cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
গুগল মেপ
২০১৬–২০১৮
২০১৬ চনত, দক্ষিণ কোৰিয়া চৰকাৰে দেশৰ ভৌগলিক ডাটাবেছত গুগল চৰ্তসাপেক্ষ প্ৰৱেশাধিকাৰ আগবঢ়াইছিল – প্ৰৱেশাধিকাৰ যি ইতিমধ্যে দেশীয় কোৰিয়াৰ মেপিং প্ৰদানকাৰীসকলক উচ্চ-বিতং মানচিত্ৰপ্ৰদান কৰিব দিয়ে। গুগলে এই অফাৰটো অস্বীকাৰ কৰিছিল, কিয়নো দক্ষিণ কোৰিয়াৰ চৰকাৰে অনুভৱ কৰা স্থানবোৰৰ চাৰিওফালে মানদণ্ড হ্ৰাস কৰাৰ ওপৰত নিষেধাজ্ঞা গ্ৰহণ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল।
২০১৭ চনৰ ১৬ অক্টোবৰত, কেইবাটাও গ্ৰহ আৰু চন্দ্ৰ যেনে শনি, বুধ, আৰু শুক্ৰ অভিগম্য ছবিৰ সৈতে গুগল মেপ আপডেট কৰা হৈছিল, লগতে চন্দ্ৰ আৰু মঙ্গলৰ ছবিৰ পোনপটীয়া প্ৰৱেশাধিকাৰ।
মে ২০১৮-ত, গুগলে ১১ জুন, ২০১৮ তাৰিখৰ পৰা API গাঁথনিত গুৰুতৰ পৰিৱৰ্তন ঘোষণা কৰিছিল। এই পৰিৱৰ্তনে ১৮ টা বিভিন্ন সমাপ্তি বিন্দুক তিনিটা সেৱাত একত্ৰিত কৰে আৰু মৌলিক আৰু প্ৰিমিয়াম আঁচনিবোৰ এক পে-এচ-ইউ-গো আঁচনিত একত্ৰিত কৰে। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে মৌলিক পৰিকল্পনাত ব্যৱহাৰকাৰীসকলৰ বাবে ১৪০০% মূল্য বৃদ্ধি, কেৱল ছয় সপ্তাহৰ জাননী। ইয়াৰ ফলত উন্নয়নকাৰী সমাজৰ ভিতৰত কঠোৰ প্ৰতিক্ৰিয়াৰ সৃষ্টি হৈছিল। In June, Google postponed the change date to July 16, 2018.
আগষ্ট ২০১৮-ত, গুগল মেপছে ইয়াৰ সামগ্ৰিক দৃশ্য (সম্পূৰ্ণৰূপে জুম আউট কৰিলে) এক ৩ডি পৃথিৱীত ডিজাইন কৰিছিল যি গ্ৰহটো এক সমতল পৃষ্ঠত প্ৰক্ষেপ কৰা মেৰেকটৰ প্ৰক্ষেপণ টো পেলাই ছিল।
২০১৯–বৰ্তমান
alt=Google Maps icon 2020|thumb|89x89px|২০২০ আইকন পুনৰ ডিজাইন জানুৱাৰী ২০১৯-ত, গুগল মেপে আন ব্যৱহাৰকৰ্তাৰ দ্বাৰা প্ৰকাশতি অনুসৰি স্পীড ট্ৰেপ আৰু স্পীড কেমেৰা সতৰ্কতা যোগ দিছিল।
১৭ অক্টোবৰ, ২০১৯-ত, ঘটনা প্ৰতিবেদন অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ গুগল মেপ আপডেট কৰা হৈছিল, ৱাজেৰ এক কাৰ্যকাৰিতাৰ দৰে, যিটো ২০১৩ চনত গুগলে অধিগ্ৰহণ কৰিছিল।
ডিচেম্বৰ ২০১৯-ত, ইনকগনিটো মোড যোগ কৰা হৈছিল, ব্যৱহাৰকাৰীসকলক তেওঁলোকৰ গুগল একাউণ্টত প্ৰবিষ্টি সংৰক্ষণ নকৰাকৈ গন্তব্যস্থানত প্ৰৱেশ কৰিব দিয়ে।
২৩ ছেপ্টেম্বৰ ২০২০-ত, গুগলে গুগল মেপৰ বাবে এটা COVID-19 লেয়াৰ আপডেট ঘোষণা কৰে, যাক মানচিত্ৰত বাছনি কৰা স্থানত প্ৰতি ১০০,০০০ লোকৰ মুঠ COVID-19-ধনাত্মক ৰোগৰ সাত দিনৰ গড় তথ্য আগবঢ়াবলৈ প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ইয়াত কেতবোৰ সংখ্যাবৃদ্ধি আৰু হ্ৰাস হোৱা বুজালে লেবেল এটা আছে।
দিশ আৰু পৰিবহন
গুগল মেপছে এক পথ পৰিকল্পনাকাৰী প্ৰদান কৰে, ব্যৱহাৰকাৰীসকলক গাড়ী চলোৱা, ৰাজহুৱা পৰিবহন, খোজ কঢ়া বা বাইকিঙেৰে উপলব্ধ দিশ বিচাৰিবলৈ দিয়ে। সাধাৰণ ট্ৰেনজিট ফিড ধাৰ্য্যকৰণ (জিটিএফএছ) গ্ৰহণ কৰিবলৈ গুগলে বিশ্বব্যাপী ৮০০ৰো অধিক ৰাজহুৱা পৰিবহন প্ৰদানকাৰীৰ সৈতে অংশীদাৰী কৰিছে, যি তৃতীয় পক্ষৰ বাবে তথ্য উপলব্ধ কৰে। এপ্পটোৱে অক্টোবৰ ২০১৯-ৰ আপডেটত ব্যৱহাৰকাৰীৰ ট্ৰেনট্ৰেইট পথ সূচিত কৰিব পাৰে। ইনকগনিটো মোড, চকু-মুক্ত খোজ কঢ়া নেভিগেশ্বন সুবিধাবোৰ আগতে মুকলি কৰা হৈছিল। জুলাই ২০২০-ত আপডেটে বাইকশ্বেয়াৰ পথ প্ৰদান কৰিছিল।
ট্ৰেফিকৰ অৱস্থাসমূহ
গুগলে কৈছে যে ট্ৰেফিক পৰিস্থিতি গণনা কৰিবলৈ ই সংগ্ৰহ কৰা গতি আৰু অৱস্থান তথ্য বেনামী। প্ৰতিটো ফোনৰ ছেটিংছত উপলব্ধ বিকল্পবোৰে ব্যৱহাৰকাৰীসকলক গুগল মেপৰ সৈতে তেওঁলোকৰ অৱস্থানৰ বিষয়ে তথ্য ভাগ বটোৱাৰা নকৰিব দিয়ে। গুগলে কৈছিল, "আপুনি মোৰ অৱস্থান অক্ষম বা অবিকল্পিত কৰাৰ পিছত, মেপবোৰে আপোনাৰ হেণ্ডছেটৰ আনুমানিক অৱস্থান নিৰ্ধাৰণ কৰিবলৈ ৰেডিঅ' তথ্য গুগল চাৰ্ভাৰলৈ ঘূৰাই পঠিয়াব নোৱাৰিব"।
ৰাস্তা দৰ্শন
thumb|Googleplec, মাউণ্টেইন ভিউত গুগল মেপচ কাৰ ২৫ মে, ২০০৭-ত, গুগলে গুগল ষ্টীট ভিউ মুকলি কৰে, যি গুগল মেপৰ এক নতুন বিশেষত্ব যি বিভিন্ন স্থানৰ ৩৬০° পেনোৰামাক ৰাস্তা-স্তৰৰ দৃশ্য প্ৰদান কৰে। মুক্তিৰ তাৰিখত, এই সুবিধাটোত কেৱল আমেৰিকান চহৰৰ পাঁচটা চহৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। তাৰ পিছত ই বিশ্বৰ সহস্ৰাধিক স্থানলৈ সম্প্ৰসাৰিত হৈছে। জুলাই ২০০৯-ত, গুগলে কলেজ কেপেচ আৰু চাৰিওফালৰ পথ আৰু পথমেপ কৰা আৰম্ভ কৰে।
পেনোৰানিক ফটোগ্ৰাফৰ অচেন্সৰ নকৰা প্ৰকৃতিৰ বিষয়ে গোপনীয়তা চিন্তাৰ বাবে ৰাজহুৱা দৰ্শনে ইয়াৰ মুক্তিৰ পিছত বহু বিতৰ্কৰ সন্নিবিষ্ট হৈছিল, যদিও মতামতবোৰ কেৱল ৰাজহুৱা ৰাজপথত হে লোৱা হয়। তাৰ পিছৰে পৰা, গুগলে অস্পষ্ট মুখ আৰু অনুজ্ঞা প্লেটবোৰ অস্পষ্ট কৰা আৰম্ভ কৰিছে।
২০১৪ চনৰ শেষৰ ভাগত, গুগলে গুগল ৱাটাৰৱাৰ্ড ষ্ট্ৰীট ভিউ আৰম্ভ কৰে, যাৰ ভিতৰত আছে ২৩০০ km ত্ৰিমাত্ৰিক ক্ষেত্ৰ-ত অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বৃহৎ প্ৰবাল প্ৰাচীৰ। ছবিবোৰ বিশেষ কেমেৰাৰ দ্বাৰা লোৱা হয় যি৩৬০ ডিগ্ৰী ঘূৰে আৰু প্ৰতি ৩ ছেকেণ্ডত শ্বট লয়।
২০১৭ চনত, গুগল মেপ আৰু গুগল আৰ্থ, আন্তৰ্জাতিক স্পেচ ষ্টেচনৰ অভ্যৰ্থনা স্থানৰ পথ দৰ্শন নেভিগেশ্বন উপলব্ধ হৈছিল।
৪৫° ছবি
২০০৯ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত, গুগলে ৪৫° কোণৰ এমেৰি ছবিৰে গঠিত এক নতুন দৃশ্য প্ৰণয়ন কৰে, যি চহৰৰ "পক্ষীৰ চকুৰ দৃশ্য" প্ৰদান কৰে। উপলব্ধ প্ৰথম চহৰবোৰ আছিল ছেন জোচ আৰু ছেন ডিগো। এই সুবিধাটো আৰম্ভণিতে কেৱল গুগল মেপএচ এপিআই-ৰ যোগেৰে হে উন্নয়নকাৰীসকলৰ বাবে উপলব্ধ আছিল। ফেব্ৰুৱাৰী ২০১০-ত, ইয়াক গুগল মেপছ লেবছত এক পৰীক্ষামূলক সুবিধা হিচাপে প্ৰবৰ্তন কৰা হৈছিল। জুলাই ২০১০-ত, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু সৰ্বভাৰতীয় নিৰ্বাচিত চহৰত গুগল মেপছত ৪৫° ছবি উপলব্ধ কৰা হৈছিল।
ব্যৱসায়ৰ তালিকাসমূহ
গুগলে একাধিক অন-লাইন আৰু অফ-লাইন উৎসৰ পৰা ব্যৱসায়তালিকা বোৰ সংগ্ৰহ কৰে। সূচীত প্ৰতিলিপিকৰণ হ্ৰাস কৰিবলৈ, গুগলৰ এলগৰিথমে ঠিকনা, ফোন নম্বৰ, বা geocodeৰ ওপৰত আধাৰিত কৰি স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে তালিকাবোৰ একত্ৰিত কৰে, কিন্তু কেতিয়াবা পৃথক ব্যৱসায়ৰ বাবে তথ্য অসাৱধানতাৰে ইজনে সিজনৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হ'ব, যাৰ ফলত একাধিক ব্যৱসায়ৰ উপাদান বোৰ ভুলকৈ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। গুগলে ব্যৱসায়িক মালিকসকলক গুগল মাই বিজনেছৰ যোগেৰে তেওঁলোকৰ নিজৰ ব্যৱসায়িক ডাটা সৃষ্টি আৰু নিৰূপণ কৰিব পাৰে। মালিকসকলক গুগলক ব্যৱসায়িক তথ্য প্ৰদান কৰিবলৈ উদগনি জনোৱা হয় যাৰ ভিতৰত আছে; ঠিকনা, ফোন নম্বৰ, ব্যৱসায়িক শ্ৰেণী আৰু ফটো। গুগলৰ ভাৰতত কৰ্মচাৰী আছে যি ৰিম'টৰ তালিকা পৰীক্ষা আৰু সংশোধন কৰে আৰু লগতে সমস্যাৰ সৈতে ব্যৱসায়ক সমৰ্থন কৰে। গুগলৰ বেছিভাগ দেশত দল আছে, যি ব্যক্তিগতভাৱে শাৰীৰিক ঠিকনা বৈধ কৰে। ব্যৱসায়তালিকা পৰীক্ষা কৰাৰ পিছত, ব্যৱসায়ৰ মালিকসকলে তেওঁলোকৰ গুগল একাউণ্ট আৰু এম.এম.বি. ডেছবৰ্ডত লগ ইন কৰি তেওঁলোকৰ প্ৰ'ফাইল অধিক অপ্টিমাইজ কৰিব পাৰে। আগষ্ট ২০২০-ৰ মাজভাগত গুগলে ব্যৱসায়ৰ মালিকসকলে অনুসন্ধানৰ পৰা পোনপটীয়াকৈ তেওঁলোকৰ ব্যৱসায়ৰ প্ৰ'ফাইল সম্পাদনা কৰাটো অধিক সুবিধাজনক কৰি তোলে, কেৱল মোৰ ব্যৱসায় বা তেওঁলোকৰ কোম্পানীৰ নাম শব্দটো টাইপ কৰি। গুগল মাই বিজনেছৰ দ্বাৰা ব্যৱসায়বোৰে বিনামূলীয়াকৈ ৱেবছাইট এটা সৃষ্টি কৰিব পাৰে।
গুগল মেপবোৰ ব্যৱসায়ৰ দ্বাৰা ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি যিবোৰ সেই স্থানত শাৰীৰিকভাৱে অৱস্থিত নহয় য'ত তেওঁলোকে তালিকা এখন ৰেকৰ্ড কৰে। তথ্যবোৰ জানি অনলাইন ডাইৰেক্টৰী ছাইটত অপ্ৰমাণিত তালিকা স্থাপন কৰি তেওঁলোকৰ প্ৰতিযোগিতা অতিৰিক্ত কৰিবলৈ গুগল মেপচক অপব্যৱহাৰ কৰাৰ ঘটনা আছে (প্ৰতিলিপিকৰা ছাইট)। এই তালিকাসমূহ আপডেট কৰা লোকসকলে পঞ্জীভুক্ত ব্যৱসায়ৰ নাম ব্যৱহাৰ নকৰে। কীৱৰ্ড আৰু অৱস্থানৰ বিৱৰণ তেওঁলোকৰ গুগল মেপব্য ৱৰ্কশিটত ৰখা হয় যি বিশ্বাসযোগ্য ব্যৱসায়তালিকা অতিৰিক্ত কৰিব পাৰে। বিশেষকৈ অষ্ট্ৰেলিয়াত, প্ৰকৃত কোম্পানী আৰু ব্যৱসায়ে বিভিন্ন উদ্যোগত ভণ্ড ব্যৱসায়ৰ তালিকাৰ প্ৰৱণতা দেখিছে।
প্ৰকৃত ব্যৱসায়ৰ মালিকসকলে গুগল মেপছত অধিক দৃশ্যমানতা প্ৰাপ্ত কৰিবলৈ তেওঁলোকৰ ব্যৱসায়তালিকাঅনুকূল কৰিব পাৰে, স্থানীয় চাৰ্চ ইঞ্জিন অনুকূলন নামৰ এক প্ৰকাৰৰ চাৰ্চ ইঞ্জিন মাৰ্কেটিংৰ যোগেৰে।
ইনডৰ মেপসমূহ
মাৰ্চ ২০১১-ত, গুগল মেপছত ইনডৰ মেপ যোগ কৰা হৈছিল, ব্যৱহাৰকাৰীসকলক বিমানৰ ক্ষেত্ৰ, যাদুগৃহ, শ্বপিং মল, বিগ-বক্স দোকান, বিশ্ববিদ্যালয়, ট্ৰেনট্ৰেচন ষ্টেচন আৰু অন্যান্য ৰাজহুৱা স্থানৰ (ভূগৰ্ভস্থ সুবিধাসহ) ভিতৰত নিজকে নেভিগেট কৰাৰ সামৰ্থ্য প্ৰদান কৰা হৈছিল। গুগলে ৰাজহুৱা সুবিধাৰ মালিকসকলক তেওঁলোকৰ ভৱনৰ মজিয়াৰ পৰিকল্পনা দাখিল কৰিবলৈ উদগনি দিয়ে। মেপ ব্যৱহাৰকাৰীসকলে একাধিক স্তৰত মেপ কৰা যিকোনো গাঁথনিৰ ওচৰত প্ৰদৰ্শিত হোৱা স্তৰ নিৰ্বাচক এটাত ক্লিক কৰি ভৱন বা মেট্ৰো ষ্টেচনৰ বিভিন্ন মজিয়া চাব পাৰে।
মোৰ মানচিত্ৰসমূহ
মোৰ মেপচ বা মানচিত্ৰ হৈছে এপ্ৰিল ২০০৭-ত আৰম্ভ কৰা গুগল মেপৰ এক বিশেষত্ব যি ব্যৱহাৰকৰ্তাসকলক ব্যক্তিগত ব্যৱহাৰ বা ভাগ বটোৱাৰা কৰাৰ বাবে কাষ্টম মেপ সৃষ্টি কৰিবলৈ সক্ষম কৰে। ব্যৱহাৰকাৰীসকলে ৱাইএছআইৱাইজি সম্পাদক ব্যৱহাৰ কৰি গুগল মেপৰ ওপৰত পইণ্ট, ৰেখা, আকৃতি, টোকা আৰু ছবি যোগ দিব পাৰে। আৰম্ভণিতে গুগল মেপচ ইঞ্জিন লাইট নামৰ অধীনত মাৰ্চ ২০১৩-ত মুকলি কৰা মাই মেপৰ বাবে এটা এণ্ড্ৰইড এপ্প উপলব্ধ কৰা হৈছে।
গুগল লোকেল গাইডসমূহ
গুগল লোকেল গাইড হৈছে গুগল মেপছৰ দ্বাৰা আৰম্ভ কৰা এক স্বেচ্ছাসেৱী কাৰ্য্যসূচী যাৰ দ্বাৰা ইয়াৰ ব্যৱহাৰকৰ্তাসকলে গুগল মেপছত অৱদান প্ৰদান কৰিবলৈ সক্ষম হয়। কেতিয়াবা ই তেওঁলোকক কামৰ বাবে অতিৰিক্ত সুবিধা আৰু লাভালাভ প্ৰদান কৰে। প্ৰ'গ্ৰামটো আংশিকভাৱে গুগল মেপ মেকাৰৰ উত্তৰাধিকাৰী কিয়নো পূৰ্বৰ প্ৰ'গ্ৰামৰ বিশেষত্ববোৰ ৱেবছাইট আৰু এপ্পত একত্ৰিত কৰা হৈছে।
প্ৰ'গ্ৰামটোত সমীক্ষা, ফটো, মৌলিক তথ্য, ভিডিঅ' যোগ দিয়া আৰু হুইলচেয়াৰ অভিগম্যতাৰ দৰে তথ্য সংশোধন কৰা হয়।
ৰূপায়ণ
ব্যৱহাৰকৰ্তাই মানচিত্ৰখন টানি নিয়াৰ লগে লগে, গ্ৰিড বৰ্গবোৰ চাৰ্ভাৰৰ পৰা ডাউনলোড কৰা হয় আৰু পৃষ্ঠাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। যেতিয়া ব্যৱহাৰকাৰী এজনে ব্যৱসায় এটা বিচাৰে, পাছফালৰ পেনেল আৰু মেপত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ বাবে ফলাফলবোৰ পৃষ্ঠভূমিত ডাউনলোড কৰা হয়; পৃষ্ঠাটো পুনৰ ল'ড কৰা হোৱা নাই। প্ৰপত্ৰ দাখিলৰ সৈতে গোপন আইফ্ৰেম ব্যৱহাৰ কৰা হয় কিয়নো ই ব্ৰাউজাৰ ইতিহাস সংৰক্ষণ কৰে। আন বহুতো গুগল ৱেব এপ্লিকেচনৰ দৰে, গুগল মেপছে জাভাস্ক্ৰিপ্টক অধিক ব্যৱহাৰ কৰে। ছাইটটোৱে এক্সএমএলৰ সলনি ডাটা স্থানান্তৰৰ বাবে JSON ব্যৱহাৰ কৰে, প্ৰদৰ্শনৰ কাৰণত।
ক্লাছিক গুগল মেপৰ বাবে গুগল স্ৰোত দৰ্শনৰ সংস্কৰণৰ বাবে এডোব ফ্লেছৰ প্ৰয়োজন। ২০১১ অক্টোবৰত, গুগলে উন্নত ৰেণ্ডাৰিং আৰু মসৃণ ট্ৰেঞ্জিচনথকা মেপৰ ৱেবজিএল সংস্কৰণ মেপচজিএল ঘোষণা কৰে।। ইনডৰ মেপবোৰে মজিয়াৰ পৰিকল্পনাৰ বাবে জেপিজি, পিএনজি, পিডিফ, বিএমপি, বা জিইএফ ব্যৱহাৰ কৰে।
গুগল একাউণ্টত লগ ইন কৰা ব্যৱহাৰকাৰীসকলে অৱস্থানবোৰ সংৰক্ষণ কৰিব পাৰে যাতে এপ্লিকেচনটো ব্ৰাউজ কৰিলে ই বিভিন্ন ৰঙীন "পিন" ৰে মেপত অভাৰলেড কৰা হয়। এই "সংৰক্ষিত স্থান" তালিকা নামৰ ব্যৱহাৰকাৰীত সংগঠিত কৰিব পাৰি আৰু আন ব্যৱহাৰকৰ্তাৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰিব পাৰি। এটা অবিকল্পিত তালিকা "ষ্টাৰড প্লেচ" এ আন এটা গুগল প্ৰডাক্ট, গুগল বুকমাৰ্কচত স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে এটা ৰেকৰ্ড সৃষ্টি কৰে
তথ্য আৰু ছবি
গুগল মেপচ চৰ্তাৱলী আৰু নিয়মাৱলীত কোৱা হৈছে যে গুগল মেপৰ পৰা সামগ্ৰীৰ ব্যৱহাৰ গুগল সেৱাৰ চৰ্তাৱলী আৰু কিছুমান অতিৰিক্ত নিষেধাজ্ঞাৰ দ্বাৰা নিয়ন্ত্ৰণ কৰা হয়। গুগলে হয় প্ৰতিস্থাপন কৰা কোম্পানীবোৰৰ পৰা স্থানীয় মেপ ডাটা ক্ৰয় কৰিছে, বা কপিৰপেড মেপ ডাটা ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লীজ চুক্তি কৰিছে। স্বত্বাধিকাৰৰ স্বত্বাধিকাৰীক জুম কৰা মেপৰ তলত তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে। উদাহৰণ স্বৰূপে, জাপানৰ ৰাস্তাৰ মেপবোৰ জাৰিণৰ পৰা পইচা লোৱা হয়। চীনৰ ৰাস্তাৰ মেপবোৰ অটোনাভিৰ পৰা পইচা লোৱা হয়। ৰাছিয়ান ৰাছিয়ান ৰাস্তাৰ মেপবোৰ ভূ-কেন্দ্ৰ কনচাল্টেটিং আৰু টেলি এটলেছৰ পৰা লীজত কৰা হয়। উত্তৰ কোৰিয়াৰ বাবে ডাটা সঙ্গী প্ৰকল্প গুগল মেপ মেকাৰৰ পৰা উৎস কৰা হৈছে।
কিছুমান অঞ্চলত, ৰাস্তাৰ মানচিত্ৰ অভাৰলে সংশ্লিষ্ট উপগ্ৰহ ছবিৰ সৈতে সঠিকভাৱে মিল নাথাকিব পাৰে। ৰাস্তাৰ তথ্য সম্পূৰ্ণভুল হ'ব পাৰে, বা কেৱল তাৰিখৰ বাহিৰত: "আটাইতকৈ ডাঙৰ প্ৰত্যাহ্বান হৈছে ডাটাৰ মুদ্ৰা, ডাটাৰ প্ৰমাণীকৰণ," গুগল আৰ্থৰ প্ৰতিনিধি ব্ৰায়ান মেককেণ্ডনে কয়। ফলহিচাপে, ২০০৮ চনৰ মাৰ্চত গুগলে ঘৰ আৰু ব্যৱসায়ৰ স্থান সম্পাদনা কৰাৰ বাবে এটা বিশেষত্ব যোগ কৰিছিল।
সম্ভাৱ্য সুৰক্ষাৰ ভাবুকি বুলি বিবেচনা কৰা স্থানবোৰৰ দৃশ্যমান চেন্সৰৰ যোগেৰে গুগল মেপৰ ওপৰত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰা হৈছে। কিছুমান ক্ষেত্ৰত ৰেডিএকচন-ৰ খাবলৈ, কিন্তু আন ক্ষেত্ৰত, যেনে ৱাশ্বিংটন, ডি.চি,। সীমাবদ্ধতা হৈছে পুৰণি ছবি ব্যৱহাৰ কৰা।
গুগল মেপচ API
গুগল মেপচ এপিআই, যাক এতিয়া গুগল মেপচ প্লেটফৰ্ম বুলি কোৱা হয়, বিভিন্ন এপিআইৰ প্ৰায় ১৭ টা আয়োজক, যিবোৰ নিম্নলিখিত শ্ৰেণীবোৰৰ অধীনত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়; মানচিত্ৰ, স্থান আৰু পথ।
বিপৰীত অভিযন্তা মাশ্বআপ যেনে chicagocrime.org আৰু housingmaps.com সফলতাৰ পিছত, গুগলে ২০০৫ চনৰ জুন মাহত গুগল মেপ এপিআই আৰম্ভ কৰে যাৰ দ্বাৰা উন্নয়নকাৰীসকলক গুগল মেপবোৰ তেওঁলোকৰ ৱেবছাইটত একত্ৰীকৰণ কৰিব পাৰি। ই এক বিনামূলীয়া সেৱা আছিল যিটো জুন ২০১৮ লৈকে API কীৰ প্ৰয়োজন নাছিল (১৬ জুলাইত পৰিৱৰ্তনবোৰ কাৰ্যকৰী হৈছিল), যেতিয়া ঘোষণা কৰা হৈছিল যে বিলিং সক্ষম এটা গুগল মেপ একাউণ্টৰ সৈতে সংযোজিত এটা API কী এপিআই-ৰ প্ৰয়োজন হ'ব। এপিআই-ত বৰ্তমানে বিজ্ঞাপন নাথাকে, কিন্তু গুগলে তেওঁলোকৰ ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত কৈছে যে তেওঁলোকে ভৱিষ্যতে বিজ্ঞাপন প্ৰদৰ্শন কৰাৰ অধিকাৰ সংৰক্ষিত কৰে।
গুগল মেপ এপিআই ব্যৱহাৰ কৰি, গুগল মেপবোৰ এক বাহ্যিক ৱেবছাইটত এম্বেড কৰা সম্ভৱ, য'ত ছাইট নিৰ্দিষ্ট ডাটা অতিৰিক্ত কৰিব পাৰি। যদিও আৰম্ভণিতে কেৱল এটা জাভাস্ক্ৰিপ্ট API, এডোব ফ্লেছ এপ্লিকেচনৰ বাবে এটা API অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ মেপ API সম্প্ৰসাৰিত কৰা হৈছিল (কিন্তু ইয়াক স্খলিত কৰা হৈছে), ষ্টেটিক মেপ ছবি উদ্ধাৰ কৰাৰ বাবে এক সেৱা, আৰু জিঅ'কোডিং কৰাৰ বাবে ৱেব সেৱা, ড্ৰাইভিং নিৰ্দেশনা সৃষ্টি কৰা, আৰু উচ্চতা প্ৰ'ফাইল প্ৰাপ্ত কৰা। ১,০০০,০০০ৰ অধিক ৱেব ছাইটে গুগল মেপচ এপিআই ব্যৱহাৰ কৰে, যি ইয়াক আটাইতকৈ বেছি ব্যৱহৃত ৱেব এপ্লিকেচন বিকাশ API কৰে। ছেপ্টেম্বৰ ২০১১-ত, গুগলে ঘোষণা কৰিলে ই ফ্লেছৰ বাবে গুগল মেপ এপিআই স্খলিত কৰিব।
গুগল মেপ এপিআই বাণিজ্যিক ব্যৱহাৰৰ বাবে মুক্ত, যদিহে ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰি থকা ছাইটটো ৰাজহুৱাভাৱে অভিগম্য আৰু প্ৰৱেশাধিকাৰৰ বাবে মাচুল নিদিয়ে, আৰু দিনত ২৫,০০০ তকৈ অধিক মেপ প্ৰৱেশ সৃষ্টি নকৰে। এই প্ৰয়োজনীয়তাবোৰ পূৰণ নকৰা ছাইটবোৰে ব্যৱসায়ৰ বাবে গুগল মেপ এপিআই ক্ৰয় কৰিব পাৰে।
২১ জুন ২০১৮ লৈকে, গুগলে মেপ এপিআই-ৰ মূল্য বৃদ্ধি কৰিছিল আৰু বিলিং প্ৰ'ফাইলৰ প্ৰয়োজন ব্যৱস্থা কৰিছিল।
চীনত গুগল মেপচ
চীনত ভৌগলিক তথ্যৰ ওপৰত নিষেধাজ্ঞাৰ বাবে, চীনা মানচিত্ৰ ডাটা আইনত দেখুৱাবলৈ গুগল মেপসমূহে চীনা ডিজিটেল মেপ প্ৰদানকাৰীৰ সৈতে অংশীদাৰ হ'ব লাগিব। ২০০৬ চনৰ পৰা, এই সঙ্গী জন অটোনেভি হৈ আছে।
চীনৰ ভিতৰত, ষ্টেট কাউন্সিলে নিৰ্দেশ নিদিয়ে যে চীনৰ সকলো মানচিত্ৰই জিচিজে-০২ স্থানাংক প্ৰণালী ব্যৱহাৰ কৰে, যিটো বিশ্বৰ বেছিভাগ বিশ্বত ব্যৱহৃত ডব্লিউজিএছ-৮৪ প্ৰণালীৰ পৰা অফছেট কৰা হয়। google.cn/maps (পূৰ্বতে গুগল দিটু) ইয়াৰ ষ্ট্ৰীট মেপ আৰু ছেটেলাইট ছবি দুয়োটাৰ বাবে GCJ-02 প্ৰণালী ব্যৱহাৰ কৰে। google.com/maps লগতে ষ্ট্ৰীট মেপৰ বাবে জিচিজে-০২ ডাটা ব্যৱহাৰ কৰে, কিন্তু উপগ্ৰহ ছবিৰ বাবে ডব্লিউজিএছ-৮৪ স্থানাংক ব্যৱহাৰ কৰে, যাৰ ফলত এতিয়াৰ চীন জিপিএছ শ্বিফ্ট সমস্যা হয়।
প্ৰ'ৰেক্টিমেণ্টে লগতে আৰু আন ৰঙৰ মাজত google.cn/maps google.com/maps। পৰবৰ্তি, ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ সৈতে চীনা সীমাৰ শাখাবোৰ বিন্দুৰে দেখুওৱা হৈছে, যি বিবাদত থকা অঞ্চল বা সীমা দেখুৱায়। অৱশ্যে, google.cn আৰু পাকিস্তানৰ সৈতে সীমা নিৰ্দেশকৰা কোনো বিন্দুযুক্ত ৰেখা নথকা চীনা দাবী অনুসৰি চীনা সীমাক কঠোৰভাৱে দেখুৱায়। উদাহৰণ স্বৰূপে, দক্ষিণ তিতাব অঞ্চল চীনে দাবী কৰিছিল কিন্তু ভাৰতে অৰুনাচল প্ৰদেশৰ এক বৃহৎ অংশ হিচাপে প্ৰয়োগ কৰা google.cn, আৰু ভাৰতীয় পথবোৰ চীনা দাবী লাইনত হঠাৎ শেষ হোৱাৰ সৈতে Google.cn লগতে চীনৰ অংশ হিচাপে তাইৱান আৰু দক্ষিণ চীন সাগৰীয় দ্বীপসমূহপ্ৰদৰ্শন কৰে। তাইৱানৰ গুগল ডিটুৰ ৰাস্তা মেপ কভাৰেজ আৰু মুখ্য ৰাজ্যৰ অংগ, যেনে প্ৰেচিডেণ্টেণ্ট প্ৰাইচ, পাঁচটা ইউয়ান, আৰু উচ্চতম ন্যায়ালয়ক প্ৰত্যাশিত কৰা নাই।
সুবিধা-অনুসৰি, google.cn/maps মেপবোৰত নাই। আনহাতে, যে google.cn চীনা ভাষাত প্ৰায় সকলো পাঠ প্ৰদৰ্শন কৰে, google.com/maps বেছিভাগ পাঠ (ব্যৱহাৰকাৰী-নিৰ্বাচিত প্ৰকৃত পাঠ আৰু মানচিত্ৰত থকা পাঠ) ইংৰাজীত প্ৰদৰ্শন কৰে। ইংৰাজী পাঠ প্ৰদৰ্শনৰ এই আচৰণ সুসংগত নহয় কিন্তু বিৰক্ত নহয়– কেতিয়াবা ই ইংৰাজীত হয়, কেতিয়াবা ই চীনা ভাষাত হয়। কোনটো ভাষা প্ৰদৰ্শিত হ'ব বাছনি কৰাৰ চৰ্ত ৰাজহুৱাভাৱে জনা নাযায়।
তথ্য সংগ্ৰহ
শ্ৰেণী:প্ৰযুক্তি শ্ৰেণী:ইণ্টাৰনেট শ্ৰেণী:ৱেবছাইট শ্ৰেণী:গুগল
লোকসভাৰ অধ্যক্ষ
লোকসভাৰ অধ্যক্ষ ভাৰতৰ সংসদৰ নিম্ন সদন লোকসভাৰ সভা পৰিচালক। সাধাৰণতে লোকসভাৰ অধ্যক্ষৰ নিৰ্বাচন লোকসভাৰ প্ৰথম বৈঠকত কৰা হয়। তেওঁৰ কাৰ্যকাল ৫ বছৰ। লোকসভাৰ অধ্যক্ষ গৰাকী লোকসভালৈ নিৰ্বাচিত সাংসদ সকলে নিৰ্বাচিত থাকে। সেয়ে সাধাৰণতে শাসক দলৰ বা তেওঁলোকৰ সংযুক্ত মৰ্চাৰ সমৰ্থিত প্ৰাৰ্থীয়ে এই পদবী লাভ কৰে।
লোকসভাৰ প্ৰথম গৰাকী অধ্যক্ষ হৈছে গণেশ বাসুদেৱ মভালঙ্কৰ। বৰ্তমান ১৭তম লোকসভাৰ অধ্যক্ষ হৈছে ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টিৰ ঔম বিৰলা। ২০১৯ চনৰ ১৯ জুন তাৰিখে তেওঁ ৰাষ্ট্ৰীয় গণতান্ত্ৰিক মৰ্চাৰ সমৰ্থিত প্ৰাৰ্থী হিচাপে ১৭তম লোকসভাৰ অধ্যক্ষ হিচাপে নিযুক্তি লাভ কৰে।
নিৰ্বাচন
নৱনিৰ্বাচিত হোৱা সাংসদ সকলে নিজৰ মাজতে এগৰাকী লোকসভাৰ অধ্যক্ষ বাছনি কৰি লয়। লোকসভাৰ অধ্যক্ষ গৰাকীয়ে লোকসভাৰ কাৰ্য-প্ৰণালী আৰু নীতি-নিয়মৰ বিষয়ে জ্ঞাত। ইয়াৰ লগতে তেওঁ শাসক আৰু বিৰোধী দুয়ো পক্ষৰ সমৰ্থিত ব্যক্তি। প্ৰথমে সাংসদ সকলে লোকসভাৰ অস্থায়ী অধ্যক্ষক এজন ব্যক্তিৰ নাম লোকসভা অধ্যক্ষ পদৰ বাবে প্ৰস্তাৱ আগবঢ়ায়। এই নাম পিছলৈ ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিক জনোৱা হয়। ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে মহাসচিবৰ জৰিয়তে অধ্যক্ষ নিৰ্বাচনৰ দিন জনায়। যদি কেৱল এজন ব্যক্তিৰ নাম প্ৰস্তাৱিত কৰা হয় তেন্তে কোনো ভোট অনুষ্ঠিত নহয়। যদি এজনকৈ বেছি ব্যক্তিৰ নাম প্ৰস্তাৱিত কৰা হয় তেন্তে ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে ঠিক কৰা দিনত সাংসদৰ ভোটৰ জৰিয়তে নতুন অধ্যক্ষ নিৰ্বাচিত কৰা হয়। নিৰ্বাচিত অধ্যক্ষ গৰাকীয়ে পৰৱৰ্তী সাধাৰণ নিৰ্বাচনৰ লৈকে এই পদত অধিষ্ঠিত থাকে।
ক্ষমতা আৰু কৰ্তব্য
লোকসভাৰ অধ্যক্ষয়ে লোকসভা পৰিচালনা কৰে আৰু কোনো বিধেয়ক ধন বিধেয়ক হয় নে নহয় বিবেচনা কৰে। তেওঁ সদনৰ অনুশাসন আৰু মৰ্যাদা বজাই ৰাখে আৰু কোনো সদস্যয়ে ইয়াত বাধা দিলে তেওঁ উচিত শাস্তি আনকি সদনৰ পৰা বহিষ্কাৰো কৰিব পাৰে। ইয়াৰ লগতে তেওঁ সদনত বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ প্ৰস্তাৱ যেনে: অবিশ্বাস প্ৰস্তাৱ, স্থগিত প্ৰস্তাৱ, নিন্দা প্ৰস্তাৱ ইত্যাদি উপস্থাপন কৰিবলৈ অনুমতি দিয়ে আৰু নিয়ম অনুসৰি মনোযোগ জাননী জাৰি কৰে। অধ্যক্ষয়ে বৈঠকৰ মূল বিষয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰে। সদনত সাংসদ সকলে দিয়া সকলো বক্তৃতা আৰু মন্তব্যত তেওঁক সম্বোধন কৰা হয়। লোকসভা আৰু ৰাজ্যসভাৰ যুটীয়া বৈঠকত তেওঁ অধ্যক্ষতা কৰে। ভাৰতীয় প্ৰধানতাৰ শ্ৰেণীত তেওঁৰ পদবী ষষ্ঠ আৰু ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশৰ সমপৰ্যায়ৰ। লোকসভাত উত্থাপিত সকলো বিধেয়কত তেওঁ চহী কৰাৰ পিছত ৰাজ্যসভালৈ বিবেচনাৰ বাবে পঠোৱা হয়।
উপযুক্ততা
লোকসভাৰ অধ্যক্ষ পদৰ বাবে প্ৰাৰ্থীসমূহৰ নিম্নোক্ত অৰ্হতা সমূহৰ প্ৰয়োজন:
অপসাৰণ
ভাৰতীয় সংবিধানৰ অনুচ্ছেদ ৯৪ আৰু ৯৬ অনুসৰি লোকসভাৰ অধ্যক্ষক সদনৰ মুঠ সদস্যৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠ ভোটৰ সহায়ত পদৰ পৰা অপসাৰণ কৰিব পাৰি। আনহাতে 'ৰাইজৰ প্ৰতিনিধিত্ব অচিন, ১৯৫১' অনুসৰি অধ্যক্ষ গৰাকী সাংসদ পদৰ পৰা অযোগ্য ঘোষিত হলে অধ্যক্ষ পদৰ পৰায়ো অযোগ্য ঘোষিত হয়। সংবিধানৰ অনুচ্ছেদ ১১০ ৰ অৱমাননা কৰি যদি অধ্যক্ষয়ে কোনো বিধেয়কক ভুলকৈ ধন বিধেয়ক বুলি বিবেচনা কৰে তেন্তে এনে পৰিস্থিতিৰ উদ্ভৱ হয়।
বাহ্যিক সংযোগ
*
বিজ্ঞানৰ দৰ্শন
বিজ্ঞানৰ দৰ্শন দৰ্শনৰ এটি ভাগ যাৰ বিষয় বিজ্ঞানৰ গুৰি, প্ৰণালী আদি। এই ভাগৰ মুখ্য প্ৰশ্নসমূহৰ বিষয় 'কি বিজ্ঞান হয় আৰু কি নহয়', 'বৈজ্ঞানিক প্ৰণালীসমূহৰ নিৰ্ভৰশীলতা', 'বিজ্ঞানৰ শেষ লক্ষ্য' আদি। এই ভাগৰ দৰ্শন আন আন ভাগ যেনে অধিবিদ্যা, তত্ত্ববিদ্যা, জ্ঞানতত্ত্ব আদিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। উদাহৰণ স্বৰূপে বিজ্ঞান আৰু সত্যৰ সম্বন্ধ অধ্যয়ন কৰোঁতে- কেনেকৈ বিজ্ঞানে মিছা প্ৰমাণিত কৰাৰ যোগ্য ভৱিষ্যদ্বাণী আগবঢ়াই আৰু বিজ্ঞানৰ এই কাৰ্যই কেনেকৈ বিজ্ঞানক অধিক নিৰ্ভৰশীল কৰি তোলে।
বিজ্ঞানৰ দৰ্শনৰ বহু মুখ্য প্ৰশ্নৰ উত্তৰৰ ক্ষেত্ৰত দাৰ্শনিকসকল একমত নহয়। 'বিজ্ঞানে অনিৰীক্ষণীয় বিষয়ৰ সত্য অনাবৃত কৰিব পাৰিব নে?', 'বৈজ্ঞানিক যুক্তিৰ ন্যায্যতাই বা প্ৰতিপন্ন কৰিব পৰা যায় নে নাযায়?' আদি প্ৰশ্ন তাৰ অন্তৰ্গত। বিজ্ঞান বিষয়ক তেনে সাধাৰণ প্ৰশ্নসমূহৰ উপৰিও দৰ্শনৰ এই ভাগে বিজ্ঞানৰ কোনো এক ধাৰাতহে (যেনে জীৱবিজ্ঞান, ভৌতিক বিজ্ঞান আদি) মাথোঁ প্ৰযোজ্য প্ৰশ্নৰো উত্তৰ সন্ধান কৰে। কোনো কোনো দাৰ্শনিকে আকৌ আধুনিক বিজ্ঞানৰ ফলাফলৰ সহায়ত স্বয়ং দৰ্শনৰ বিষয়েই মীমাংসা কৰে।
যদিও বিজ্ঞান বিষয়ক দাৰ্শনিক চিন্তা অন্ততঃ এৰিষ্ট'টলৰ দিনৰপৰাই চলি আহিছে, বিজ্ঞানৰ দৰ্শনৰ এক পৃথক শৃংখলা ৰূপে বিকাশ বিংশ শতিকাৰ মাজ ভাগৰপৰাহে আৰম্ভ হৈছে। এনে হৈছিল যৌক্তিক দৃষ্টবাদৰ প্ৰাক্কালত। যৌক্তিক দৃষ্টিবাদৰ লক্ষ্য প্ৰতিটো দাৰ্শনিক বিবৃতিৰ অৰ্থপূৰ্ণতাৰ মাপ-কাঠি নিৰ্ণয় কৰা আৰু বস্তুবাদী ৰূপে সেই বিবৃতিসমূহক পৰিমাপ কৰা। থমাচ কুহ্নৰ ঐতিহাসিক গ্ৰন্থ  'দ্য ষ্ট্ৰাক্সাৰ অৱ চাইণ্টিফিক ৰিভ'লিউচন্সে' (১৯৬২) বৈজ্ঞানিক বিকাশ যে অবিচলিত, আৰু জ্ঞানৰ সঞ্চয়িত অধিগ্ৰহণ নিশ্চিত প্ৰণালীৰ ওপৰত আধাৰিত, সেই ধাৰণাক প্ৰত্যাহ্বান জনালে। তেওঁ তাৰ সলনি তৰ্ক কৰিলে যে যিকোনো বিকাশ এক বিশেষ ঐতিহাসিক সময়ৰ দৃষ্টান্তৰ-- প্ৰশ্ন, ধাৰণা, চৰ্চাৰ-- সৈতে আপেক্ষিক।
পৰৱৰ্তি কালত, ডাব্লিউ ভি কুঁৱাইন আৰু অন্যান্যৰ বাবে বিজ্ঞানৰ সুসংগত অভিগমন, যে শাস্ত্ৰ  মান্য হয় যদি ই পৰ্যবেক্ষণক এক সুসংগত সমগ্ৰৰ অংশ হিচাপে দেখুৱাব পাৰে-- এই অভিগমন প্ৰধান হৈ পৰিল। ষ্টিফেন জে' গুডৰ দৰে কোনো কোনো চিন্তাবিদে বিজ্ঞানক স্বয়ংসিদ্ধ ধাৰণাৰ সমষ্টিলৈ স্থলিত কৰিব বিচাৰে, যেনে প্ৰকৃতিৰ সামঞ্জস্য। পল ফেয়েৰাবেণ্ডকে ধৰি দাৰ্শনিকসকলৰ এক কণ্ঠ্য সংখ্যালঘু দলে তৰ্ক কৰে যে 'বৈজ্ঞানিক প্ৰণালী'ৰ দৰে প্ৰকৃততে কোনো বস্তুৱেই নাই, সেয়ে বিজ্ঞানৰ সকলো অভিগমনক মান্যতা প্ৰদান কৰিব লাগে, অলৌকিকসমূহকো। বিজ্ঞানৰ বিষয়ে চিন্তা কৰাৰ আন এক অভিগমন হ'ল সমাজবৈজ্ঞানিক দৃষ্টিকোণৰপৰা জ্ঞান কেনেকৈ সৃষ্টি হয় তাক অধ্যয়ন কৰা। এনে অভিগমনক ডেভিড ব্লুৰ, বেৰী বাৰ্ণছৰ দৰে দাৰ্শনিকে সমৰ্থন কৰে। শেষত, ১৯-২০ শতিকাৰ ইউৰোপীয় দৰ্শনে বিজ্ঞানক মানৱ অভিজ্ঞতাৰ কঠোৰ বিশ্লেষণ হিচাপে চায়।
বিজ্ঞানৰ বিশেষ ভাগ সম্বন্ধীয় দাৰ্শনিক প্ৰশ্নসমূহ আইনষ্টাইনৰ সাধাৰণ আপেক্ষিকতাবাদৰপৰা উদিত সময়ৰ প্ৰকৃতি বিষয়ক, ৰাজহুৱা নীতিত অৰ্থনীতিৰ প্ৰভাৱ আদি। এক মুখ্য বিষয় হ'ল, কোনো এক বৈজ্ঞানিক শৃংখলাক আন এক শৃংখলালৈ অনুবাদ কৰিব পৰা যায় নে নাযায়। যেনে, ৰসায়ন বিজ্ঞানক ভৌতিক বিজ্ঞানলৈ অনুবাদ কৰিব পাৰি নে? সমাজ বিজ্ঞানক ব্যক্তিগত মনোবিজ্ঞানৰ স্তৰলৈ অনুবাদ কৰিব পাৰি নে? বিজ্ঞানৰ দৰ্শনৰ সাধাৰণ প্ৰশ্নসমূহৰো বিজ্ঞানৰ কোনো এক ধাৰাত বিশেষ গুৰুত্ব থাকিব পাৰে। যেনে বৈজ্ঞানিক যুক্তিৰ বৈধতাৰ পৰিসংখ্যানবিদ্যাৰ প্ৰতিষ্ঠাপনত বিশেষ গুৰুত্ব আছে। কি বিজ্ঞান হয় আৰু কি বিজ্ঞান নহয় সেই কথা চিকিৎসাৰ দৰ্শনত জীৱন-মৰণৰ প্ৰশ্ন। তদুপৰি, জীৱবিজ্ঞান, মনোবিজ্ঞান, সমাজ বিজ্ঞান ইত্যাদিৰ দৰ্শনসমূহে মানৱ প্ৰকৃতিৰ বৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে বস্তুবাদী ৰূপ লাভ কৰিব পাৰিব নে মূল্যবোধ আৰু সামাজিক সম্বন্ধৰে প্ৰভাৱিত হৈ থাকিবই, তেনে বিষয়ো অধ্যয়ন কৰে।
বিজ্ঞানৰ সংজ্ঞা নিৰ্ণয়
right|thumb|কাৰ্ল পপাৰ ১৯৮০ৰ দশকত বিজ্ঞান আৰু অ-বিজ্ঞানৰ মাজত পাৰ্থক্য কৰাক সীমা সমস্যা বোলা হয়। যেনে, মনোবিশ্লেষণ বিজ্ঞান হয় নে? তথা কথিত সৃষ্টিৰ বিজ্ঞান, স্ফীতিজনিত মাল্টিভাৰ্ছ পৰিকল্পনা বা সামষ্টিক অৰ্থনীতিৰ বিষয়ে কি ক'ব পাৰি? কাৰ্ল পপাৰৰ মতে এই প্ৰশ্নই বিজ্ঞানৰ দৰ্শনৰ মূল প্ৰশ্ন।  পিচে, এই প্ৰশ্নৰ কোনো সৰ্বজনবিদিত সমাধান বিচাৰি পোৱা হোৱা নাই। কোনো কোনোৱে এই সমস্যাৰ সমাধান নাই অথবা এই প্ৰশ্ন ৰুচিহীন বুলি গণ্য কৰে।  মাৰ্টিন গাৰ্ডনাৰে অপ-বিজ্ঞান চিনাক্ত কৰিবলৈ পটাৰ ষ্টীৱাৰ্ট মানক ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ পৰামৰ্শ প্ৰদান কৰে-- "মই ইয়াক জানো কাৰণ মই ইয়াক দেখো"।
যৌক্তিক দৃষ্টবাদীসকলে প্ৰথমে বিজ্ঞানক পৰ্যবেক্ষণলৈ স্থলিত কৰিছিল, তাৰ বিপৰীতে অ-বিজ্ঞান পৰ্যবেক্ষণহীন আৰু সেইবাবে অৰ্থহীন।  পপাৰে তৰ্ক কৰিছিল যে বিজ্ঞানৰ কেন্দ্ৰীয় গুণ হ'ল মিথ্যায়ন। অৰ্থাৎ, প্ৰতি বাস্তৱিক বৈজ্ঞানিক দাবীকে, অন্ততঃ সিদ্ধান্তত হ'লেও, অসত্য প্ৰমাণ কৰিব পৰা যাব।
অধ্যয়ন বা ভাৱনা-চিন্তাৰ কোনো ক্ষেত্ৰ, যি ক্ষেত্ৰই অন্যথা লাভ কৰিব নোৱাৰা বৈধতাৰ দাবী কৰাৰ প্ৰচেষ্টাত বিজ্ঞানৰ ছদ্মবেশ ধাৰণ কৰে, সেই অধ্যয়ন বা ভাৱনা চিন্তাক অপ-বিজ্ঞান, পাৰ (ফ্ৰিঞ্জ--fringe)) বিজ্ঞান বা আবৰ্জনা বিজ্ঞান বোলা হয়।  ভৌতিক বিজ্ঞানী ৰিচাৰ্ড ফেইনমেনে এনে ঘটনাসমূহৰ বাবে, যি ঘটনাসমূহত গবেষণাকাৰীয়ে তেওঁলোকৰ কাৰ্য বিজ্ঞান বুলি ভাবে কিন্তু প্ৰকৃততে বাহিৰাকৈ বৈজ্ঞানিক আৱৰণ থাকিলেও কাৰ্যসমূহত কাঠিন্যৰে মূল্যায়ন কৰাৰ যোগ্য "চৰম সততা" নাথাকে, মাল-পন্থ বিজ্ঞান (কাৰ্গ'-কাল্ট চাইঞ্চ--cargo-cult science) সংজ্ঞা ব্যৱহাৰ কৰিছিল।
বৈজ্ঞানিক ব্যাখ্যা
আন এক প্ৰশ্ন হ'ল "ভাল বৈজ্ঞানিক ব্যাখ্যা কাক বোলা হয়?"। ভৱিষ্যতৰ ঘটনাৰ পূৰ্বানুমান কৰাৰ উপৰিও, সমাজে প্ৰায় বৈজ্ঞানিক সূত্ৰসমূহৰ সহায়ত বৰ্তমানে ঘটি থকা আৰু পূৰ্বতে ঘটিত ঘটনাৰ ব্যাখ্যা দাঙি ধৰে। দাৰ্শনিকসকলে বৈজ্ঞানিক সূত্ৰই কোনো এক ঘটনাক সফলভাৱে ব্যাখ্যা কৰিছে নে নাই আৰু এটি বৈজ্ঞানিক সূত্ৰৰ ব্যাখ্যাৰ শক্তি আছে নে নাই সেই কথা নিৰ্ণয় কৰাৰ মাপ-কাঠি অনুসন্ধান কৰি উলিয়াইছে।
এটি পূৰ্বৰ কালৰে পৰা চলি অহা প্ৰভাৱশালী  বৈজ্ঞানিক ব্যাখ্যাৰ সূত্ৰ হ'ল ন্যায়িক-ন'মলজিকেল মডেল। এই মডেল অনুসৰি এক সফল বৈজ্ঞানিক ব্যাখ্যাই প্ৰশ্নোদ্ধৃত ঘটনাত কোনো এক বৈজ্ঞানিক সিদ্ধান্তৰপৰা যুক্তিৰে উপনীত হ'ব লাগিব।  এই ধাৰণাক বাৰুকৈ সমালোচনা কৰা হৈছে আৰু অনেক অভ্যুদাহৰণ বহুলভাৱে স্বীকৃত।  বিশেষকৈ, ব্যাখ্যা চিনাক্ত কৰা অতিকৈ কঠিন হৈ পৰে যেতিয়া ব্যাখ্যা কৰিবলগীয়া বস্তুত কোনো সিদ্ধান্তৰপৰা যুক্তিৰে উপনীত হ'ব পৰা নাযায়। কাৰণ এয়া কেৱল সুযোগৰ বস্তু, বা ইয়াক যি জনা যায় তাৰে সঠিকভাৱে পূৰ্বানুমান কৰিব পৰা নাযায়। ৱেস্লী চেল্মনৰ মতে এক ভাল বৈজ্ঞানিক ব্যাখ্যা পৰিসংখ্যাংনভাৱে ব্যাখ্যা কৰিবলগীয়া ফলাফলৰ সৈতে প্ৰাসংগিক হ'ব লাগিব।  আন আনৰ মতে ভাল বৈজ্ঞানিক ব্যাখ্যাৰ চাবি হ'ল ভিন ভিন ঘটনাক একেই ব্যাখ্যাৰে বুজোৱা।
বিজ্ঞানৰ বৈধতা প্ৰতিপন্ন কৰা
thumb|কুকুৰাবোৰে মালিকৰ বিষয়ে ৰাখিব পৰা ধাৰণাসমূহে "অধিষ্ঠাপনৰ সমস্যা"ৰ উদাহৰণ দাঙি ধৰে যদিও এই কথাক বিনা প্ৰমাণে শুদ্ধ বুলি প্ৰায় ধৰি লোৱা হয়, এই কথা একেবাৰেই স্পষ্ট নহয় যে কেইবাৰমান পৰীক্ষা শুদ্ধ হ'লে বা কেইটামান উদাহৰণ চাই কোনো সূত্ৰক কেনেকৈ বৈধ বুলি ধৰিব পাৰি।  উদাহৰণ স্বৰূপে, এটি কুকুৰাই পৰ্যবেক্ষণ কৰে যে প্ৰতি ৰাতিপুৱা মালিক আহে আৰু খাদ্য প্ৰদান কৰে। তেনে শ-শ দিনৰপৰা চলি আহিছে। সেয়ে, কুকুৰাটোৱে প্ৰস্তাৱনামূলক যুক্তিৰে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হ'ব পাৰে যে মালিকে সকলো ৰাতিপুৱাই খাদ্য প্ৰদান কৰিব। পিচে, এবাৰ ৰাতিপুৱা, মালিক আহিল আৰু কুকুৰাটোক খাদ্য প্ৰদান কৰাৰ পৰিৱৰ্তে হত্যা কৰিলে। বৈজ্ঞানিক যুক্তি কুকুৰাটোৰ যুক্তিতকৈ কেনেকৈ অধিক নিৰ্ভৰশীল?
এক অভিগমন হ'ল এই কথা লক্ষ্য কৰা যে অধিষ্ঠাপনাই নিশ্চয়তা প্ৰদান কৰিব নোৱাৰে, কিন্তু এটি সাধাৰণ বিবৃতিৰ উদাহৰণ বাৰে বাৰে পৰ্যবেক্ষণ কৰিলে অন্ততঃ বিবৃতিটো অধিক সম্ভাব্য হ'ব। সেয়ে, প্ৰতি ৰাতিপুৱাৰ অভিজ্ঞতাৰপৰা কুকুৰাটোৱে ধাৰণা কৰিব পাৰে যে এই কথা অধিক সম্ভাব্য যে পৰৱৰ্তী ৰাতিপুৱা মালিকে খাদ্য প্ৰদান কৰিব, যদিও এই কথা নিশ্চিত নহয়। পিচে, প্ৰতি প্ৰৰ্যবেক্ষণে সাধাৰণ বিবৃতিত কি যথাযথ সম্ভাৱনীয়তা ন্যায্য কৰে, সেই বিষয়ে অনেক কঠিন প্ৰশ্ন থাকি যায়। এই কঠিনতাসমূহৰপৰা আঁতৰাৰ এক উপায় হ'ল এই কথা ঘোষণা কৰা যে বৈজ্ঞানিক সূত্ৰসমূহৰ বিষয়ে থকা বিশ্বাস বিষয়বাদী, বা ব্যক্তিগত, আৰু শুদ্ধ যুক্তি কেৱল কেনেকৈ সাক্ষই এজনৰ বিষয়বাদী বিশ্বাসক প্ৰভাৱিত কৰে, সেই বিষয়েহে।
কোনো কোনোৱে তৰ্ক কৰে যে বিজ্ঞানীসকলে অধিষ্ঠাপনামূলক যুক্তি ব্যৱহাৰেই নকৰে। তাৰ সলনি এব্ডাক্টিভ যুক্তিৰহে (abductive reasoning) প্ৰয়োগ কৰে। এই হিচাপত বিজ্ঞান বিশেষ ঘটনাসমূহৰ সাধাৰণীকৰণ বিষয়ক নহয়, পিচে, পৰ্যবেক্ষণৰ ব্যাখ্যাৰ বাবে পৰিকল্পনা প্ৰস্তুত কৰাৰ বিষয়েহে। পূৰ্বতে আলোচনা কৰাৰ দৰে, এই কথা সদাই স্পষ্ট নহয় যে কোনটো ব্যাখ্যা "উৎকৃষ্টতম্"। অকহামৰ ৰেজৰে সবাটোকৈ সৰল ব্যাখ্যাক চয়ন কৰাৰ পৰামৰ্শ প্ৰদান কৰে। সেয়ে এই অভিগমনৰ কোনো কোনো সংস্কৰণত ই গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। কুকুৰাৰ উদাহৰণলৈ পুনৰ চালে, কোনটো পৰিকল্পনা অধিক সৰল-- মালিকে তাক ভাল পায় আৰু খাদ্য প্ৰদান কৰি যাব, নে মালকে তাক ভক্ষণ কৰাৰ পূৰ্বে ভালকৈ খুৱাই-বোৱাই শকত কৰিছে? দাৰ্শনিকসকলে এই অনুসন্ধানমূলক নীতিক অধিক যথাযথ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে শাস্ত্ৰীয় মিতব্যয়িতা আদিৰ ক্ষেত্ৰত। তথাপিও, সৰলতাৰ বহু জোখ আগবঢ়ালেও, সাধাৰণতে মানি লোৱা হৈছে যে সূত্ৰ-মুক্ত সৰলতাৰ জোখ নাই। আন শব্দত, সৰলতাৰ জোখ চয়ন কৰাৰ কাৰ্যও সূত্ৰসমূহৰ এটিক চয়ন কৰাৰ দৰেই সমস্যাপূৰ্ণ।
পৰ্যবেক্ষণ আৰু সূত্ৰ অবিচ্ছেদ্য
left|thumb|225x225px|আইনষ্টাইনৰ ক্ৰচ নামেৰে জনাজাত এক মহাজাগতিক বস্তু। পৰ্যবেক্ষণ কৰোঁতে, বিজ্ঞানীসকলে টেলিস্ক'পেৰে চাই, বৈদ্যুতিক পৰ্দাত ছবি চাই, মীটাৰ ৰিডিং ৰেকৰ্ড কৰে ইত্যাদি ইত্যাদি। প্ৰাৰম্ভিক স্তৰত, তেওঁলোকে যি দেখিছে তাক মানি ল'ব পাৰে, যেনে, থাৰ্ম'মিটাৰত ৩৭.৯ ডিগ্ৰী চেলচিয়াছ দেখুৱাইছে। পিচে, যদি ভিন ভিন বিজ্ঞানীৰ সূত্ৰৰ বিষয়ে ভিন ভিন ধাৰণা থাকে, যিসূত্ৰক এই প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যবেক্ষণসমূহক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ তৈয়াৰ কৰা হৈছে, তেন্তে তেওঁলোকে তেওঁলোকে কি পৰ্যবেক্ষণ কৰিছে সেই বিষয়ে ভিন্ন মত পোষণ কৰিব পাৰে। যেনে, এল্বাৰ্ট আইনষ্টাইনৰ সাধাৰণ আপেক্ষিকতাবাদৰ সূত্ৰৰ পূৰ্বে, পৰ্যবেক্ষকসকলে প্ৰদান কৰা ছবিখনত ৫টা বস্তু দেখা পোৱা বুলি মত পোষণ কৰিলেহেতেন। পিচে, সাধাৰণ আপেক্ষিকতাবাদৰ সৈতে পৰিচিত বিজ্ঞানীসকলে ক'ব যে সেয়া প্ৰকৃততে দুটা বস্তুৰ ছবিহে। এটা মাজত, আৰু আনটোৰ চাৰিখন ছবি, চাৰি বেলেগ বেলেগ স্থানত। তাৰ বিপৰীতে, কোনো কোনো বিজ্ঞানীয়ে টেলিস্ক'পটো ভালকৈ কাম কৰা নাই বুলি, কেৱল এটা বস্তুৰ ছবিহে দেখা গৈছে বুলি ক'ব পাৰে।  বিজ্ঞানীৰ এই দলে আকৌ আন এক পৃথক সূত্ৰকহে সমৰ্থন জনাইছে। যি পৰ্যবেক্ষণক সূত্ৰৰপৰা বেলেগ কৰিব পৰা নাযায়, তেনে পৰ্যবেক্ষণক সূত্ৰ-ভাৰাক্ৰান্ত বুলিব পাৰি (theory-laden)।
প্ৰতি পৰ্যবেক্ষণতে ধাৰণা আৰু অনুভূতি থাকে। অৰ্থাৎ, কোনোৱে পৰ্যবেক্ষণ নিষ্ক্ৰিয়কৈ নকৰে, পিচে ওচৰৰ গ্ৰহণশীল তথ্যৰপৰা ঘটনাক পৃথক কৰা কাৰ্যত সক্ৰিয়ভাৱে নিয়োজিত। সেয়ে, পৰ্যবেক্ষণক কোনোৱে সংসাৰে কেনেকৈ কাম কৰে, সেই বিষয়ে যেনেদৰে বুজে, সেই কথাই প্ৰভাৱান্বিত কৰে-- সেই বুজনিয়ে কি অনুভূত হৈছে, মন কৰা হৈছে, বা বিবেচনাৰ যোগ্য বুলি গণ্য কৰা হৈছে, সেই কথা প্ৰভাৱান্বিত কৰে। এই অৰ্থত, এই কথাৰ হকে তৰ্ক কৰিব পৰা যায় যে সকলো পৰ্যবেক্ষণেই সূত্ৰ-ভাৰাক্ৰান্ত।
বিজ্ঞানৰ উদ্দেশ্য
বিজ্ঞানে প্ৰকৃত সত্য উজাগৰ কৰাৰ উদ্দেশ্যে কাম কৰিব লাগে, নে এনে প্ৰশ্ন আছে যাৰ উত্তৰ বিজ্ঞনে প্ৰদান কৰিব নোৱাৰে? বৈজ্ঞানিক বাস্তৱবাদীসকলৰ মতে বিজ্ঞানৰ উদ্দেশ্য সত্য উজাগৰ কৰা হোৱা উচিত আৰু মানুহে বৈজ্ঞানিক সূত্ৰসমূহক সত্য, প্ৰায় সত্য বা সম্ভাব্য সত্য ৰূপে গণ্য কৰিব লাগে। তাৰ বিপৰীতে বৈজ্ঞানিক অ-বাস্তৱবাদীসকলে তৰ্ক কৰে যে বিজ্ঞানৰ উদ্দেশ্য সত্য নহয় (অন্ততঃ সত্যত উপনীত হ'ব নোৱাৰে) আৰু বিশেষকৈ অপৰ্যবেক্ষণীয়সমূহৰ সত্য, যেনে ইলেক্ট্ৰণ বা আন ব্ৰহ্মাণ্ডৰ সত্য বিজ্ঞানে উজাগৰ কৰিব নোৱাৰে।   বাদকসলকে তৰ্ক কৰে যে বৈজ্ঞানিক সূত্ৰসমূহক ব্যৱহাৰযোগ্যতাৰ ওপৰতহে মূল্যাংকন কৰিব লাগে। এই দৃষ্টিত, বৈজ্ঞানিক সূত্ৰ সঁচা নে মিছা সেয়া আলোচনাৰ বিষয় নহয়, কাৰণ বিজ্ঞানক সঠিক পূৰ্বানুমান আৰু প্ৰভাৱশালী প্ৰযুক্তি নিৰ্মাণ কৰিবলৈহে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
বাস্তৱবাদীসকলে প্ৰায় শেহতীয়া সূত্ৰসমূহৰ সফলতাৰ কথা দোহাৰে-- সত্যৰ (বা সত্যৰ ওচৰৰ) সাক্ষ্য ৰূপে।  অবাস্তৱবাদীসকলে বিজ্ঞানৰ ইতিহাসৰ মিছা প্ৰমাণিত সূত্ৰসমূহ, জ্ঞানশাস্ত্ৰীয় মডেলসমূহ , মিথ্যা মডেলিং ধাৰণাসমূহৰ সফলতা, বা বহুলভাৱে ব্যৱহৃত বস্তুবাদৰ উত্তৰাধুনিক সমালোচনাক বৈজ্ঞানিক বাস্তৱবাদবিৰোধী  সাক্ষ্য হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে।  অবাস্তৱবাদীসকলে বৈজ্ঞানিক সূত্ৰসমূহৰ সাফল্য সত্যৰ উল্লেখ নকৰাকৈ বুজাবলৈ চেষ্টা কৰে।  কোনো কোনো অবাস্তৱবাদীয়ে দাবী কৰে যে বৈজ্ঞানিক সূত্ৰসমূহে কেৱল পৰ্যবেক্ষণীয় বস্তুৰ বিষয়ে সঠিক হোৱাৰহে লক্ষ্য কৰে আৰু তৰ্ক কৰে যে সেই সূত্ৰসমূহৰ সাফল্য কেৱল সেই চৰ্তেৰেহে মূল্যাংকন কৰা হয়।
মূল্যবোধ আৰু বিজ্ঞান
মূল্যবোধ আৰু বিজ্ঞান ভিন্ন ধৰণেৰে পৰস্পৰৰ সৈতে জড়িত। জ্ঞানশাস্ত্ৰীয় মূল্যবোধে বিজ্ঞানক প্ৰধানতঃ মাৰ্গদৰ্শন কৰে। বৈজ্ঞানিক অভ্যাস ব্যক্তিগত অভ্যাসকাৰীৰ দ্বাৰা বিশেষ সংস্কৃতি তথা মূল্যবোধত খচিত হৈছে। মূল্যবোধ বিজ্ঞানৰপৰা সৃষ্ট হয় আৰু সমাজৰ বিভিন্ন সংস্কৃতিত বিতৰিত হৈ থাকিব পাৰে।
যদি এয়া অস্পষ্ট যে কি বিজ্ঞান হয়, সূত্ৰসমূহৰ কাৰ্যক্ষমতা কেনেকৈ নিশ্চিত কৰিব পাৰি, আৰু বিজ্ঞানৰ উদ্দেশ্য বা কি, তেন্তে মূল্যবোধ আৰু আন আন সামাজিক প্ৰভাৱে বিজ্ঞানৰ আকাৰ নিৰ্ণয় কৰাৰ গণ্যমান্য সুযোগ আছে। নিশ্চয়, মূল্যবোধে ভূমিকা পালন কৰিব পাৰে, কোনটো গৱেষণাই অধিক পুঁজি লাভ কৰিছে, কোনবোৰ সূত্ৰই বিজ্ঞান জগতত অধিক আদৰ বা স্বীকৃতি লাভ কৰিছে আদি বিষয়ত।  উদাহৰণ স্বৰূপে ১৯ শতিকাত বৰ্ণবাদী চিন্তাধাৰাই ক্ৰমবিকাশৰ অধ্যয়নত সহায় কৰিলে আৰু সামাজিক শ্ৰেণীৰ মূল্যবোধে কপাল-বিদ্যা বিষয়ক তৰ্কত অৰিহনা যোগালে (সেই সময়ত কপাল-বিদ্যাক বিজ্ঞান বুলি গণ্য কৰা হৈছিল)।  বিজ্ঞানৰ নাৰীবাদী দাৰ্শনিকসকল, বিজ্ঞানৰ সমাজবিজ্ঞানীসকল আৰু আন আন লোকে বিজ্ঞানৰ ওপৰত সামাজিক মূল্যাবোধৰ প্ৰভাৱ অধ্যয়ন কৰে।
প্ৰাক-আধুনিক
বিজ্ঞানৰ দৰ্শনৰ গুৰি প্লেট' আৰু এৰিষ্ট'টল।  তেওঁলোকে আনুমানিক আৰু নিশ্চিত যুক্তিৰ পাৰ্থক্য, এব্ডাক্টিভ, ন্যায়িক আৰু অধিষ্ঠাপনামূলক অনুমানৰ তিনিতৰপীয়া নীতি, আৰু সাদৃশ্যৰ যুক্তি অধ্যয়ন কৰিছিল। ১১ শতিকাৰ আৰবৰ বহুবিদ্যাজ্ঞ ইব্ন অল-হয়থামে (লেটিন ভাষাত আলহাজেন) নিজৰ আলোকবিজ্ঞান বিষয়ক গৱেষণাত নিয়ন্ত্ৰিত গৱেষণামূলক পৰীক্ষণ আৰু ব্যৱহাৰ্য জ্যামিতি ব্যৱহাৰ কৰিছিল, বিশেষকৈ তেওঁ কৰা পোহৰৰ প্ৰতিফলন আৰু প্ৰতিসৰণেৰে গঠিত ছবিৰ অধ্যয়ন কৰোঁতে। অল-হয়থামেৰে বাৰুকৈ প্ৰভাৱিত ইংৰাজ চিন্তাবিদ আৰু গৱেষণাকাৰী ৰজাৰ বেকনক (১২১৪-১২৯৪) আধুনিক বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰ জনক বুলি অনেকে অভিহিত কৰে।  তেওঁৰ ধাৰণা যে প্ৰাকৃতিক দৰ্শনত গণিত অপৰিহাৰ্য-- তেওঁৰ সময়ৰপৰা অন্ততঃ ৪০০ বছৰ পাছৰ ধাৰণা বুলি গণ্য কৰা হৈছিল।
আধুনিক
thumb|লণ্ডনৰ চাউথ স্কুৱেৰৰ গ্ৰেইজ ইনত ফ্ৰেঞ্চিছ বেকনৰ মূৰ্ত্তি। ফ্ৰেঞ্চিছ বেকন (যি ৰজাৰতকৈ প্ৰায় ৩০০ বছৰ পাছৰ আৰু যাৰ ৰজাৰ বেকনৰ সৈতে কোনো পোণপটীয়া সম্বন্ধ নাই) বৈজ্ঞানিক বিপ্লৱৰ সময়ৰ বিজ্ঞানৰ দৰ্শনৰ প্ৰমুখ ছবি। তেওঁ নিজৰ ১৬২০ চনৰ ন'ভাম অৰ্গেণামত (এৰিষ্ট'টলৰ অৰ্গেণনৰ উদ্ধৃতি) পুৰণি দাৰ্শনিক পদ্ধতি অনুমানবাক্যক উন্নত কৰিবলৈ যুক্তিৰ এক নতুন প্ৰণালী লিখিছিল। বেকনৰ পদ্ধতিয়ে বিকল্প সূত্ৰ আঁতৰাবলৈ পৰীক্ষামূলক ইতিহাস ব্যৱহাৰ কৰিছিল।  ১৬৩৭ত ৰেণে ডেকাৰ্টে বৈজ্ঞানিক জ্ঞানক স্থলিত কৰি এক নতুন তন্ত্ৰ তৈয়াৰ কৰিলে, নিজৰ ডিস্ক'ৰ্চ অন মেথডত। তেওঁ ইন্দ্ৰীয়সমূহৰ অভিজ্ঞতাৰ বিপৰীতে যুক্তিৰ কেন্দ্ৰীয় ভূমিকাৰ হৈ তৰ্ক কৰিছিল। তাৰ বিপৰীতে, ১৭১৩ৰ আইজাক নিউটনৰ ফিলচফিয়ে' নেচুৰেলিচ প্ৰিঞ্চিপিয়া মেথেমেটিকাৰ দ্বিতীয় সংস্কৰণে তৰ্ক কৰিছিল যে "... প্ৰমেয়ৰ ... পৰীক্ষামূলক দৰ্শনত কোনো স্থান নাই। এই দৰ্শনত [,] প্ৰস্তাৱসমূহক ঘটনাৰ পৰা অনুমান কৰা হয় আৰু অধিষ্ঠানপনেৰে সাধাৰণীকৰণ কৰা হয়। "  এই উত্তৰণে "দাৰ্শনিকভাৱে-অনুৰক্ত পাঠকৰ এক পাছৰ পীড়িক প্ৰাকৃতিক দৰ্শনত কাৰণ পৰিকল্পনাৰ নিষেধাজ্ঞা উচ্চাৰণ কৰিবলৈ" প্ৰভাৱিত কৰিলে।  বিশেষকৈ, ১৮ শতিকাত ডেভিড হ্যুমে বিখ্যাতভাৱে সংশয়বাদক স্পষ্ট কৰিলে, বিজ্ঞানৰ সাময়িকতা নিৰ্ধাৰিত কৰাৰ সামৰ্থ্যৰ বিষয়ে আৰু অভিষ্ঠাপনৰ সমস্যাক এক নিশ্চিত সূত্ৰীকৰণ প্ৰদান কৰিলে। জন ষ্টুৱাৰ্ট মিলৰ ১৯ শতিকাৰ লেখসমূহক বৈজ্ঞানিক প্ৰণালীৰ বৰ্তমানৰ ধাৰণাৰ গঠন আৰু বৈজ্ঞানিক ব্যাখ্যাৰ পাছৰ হিচাপ-কিতাপ আশংকা কৰাৰ ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি গণ্য কৰা হয়।
যৌক্তিক দৃষ্টবাদ
বাদ্যবাদ ২০ শতিকাৰ ভৌতিক বিজ্ঞানীসমূহৰ মাজত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছিল। তাৰ পাছতেই যৌক্তিক দৃষ্টবাদে কেইবা দশকলৈকে মৈদানখন সংজ্ঞায়িত কৰিলে। যৌক্তিক দৃষ্টবাদে কেৱল পৰীক্ষণযোগ্য বিবৃতিসমূহকহে অৰ্থপূৰ্ণ বুলি গণ্য কৰে, আধিবিদ্যক ব্যাখ্যাসমূহক নাকচ কৰে, আৰু প্ৰতিপাদনবাদক সমৰ্থন কৰে (প্ৰতিপাদনবাদে যুক্তিবাদ, পৰীক্ষণবাদ, আৰু ভাষাবিদ্যাক এক কৰে দৰ্শনক পৰীক্ষণ সম্বন্ধীয় বিজ্ঞানসমূহৰপৰা লাভ কৰা ফলাফলৰ সৈতে সুসংগত কৰিবলৈ)। সমগ্ৰ দৰ্শনক বৈজ্ঞানিক দৰ্শনলৈ পৰিবৰ্তিত কৰিবলৈ বাৰ্লিন চাৰ্কাল আৰু ভিয়েনা চাৰ্কালে ১৯২০ৰ দশকত যৌক্তিক দৃষ্টবাদ প্ৰস্তাৱিত কৰিছিল।
লুডৱিগ ৱিটজেনষ্টাইনৰ পূৰ্বৰ ভাষাৰ দৰ্শনক ব্যাখ্যা কৰি যৌক্তিক দৃষ্টবাদীসকলে এক নিৰীক্ষণযোগ্যাতাৰ নীতি আগবঢ়াইছে, জ্ঞানীয় অৰ্থপূৰ্ণতাৰ। তেওঁলোকে ৰুচেলৰ যৌক্তিক পৰমাণুবাদ, আৰ্ণষ্ট মেকৰ ঘটনাবাদ-- মনে কেৱল প্ৰকৃত বা সাম্ভাৱ্য ইন্দ্ৰীয়সম্বন্ধীয় অভিজ্ঞতাহে জানে, যি সকলো বিজ্ঞানৰ সমল, সেয়া ভৌতিক বিজ্ঞানেই হওক বা মনোবিজ্ঞানেই হওক, আৰু পাৰ্চি ব্ৰিড্জমেনৰ পৰিচালনবাদক সমৰ্থন জনায়। অৰ্থাৎ, কেৱল নিৰীক্ষণযোগ্যহে বৈজ্ঞানিক আৰু জ্ঞানীয় অৰ্থপূৰ্ণ, আন হাতে অনিৰীক্ষণীয় অবৈজ্ঞানিক আৰু অৰ্থহীন, অথবা, দাৰ্শনিকসকলে পুনৰ বিবেচনা কৰাৰ যোগ্য নহয়, যি দাৰ্শনিকৰ নতুন কাম নতুন জ্ঞান সৃষ্টি কৰা নহয়, জ্ঞান ব্যৱস্থিত কৰাহে হৈ পৰিল।
যৌক্তিক দৃষ্টবাদক প্ৰায় এক চৰম অৱস্থান হিচাপে দৰ্শোৱা হয়, যাৰ বিশ্বাস যে বিজ্ঞানে কেতিয়াও একো অপৰ্যবেক্ষণীয়ৰ উদ্ধৃতি দিব নালাগে-- আন কি সাময়িকতা, তন্ত্ৰ আৰু বিধিৰ দৰে মূল যেন লগা সংকেতনসমূহৰ বিষয়েও-- পিচে সেয়া অতিশয়োক্তি। তেনে অপৰ্যবেক্ষণীয়সমূহৰ কথাক উপমা হিচাপে-- পোণপটীয়া পৰ্যবেক্ষণ বিমূৰ্তত দৃষ্ট-- বা আটাইতকৈ বেয়াকৈ-- অধিবিদ্যা সম্বন্ধীয় বা ভাবাত্মক হিচাপে অনুমতি প্ৰদান কৰা হ'ব। শাস্ত্ৰীয় নিয়মসমূহক পৰীক্ষণমূলক নিয়মলৈ অনুবাদ কৰা হ'ব, আৰু শাস্ত্ৰীয় পদসমূহে পৰ্যবেক্ষণ সম্বন্ধীয় পদৰ পৰা অৰ্থ লাভ কৰিব সামঞ্জস্যৰ নিয়মেৰে। ভৌতিক বিজ্ঞানত গণিত যুক্তিবাদেৰে প্ৰতীকাত্মক যুক্তিলৈ অনূদিত হ'ব। তৰ্কসংগত পুনৰ্নিৰ্মাণে সাধাৰণ ভাষাক মান্য সমকক্ষলৈ অনুবাদ কৰিব, সকলো এক যৌক্তিক বাক্য বিন্যাসেৰে সংযোজিত আৰু একত্ৰিত। এটি বৈজ্ঞানিক সূত্ৰক নিজৰ প্ৰতিপাদনৰ প্ৰক্ৰিয়াৰে বিবৃত কৰা হ'ব, আৰু এক যৌক্তিক অশ্মই সূত্ৰৰ সত্যতা বা মিথ্যা প্ৰতিপাদন কৰিব।
১৯৩০ৰ দশকৰ শেষৰ ফালে যৌক্তিক দৃষ্টবাদীসকলে জাৰ্মানী আৰু অষ্ট্ৰিয়া ত্যাগ কৰি ব্ৰিটেইন আৰু আমেৰিকাত প্ৰৱেশ কৰিলে। তেতিয়ালৈকে, অনেকে মেকৰ ঘটনাবাদক অট্ট' নিউৰেথৰ ভৌতিকতাবাদেৰে সলাইছিল, আৰু ৰুডল্ফ কাৰ্ণেপে প্ৰতিপাদনক সাধাৰণভাৱে নিশ্চিতকৰণেৰে সলাব বিচাৰিছিল। ১৯৪৫ত দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ শেষত, যৌক্তিক দৃষ্টবাদৰ প্ৰভাৱ হ্ৰাস পাবলৈ ধৰিল। যৌক্তিক পৰীক্ষণবাদ, প্ৰধানতঃ কাৰ্ল হেম্পেলৰ নেতৃত্বত, আমেৰিকাত, যোনে আবৃত নিয়ম মডেল ব্যাখ্যা কৰিছিল, ব্যাখ্যাৰ যৌক্তিক ৰূপ চিনাক্ত কৰিবলৈ, "কৰণ"ৰ কোনো উদ্ধৃতি প্ৰদান নকৰাকৈ। যৌক্তিক দৃষ্টবাদী আন্দোলন বিশ্লেষণাত্মক দৰ্শনৰ মুখ্য আধাৰ হ'ল।  যৌক্তিক দৃষ্টবাদে ১৯৬০ৰ দশলৈকে বিজ্ঞানৰ দৰ্শনকে ধৰি এংল'স্ফেয়াৰ দৰ্শনত দমনীয় ভূমিকা পালন কৰিলে। পিচে এই আন্দোলনে নিজৰ কিছু কেন্দ্ৰীয় সমস্যাকেই সমাধান কৰিব নোৱাৰিলে,  আৰু ইয়াৰ সিদ্ধান্তসমূহ প্ৰায় আক্ৰমণৰ সন্মুখীন হ'বলৈ ধৰিল। যি কি নহওক, ই বিজ্ঞানৰ দৰ্শনক এক পৃথক উপ-শৃংখলা ৰূপে স্থান দিয়াত এক বিশেষ ভূমিকা পালন কৰিলে, কাৰ্ল হেম্পেলৰ মুখ্য নেতৃত্বত।
থমাচ কুহ্ন
left|thumb|কুহ্নৰ বাবে টলেমিৰ জ্যোতিৰ্বিদ্যাত এপিচাইকেলৰ যোগ "সাধাৰণ বিজ্ঞান" এক দৃষ্টান্তৰ ভিতৰত, পিচে কপাৰ্ণিচিয়ান বিপ্লৱ দৃষ্টান্তৰৰ স্থানান্তৰণ। ১৯৬২ চনৰ নিজৰ ঐতিহাসিক গ্ৰন্থ দ্য ষ্ট্ৰাক্সাৰ অৱ চাইণ্টিফিক ৰিভ'লিউচন্সত থমাচ কুহ্নে যৌক্তিক দৃষ্টবাদ বিৰোধী প্ৰতিক্ৰিয়াসমূহক কেন্দ্ৰীভূত কৰিলে। তেওঁ তৰ্ক কৰিলে যে পৰ্যবেক্ষণ আৰু মূল্যাংকনৰ প্ৰণালী এক দৃষ্টান্তৰত সংঘটিত হয়। দৃষ্টান্তৰেৰে তেওঁ বুজাইছে নিজৰ দৃষ্টিকোণেৰে কৰা পৰ্যবেক্ষণৰ সৈতে সুসংগত, বিশ্বৰ এক যৌক্তিকভাৱে সুসংগত "ছবি"। দৃষ্টান্তৰে এক বৈজ্ঞানিক শৃংখলাক সংজ্ঞায়িত কৰা প্ৰশ্ন আৰু অভ্যাসৰ সমূহকো সামৰে। তেওঁ "সাধাৰণ বিজ্ঞান"ক পৰ্যবেক্ষণ আৰু "সাঁথৰৰ সমাধান" বুলি চিহ্নিত কৰিছিল যি এক দৃষ্টান্তৰৰ ভিতৰত সংঘটিত হয়, পিচে বৈপ্লৱিক বিজ্ঞান সংঘটিত হয় যেতিয়া এটা দৃষ্টান্তৰে আন এটা দৃষ্টান্তৰৰ স্থান লয়, এক দৃষ্টান্তৰৰ স্থানান্তৰণত।
কুহ্নে এই কথা অস্বীকাৰ কৰিলে যে পৰীক্ষা কৰিবলগীয়া পৰিকল্পনাক সেই সূত্ৰৰ প্ৰভাৱৰপৰা মুক্তকৈ পৰীক্ষা কৰিব পাৰি, যি সূত্ৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি পৰ্যবেক্ষণ কৰা হৈছে। আৰু তেওঁ লগতে তৰ্ক কৰিলে যে দুই প্ৰতিদ্বন্দ্ব্বী দৃষ্টান্তৰক স্বতন্ত্ৰকৈ মূল্যাংকন কৰিব পৰা নাযায়। এটাতকৈ অধিক যৌক্তিক নিৰ্মাণে এই বিশ্বৰ এক ব্যৱহাৰ্য সমানতা  অংকিত কৰিব পাৰে, কিন্তু পৰস্পৰৰ সৈতে তেনে কৰিবলৈও কোনো সামান্য আধাৰ নাই, সূত্ৰৰ বিৰুদ্ধে সূত্ৰ। কোনো এটায়ো মূল্যাংকনৰ মান প্ৰদান নকৰে, সেয়ে দৃষ্টান্তৰ সলনি হ'লে বৈজ্ঞানিক প্ৰগতি জোখাৰ কোনো স্পষ্ট পথ নাই।
কুহ্নৰ মতে, দৃষ্টান্তৰৰ চয়নক তৰ্কসংগত প্ৰক্ৰিয়াই জীৱিত ৰাখিছিল, কিন্তু সিহঁতৰ দ্বাৰাই ই সম্পূৰ্ণ ৰূপে নিৰ্ণিত নহয়। দুই দৃষ্টান্তৰৰ মাজৰ পৰা চয়নত বিশ্বৰ দুই পৃথক ছবি দাঙি ধৰা হয়, তাৰ মাজৰ পৰা সেই ছবিক চয়ন কৰা হয় যি অধিক অশাজনক যেন লাগে। কুহ্নৰ মতে, কোনো দৃষ্টান্তৰৰ গ্ৰহণ বা বৰ্জন যিমান এক যৌক্তিক প্ৰক্ৰিয়া, সিমানেই এক সামাজিক প্ৰক্ৰিয়াও। পিচে, কুহ্নৰ অৱস্থান, সাপেক্ষবাদী নহয়।  কুহ্নৰ মতে দৃষ্টান্তৰ তেতিয়া পৰিৱৰ্তিত হয় যেতিয়া পুৰণি দৃষ্টান্তৰত ভালে সংখ্যক পৰ্যবেক্ষণ সম্বন্ধীয় বিসংগতি দেখা যায় আৰু নতুন দৃষ্টান্তৰে সিহঁতকো বুজাব পাৰে। অৰ্থাৎ, দৃষ্টান্তৰ পৰিবৰ্তন ঘটে পৰ্যবেক্ষণৰ আধাৰত, যদিও সেই পৰ্যবেক্ষণসমূহ পুৰণি দৃষ্টান্তৰৰ আধাৰত কৰা হয়।
সুসংগতিবাদ
thumb|১৯০৩ চনত কল্পনানুযায়ী চিত্ৰশিল্পী ডাব্লিউ আৰ লেভেণ্ডাৰে অংকন কৰা জেৰেমিয়াহ কৰক্সে ১৬৩৯ত প্ৰথমবাৰৰ বাবে শুক্ৰৰ পাৰগমন পৰ্যবেক্ষণ কৰাৰ ছবি স্বয়ংসিদ্ধ ধাৰণাৰ ওপৰত বিজ্ঞান আধাৰিত হোৱাৰ ধাৰণাৰ বিপৰীতে, সুসংগতিবাদে কয় যে বিবৃতিসমূহৰ এক সুসংগত ব্যৱস্থাৰ অংগ হিচাপে বৈধতা প্ৰতিপন্ন কৰা যায়। বা, কোনো বিবৃতিক নিজতেই বৈধ বুলি ক'ব পৰা নাযায়, কেৱল সুসংগত ব্যৱস্থাৰহে বৈধতা প্ৰতিপন্ন কৰিব পৰা যায়।  শুক্ৰৰ পাৰগমনৰ পূৰ্বানুমানক আকাশী বস্তুসমূহ আৰু পূৰ্বৰ পৰ্যবেক্ষণৰ আন আন বিশ্বাসসমূহৰ দ্বাৰা বৈধ প্ৰতিপন্ন কৰিব পৰা যায়। পূৰ্বতে বুজোৱাৰ দৰেই, পৰ্যবেক্ষণ এক জ্ঞানীয় কৰ্ম। অৰ্থাৎ, ই পূৰ্বৰে পৰা অস্তিত্বত থকা এক সহায়ক বিশ্বাসৰ সংগ্ৰহৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ্শীল।  শুক্ৰৰ পাৰগমনৰ পৰ্যবেক্ষণক টেলিস্ক'পৰ পোহৰবিদ্যা বিষয়ক, টেলিস্ক'পৰ যান্ত্ৰিক বিষয় বিষয়ক, আকাশী বস্তুসমূহৰ যান্ত্ৰিক বিদ্যা বিষয়ক বিশ্বাস আদিৰ প্ৰয়োজন হৈছিল। যদি পূৰ্বানুমান ভুল হ'লহেতেন আৰু পাৰগমন লক্ষ্য কৰা নহ'লহেতেন, তেন্তে ই সম্ভৱতঃ প্ৰণালীৰ অভিযোজন ঘটালেহেতেন, কোনো কোনো সহায়ক ধাৰণাৰ সাল-সলনি হ'লহেতেন, পিচে সমগ্ৰ শাস্ত্ৰীয় প্ৰণালীটো বৰ্জন কৰা নহ'লহেতেন।
প্ৰকৃততে, ডুহেম-কুৱাইন গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধানুযায়ী, পিয়েৰে ডুহেম আৰু ডাব্লিউ ভি কুঁৱাইনৰ পাছত, কোনো সূত্ৰক অকলশৰীয়াকৈ পৰীক্ষণ কৰা অসম্ভৱ।  পৰীক্ষণযোগ্য পূৰ্বানুমান কৰিবলৈ সহায়ক অনুমান যোগ কৰা অপৰিহাৰ্য। যেনে, নিউটনৰ মধ্যাকৰ্ষণৰ নিয়মক পৰীক্ষা কৰিবলৈ, সূৰ্যৰ স্থান, ভৰ, গ্ৰহসমূহৰ ভৰ আদিৰ কথা জনা বা সিহঁতৰ বিষয়ে ধাৰণা থকা অনিবাৰ্য। এই কথা বিখ্যাত, যে ইউৰেনাছৰ গ্ৰহপথৰ পূৰ্বানুমান কৰাৰ অসমফলতাই নিউটনৰ নিয়মৰ বৰ্জন নঘটালে, পিচে এই পৰিকল্পনাৰহে বৰ্জন ঘটালে যে সৌৰজগতত কেৱল সাতটা গ্ৰহ আছে। তাৰ পাছত হোৱা অনুসন্ধানসমূহে এক অষ্টম গ্ৰহৰ আৱিষ্কাৰৰ পথ মেলিলে-- নেপচ্যুন। যদি কোনো পৰীক্ষণ অসফল হৈছে, তেন্তে  কিবা এটা ভুল আছে। পিচে, কি ভুল, সেয়া জনা অতিকৈ কঠিন: এটি অচীন গ্ৰহ, বেয়াকৈ অংশ-শোধিত পৰীক্ষণৰ সৰঞ্জাম, নে অন্তৰিক্ষৰ অপূৰ্বকল্পিত বক্ৰতা, নে আন কিবা?
সকলো চলে
right|thumb|পল কাৰ্ল ফেয়েৰাবেণ্ড অষ্ট্ৰিয়াৰ বিজ্ঞানৰ দাৰ্শনিক পল ফেয়েৰাবেণ্ডে (১৯২৪-১৯৯৪) তৰ্ক কৰিছিল যে বৈজ্ঞানিক প্ৰণালীৰ কোনো এনে বিৱৰণ নাই যিয়ে বিজ্ঞানীসকলে ব্যৱহাৰ কৰা সকলো অভিগমন আৰু প্ৰণালী সামৰি ল'ব পৰাকৈ বাহুল্য ৰাখে। তেওঁ দাবী কৰিলে যে বিজ্ঞানৰ বিকাশক শাসন কৰা এনে কোনো ব্যৱহাৰ্য প্ৰণালীসম্বন্ধীয় নিয়ম নাই যাৰ কোনো ব্যতিক্ৰম নাই। ফেয়েৰবেণ্ডৰ মতে, কোনো পৰিপ্ৰেক্ষিত প্ৰণালীয়ে বিজ্ঞানৰ বিকাশক কণ্ঠৰোধ আৰু বাধিত কৰিব। তেওঁ দাবী কৰিছিল যে "এনে একমাত্ৰ নীতি যিয়ে বিকাশক বাধিত নকৰে হ'ল: "সকলো চলে""।
ফেয়েৰাবেণ্ডৰ মতে বিজ্ঞান আৰম্ভ হৈছিল এক মুক্তকাৰী আন্দোলনৰ ৰূপত, পিচে সময়ৰ সৈতে, ই বৰ্দ্ধিতভাৱে উদ্ধত আৰু কঠোৰ হৈ পৰিছে। সেয়ে ই এক ভাৱাদৰ্শলৈ পৰিণত হ'বলৈ ধৰিছে। বিজ্ঞানে দমনমূলক বৈশিষ্ট্য আহৰণ কৰিবলৈ লৈছে। তেওঁ তৰ্ক কৰিলে যে বিজ্ঞান আৰু ধৰ্ম, জাদু,  বা মিথকবিদ্যাৰ মাজত ভেদ কৰাৰ স্পষ্ট পথ উলিওৱা অসম্ভৱ। তেওঁ বিজ্ঞানৰ অনন্য দমনক সমাজক সত্তাবাদী আৰু অস্থলিতভাৱে আগুৱাই লৈ যোৱাৰ এক সাধন হিচাপে চাইছিল।  এই জ্ঞানতাত্ত্বিক নৈৰাজ্যবাদৰ প্ৰচাৰে তেওঁৰ আলোচকসমূহক তেওঁক "বিজ্ঞানৰ নিকৃষ্টতম শত্ৰু" উপাধি দিয়াত সহায় কৰিলে।
বৈজ্ঞানিক জ্ঞানৰ সমাজ-শাস্ত্ৰ
কুহ্নৰ মতে বিজ্ঞান এক অত্যন্ত সাম্প্ৰদায়িক কাৰ্য যাক কেৱল সম্প্ৰদায়ৰ অংগ হিচাপেহে কৰিব পৰা যায়।  তেওঁৰ বাবে, বিজ্ঞান আৰু আন ছাত্ৰ-শৃংখলাৰ মাজৰ পাৰ্থক্য হ'ল কেৱল সম্প্ৰদায়টোৱে কাৰ্য সম্পন্ন কৰাৰ ধৰণ। অন্যান্যই, বিশেষকৈ ফেয়েৰাবেণ্ড আৰু আন কোনো কোনো উত্তৰাধুনিকতাবাদী চিন্তাবিদে তৰ্ক কৰিছে যে এই পাৰ্থক্য ৰক্ষা কৰিবলৈ বিজ্ঞানৰ সামাজিক কৰ্মসমূহ আৰু আন শৃংখলাৰ মাজত পাৰ্থক্যৰ অভাৱ। তেওঁলোকৰ মতে, সামাজিক কাৰকসমূহৰ বৈজ্ঞানিক প্ৰণালীত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু পোণপটীয়া ভূমিকা আছে। পিচে সিহঁতে বিজ্ঞান আৰু আন শৃংখলাৰ মাজত কোনো পাৰ্থক্যৰ সৃষ্টি নকৰে। এই হিচাপে, বিজ্ঞানক সামাজিকভাৱে নিৰ্মাণ কৰা হয়, যদিও ই অধিক চৰম ধাৰণা যে বাস্তৱতা স্বয়ং এক সামাজিক নিৰ্মাণ নুবুজাই।
এনে ধৰণৰ চিন্তাধাৰাৰ বিৰুদ্ধে যি ৰাজহুৱা প্ৰতিক্ৰিয়া হৈছিল, বিশেষকৈ ১৯৯০ৰ দশকত, তাকেই বিজ্ঞান যুদ্ধ বোলা হয়।
শেহতীয়া দশকসমূহৰ বৃহৎ বিকাশ হৈছে ডেভিড ব্লুৰ, হেৰী কলিন্স, ব্ৰুণ' লাটৌৰ আৰু আন্সেল্ম ষ্ট্ৰছৰ দৰে নৃবেজ্ঞানী আৰু সমাজবিদসকলে বৈজ্ঞানিক সম্প্ৰদায়সমূহৰ গঠন, সংৰচনা, আৰু ক্ৰমবিকাশৰ অধ্যয়ন। জ্ঞানৰ সৃষ্টিত বৈজ্ঞানিক সম্পৰদায়সমূহৰ দক্ষতা বুজিবলৈ অৰ্থনীতিৰ ধাৰণা আৰু প্ৰণালী, যেনে যুক্তিসংগত বিকল্প, সামাজিক বিকল্প বা খেল সূত্ৰ আদিকো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই আন্তঃশৃংখলীয় ক্ষেত্ৰক বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি অধ্যয়ন বোলা হয়।  ইয়াত বিজ্ঞানৰ দৰ্শনৰ অভিগমন হ'ল বৈজ্ঞানিক সম্প্ৰদায়সমূহ প্ৰকৃততে কেনেকৈ পৰিচালিত হয় তাৰ বিষয়ে অধ্যয়ন কৰা।
মহাদেশীয় দৰ্শন (১৯-২০ শতিকাৰ ইউৰোপীয়)
মহাদেশীয় দাৰ্শনিক পৰম্পৰাৰ দাৰ্শনিকসকলক সাধাৰণতে বিজ্ঞানৰ দৰ্শনৰ দাৰ্শনিক হিচাপে গণ্য কৰা নহয়। পিচে, তেওঁলোকেও বিজ্ঞানৰ বিষয়ে বহু কথা কয়, তাৰে কিছুমানৰ বিশ্লেষণাত্মক পৰম্পৰাত প্ৰত্যাশিত বিষয় থাকে। উদাহৰণ স্বৰূপে, নিয়েটছেই নিজৰ "দ্য জিনিয়ালজী অৱ মৰেল্স"ত গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধ আগবঢ়ালে যে বিজ্ঞানত সত্যৰ সন্ধান তপস্বী আদৰ্শৰ এক প্ৰকাৰ। left|thumb|ফ্ৰাঞ্জ কুগ্লাৰৰ দ্বাৰা অংকিত: হেগেল তেওঁৰ বাৰ্লিনৰ ছাত্ৰসমূহৰ লগত সাধাৰণতে, মহাদেশীয় দৰ্শনত বিজ্ঞানক এক বিশ্ব-ঐতিহাসিক দৃষ্টিৰে চোৱা হয়। জৰ্জ ৱিল্হেল্ম ফ্ৰাইড্ৰিছ হেগেল তেনে প্ৰথম দাৰ্শনিকসকলৰ অন্যতম যিয়ে এই দৃষ্টিক সমৰ্থন জনাইছিল। কুহ্নতকৈ এক পীড়িতকৈ বা তাতোকৈ অধিক আগৰ পিয়েৰে ডুহেম আৰু গেষ্টন বেকেলাৰ্ডেও এই দৃষ্টিৰে বিজ্ঞানৰ বিষয়ে লিখিছিল। এই অভিগমনসমূহত ঐতিহাসিক আৰু সমাজ-শাস্ত্ৰীয় দিশ আছে, জীৱিত অভিজ্ঞতাক অধিক গুৰুত্ব প্ৰদান কৰা হয়, বিশ্লেষণাত্মক প্ৰম্পৰাৰ বিকাশ-ভিত্তিক বা ইতিহাস বিৰোধী অভিগমনৰ বিপৰীতে (হুচেৰ্লীয়ান "জীৱন-বিশ্ব"ৰ দৰে)। এই দৃষ্টি এডমাণ্ড হুছেৰ্লৰ ফেন'মেনলজী, মেৰলিউ-পণ্টিৰ শেষৰ কৰ্মসমূহ (নেচাৰ: ক'ৰ্চ ন'টছ ফ্ৰম দ্য কলেজ দে ফ্ৰাঞ্চ, ১৯৫৬-৬০) আৰু মাৰ্টিন হেইডেগাৰৰ হাৰ্মেনেউটিক্স।
বিজ্ঞান সম্বন্ধে মহাদেশীয় দৰ্শনত পৰা বৃহত্তম প্ৰভাবৰ অন্যতম মাৰ্টিন হেইডেগাৰৰ শাস্ত্ৰীয় মনোভাৱৰ সমালোচনা। ই বৈজ্ঞানিক মনোভাৱকো সামৰে।  সেই বাবেই মহাদেশীয় পৰম্পৰা মানৱ জীৱনত আৰু দাৰ্শনিক অনুসন্ধানত বিজ্ঞানৰ গুৰুত্বকলৈ সন্দেহপ্ৰৱণ। অথচ, কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ কৰ্ম আছে: বিশেষকৈ কুহ্নৰ অগ্ৰত্ব, এলেগজেণ্ড্ৰে কয়ৰে। ফৌকাল্টৰ শক্তি আৰু দুৰ্নীতিৰ অধ্যয়ন, উন্মত্ততাৰ "বিজ্ঞান"ৰ ভিতৰত আৰু অৰ্ডাৰ অৱ থিংচত ঐতিহাসিক আৰু বৈজ্ঞানিক চিন্তাৰ বিশ্লেষণ। বিজ্ঞানৰ মহাদেশীয় দৰ্শনত তেওঁৰ পাছত বিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে জাৰ্গেন হেবাৰ্মাছ (যেনে, "ট্ৰুথ এণ্ড জাষ্টিফিকেচন", ১৯৯৮), কাৰ্ল ফ্ৰাইড্ৰিখ ভন ৱেইজচেকাৰ ("য়ুনিটি অৱ নেচাৰ", ১৯৮০) আৰু ৱল্ফগেং ষ্টেগম্যুলাৰ ("প্ৰব্লেমে আণ্ড ৰেচুল্টাটে ডেৰ ৱিছেনচ্ছাফ্টথিয়'ৰিয়ে আণ্ড এনেলিটিস্চেন ফিল'চফিয়ে'", ১৯৭৩-১৯৮৬)।
সামাজিক দায়বদ্ধতা
বিজ্ঞানৰ নিৰপেক্ষতাৰ সৈতে জড়িত এক বহল সমস্যা হ'ল বিজ্ঞানে কি  বিষয়, অন্বেষণ কৰিব বিচাৰে, অৰ্থাৎ, পৃথিৱীৰ কি অংশ, আৰু মানুহক বিজ্ঞানে অধ্যয়ন কৰে। ফিলিপ কিটছাৰে নিজৰ "চাইঞ্চ, ট্ৰুথ, এণ্ড ডেম'ক্ৰেচি"ত  তৰ্ক কৰিছে যে যি বৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে জনসংখ্যাৰ কোনো অংশক কম চোকা, সফল বা ভাৱাত্মকভাৱে পিচ পৰা বুলি দেখুৱাই, সিহঁতে এক ৰাজনৈতিক প্ৰতিক্ৰিয়া পায়, যিয়ে সেই অংশক বিজ্ঞানৰপৰা আঁতৰাই লৈ যায়। সেয়ে, তেনে অধ্যয়নে ভাল বিজ্ঞানৰ বহল ঐক্যমত্যক অৱমাননা কৰে আৰু শেষত নিজকেই অবৈজ্ঞানিক প্ৰতিপন্ন কৰে।
বিশেষ বিজ্ঞানসমূহৰ দৰ্শন
"দৰ্শন-মুক্ত বিজ্ঞানৰ দৰে কোনো বস্তুৱেই নাই; মাথোঁ এনে বিজ্ঞান আছে যাৰ দাৰ্শনিক টোপোলাক পৰীক্ষা নকৰাকৈ ব'ৰ্ডত লোৱা হয়। -- ডেনিয়েল ডেনট, ডাৰ্ৱিন্স ডেঞ্জাৰেচ আইডিয়া"
বিজ্ঞান সম্বন্ধীয় সাধাৰণ প্ৰশ্নসমূহ অধ্যয়ন কৰাৰ উপৰিয়ো বিজ্ঞানৰ দৰ্শনে বিশেষ বিজ্ঞানৰ বিষয়েও প্ৰশ্ন কৰে। বহু দাৰ্শনিক এনে কৰ্মত নিয়োজিত। তেওঁলোকে বিশেষ বিজ্ঞানসমূহৰ প্ৰতিষ্ঠামূলক প্ৰশ্ন শোধাৰ উপৰিয়ো তেনে বিজ্ঞানৰ উদাহৰণসমূহক বহলতৰ দাৰ্শনিক প্ৰশ্নৰ সমাধানৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। একবিংশ শতিকাত বিশেষ বিজ্ঞান বিষয়ক দাৰ্শনিক অভ্যাসকাৰীৰ সংখ্যা বৃদ্ধি পাইছে।
গণিতৰ দৰ্শন
গণিতৰ দৰ্শনৰ বিষয় গণিতৰ দাৰ্শনিক ভিত্তি আৰু সংশ্লেষ আদিৰ বিষয়ে।  কেন্দ্ৰীয় প্ৰশ্নকেইটামান হ'ল-- সংখ্যা, ত্ৰিভুজ আৰু আন আন গাণিতিক সত্তাসমূহ মানৱ মনতহে অস্তিত্বত থাকে নে স্বাধীনভৱেও থাকে? গাণিতিক প্ৰস্তাৱসমূহৰ প্ৰকৃতি কি? "১+১=২" হয় নে নহয় বুলি প্ৰশ্ন কৰা কাৰ্য মৌলিকভাৱে এটি পিণ্ড ৰঙা হয় নে নহয় সেই প্ৰশ্ন কৰাতকৈ বেলেগ নে? গণনা উদ্ভাৱন কৰা হৈছিল নে আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল? তেনে এক প্ৰশ্ন হ'ল যে গণিত শিক্ষাত কেৱল যুক্তিৰ প্ৰয়োজন নে অভিজ্ঞতাৰো প্ৰয়োজন। গাণিতিক উপপাদ্যক প্ৰমাণিত কৰাৰ অৰ্থ কি? কেনেকৈ জানিম যে এটি গাণিতিক প্ৰমাণ শুদ্ধ নে ভুল? গণিতৰ দাৰ্শনিকসকলে গণিত আৰু তৰ্কবিদ্যাৰ সম্বন্ধ, মানৱ সামৰ্থ্য যেনে স্বজ্ঞা আৰু ভৌতিক ব্ৰহ্মাণ্ডকো অধ্যয়ন কৰে।
ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ দৰ্শন
ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ দৰ্শন হ'ল ৰসায়ন বিজ্ঞানৰ প্ৰণালীবিজ্ঞানৰ আৰু সমলৰ দাৰ্শনিক অধ্যয়ন। ইয়াক দাৰ্শনিক, ৰসায়ন বিজ্ঞানী আৰু দাৰ্শনিক-ৰসায়ন বিজ্ঞানীসকলে অধ্যয়ন কৰে। ইয়াত সাধাৰণ বিজ্ঞানৰ দৰ্শনৰ সমস্যাসমূহৰ ৰসায়ন বিজ্ঞানত প্ৰয়োগ অধ্যয়ন কৰা হয়। যেনে, সকলো ৰাসায়নিক প্ৰক্ৰিয়াক ক্বাণ্টাম বলবিদ্যাৰে বুজাব পৰা যায় নে ৰসায়ন বিজ্ঞানক ভৌতিক বিজ্ঞানলৈ অনুবাদ কৰিব পৰা নাযায়? আন এক উদাহৰণ, ৰাসায়নিক প্ৰতিক্ৰিয়া পদ্ধতিৰ নিশ্চিতকৰণৰ পদ্ধতিৰ অধ্যয়নেৰে সূত্ৰ নিশ্চিত কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়া বিষয়ক দৰ্শন অধ্যয়ন কৰা। প্ৰতিক্ৰিয়া পদ্ধতি নিৰ্ধাৰণ কৰা কঠিন কাৰণ সিহঁতক পোণপটীয়াকৈ পৰ্যবেক্ষণ কৰিব পৰা নাযায়। ৰসায়ন বিজ্ঞানীসকলে বহুতো পৰোক্ষ জোখক সাক্ষ্য হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে কিছু কিছু প্ৰক্ৰিয়াক বাদ দিবলৈ। কিন্তু তেওঁলোক প্ৰায় নিশ্চিত নহয় যে শেষ থকা প্ৰক্ৰিয়াসমূহ শুদ্ধ নে ভুল, কাৰণ আন কেইবাটাও বৈকল্পিক প্ৰক্ৰিয়া মজুত থাকে, যাক তেওঁলোকে সম্ভৱতঃ পৰীক্ষা কৰা নাই বা চিন্তাও কৰা নাই।  দাৰ্শনিকসকলে ভৌতিক ধাৰণা নুবুজোৱা ৰাসায়নিক ধাৰণা যানে ৰাসায়নিক বন্ধনকো বুজাবলৈ চেষ্টা কৰে।
চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ দৰ্শন
চিকিৎসাৰ নীতিশিক্ষা আৰু জৈৱ নীতি শিক্ষাৰ বাদে, চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ দৰ্শনত চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ জ্ঞানত্ত্ব আৰু তত্ত্ববিদ্যা/অধিবিদ্যা অধ্যয়ন কৰা হয়। এই ভাগৰ জ্ঞানত্ত্বত সাক্ষ্য-ভিত্তিক চিকিৎসা, বিশেষকৈ অনিয়মিতকৰণ   অন্ধকৰণ আৰু প্লেচেব' নিয়ন্ত্ৰণৰ ভূমিকাই আকৰ্ষণীয় ভূমিকা পালন কৰিছে। এই ক্ষেত্ৰসমূহৰ সৈতে জড়িত তত্ত্ববিদ্যাসম্বন্ধীয় বিষয় যেনে কেৰ্টেচিয়ান দ্বৈতবাদ, ৰোগৰ ম'ন'জেনেটিক ধাৰণা  আৰু প্লেচেব' আৰু প্লেচেব' এফেক্টৰ বৈচাৰিকীকৰণ।     চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ অধিবিদ্যাতো বহু জনে ৰুচী প্ৰকাশ কৰে, বিশেষকৈ কৰণত। চিকিৎসাৰ দাৰ্শনিকসকল কেৱল চিকিৎসাসম্বন্ধীয় জ্ঞানৰ সৃষ্টিতেই আগ্ৰহী নহয়, তেনে ঘটনাৰ প্ৰকৃতিতো আগ্ৰহী। কৰণ ইমান আকৰ্ষণীয় কাৰণ ইয়াক কাৰণৰ সম্বন্ধ বুজিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যেনে, বেমাৰৰ কাৰণ, মানুহ ভাল হোৱাৰ কাৰণ।
মনোবিজ্ঞানৰ দৰ্শন
left|thumb|ৱিল্হেল্ম ৱুণ্ড্ট (উপৱিসত) তেওঁৰ সহকৰ্মীসকলৰ সৈতে, নিজৰ প্ৰকাৰৰ প্ৰথম, মনোবৈজ্ঞানিক গৱেষণাগাৰত মনোবিজ্ঞানৰ দৰ্শনে আধুনিক মনোবিজ্ঞানৰ প্ৰতিষ্ঠাপনাৰ শাস্ত্ৰীয় গুৰি অধ্যয়ন কৰে। তাৰেই কিছু মনোবৈজ্ঞানিক অনুসন্ধানৰ প্ৰক্ৰিয়া সম্বন্ধীয় জ্ঞানতাত্ত্বিক প্ৰশ্ন। উদাহৰণ স্বৰূপে, মনোবিজ্ঞানীসকলে বাহিৰা জগতলৈ দিয়া প্ৰতিক্ৰিয়াতেই কেৱল গুৰুত্ব প্ৰদান কৰিব লাগে নে তেওঁলোকে মনৰ অনুভূতি আৰু চিন্তন প্ৰক্ৰিয়াও অধ্যয়ন কৰা উচিত? যদি পাছৰটো শুদ্ধ, তেন্তে এক প্ৰশ্ন হ'ল-- মানুহৰ মনৰ ভিতৰৰ অভিজ্ঞতাক কেনেকৈ জোখিব পৰা যাব? নিজৰ অনুভৱ আৰু বিশ্বাসৰ বিষয়ে নিজেই দিয়া বিৱৰণ নিৰ্ভৰযোগ্য নহয়, কাৰণ কোনোৱে ইচ্ছাকৃতভাৱে বিভ্ৰান্ত কৰিবলৈ চেষ্টা নকৰিলেও, আত্ম-কপট আৰু চয়নাত্মক স্মৃতিয়ে তেনে প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। আৰু, যদি আত্ম-বিৱৰণ শুদ্ধও হয়, বেলেগ বেলেগ ব্যক্তিৰ প্ৰতিক্ৰিয়া কেনেকৈ তুলনা কৰিব পৰা যাব? যদি দুই ব্যক্তিয়ে লাইকাৰ্ট মাপত একে উত্তৰো দিছে, তেওঁলোকে একেবাৰে বেলেগ বেলেগ অনুভৱ কৰাৰো সম্ভাৱনা থাকে।
মনোবিজ্ঞানৰ দৰ্শন সম্বন্ধীয় আন প্ৰশ্ন হ'ল মন, মস্তিষ্ক আৰু জ্ঞান, অনুভূতি সম্বন্ধীয় সাধাৰণ দাৰ্শনিক প্ৰশ্নসমূহ। এই অধ্যয়নক সম্ভৱতঃ সাধাৰণতে অনুভূতি বিজ্ঞান, বা মনৰ দৰ্শনৰ অংগ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। উদাহৰণ স্বৰূপে, মানুহ যুক্তিসংগত প্ৰাণী হয় নে? এনে কোনো অনুভূতি আছে নে, য'ত স্বাধীন ইচ্ছাশক্তি থাকে, আৰু যদি থাকে, ই চয়ন কৰাৰ অভিজ্ঞতাৰ সৈতে কেনেদৰে সম্পৰ্কিত? মনোবিজ্ঞানৰ দৰ্শনে বৰ্তমানৰ অনুভূতিসম্বন্ধীয় স্নায়ু-বিজ্ঞান, ক্ৰমবিকাশ-সম্বন্ধীয় মনোবিজ্ঞান আৰু কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাকো অধ্যয়ন কৰে।
মনোবিজ্ঞানৰ দৰ্শন এক তুলনামূলকভাৱে নতুন ক্ষেত্ৰ, কাৰণ মনোবিজ্ঞান নিজেই ১৮০০ৰ শতিকাতহে এক পৃথক শৃংখলা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল। বিশেষকৈ, স্নায়ুসম্বন্ধীয় মনোবিজ্ঞান এতিয়াহে পল চাৰ্চলেণ্ড আৰু পেট্ৰিচিয়া চাৰ্চলেণ্ডৰ অৱদানেৰে এক পৃথক ক্ষেত্ৰ হিচাপে চিহ্নিত হৈছে।  আন হাতে, মনৰ দৰ্শন এক সু-প্ৰতিষ্ঠিত শৃংখলা কাৰণ এই শৃংখলা মনোবিজ্ঞানৰো পূৰ্বেই অধ্যয়নৰ ক্ষেত্ৰ আছিল। ই মনৰ প্ৰকৃতি, অভিজ্ঞতাৰ গুণ, আৰু বিশেষ সমস্যা কিছুমান যেনে দ্বৈতবাদ আৰু একবাদৰ তৰ্কৰ বিষয়ক। আন এক সম্বন্ধীয় ক্ষেত্ৰ হ'ল ভাষাৰ দৰ্শন। right|thumb|আমৰ্ত্য সেনক দৰ্শন আৰু অৰ্থনীতিৰ সঁজুলি একত্ৰিত কৰাৰ বাবে নবেল বঁটাৰে সন্মানিত কৰা হৈছিল।