থিত। এইটো ষাঠিৰ দশকতে স্থাপিত এই কাৰখানাত মেৰামতিৰ উপৰিও উত্পাদনৰো সুবিধা আছে।
বাহ্যিক সংযোগ
শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ৰেল ষ্টেচন
এষ্ট’নিয় ৱিকিপিডিয়া
এষ্ট’নিয় ৱিকিপিডিয়া অনলাইন মুক্ত বিশ্বকোষ ৱিকিপিডিয়াৰ এষ্ট’নিয় সংস্কৰণ। ৱিকিমিডিয়া ফাউণ্ডেশ্যনৰ অন্তৰ্গত এই প্ৰকল্পত বৰ্তমান প্ৰবন্ধ আছে।
পৰিসংখ্যা
চনত এষ্ট’নিয় ৱিকিপিডিয়াৰ টা প্ৰবন্ধ, গৰাকী সম্পাদক,  গৰাকী প্ৰশাসক আৰু টা ফাইল আছে। মুঠ সম্পাদনা সংখ্যা ।
শৰৎচন্দ্ৰ গোস্বামী
শৰৎচন্দ্ৰ গোস্বামী (Sarat Chandra Goswami; ১৮৮৭ - ১৯৪৪) অসমৰ এজন শিক্ষাবিদ, সাহিত্যিক, গৱেষক আৰু সংগঠক আছিল। তেওঁৰ নেতৃত্বত যোৰহাটত যোৰহাট সাহিত্য সভা গঠন হৈছিল, যি অসম সাহিত্য সভাৰ বীজ আছিল।
পৰিয়াল
১৮৮৭ চনৰ ১২ মে' তাৰিখে নলবাৰীৰ নাৰায়নপুৰ সত্ৰত (বৰ্তমান নলবাৰী সত্ৰ) শৰৎচন্দ্ৰ গোস্বামীৰ জন্ম হৈছিল। গোস্বামীৰ পিতৃ ললিতচন্দ্ৰ গোস্বামী ওৰফে লম্বোদৰ অসমীয়া পদ-পুথি ‘কেলি-ৰহস্য’ৰ প্ৰণেতা আছিল আৰু মাতৃৰ নাম আছিল মুকুন্দপ্ৰিয়া দেৱী।
শিক্ষাজীৱন
সৰুতে মাটিৰাম দাস নামৰ এজন ব্যক্তিৰ অধীনত ঘৰতে প্ৰাথমিক শিক্ষা লাভ কৰি ১৮৯৭ চনত তেওঁ মজলীয়া স্কুলত ভৰ্তি হয়। ১৯০০ চনত, নলবাৰী মাইনৰ স্কুলৰপৰা বৃত্তি পৰীক্ষা দি অসম উপত্যাকাৰ ভিতৰত প্ৰথম স্থান লাভ কৰি কটন কলেজিয়েটত ভৰ্তি হয়। ১৯০৪ চনত কটন কলেজিয়েট স্কুলৰ পৰা সুখ্যাতিৰে উত্তীৰ্ণ হৈ কটন মহাবিদ্যালয়ত ভৰ্তি হয়। ১৯০৬ চনত গুৱাহাটীৰ কটন কলেজৰপৰা এফ-এ মহলাত পাছ কৰি কলিকতাৰ মেট্ৰোপলিটান কলেজৰ (বৰ্তমান বিদ্যাসাগৰ কলেজ) বি.এ. শ্ৰেণীত নাম লগায়। ১৯০৮ চনত বি.এ. উত্তীৰ্ণ হৈ কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এম.এ. (সংস্কৃত) শ্ৰেণীত ভৰ্তি হয়। এফ এ পৰীক্ষাত তেওঁ অসমীয়া পৰীক্ষাৰ্থীসকলৰ ভিতৰত প্ৰথম স্থান লাভ কৰি বৃত্তি অৰু স্বৰ্ণ পদক লাভ কৰিছিল।
চাকৰি জীৱন
১৯০৮ চনত নগাঁৱত অস্থায়ীভাৱে ডেপুটী ইন্সপেক্টৰ পদত নিয়োজিত হয়। পিছত সেই পদত স্থায়ী নিযুক্তি লাভ কৰি মঙ্গলদৈ চহৰলৈ বদলি হয়। ১৯১১ চনত ঢাকা ট্ৰেইনিং কলেজৰপৰা বি.টি. পৰীক্ষাত প্ৰথম শ্ৰেণীৰ প্ৰথম স্থান লাভ কৰে। ১৯১২ চনত যোৰহাটলৈ বদলি হয়। ১৯১৩ চনত অস্থায়ীভাৱে সহকাৰী পৰিদৰ্শক পদ লাভ কৰে। ১৯১৫ চনত যোৰহাটৰ নৰ্মাল স্কুলৰ অধীক্ষকৰ পদত নিয়োজিত হয় আৰু সেই পদটো ‘প্ৰভিন্সিয়েল্ চাৰ্ভিচ’লৈ উন্নীত কৰে। ১৯২৮ চনত অসম উপত্যকাৰ বিদ্যালয়সমূহৰ ইন্সপেক্টৰ পদত নিয়োজিত হয়। তেখেতে জনশিক্ষাৰ বিশেষ বিষয়াৰূপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। কৰ্মক্ষেত্ৰতত যথেষ্ট সুখ্যাতি অৰ্জন কৰি ১৯৪৩চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীত অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে।
সাহিত্য কৰ্ম
ছাত্ৰাৱস্থাতে ১৯০৫ চনত তেওঁ 'যাত্ৰী' শীৰ্ষক এটি গল্প লিখি তেওঁ সাহিত্য জগতত প্ৰৱেশ কৰে। কলিকতাত পঢ়ি থকা সময়ত এ, এচ, এল ক্লাবৰ গল্প প্ৰতিযোগিতাত তেওঁ পদক দখল কৰিছিল। জোনাকী (নতুন খণ্ড), বাঁহী, আসাম-বান্ধৱ, উষা, আলোচনী আদি আলোচনীত গোস্বামীৰ গল্প প্ৰকাশ হৈছিল। এফ এ পৰীক্ষা দি উঠি তেওঁ পানিপথ নামে এখন উপন্যাস লিখিছিল।
শৰৎচন্দ্ৰ গোস্বামী অসম সাহিত্য সভাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক সম্পাদক আছিল, ১৯২০ চনৰ পৰা ১৯২৭ চনলৈকে তেওঁ সম্পাদকৰ পদত অধিষ্ঠিত আছিল ।বিষ্ণুৰাম মেধি, গৌৰীকান্ত তালুকদাৰ আদিৰ সৈতে লগ হৈ এখন সাদিনীয়া সাহিত্য আলোচনা সভা পাতিছিল। ইয়াত প্ৰবন্ধ, চুটিগল্প, কবিতা আদি পাঠ কৰা হয়। এফ.এ. পঢ়ি থকা অৱস্থাত ‘অংকুৰ’ নামৰ এখন মাহেকীয়া হাতে-লিখা আলোচনী সম্পাদনা কৰে। চুটিগল্পৰ উপৰিও তেওঁ নাটক, গীত, কবিতা, শিশু সাহিত্য আদিও ৰচনা কৰিছিল। একমাত্ৰ উপন্যাস ‘পানিপথ’। এই উপন্যসখন লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা সম্পাদিত দ্বিতীয়-তৃতীয় বছৰৰ বাঁহীত (১৯১০,১৯১১) খণ্ড-খণ্ডকৈ প্ৰকাশ হৈছিল। । তেওঁ ৰচনা কৰা নাটকসমূহ হ'ল 'পৰীক্ষা' আৰু 'বুদ্ধদেৱ'। গোস্বামীয়ে ১১টা কবিতা,৫টা ব্যংগ কবিতা আৰু ৪৩টা কণিকা কবিতা ৰচি থৈ গৈছে। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ ইংৰাজী ভাষাতো বিভিন্ন প্ৰবন্ধ-পাতি ৰচনা কৰিছিল।
জে. কে. ৰাউলিং
'''জে. কে. ৰাউলিং (J. K. Rowling) এগৰাকী ইংৰাজ লেখিকা। ৰাউলিঙৰ জন্ম হয় ১৯৬৫ চনৰ ৩১ জুলাইত। তেওঁৰ প্ৰকৃত নাম জোৱান ৰাউলিং''' (Joanne Rowling)। তেওঁক ঘাইকৈ হেৰী পটাৰ কল্প কাহিনী শৃংখলাৰ বাবে জনা যায়। এই গ্ৰন্থসমূহে বিভিন্ন বঁটাৰ উপৰিও ৪০০ মিলিয়নতকৈয়ো অধিক কপিৰ বিক্ৰীৰে সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা গ্ৰন্থ শৃংখলাৰ অভিলেখ স্থাপন কৰে। শৃংখলাটোৰ আধাৰত হেৰী পটাৰ চলচ্চিত্ৰ শৃংখলাও ইতিমধ্যে নিৰ্মিত হৈছে যাৰ শেষৰ ফালে ৰাউলিঙে প্ৰযোজকৰ ভূমিকাও পালন কৰিছে। এই গ্ৰন্থ শৃংখলাটোৱে লেখিকাগৰাকীক জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষলৈ তুলি নিয়ে আৰু পাঁচ বছৰৰ ভিতৰতে কোটিপতিৰ শাৰীত থিয় কৰোৱায়। ২০১১ চনৰ মাৰ্চ মাহৰ ফৰ্বছ আলোচনীৰ এক সমীক্ষা মতে ৰাউলিঙৰ মুঠ সম্পত্তিৰ মূল্য ১ নিযুত আমেৰিকান ডলাৰ। ২০০৮ চনত ছানডে টাইমছ ৰিচ্চ্ লিষ্টে ৰাউলিঙক ইংলেণ্ডৰ সবাতোকৈ ধনী ব্যক্তিৰ তালিকাত দ্বাদশ স্থান (৭৯৮ মিলিয়ন ডলাৰ মূল্যৰ সম্পত্তিৰে) দিয়ে। ২০০৭ চনত ফৰ্বছ আলোচনীয়ে লেখিকাগৰাকীক বিশ্বৰ ৪৮তম প্ৰভাৱশালী চেলিব্ৰিটীৰূপে চিহ্নিত কৰে।
একে বছৰতে অনুৰাগীসকলক লেখিকাগৰাকীয়ে দিয়া সামাজিক, মানৱীয় আৰু ৰাজনৈতিক অনুপ্ৰেৰণাৰ ভিত্তিত টাইম আলোচনীয়ে তেওঁক "বছৰটোৰ ব্যক্তি"ৰ ৰাণাৰ-আপ খিতাপ প্ৰদান কৰে। ২০১০ চনৰ অক্টোবৰ মাহত অগ্ৰণী আলোচনীসমূহৰ সম্পাদকসকলে 'ব্ৰিটেইনৰ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী মহিলা' (The Most Influential Woman) হিচাপে বিভূষিত কৰে।
ৰাউলিং কেইবাটাও স্বেচ্ছাসেৱী সংগঠন যেনে কমিক ৰিলিফ, ৱান পেৰেণ্ট ফেমিলিজ, মাল্টিপল শ্লিৰ'চিচ ছ'চাইটি অফ গ্ৰেট ব্ৰিটেইন, লুম'ছ আদিৰ সৈতৈও জড়িত। ২০১২ চনৰ ১২ এপ্ৰিলত লেখিকাগৰাকীয়ে প্ৰাপ্তবয়স্কসকলক উদ্দেশ্যি লিখা তেওঁৰ পৰৱৰ্ত্তী উপন্যাস দ্য কেজুৱেল ভেকেন্সিৰ কথা প্ৰকাশ কৰে। গ্ৰন্থখন ২৭ ছেপ্টেম্বৰত বিশ্বজুৰি ছপা তথা ইলেক্ট্ৰনিক মাধ্যমত মুক্তি পায়।
নাম
লেখিকাগৰাকীয়ে জে. কে. ৰাউলিং নামেৰে লিখা-মেলা কৰে যদিও হেৰী পটাৰ শৃংখলাৰ প্ৰথমখন গ্ৰন্থ প্ৰকাশ পোৱাৰ সময়লৈকে তেওঁৰ নাম আছিল জোৱান ৰাউলিং। প্ৰকাশকসকলে আশংকা কৰিছিল যে কিশোৰসকলে এগৰাকী মহিলাই লিখা এনে এখন গ্ৰন্থ পঢ়িবলৈ উৎসাহ নাপাবও পাৰে। গতিকে তেওঁলোকে ৰাউলিঙক তেওঁৰ সম্পূৰ্ণ নামৰ সলনি নামৰ প্ৰথম আখৰ দুটা ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ ক'লে। নিজৰ নামত মধ্যম অংশৰ অভাৱত ৰাউলিঙে পিতৃৰ ফালৰ আইতাক কেথলিন এদা বুলগেন ৰাউলিঙৰ (Kathleen Ada Bulgen Rowling) নামৰ পৰা 'কে' আখৰটো গ্ৰহণ কৰিলে।
জন্ম আৰু পৰিয়াল
ৰাউলিঙৰ পিতৃ আৰু মাতৃ ক্ৰমে পিটাৰ জেমছ ৰাউলিং (Peter James Rowling) আৰু এন ৰাউলিং (Anne Rowling)। তেওঁৰ জন্মস্থান আছিল ইংলেণ্ডৰ গ্ল'চেষ্টাৰশ্বায়াৰ য়েটত। ঠাইখন ব্ৰিষ্টলৰ পৰা ১৬ কি:মি: দূৰত্বত অৱস্থিত। তেওঁৰ মাতৃ এন আছিল জাৰ্মানী আৰু স্কটলেণ্ডীয় মূলৰ। এন ৰাউলিঙৰ মাতৃৰ ফালৰ ককাদেউতাক লুইচ ভ'লাণ্ট (Louis Volant)-এ প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধত তেওঁৰ প্ৰতিৰক্ষামূলক ভূমিকাৰ বাবে বিশেষ সাহসিকতাৰ পুৰস্কাৰ পাইছিল।
শৈশৱ
ৰাউলিঙৰ বয়স ১ বছৰ ১১ মাহ হওঁতে তেওঁৰ ভগ্নী ডিয়েন (Dianne)ৰ জন্ম হয় আৰু ৪ বছৰ বয়সত তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো দাঁতিকাষৰীয়া ৱিনটাৰব'ৰ্ণলৈ উঠি আহে। ৰাউলিঙে দাস প্ৰথা বিলোপনত ভূমিকা লোৱা উইলিয়াম ৱিলবাৰফৰ্চ আৰু শিক্ষা সংস্কাৰক হান্না ম'ৰেই (Hannah More) প্ৰতিষ্ঠা কৰা ছেইণ্ট মাইকেলছ প্ৰাইমেৰী স্কুলত পঢ়া-শুনা কৰিছিল।  হেৰী পটাৰ শৃংখলাৰ প্ৰধান শিক্ষক এলবাছ ডাম্বলড'ৰৰ চৰিত্ৰটো স্কুলখনৰ প্ৰধান শিক্ষক আলফ্ৰেড ডানৰ অনুপ্ৰেৰণাৰে গঢ় লৈ উঠে।
শিশু অৱস্থাতে ৰাউলিঙে কিছুমান কল্প কাহিনী লিখি ভনীয়েক ডিয়েনক পঢ়ি শুনাইছিল। তেওঁ কয়, "I can still remember me telling her a story in which she fell down a rabbit hole and was fed strawberries by the rabbit family inside it. Certainly the first story I ever wrote down (when I was five or six) was about a rabbit called Rabbit. He got the measles and was visited by his friends : includin a giant bee called Miss Bee." (মোৰ তাইক এটা কাহিনী কোৱা এতিয়াও মনত আছে য'ত তাই শহাপহুৰ গাঁত এটাৰে সৰি পৰিছিল আৰু শহাপহুৰ পৰিয়ালটোৱে তাইক ষ্ট্ৰবেৰী খুৱাইছিল। নিশ্চিতভাৱে পাঁচ-ছয় বছৰ বয়সতে মই লিখা সাধুটো 'ৰেবিট' নামৰেই এটা শহাপহুৰ বিষয়ে আছিল। সি বসন্ত ৰোগত আক্ৰান্ত হওঁতে তাৰ বন্ধুবৰ্গই তাক দেখা কৰিছিলহি। তাৰ ভিতৰত 'মিছ বি' নামৰ এজনী মৌমাখিও আছিল। ) ৯ বছৰ বয়সত ৰাউলিং ৱেলছৰ (Wales) চেপষ্ট'ৰ (Chepstow) কাষৰীয়া টাটছিল গাঁৱৰ (Tutshill) চাৰ্চ কটেজলৈ যায়গৈ। কৈশোৰ কালত খুড়ী আইতাকে (great aunt, যি তেওঁক পৌৰাণিক সাহিত্য পঢ়াইছিল আৰু অতিশয় জ্ঞানপিপাসু আছিল) ৰাউলিঙক Hons and Rebels নামৰ জেচিকা মিটফৰ্ডৰ আত্মজীৱনী এখন দিয়ে। মিটফৰ্ড ৰাউলিকৰ দৃষ্টিত নায়িকা হৈ উঠে আৰু পৰ্যায়ক্ৰমে তেওঁ মিটফৰ্ডৰ আটাইবোৰ কিতাপ পঢ়ি পেলায়।