cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
দেওৰাজ হাঁহ
বিৱৰণ
দেওৰাজ হাঁহ Anser গোত্ৰৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত এটা৷ ইয়াৰ দেহটো নোদোকা, ডিঙি শকত আৰু দীঘল, মূৰ আৰু ঠোঁটো বৃহৎ আকাৰৰ৷ ইয়াৰ ঠেং দুখন গুলপীয়া আৰু ঠোঁটটো কমলা বা গুলপীয়া বৰণৰ হোৱা দেখা যায়৷ ইয়াৰ দেহৰ দৈৰ্ঘ্য ৭৪-৯১ ছৈ: মি: আৰু ডেউকা প্ৰায় ৪১.২-৪৮ ছে: মি পৰ্যন্ত হয়৷ নেজ-৬.২-৬.৯ ছে: মি:, ঠোঁট ৬.৪-৬.৯ ছে:মি: আৰু ঠেং-৭.১-৯.৩ ছে: মি: হোৱা দেখা যায়৷ ইয়াৰ দেহৰ ওজন ২.১৬ কি:গ্ৰা: হয়৷ মতা দেওৰাজ হাঁহ মাইকীজনীতকৈ আকাৰত কিছু ডাঙৰ হয়৷
দেওৰাজ হাঁহৰ দেহৰ বৰণ মুগা-মটীয়া (greyish-brown), মূৰ ডাঠ আৰু পেট শেঁতা বৰণৰ হয়৷ পেটত বিভিন্ন ধৰণৰ ক'লা দাগ থাকে৷
ইয়াৰ মাত ডাঙৰ, HOOOOOONK! ধৰণৰ ৷
বিতৰণ
দেওৰাজ হাঁহ 'Old World' ৰ প্ৰায়ভাগ অঞ্চলতে পোৱা যায়৷ পূবে ই এছিয়াৰ পৰা চীনলৈকে বিস্তৃত৷
ই সাধাৰণতে বিভিন্ন জলাশয় যেনে, হ্ৰদ আদিত প্ৰজনন কৰে বুলি জনা যায়৷
আচৰণ
দেওৰাজ হাঁহ পৰিভ্ৰমণকাৰী চৰাইৰ প্ৰজাতি৷ ইহঁতে শীতকালত দক্ষিণৰ পৰা পশ্চিমলৈ পৰিভ্ৰমণ কৰে বুলি জনা যায়৷ অৱশ্যে স্কটলেণ্ড আৰু উত্তৰ পশ্চিম ইউৰোপৰ কিছুমান দেওৰাজ হাঁহ প্ৰধানকৈ স্থানীয়ভাৱে পোৱা যায়৷
বাহ্যিক সংযোগ
শ্ৰেণী:হাঁহ
ৰূপহী চমকা চৰাই
ৰূপহী চমকা চৰাই (Jerdon's Bush Chat, বৈজ্ঞানিক নাম-Saxicola jerdoni) 'Muscicapidae' পৰিয়ালৰ অন্তৰ্ভুক্ত এবিধ সৰু আকাৰৰ চৰাইৰ প্ৰজাতি৷ বিখ্যাত পক্ষী নীৰিক্ষক 'Thomas C. Jerdon' ৰ স্মৰণত এই চৰাইবিধৰ ইংৰাজী নাম Jerdon's Bush Chat ৰখা হৈছে৷
বিৱৰণ
এই চৰাইবিধৰ দেহৰ ওপৰৰ অংশ ক'লা বা মটিয়া বৰণীয়া আৰু পেট, বুকু অংশ শুধ বগা হয়৷ ইয়াৰ নেজ ছুটি, চকু আৰু ঠোঁট ক'লা বৰণৰ হয়৷
বিতৰণ
ৰূপহী চমকা চৰাই প্ৰধানকৈ বাংলাদেশ, চীন, ভাৰত, লাওছ, নেপাল, থাইলেণ্ড আৰু ভিয়েটনাম আদি দেশত বিস্তৃত হৈ আছে৷ এই চৰাইবিধ ম্যানমাৰত ইতিমধ্যে বিলুপ্ত হৈ পৰিছে বুলি ধাৰণা কৰা হয়৷
বাসস্থান
এই চৰাইবিধ ক্ৰান্তীয় সেমেকা বনাঞ্চলত সাধাৰণতে দেখিবলৈ পোৱা যায়৷
বাহ্যিক সংযোগ
শ্ৰেণী:শালিকা
ভাৰতৰ ৰাজ্যিক গছসমূহৰ তালিকা
এই তালিকাখন ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহৰ ৰাজ্যিক গছসমূহৰ বিষয়ে:
বাহ্যিক সংযোগ
শ্ৰেণী:ভাৰত সম্পৰ্কীয় তালিকা
কাঠমাণ্ডু
নেপালৰ ৰাজধানী  কাঠমাণ্ডু সৌন্দৰ্য্য আৰু শান্তিৰ এক অপূৰ্ব মিলনভূমি। সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ১৩৫০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত এই ৰোমাণ্টিক নগৰী ইয়াৰ নৈশজীৱনৰ বাবেও বিখ্যাত। কাঠমাণ্ড নেপালৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নগৰ যত পৰ্যটকৰ সকলোতকৈ বেছি আগমন হয়। পাহাৰেৰে আৱৰা এই সুন্দৰ নগৰখন ইউনেস্ক'ৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰত অন্তৰ্ভুক্ত। বৰ্ণিল সংস্কৃতি আৰু পৰম্পৰাৰ উপৰিও ইয়াত বিশিষ্ট শৈলীত নিৰ্মিত ঘৰসমূহে পৰ্যটকক বাৰুকৈয়ে আকৰ্ষিত কৰে। কাঠমাণ্ডুৰ মন্দিৰ আৰু প্ৰাচীন বজাৰসমূহে সমগ্ৰ বিশ্বতে নিজৰ সুকীয়া পৰিচয় ডাঙি ধৰিছে।
মুখ্য আকৰ্ষণ
কাঠমাণ্ডুৰ কিছুমান মুখ্য আকৰ্ষণ হৈছে: পশুপতিনাথ মন্দিৰ, স্বয়ংভূনাথ, বৌদ্ধনাথ আদি।
পশুপতিনাথ মন্দিৰ
পশুপতিনাথ মন্দিৰ নেপালত হিন্দুসকলৰ আটাইতকৈ পৱিত্ৰ তীৰ্থস্থান। ইয়াক বাৰানচীৰ ক্ষুদ্ৰ ৰূপ বুলিও কোৱা হয়। ইয়াত মন্দিৰৰ দীঘলীয়া শৃংখলা, শ্মশান ঘাট , ধাৰ্মিক স্নান আৰু সাধুৰ জাক দেখিবলৈ পোৱা যায়। ভগৱান শিৱলৈ সমৰ্পিত এই মন্দিৰ বাগমতী নদীৰ পাৰত স্থিত। নেপালৰ বাগমতী নদীক ভাৰতৰ গংগা নদীৰ দৰেই পৱিত্ৰ মানা হয়। পশুপতিনাথ মন্দিৰ ভগৱান শিৱৰ এক ঘৰ গণ্য কৰা হয়। প্ৰতিবছৰে লাখ-লাখ তীৰ্থযাত্ৰীয়ে যাত্ৰীয়ে ইয়ালৈ দৰ্শনৰ বাবে আহে।
স্বয়ংভূনাথ
স্বয়ংভূনাথ বিশ্ব ঐতিহ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত বৌদ্ধ স্থলৰ অন্যতম। ইয়াৰ লগত কাঠমাণ্ডু ঘাটিৰ নিৰ্মাণৰ লগত সম্পৰ্ক আছে। কাঠমাণ্ডুৰ পৰা ৩ কিঃমিঃ নিলগত ৭৭ মিটাৰ উচ্চতাত ই অৱস্থিত। ইয়াৰ চাৰিওফালে থকা চকুৱে গৌতম বুদ্ধয়ে চাৰিওদিশে চাই আছে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।
বৌদ্ধনাথ
পৃথিৱীৰ অন্যতম বৃহৎ বৌদ্ধ স্তুপ বৌদ্ধনাথ কাঠমাণ্ডুৰ পৰা ৬ কিঃমিঃ পূৱত অৱস্থিত। এই স্তুপ বিশ্ব ঐতিহ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত। জনবিশ্বস মতে এই স্তুপ নিৰ্মাণৰ সময়ত ভয়ংকৰ আকাল হৈছিল। সেয়ে পানীৰ নাটনিৰ বাবে নিয়ৰৰ টোপালেৰে ইয়াৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ৩৬ মিটাৰ ওখ এই স্তুপ কলাৰ এক সুন্দৰ নিদৰ্শন।
ক্ৰীড়া
নেপালৰ যুৱচামৰ মাজত ফুটবল আৰু ক্ৰীকেট অতি জনপ্ৰিয় খেল আৰু ইয়াৰ বাবে কাঠমাণ্ডুত কেইবাখনো ষ্টেডিয়াম আছে। নেপালৰ ক্ৰীড়াক্ষেত্ৰৰ উল্লেখনীয় সংস্থা আল নেপাল ফুটবল এছচিয়েশ্বন (ANFA)ৰ প্ৰধান কাৰ্যালয় ইয়াতে আছে। ইয়াৰ দশৰথ ৰংগশালা ষ্টেডিয়াম হৈছে এখন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মানবিশিষ্ট ষ্টেডিয়াম। ১৯৫৬ চনত নিৰ্মাণ কৰা ষ্টেডিয়াম খনত একেলগে ২৫,০০০ দৰ্শকে খেল উপভোগ কৰিব পাৰে। আৰচিটি, সংকটা আৰু এনআৰটি আদি নেপালৰ পুৰণি ফুটবল সংঘৰ গৃহচহৰ হৈছে কাঠমাণ্ডু। ইয়াৰোপৰি অন্যান্য কিছুমান বিখ্যাত ফুটবল সংঘ হৈছে এমএমচি, মচিন্দ্ৰা এফচি, ত্ৰিভুৱন আৰ্মি ক্লাব (TAC) আৰু এমপিচি।
চিত্ৰমালা
শ্ৰেণী:নগৰ-মহানগৰ শ্ৰেণী:ৰাজধানী
ৰিয়াধ
ৰিয়াধ (আৰৱী: الرياض অৰ্থ উদ্যান) চৌদি আৰৱৰ ৰাজধানী আৰু আটাইতকৈ ডাঙৰ নগৰ । ই চৌদি আৰৱৰ ৰিয়াধ প্ৰান্তৰ ৰাজধানী হোৱাৰ উপৰিও নেজ্দ আৰু আল য়ামামাৰ দৰে ঐতিহাসিক  ক্ষেত্ৰৰ লগতো ইয়াৰ সম্পৰ্ক আছে। সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা ২৫০০ ফুট উচ্চতাত আৰৱ মালভূমিত ৰিয়াধ অৱস্থিত ।
নামকৰণ
আৰৱীত ৰিয়াধৰ  আক্ষৰিক অৰ্থ  উদ্যান বা বাগিচা । খেজুৰ আৰু ফলৰ বাগিচাৰ বাবে ই বিখ্যাত ।
ইতিহাস
১৯০২ চনত যুৱক আব্দুল আজীজে ৰিয়াধৰ নিয়ন্ত্ৰণ গ্ৰহণৰ পিছত লোহিত সাগৰ পৰ্যন্ত বিস্তৃত আৰৱ উপদ্বীপৰ বিশাল অঞ্চলৰ ওপৰত ক্ৰমান্বয়ে আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠাৰ ভিত্তি হিচাপে  ৰিয়াধক  তেওঁ ব্যৱহাৰ কৰিছিল । এই অঞ্চল ১৯৩২ চনত চৌদি আৰৱীয় ৰাজতন্ত্ৰ হিচাপে  প্ৰতিষ্ঠা পায়। বৰ্তমান ৰিয়াধ অত্যাধুনিক স্থাপত্যত অগ্ৰণী আৰু  এক ব্যস্ত মহানগৰী। আৰৱ উপদ্বীপৰ হজ্জযাত্ৰী সকলৰ যাত্ৰাপথত এক প্ৰাক্তন ব্যৱসায় কেন্দ্ৰ হিচাপে  ৰিয়াধ বহু  শতাব্দী আগৰে পৰা  মানুহৰ প্ৰধান আকৰ্ষণ  আছিল।
প্ৰতিষ্ঠান
ৰিয়াধত দুখন বিশ্ববিদ্যালয় আছে, চিটিজ কিং চৌদ আৰু ইমাম মোহম্মদ বিন চৌদ ইচলামিক বিশ্ববিদ্যালয় । ইয়াৰোপৰি আছে সেনা আৰু নিৰাপত্তা মহাবিদ্যালয়, তথ্য- সাংস্কৃতিক আৰু সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ, খেলাধুলাৰ সুযোগ আৰু  ষ্টেডিয়াম, আৰু পুথিভঁৰাল। ফুটবল
জলবায়ু
ৰিয়াধৰ জলবায়ু গৰমকালি  মহাদেশীয়, গৰম আৰু শুষ্ক আকৌ  শীতকালত মৃদুভাৱাপন্ন। গৰমত তাপমাত্ৰা ৪০ ডিগ্ৰীৰ পৰা ৪৭ ডিগ্ৰী চে. আকৌ শীতৰ সময়ত তাপমাত্ৰা শূন্যৰ তলত নামি যায়। আদ্ৰতা গড়ে ৩৫%। নবেম্বৰ আৰু মে' মাহত খুব সামান্য বৰষুণ  হয়। শীতকালত বতাহ  শান্ত থাকে আকৌ  গৰমৰ সময়ত উত্তৰৰ ধুলিময় আৰু শুকান বতাহ  বয়।
বিমানবন্দৰ
নগৰৰ পৰা ৩৫ কি.মি. উত্তৰত অৱস্থিত বাদশাহ খালিদ আন্তৰ্জাতিক বিমান বন্দৰ ৰিয়াধৰ একমাত্ৰ আন্তৰ্জতিক বিমানবন্দৰ ।
জনসংখ্যা
২০০৭ চনত ৰিয়াধৰ মুঠ জনসংখ্যা আছিল ৫৭,০০,০০০ জন। ১৯৭৪ ৰ পৰা ১৯৯২ লৈ ৰিয়াধৰ  গড় বৃদ্ধিৰ হাৰ ৮.২% প্ৰতি বছৰ। ১৯৩৫ চনত চহৰ খনৰ জনসংখ্যা আছিল ৪০,০০০ জন আৰু ১৯৪৯ চনত ই ৮৩,০০০ জনলৈ বৃদ্ধি পায়। চহৰ খনৰ জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ হাৰ অতি উচ্চ; ১৯৬০ চনৰ ১,৫০,০০০ জনৰ পৰা বৃদ্ধি পায় ২০১০ চনত ৫ নিযুতকৈও অধিক হয়গৈ। ২০১০ চনৰ লোকপিয়ল মতে চহৰ খনৰ ৬৫% পৰিয়াল চৌদি আৰু বাকী ৩৫% পৰিয়াল হৈছে অনা-চৌদি।
মালা
মালা হৈছে ফুল, পাত বা অন্যান্য সামগ্ৰীৰে সজ্জাগত বেণী গাঁঠি বা চিলাই বনোৱা এক আলংকাৰিক সামগ্ৰী। মালা মূৰত বা ডিঙিত পিন্ধিব পাৰি, নিৰ্জীৱ বস্তুত ওলোমাই দিব পাৰি, বা সাংস্কৃতিক বা ধৰ্মীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থানত ৰাখিব পাৰি।
ডেইজী চেইন
ডেইজী ফুলৰ পৰা সৃষ্টি হোৱা মালাক ডেইজী চেইন বোলে। ডেইজী শিকলি তৈয়াৰ কৰাৰ এটা পদ্ধতি হ’ল ডেইজী ফুল ছিঙি কাণ্ডৰ গুৰিৰ ফালে ফুটা কৰি (আঙুলিৰ নখৰে বা গাঁঠি বান্ধি) পৰৱৰ্তী ফুলৰ ঠাৰিডাল ফুলৰ মূৰে বন্ধ নকৰালৈকে সূতাৰে সুমুৱাই দিব পাৰি। বহুতো ডেইজীফুলৰ সৈতে এই পদ্ধতি পুনৰাবৃত্তি কৰিলে দীঘল শিকলি এডাল গঢ়ি তোলা সম্ভৱ আৰু ইয়াক সৰল ব্ৰেচলেট আৰু নেকেলেচ হিচাপে গঠন কৰা সম্ভৱ। আন এটা জনপ্ৰিয় পদ্ধতি হ’ল ফুলৰ মূৰবোৰ ইটোৱে সিটোৰ ওপৰত হেঁচা মাৰি ধৰি পলুৰ দৰে ৰূপ সৃষ্টি কৰা।
"ডেইজী চেইন" বা "ডেইজী চেইনিং" শব্দটোৱে বিভিন্ন কাৰিকৰী আৰু সামাজিক "শৃংখল"কো বুজাব পাৰে।
ভাৰতীয় উপমহাদেশ
ভাৰতকে আদি কৰি বাংলাদেশ আৰু পাকিস্তানৰ দৰে ভাৰতীয় উপমহাদেশ সমূহত মানুহে সন্মান প্ৰদৰ্শনৰ উপায় হিচাপে সন্মানীয় অতিথিৰ ডিঙিত মালা পিন্ধাই সম্ভাষণ জনাই। দক্ষিণ এচিয়াৰ হিন্দু বিবাহ পৰম্পৰাতো দৰা-কণ্যাই ইজনে সিজনক মালা পিন্ধাই।
ভাৰত
ভাৰতত মালা ঐতিহাসিকভাৱে বিশুদ্ধ আৰু ধৰ্মনিৰপেক্ষ আছিল। প্ৰথমে ইয়াৰ সুগন্ধি আৰু সৌন্দৰ্য্যৰ বাবে ব্যৱহাৰ হৈছিল। এই মালা ঘৰ, পথ, ৰাস্তা আদি সজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। অৱশেষত ইয়াক হিন্দু দেৱতাসকলৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰতিটো উৎসৱতে গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু পৰম্পৰাগত ভূমিকা হিচাপে প্ৰয়োগ কৰা হয় য'ত বিভিন্ন সুগন্ধি ফুল আৰু পাত ব্যৱহাৰ কৰি এই মালা তৈয়াৰ কৰা হয়। সুগন্ধি আৰু গোন্ধহীন দুয়োপ্ৰকাৰৰ ফুল আৰু ধৰ্মীয়ভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ পাতেৰে হিন্দু দেৱতাক পূজা কৰিবলৈ মালা তৈয়াৰ কৰা হয়। কিছুমান জনপ্ৰিয় ফুলৰ ভিতৰত আছে: খৰিকাজাই, চম্পা, কমল, ভেট, অশোক, নাৰ্জি, গোলাপ, জৱা ইত্যাদি।
এইবোৰৰ বাদেও আমপাত, বেলপাত, বিভিন্ন পাতবাহাৰ, দুৱৰি আদিৰ দৰে ঘাঁহো মালা বনাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ফল-মূল, শাক-পাচলি, আনকি কেতিয়াবা মুদ্ৰাৰ নোটো মালাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
কোনো অনুষ্ঠানত সন্মানিয় ব্যক্তি বা কোনো ঐশ্বৰিক প্ৰতিমূৰ্তিক সন্মানৰ চিন স্বৰূপে মালা দিয়া হয়।
গজৰা হৈছে ভাৰত আৰু বাংলাদেশৰ মহিলাসকলে পৰম্পৰাগত উৎসৱৰ সময়ত চুলিত পিন্ধা খৰিকাজাই ফুলৰ মালা। ইয়াক খোপাৰ চাৰিওফালে পিন্ধিব পাৰি, নতুবা বেণীত ওলোমাই ল'ব পাৰি। সাধাৰণতে মহিলাসকলে শাৰীৰ সৈতে মিলাই গজৰা পিন্ধে। কেতিয়াবা, গোলাপ, ক্ৰাইচেন্থেমম আদিৰ দৰে ফুলৰ সৈতেও চুলিত গজৰা পিন্ধা হয়।
দক্ষিণ ভাৰত
প্ৰাচীন কালত তামিল ৰজাই কোনো বিশেষ দেৱতাৰ বাবে নিতৌ মালা নিৰ্মাণৰ বাবে মানুহক নিয়োগ কৰিছিল। এই মালাবোৰ জনসাধাৰণৰ বাবে উপলব্ধ নাছিল।
সমসাময়িক সময়ত দক্ষিণ ভাৰতৰ প্ৰতিটো হিন্দু মন্দিৰত নন্দবনম (ফুলৰ বাগিচা) আছে য’ত ফুল আৰু মালাৰ বাবে নানান ফুলগছৰ খেতি কৰা হয়।
থাঞ্জাভুৰত প্ৰথম ৰাজাৰাজৰ শিলালিপিত "বৃহৎ মন্দিৰ"ৰ অন্তৰ্গত নন্দনবন সংৰক্ষণৰ বাবে ৰাজকীয় লোকে প্ৰদান কৰা পৃষ্ঠপোষকতাৰ বিৱৰণ দিয়া হৈছে।
তথ্যসূত্ৰ
শ্ৰেণী:শোভাবৰ্ধক শিল্পকলা
দীনদয়াল উপাধ্যায়
পণ্ডিত দীনদয়াল উপাধ্যায়  (২৫ চেপ্তেম্বৰ ১৯১৬- ১১ ফ্ৰেব্ৰুৱাৰী ১৯৬৮) এজন ভাৰতীয় ৰাজনীতিক আৰু বৰ্তমানৰ ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টিৰ পূৰ্বসূৰী ভাৰতীয় জন সংঘৰ এজন গুৰুত্বপূৰ্ণ নেতা আছিল।
প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা
উত্তৰ প্ৰদেশৰ মথুৰা জিলাৰ ব্ৰজভূমিৰ বৰ্তমানৰ দীনদয়াল ধাম নামে জনাজান পূৰ্বৰ নাগ্্লা চন্দ্ৰবন গাঁৱত দীনদয়াল উপাধ্যায়ৰ জন্ম হয়। তেওঁৰ দেউতাক ভাগৱতী প্ৰসাদ এজন সহকাৰী ষ্টেচন মাষ্টৰ আৰু মাক শ্ৰীমতী ৰামপিয়াৰী এগৰাকী ধৰ্মপৰায়ণা মহিলা আছিল। তেওঁৰ আজোককাক পণ্ডিত হৰিৰাম উপাধ্যায় এগৰাকী প্ৰখ্যাত জ্যোতিষী আছিল। তিনিবছৰ বয়সত দেউতাকক আৰু আঠ বছৰ বয়সত তেওঁ মাকক হেৰুৱাবলগীয়া হয়। পিতৃ-মাতৃ উভয়ৰে মৃত্যু হোৱাত সৰু ভায়েকৰ আৰু তেওঁক মাতৃপক্ষৰ ককাক চুন্নীলালে আগ্ৰা জিলাৰ ফটেহপুৰ চিক্ৰিৰ ওচৰৰ নিজগাঁও গুড় কী মন্ধাইলৈ লৈ আহে। দীনদয়াল উপাধ্যায়ৰ দহ বছৰ বয়সত ককাকৰো মৃত্যু হোৱাত মোমায়েক আৰু মামীয়েকৰ তত্ত্বাৱধানতে দুই ভাতৃ ডাঙৰ-দীঘল হয়। মামীয়েকে তেওঁলোকক নিজ মাতৃৰ দৰে স্নেহ কৰিছিল। তেওঁ ৰাজস্থানৰ সিকাৰৰ পৰা প্ৰথম স্থান লৈ মেট্ৰিক পৰীক্ষা উত্তীৰ্ণ হয় আৰু সিকাৰৰ মহাৰাজ কল্যাণ সিঙৰ পৰা সোণৰ পদক সহ মাহে দহটকাকৈ ছাত্ৰবৃত্তি, লগতে ওপৰঞ্চি পাঠ্যপুথি ক্ৰয় কৰাৰ বাবে ২৫০ টকা লাভ কৰে। বৰ্তমান পালানি স্থিত বিৰলা ইনষ্টিটিউট অৱ টেকন'লজী এণ্ড চায়েঞ্চ নামে জনাজাত পূৰ্বৰ বিৰলা মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা তেওঁ প্ৰাক্-স্নাতক সমাপ্ত কৰে। ১৯৩৯ চনত প্ৰথম বিভাগত স্নাতক ডিগ্ৰী লয় কানপুৰৰ সনাতন ধৰ্ম মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা। স্বৰ্ণপদক লাভ কৰি ইংৰাজী সাহিত্যত স্নাতকোত্তৰ কৰে আগ্ৰাৰ চেইণ্ট জনচ্ মহাবিদ্যালয়ৰ পৰা। মোমায়েকৰ তৎপৰতাত তেওঁ ৰাজ্যিক সেৱা পৰীক্ষাত অৱতীৰ্ণ হৈ বাছনিভুক্ত হয় যদিও ৰাজনৈতিক উচ্চাকাঙ্ক্ষাৰ বাবে চাকৰিত যোগদান নকৰিলে। তেওঁ প্ৰয়াগৰ পৰা বি.এড॰ আৰু এম.এড॰ ডিগ্ৰীও লয়।
ৰাষ্ট্ৰীয় স্বয়ংসেৱক সংঘ আৰু জনসংঘ
১৯৪০ চনত লক্ষ্ণৌৰ পৰা তেওঁ 'ৰাষ্ট্ৰ ধৰ্ম' নামৰ এখন মাহেকীয়া আৰম্ভ কৰে। কাকতখনৰ উদ্দেশ্য আছিল হিন্দুত্ববাদৰ আদৰ্শৰ প্ৰসাৰ কৰা। কাকতখনৰ কোনো এটা সংখ্যাতে তেওঁৰ নামটো সম্পাদক ৰূপে ছপা কৰা নাছিল। পিছলৈ তেওঁ 'পাঞ্চজন্য' নামৰ সাপ্তাহিক এখন আৰু 'স্বদেশ' নামৰ দৈনিক কাকত এখনো উলিয়ায়।
মৃত্যু
১৯৬৮ৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰীত এক ৰহস্যজনক পৰিস্থিতিত উত্তৰ প্ৰদেশৰ মোগলচৰাই ষ্টেচনত উপাধ্যায়ৰ মৃত্যু হয়। হাতেৰে এখন পাঁচটকীয়া নোট খামুচি ধৰি থকা অৱস্থাত মোগলচৰাই ষ্টেচনৰ য়াৰ্ডত তেওঁৰ মৃতদেহ পোৱা গৈছিল। তেওঁৰ মৃত্যুক লৈ বহুকেইটা ষড়যন্ত্ৰমূলক মতবাদ আছে। জনসংঘৰ এজন অন্যতম প্ৰতিষ্ঠাপক সদস্য বলৰাজ মাধোকে কৈছিল যে তেওঁৰ মৃত্যু দুৰ্ঘটনা নহয়, এক হত্যাকাণ্ডহে আছিল।
উত্তৰাধিকাৰ
Several institutions are named after him:
তথ্যসূত্ৰ
শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ব্যক্তি শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ
কোৰআনৰ ইতিহাস
কোৰআনৰ ইতিহাস, ঐতিহাসিক তথ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ইছলামৰ পবিত্ৰ গ্ৰন্থৰ লিখিত সংকলন বা পাণ্ডুলিপিৰ সময়সীমা আৰু উৎপত্তি হৈছে কোৰআনৰ ইতিহাস। ই কেইবাটাও শতিকাজুৰি বিস্তৃত, আৰু ইছলামৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাসৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মুখ্য অংশ গঠন কৰে।
বিভিন্ন প্ৰস্তাৱিত ব্যুৎপত্তি আছে যদিও এটা হ’ল যে قرآن ‘কোৰআন’ শব্দটো আৰবী ক্ৰিয়াআয়াত قرء ‘qaraʾa’ ‘পঢ়া’ৰ পৰা আহিছে, যাৰ ফলত বাক্য বিশেষ্যৰ আৰ্হিত فعلان ‘fuʿlān’ হৈছে, যাৰ ফলত ‘পঢ়া’ অৰ্থ আহিছে। আন কিছুমান হ’ল যে আল্লাহই কিতাপখনক দিয়া এটা নাম, পূৰ্বৰ কোনো ব্যুৎপত্তি নোহোৱাকৈ, قرن ‘কাৰণা’ শব্দটো যোৰা লগোৱা’ ক্ৰিয়াটোৰ পৰা আহিছে, প্ৰকাশৰ একত্ৰিতকৰণক বুজাইছে আৰু ই আহিছে قرائن 'qarāʾin' ৰ পৰা, বিভিন্ন ধৰণে অনুবাদ কৰিব পৰা শব্দৰ বহুবচন 'প্ৰমাণ', 'যোক', 'সংঘ'। আবৃত্তিৰ দহজন ইমামৰ ভিতৰত নজনে ইয়াক নিজৰ পৰম্পৰাত হামজাহৰ সৈতে পঢ়াইছে, কেৱল ইবনে কাথিৰৰ পৰম্পৰাতহে আখৰটো বাদ দিয়া হৈছে।
পৰম্পৰাগত মুছলমান বিশ্বাস আৰু ইছলামিক পণ্ডিতসকলৰ বিৱৰণী অনুসৰি ৬১০ খ্ৰীষ্টাব্দত জিব্ৰাইল ফৰিষ্টা (আল্লাহে পঠোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা) মুহাম্মাদ (পশ্চিম আৰবৰ মক্কা চহৰৰ এজন ব্যৱসায়ী হৈ পৰিছিল)ৰ ওচৰত আবিৰ্ভাৱ হৈছিল পৌত্তলিক দেৱতাৰ বাবে এটা অভয়াৰণ্য আৰু এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ) হিৰা গুহাত।, ইছলাম ধৰ্মাৱলম্বী পৰম্পৰা অনুসৰি ৬১০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ৰমজান মাহৰ এৰাতিৰ পৰা এই প্ৰকাশৰ আৰম্ভণি হৈছিল, যেতিয়া মুহাম্মাদে চল্লিশ বছৰ বয়সত প্ৰথমবাৰৰ বাবে জিব্ৰাইল ফৰিষ্টাৰ পৰা দৰ্শন লাভ কৰিছিল। তেওঁক ছূৰা আল-আলাকৰ প্ৰথম আয়াত আবৃত্তি কৰি। মুছলমানসকলে বিশ্বাস কৰে যে ৬৩২ খ্ৰীষ্টাব্দত মুহাম্মাদৰ মৃত্যুৰ আগলৈকে ওহী (আল্লাহৰ বাৰ্তা) অব্যাহত আছিল।
ছাৰলেণ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এজন প্ৰখ্যাত ইছলামিক পণ্ডিত গেৰ্ড আৰ পুইন আছিল য়েমেন চৰকাৰে নিৰ্দেশ দিয়া ছানা পাণ্ডুলিপি পুনৰুদ্ধাৰ প্ৰকল্পৰ মুৰব্বী। তেওঁৰ এই তথ্যই পুইনে এই কথা ক'বলৈ বাধ্য কৰাইছিল যে কোৰআনত পাঠ্যৰ ভিন্নতা, অধ্যায়সমূহৰ অগতানুগতিক ক্ৰম (ছূৰা)ৰ অগতানুগতিক ক্ৰমবিন্যাস, লিপিৰ বিৰল শৈলীৰ সৈতে "পাঠ্য বিৱৰ্তন" হৈছে আৰু ইয়াৰ ভিতৰত মুহাম্মাদে তেওঁৰ মন্ত্ৰণালয় আৰম্ভ কৰাৰ আগতে লিখা কাহিনীসমূহো অন্তৰ্ভুক্ত হ'ব পাৰে আৰু যিবোৰ পৰৱৰ্তী সময়ত হৈছে পুনৰ লিখা হৈছে। ইয়াৰ পিছতে য়েমেন চৰকাৰে তেওঁক পাণ্ডুলিপিসমূহৰ অধিক প্ৰৱেশৰ পৰা বঞ্চিত কৰে।
অমুছলমান লোকসকলে মুহাম্মাদৰ প্ৰকাশৰ প্ৰকৃতি আৰু ধৰণক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছিল। মক্কাবাসীয়ে ‘প্ৰেৰণা’ৰ বুজাবুজিৰ ভিত্তিত কোৰআনৰ প্ৰকাশৰ ব্যাখ্যা কৰিছিল। তেওঁলোকৰ বাবে কবিতা উচ্চ আধ্যাত্মিক উৎসৰ পৰা পোৱা প্ৰেৰণাৰ সৈতে ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত আছিল। এই কাৰণতে যেতিয়া মুহাম্মাদে কোৰআনৰ প্ৰচাৰ আৰু পাঠ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল তেতিয়া মক্কাবাসীয়ে তেওঁক কবি বুলি অভিযোগ কৰিছিল বা এজন "কবি possessed।"
কোৰআন প্ৰথম কেতিয়া সংকলন হৈছিল সেই সম্পৰ্কে পণ্ডিতসকলৰ মাজত মতানৈক্য আছে। ছহীহ আল-বুখাৰীৰ এটা হাদিছত উল্লেখ আছে যে খলিফা আবু বকৰে জায়দ ইবনে থাবিতক লিখিত কোৰআন সংকলন কৰিবলৈ আদেশ দিছিল, পাঠ্যৰ খণ্ড আৰু মুখস্থ কৰাসকলৰ স্মৃতি দুয়োটাৰে ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি। কিছুমান ছিয়া মুছলমানে বিশ্বাস কৰে যে আলী ইবনে আবি তালিবে প্ৰথমে কোৰআনক এটা লিখিত গ্ৰন্থত সংকলন কৰিছিল, যিটো কাম মুহাম্মাদৰ মৃত্যুৰ কিছু সময়ৰ পিছতে সম্পূৰ্ণ হৈছিল।
মুহাম্মাদ
কোৰআনত মুহাম্মাদক বুজাবলৈ উম্মি (ummi (أُمِّيّ) শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। মুছলমান পণ্ডিতসকলৰ অধিকাংশই এই শব্দটোক নিৰক্ষৰ ব্যক্তিৰ উল্লেখ বুলি ব্যাখ্যা কৰে যদিও ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে কিছুমান আধুনিক পণ্ডিতে ইয়াক শাস্ত্ৰ নথকা সম্প্ৰদায়ৰ লোকৰ উল্লেখ বুলি ব্যাখ্যা কৰে।
পৰম্পৰা অনুসৰি মুহাম্মাদে ওহীৰ অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰিছিল: "'কেতিয়াবা ঘণ্টা বাজি থকাৰ দৰে প্ৰকাশ পায়। প্ৰেৰণাৰ এই ৰূপটোৱেই সকলোতকৈ কঠিন আৰু তাৰ পিছত মই প্ৰেৰণা পোৱা কথাখিনি ধৰি লোৱাৰ পিছত ই পাছ হৈ যায়। কেতিয়াবা ফৰিষ্টাজনে মানুহৰ ৰূপত আহি মোৰ লগত কথা পাতে আৰু তেওঁ যি কয় মই ধৰি লওঁ।'" কেতিয়াবা এই অভিজ্ঞতা মুহাম্মাদৰ বাবে বেদনাদায়ক বুলিও খবৰ ওলাইছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, তেওঁ কোৱা শুনা গৈছিল, "মোৰ আত্মা মোৰ পৰা বিচ্ছিন্ন হৈ গৈছে বুলি ভবাকৈ এবাৰো মই কোনো প্ৰকাশ পোৱা নাছিলো।"
মুহাম্মাদে ওহী লাভ কৰাৰ পিছত তেওঁ ছাহাবাসকলক পাঠ কৰাইছিল, যিসকলেও মুখস্থ কৰিছিল বা লিখিছিল। কোৰআন সাধাৰণতে লিখিত ৰূপত উপলব্ধ হোৱাৰ আগতে স্মৃতিশক্তিৰ পৰা কোৱাটোৱেই আনক শিকোৱাৰ ধৰণ হিচাপে প্ৰচলিত আছিল। গোটেই কোৰআন মুখস্থ কৰাৰ প্ৰথা আজিও মুছলমানসকলৰ মাজত চলি আছে। লাখ লাখ মানুহে আৰবী ভাষাত সমগ্ৰ কোৰআন মুখস্থ কৰিছে। সপ্তম শতিকাৰ আৰবৰ প্ৰেক্ষাপটত লোৱা এই তথ্যটো কোনো অসাধাৰণ কৃতিত্ব নাছিল। সেই সময়ৰ মানুহৰ কবিতা আবৃত্তিৰ প্ৰতি প্ৰৱণতা আছিল আৰু মুখস্থ কৰাৰ দক্ষতাও উল্লেখযোগ্য মাত্ৰাত বিকশিত কৰিছিল। বিশদ কবিতা আবৃত্তি কৰা অনুষ্ঠান আৰু প্ৰতিযোগিতাবোৰ অতি আগ্ৰহৰ বিষয় আছিল।
প্ৰাক-ইছলামিক আৰবত মুহাম্মাদৰ সময়ৰ সমাজখন প্ৰধানকৈ মৌখিক আছিল আৰু এই কাৰণেই তেওঁ নিজৰ চাহাবাসকলক মুখস্থ কৰিবলৈ কোৰআনৰ আয়াতবোৰ পাঠ কৰিছিল। গতিকে মুহাম্মাদৰ সময়ত কোৰআন কেতিয়াবা লিখা আৰু সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল নে নাই সেয়া জনা নাযায়। মুহাম্মাদৰ সময়ত লিখাটো সাধাৰণ দক্ষতা নাছিল যদিও মক্কা ব্যৱসায়িক কেন্দ্ৰ হোৱাৰ বাবে লিখিব পৰা কেইবাজনো লোক আছিল। একাংশ পণ্ডিতৰ মতে জাইদ ইবনে থাবিত আৰু উবায় ইবনে কাবকে ধৰি কেইবাজনো লিখকে কোৰআনৰ আয়াত লিপিবদ্ধ কৰিছিল। ইয়াৰ পৰা এটা ব্যাখ্যা পোৱা যায় যে মুহাম্মাদৰ জীৱনত কোৰআন কেনেকৈ লিখিত ৰূপত আছিল, যদিও ইয়াক এটা গ্ৰন্থত সংকলিত কৰা হোৱা নাছিল।
মুহাম্মাদৰ খুলশালীয়েক ইবনে আব্বাছে কোৰআনৰ চূড়ান্ত সংস্কৰণটো নিৰ্ধাৰণ কৰাৰ ধৰণৰ বৰ্ণনা কৰিছে: "নবীয়ে প্ৰতি বছৰে ৰমজান মাহত জিব্ৰাইলৰ আগত এই কিতাপখন পাঠ কৰিছিল আৰু যি মাহত তেওঁৰ মৃত্যু হৈছিল, সেই মাহত তেওঁৰ আগত দুবাৰকৈ পঢ়িছিল।" বিশ্বাস কৰা হয় যে মুহাম্মাদৰ জীৱনৰ শেষৰ ফালে এটা বিশেষ অৱতীৰ্ণ কাৰ্য্য সংঘটিত হৈছিল য'ত কোৰআনৰ চূড়ান্ত আৰু সম্পূৰ্ণ সংস্কৰণ সৃষ্টি কৰা হৈছিল। ইয়াত ব্যৱহৃত ‘পাঠ’ শব্দটোৱে সেই প্ৰথাক বুজাইছে য’ত এজন কোৰআন পণ্ডিতে এজন জ্যেষ্ঠ পণ্ডিতৰ আগত আৰম্ভণিৰ পৰা শেষলৈকে কেইবাবাৰো সমগ্ৰ কোৰআন পাঠ কৰে। এই পৰম্পৰা অনুসৰি আবৃত্তিৰ কাৰ্য্য মুহাম্মাদে সম্পন্ন কৰি আছে, য'ত ফৰিষ্টা জিব্ৰাইলে উচ্চ কৰ্তৃত্বৰ ভূমিকা পালন কৰিছে।
কিছুমান ছিয়া আৰু চুন্নী পণ্ডিতে উত্থাপন কৰা আন এটা যুক্তি হ’ল মুহাম্মাদে কোৰআনক গুৰুত্ব দিছিল। তেওঁলোকৰ মতে মুহাম্মাদে যিহেতু কোৰআনক ইমান গুৰুত্ব দিছিল গতিকে তেওঁ জীৱনকালত ইয়াক লিখাৰ নিৰ্দেশ দিব লাগিছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, জাইদ ইবনে থাবিতে ৰিপৰ্ট কৰিছে, "আমি আল্লাহৰ ৰাছুলৰ সান্নিধ্যত চৰ্ম কালৰ পৰা কোৰআন লিপিবদ্ধ কৰিছিলোঁ।"
কিছুমান লেখকৰ মতে, যেতিয়ালৈকে মুহাম্মাদ জীয়াই আছিল, তেতিয়ালৈকে অধিক প্ৰকাশৰ লগতে মাজে মাজে বাতিলৰ আশা সদায় আছিল। ইতিমধ্যে প্ৰকাশ পোৱা সামগ্ৰীৰ যিকোনো আনুষ্ঠানিক সংগ্ৰহক সঠিকভাৱে সম্পূৰ্ণ গ্ৰন্থ বুলি ধৰিব পৰা নাছিল।
আবু বকৰৰ সংকলন
চুন্নী পণ্ডিতসকলৰ মতে মুহাম্মাদৰ জীৱনকালত কোৰআনৰ কিছু অংশ যদিও লিখা হৈছিল, তথাপিও তেওঁৰ সংগীসকলৰ মাজত সিঁচৰতি হৈ আছিল, ইয়াৰ বেছিভাগেই ব্যক্তিগত দখল হিচাপে। ৬৩৩ চনত ইয়ামামাৰ যুদ্ধৰ পিছত যেতিয়া কোৰআন মুখস্থ কৰা ৭০জন মুছলমানক হত্যা কৰা হৈছিল, তেতিয়া সামগ্ৰীৰ মৃতদেহটো একত্ৰিত কৰাৰ আয়াতক্ষেপ ল’বলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ছালিম মাউলা আবি হুদয়ফাৰ মৃত্যু আটাইতকৈ তাৎপৰ্যপূৰ্ণ আছিল, কিয়নো তেওঁ আছিল অতি কম সংখ্যক লোকৰ ভিতৰত যিসকলক মুহাম্মাদে কোৰআন শিকোৱাৰ দায়িত্ব অৰ্পণ কৰিছিল। ফলস্বৰূপে উমৰৰ জোৰত আবু বক্কৰে কোৰআনৰ এতিয়ালৈকে সিঁচৰতি হৈ থকা টুকুৰাবোৰ এটা প্ৰতিলিপিত সংগ্ৰহ কৰাৰ নিৰ্দেশ দি, মুহাম্মাদৰ মূল লিখক জায়দ ইবনে থাবিটক সমাজৰ বিভিন্ন সদস্যৰ হাতত থকা লিখিত খণ্ডবোৰ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ নিযুক্তি দিয়ে। ইবনে থাবিতে লক্ষ্য কৰিছে: "'গতিকে মই পবিত্ৰ কোৰআন বিচাৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলোঁ আৰু (যিটোৰ ওপৰত লিখা আছিল) কলপাতৰ ডাল, পাতল বগা শিলৰ পৰা, আৰু ইয়াক মুখস্থ কৰা মানুহৰ পৰাও সংগ্ৰহ কৰিলোঁ, যেতিয়ালৈকে মই আবি খুজাইমা আল-আনছাৰীৰ সৈতে ছূৰা আত-তৌবাহ (তবা)ৰ শেষ আয়াতটো নাপালোঁ, আৰু তেওঁৰ বাহিৰে আন কাৰোবাৰ লগত নাপালোঁ।' (ছহী আল-বুখাৰী, খণ্ড. ৬, পৃ. ৪৭৮)." ইবনে হাজাৰ আল-আছকৰণীয়ে জায়দৰ এই বক্তব্যৰ প্ৰতি বিশেষ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছে, "মই আবু খুজাইমা আল-আনছাৰীৰ সৈতে ছূৰা আল-বাৰাৰ দুটা আয়াত পাইছিলোঁ," ইয়াৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত হৈছে যে জায়দৰ নিজৰ লিখনী আৰু মুখস্থ কৰাটো যথেষ্ট বুলি গণ্য কৰা হোৱা নাছিল। সকলো বস্তুৱেই সত্যাপনৰ প্ৰয়োজন আছিল। এই সংকলনটো খলিফা আবু বকৰে ৰাখিছিল, তেওঁৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰী খলিফা উমৰে, যিয়ে মৃত্যুশয্যাত এই সংকলনসমূহ তেওঁৰ কন্যা আৰু মুহাম্মাদৰ এগৰাকী বিধৱা হাফছা বিন্ত উমৰক দিছিল।
উছমান ইবনে আফফান আৰু কেন’নাইজেচন
ইছলামিক পৰম্পৰা অনুসৰি ৬৫০ খ্ৰীষ্টাব্দত মুহাম্মাদৰ মৃত্যুৰ প্ৰায় বিশ বছৰৰ পিছত তৃতীয় খলিফা উছমান ইবনে আফফান (ৰা. ২৩/৬৪৪–৩৫/৬৫৫)ৰ অধীনত কেন’নাইজেচন প্ৰক্ৰিয়াৰ অন্ত পৰে যদিও তাৰিখ সঠিক নহয় কাৰণ ইয়াক আদি আৰব বুৰঞ্জীবিদসকলে লিপিবদ্ধ কৰা নাছিল। কোৰআনৰ নীতি-নিয়ম হৈছে আবৃত্তি আৰু লিখাৰ দৰে কোৰআনৰ ৰূপ য’ত ই মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ বাবে ধৰ্মীয়ভাৱে বাধ্যতামূলক। এই নীতিগত কৰ্পাছটো এই অৰ্থত বন্ধ আৰু স্থিৰ কৰা হৈছে যে কোৰআনৰ একোৱেই সলনি বা পৰিৱৰ্তন কৰিব নোৱাৰি।
উছমানৰ খিলাফতৰ সময়লৈকে কোৰআন পঢ়াৰ বিষয়ে স্পষ্ট কৰাৰ প্ৰয়োজন অনুভৱ কৰা হৈছিল। খিলাফতৰ যথেষ্ট বৃদ্ধি হৈছিল, ইৰাক, ছিৰিয়া, ইজিপ্ত আৰু ইৰাণলৈ সম্প্ৰসাৰিত হৈছিল, বিভিন্ন সংস্কৃতিৰ পৰা বিভিন্ন মাত্ৰাৰ বিচ্ছিন্নতাৰে বহুতো নতুন ধৰ্মান্তৰিত লোকক ইছলামৰ গোটলৈ আনিছিল।
বিশ্বাস কৰা হয় যে সেনাপতি হুদাইফা ইবনে আল-য়ামানে এই সমস্যা খলিফাক জনাইছিল আৰু তেওঁক এক ঐক্যবদ্ধ গ্ৰন্থ প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ কৈছিল। আল-তাবাৰীৰ ইতিহাস অনুসৰি এই অভিযানৰ সময়ত ১০,০০০ কুফান যোদ্ধা, আজাৰবাইজানত ৬,০০০ আৰু ৰায়ত ৪,০০০ আছিল। কোৰআন পাঠৰ সঠিক আয়াত্ধতি সম্পৰ্কে বৃহৎ সংখ্যক সৈন্যৰ মতানৈক্যৰ বাবে হয়তো হুদয়ফাই এক ঐক্যবদ্ধ গ্ৰন্থৰ প্ৰচাৰ কৰিছিল। এই সময়ত হোৱা বিভ্ৰান্তিৰ উদাহৰণ টাবাৰিষ্টানত হোৱা এক অভিযানৰ সময়ত দেখা যায়, য'ত এজন সৈনিকে হুদাইফাক সুধিছিল, "আল্লাহৰ ৰাছুলে কেনেকৈ প্ৰাৰ্থনা কৰিছিল?" হুধায়ফাই তেওঁক ক’লে যে সৈনিকজনে যুদ্ধ কৰাৰ আগতে নামাজ পঢ়ে।
বিশ্বাস কৰা হয় যে হুদাইফাৰ অনুৰোধত উছমানে হাফছাৰ পৰা কোৰআনৰ চাদৰসমূহ লাভ কৰিছিল আৰু জায়দ আৰু তিনিজন বিশিষ্ট মক্কাবাসীৰে গঠিত এটা আয়োগ নিযুক্তি দিছিল আৰু মক্কাৰ মূল জনগোষ্ঠী কোৰেইচৰ উপভাষাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি পত্ৰিকাসমূহ কেইবাটাও খণ্ডত কপি কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল।
যেতিয়া কামটো শেষ হ’ল তেতিয়া উছমানে এটা কপি মদিনাত ৰাখিলে আৰু আন কিছুমান কপি কুফা, বাছৰা, ডামাস্কাছ আৰু কিছুমান বিৱৰণী অনুসৰি মক্কালৈ পঠিয়াই দিলে আৰু কোৰআনৰ আন সকলো ভিন্ন কপি ধ্বংস কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিলে। কুফাৰ বাহিৰে সকলোতে এই কাম কৰা হৈছিল, য’ত কিছুমান পণ্ডিতে যুক্তি আগবঢ়ায় যে ইবনে মাছুদ আৰু তেওঁৰ অনুগামীসকলে নাকচ কৰিছিল।
ওপৰত উদ্ধৃত হাদিছত খলিফা আবু বকৰৰ সময়ত সংকলিত কোৰআনৰ পাণ্ডুলিপিৰ কথা কোৱা হৈছে, যিবোৰ খলিফা উমৰৰ কন্যা হাফছা, মুহাম্মাদৰ পত্নীয়ে উত্তৰাধিকাৰী সূত্ৰে লাভ কৰিছিল আৰু তাৰ পিছত প্ৰতিশ্ৰুতি অনুসৰি তেওঁৰ ওচৰলৈ ঘূৰাই দিছিল। শ্বেন এন্থনী আৰু কেথেৰিন ব্ৰনছনে লক্ষ্য কৰিছে যে "জুহ্ৰি—খলিফা উছমানৰ ৰিচেন্সৰ সংগ্ৰহৰ বাবে হাফছাহৰ পাণ্ডুলিপিৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা আটাইতকৈ প্ৰাচীন পণ্ডিতজন—হাফছাহৰ স্ক্ৰল (ছুহুফ) ধ্বংস হোৱাৰ বিৱৰণৰ বাবেও কৰ্তৃত্ব হিচাপে কাম কৰে।" তাইৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁ ৰিপৰ্ট কৰিছিল যে হাফছাৰ ভাতৃয়ে পাণ্ডুলিপিসমূহ উত্তৰাধিকাৰী সূত্ৰে লাভ কৰিছিল আৰু উছমান বা কিছুমান সংস্কৰণ অনুসৰি আব্দুল মালিক ইবনে মাৰৱানক সেইবোৰ ধ্বংস কৰিবলৈ অনুমতি দিছিল।
সাধাৰণতে মানি লোৱা হৈছে যে উছমাণিক গ্ৰন্থত আজি জনা ক্ৰমত ১১৪খন ছূৰাৰ সকলোবোৰকে সামৰি লোৱা হৈছে।
কোৰআনৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে কিছুমান ছিয়া মুছলমান পণ্ডিতৰ বিশ্বাস চুন্নী বিশ্বাসৰ পৰা কিছু দিশত পৃথক হ’ব পাৰে। প্ৰভাৱশালী মাৰ্জা’ আবু আল-কাছিম আল-খোইৰ মতে উছমানৰ কোৰআনৰ সংকলন ভৌতিক নহয়, ৰূপক আছিল। তেওঁ আয়াত আৰু ছূৰাবোৰ এটা খণ্ডত সংগ্ৰহ কৰা নাছিল, বৰঞ্চ এই অৰ্থত যে তেওঁ এটা কৰ্তৃত্বশীল ৰিচেনচন পঢ়াত মুছলমানসকলক একত্ৰিত কৰিছিল। আল-খোইয়ে এইটোও যুক্তি আগবঢ়ায় যে যিটো পাঠৰ ওপৰত উছমানে মুছলমানসকলক একত্ৰিত কৰিছিল, সেইটোৱেই আছিল বেছিভাগ মুছলমানৰ মাজত প্ৰচলিত, আৰু ই মুহাম্মাদৰ পৰা নীৰৱচ্ছিন্ন সংক্ৰমণৰ জৰিয়তে তেওঁলোকৰ ওচৰলৈ গৈছিল।
এইটো অন্যতম প্ৰতিদ্বন্দ্বিতামূলক বিষয় আৰু বহু অমুছলমান আৰু মুছলমান পণ্ডিতৰ প্ৰায়ে সংঘৰ্ষ হোৱা ক্ষেত্ৰ।
আলী ইবনে আবু তালিব
চতুৰ্থ ৰছিদুন খলিফা ((r. 656 – 661)) আৰু প্ৰথম ছিয়া ইমাম আলীয়ে নিজেই কোৰআনৰ প্ৰতিলিপি সংকলন কৰিছিল বুলি বহুলভাৱে বিশ্বাস কৰা হয়। বিশেষকৈ আলী আৰু মুহাম্মাদৰ আন কিছুমান সহযোগীয়ে নবীৰ জীৱনকালত কোৰআনৰ আয়াতসমূহ সংগ্ৰহ কৰা বুলি খবৰ পোৱা গৈছে, আনহাতে আন কিছুমান বাতৰিত জোৰ দিয়া হৈছে যে আলীয়ে ৬৩২ খ্ৰীষ্টাব্দত মুহাম্মাদৰ মৃত্যুৰ লগে লগে তেওঁৰ পাণ্ডুলিপি প্ৰস্তুত কৰিছিল। এই পিছৰ প্ৰতিবেদনসমূহৰ গোটটো হয়তো আবু বকৰৰ খিলাফতৰ বিষয়ে একমত হোৱাৰ ইংগিত দিবলৈ ৰচনা কৰা হৈছে, অৰ্থাৎ এই প্ৰতিবেদনসমূহত আলীৰ পাণ্ডুলিপিৰ প্ৰতি ব্যস্ততাৰ উদ্দেশ্য হৈছে আবু বকৰ নিৰ্বাচিত হোৱা ছাকিফা বৈঠকত তেওঁৰ বহুলভাৱে উৰাবাতৰিৰ অনুপস্থিতিৰ ন্যায্যতা প্ৰদান কৰা মুহাম্মাদৰ মৃত্যুৰ পিছত খলিফা।
আলীয়ে হয়তো তেওঁৰ পাণ্ডুলিপিত আয়াতবোৰ মুহাম্মাদৰ ওচৰত অৱতীৰ্ণ হোৱা ক্ৰমত সজাইছে যদিও এই দাবীক কিছুমানে প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছে। আলীৰ পাণ্ডুলিপিত হয়তো কোৰআনৰ বাতিল কৰা আয়াতবোৰৰ অতিৰিক্ত তথ্যও সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছিল। কিছুমান ছিয়াসকলৰ বিৱৰণী অনুসৰি আলীয়ে মুহাম্মাদৰ মৃত্যুৰ পিছত চৰকাৰী ব্যৱহাৰৰ বাবে নিজৰ পাণ্ডুলিপিটো আগবঢ়াইছিল যদিও কিছুমান সংগীয়ে তেওঁক নাকচ কৰিছিল। নতুবা আলীয়ে হয়তো উছমানৰ খিলাফতৰ সময়ত আনুষ্ঠানিক ব্যৱহাৰৰ বাবে নিজৰ পাণ্ডুলিপিটো আগবঢ়াইছিল যদিও খলিফায়ে তেওঁৰ বাবে উপলব্ধ অন্যান্য ভিন্নতাৰ সপক্ষে ইয়াক নাকচ কৰিছিল। ইয়াৰ ভাগ্যৰ কথা ক’বলৈ গ’লে বাৰটা শ্বিয়াত বিশ্বাস কৰা হয় যে আলীৰ পাণ্ডুলিপি প্ৰতিজন ইমামৰ পৰা তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰীলৈ প্ৰেৰণ কৰা হৈছে, বাৰ ইমামৰ হাতত উপলব্ধ গুপ্ত জ্ঞানৰ অংশ হিচাপে। দ্বাদশ বিশ্বাসত এতিয়া পাণ্ডুলিপিটো তেওঁলোকৰ শেষ ইমাম মুহাম্মাদ আল-মাহদীৰ হাতত আছে, যিজন ৮৭৪ চনৰ পৰাই ঐশ্বৰিক ইচ্ছাৰ দ্বাৰা জনসাধাৰণৰ পৰা লুকুৱাই ৰখা হৈছে, যেতিয়ালৈকে তেওঁৰ পুনৰ আবিৰ্ভাৱ নোহোৱালৈকে অন্যায় আৰু দুষ্টতা নিৰ্মূল কৰিবলৈ।
উছমানী পাণ্ডুলিপিৰ সৈতে পাৰ্থক্য
কিছুমান চুন্নী প্ৰতিবেদনত অভিযোগ কৰা হৈছে যে কোৰআনৰ চৰকাৰী উছমানী পাণ্ডুলিপি অসম্পূৰ্ণ, যিটো ফাদাইল আল-কোৰআনত বিতংভাৱে উল্লেখ কৰিছে চুন্নী ব্যাখ্যাকাৰী আবু উবাইদ আল কাছিম বিন ছালামে, আদিয়ে। মুহাম্মাদৰ পিছত আলীৰ খিলাফতৰ অধিকাৰক সমৰ্থন কৰি ছিয়া বিতৰ্কবাদীসকলে এনে প্ৰতিবেদনৰ উদ্ধৃতি দি সহজেই অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল যে ৰাজনৈতিক কাৰণত আলীৰ স্পষ্ট উল্লেখ জ্যেষ্ঠ সংগীসকলে আঁতৰাই পেলাইছে। তথাপিও উছমানী পাণ্ডুলিপিত কিছুমান শব্দ আৰু আয়াত সলনি বা বাদ দিয়া হৈছে বুলি অভিযোগ উত্থাপন হৈছে ছিয়া পৰম্পৰাতো। আন আন কিছুমানৰ লগতে নৱম শতিকাৰ ছিয়া তৰ্কবিদ আহমদ ইবনে মুহাম্মাদ আল-ছায়াৰীয়ে কিতাব আল-কিৰাতত এনে প্ৰতিবেদন পোৱা যায় যদিও তেওঁৰ বিৰুদ্ধে গুলাতৰ সৈতে সম্পৰ্ক থকাৰ বহুল অভিযোগ উত্থাপন হৈছে (সাক্ষৰ অৰ্থত ‘অতিৰঞ্জিতকাৰী’ বা ‘উগ্ৰপন্থী’)। কোৰআনৰ বিশ্বাসী ৰিচেনচন হিচাপে আলীৰ পাণ্ডুলিপিখন চৰকাৰী পাণ্ডুলিপিতকৈ দীঘল বুলি কোৱা হয়, আলীৰ বিষয়ে স্পষ্ট উল্লেখ কৰা হৈছে। এই মতামত বুয়িদ বংশৰ আগতে ছিয়া পণ্ডিতসকলৰ মাজত জনপ্ৰিয় আছিল বুলি প্ৰকাশ পাইছে ((r. 934 – 1062)). ইয়াৰ বিপৰীতে দুয়োটা সংহিতাৰ মাজত যিকোনো পাৰ্থক্য চুন্নীসকলে নাকচ কৰে কাৰণ আলীয়ে তেওঁৰ খিলাফতৰ সময়ত তেওঁৰ ৰিচেন্সন জাপি দিয়া নাছিল, আনহাতে ছিয়া প্ৰতিযুক্তি হ’ল যে আলীয়ে ইচ্ছাকৃতভাৱে এই বিভাজনকাৰী বিষয়টোৰ ওপৰত মৌনতা অৱলম্বন কৰিছিল। নিজৰ আৰু অনুগামীসকলৰ বাবে অত্যাচাৰৰ ভয়ত পিছৰ বাৰজন ইমামসকলেও হয়তো এই বিষয়টোক লৈ ধৰ্মীয় ছদ্মবেশ (তাকিয়া) গ্ৰহণ কৰিছিল।
শৈক্ষিক বৃত্তি
কোৰআনৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে স্থায়ী শৈক্ষিক গৱেষণাৰ বিষয় হৈ আহিছে। পৰম্পৰাগত দৃষ্টিভংগীৰ পৰিশোধন আনকি ইয়াৰ মৌলিক পুনৰ মূল্যায়নৰ বাবেও কেইবাটাও প্ৰস্তাৱ আগবঢ়োৱা হৈছে।
১৯৭০ চনৰ আশে-পাশেলৈকে অমুছলমান পণ্ডিতসকলে ইয়াৰ ইছলামিক উৎপত্তিৰ কাহিনীটো সঁচাকৈয়ে মানি লৈছিল। আৰ্নেষ্ট ৰেনানে বিখ্যাতভাৱে ঘোষণা কৰিছিল যে "ইছলামৰ জন্ম হৈছিল, অন্য ধৰ্মৰ উৎপত্তিক দোলনা দিয়া ৰহস্যৰ মাজত নহয়, বৰঞ্চ ইতিহাসৰ সম্পূৰ্ণ পোহৰত" —ইছলাম ধৰ্মৰ নামত শাসন কৰা আৰু যাৰ সম্প্ৰসাৰণত ধৰ্মীয়তাই ইন্ধন যোগাইছিল fervor, আৰু যিয়ে সেই ধৰ্মৰ পবিত্ৰ কিতাপ (কোৰআন) সংকলন, সম্পাদনা, অনুমোদন আৰু বিতৰণৰ সভাপতিত্ব কৰিছিল।
কিন্তু ১৯৭০ চনত ইতিহাসবিদসকলে ইছলামিক "সাহিত্যিক উৎস"ৰ ওপৰত প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে — তাফছিৰ বা কোৰআনৰ টীকা, হাদিছ বা ইছলামিক হজৰত মুহাম্মাদে অনুমোদন জনোৱা বা নকৰাৰ বিৱৰণী, আৰু ছূৰা, নবীৰ জীৱনী—যিবোৰৰ ওপৰত কোৰআনৰ পৰম্পৰাগত বিৱৰণী আধাৰিত আছিল। এই সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকে "উৎস-সমালোচনাত্মক" আয়াত্ধতি ব্যৱহাৰ কৰিছিল, য'ত প্ৰমাণ হিচাপে প্ৰাসংগিক পুৰাতত্ত্ব, এপিগ্ৰাফী, নুমিজমেটিক্স আৰু সমসাময়িক অ-আৰবী সাহিত্যও আছিল, যিয়ে তেওঁলোকে যুক্তি দিছিল যে ই "কঠিন তথ্য" আৰু ক্ৰছচেক কৰাৰ ক্ষমতা প্ৰদান কৰে।
২০০৮ চনলৈকে ফ্ৰেড ডনাৰে ক্ষেত্ৰখনৰ অৱস্থাৰ সাৰাংশ তলত দিয়া ধৰণে উল্লেখ কৰিছিল:
জিঅ' পেমেণ্টছ বেংক
জিঅ' পেমেন্টছ বেংক হৈছে ভাৰতৰ এখন পেমেন্টছ বেংক। ২০১৮ চনত ইয়াৰ স্থাপনা কৰা হৈছিল আৰু ই ৰিলায়েন্স ইণ্ডাষ্ট্ৰীজৰ অধীনস্থ। ৰিলায়েন্স ইণ্ডাষ্ট্ৰীজক ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকে (আৰ.বি.আই) বেংকিং ৰেগুলেচন এক্ট, ১৯৪৯ৰ অধীনত নতুন পেমেণ্ট বেংক স্থাপনৰ বাবে নীতিগত অনুমোদন প্ৰদান কৰে।তাৰ পিছত ই ভাৰতীয় ষ্টেট বেংকৰ সৈতে অংশীদাৰিত্ব কৰি ২০১৬ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত জিঅ’ পেমেণ্টছ বেংক লিমিটেডক অন্তৰ্ভুক্ত কৰে, জিঅ’ পেমেণ্টছ বেংক লিমিটেড হৈছে ৰিলায়েন্স ইণ্ডাষ্ট্ৰীজ আৰু ষ্টেট বেংক অৱ ইণ্ডিয়াৰ মাজত ৭০:৩০ অংশীদাৰিত্বৰে আৰম্ভ কৰা পেমেন্টছ বেংক।
কোৰআনৰ ইতিহাস
শৈক্ষিক বৃত্তি
"একাডেমিক গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰ হিচাপে কোৰআন অধ্যয়ন আজি অৰাজক অৱস্থাত থকা যেন লাগে। ইছলামৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে অধ্যয়ন কৰা আমাৰ মাজৰ যিসকলে সামূহিকভাৱে স্বীকাৰ কৰিব লাগিব যে আমি কেৱল কোৰআনৰ বিষয়ে কিছুমান অতি মৌলিক কথা নাজানো – ইমানেই মৌলিক কথা যে সাধাৰণতে অন্য গ্ৰন্থৰ সৈতে জড়িত পণ্ডিতসকলে সেইবোৰৰ জ্ঞানক সহজভাৱে লয়। ইয়াত এনেধৰণৰ প্ৰশ্ন সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে: কোৰআনৰ উৎপত্তি কেনেকৈ হ’ল? ক’ৰ পৰা আহিল আৰু কেতিয়া প্ৰথম আবিৰ্ভাৱ হ’ল? প্ৰথম কেনেকৈ লিখা হৈছিল? কেনেধৰণৰ ভাষাত লিখা হৈছিল – হৈছে –? প্ৰথমে কি ৰূপ লৈছিল? ইয়াৰ প্ৰথম দৰ্শক কোনে গঠন কৰিছিল? বিশেষকৈ ইয়াৰ প্ৰথম বছৰবোৰত ই এটা প্ৰজন্মৰ পৰা আন এটা প্ৰজন্মলৈ কেনেকৈ সংক্ৰমিত হৈছিল? কেতিয়া, কেনেকৈ আৰু কাৰ দ্বাৰা ইয়াক সংহিতাকৰণ কৰা হৈছিল? কোৰআন আৰু ইয়াৰ ওপৰত থকা পণ্ডিতসকলৰ সৈতে পৰিচিতসকলে জানিব যে এই প্ৰশ্নবোৰৰ এটাও সুধিলে আমাক লগে লগে গুৰুতৰ অনিশ্চয়তাৰ ক্ষেত্ৰত ডুবাই পেলায় আৰু ই তীব্ৰ বিতৰ্কৰ সূচনা কৰাৰ সম্ভাৱনা আছে। আন কথাত ক’বলৈ গ’লে এই মৌলিক বিষয়বোৰৰ ওপৰত কাম কৰা সু-প্ৰশিক্ষিত পণ্ডিতসকলৰ মাজতো একমত কম।"
জিঅ' পেমেণ্টছ বেংক
২০২০ চনৰ অক্টোবৰ মাহত ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকে বেংকিং ৰেগুলেচন এক্ট, ১৯৪৯ৰ ধাৰা ৩৫বিৰ অধীনত সময়মতে পৰিচালন সঞ্চালক আৰু মুখ্য কাৰ্যবাহী বিষয়া নিযুক্তিৰ বাবে আবেদন নকৰাৰ বাবে বেংকটোক ১ কোটি ₹ (১২৫,২৩৪ মাৰ্কিন ডলাৰ) জৰিমনা বিহা হৈছিল।
কোৰআনৰ ইতিহাস
শৈক্ষিক বৃত্তি
১৯৯৯ চনত কুক আৰু ক্ৰনে যুক্তি দিছিল যে "সপ্তম শতিকাৰ শেষৰ দশকৰ আগতে কোনো ধৰণৰ কোৰআনৰ অস্তিত্বৰ কোনো কঠিন প্ৰমাণ নাই।" সপ্তম শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ কাৰ্বন-ডেটিং কৰা ছানা পাণ্ডুলিপি আৰু বাৰ্মিংহাম কোৰআন পাণ্ডুলিপিৰ দৰে আংশিক কোৰআন পাণ্ডুলিপি পিছত আৱিষ্কাৰ হয়। কিন্তু উছমাণিক পাঠ্য ধৰণৰ সকলো প্ৰাৰম্ভিক পাণ্ডুলিপিৰ সাধাৰণ স্বকীয় বানানৰ ওপৰত কাম প্ৰকাশ কৰা মাৰিজন ভান পুটেনে উল্লেখ কৰিছে আৰু দাবী কৰিছে যে তেওঁ উদাহৰণৰ সৈতে প্ৰমাণ কৰিছে যে বাৰ্মিংহামৰ খণ্ডটোত উপস্থিত এই একেবোৰ স্বকীয় বানানৰ কেইবাটাওৰ বাবে (মিংগানা ১৫৭২ক + আৰব ৩২৮গ), ই "স্পষ্টভাৱে উছমাণিক পাঠ্য ধৰণৰ বংশধৰ" আৰু ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ৰেডিঅ'কাৰ্বন ডেটিং সত্ত্বেও ইয়াক প্ৰাক-উছমাণিক কপি হোৱাটো "অসম্ভৱ।"
লেখক, সাংবাদিক আৰু পণ্ডিত টবি লেষ্টাৰে লক্ষ্য কৰিছে যে কোৰআনে "ভাষা, কাহিনী আৰু পৰিঘটনাৰ সৈতে পৰিচিতি ধৰি লৈছে যিবোৰ মুছলমান ব্যাখ্যাকাৰীসকলৰ প্ৰাচীনসকলৰ বাবেও হেৰাই যোৱা যেন লাগে।" কুক আৰু ক্ৰিষ্টোফাৰ ৰোজে লক্ষ্য কৰিছে যে কোৰআনত অস্পষ্ট শব্দ আৰু বাক্যাংশ, "ৰহস্য আখৰ" বা মুকাটাআত আছে—এক আৰু চাৰিটা আখৰৰ ভিতৰৰ গোট যিয়ে শব্দ গঠন নকৰে আৰু কোৰআনৰ প্ৰায় এক চতুৰ্থাংশ ছূৰাৰ আৰম্ভণি কৰে, আৰু ইতিহাসবিদসকলৰ বাবে অজ্ঞাত ছাবিয়ান ধৰ্মীয় গোট। কুক যুক্তি আগবঢ়ায় যে "কোনোবাই নিশ্চয় এবাৰ জানিছিল" এইবোৰৰ অৰ্থ কি, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ পাহৰি যোৱাৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে কোৰআন হয়তো "কেইবা দশক ধৰি দৃশ্যপটৰ বাহিৰত" আছিল।
আৰব আক্ৰমণকাৰীৰ আগবাঢ়ি যোৱা, নেতা বা ধৰ্মৰ বৰ্ণনা কৰা খ্ৰীষ্টান বাইজেণ্টাইনসকলে তেওঁলোকৰ ঐতিহাসিক ৰেকৰ্ডত "কোৰআন" বা "ইছলাম", "সঠিকভাৱে নিৰ্দেশিত খলিফা"ৰ কোনো উল্লেখ নাই; "খলিফাট প্ৰতিষ্ঠাৰ মাজেৰে জীয়াই থকা" সেই আৰবসকলৰ কোনো জীয়াই থকা নথি-পত্ৰৰ অভাৱ; এই অঞ্চল আৰু যুগৰ মুদ্ৰাসমূহে ৬৮৫ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পিছৰ কোনোবা এটা সময়তহে ইছলামিক আইকনগ্ৰাফী ব্যৱহাৰ কৰা নাছিল।
পৰম্পৰা অনুসৰি খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকাৰ আৰম্ভণিতে কোৰআন ৰচনা কৰা হৈছিল যদিও ইতিহাসবিদ টম হলণ্ডৰ মতে, "৬৯০ৰ দশকতহে অৱশেষত এজন খলিফাই ৰাজহুৱা স্মৃতিসৌধত নবীৰ নাম লিপিবদ্ধ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল; তাৰ দশক দশক পিছতহে প্ৰথমটো লিখিছিল।" তেখেতৰ আংশিক উল্লেখ ব্যক্তিগত শিলালিপিত দেখা দিবলৈ আৰম্ভ কৰে।" ইতিহাসবিদ ষ্টিফেন শ্বুমেকাৰৰ মতে আব্দুল মালিকৰ (৬৮৫-৭০৫ খ্ৰীষ্টাব্দৰ) ৰাজত্বকাললৈকে কোৰআনে চূড়ান্ত সংকলনত উপনীত হোৱা নাছিল।
কোৰআন সংগ্ৰহ আৰু সম্পাদনা কৰি এখন কিতাপ (মুছহাফ) সন্দৰ্ভত ইতিহাসবিদ মাইকেল কুক লিখিছে যে হাদিছৰ মাজত "কম বেছি পৰিমাণে" সাধাৰণ ভিত্তি আছে যদিও মুহাম্মাদে কৰা পৰম্পৰাৰ মাজত কিন্তু এই কাম খলিফা উছমানৰ ৰাজত্বকালৰ শেষৰ ফালে সম্পূৰ্ণ হৈছিল। অন্যথা হাদিছ একমত নহয়: আমি জানিব পাৰিছো যে মুহাম্মাদৰ অনুগামীসকলৰ কিছুমানে তেওঁৰ জীৱনকালত ইতিমধ্যে গোটেই কোৰআনখন মুখস্থ কৰি জানিছিল -- তথাপিও পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়াক ইফালে সিফালে সংগ্ৰহ কৰা খণ্ডবোৰৰ পৰা [কলাব লগা হৈছিল]। আমাক কোৱা হৈছে যে মুহাম্মাদে নিয়মিতভাৱে তেওঁৰ প্ৰকাশসমূহ এজন লিখকক নিৰ্দেশ দিছিল -- তথাপিও পিছলৈ শাস্ত্ৰখন মুখস্থ কৰাসকলৰ যুদ্ধত মৃত্যুৰ জৰিয়তে হেৰাই যোৱাৰ বিআয়াতত পৰিছিল। ইয়াক সংগ্ৰহ কৰি প্ৰথম খলিফাই কিতাপ হিচাপে গঢ়ি তুলিছিল; বা দ্বিতীয়ৰ দ্বাৰা; বা তৃতীয়জন উছমানৰ দ্বাৰা। নতুবা উছমানৰ সময়ৰ আগতেই ইয়াক সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল আৰু তেওঁ কেৱল গ্ৰন্থখনক ষ্টেণ্ডাইজ কৰি অন্যান্য সংস্কৰণসমূহ ধ্বংস কৰি দিছিল। এই পৰম্পৰাসমূহৰ শেষৰটো প্ৰচলিত হোৱাৰ প্ৰৱণতা আছে, কিন্তু পছন্দটো কিছু পৰিমাণে স্বেচ্ছাচাৰী...
অমুছলমান বিজয়ী জনগোষ্ঠীৰ বিৱৰণীও পৰম্পৰাগত ইছলামিক সাহিত্যৰ বিৱৰণীৰ সৈতে সংঘাতপূৰ্ণ। সপ্তম শতিকাৰ বাইজেণ্টাইন খ্ৰীষ্টান উৎসসমূহে সেই সময়ত পূৰ্বৰ বাইজেণ্টাইন ভূখণ্ডত আক্ৰমণ কৰি বসতি স্থাপন কৰা আৰব "অভিবাসী" (Mhaggraye)সকলৰ ওপৰত কৰা ধাৰাবাহিকতা পৰীক্ষা কৰি ইতিহাসবিদ আব্দুল-মাছিহ সাদীয়ে দেখিলে যে খ্ৰীষ্টানসকলে কেতিয়াও "কোৰআন" বা "ইছলাম" শব্দটোৰ উল্লেখ কৰা নাছিল বা সেইটোও উল্লেখ কৰা নাছিল অনুপ্ৰৱেশকাৰীসকল নতুন ধৰ্মৰ আছিল। তেওঁলোকে অনুপ্ৰৱেশকাৰীসকলক জাতিগত শব্দৰে উল্লেখ কৰিছিল -- "তেওঁলোকৰ মাজত (আৰব) বহুতো খ্ৰীষ্টান আছে...।" খ্ৰীষ্টানসকলে আৰব নেতাসকলক বুজাবলৈ ধৰ্মীয় শব্দ (ৰজা, ৰাজকুমাৰ, শাসক) নহয়, ধৰ্মনিৰপেক্ষ বা ৰাজনৈতিক শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিছিল। মুহাম্মাদ আছিল "মহাগ্ৰায়ৰ প্ৰথম ৰজা", পথ প্ৰদৰ্শক, শিক্ষক, নেতা বা মহান শাসকও। তেওঁলোকে অৱশ্যে আৰবৰ ধৰ্মৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। অনুপ্ৰৱেশকাৰীসকলৰ ধৰ্মক "পুৰণি নিয়ম (পুৰণি নিয়ম) অনুসৰি" একশ্বৰবাদী বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। যেতিয়া অনুপ্ৰৱেশকাৰীৰ আমিৰ আৰু স্থানীয় খ্ৰীষ্টানসকলৰ পেট্ৰিয়াৰ্কৰ ধৰ্মীয় কল'কিয়াম আছিল তেতিয়া শাস্ত্ৰৰ বিষয়ে বহু আলোচনা হৈছিল যদিও কোৰআনৰ কোনো উল্লেখ নাছিল, "কোৰআন এতিয়াও প্ৰচলিত হোৱা নাছিল বুলি এটা সম্ভাৱ্য ইংগিত।" খ্ৰীষ্টানসকলে ৰিপ'ৰ্ট কৰিছিল যে আমিৰৰ লগত "বিদ্বান ইহুদী" আছিল, যে অনুপ্ৰৱেশকাৰীসকলে "ইহুদী আৰু চমৰীয়াসকলৰ দৰেই তওৰাত গ্ৰহণ কৰিছিল", যদিও কোনো সূত্ৰই অনুপ্ৰৱেশকাৰীসকলক ইহুদী বুলি বৰ্ণনা কৰা নাই।
ৱান্সব্ৰ’ৰ ছাত্ৰ ক্ৰ’ন আৰু কুক সহযোগত হাগাৰিজম: দ্য মেকিং অৱ দ্য ইছলামিক ৱৰ্ল্ড (১৯৭৭) নামৰ এখন গ্ৰন্থৰ সহ-লেখক। কিন্তু আজি ক্ৰ’ন বা কুক দুয়োৰে নিজৰ ৰচনাত উপস্থাপন কৰা সকলো মতামত গ্ৰহণ কৰা নাই। তাৰ পিছত ক্ৰনে কয় যে মুহাম্মাদে কোৰআনৰ "সকলো বা বেছিভাগ" উচ্চাৰণ কৰাটো "সন্দেহ কৰাটো কঠিন।" তাই কয় যে এই কথা "যুক্তিসংগত নিশ্চয়তাৰে" ক'ব পাৰি।
বাৰ্মিংহাম কোৰআন পাণ্ডুলিপিখনৰ ২০১৫ চনৰ তাৰিখ নিৰ্ধাৰণৰ ফলত ইছলাম ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা আৰু কাটাৰৰ হামাদ বিন খলিফা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ইছলামিক অধ্যয়ন মহাবিদ্যালয়ৰ কোৰআন অধ্যয়নৰ সহযোগী অধ্যাপক জোচেফ ই বি লামবাৰ্ডে মন্তব্য কৰে যে:
"শেহতীয়া এই অভিজ্ঞতাভিত্তিক তথ্যসমূহৰ মৌলিক গুৰুত্ব আছে। তেওঁলোকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে যে কোৰআনৰ গ্ৰন্থৰ সংকলন আৰু সংহিতাকৰণৰ ইতিহাসৰ বহল ৰূপৰেখাৰ ক্ষেত্ৰত ধ্ৰুআয়াতী ইছলামিক উৎসসমূহ এতিয়ালৈকে ধাৰণা কৰাতকৈ বহু বেছি নিৰ্ভৰযোগ্য। এইদৰে এনে তথ্যই কোৰআনৰ ঐতিহাসিক উৎপত্তিৰ সম্পৰ্কে পশ্চিমীয়া সংশোধনীবাদী তত্ত্বৰ বিপুল সংখ্যকক অসহনীয় কৰি তোলে।"
কিন্তু বাৰ্মিংহামৰ পাণ্ডুলিপিত ডেভিদ থমাছে আঙুলিয়াই দিছিল যে ৰেডিঅ’কাৰ্বন পৰীক্ষাত কোৰআন লিখাৰ তাৰিখ নহয়, যিটো প্ৰাণীৰ ছালে কোৰআন গঠন কৰিছিল, তাৰ মৃত্যুৰ তাৰিখ পোৱা গৈছিল। যিহেতু খালী চৰ্ম উৎপাদনৰ পিছত প্ৰায়ে বছৰ বছৰ ধৰি মজুত কৰা হৈছিল, সেয়েহে তেওঁ কয় যে কোৰআন ৬৫০–৬৫৫ চনৰ শেষৰ ফালে লিখা হ’ব পাৰিলেহেঁতেন, উছমানৰ অধীনত কোৰআনৰ সংহিতাকৰণৰ সময়ত। আৰু পিছলৈ উছমাণিক গ্ৰন্থৰ সকলো প্ৰাৰম্ভিক পাণ্ডুলিপিৰ সাধাৰণ স্বকীয় অৰ্থলিপিৰ ওপৰত কাম প্ৰকাশ কৰা মাৰিজন ভান পুটেনে কয় যে ইয়াৰ আৰম্ভণিৰ ৰেডিঅ’কাৰ্বন ডেটিং সত্ত্বেও ইয়াৰ প্ৰাক-উছমাণিক কপি হ’ব নোৱাৰে।
তথাপিও সন্দেহবাদী পণ্ডিতসকলে আঙুলিয়াই দিয়ে যে ইবনে ইছহাকে মুহাম্মাদৰ জীৱনৰ আদিম বিৱৰণী মুহাম্মাদৰ মৃত্যুৰ প্ৰায় এশ বছৰৰ পিছত লিখা হৈছিল আৰু ইছলামিক জীৱনীকাৰসকলৰ পিছৰ সকলো আখ্যানত ইবনে ইছহাকৰ গ্ৰন্থত সম্পূৰ্ণৰূপে অভাৱ হোৱা পৰিঘটনাৰ বিষয়ে বহু বেছি বিৱৰণ আৰু সজ্জা আছে।
২০০৮ চনত "মুহাম্মাদৰ বিষয়ে আমি প্ৰকৃততে কি জানো?" শীৰ্ষক এটা অনলাইন প্ৰবন্ধত পেট্ৰিচিয়া ক্ৰ'নে কোৰআনৰ উৎপত্তিৰ ওপৰত সন্দেহবাদী তত্ত্বসমূহৰ ওপৰত সন্দেহৰ সৃষ্টি কৰিছে।
"আটাইতকৈ ডাঙৰ কথাটো হ’ল আমি যুক্তিসংগতভাৱে নিশ্চিত হ’ব পাৰো যে কোৰআন হৈছে তেওঁ আল্লাহৰ ওচৰত অৱতীৰ্ণ কৰা বুলি বিশ্বাস কৰি কোৱা কথাবোৰৰ সংকলন। তেওঁ পোৱা বুলি দাবী কৰা সকলো বাৰ্তা কিতাপখনে হয়তো সংৰক্ষণ নকৰে, আৰু আমাৰ হাতত যি ব্যৱস্থা আছে তাৰ বাবে তেওঁ দায়ী নহয়। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পিছত সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল – কিমান দিনৰ পিছত সেয়া বিতৰ্কিত। কিন্তু তেওঁ যে সকলোবোৰ বা বেছিভাগেই উচ্চাৰণ কৰিছিল, তাত সন্দেহ কৰাটো কঠিন।"
ফ্ৰেড ডনাৰে কোৰআন সংগ্ৰহৰ বাবে আগতীয়া তাৰিখৰ বাবে যুক্তি আগবঢ়াইছে, যিটো তেওঁৰ গ্ৰন্থখন নিজেই পঢ়াৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি। তেওঁ আঙুলিয়াই দিয়ে যে যদি ইছলামৰ উত্তাল প্ৰাৰম্ভিক শতিকাবোৰত কোৰআন সংগ্ৰহ কৰা হ’লহেঁতেন, ইয়াৰ বিশাল বিজয় আৰু সম্প্ৰসাৰণ আৰু খিলাফতৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বীসকলৰ মাজত হোৱা ৰক্তাক্ত কাণ্ডৰ সৈতে, তেন্তে এই ইতিহাসৰ কিছু প্ৰমাণ পাঠটোত পোৱা গ’লহেঁতেন। অৱশ্যে আদিম মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ বিষয়ে জনা কথাখিনি প্ৰতিফলিত নকৰা কোৰআনত এনে কোনো কথা নাই।
১৯৭২ চনত য়েমেনৰ ছান’ৰ মহান মছজিদ পুনৰুদ্ধাৰৰ সময়ত শ্ৰমিকসকলে এটা "কাগজৰ কবৰ"ত উজুটি খাইছিল, য'ত লাখ লাখ চৰ্ম কাগজৰ টুকুৰা আছিল, য'ত কোৰআনৰ আয়াত লিখা আছিল। এই খণ্ডবোৰৰ কিছুমান এতিয়ালৈকে পোৱা আটাইতকৈ পুৰণি কোৰআন গ্ৰন্থ বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।
কোৰআনৰ উৎপত্তিৰ শেহতীয়া হৈছে ২০১৫ চনত বাৰ্মিংহাম বিশ্ববিদ্যালয়ে কোৰআনৰ পাঠ্যৰ চৰ্ম কাগজ আৱিষ্কাৰ কৰা, চৰ্ম কাগজৰ সামগ্ৰী ৫৬৮ৰ পৰা ৬৪৫ চনৰ ভিতৰৰ সময়ৰ ৰেডিঅ’কাৰ্বন তাৰিখ ৯৫.৪% সঠিকতাৰে কৰা হৈছে। অক্সফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এটা পৰীক্ষাগাৰত সম্পন্ন কৰা হৈছিল এই পৰীক্ষা। এই ফলাফলত এই চৰ্ম কাগজখন মুহাম্মাদৰ সময়ৰ ওচৰত ৰখা হৈছে, যিজন সাধাৰণতে ৫৭০ৰ পৰা ৬৩২ চনৰ ভিতৰত বাস কৰিছিল বুলি ভবা হয়। গৱেষকসকলে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হৈছে যে এই চৰ্মপত্ৰখন কোৰআনৰ অস্তিত্বৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন লিখিত পাঠ্য প্ৰমাণৰ ভিতৰত অন্যতম। কলেজ ডি ফ্ৰান্সৰ ফ্ৰান্সোৱা ডেৰ’চে অৱশ্যে বাৰ্মিংহামৰ পাতৰ বাবে প্ৰস্তাৱিত ৰেডিঅ’কাৰ্বন তাৰিখৰ নিৰ্ভৰযোগ্যতাৰ ওপৰত সংশয় প্ৰকাশ কৰি আন ঠাইত এনে কিছুমান দৃষ্টান্ত উল্লেখ কৰে য’ত ৰেডিঅ’কাৰ্বন ডেটিং স্পষ্ট এনডাউমেণ্ট তাৰিখৰ সৈতে কোৰআন পৰীক্ষা কৰাত ভুল বুলি প্ৰমাণিত হৈছে। স্কুল অৱ অৰিয়েণ্টেল এণ্ড আফ্ৰিকান ষ্টাডিজৰ ইছলামিক ষ্টাডিজৰ জ্যেষ্ঠ প্ৰবক্তা মুস্তাফা শ্বাহে বাৰ্মিংহামৰ পাতত থকা ব্যাকৰণগত চিহ্ন আৰু আয়াত্য বিভাজকসমূহ প্ৰস্তাৱিত আৰম্ভণিৰ ৰেডিঅ’কাৰ্বন তাৰিখৰ সৈতে অসঙ্গতিপূৰ্ণ বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।
পাঠ্য সমালোচনা
right|thumb|256x256px|ষ্টেনফৰ্ড '০৭ ৰ বাইনাৰী পাণ্ডুলিপিৰ সোঁ পৃষ্ঠা। ওপৰৰ স্তৰটো হৈছে [[আল-বাক্বাৰা|বাক্বাৰা ছূৰাৰ ২৬৫-২৭১ আয়াত। দ্বৈত স্তৰে কোৰআনৰ প্ৰথম পাঠত কৰা সংযোজন আৰু আজিৰ কোৰআনৰ লগত থকা পাৰ্থক্যসমূহ উন্মোচন কৰে। ]] ১৯৭০ চনত যিটোক "সন্দেহবাদী পণ্ডিতৰ ঢৌ" বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে, সেইটোৱে ইছলামিক অধ্যয়নত লাভ কৰা জ্ঞানৰ বহুখিনি প্ৰত্যাহ্বান জনাইছিল। তেওঁলোকে যুক্তি দিছিল যে ইছলামিক ঐতিহাসিক পৰম্পৰাৰ সংক্ৰমণৰ ক্ষেত্ৰত বহু পৰিমাণে বিকৃত হৈছে। তেওঁলোকে ইছলামৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাসক অন্যান্য, অনুমাণিকভাৱে অধিক নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস যেনে মুদ্ৰা, শিলালিপি আৰু অইছলামী উৎসৰ পৰা সংশোধন বা পুনৰ্গঠন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। এই গোটৰ আটাইতকৈ পুৰণিজন আছিলজন ৱান্সব্ৰ’ (১৯২৮–২০০২)। ৱান্সব্ৰ’ৰ ৰচনাসমূহ বহুলভাৱে লক্ষ্য কৰা হৈছিল যদিও হয়তো বহুলভাৱে পঢ়া হোৱা নাছিল।  ১৯৭২ চনত য়েমেনৰ ছানা’ৰ এটা মছজিদত প্ৰাচীন কোৰআনৰ এটা কেচ আৱিষ্কাৰ কৰা হয় – সাধাৰণতে ছানা’ৰ পাণ্ডুলিপি বুলি জনা যায়। বহু বছৰ ধৰি এই কোৰআনৰ খণ্ডবোৰৰ অনুসন্ধান কৰা জাৰ্মান পণ্ডিত গেৰ্ড আৰ পুইন আৰু তেওঁৰ গৱেষণা দলটোৱে এই পাণ্ডুলিপিসমূহৰ প্ৰায় ৩৫,০০০ মাইক্ৰ’ফিল্ম ফটো নিৰ্মাণ কৰিছিল, যিবোৰৰ তাৰিখ তেওঁ অষ্টম শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ অংশ বুলি কয়। পুইনে তেওঁৰ গ্ৰন্থখনৰ সম্পূৰ্ণতা প্ৰকাশ কৰা নাই যদিও অগতানুগতিক আয়াত্যৰ ক্ৰম, সৰু সৰু পাঠ্যৰ ভিন্নতা আৰু আখণ্ডৰ বিৰল শৈলী লক্ষ্য কৰিছে। তেওঁ লগতে পৰামৰ্শ দিছিল যে কিছুমান পাৰ্চমেণ্ট পেলিম্পচেষ্ট যিবোৰ পুনৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। পুইনে বিশ্বাস কৰিছিল যে ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে নিৰ্দিষ্ট গ্ৰন্থৰ বিপৰীতে বিৱৰ্তনশীল গ্ৰন্থ। কিথ স্মলে পাঠ্য সমালোচনা আৰু কোৰআন পাণ্ডুলিপিত এই সিদ্ধান্তত উপনীত হৈছে যে বৰ্তমান উপলব্ধ উৎসৰ ভিত্তিত কোৰআনৰ নিৰ্ভৰযোগ্য সমালোচনাত্মক গ্ৰন্থ প্ৰস্তুত কৰাটো সম্ভৱ নহয়। কৰ্পাছ ক’ৰানিকাম প্ৰকল্পটো কোৰআনৰ সমালোচনাত্মক সংস্কৰণ প্ৰস্তুত কৰাৰ এক চলিত প্ৰচেষ্টা।
বাইবেলৰ লগত পাৰ্থক্য আৰু সাদৃশ্য
সন্দেহবাদী পণ্ডিতসকলে কোৰআন আৰু ইহুদী আৰু হিব্ৰু শাস্ত্ৰৰ মাজত থকা বহুতো সাদৃশ্যৰ বিৱৰণ দি কয় যে মুহাম্মাদে যিটোক তেওঁ সৰ্বজনীন ইতিহাস বুলি বিশ্বাস কৰিছিল, সেইটো শিকাইছিল, যিদৰে তেওঁ আৰবত আৰু ভ্ৰমণৰ সময়ত সন্মুখীন হোৱা ইহুদী আৰু খ্ৰীষ্টানসকলৰ পৰা শুনিছিল – লগতে তেওঁৰ পৈতৃক-দাদা আব্দুল মুত্তলিবৰ দ্বাৰা হানিফা পৰম্পৰাৰ সৈতে পৰিচিত হোৱা। এই পণ্ডিতসকলে ইছলাম ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ সৈতেও একমত নহয় যে সমগ্ৰ কোৰআন আল্লাহে মানৱ জাতিৰ প্ৰতি সম্বোধন কৰিছে। তেওঁলোকে লক্ষ্য কৰে যে বহুতো অংশ আছে য’ত আল্লাহক প্ৰত্যক্ষভাৱে সম্বোধন কৰা হৈছে, বা তৃতীয় ব্যক্তিত উল্লেখ কৰা হৈছে, বা য’ত কথকে আল্লাহকে ধৰি বিভিন্ন সত্তাৰ শপত খাইছে। কোৰআনৰ বিৱৰণীত অৱশ্যে যীশুক ক্ৰুচত দিয়া আৰু মৃত্যুৰ ক্ষেত্ৰত যথেষ্ট পাৰ্থক্য আছে।
এপ’ক্ৰিফাল কিংবদন্তিৰ সৈতে সাদৃশ্য
left|thumb|216x216px|বৈজ্ঞানিক দাবীৰ আওতাত থকা আয়াতবোৰৰ ভিতৰত এটা, কিয়নো সতেজ তাৰিখে অলৌকিকভাৱে জন্মৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে; মেৰীয়ে সতেজ খেজুৰৰ বাবে খেজুৰ গছ জোকাৰি দিয়ে, ছ্যুডো-মথিৰ শুভবাৰ্তাত বৰ্ণনা কৰা মিথ কোৰআনতও পুনৰাবৃত্তি কৰা হৈছে। বাইবেলৰ বাহিৰেও কোৰআনে কেইবাটাও এপ’ক্ৰিফাল উৎসৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল, যেনে জেমছৰ প্ৰ’ট’ইভানজেলিয়াম, ছ্যুড’-মথিৰ শুভবাৰ্তা আৰু কেইবাটাও শিশুকালৰ শুভবাৰ্তা। কেইবাটাও আখ্যান ইহুদী মিদ্ৰাছ তানহুমা কিংবদন্তিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল, যেনে ছূৰা ৫:৩১ত কয়িনে হাবিলৰ মৃতদেহ কবৰ দিবলৈ শিকাৰ আখ্যান।
ভিন্ন পাণ্ডুলিপি আৰু কেন'নাইজেচনৰ আৰম্ভণি
উছমানে কোৰআনৰ নীতি-নিয়ম প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ আগতে হয়তো ইয়াৰ সম্পূৰ্ণ অৱস্থাত বিভিন্ন সংস্কৰণ বা সংহিতা আছিল যদিও এতিয়াও কোনো এটা আৱিষ্কাৰ হোৱা নাই। এনে সংহিতাসমূহে কেতিয়াও সাধাৰণ অনুমোদন লাভ কৰা নাছিল আৰু মুছলমানসকলে ইয়াক ব্যক্তিৰ ব্যক্তিগত কপি হিচাপে লয়। আংশিক সংহিতাৰ ক্ষেত্ৰত মতামত আছে যে "৬৪০ চনত খলিফা উছমানৰ কথিত ৰিচেন্সৰ পূৰ্বে বিদ্যমান আংশিক সংস্কৰণসমূহৰ ভিন্নতা বিচাৰি উলিওৱাটোৱে কোনো বিশেষ তাৎপৰ্য্যপূৰ্ণ পাৰ্থক্যৰ সৃষ্টি কৰা নাই।" এই সময়ত আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী পাণ্ডুলিপি দুটা হ'ল আব্দুল্লাহ ইবনে মাছুদৰ আৰু উবায় ইবনে কা’বৰ। আল-কুৰাজীয়ে ইবনে মাছুদ, উবায়ী আৰু জাইদ বি. থাবিট আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কোনো পাৰ্থক্য বিচাৰি পোৱা।
আব্দুল্লাহ ইবনে মাছুদৰ পাণ্ডুলিপি
কথিতভাৱে ভিন্নতাপূৰ্ণ কডিচসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী আছিল আব্দুল্লাহ ইবনে মাছুদ, যিজন প্ৰাথমিক ধৰ্মান্তৰিত হৈছিল আৰু মুহাম্মাদৰ ব্যক্তিগত দাস হৈছিল। খবৰ অনুসৰি তেওঁ প্ৰায় সত্তৰখন ছূৰা পোনপটীয়াকৈ মুহাম্মাদৰ পৰা শিকিছিল, যিয়ে তেওঁক কোৰআন পাঠৰ প্ৰথম শিক্ষকৰ ভিতৰত এজন হিচাপে নিযুক্তি দিছিল। পিছলৈ খলিফা উমৰে কুফাত প্ৰশাসনিক আয়াতত নিযুক্তি দিয়ে আৰু তাৰ পৰাই তেওঁ কোৰআন আৰু চুন্নাহৰ অগ্ৰণী কৰ্তৃপক্ষ হৈ পৰে। কিছুমান সূত্ৰৰ পৰা অনুমান কৰা হৈছে যে ইবনে মাছুদে তেওঁৰ কোৰআনৰ প্ৰতিলিপি ধ্বংস কৰিবলৈ বা ইয়াক শিকোৱা বন্ধ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল যেতিয়া উছমাণিক পাণ্ডুলিপি আনুষ্ঠানিক কৰা হৈছিল।
ইবনে মাছুদৰ সংস্কৰণটো উছমাণিক গ্ৰন্থৰ পৰা পৃথক বুলি অভিযোগ উত্থাপন কৰা হৈছে: ছূৰাসমূহৰ ক্ৰম আৰু পঠনৰ কিছুমান ভিন্নতা। মুহাম্মাদ মুস্তাফা আল-আ'জামীয়ে তিনিখন ছূৰা বাদ দিয়াৰ সম্পৰ্কে তিনিটা প্ৰতিবেদন তালিকাভুক্ত কৰিছে, (আল-ফাতিহা আৰু আল-মু'আউৱিদাতাইন, কোৰআনৰ শেষৰ চুটি ছূৰা দুখন (ছূৰা ১১৩ আৰু ১১৪)), তাৰ পিছত তেওঁ কৈছে যে " আল-নবৱী আৰু ইবনে হাজমৰ দৰে আদিম পণ্ডিতসকলে এই প্ৰতিবেদনসমূহক ইবনে মাছুদৰ ওপৰত জন্ম দিয়া মিছা বুলি গৰিহণা দিছিল।" আন বেছিভাগ পাৰ্থক্যতে একেটা ব্যঞ্জনবৰ্ণৰ পাঠ্যৰ সৈতে কেৱল পৰিৱৰ্তিত স্বৰবৰ্ণহে জড়িত, যাৰ ফলত আবৃত্তিৰ তাৰতম্য ঘটিছিল। ৰেমন হাৰ্ভেই লক্ষ্য কৰিছে যে ইবনে মাছুদৰ পঠন ব্যৱহাৰ অব্যাহত আছিল, আনকি তেওঁৰ মৃত্যুৰ পিছতো কমেও এশ বছৰ ধৰি কুফাত প্ৰধান পঠন হিচাপে শিকোৱা হৈছিল, তেওঁৰ কিছুমান স্বকীয় পঠনে হানাফী ফিকহত কেনেকৈ ভূমিকা লৈছিল সেই বিষয়ে আলোচনা কৰা এখন গৱেষণা পত্ৰত।
উবায় ইবনে কা'বৰ পাণ্ডুলিপি
দ্বিতীয় প্ৰভাৱশালী পাণ্ডুলিপি আছিল উবায় ইবনে কাব নামৰ এজন মদীনান মুছলমান আৰু মুহাম্মাদৰ সম্পাদক হিচাপে কাম কৰা পাণ্ডুলিপি। মুহম্মদৰ জীৱনকালত ইবনে মাছুদতকৈ কোৰআন বিশেষজ্ঞ হিচাপে তেওঁ হয়তো অধিক বিশিষ্ট আছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। আইনী বিষয়ত কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰকাশ মুখস্থ কৰাৰ দায়িত্ব তেওঁৰ আছিল বুলি বাতৰি প্ৰকাশ পাইছে, যিবোৰ মাজে মাজে মুহাম্মাদে তেওঁক আবৃত্তি কৰিবলৈ কৈছিল। দুই এটা হাদিছত উবায়ক বিভিন্ন ভূমিকাত দেখা গৈছে। উদাহৰণস্বৰূপে, উবায়ৰ "ছাদৰ"ৰ কথা কেতিয়াবা হাফছাৰ পৰিৱৰ্তে কিছুমান দৃষ্টান্তত উল্লেখ কৰা হয়, আৰু কেতিয়াবা কিছুমান হাদিছত জায়দৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁৰ নামো উল্লেখ কৰা হয়, যিয়ে কোৰআন লিখকসকলক নিৰ্দেশ দিয়ে।
তেওঁৰ কোৰআনৰ সংস্কৰণত উছমাণিক বা ইবনে মাছুদৰ গ্ৰন্থত নথকা দুখন চুটি ছূৰা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা বুলি কোৱা হয়: ছূৰা আল-খাল, তিনিটা আয়াত আৰু ছূৰা আল-হাফদ, ছটা আয়াত। অধ্যাপক শ্বেন এন্থনীয়ে এই দুখন ছূৰাৰ পাঠ্য ইতিহাসৰ বিষয়ে বিতংভাৱে আলোচনা কৰিছে আৰু লক্ষ্য কৰিছে যে উবায়ৰ (আৰু কম পৰিমাণে আন কিছুমান সংগীৰ) আৰ্হিত মুছাফত ইয়াৰ উপস্থিতি "আমাৰ আদিম আৰু উত্তম উৎসসমূহত শক্তিশালীভাৱে প্ৰতিনিধিত্ব কৰা হৈছে।" আমাৰ হাতত পাণ্ডুলিপিৰ ৰূপত বস্তুগত প্ৰমাণৰ অভাৱ হ’লেও তেওঁ লক্ষ্য কৰে যে বহুতো মুছলমান উৎসই এনে মুছাফত থকা ছূৰাসমূহৰ প্ৰত্যক্ষ বস্তুগত পৰ্যবেক্ষণ কৰে। উবায়ীৰ পাণ্ডুলিপিত থকা ছূৰাৰ ক্ৰম উছমান আৰু ইবনে মাছুদৰ পাণ্ডুলিপিৰ পৰাও পৃথক বুলি কোৱা হয়, যদিও এইবোৰ পাঠ্যৰ তাৰতম্যতকৈ গাঁথনিগত পাৰ্থক্য। সপ্তম শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তলৰ পাঠৰ ছূৰা ক্ৰম Ṣanʽā’ 1 palimpsest ৰ সৈতে উবায়ীৰ (আৰু কম পৰিমাণে ইবনে মাছুদৰ) ৰিপৰ্ট কৰা ছূৰাৰ ক্ৰমৰ সাদৃশ্য থকা বুলি জনা যায়।
আল-খাল ("বিচ্ছেদ") শীৰ্ষক প্ৰথমখন ছূৰাৰ অনুবাদ হৈছে: "হে আল্লাহ, আমি আপোনাৰ সহায় বিচাৰো আৰু আপোনাৰ ক্ষমা বিচাৰিছো, আৰু আমি আপোনাৰ প্ৰশংসা কৰোঁ আৰু আমি আপোনাক কাফিৰ নকৰো। আমি যিজনৰ পৰা পৃথক আৰু এৰি দিওঁ।" তোমাৰ বিৰুদ্ধে পাপ কৰে।"
আল-হাফদ (" খৰখেদা") শীৰ্ষক দ্বিতীয়খন ছূৰাৰ অনুবাদ হৈছে: "হে আল্লাহ, আমি আপোনাক ইবাদত কৰো আৰু আপোনাৰ ওচৰত আমি প্ৰাৰ্থনা আৰু সজ্জা কৰো আৰু আপোনাৰ ওচৰত আমি দৌৰি যাওঁ আৰু আপোনাৰ সেৱা কৰিবলৈ খৰখেদা কৰোঁ। আমি আপোনাৰ দয়া আৰু আমি আশা কৰোঁ।" তোমাৰ শাস্তি ভয় কৰা। তোমাৰ শাস্তি নিশ্চয় কাফিৰসকলৰ ওচৰ পাব।" এই দুটা টুকুৰা কুনুট (অৰ্থাৎ কোৰআনৰ পৰা ছূৰা পাঠ কৰাৰ পিছত মুহাম্মাদে কেতিয়াবা ৰাতিপুৱাৰ নামাজত বা উইটৰ নামাজত কৰা প্ৰাৰ্থনা) গঠন কৰে বুলি কোৱা হয়। আচলতে হাদিছৰ সংকলনত উল্লেখ কৰা কুনুটৰ কিছুমান অংশৰ সৈতে একে। (চাওক নাৱাৱী, আল-আধকাৰ, কায়ৰো, ১৯৫৫, পৃষ্ঠা ৫৭–৫৮। )
একক অতিৰিক্ত তথাকথিত আয়া অনুবাদ: "আদমৰ পুত্ৰক যদি ধন-সম্পত্তিৰে ভৰা উপত্যকা দিয়া হয়, তেন্তে তেওঁ দ্বিতীয়টো কামনা কৰিব; আৰু যদি তেওঁক ধন-সম্পত্তিৰে ভৰা দুখন উপত্যকা দিয়া হয়, তেন্তে তেওঁ নিশ্চয় তৃতীয় উপত্যকা বিচাৰিব।" আদমৰ পুত্ৰৰ পেট ধূলিৰ বাহিৰে আন একোৱেই ভৰিব নোৱাৰে আৰু যিজনে তওবা কৰে তেওঁক আল্লাহ ক্ষমা কৰে।" এই গ্ৰন্থখন মুহাম্মাদৰ হাদিছ বুলি জনা যায়। (বুখাৰী, অষ্টম, নং ৪৪৪-৪৭। ) ইবনে আব্বাছ (নং ৪৪৫) আৰু উবায় (নং ৪৪৬)ৰ মতে এই গ্ৰন্থখন কেতিয়াবা কোৰআনৰ অংশ বুলি ভবা হৈছিল। কিন্তু উবেই নিজেই স্পষ্ট কৰি দিছে যে ১০২ নং ছূৰাৰ পিছত: "মই অৱতীৰ্ণ হৈছিলোঁ, [চাহাবাই] ওপৰৰ কথাখিনি কোৰআনৰ অংশ বুলি গণ্য কৰা নাছিল।" (বুখাৰী, অষ্টম, নং ৪৪৬। )
উবায়ৰ এই ব্যাখ্যাই এইটোও অতি স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে মুহাম্মাদৰ চাহাবাসকলৰ মাজত কোনো পাৰ্থক্য নাছিল যে যেতিয়া ওহী বন্ধ হৈছিল তেতিয়া কি কোৰআনৰ অংশ আছিল আৰু কি কোৰআনৰ অংশ নাছিল। এইটোও মন কৰিবলগীয়া যে উবাইৰ মুছাফত হাদিছটো আবিৰ্ভাৱ হৈছিল কাৰণ ই তেওঁৰ নিজৰ ব্যক্তিগত ব্যৱহাৰৰ বাবে আছিল; অৰ্থাৎ তেওঁৰ ব্যক্তিগত বহীত, য'ত তেওঁ সদায় কোৰআনৰ সামগ্ৰী আৰু হাদিছৰ মাজত পাৰ্থক্য কৰা নাছিল, যিহেতু বহীখন ৰাজহুৱা ব্যৱহাৰৰ বাবে নিৰ্ধাৰিত নাছিল আৰু তেওঁ নিজেই নিজৰ টোকাবোৰৰ পৰা কি বনাব লাগে সেই বিষয়ে ভালদৰে জানিছিল। মুহাম্মাদৰ সকলো ছাহাবীৰ ব্যক্তিগত ব্যৱহাৰৰ বাবে কোৰআনৰ নিজাকৈ কপি, টোকাও আছিল বুলি কোৱা হয়।
মুহাম্মাদৰ সহযোগীসকলৰ কোৰআনৰ এই প্ৰতিলিপিসমূহৰ ইছলামিক প্ৰতিবেদনত তেওঁলোকৰ ওচৰলৈ যোৱা বাতৰি অনুসৰি বিভিন্ন পাৰ্থক্যৰ কথাহে কোৱা হৈছে (যেনে বুখাৰী, অষ্টম, নং ৪৪৬ৰ হাদিছ, যিটো উবাই কোনোবা প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায়ত এই বাক্য বুলি ধৰি লৈছিল কোৰআনৰ অংশ)। কিন্তু এই কোৰআনৰ প্ৰতিলিপিসমূহৰ স্পষ্ট পাণ্ডুলিপিসমূহ জীয়াই থকা নাই যদিও অচল বুলি গণ্য কৰি ধ্বংস হৈ গ’ল।
চূড়ান্ত কেননিক গ্ৰন্থলৈকে প্ৰাচীন পাণ্ডুলিপি
উছমানে আন কঁপিবোৰ ধ্বংস কৰাৰ পিছতো এই কোৰআনৰ পঢ়া আৰু পাঠ্যৰ ভিন্নতা আছিল। কিন্তু পণ্ডিতসকলে গ্ৰন্থখনৰ বৃহৎ পৰিৱৰ্তনৰ সম্ভাৱনাক অস্বীকাৰ কৰি কয় যে যোগ, দমন বা পৰিৱৰ্তনে বিতৰ্কৰ সৃষ্টি কৰিলেহেঁতেন ‘যাৰ লেখ-জোখ কম’। তেওঁলোকে আৰু কয় যে উছমান মুছলমানৰ মাজত অজনপ্ৰিয় হৈ পৰিলেও সাধাৰণতে তেওঁৰ বিৰুদ্ধে কোৰআন সলনি বা বিকৃত কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰা হোৱা নাছিল।
পাণ্ডুলিপি যুগত কোৰআন আছিল আটাইতকৈ বেছি কপি কৰা আৰবী গ্ৰন্থ। কোৰআন নকল কৰিলে লিখক আৰু মালিকৰ ওপৰত আশীৰ্বাদ আহিব বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।
আজি আমি জনা আৰবী লিপি মুহাম্মাদৰ সময়ত অজ্ঞাত আছিল (যিহেতু আৰবী লিখন শৈলী সময়ৰ লগে লগে আগবাঢ়িছে) আৰু কোৰআন মুখস্থ কৰি বিভিন্ন সামগ্ৰীৰ ওপৰত লিখিত উল্লেখৰ জৰিয়তে সংৰক্ষণ কৰা হৈছিল। আৰব সমাজে লেখাৰ ব্যৱহাৰ অধিক নিয়মিতভাৱে ব্যৱহাৰৰ দিশত বিকশিত হ’বলৈ আৰম্ভ কৰাৰ লগে লগে সেই অনুসৰি লিখাৰ দক্ষতাও বিকশিত হ’ল। প্ৰাথমিক কোৰআন আৰবী ভাষাটো এনে এটা ৰাছমত লিখা হৈছিল য'ত নিখুঁততাৰ অভাৱ আছিল কাৰণ ব্যঞ্জনবৰ্ণৰ মাজত পাৰ্থক্য কৰাটো অসম্ভৱ আছিল কাৰণ ডায়েক্ৰিটিকেল চিহ্ন (আ'জাম) নথকাৰ বাবে। দীঘলীয়াকৰণ বা স্বৰবৰ্ণৰ ইংগিত দিবলৈ স্বৰবৰ্ণৰ চিহ্ন (তাছকিল)ও অনুপস্থিত আছিল। ইয়াৰ বাবেই শব্দটোৰ ভুল উচ্চাৰণৰ অন্তহীন সম্ভাৱনা আছিল। আজি আমি জনা আৰবী লিপি, scripta plena, যিটো গ্ৰন্থ আঙুলিয়াই দিয়া আৰু সম্পূৰ্ণ স্বৰবৰ্ণযুক্ত, নৱম শতিকাৰ মাজভাগলৈকে নিখুঁত হোৱা নাছিল।
উমাইয়াদ যুগ (৪৪/৬৬১–১৩২/৭৫০) – হিজাজী লিপি
alt=refer to caption|right|thumb|৮ম শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ কোৰআনৰ পৰা একক ফলিঅ', খলিলি ইছলামিক শিল্পৰ সংগ্ৰহ কোৰআনৰ আদিম জ্ঞাত পাণ্ডুলিপিসমূহক সামূহিকভাৱে হিজাজী লিপি বুলি কোৱা হয়, আৰু ইয়াৰ বেছিভাগেই উমাইয়াদ যুগৰ সৈতে জড়িত।
কোৰআনৰ পাণ্ডুলিপিসমূহৰ মৌলিক সংস্কাৰৰ অধিকাংশই পঞ্চম উমাইয়াদ খলিফা আব্দুল মালিকৰ অধীনত হৈছিল (৬৫/৬৮৫–৮৬/৭০৫)। আব্দুল মালিকৰ ৰাজত্বকালত আবুল আছৱাদ আল-ডুআলি (মৃত্যু ৬৮৮)-এ আৰবী ব্যাকৰণ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু তাছকিলৰ ইংগিত দিবলৈ ডাঙৰ ডাঙৰ ৰঙীন বিন্দু স্থাপনৰ ব্যৱস্থা উদ্ভাৱন কৰিছিল। পিছত উমাইয়াদৰ গৱৰ্ণৰ আল-হাজাজ ইবনে ইউছুফ আল-থাকাফীয়ে এই ব্যৱস্থা বলবৎ কৰে।