cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
কৃষ্ণ
যৌৱনকাল
যেতিয়া যুধিষ্ঠিৰে সিংহাসনত আৰোহণ কৰে তেতিয়া তেওঁ সমস্ত মহান ৰজাক সেই অনুষ্ঠানলৈ আমন্ত্ৰণ জনায়। যেতিয়া তেওঁ তেওঁলোকৰ প্ৰত্যেককে এজন এজনকৈ সম্মান জ্ঞাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে তেতিয়া তেওঁ সৰ্বপ্ৰথম কৃষ্ণক সন্মান জ্ঞাপন কৰিছিল কাৰণ তেওঁ কৃষ্ণকেই সমস্ত ৰজাসকলৰ মাজত মহান হিচাপে গণ্য কৰিছিল। অনুষ্ঠানত উপস্থিত সকলো ৰজাই এই কথাত সম্মত হলেও কৃষ্ণৰ আত্মীয় শিশুপালে তাতে অসন্তোষ প্ৰকাশ কৰে আৰু কৃষ্ণৰ নিন্দা আৰম্ভ কৰে। কৃষ্ণই শিশুপালৰ মাতৃৰ কাষত প্ৰতিজ্ঞা কৰিছিল যে তেওঁ শিশুপালৰ এশতা অপৰাধ ক্ষমা কৰিব। গতিকে যেতিয়াই শিশুপালে শত অপৰাধ অতিক্ৰম কৰিলে তেতিয়া তেওঁ তেওঁৰ বিৰাট ৰূপ ধাৰণ কৰি সুদৰ্শন চক্ৰৰ দ্বাৰা শিশুপালক বধ কৰে। সেইসময়ত অন্ধ ধৃতৰাষ্ট্ৰয়ো দিব্যদৃষ্টি লাভ কৰি কৃষ্ণৰ সেই ৰূপ দৰ্শন কৰাত সক্ষম হৈছিল। পুৰাণ অনুসৰি শিশুপাল আৰু দন্তবক্ৰ নামৰ আন এক ব্যক্তি পূৰ্বজন্মত আছিল স্বৰ্গত দেৱতা বিষ্ণুৰ দ্বাৰৰক্ষক জয় আৰু বিজয়। তেখেতসকলে অভিশপ্ত হৈ পৃথিৱীত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল আৰু আকৌ বিষ্ণুৰ অৱতাৰ কৃষ্ণৰ দ্বাৰাই স্বৰ্গলৈ প্ৰত্যাগমন কৰে।
কুৰুক্ষেত্ৰ যুদ্ধ আৰু ভগবদ্গীতা
যেতিয়া কুৰুক্ষেত্ৰ যুদ্ধ অবশ্যম্ভাবী হৈ উঠে তেতিয়া কৃষ্ণই পাণ্ডৱ আৰু কৌৰৱ উভয়পক্ষকেই সুযোগ দিয়ে তেখেতৰ কাষৰ পৰা সহায় হিচাপে দু'টি বস্তুৰ মাজত যিকোনো এটাক নিৰ্বাচন কৰিবলৈ। তেওঁ কয় যে হয় তেওঁ স্বয়ং থাকিব অথবা তেখেতৰ নাৰায়ণী সেনাক যুদ্ধৰ বাবে প্ৰদান কৰিব, কিন্তু তেওঁ নিজে য’ত থাকিব তাত তেওঁ হাতত অস্ত্ৰ তুলি নলয়। পাণ্ডৱৰ পক্ষত অৰ্জুনে স্বয়ং কৃষ্ণক গ্ৰহণ কৰে আৰু কৌৰৱৰ পক্ষত দুৰ্যোধনে কৃষ্ণৰ নাৰায়ণী সেনাক গ্ৰহণ কৰে। কুৰুক্ষেত্ৰ যুদ্ধৰ সময়ত কৃষ্ণই অৰ্জুনৰ ৰথৰ সাৰথিৰ ভূমিকা পালন কৰে কাৰণ তেখেতৰ অস্ত্ৰ ধৰাৰ কোনো প্ৰয়োজন নাছিল।
কৃষ্ণ আছিল প্ৰখৰ কূটবুদ্ধিসম্পন্ন পুৰুষ আৰু মহাভাৰতৰ যুদ্ধ আৰু তাৰ পৰিণতিত তেখেতৰ প্ৰগাঢ় প্ৰভাৱ আছিল। তেওঁ পাণ্ডৱ আৰু কৌৰৱৰ মাজত শান্তি স্থাপন কৰাত যথাসম্ভব উদ্যোগী আছিল। কিন্তু যেতিয়া তেখেতৰ সমস্ত প্ৰচেষ্টা ব্যৰ্থ হৈ যুদ্ধ অনিবাৰ্য হৈ উঠে তেতিয়া তেওঁ ক্ৰূৰ কূটনীতিকৰ ভূমিকা গ্ৰহণ কৰে। যুদ্ধকালত পিতৃ-পিতামহৰ বিৰুদ্ধে সঠিক মনোবল লৈ যুদ্ধ নকৰাৰ বাবে তেওঁ অৰ্জুনৰ ওপৰত ক্ৰুদ্ধ হৈ উঠে। এবাৰ তেওঁক আঘাত কৰাৰ অপৰাধত কৃষ্ণই এটা ৰথৰ চকাকে চক্ৰত পৰিণত কৰি ভীষ্মক আক্ৰমণ কৰিবলৈ উদ্যত হয়। তেতিয়া ভীষ্মই সমস্ত অস্ত্ৰ পৰিত্যাগ কৰি কৃষ্ণক কয় তেওঁক হত্যা কৰিবলৈ। কিন্তু ইয়াৰ পাছত অৰ্জুনে কৃষ্ণৰ কাষত ক্ষমাপ্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু পূৰ্ণ উদ্যমেৰে যুদ্ধ কৰাৰ প্ৰতিজ্ঞা কৰে। কৃষ্ণই যুধিষ্ঠিৰ আৰু অৰ্জুনক নিৰ্দেশ দিয়ে যাতে তেওঁলোকে ভীষ্মই দিয়া যুদ্ধজয়ৰ বৰ ওভতাই দিয়ে, কাৰণ ভীষ্ম স্বয়ং সেই যুদ্ধত পাণ্ডৱৰ প্ৰতিপক্ষ হিচাপে অৱতীৰ্ণ হৈছিল। ভীষ্মক এই কথা জনোৱাত তেওঁ এই কথাৰ অন্তৰ্নিহিত অৰ্থ বুজিব পাৰি কিভাবে তেওঁ অস্ত্ৰ পৰিত্যাগ কৰিব সেই উপায় পাণ্ডৱসকলৰ আগত কৈ দিয়ে। তেওঁ কয় যে, যদি কোনো নাৰীয়ে যুদ্ধক্ষেত্ৰত প্ৰৱেশ কৰে তেতিয়াহ’লে তেওঁ অস্ত্ৰত্যাগ কৰিব। পাছৰ দিনা কৃষ্ণৰ নিৰ্দেশত শিখণ্ডীয়ে, অৰ্থাৎ যি পূৰ্বজন্মত অম্বা আছিল তেওঁ অৰ্জুনৰ সৈতে যুদ্ধত যোগদান কৰে আৰু ভীষ্মই তেখেতৰ সকলো অস্ত্ৰ পৰিহাৰ কৰে। ইয়াৰ বাদেও কৃষ্ণই ধৃতৰাষ্ট্ৰৰ জোঁৱায়েক জয়দ্ৰথক বধ কৰাত অৰ্জুনক সহায় কৰে। জয়দ্ৰথৰ কাৰণেই অৰ্জুনৰ পুত্ৰ অভিমন্যুৱে দ্ৰোণাচাৰ্যৰ চক্ৰব্যূহত প্ৰৱেশ কৰিও ওলায় অহাৰ উপায় নজনাত কৌৰৱৰ হাতত নিহত হৈছিল। কৃষ্ণই কৌৰৱৰ সেনাপতি দ্ৰোণাচাৰ্যৰ পতনো সম্পন্ন কৰিছিল। তেওঁ ভীমক নিৰ্দেশ দিছিল অশ্বত্থামা নামৰ হাতী এটাক বধ কৰিবলৈ আৰু তাৎপৰ্যপূৰ্ণভাবে দ্ৰোণাচাৰ্যৰ পুত্ৰৰ নামো অশ্বত্থামা আছিল। ইয়াৰ পাছত কৃষ্ণৰ নিৰ্দেশত যুধিষ্ঠিৰে দ্ৰোণাচাৰ্যক গৈ কয় যে অশ্বত্থামা নিহত হৈছে আৰু তাৰ পাছত খুব মৃদুস্বৰত কয় যে সেইটো এটা হাতী। কিন্তু যিহেতু যুধিষ্ঠিৰে কেতিয়াও মিথ্যাচাৰ নকৰিছিল গতিকে দ্ৰোণাচাৰ্যই তেখেতৰ প্ৰথম কথাষাৰ শুনা মাত্ৰকেই মানসিক ভাবে অত্যন্ত আহত হয় আৰু অস্ত্ৰ পৰিত্যাগ কৰে। ইয়াৰ পাছত কৃষ্ণৰ নিৰ্দেশত ধৃষ্টদ্যুম্নই দ্ৰোণৰ শিৰশ্ছেদ কৰে।
কৰ্ণৰ সৈতে অৰ্জুনৰ যুদ্ধৰ সময়ত কৰ্ণৰ ৰথৰ চকা মাটিত বহি যায়। তেতিয়া কৰ্ণই যুদ্ধত বাধাৰ সৃষ্টি কৰা সেই চকা মাটি পৰা উঠোৱাৰ চেষ্টা কৰাত কৃষ্ণই অৰ্জুনক স্মৰণ কৰায় দিয়ে যে কৌৰৱসকলে কিদৰে অভিমন্যুক অন্যায়ভাবে হত্যা কৰি যুদ্ধৰ সমস্ত নিয়ম ভঙ্গ কৰিছে। গতিকে তেৱোঁ নীৰস্ত্ৰ কৰ্ণক বধ কৰি অৰ্জুনক সেই হত্যাৰ প্ৰতিশোধ লবলৈ আদেশ কৰে। ইয়াৰ পাছত যুদ্ধৰ অন্তিম পৰ্বত কৌৰৱপ্ৰধান দুৰ্যোধনে মাতৃ গান্ধাৰীৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰিবলৈ যায়। কৃষ্ণই জানিছিল যে দুৰ্যোধনৰ শৰীৰৰ যি যি অঙ্গৰ উপৰেৰে গান্ধাৰীৰ দৃষ্টি নিক্ষিপ্ত হব সেই অংশ ইস্পাত সদৃশ কঠিন হৈ উঠিব। তেতিয়া কৃষ্ণই ছলপূৰ্বকভাবে তেওঁৰ ঊৰুদ্বয় কলপাতেৰে আচ্ছাদিত কৰি দিয়ে। ইয়াৰ ফলত গান্ধাৰীৰ দৃষ্টি দুৰ্যোধনৰ সমস্ত অঙ্গৰ ওপৰত পৰিলেও ঊৰুদ্বয়ত নপৰাকৈ থাকি যায়। পাছত যেতিয়া দুৰ্যোধনৰ সৈতে ভীমে গদাযুদ্ধত লিপ্ত হয় তেতিয়া ভীমৰ আঘাতে দুৰ্যোধনক কোনোধৰণে আহত কৰাত ব্যৰ্থ হয়। তেতিয়া কৃষ্ণৰ ইঙ্গিতত ভীমে ন্যায়িক গদাযুদ্ধৰ নিয়ম লঙ্ঘন কৰি দুৰ্যোধনৰ ঊৰুত আঘাত কৰে আৰু তেওঁক বধ কৰে। এইভাবে কৃষ্ণৰ অতুলনীয় আৰু অপ্ৰতিৰোধ্য কৌশলৰ সহায়ত পাণ্ডৱসকলে কুৰুক্ষেত্ৰ যুদ্ধত জয়লাভ কৰে। ইয়াৰ বাহিৰেও কৃষ্ণই অৰ্জুনৰ নাতি পৰীক্ষিতৰ প্ৰাণৰক্ষা কৰে, যাক অশ্বত্থামাই মাতৃগৰ্ভতেই ব্ৰহ্মাস্ত্ৰ নিক্ষেপ কৰি আঘাত কৰিছিল। পৰৱৰ্তীকালত পৰীক্ষিতেই পাণ্ডৱৰ উত্তৰাধিকাৰী হয়।
গাৰ্হস্থ্য জীৱন
কৃষ্ণৰ মুঠ ১৬১০৮ গৰাকী পত্নী আছিল যাৰ মাজত আঠগৰাকী আছিল তেখেতৰ প্ৰধান মহিষী আৰু বাকী ১৬১০০ গৰাকী আছিল নৰকাসুৰৰ অন্তেষপুৰৰ পৰা উদ্ধাৰ হোৱা ৰমণীকুল। কিন্তু এই প্ৰত্যেকগৰাকী ৰমণীকেই দেৱী লক্ষ্মীৰ অৱতাৰ হিচাপে ধৰা হয়।
প্ৰত্যেকগৰাকী ৰমণীৰ গৰ্ভতেই (১৬১০০ গৰাকীক এৰি) কৃষ্ণৰ দহোটি পুত্ৰ আৰু এটি কন্যাই জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল। কৃষ্ণ আৰু মহিষী ৰুক্মিণীৰ প্ৰথম পুত্ৰ হল প্ৰদ্যুম্ন। ইয়াৰ বাদেও ৰুক্মিণীৰ গৰ্ভজাত কৃষ্ণৰ অন্যান্য পুত্ৰসকল হ’ল চাৰুদেষ্ণ, সুদেষ্ণ, চাৰুদেহ, সুচাৰু, চাৰুগুপ্ত, ভদ্ৰচাৰু, চাৰুচন্দ্ৰ, বিচাৰু আৰু চাৰু। কৃষ্ণপুত্ৰ প্ৰদ্যুম্ন আৰু ৰুক্মিণীৰ ভ্ৰাতা ৰুক্মীৰ কন্যা ৰুক্মাবতীৰ পুত্ৰ হ’ল পুৰাণত উল্লিখিত বীৰ অনিৰুদ্ধ।
আন এক মহিষী সত্যভামাৰ গৰ্ভত কৃষ্ণৰ যি দহোটি পুত্ৰই জন্মলাভ কৰিছিল তেওঁলোক হ’ল ভানু, সুভানু, স্বৰভানু, প্ৰভানু, ভানুমান, চন্দ্ৰভানু, বৃহদ্ভানু, অতিভানু, শ্ৰীভানু আৰু প্ৰতিভানু।
জাম্ববানৰ কন্যা জাম্বৱতীৰ গৰ্ভত কৃষ্ণৰ যি দহোটি পুত্ৰই জন্মলাভ কৰিছিল তেওঁলোক হ’ল শাম্ব, সুমিত্ৰ, পুৰুজিৎ, শতজিৎ, সহস্ৰজিৎ, বিজয়, চিত্ৰকেতু, বসুমান, দ্ৰাবিড় আৰু ক্ৰতু। এই পুত্ৰসকল কৃষ্ণৰ অত্যন্ত প্ৰিয় আছিল।
শ্ৰুত, কবি, বৃষ, বীৰ, সুবাহু, ভদ্ৰ, শান্তি, দৰ্শ, পূৰ্ণাংশ আৰু সোমক হ’ল কৃষ্ণ আৰু কালিন্দিৰ পুত্ৰ।
মদ্ৰা নামৰ মহিষীৰ গৰ্ভ কৃষ্ণৰ ঔৰসজাত পুত্ৰসকল হ’ল প্ৰঘোষ, গাত্ৰবান, সিংহ, বল, প্ৰবল, উৰ্ধগ, মহাশক্তি, সাহা, ওজ আৰু অপৰাজিত।
মিত্ৰবিন্দা আৰু কৃষ্ণৰ মিলনত যি দহ পুত্ৰৰ জন্ম হয়, তেওঁলোক হ’ল বৃক, হৰ্ষ, অনিল, গৃধ্ৰ, বৰ্ধন, উন্নাদ, মহাংশ, পবন, বহ্নি আৰু ক্ষুধী।
ভদ্ৰাৰ গৰ্ভজাত কৃষ্ণৰ পুত্ৰসকল হ’ল সংগ্ৰামজিৎ, বৃহৎসেন, সুৰ, প্ৰহৰণ, অৰিজিৎ, জয়, সুভদ্ৰ, বাম, আয়ুৰ আৰু সাত্যক।
ৰোহিণীৰ গৰ্ভত কৃষ্ণই পুত্ৰলাভ কৰিছিল দীপ্তিমান, তাম্ৰতপ্ত আৰু অন্যান্য আঠজন পুত্ৰ।
সপৰিয়ালে প্ৰভাস তীৰ্থলৈ গমন আৰু যদুবংশৰ বিনাশ
মহাভাৰত অনুসৰি কুৰুক্ষেত্ৰ যুদ্ধৰ ফলত গান্ধাৰীৰ এশজন পুত্ৰৰ মৃত্যু ঘটিছিল। দুৰ্যোধনৰ মৃত্যুৰ পূৰ্বৰাত্ৰিত কৃষ্ণই গান্ধাৰীৰ কাষলৈ শোকজ্ঞাপন কৰিবলৈ যায়। কিন্তু শোকাহত গান্ধাৰীয়ে ভাবিছিল যে কৃষ্ণই ইচ্ছাকৃত ভাবে যুদ্ধৰ অবসানৰ বাবে কোনো পদক্ষেপ গ্ৰহণ নকৰিলে। শোকে দুঃখে কাতৰ হৈ তেওঁ কৃষ্ণক এই বুলি অভিশাপ দিয়ে যে কৃষ্ণই অন্যান্য সকলো যাদৱৰ সৈতে ৩৬ বছৰৰ পাছত ধ্বংস হৈ যাব। ইয়াৰ পাছত এদিন কেইজনমান যাদৱে কৃষ্ণৰ পুত্ৰ শাম্বক গৰ্ভৱতী স্ত্ৰীৰ বেশত সজ্জিত কৰি কেইগৰাকীমান মুনিক কৌতুকবশতঃ প্ৰশ্ন কৰে যে নাৰীৰ ছদ্মবেশী শাম্বৰ সন্তান পুত্ৰ হ’ব নে কন্যা হ’ব। তেতিয়া সেই ঋষিসকলে ধ্যানযোগে সকলো জানিব পাৰি ক্ৰুধিত হৈ সেই যাদৱসকলক শাও দিয়ে যে স্ত্ৰীবেশী শাম্বই এটা লৌহ মূৰ্তি প্ৰসৱ কৰিব আৰু সেই মূৰ্তিৰ দ্বাৰা সমগ্ৰ যদুকুল ধ্বংস হৈ যাব। এই শাপত ভীত হৈ তেওঁলোকে যদুপ্ৰধান কৃষ্ণৰ কাষলৈ যায় আৰু কৃষ্ণই তেওঁলোকক প্ৰভাস নামৰ তীৰ্থলৈ গৈ সেই সদ্যপ্ৰসূত মূৰ্তি পাথৰত ঘঁহি ক্ষয় কৰাৰ উপদেশ দিয়ে। যাদৱসকলে কৃষ্ণৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি মূৰ্তি ক্ষয় কৰিলেও এটা ক্ষুদ্ৰ অংশ নদীৰ পানীত নিক্ষেপ কৰে। ঘটনাচক্ৰত সেই লৌহখণ্ড এটা মাছে ভক্ষণ কৰে আৰু এক ধীবৰৰ হাত বাগৰি এজন ব্যাধে সেই মূৰ্তিখণ্ড লাভ কৰে। সেই ব্যাধে তেতিয়া সেই লৌহখণ্ডৰে এনে এক বাণ প্ৰস্তুত কৰে যাৰ দ্বাৰা কিছুকাল পাছত যদুকুল বিনষ্ট হয়। ইয়াৰ কিছুকাল পাছত এদিন কৃষ্ণই উপলব্ধি কৰে যে দ্বাৰকা নগৰী জনবসতিৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ উঠিছে। ষোল হাজাৰ ৰমণী আৰু অষ্টমহিষীৰ পৰা জাত স্বয়ং কৃষ্ণৰ অসংখ্য পুত্ৰপৌত্ৰাদিৰে যদুবংশই বিপুল আকাৰ ধাৰণ কৰিছে। ইয়াৰ বাহিৰেও অন্যান্য যাদৱৰ পৰিয়ালো প্ৰচুৰ। গতিকেতেওঁ অগ্ৰজ বলভদ্ৰৰ সৈতে পৰামৰ্শ কৰি পৃথিৱীৰ ভাৰ লাঘবাৰ্থে বিপুল যদুবংশ ধ্বংস কৰাৰ কথা স্থিৰ কৰে। তেওঁ দ্বাৰকাৰ নাৰীসকলক গৃহত ৰাখি সকলো যাদৱক প্ৰভাস তীৰ্থলৈ গমনৰ আদেশ কৰে আৰু স্বয়ং তালৈ যায়। তাত সুৰাপানৰ ফলত যাদৱসকলৰ মাজত হোৱা তীব্ৰ অন্তৰ্কলহৰ ফলত তেওঁলোকে নিজেই নিজৰ লোকসকলক হত্যা কৰে।
কৃষ্ণ আৰু বলৰামৰ দেহত্যাগ
যেতিয়া কৃষ্ণৰ জ্যেষ্ঠভ্ৰাতা বলৰামে যোগবলত দেহত্যাগ কৰে। তেতিয়া কৃষ্ণই বনলৈ গৈ ধ্যান আৰম্ভ কৰে। তেতিয়া এজন ব্যাধে হৰিণা বুলি ভ্ৰম কৰি কৃষ্ণৰ বাওঁ ভৰি লক্ষ কৰি কাঁড় নিক্ষেপ কৰে আৰু তেখেতৰ জীৱনৰ অৱসান হয়।  পৌৰাণিক সূত্ৰ অনুযায়ী কৃষ্ণৰ পৰলোকগমনৰ মাজেদিয়েই ৩১০২ খ্ৰীষ্টপূৰ্বৰ ১৭/১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত দ্বাপৰ যুগৰ সমাপ্তি ঘটে আৰু কলি যুগৰ সূচনা হয়।
বাহ্যিক সংযোগ
শ্ৰেণী:হিন্দু দেৱতা শ্ৰেণী:বিষ্ণুৰ অৱতাৰ শ্ৰেণী:মহাভাৰতৰ চৰিত্ৰ
এলনৱিক গাৰ্ডেন
এলনৱিক গাৰ্ডেন বা এলনৱিক বাগিচা (Alnwick Poison Garden) ইংলেণ্ডৰ নৰ্থাম্বাৰলেণ্ডৰ এলনৱিক চহৰৰ এলনৱিক কাচলৰ সংলগ্ন এখন আনুষ্ঠানিক উদ্যান। ডিউকচ্ অৱ নৰ্থাম্বাৰলেণ্ডৰ অধীনত থকা এই উদ্যানবোৰৰ বহুতো ইতিহাস জড়িতহৈ আছে। একবিংশ শতিকাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আৰম্ভণিতে এইবোৰ জীৰ্ণশীৰ্ণ অৱস্থাতে আছিল। এতিয়া বাগিচাখনত কেন্দ্ৰীয়ত পানীৰ ঝৰণাৰ লগতে বিভিন্ন ধৰণৰ উদ্ভিদ সজোৱা হৈছে।
এলনৱিক বাগিচাখন সৰু যদিও মাৰাত্মক বিষাক্ত বাগিচা। এই বাগিচাখনত প্ৰায় ১০০ বিধ বিষাক্ত, নিচাজাতীয় উদ্ভিদ আছে। বাগিচাখনৰ চাৰিওদিশ লোহাৰ দেৱালেৰে আবৃত। এই বিষাক্ত বাগিচাখন কেৱল গাইডেঞ্চ টুৰৰ বাবেহে খোলা। এই বাগিচাখনৰ উদ্ভিদ আদিক চুই চোৱা বা তাৰ গোন্ধ লোৱা নিষেধ।
বাগিচাখন বৰ্তমান চাৰিটেবল ট্ৰাষ্টৰ (charitable trust) অন্তৰ্গত, যি নৰ্থম্বাৰলেণ্ড এষ্টেটৰ পৰা পৃথক হ’লেও নৰ্থম্বাৰলেণ্ড ১২ ডিউকে ৪২ একৰ (১৭ হেক্টৰ) অংশ অনুদান দিছে আৰু পুনৰ নবীকৰণৰ ব্যয়ৰ বাবে ৯ মিলিয়ন পাউণ্ড অৱদান আগবঢ়াইছে।
বিষাক্ত বাগিচা
নিচা আৰু বিষাক্ত উদ্ভিদৰ বৈশিষ্ট্যযুক্ত বাগিচা এখন ২০০৫ চনৰ ফ্ৰেব্ৰুৱাৰীত যুক্ত কৰা হৈছিল। বিষাক্ত বাগিচাখনত প্ৰজাতিসমূহৰ মাজত আছে- ষ্ট্ৰাইকনচ্‌ নাক্সভোমিকা (ষ্ট্ৰাইচিনৰ উৎস), হেমলক, ৰিকিনাচ কমিনিচ (নিৰীহ কাষ্টৰ অয়েলৰ উৎস কিন্তু মাৰাত্মক ৰিকিন), ফক্সগ্লোভ, এট্ৰোপা বেলাদোনা (সাধাৰণত ডেডলি নাইটশেড), ব্ৰুগমানচিয়া আৰু লেবাৰ্নাম। বিষাক্ত বাগিচাৰ মিচনত আছে ঔষধ শিক্ষা।
তথ্য সংগ্ৰহ
শ্ৰেণী:যুক্তৰাজ্য শ্ৰেণী:উদ্যান
মহিমা চৌধুৰী
মহিমা চৌধুৰী  (Mahima Chaudhry) এগৰাকী হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী আৰু মডেল। নব্বৈৰ দশকত চৌধুৰীয়ে কেইটামান মডেলিং এচাইনমেণ্ট কৰিছিল আৰু চলচ্চিত্ৰ জগতত খোজ দিয়াৰ আগতে কেইবাটাও টেলিভিছন বিজ্ঞাপনত অভিনয় কৰিছিল। ১৯৯৭ চনত মুক্তি পোৱা পৰদেশৰ যোগে তেওঁ চলচ্চিত্ৰত আত্মপ্ৰকাশ কৰে আৰু আৰু শ্ৰেষ্ঠ নবাগতাৰ ফিল্মফেয়াৰ বঁটা পায়। দাগ (১৯৯৯),  ধড়কন (২০০০),  কুৰুক্ষেত্ৰ (২০০০),  বাগৱানকে (২০০৩) ধৰি কেইবাখনো ছবিত অভিনয় তেওঁ নিজকে প্ৰতিষ্ঠিত কৰিবলৈ সক্ষম হোৱাৰ লগতে  দিল ক্যা কৰে (১৯৯৯),  লজ্জা (২০০১) আৰু দোবাৰা (২০০৪) ছবি কেইখনে সমালোচকৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰে।
প্ৰাৰম্ভিক জীৱন
মহিমা চৌধৰীৰ জন্ম হৈছিল ভাৰতৰ পশ্চিম বংগৰ দাৰ্জিলিঙত। দশম শ্ৰেণীলৈকে তেওঁ কুৰচিয়াঙৰ ডাউ হিলত পঢ়িছিল আৰু পিছত দাৰ্জিলিঙৰ লৰেটো কলেজত নামভৰ্তি কৰে। ২০০৬ চনত স্থপতিবিদ ববী মুখাৰ্জীৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। ২০১৩ চনত দুয়োৰো বিচ্ছেদ ঘটে। ২০২২ চনত মহিমাৰ স্তন কেন্সাৰ ধৰা পৰে আৰু চিকিৎসা কৰা হয়।
অৰুণাচল প্ৰদেশৰ উৎসৱসমূহ
অৰুণাচল প্ৰদেশৰ সমাজৰ সকলো শ্ৰেণীৰ লোকে কৃষি, ধৰ্ম আৰু সংস্কৃতিৰ লগত সংগতি ৰাখি বিভিন্ন ধৰণৰ উৎসৱ পালন কৰে। এই সমূহত তেওঁলোকে নৃত্য কৰি, ভোজ-ভাত খাই আনন্দ কৰে। কৃষিৰ লগত জড়িত থকা উৎসৱ সমূহত খেতি ভাল হ’বৰ বাবে ভগৱানক প্ৰাৰ্থনা অথবা ভাল খেতি হোৱা বাবে ভগৱানক ধন্যবাদ কৃতজ্ঞতা বাবে উদযাপন কৰা হয়। অন্যহাতে, ধাৰ্মিক উৎসৱ সমূহত পুৰোহিতক নিমন্ত্ৰণ কৰি নিজ জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলৰ মাজত আয়োজন কৰা হয়। বছৰৰ বাৰ মাহতে বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে বিভিন্ন উৎসৱ পালন কৰে। এই দৃষ্টি মতে, অৰুণাচলক উৎসৱ আয়োজন কৰাৰ প্ৰদেশ বুলিব পাৰি। অৰুণাচল প্ৰদেশৰ জনগোষ্ঠী সমূহে উদযাপন কৰা প্ৰায় সকলো বিলাক উৎসৱতে জীৱ-জন্তু বলি দিয়াটো তেওঁলোকৰ ধৰ্মীয় ৰীতি।
মহিমা চৌধুৰী
অভিনয় জীৱন
২০১০ চনত মহিমাই নাইটছব্ৰিজ মিডিয়া প্ৰডাকচনৰ এখন ছবি পুশ্বাৰত অভিনয় কৰিছিল। ছবিখনৰ পৰিচালন আছিল আছাদ ৰাজা। তেওঁ ওম পুৰী আৰু সঞ্জয় কাপুৰ অভিনীত থ্ৰিলাৰ মুম্ভাই - দ্য গেংষ্টাৰতো কাম কৰিছিল।
বাহ্যিক সংযোগ
শ্ৰেণী:ফিল্মফেয়াৰ বঁটা বিজয়ী শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেত্ৰী
অৰুণাচল প্ৰদেশৰ উৎসৱসমূহ
তথ্য সূত্ৰ
শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশ শ্ৰেণী:ভাৰতৰ উৎসৱসমূহ
চৰাইৰ ডেউকাৰ পখিলা
চৰাইৰ ডেউকাৰ পখিলা (Common Birdwing, বৈজ্ঞানিক নাম-Troides helena)এটা ডাঙৰ আকাৰৰ চাতকনেজীয়া পখিলা (Swallowtail butterfly)ৰ প্ৰজাতি৷ এই পখিলাবিধৰ কমেও সোতৰটা উপ-প্ৰজাতি আছে বুলি জনা যায়৷
বিৱৰণ
মতা চৰাইৰ ডেউকাৰ পখিলাৰ আগফালৰ পাখিৰ বৰণ গাঢ় বেঙুণীয়া৷ পিছফালৰ পাখিৰ কাষবোৰ ক'লা আৰু বাকী অংশ হালধীয়া৷ .ইয়াৰ মূৰ, এন্টেনা আৰু থ'ৰাক্সৰ বৰণ ক'লা৷ পেট অংশ হালধীয়া৷ ইয়াৰ থ'ৰাক্স অংশত গাঢ় ৰঙা (crimson) বৰণীয়া এটা দীঘলীয়া দাগ থাকে৷
মাইকী চৰাইৰ ডেউকাৰ পখিলাৰ পাখিদুখন মতা পখিলাটোৰ সৈতে প্ৰায় একেই৷ কেৱল ইয়াৰ আগফালৰ পাখিৰ দাগবোৰ বহল আৰু বেছি স্পষ্ট হোৱা দেখা যায়৷ তাৰোপৰি ইয়াৰ পিছফালৰ পাখিৰ দুকাষে থকা ক'লা বৰণ বেছি বহল৷ ইয়াৰ মূৰ, এন্টেনা আৰু থ'ৰাক্স অংশ মতা পখিলাটোৰ সৈতে প্ৰায় একে৷ মাইকী পখিলাৰ পেট অংশ মুগা-ক'লা বৰণীয়া৷
টেক্স'নমি
চৰাইৰ ডেউকাৰ পখিলাৰ প্ৰধান উপ-প্ৰজাতিসমূহ হ'ল-
বিতৰণ
সমগ্ৰ বিশ্বৰ নেপাল, ভাৰত, বাংলাদেশ, ম্যানমাৰ, মালয়েছিয়া, ছিংগাপুৰ, ইন্দোনেছিয়া, লাওছ, থাইলেণ্ড, ভিয়েটনাম, দক্ষিণ চীন আৰু হংকং আদি দেশত চৰাইৰ ডেউকাৰ পখিলা দেখিবলৈ পোৱা যায়৷ ভাৰতবৰ্ষত এই পখিলাবিধ মূলত: ছিক্কিমকে আদি কৰি উত্তৰ-পূব ভাৰত, পশ্চিমবংগ আৰু উৰিষ্যা আদি ৰাজ্যত বিস্তৃত হৈ আছে৷ তাৰোপৰি ইয়াক আন্দামান আৰু নিকোবৰ দ্বীপপূঞ্জতো দেখা যায়৷.
কাজী নজৰুল ইছলাম
কাজী নজৰুল ইছলাম (Kazi Nazrul Islam; ২৪ মে' ১৮৯৯ – ২৯ আগষ্ট ১৯৭৬) অগ্ৰণী বঙালী কবি, বিংশ শতাব্দীৰ জনপ্ৰিয় বঙালী কবি, সঙ্গীতজ্ঞ, সংগীতস্ৰষ্টা, দাৰ্শনিক, যিয়ে বঙালী কাব্যত অগ্ৰগামী ভূমিকাৰ লগতে প্ৰগতিশীল প্ৰণোদনাৰ বাবে সৰ্বাধিক পৰিচিত। তেওঁ বঙালী ভাষাৰ অন্যতম সাহিত্যিক, দেশপ্ৰেমী আৰু বাংলাদেশৰ জাতীয় কবি। পশ্চিমবঙ্গ আৰু বাংলাদেশ – দুই বাংলাতে তেওঁৰ কবিতা আৰু গান সমানভাবে সমাদৃত। তেওঁৰ কবিতাত থকা বিদ্ৰোহী দৃষ্টিভঙ্গীৰ কাৰণে তেওঁক 'বিদ্ৰোহী কবি' নামেৰে আখ্যা দিয়া হয়। তেওঁৰ কবিতাৰ মূল বিষয়বস্তু আছিল মানুহৰ ওপৰত মানুহৰ অত্যাচাৰ অৰু সামাজিক অনাচাৰ আৰু শোষণৰ বিৰুদ্ধে প্ৰকাশ্য প্ৰতিবাদ। বিংশ শতাব্দীৰ বঙালী সমাজত কাজী নজৰুল ইছলামৰ মৰ্যাদা আৰু গুৰুত্ব অপৰিসীম। একাধাৰে কবি, সাহিত্যিক, সংগীতজ্ঞ, সাংবাদিক, সম্পাদক, ৰাজনীতিবিদ আৰু সৈনিক হিচাপে অন্যায় আৰু অবিচাৰৰ বিৰুদ্ধে নজৰুল সদায় সোচ্ছাৰ আছিল। তেওঁৰ কবিতা আৰু গানত এই মনোভাবেই প্ৰতিফলিত হৈছে। লেখনিত যিদৰে বিদ্ৰোহী, জীৱনতো সেইদৰে – কামে-কাজেই "বিদ্ৰোহী কবি।" তেওঁৰ জন্ম আৰু মৃত্যু বাৰ্ষিকী বিশেষ মৰ্যাদাৰে উভয় বঙালীতে প্ৰতি বছৰে উদযাপিত হয়।
নজৰুলে এটা দৰিদ্ৰ মুছলিম পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰে। তেওঁৰ প্ৰাথমিক শিক্ষা আছিল ধৰ্মীয়। স্থানীয় এক মছজিদত মুৱাজ্জিন হিচাপেও কাম কৰিছিল। কৈশোৰত বিভিন্ন থিয়েটাৰ দলৰ লগত কাম কৰোঁতে কৰোঁতে তেওঁ কবিতা, নাটক আৰু সাহিত্য সম্বন্ধে সম্যক জ্ঞান লাভ কৰে। ব্ৰিটিছ শাসনকালত ভাৰতীয় সেনাবাহিনীত কিছুদিন কাম কৰাৰ পাছত তেওঁ সাংবাদিকতাকে পেছা হিচাপে বাচি লয়। এই সময়ত তেওঁ কলকাতাতেই থাকিছিল। এই সময়ত তেওঁ ব্ৰিটিছ ৰাজৰ বিৰুদ্ধে প্ৰত্যক্ষ সংগ্ৰামত অবতীৰ্ণ হয়। প্ৰকাশ কৰে 'বিদ্ৰোহী' আৰু 'ভাঙাৰ গানেৰ' দৰে কবিতা; 'ধূমকেতুৰ' দৰে সাময়িকী। জেলত বন্দী হোৱাৰ পাছত লিখে 'ৰাজবন্দীৰ জবানবন্দী'। এই সকলো সাহিত্যকৰ্মতে সাম্ৰাজ্যবাদৰ বিৰোধিতা সুস্পষ্ট আছিল। ধাৰ্মিক মুছলিম সমাজ আৰু অৱহেলিত ভাৰতীয় জনগণৰ লগত তেওঁৰ বিশেষ সম্পৰ্ক আছিল। তেওঁৰ সাহিত্যকৰ্মত প্ৰাধান্য পাইছে ভালপোৱা, মুক্তি আৰু বিদ্ৰোহে। ধৰ্মীয় লিঙ্গভেদৰ বিৰুদ্ধেও তেওঁ লিখিছিল। চুটিগল্প, উপন্যাস, নাটক লিখিলেও তেওঁ মূলতঃ কবি হিচাপেই বেছি পৰিচিত। বঙালী কাব্যত তেওঁ এক নতুন ধাৰাৰ জন্ম দিয়ে। এইটো হ’ল ইছলামী সঙ্গীত তথা গজল। ইয়াৰ সমান্তৰালভাবেই তেওঁ অনেক উৎকৃষ্ট শ্যামাসংগীত আৰু হিন্দু ভক্তিগীতিও ৰচনা কৰে। নজৰুলে প্ৰায় ৩০০০ গান ৰচনা কৰে আৰু অধিকাংশতে সুৰাৰোপ কৰিছে যিবিলাক এতিয়া নজৰুল সঙ্গীত বা "নজৰুল গীতি" নামেৰে পৰিচিত আৰু বিশেষ জনপ্ৰিয়। মাজবয়সতে তেওঁ পিক্‌ ডিজিজত আক্ৰান্ত হয়। ইয়াৰ ফলত আমৃত্যু তেওঁ সাহিত্যকৰ্মৰ পৰা বিচ্ছিন্ন হৈ থাকে। একেই সময়তে মানসিক ভাৰসাম্য হেৰুৱায় পেলায়। বাংলাদেশ চৰকাৰৰ আমন্ত্ৰণত ১৯৭২ চনত তেওঁ সপৰিয়ালে ঢাকালৈ আহে। এইসময়ত তেওঁক বাংলাদেশৰ নাগৰিকত্ব প্ৰদান কৰা হয়। ইয়াতেই তেওঁ মৃত্যুবৰণ কৰে।
চৰাইৰ ডেউকাৰ পখিলা
পলুৰ খাদ্য
চৰাইৰ ডেউকাৰ পখিলাৰ পলুৱে সাধাৰণতে  Aristolochia indica, Aristolochia tagala  আৰু Bragantia wallichi. আদি উদ্ভিদৰ খাদ্য খাই জীয়াই থাকে৷
বাহ্যিক সংযোগ
শ্ৰেণী:পখিলা
কাজী নজৰুল ইছলাম
জন্ম আৰু প্ৰাথমিক জীৱন
১৮৯৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ২৪মেত (১৩০৬ বঙ্গাব্দৰ ১১ জেঠ) ভাৰতৰ পশ্চিমবঙ্গৰ বৰ্ধমান জিলাৰ আচানচোল মহকুমাৰ চুৰুলিয়া গাঁৱত জন্মগ্ৰহণ কৰে কাজী নজৰুল ইছলামে। চুৰুলিয়া গাঁওখন আচানচোল মহকুমাৰ জামুৰিয়া ব্লকত অৱস্থিত। পিতামহ কাজী আমিনউল্লাহৰ পুত্ৰ কাজী ফকীৰ আহমেদৰ দ্বিতীয়া পত্নী জাহেদা খাতুনৰ ষষ্ঠ সন্তান তেওঁ। তেওঁৰ দেউতাক আছিল স্থানীয় এক মছজিদৰ ইমাম। তেওঁলোক তিনিজন ককায়েক-ভায়েক আৰু এগৰাকী ভগ্নী আছিল। তেওঁৰ সহোদৰ ভাতৃ আৰু ভগ্নীৰ নাম হল: সকলোতকৈ ডাঙৰ কাজী চাহেবজান, কনিষ্ঠ কাজী আলী হোচেন, ভগ্নী উম্মে কুলচুম। কাজী নজৰুল ইছলামৰ ঘৰুৱা নাম আছিল "দুখু মিয়া।" তেওঁ স্থানীয় মুক্তাবত মছজিদত পৰিচালিত মুছলিমসকলৰ ধৰ্মীয় স্কুল) কোৰান, ইছলাম ধৰ্ম, দৰ্শন আৰু ইছলামী ধৰ্মতত্ত্ব অধ্যয়ন আৰম্ভ কৰে। ১৯০৮ খ্ৰীষ্টাব্দত যেতিয়া তেওঁৰ দেউতাকৰ মৃত্যু হয়, তেতিয়া তেওঁৰ বয়স মাত্ৰ ন বছৰ। পাৰিবাৰিক অভাৱ-অনাটনৰ কাৰণে তেওঁৰ শিক্ষাজীৱন বাধাগ্ৰস্থ হয় আৰু মাত্ৰ দহ বছৰ বয়সতে তেওঁ জীৱিকা অৰ্জ্জনৰ সংগ্ৰামত নামে। এইসময়ত নজৰুলে মু্ক্তাবৰ পৰা নিম্ন মাধ্যমিক পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হৈ উক্ত মোক্তাবতেই শিক্ষকতা আৰম্ভ কৰে। একেলগে হাজী পালোৱানৰ কবৰৰ সেৱক আৰু মছজিদৰ মুৱাজ্জিন (আজান দিওঁতা) হিচাপে কাম আৰম্ভ কৰে। এইসকলো কামৰ মাধ্যমত তেওঁ খুব কম বয়সতেই ইছলাম ধৰ্মৰ মৌলিক আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ লগত ঘনিষ্ঠভাবে পৰিচিত হোৱাৰ সুযোগ পায় যিয়ে পৰৱৰ্তীকালত তেওঁৰ সাহিত্যকৰ্মক বিপুলভাবে প্ৰভাৱিত কৰিছে। তেৱেঁই বঙালী সাহিত্যত ইছলামী চেতনাৰ চৰ্চা আৰম্ভ কৰিছিল বুলি কোৱা যায়।
মোক্তাব, মছজিদ আৰু মাজাৰৰ কাম নজৰুলে বেছি দিন কৰা নাছিল। বাল্য বয়সতেই লোকশিল্পৰ প্ৰতি আকৃষ্ট হৈ এটি 'লেটো' (বাংলাৰ ৰাঢ় অঞ্চলৰ কবিতা, গান আৰু নৃত্যৰ মিশ্ৰ আঙ্গিক চৰ্চাৰ ভ্ৰাম্যমাণ নাট্যদল) দলত যোগ দিয়ে। তেওঁৰ খুৰাক কাজী বজলে কৰিম চুৰুলিয়া অঞ্চলৰ লেটো দলৰ বিশিষ্ট ওস্তাদ আছিল আৰু আৰবি, ফাৰ্চী আৰু উৰ্দূ ভাষাত তেওঁৰ দখল আছিল। ইয়াৰ উপৰি বজলে কৰিমে মিশ্ৰ ভাষাত গান ৰচনা কৰিছিল। ধাৰণা কৰা হয়, বজলে কৰিমৰ প্ৰভাৱতেই নজৰুলে লেটো দলত যোগ দিছিল। ইয়াৰ বাহিৰেও সেই অঞ্চলৰ জনপ্ৰিয় লেটো কবি 'শেখ চকোৰ' (গোদা কবি) আৰু কবিয়া বাসুদেবৰ লেটো আৰু কবিগানৰ আচৰত নজৰুলে নিয়মিত অংশ কৰিছিল। লেটো দলতেই সাহিত্য চৰ্চা আৰম্ভ হয়। এই দলৰ লগত তেওঁ বিভিন্ন স্থানলৈ যায়, তেওঁলোকৰ লগত অভিনয় শিকে আৰু তেওঁলোকৰ নাটকৰ বাবে গান আৰু কবিতা লিখে। নিজ কৰ্ম আৰু অভিজ্ঞতাৰ আলোকত তেওঁ বঙালী আৰু সংস্কৃত সাহিত্য অধ্যয়ন আৰম্ভ কৰে। একেলগে হিন্দু ধৰ্মগ্ৰন্থ অৰ্থাৎ পুৰাণসমূহ অধ্যয়ন কৰে। সেই কম বয়সতেই তেওঁ নাট্যদলৰ বাবে বেছ কিছু সংখ্যক লোকসঙ্গীত ৰচনা কৰে। ইয়াৰ মাজত আছ 'চাষাৰ চঙ', 'শকুনিবধ', 'ৰাজা যুধিষ্ঠিৰৰ চঙ', 'দাতা কৰ্ণ', 'আকবৰ বাদশাহ', 'কবি কালিদাস', 'বিদ্যাভূতুম', 'ৰাজপুত্ৰৰ গান', 'বুঢ়া শালিকাৰ ঘাড়ে ৰোঁ' আৰু 'মেঘনাদ বধ'। এফালে মছজিদ, মাজাৰ আৰু মুক্তাব জীৱন, আনফালে লেটো দলৰ বিচিত্ৰ অভিজ্ঞতাই নজৰুলৰ সাহিত্যিক জীৱনৰ অনেক উপাদান সৰবৰাহ কৰিছে। নজৰুলে কালীদেৱীক লৈ প্ৰচুৰ শ্যামা সঙ্গীত ৰচনা কৰে, নজৰুলে তেওঁৰ শেষ ভাষণত উল্লেখ্য কৰে, “কেউ বলেন আমাৰ বাণী যবন কেউ বলেন কাফেৰ। আমি বলি ও দুটোৰ কোনটাই না। আমি শুধু হিন্দু মুছলিম কে এক জায়গায় ধৰে নিয়ে হ্যাণ্ডশেক কৰানোৰ চেষ্টা কৰেছি, গালাগালি কে গলাগলি তে পৰিণত কৰাৰ চেষ্টা কৰেছি।”
১৯১০ চনত নজৰুলে লেটো দল এৰি ছাত্ৰ জীৱনলৈ ঘূৰি আহে। লেটো দলত তেওঁৰ প্ৰতিভাত সকলোৱেই যে মুগ্ধ হৈছিল তাৰ প্ৰমাণ নজৰুলে লেটো এৰি অহাৰ পাছাত তেওঁক লৈ অন্য শিষ্যসকলৰ ৰচিত গান: "'আমৰা এই অধীন, হয়েছি ওস্তাদহীন / ভাবি তাই নিশিদিন, বিষাদ মনে / নামেতে নজৰুল ইছলাম, কি দিব গুণেৰ প্ৰমাণ'।" এই নতুন ছাত্ৰজীৱনত তেওঁৰ প্ৰথম স্কুল আছিল ৰানীগঞ্জৰ চিয়াৰচোল ৰাজ স্কুল। ইয়াৰ পাছত ভৰ্তি হয় মাথৰুন উচ্চ ইংৰাজী স্কুলত যিখনে পৰৱৰ্তীকালত নবীনচন্দ্ৰ ইনষ্টিটিউশন নামেৰে পৰিচিতি লাভ কৰিছিল। মাথৰুন স্কুলৰ তৎকালীন প্ৰধান শিক্ষক আছিল কুমুদৰঞ্জন মল্লিক যি সেইসময়ৰ বিখ্যাত কবি হিচাপেও পৰিচিত আছিল। তেওঁৰ সান্নিধ্য নজৰুলৰ অনুপ্ৰেৰণাৰ আন এক উৎস। কুমুদৰঞ্জনে স্মৃতিচাৰণ কৰোঁতে নজৰুল সম্বন্ধে লিখিছে যে, <i>ছোট সুন্দৰ ছনমনে ছেলেটি, আমি ক্লাছ পৰিদৰ্শন কৰিতে গেলে চে আগেই প্ৰণাম কৰিত। আমি হাচিয়া তাহাকে আদৰ কৰিতাম। চে বৰ লাজুক ছিল।
যিহওক, আৰ্থিক সমস্যাই তেওঁক বেছি দিন ইয়াত পঢ়াশুনা কৰিবলৈ নিদিলে। ষষ্ঠ শ্ৰেণী পৰ্যন্ত পঢ়াৰ পাছত তেওঁ আকৌ ঘূৰি গৈ কামত যোগ দিয়ে। প্ৰথমে যোগ দিয়ে বাসুদেবৰ কবিদলত। ইয়াৰ পাছাত এজন খ্ৰীষ্টান ৰেলৱে গাৰ্ডৰ খানচামা আৰু সৰ্বশেষত আচানচোলৰ চাহ-ৰুটীৰ দোকানত ৰুটী বনোৱাৰ কাম কৰে। এইভাৱে অনেক কষ্টৰ মাজেৰে তেওঁৰ বাল্য জীৱন অতিবাহিত হয়। এই দোকানত কাম কৰাৰ সময়ত আচানচোলৰ দাৰোগা 'ৰফিজউল্লাহ'ৰ লগত তেওঁৰ পৰিচয় হয়। দোকানত অকলে অকলে বহি নজৰুলে যিবিলাক কবিতা আৰু ছড়া ৰচনা কৰিছিল সেইবোৰ দেখি ৰফিজউল্লাহে তেওঁৰ প্ৰতিভাৰ পৰিচয় পায়। তেৱঁই নজৰুলক ১৯১৪ খ্ৰীষ্টাব্দত ময়মনসিংহ জিলাৰ ত্ৰিশালৰ দৰিৰামপুৰ স্কুলত সপ্তম শ্ৰেণীত ভৰ্তি কৰি দিয়ে। ১৯১৫ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ আকৌ ৰনীগঞ্জৰ চিয়াৰচোল ৰাজ স্কুললৈ ঘূৰি যায় আৰু তাত অষ্টম শ্ৰেণীৰ পৰা পঢ়াশুনা আৰম্ভ কৰে। ১৯১৭ চন পৰ্যন্ত ইয়াতেই পঢ়াশুনা কৰে। ১৯১৭ খ্ৰীষ্টাব্দৰ শেষৰফালে মাধ্যমিকৰ প্ৰিটেষ্ট পৰীক্ষা নিদিয়াকৈ তেওঁ সেনাবাহিনীত সৈনিক হিচাপে যোগ দিয়ে। এই স্কুলত অধ্যয়ন কৰা কালত নজৰুল ইয়াৰ চাৰিজন শিক্ষকৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈছিল। এওঁলোক হ’ল উচ্চাঙ্গ সঙ্গীতৰ 'সতীশচন্দ্ৰ কাঞ্জিলাল', বিপ্লবী চেতনা বিশিষ্ট 'নিবাৰণচন্দ্ৰ ঘটক', ফাৰ্চী সাহিত্যৰ 'হাফিজ নুৰুন্নবী' অৰু সাহিত্য চৰ্চাৰ 'নগেন্দ্ৰনাথ বন্দ্যোপাধ্যায়'।
সৈনিক জীৱন
১৯১৭ খ্ৰীষ্টাব্দৰ শেষৰফালে নজৰুলে সেনাবাহিনীত যোগ দিয়। প্ৰথমে কলকাতাৰ ফোৰ্ট উইলিয়ামত আৰু পৰৱৰ্তীকালত প্ৰশিক্ষণৰ বাব সীমান্ত প্ৰদেশৰ নওছেৰালৈ যায়। প্ৰশিক্ষণৰ শেষত কৰাচীৰ সেনানিবাসত সৈনিক জীৱন কটাবলৈ আৰম্ভ কৰে। তেওঁ সেনাবাহিনীত আছিল ১৯১৭ খ্ৰীষ্টাব্দৰ শেষৰ ফালৰ পৰা ১৯২০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ মাৰ্চ-এপ্ৰিল পৰ্যন্ত, অৰ্থাৎ প্ৰায় আঢ়ৈ বছৰ। এই সময়ৰ মাজত তেওঁ ৪৯ বেঙ্গল ৰেজিমেণ্টৰ সাধাৰণ সৈনিকৰ পৰা কোৱাৰ্টাৰ মাষ্টাৰ হাবিলদাৰ পৰ্যন্ত হৈছিল। উক্ত ৰেজিমেণ্টৰ পঞ্জাবী মৌলবীৰ কাষত তেওঁ ফাৰ্চী ভাষা শিকিছিল। তাৰ বাহিৰেও সহসৈনিকসকলৰ লগত দেশী-বিদেশী বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰৰ সহযোগত সঙ্গীতৰ চৰ্চা অব্যাহত ৰাখিছিল, আৰু গদ্য-পদ্যৰ চৰ্চাও চলায় ৰাখিছিল সমান্তৰালভাবে। কৰাচী সেনানিবাসত বহি নজৰুলে যিবিলাক ৰচনা সম্পন্ন কৰিছিল তাৰ মাজত আছে, 'বাউণ্ডুলৰ আত্মকাহিনী' (প্ৰথম গদ্য ৰচনা), 'মুক্তি' (প্ৰথম প্ৰকাশিত কবিতা); গল্প: 'হেনা, ব্যথাৰ দান, মেহেৰ নেগাৰ, ঘুমেৰ ঘোৰে, কবিতা সমাধি' ইত্যাদি। এই কৰাচী সেনানিবাসত থকা সত্ত্বেও তেওঁ কলকাতাৰ বিভিন্ন সাহিত্য আলোচনীৰ গ্ৰাহক আছিল। এইবোৰৰ মাজত আছে প্ৰবাসী, ভাৰতবৰ্ষ, ভাৰতী, মানসী, মৰ্ম্মবাণী, সবুজপত্ৰ, সওগাত আৰু বঙ্গীয় মুছলমান সাহিত্য আলোচনী। এই সময়ত তেওঁৰ ওচৰত ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ, শৰৎচন্দ্ৰ চট্টোপাধ্যায় আৰু ফাৰ্চী কবি হাফিজৰ কিছু কিতাপ আছিল। এই সূত্ৰতেই কোৱা যায় নজৰুলৰ সাহিত্য চৰ্চাৰ হাতৰ খজুৱতি এই কৰাচী সেনানিবাসতেই আৰম্ভ হয়। সৈনিক হৈ থকা অৱস্থাতে তেওঁ প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধত অংশ লয়। এই সময়ত নজৰুলৰ বাহিনীৰ ইৰাক যোৱাৰ কথা আছিল। কিন্তু যুদ্ধ থমকি ৰোৱাত যোৱা নহ’ল। ১৯২০ খ্ৰীষ্টাব্দত যুদ্ধ শেষ হলত ৪৯ বেঙ্গল ৰেজিমেণ্ট ভাঙি দিয়া হয়। ইয়াৰ পাছত তেওঁ সৈনিক জীৱন ত্যাগ কৰি কলকাতালৈ ঘূৰি আহে।
সাংবাদিক জীৱন অৰু বিয়া
যুদ্ধৰ শেষত কলকাতালৈ আহি নজৰুলে ৩২ নং কলেজ ষ্ট্ৰীটত বঙ্গীয় মুছলিম সাহিত্য সমিতিৰ অফিচত বসবাস আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ লগত থাকিছিল এই সমিতিৰ অন্যতম কৰ্মকৰ্তা মুজফ্‌ফৰ আহমদ। ইয়াৰ পৰাই তেওঁৰ সাহিত্য-সাংবাদিকতা জীৱনৰ মূল কামবোৰ আৰম্ভ হয়। প্ৰথম অৱস্থাত মোছলেম ভাৰত, বঙ্গীয় মুছলমান সাহিত্য আলোচনী, উপাসনা প্ৰভৃতি আলোচনীত তেওঁৰ কিছু লেখা প্ৰকাশিত হয়। ইয়াৰ মাজত আছে উপন্যাস 'বাঁধন হাৰা' আৰু কবিতা 'বোধন, শাত-ইল-আৰব, বাদল প্ৰাতেৰ ছৰাব, আগমনী, খেয়া-পাৰেৰ তৰণী, কোৰবানি, মোহৰৰ্‌ম, ফাতেহা-ই-দোয়াজ্‌দম্‌'। এই লিখনিসমূহ সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষভাবে প্ৰশংসিত হয়। ইয়াৰ পৰিপ্ৰেক্ষিততে কবি আৰু সমালোচক মোহিতলাল মজুমদাৰে মোছলেম ভাৰত আলোচনীত তেওঁৰ 'খেয়া-পাৰেৰ তৰণী' আৰু 'বাদল প্ৰাতেৰ ছৰাব' কবিতা দুটিৰ প্ৰশংসা কৰি এটি সমালোচনামূলক প্ৰবন্ধ লিখে। ইয়াৰ পৰাই দেশৰ বিশিষ্ট সাহিত্যিক আৰু সমালোচকসকলৰ লগত নজৰুলৰ ঘনিষ্ঠ পৰিচয় আৰম্ভ হয়। বঙ্গীয় মুছলিম সাহিত্য সমিতিৰ অফিচত কাজী মোতাহাৰ হোচেন, মোজাম্মেল হক, কাজী আবদুল ওদুদ, মুহম্মদ শহীদুল্লাহ্‌, আফজালুল হক প্ৰমুখ্যেৰ লগত পৰিচয় হয়। তৎকালীনভাৱে কলকাতাৰ দুটি জনপ্ৰিয় সাহিত্যিক আচৰ গজেনদাৰ আড্ডা আৰু ভাৰতীয় আড্ডাত অংশগ্ৰহণৰ সুবাদতে পৰিচিত হয় অতুলপ্ৰসাদ সেন, অবনীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ, সত্যেন্দ্ৰনাথ দত্ত, প্ৰেমাঙ্কুৰ আতৰ্থী, শিশি ভাদুড়ী, শৎচন্দ্ৰ চট্টোপাধ্যায়, নিৰ্মেলন্দু লাহিড়ী, ধুৰ্জটিপ্ৰসাদ মুখোপাধ্যায়, হেমেন্দ্ৰকুমাৰ ৰায়, দিনেন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ, চাৰুচন্দ্ৰ বন্দ্যোপাধ্যায়, ওস্তাদ কৰমতুল্লা খাঁ প্ৰমুখ্যৰ লগত। ১৯২১ চনৰ অক্টোবৰ মাহত তেওঁ শান্তিনিকেতনলৈ গৈ ৰবীন্দ্ৰনাথৰ লগত সাক্ষাৎ কৰে। তেতিয়াৰ পৰাই তেওঁ ৰবীন্দ্ৰনাথৰ মৃত্যু পৰ্যন্ত তেওঁলোকৰ মাজত সুসম্পৰ্ক বজায় ৰাখিছিল। কাজী মোতাহাৰ হোচেনৰ লগত নজৰুলৰ বিশেষ বন্ধুত্ব গঢ়ি উঠে।
১৯২০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ জুলাই ১২ তাৰিখে "নবযুগ" নামৰ এখন সান্ধ্য দৈনিক কাকত প্ৰকাশিত হবলৈ আৰম্ভ কৰে। অসহযোগ আৰু খিলাফত আন্দোলনৰ প্ৰেক্ষাপটত প্ৰকাশিত এই কাকতৰ সম্পাদক আছিল এ.কে. ফজলুল হক। এই কাকতৰ জৰিয়তে নজৰুলে নিয়মিত সাংবাদিকতা আৰম্ভ কৰে। সেই বছৰতেই এই কাকতত "'মুহাজিৰীন হত্যাৰ বাবে দায়ী কোন?'" শিৰোনামৰে এটি প্ৰবন্ধ লিখে যাৰ বাবে কাকতখনত জামানত বাজেয়াপ্ত কৰা হয় আৰু নজৰুলৰ ওপৰত পুলিচৰ চকু পৰে। যি হওক সাংবাদিকতাৰ মাধ্যমেৰে তেওঁ তৎকালীন ৰাজনৈতিক আৰু সামাজিক অৱস্থা প্ৰত্যক্ষ কৰাৰ সুযোগ পায়। একেলগে মুজফ্‌ফৰ আহমদৰ লগত বিভিন্ন ৰাজনৈতিক সভা-সমিতিত যোগদানৰ মাধ্যমেৰে ৰাজনীতিৰ বিষয়ে প্ৰত্যক্ষ অভিজ্ঞতা অৰ্জনৰ সুযোগ পাইছিল। বিভিন্ন সৰুসুৰা অনুষ্ঠানৰ জৰিয়তে কবিতা আৰু সঙ্গীতৰ চৰ্চাও চলছিল একাধাৰে। তেতিয়াও তেওঁ নিজে গান লিখি সুৰ দিয়াৰ আৰম্ভ কৰা নাছিল। তথাপি ব্ৰাহ্মসমাজৰ সঙ্গীতজ্ঞ মোহিনী সেনগুপ্তাই তেওঁৰ কেইটিমান কবিতাত সুৰ দি স্বৰলিপিসহ আলোচনীত প্ৰকাশ কৰিছিল। ইয়াৰ মাজত আছে: 'হয়তো তোমাৰ পাব দেখা, ওৰে এ কোন স্নেহ-সুৰধুনী'। সওগাত আলোচনীৰ ১৩২৭ বঙ্গাব্দৰ বহাগ সংখ্যাৰ তেওঁৰ প্ৰথম গান প্ৰকাশিত হয়। গানটি আছিল: "'বাজাও প্ৰভু বাজাও ঘন'।" ১৯২১ চনৰ এপ্ৰিল-জুন মাহৰ ফালে নজৰুলে মুছলিম সাহিত্য সমিতিৰ অফিচত গ্ৰন্থ প্ৰকাশক 'আলী আকবৰ খানৰ' লগত পৰিচিত হয়। তেওঁ লগতেই তেওঁ প্ৰথম কুমিল্লাৰ বিৰজাসুন্দৰী দেৱীৰ ঘৰলৈ আহে। আৰু ইয়াতেই পৰিচিত হয় প্ৰমীলা দেৱীৰ লগত যাৰ লগত তেওঁৰ প্ৰথমে পৰিণয় আৰু পাছত বিয়া হৈছিল। তাৰ আগতে নজৰুলৰ বিয়া ঠিক হয় আলী আকবৰ খানৰ ভগ্নী নাৰ্গিস আসাৰ খানমৰ লগত। বিয়াৰ আখত সম্পন্ন হোৱাৰ পাছত কাবিনৰ লগত নজৰুলে ঘৰ জোৱাঁই থকাৰ চৰ্তক লৈ বিৰোধ হয়। নজৰুলে ঘৰ জোৱাঁই থাকিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে আৰু বাসৰ সম্পন্ন হোৱাৰ আগতেই নাৰ্গিসক থৈ কুমিল্লা চহৰলৈ বিৰজাসুন্দৰী দেৱীৰ ঘৰলৈ গুচি যায়। তেতিয়া নজৰুল খুব অসুস্থ আছিল আৰু প্ৰমিলা দেৱীয়ে নজৰুলৰ পৰিচৰ্যা কৰে। আৰু শেষত তেওঁলোক বিবাহৰ বন্ধনত বান্ধ খায়।
বিদ্ৰোহী নজৰুল
তেতিয়া দেশজুৰি অসহযোগ আন্দোলনে বিপুল উদ্দীপনাৰ সৃষ্টি কৰে। নজৰুলে কুমিল্লাৰ পৰা কিছুদিনৰ বাবে দৌলতপূৰৰ আলী আকবৰ খানৰ ঘৰত থাকি আকৌ কুমিল্লালৈ ঘূৰি যায় ১৯ জুনত। ইয়াত যিমানদিন আছিল সিমানদিনেই তেওঁ পৰিণত হৈছিল এজন সক্ৰিয় ৰাজনৈতিক কৰ্মীত। তেওঁৰ মূল কাম আছিল শোভাযাত্ৰা আৰু সভাত যোগ দি গান গোৱা। তেতিয়াৰ সময়ত তেওঁৰ দ্বাৰা ৰচিত আৰু সুৰাৰোপিত গানসমূহৰ মাজত আছে "'এ কোন পাগল পথিক ছুটে এলো বন্দীনী মাৰ আঙ্গিনায়, আজি ৰক্ত-নিশি ভোৰে/ একি এ শুনি ওৰ/ মুক্তি-কোলাহল বন্দী-শৃঙ্খলে'" প্ৰভৃতি। ইয়াত ১৭ দিন থাকি তেওঁ স্থান পৰিবৰ্তন কৰিছিল। ১৯২১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ নবেম্বৰ মাহত আকৌ কুমিল্লালৈ ঘূৰি যায়। ২১ নবেম্বৰত]] অআছিল সমগ্ৰ ভাৰতব্যাপী হৰতাল। এই উপলক্ষে নজৰুল আকৌ পথলৈ নামি আহে; অসহযোগ মিছিলৰ লগত চহৰ প্ৰদক্ষিণ কৰে আৰু গান গায়, "'ভিক্ষা দাও! ভিক্ষা দাও! ফিৰে চাও ওগো পুৰবাসী'।" নজৰুলৰ এই সময়ছোৱাৰ কবিতা, গান আৰু প্ৰবন্ধৰ মাজত বিদ্ৰোহৰ ভাৱ প্ৰকাশিত হৈছে। ইয়াৰ সৰ্বোৎকৃষ্ট উদাহৰণ হৈছে বিদ্ৰোহী নামৰ কবিতাটি। বিদ্ৰোহী কবিতাটি ১৯২২ খ্ৰীষ্টাব্দত প্ৰকাশিত হয় আৰু সমগ্ৰ ভাৰতৰ সাহিত্য সমাজত খ্যাতিলাভ কৰ। এই কবিতাত নজৰুলে নিজকে বৰ্ণনা কৰে-
<i> আমি বঞ্চিত ব্যথা পথবাসী চিৰ গৃহহাৰা যত পথিকেৰ,
আমি অবমানিতেৰ মৰম বেদনা, বিষ জ্বালা, চিৰ লাঞ্ছিত বুকে গতি ফেৰ
আমি অভিমানী চিৰ ক্ষুব্ধ হিয়াৰ কাতৰতা, ব্যথা সুনিবিড়,
চিত চুম্বন-চোৰ-কম্পন আমি থৰ-থৰ-থৰ প্ৰথম প্ৰকাশ কুমাৰীৰ!
আমি গোপন প্ৰিয়াৰ চকিত চাহনি, ছল কৰে দেখা অনুখন,
...
আমি বসুধা-বক্ষে আগ্নেয়াদ্ৰি, বাড়ব বহ্নি, কালানল,
আমি পাতালে মাতাল অগ্নিপাথাৰ কলৰোল কলকোলাহল।
আমি তড়িতে চড়িয়া উড়ে চলি জোৰ তুড়ি দিয়া দিয়া লম্ফ,
আমি ত্ৰাস সঞ্চাৰী ভুবনে সহসা সঞ্চাৰী ভূমিকম্প।
আমি চিৰ বিদ্ৰোহী বীৰ –
বিশ্ব ছাড়ায়ে উঠিয়াছি একা চিৰ উন্নত শিৰ!
১৯২২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ১২ই আগষ্টত নজৰুলে "ধূমকেতু" কাকত প্ৰকাশ কৰে। এইখন সপ্তাহত দুবাৰ প্ৰকাশিত হৈছিল। ১৯২০-ৰ দশকত অসহযোগ আৰু খিলাফত আন্দোলন এক সময়তে ব্যৰ্থতালৈ পৰ্যবসিত হয়। ইয়াৰ পাছতেই স্বৰাজ গঠনত যি সশস্ত্ৰ বিপ্লববাদৰ আবিৰ্ভাৱ ঘটে তাত ধূমকেতু কাকতৰ বিশেষ অৱদান আছিল। এই কাকতলৈ আশীৰ্বাদ কৰি ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰে লিখিছিল,<i>কাজী নজৰুল ইছলাম কল্যাণীয়েষু, আয় চলে আয়ৰে ধূমকেতু।
আঁধাৰে বাঁধ অগ্নিসেতু, দুৰ্দিনেৰ এই দুৰ্গশিৰে উড়িয়ে দে তোৰ বিজয় কেতন। কাকতৰ প্ৰথম পাতৰ শীৰ্ষত এই বাণী লিখা থাকিছিল। কাকতৰ ২৬ ছেপ্টেম্ব, ১৯২২ সংখ্যাত নজৰুলৰ কবিতা 'আনন্দময়ীৰ আগমনে' প্ৰকাশিত হয়। এই ৰাজনৈতিক কবিতা প্ৰকাশিত হোৱাত ৮ নবেম্বৰ কাকতৰ উক্ত সংখ্যাটি নিষিদ্ধ ঘোষিত হয়। একেই বছৰৰ ২৩ নবম্বৰত তেওঁৰ যুগবাণী প্ৰবন্ধগ্ৰন্থ বাজেয়াপ্ত কৰা হয় আৰু একেদিনাই তেওঁক কুমিল্লা ৰ পৰা গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়। গ্ৰেপ্তাৰৰ পাছত তেওঁক কুমিল্লাৰ পৰা কলকাতালৈ লৈ অনা হয়। ১৯২৩ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ৭ জানুৱাৰীত নজৰুলে বিচাৰাধীন বন্দী হিচাপে আত্মপক্ষ সমৰ্থন কৰি এক জবানবন্দী প্ৰদান কৰ। চিফ প্ৰেচিডেন্সি মেজিষ্ট্ৰেট চুইনহোৰ আদালতত এই জবানবন্দী দিছিল। তেওঁৰ এই জবানবন্দী বঙালী সাহিত্যত 'ৰাজবন্দীৰ জবানবন্দী' নামেৰে বিশেষ সাহিত্যিক মৰ্যাদা লাভ কৰিছে। এই জবানবন্দীত নজৰুলে কৈছিল: <i>আমাৰ উপৰ অভিযোগ, আমি ৰাজবিদ্ৰোহী। তাই আমি আজ ৰাজকাৰাগাৰ বন্দী এবং ৰাজদ্বাৰ অভিযুক্ত। ... আমি কবি,আমি অপ্ৰকাশ সত্যকে প্ৰকাশ কৰাৰ জন্য, অমূৰ্ত সৃষ্টিকে মূৰ্তিদানেৰ জন্য ভগবান কৰ্তৃক প্ৰেৰিত। কবিৰ কণ্ঠে ভগবান সাড়া দেন, আমাৰ বাণী সত্যেৰ প্ৰকাশিকা ভগবানেৰ বাণী। সেবাণী ৰজবিচাৰে ৰাজদ্ৰোহী হতে পাৰে, কিন্তু ন্যায়বিচাৰে সে বাণী ন্যায়দ্ৰোহী নয়, সত্যাদ্ৰোহী নয়। সত্যেৰ প্ৰকাশ নিৰুদ্ধ হবে না। আমাৰ হাতে ধূমকেতু এবাৰ ভগবানেৰ হাতেৰ অগ্নি-মশাল হয়ে অন্যায় অত্যাচাৰ দগ্ধ কৰবে...। ১৬ জানুৱৰীত বিচাৰৰ পাছত নজৰুলক এবছৰৰ সশ্ৰম কাৰাদণ্ডে দণ্ডিত কৰা হয়। নজৰুলল আলিপুৰ কেন্দ্ৰীয় কাৰাগাৰলৈ লৈ যোৱা হয়। ইয়াত যেতিয়া বন্দী জীৱন কটাইছিল তেতিয়া ১৯২৩ খ্ৰীষ্টাব্দৰ জানুৱাৰী ২২ বিশ্বকবি ৰবীন্দ্ৰনাথে তেওঁৰ 'বসন্ত গীতিনাট্য' গ্ৰন্থখন নজৰুলক উৎসৰ্গা কৰে। ইয়াত নজৰুল বিশেষভাৱ উল্লসিত হয়। এই আনন্দতে জেলত বহিয়েই 'আজ সৃষ্টি সুখেৰ উল্লাসে' কবিতাটি ৰচনা কৰে।
অসুস্থতা
right|thumb|১৯৪০ চনত ৪২ বছৰ বয়সত নজৰুল নবযুগত সাংবাদিকতাৰ লগেলগে নজৰুলে ৰেডিঅ’তো কাম কৰিছিল। এনেকুৱা সময়তেই অৰ্থাৎ ১৯৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁ অসুস্থ হৈ পৰে। ইয়াতে তেওঁ বাকশক্তি হেৰুৱায় পেলায়। তেওঁৰ অসুস্থতা সম্বন্ধে সুস্পষ্টৰূপে জনা যায় ১৯৪২খ্ৰীষ্টাব্দৰ জুলাই মাহত। ইয়াৰ পাছত তেওঁক মূলত: হোমিওপেথিক আৰু আয়ুৰ্বেদিক চিকিৎসা কৰোৱা হয়। কিন্তু তাতে তেওঁৰ অৱস্থাৰ তেনে কোনো উন্নতি নহ’ল। সেই সময়ত তেওঁক ইউৰোপলৈ পঠোৱা সম্ভৱ হোৱা হলে নিউৰো চাৰ্জাৰি কৰা হ’ল হয়। কিন্তু দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ কাৰণে সেইয়া সম্ভৱ হৈ নুঠিল। ১৯৪২ চনৰ শেষৰ ফালে তেওঁ মানসিক ভাৰসাম্যও হেৰুৱায় পেলায়। ইয়াৰ পাছত নজৰুলৰ পৰিয়ালে ভাৰতত অজ্ঞাতবাসত সময় কটায়। ১৯৫২ চন পৰ্যন্ত তেওঁলোক অজ্ঞাতে আছিল। ১৯৫২ খ্ৰীষ্টাব্দত কবি আৰু কবিপত্নীক ৰাঁচীৰ এক মানসিক হাসপাতাললৈ পঠোৱা হয়। এই উদ্যোগত অগ্ৰণী ভূমিকা পালন কৰিছিল নজৰুলৰ আৰোগ্যৰ বাবে গঠিত এটি সংগঠনে যাৰ নাম আছিল নজৰুল চিকিৎসা কমিটি। তদুপৰি তৎকালীনভাৱে ভাৰতৰ বিখ্যাত ৰজনীতিবিদ শ্যামা প্ৰসাদ মুখাৰ্জীয়ে সহযোগিতা কৰিছিল। কবিয়ে চাৰি মাহ ৰাঁচীত আছিল।
তাৰপাছত ১৯৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দৰ মে মাহত নজৰুল আৰু প্ৰমীলা দেৱীক চিকিৎসাৰ বাবে লণ্ডনলৈ পঠোৱা হয়। মে ১০ তাৰিখে লণ্ডনৰ উদ্দেশ্যে হাওড়া ৰেলৱে ষ্টেছন এৰে। লণ্ডন পোৱাৰ পাছত ভালেকেইজন বিশেষজ্ঞ চিকিৎসকে তেওঁ ৰোগ নিৰ্ণয়ৰ চেষ্টা কৰে। এওঁলোকৰ মাজত আছিল: '’ৰাচেল ব্ৰেইন, উইলিয়াম চেজিয়েণ্ট' আৰু 'ম্যাককিস্ক'। তেওঁলোকে তিনিবাৰ নজৰুলৰ লগত দেখা কৰে। প্ৰতিটো চেছনৰ সময়ত তেওঁলোকে ২৫০ পাউণ্ডকৈ পাৰিশ্ৰমিক লৈছিল। ৰাচেল ব্ৰেইনৰ মতে নজৰুলৰ ৰোগটো আছিল দুৰাৰোগ্য। কবলৈ গ’লে আৰোগ্য কৰা অসম্ভৱ আছিল। এই গ্ৰুপটোৱে নিৰ্ণয় কৰিছিল যে নজৰুল "'ইনভল্যুশনাল চাইকোচিচ'" ৰোগত ভুগিছে। তদুপৰি কলকাতাত থকা ভাৰতীয় চিকিৎসকলেও পৃথককৈ এটি গ্ৰুপ তৈয়াৰ কৰিছিল। উভয় গ্ৰুপেই এই ক্ষেত্ৰত একমত হৈছিল যে, ৰোগৰ প্ৰাথমিক পৰ্যায়ৰ চিকিৎসা আছিল খুব সহজলভ্য আৰু অপৰ্যাপ্ত। লণ্ডনত অৱস্থিত 'লণ্ডন ক্লিনিকত' কবিৰ 'এয়াৰ এনচেফালোগ্ৰাফি' নামৰ এক্স-ৰে কৰোৱা হয়। ইয়াত দেখা যায় তেওঁৰ মস্তিষ্কৰ ফ্ৰণ্টাল লোব সংকুচিত হৈ গৈছে। ড: ম্যাককিস্কোৰ দৰে ভালে কেইজন চিকিৎসকে এই পদ্ধতি প্ৰয়োগক যথোপযুক্ত বুলি অনুভৱ কৰে যাৰ নাম আছিল 'ম্যাককিস্ক অপাৰশন'। অৱশ্যে ড: ব্ৰেইনে ইয়াৰ বিৰোধিতা কৰিছিল।
এই সময়ত নজৰুলৰ মেডিকেল ৰিপোৰ্ট ভিয়েনাৰ বিখ্যাত চিকিৎসকসকলৰ ওচৰলৈ পঠোৱা হয়। তদুপৰি ইউৰোপৰ অন্যান্য গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থানলৈকো পঠোৱা হৈছিল। জাৰ্মানীৰ বন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ নিউৰোচাৰ্জন 'অধ্যাপক ৰোয়েণ্টগেন'এ ম্যাককিস্ক অপাৰেশ্যনৰ বিৰোধিতা কৰে। ভিয়েনাৰ চিকিৎসকসকলেও এই অপাৰেশ্যনৰ সংক্ৰান্তত আপত্তি জনায়। তেওঁলোক সকলোৱে এইক্ষেত্ৰত অন্য আৰু কেইটামান পৰীক্ষাৰ কথা কয় যাতে মস্তিষ্কৰ ৰক্তবাহীসমূহৰ মাজত এক্স-ৰেৰ দ্বাৰা দৃশ্যমান ৰং ভৰাই ৰক্তবাহীসমূহৰ ছবি তোলা হয় (চেৰিব্ৰাল অ্যানজিওগ্ৰাফি)। কবিৰ শুভাকাঙ্খীসকলৰ সিদ্ধান্ত মৰ্মে তেওঁক ভিয়েনাৰ চিকিৎসক 'ড॰ হ্যান্স হফৰ' অধীনত ভৰ্তি কৰোৱা হয়। এই চিকিৎসকজন নোবেল বিজয়ী চিকিৎসক জুলিয়াচ ৱেগনাৰ-জাউৰেগৰ অন্যতম ছাত্ৰ। ১৯৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ৯ ডিচেম্বৰত কবিক পৰীক্ষা কৰোৱা হয়। ইয়াৰ ফলাফলৰ পৰা ড॰ হফে কয় যে, কবি নিশ্চিতভাবে পিক্‌চ ডিজিজ নামৰ এটি নিউৰন ঘটিত সমস্যাত ভুগিছে। এই ৰোগত আক্ৰান্তসকলৰ মস্তিকৰ ফ্ৰণ্টাল আৰু পাৰ্শ্বীয় লোব সংকুচিত হৈ যায়। তেওঁ আৰু কয় যে বৰ্তমান অৱস্থাৰ পৰা কবিক আৰোগ্য কৰি তোলা অসম্ভৱ। ১৯৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ডিচেম্বৰ ২৭ ডিচেম্বৰ তাৰিখে কলকাতাৰ দৈনিক যুগান্তৰ আলোচনীত 'ভিয়েনাত নজৰুল' নামেৰে এটি প্ৰবন্ধ ছপায় যাৰ লেখক আছিল 'ড॰ অশোক বাগচি'। তেওঁ উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে ভিয়েনাত অৱস্থান কৰিছিল আৰু নজৰুলৰ চিকিৎসা সম্বন্ধে প্ৰত্যক্ষ জ্ঞান অৰ্জন কৰিছিল। যিহওক, ব্ৰিটিছ চিকিৎসকলে নজৰুলৰ চিকিৎসাৰ বাবে বিৰাট অংকৰ ফীজ বিচাৰিছিল য’ত ইউৰোপৰ অন্য অংশৰ কোনো চিকিৎসকেই ফীজ নল’লে। অচিৰেই নজৰুল ইউৰোপৰ পৰা দেশলৈ ঘূৰি আহে। ইয়াৰ পাছতেই পশ্চিমবঙ্গৰ মুখ্যমন্ত্ৰী ড॰ বিধান চন্দ্ৰ ৰায় ভিয়েনালৈ যায় আৰু ড॰ হ্যান্স হফৰ ওচৰত গৈ বিস্তাৰিতভাৱে শুনে। নজৰুলৰ লগত যিসকলে ইউৰোপলৈ গৈছিল তেওঁলোকৰ সকলোৱে ১৯৫৩ চনৰ ১৪ ডিচেম্বৰ]] ৰোমৰ পৰা নিজ দেশৰ উদ্দেশ্যে যাত্ৰা কৰে।
বাংলাদেশলৈ আগমন আৰু প্ৰয়াণ
240px|right|thumb|ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ত মছজিদৰ কাষত অন্তিম শয়নত কবি নজৰুল ইছলাম
১৯৭১ খ্ৰীষ্টাব্দত বাংলাদেশৰ স্বাধীনতা যুদ্ধত বঙালীসকলৰ বিজয় লাভৰ মাধ্যমত বাংলাদেশ নামেৰে এখন স্বাধীন ৰাষ্ট্ৰই প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে। ১৯৭২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ২৪ মে তাৰিখে ভাৰত চৰকাৰৰ অনুমতিক্ৰমে কবি নজৰুলৰ সম্পপূৰ্ণ পৰিয়ালক বাংলাদেশলৈ লৈ অহা হয়। বাংলাদেশৰ তৎকালীন ৰাষ্ট্ৰপতি শেখ মুজিবুৰ ৰহমানে এইক্ষেত্ৰত বিশেষ উদ্যোগ নিছিল। কবিৰ বাকী জীৱন বাংলাদেশতেই কাটে। বঙালী সাহিত্য আৰু সংস্কৃতিত তেওঁৰ বিশেষ অৱদানৰ স্বীকৃতিস্বৰূপে ১৯৭৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ৯ ডিচেম্বৰ তাৰিখে ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ে তেওঁক সম্মানসূচক ডি.লিট উপাধিৰে ভূষিত কৰে। বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এক সমাবৰ্তনত তেওঁক এই উপাধি প্ৰদান কৰা হয়। ১৯৭৬ খ্ৰীষ্টাব্দৰ জানুৱাৰী মাহত বাংলাদেশ চৰকাৰে কবিক বাংলাদেশৰ নাগৰিকত্ব প্ৰদান কৰে। একেই বছৰৰ ২১ ফেব্ৰুৱাৰীতে তেওঁক 'একৈছ পদকেৰে' ভূষিত কৰা হয়। একৈছ পদক বাংলাদেশৰ সকলোতকৈ সম্মানসূচক পদক হিচাপে বিবেচিত হয়।
ইয়াৰ পাছত যথেষ্ট চিকিৎসা কৰা সত্ত্বেও নজৰুলৰ স্বাস্থ্যৰ বিশেষ কোনো উন্নতি নহ’ল। ১৯৭৪ খ্ৰীষ্টাব্দত কবিৰ আটাইতকৈ নুমলীয়া পুত্ৰ আৰু বিখ্যাত গীটাৰ বাদক 'কাজী অনিৰুদ্ধই' মৃত্যুবৰণ কৰে। ১৯৭৬ চনত নজৰুলৰ স্বাস্থ্যৰ অৱনতি হবলৈ আৰম্ভ কৰে। জীৱনৰ শেষ দিনবিলাক কটায় ঢাকাৰ পিজি হাস্পতালত। ১৯৭৬ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ২৯ আগষ্ট তাৰিখে তেওঁ মৃত্যুবৰণ কৰে। কবিয়ে তেওঁৰ এটি কবিতাত কৈছিল: পূজিছে গ্ৰন্থ ভণ্ডেৰ দল মুৰ্খৰা সব শোন/ মানুষ এনেছে গ্ৰন্থ, গ্ৰন্থ আনেনি মানুষ কোন
তেওঁ কালীদেৱীক লৈ অনেক শ্যামা সঙ্গীত ৰচনা কৰে, ইছলামী গজলো ৰচনা কৰে। নজৰুলে তেওঁৰ শেষ ভাষণত উল্লেখ কৰিছে যে - "কেউ বোলে আমা" এই কবিতাত তেওঁৰ অন্তিম ইচ্ছা প্ৰকাশ পাইছে। তেওঁৰ এই ইচ্ছাৰ বিষয়টো বিবেচনা কৰি কবিক ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ে কেন্দ্ৰীয় মছজিদৰ কাষত সমাধিস্থ কৰাৰ সিদ্ধান্ত নিয়া হয় আৰু সেই অনুযায়ী তেওঁৰ সমাধি ৰচিত হয়। তেওঁৰ জানাজাৰ নামাজত ১০ হাজাৰ মান মানুহে অংশগ্ৰহণ কৰে। জানাজাৰ নামাজ আদায়ৰ পাছত ৰাষ্ট্ৰপতি, মেজৰ জেনেৰেল জিয়াউৰ ৰহমান, ৰিয়াল এডমিৰাল এম এইচ খান, এয়াৰ ভাইস মাৰ্শাল এ জি মাহমুদ, মেজৰ জেনেৰেল দস্তগীৰ জাতীয় পতাকা মণ্ডিত নজৰুলৰ মৃতদেহ সোহৰাৱাৰ্দী ময়দানৰ পৰা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মছজিদ প্ৰাঙ্গনলৈ নিয়া হয়। বাংলাদেশত তেওঁৰ মৃত্যু উপলক্ষ্যে দুদিনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় শোক দিৱস পালন কৰা হয়। আৰু ভাৰতৰ আইনসভাত কবিৰ সম্মানত এক মিনিট নীৰৱতা পালন কৰা হয়।
কবিতা
১৯২১ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত কুমিল্লাৰ পৰা কলকাতালৈ ওভতাৰ পথত নজৰুলে দুটা বৈপ্লবিক সাহিত্যকৰ্মৰ জন্ম দিয়ে। এই দুটা হৈছে বিদ্ৰোহী কবিতা আৰু ভাঙ্গাৰ গান সঙ্গীত। এইবিলাকে বঙালী কবিতা আৰু গানৰ ধাৰাক সম্পূৰ্ণ সলায় পেলাইছিল। বিদ্ৰোহী কবিতাৰ বাবে নজৰুলে সকলোতকৈ বেছি জনপ্ৰিয়তা অৰ্জন কৰে। একেই সময়তে ৰচিত আৰু কেইটিমান বিখ্যাত কবিতা হৈছে 'কামাল পাশা'। ইয়াত ভাৰতীয় মুছলমানসকলৰ খিলাফত আন্দোলনৰ অসাৰতা সম্বন্ধে নজৰুলৰ দৃষ্টিভঙী আৰু সমকালীন আন্তৰ্জাতিক ইতিহাস-চেতনাৰ পৰিচয় পোৱা যায়। ১৯২২ চনত তেওঁৰ বিখ্যাত কবিতা-সংকলন 'অগ্নিবীণা' প্ৰকাশিত হয়। এই কাব্যগ্ৰন্থত বঙালী কবিতালৈ এটি নতুনত্ব সৃষ্টিত সমৰ্থ হয়, ইয়াৰ মাধ্যমেৰেই বঙালী কাব্য জগতত সালসলনি ঘটে। প্ৰকাশৰ লগে লগে ইয়াৰ প্ৰথম সংস্কৰণ শেষ হৈ গৈছিল। উপৰাউপৰিকৈ ইয়াৰ কেইবাটাও নতুন সংস্কৰণ প্ৰকাশিত হয়। এই কাব্যগ্ৰন্থৰ আটাইতকৈ উত্‌সাহ জগোৱা কবিতাসমূহৰ মাজত আছে: "'প্ৰলয়োল্লাস, আগমনী, খেয়াপাৰেৰ তৰণী, শাত-ইল্‌-আৰব, বিদ্ৰোহী, কামাল পাশা'" ইত্যাদি। এইবিলাকে বঙালী কবিতাৰ সূঁতি সলায় পেলাইছিল।
গদ্য ৰচনা, গল্প আৰু উপন্যাস
নজৰুলৰ প্ৰথম গদ্য ৰচনা আছিল "'বাউণ্ডুলৰ আত্মকাহিনী'।" ১৯১৯ চনৰ মে মাহত এইটো সওগাত আলোচনীত প্ৰকাশিত হয়। সৈনিক হৈ থকা অৱস্থাযত কৰাচী সেনানিবাসত বহি এইটো ৰচনা কৰিছিল। ইয়াৰ পৰাই মূলত: তেওঁৰ সাহিত্যিক জীৱনৰ সূত্ৰপাত ঘটিছিল। ইয়াত বহিয়েই যথেষ্ট সংখ্যক গল্প লিখিছিল। এইবোৰৰ মাজত আছে: "'হেনা, ব্যাথাৰ দান, মেহেৰ নেগাৰ, ঘুমেৰ ঘোৰে।" ১৯২২ চনত নজৰুলৰ এখন গল্প সংকলন প্ৰকাশিত হয় যাৰ নাম 'ব্যথাৰ দান'। তদুপৰি একেই বছৰতে প্ৰবন্ধ-সংকলন 'যুগবাণী' প্ৰকাশিত হয়।
ৰাজনৈতিক আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় দৰ্শন
সৈনিক জীৱন ত্যাগ কৰি নজৰুলে বঙ্গীয় মুছলিম সাহিত্য সমিতিৰ অফিচত মুজফ্‌ফৰ আহমদৰ লগত বাস কৰিছিল। মুজফ্‌ফৰ আহমদ আছিল এইদেশত সমাজতান্ত্ৰিক আন্দোলন প্ৰতিষ্ঠাৰ অগ্ৰদূত। সেয়ে ইয়াৰ পৰাই নজৰুলৰ ৰাজনৈতিক চেতনাৰ বিকাশ আৰম্ভ হয়। মুজফ্‌ফৰ আহমদৰ লগত তেওঁ বিভিন্ন ৰাজনৈতিক সভা-সমিতি আৰু বক্তৃতাত অংশ লৈছিল। এই সময়ৰ পৰাই সমাজতান্ত্ৰিক আদৰ্শৰ লগত পৰিচিত হয়। ১৯১৭ চনত ৰাছিয়াৰ সমাজতান্ত্ৰিক বিপ্লৱে তেওঁক নানাভাৱে প্ৰভাৱিত কৰে। তেওঁৰ লাঙ্গল]] আৰু গণবাণী আলোচনীত তেওঁ প্ৰকাশ কৰে যে 'সাম্যবাদী' আৰু 'সৰ্বহাৰা' কবিতাসমূহ। ইয়াৰ লগতে প্ৰকাশ কৰিছিল কমিউনিষ্ট ইণ্টাৰনেশ্যনেলৰ অনুবাদ 'জাগ অনশন বন্দী ওঠ ৰে যত'। তেওঁৰ আলোচনীত প্ৰকাশিত হয় 'ৰেড ফ্ল্যাগ'-ৰ অৱলম্বনত ৰচিত 'ৰক্তপতাকাৰ গান'।
তেতিয়া মহাত্মা গান্ধীৰ নেতৃত্বত অসহযোগ আন্দোলন আৰু মৌলানা মোহাম্মদ আলী আৰু ছৌকত আলীৰ নেতৃত্বত খিলাফত আন্দোলন। অসহযোগ আন্দোলনৰ উদ্দেশ্য আছিল শান্তিপূৰ্ণ উপায়েৰে ভাৰতবৰ্ষৰ পৰা ইংৰাজৰ বিতাৰণ। আৰু খিলাফত আন্দোলনৰ উদ্দেশ্য আছিল তুৰস্কৰ মধ্যযুগীয় সামন্ত শাসন ব্যৱস্থা বজায় ৰখা, কাৰণ এই সমন্বিত চুলতানী শাসন ব্যৱস্থাৰ প্ৰধান তথা তুৰস্কৰ চুলতানক প্ৰায় সকলো মুছলমানে মুছলিম বিশ্বৰ খলীফা জ্ঞান কৰিছিল। নজৰুল এই দুই আন্দোলনৰ আদৰ্শত বিশ্বাসী নাছিল। তেওঁ সশস্ত্ৰ বিপ্লৱৰ মাধ্যমত স্বাধীনতা তথা স্বৰাজ অৰ্জনত বিশ্বাস কৰিছিল যিটো মহাত্মা গান্ধীৰ দৰ্শনৰ বিপৰীত আছিল। আকৌ মোস্তফা কামাল পাশাৰ নেতৃত্বত তুৰস্কৰ চালতানাত উচ্ছেদৰ মাধ্যমত নতুন তুৰস্ক গঢ়ি তোলাৰ আন্দোলনৰ প্ৰতি নজৰুলৰ সমৰ্থন আছিল। তথাপি তেওঁ অসহযোগ আৰু খিলাফত আন্দোলনত যোগ দিছিল। কাৰণ, এই সংগ্ৰাম দুটা ভাৰতীয় হিন্দু মুছলমানসকলৰ সম্মিলিত সম্ৰাজ্যবাদ বিৰোধী সংগ্ৰামৰ অবিচ্ছেদ্য অংশ হিচাপে বিবেচিত হৈছিল।
তথাপি সকলো ফালে বিচাৰ কৰি চালে দেখা যায় যে নজৰুলে তেওঁৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ধ্যান ধাৰণাত সকলোতকৈ বেছি প্ৰভাৱিত হৈছিল কামাল পাশাৰ দ্বাৰা। কাৰণ কামাল পাশাই তুৰস্কত সামন্ততান্ত্ৰিক খিলাফত তথা চালতানাত উচ্ছেদ কৰি দেশক এক আধুনিক ধৰ্মনিৰপেক্ষ ৰাষ্ট্ৰত পৰিণত কৰাত সক্ষম হৈছিল। তুৰস্কবাসীসকাৰ জীৱনৰ পৰা মৌলবাদ আৰু পৰ্দাপ্ৰথা দূৰ কৰিব পাৰিছিল বুলিয়েই নজৰুলে তেওঁৰ প্ৰতি বেছিকৈ আকৃষ্ট হৈছিল বুলি অনেক বিশেষজ্ঞই(অধ্যাপক ৰফিকুল ইছলামে )মত প্ৰকাশ কৰিছে। নজৰুলে ভাবিছিল তুৰস্কত মুছলমানসকলে তেওঁলোকৰ দেশত যি কৰিব পাৰিছে ভাৰতীয় উপমহাদেশত সেইটো কিয় সম্ভৱ নহব? গোড়ামী, ৰক্ষণশীলতা, ধৰ্মান্ধতা, কুসংস্কাৰৰ বিৰুদ্ধে নজৰুলৰ অৱস্থান আছিল কঠোৰ। আৰু তেওঁৰ এই অৱস্থানৰ পিছত আটাইতকৈ বেছি প্ৰভাৱ আছিল কামাল পাশাৰ। সেই হিচাপে তেওঁৰ জীবনৰ নায়ক আছিল কামাল পাশা। নজৰুলে নিজেও তেওঁৰ বিদ্ৰোহী জীৱনত অনুৰূপ ভূমিকা পালনৰ চেষ্টা চলাইছিল। উল্লেখযোগ্য যে ১৯২১ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত মুজফ্‌ফৰ আহমদ আৰু নজৰুলে তালতলা লেনেৰ যি গৃহত আছিল সেই গৃহতেই ভাৰতৰ প্ৰথম সমাজতান্ত্ৰিক দল গঠিত হৈছিল। ১৯১৭ চনৰ ৰাছিয়াৰ সমাজতান্ত্ৰিক বিপ্লৱৰ মাধ্যমেৰেও নজৰুল প্ৰভাৱিত হৈছিল। কিন্তু তেওঁ নিজে কেতিয়াও এই দলৰ সদস্য নাছিল, যদিও কমৰেড মুজফ্‌ফৰ তেওঁৰ আজীৱন ঘনিষ্ঠ বন্ধু আছিল।
এডমাণ্ড হেলি
এডমাণ্ড হেলি (বা এডমণ্ড হেলি; Edmond Halley বা Edmund Halley ; ৮ নৱেম্বৰ, ১৬৫৬ – ২৫ জানুৱাৰী, ১৭৪২) আছিল এজন ক্ৰমে ইংৰাজী জ্যেতিৰ্বিদ, ভূ-পদাৰ্থবিদ, গণিতজ্ঞ, বতৰ বিজ্ঞানী আৰু পদাৰ্থ বিজ্ঞানী। হেলিৰ ধুমকেতুৰ কক্ষপথ গণনা কৰি উলিওৱাৰ বাবেই এডমাণ্ড হেলি বেছিকৈ বিখ্যাত। জন ফ্লেমষ্টীডৰ উত্তৰাধিকাৰ লাভ কৰি এডমাণ্ড হেলি ব্ৰিটেইনৰ দ্বিতীয়জন ৰাজকীয় জ্যোতিৰ্বিদ হৈছিল।
কাজী নজৰুল ইছলাম
সম্মান
কাজী নজৰুল ইছলামক বাংলাদেশ ৰাষ্ট্ৰৰ জাতীয় কবিৰ মৰ্যাদা দিয়া হয়। তেওঁৰ দ্বাৰা ৰচিত "চল চল চল, ঊৰ্ধগগনে বাজে মাদল" বাংলাদেশৰ ৰণসংগীত হিচাপে গৃহীত। নজৰুলৰ জন্ম আৰু মৃত্যুবাৰ্ষিকী প্ৰতি বছৰে বিশেষভাবে উদযাপিত হয়। নজৰুলৰ স্মৃতিবিজড়িত ত্ৰিশালত (বাংলাদেশৰ ময়মনসিংহ জিলাত) ২০০৫ চনত [জাতীয় কবি কাজী নজৰুল ইছলাম বিশ্ববিদ্যালয় নামৰ চৰকাৰী বিশ্ববিদ্যালয় প্ৰতিষ্ঠিত হৈছে। পশ্চিমবঙ্গত কবিৰ জন্মস্থান চুৰুলিয়াত নজৰুল একাডেমী আৰু বাংলাদেশৰ ৰাজধানী ঢাকাত কবিৰ স্মৃতিত নজৰুল একাডেমী, বুলবুল ললিতকলা একাডেমী আৰু শিশু সংগঠন বাংলাদেশ নজৰুল সেনা স্থাপিত হয়। ইয়াৰ উপৰি চৰকাৰীভাৱে স্থাপিত হৈছে গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান নজৰুল ইন্সটিটিউট, কলকাতাৰ নেতাজী সুভাষচন্দ্ৰ বসু আন্তৰ্জাতিক বিমানবন্দৰ আৰু মূল চহৰৰ সংযোগকাৰী প্ৰধান ৰাস্তাটো কবিৰ নামত উৎসৰ্গা কৰি কাজী নজৰুল ইছলাম সৰণি কৰা হয়। এইবোৰৰ উপৰিও কলকাতা মেট্ৰোৰ গড়িয়া বাজাৰ ষ্টেচনটোক কবিৰ সম্মানত 'কবি নজৰুল' নামেৰে উৎসৰ্গা কৰা হৈছে। ঢাকা চহৰৰ এটি প্ৰধান ৰাজপথৰ নাম ৰখা হৈছে 'কাজী নজৰুল ইছলাম এভিনিউ'।
বাহ্যিক সংযোগ
শ্ৰেণী:বাংলাদেশৰ ব্যক্তি শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি শ্ৰেণী:ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী শ্ৰেণী:পদ্মভূষণ বঁটা বিজয়ী
এডমাণ্ড হেলি
প্ৰাৰম্ভিক জীৱন
১৬৫৬ চনৰ ৮ নৱেম্বৰত পূৱ লণ্ডনৰ হেগাৰষ্টন নামে ঠাইত এডমাণ্ড হেলিৰ জন্ম হৈছিল। হেলিৰ পিতৃৰ নাম আছিল এডমণ্ড আৰু মাতৃৰ নাম আছিল এনি। শিশু অৱস্থাত হেলি গণিতৰ প্ৰতি বিশেষ আগ্ৰহী আছিল। ছেইণ্ট পলচ স্কুল আৰু কুইনচ্ কলেজ, অক্সফ'ৰ্ডৰ পৰা হেলিয়ে প্ৰাৰম্ভিক শিক্ষা লাভ কৰিছিল। স্নাতক ছাত্ৰাৱস্থাতেই হেলিয়ে সৌৰজগত আৰু সৌৰ কলংকৰ ওপৰত গৱেষণা পত্ৰ প্ৰকাশ কৰিছিল।
প্ৰকাশন আৰু উদ্ভাৱন
অক্সফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ত থকা সময়ছোৱাত ৰাজকীয় জ্যোতিৰ্বিদ জন ফ্লেমষ্টীডৰ সৈতে হেলিৰ পৰিচয় ঘটে। ফ্লেমষ্টীডৰ উত্তৰ গোলাৰ্ধৰ তৰাবোৰৰ সূচী সংকলন কৰা প্ৰকল্পটোৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱান্বিত হৈ হেলিয়ে দক্ষিণ গোলাৰ্ধৰ বাবেও তেনে কৰিবলৈ প্ৰস্তাব ৰাখিছিল। ১৬৭৬ চনত হেলিয়ে ছেইণ্ট হেলেনাৰ দক্ষিণ আটলাণ্টিক দ্বীপত উপস্থিত হৈছিল আৰু দক্ষিণ গোলাৰ্ধৰ তৰাবোৰৰ সূচী সংকলন কৰাৰ উদ্দেশ্যে তাত এটা ডাঙৰ ছে'ক্সটেণ্ট তথা টেলিস্কপ যন্ত্ৰসহ পৰ্যবেক্ষণ কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰে।
বাহ্যিক সংযোগ
শ্ৰেণী:যুক্তৰাজ্যৰ ব্যক্তি শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি শ্ৰেণী:পদাৰ্থ বিজ্ঞানী শ্ৰেণী:গণিতজ্ঞ শ্ৰেণী:ভূ-পদাৰ্থবিদ শ্ৰেণী:জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানী শ্ৰেণী:বতৰ বিজ্ঞানী
উৰ্ফি জাভেড
উৰ্ফি জাভেড  এগৰাকী ভাৰতীয় টেলিভিছন অভিনেত্ৰী। এ এল টি বালাজীত প্ৰচাৰিত "বৰ ভাই কি দুলহানিয়া" ধাৰাবাহিকত অবনী পণ্টৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ বাবে তেওঁ বেছিকৈ পৰিচিত। তদুপৰি ব্যতিক্ৰমী সাজসজ্জাৰ বাবে তেওঁ সততে চৰ্চাত থকা দেখা যায়।
ব্যক্তিগত জীৱন
উৰ্ফি জাভেডৰ জন্ম হৈছিল ১৯৯৭ চনৰ ১৫ অক্টোবৰত উত্তৰ প্ৰদেশৰ লক্ষ্ণৌত। লক্ষ্ণৌৰ নামেৰে নামাকৰণ কৰা চিটি মন্টেছৰী স্কুলৰ পৰা তেওঁ স্কুলীয়া জীৱন সম্পূৰ্ণ কৰিছিল। পিছলৈ লক্ষ্ণৌৰ এমিটি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা গণ যোগাযোগ বিভাগত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে।
ৱিকিভাষা
ৱিকিভাষা (WikiBhasha) হৈছে অনলাইন বিশ্বকোষ ৱিকিপিডিয়াৰ বাবে এক বহুভাষিক সমল সৃষ্টি এপ্লিকেচন যাক কম্পিউটাৰত স্থাপন কৰিব লাগে।
চমু ৰূপৰেখা
ৱিকিভাষাই অৱদানকাৰীসমূহক ৱিকিপিডিয়াৰ নিবন্ধৰ পৰা সমল বিচাৰিবলৈ, ইয়াক আন ভাষালৈ অনুবাদ কৰিবলৈ, আৰু তাৰ পিছত নতুন নিবন্ধ ৰচনা কৰিবলৈ বা ৱিকিপিডিয়াৰ বিভিন্ন ভাষা সংস্কৰণত মজুত থকা নিবন্ধসমূহ বৃদ্ধি কৰিবলৈ সমৰ্থবান কৰে। টুলটো এক সৰল আৰু অন্তৰ ভাগত ব্যৱহাৰকাৰীৰ আন্তঃপৃষ্ঠত লেয়াৰ হিচাপে কাম কৰে যিটো ৱিকিপিডিয়াৰ ভাষা অনুচ্ছেদত থাকে আৰু ব্যৱহাৰকাৰী-অধিবেশনৰ সময়ত সৃষ্টি বা বৰ্ধিত হয়। অধিবেশনৰ শেষত, আপডেটিং প্ৰক্ৰিয়াত ৱিকিপিডিয়াৰ লক্ষ্য ভাষালৈ সমলৰ সকলো যোগ বা পৰিৱৰ্তন দাখিল কৰা হয়।
ৱিকিভাষাই ৩০ৰো অধিক ভাষাক সমল সৃষ্টিত সমৰ্থন কৰে। ই তথ্যৰ উৎস হিচাপে ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াৰ সমলত বৃহৎ পৰিমাণে ব্যৱহাৰ কৰা অনা-ইংৰাজী ৱিকিপিডিয়াসমূহ সহজ সমল সৃষ্টি কৰাত সক্ষম কৰে। আৰম্ভণিতে, ৱিকিমিডিয়া ফাউণ্ডেশ্যন আৰু মাইক্ৰছফ্ট ৰিচাৰ্ছে ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰকাৰী সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে কাম কৰি আছিল, যিবোৰে আৰু আৰবী, জাৰ্মান, হিন্দী, জাপানী, পৰ্তুগীজ আৰু স্পেনিজ ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়া ব্যৱহাৰকাৰী সম্প্ৰদায়সমূহৰ সমল সৃষ্টিৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল। 'ভাষা' শব্দৰ অৰ্থ হৈছে বহুতো উত্তৰ ভাৰতীয় ভাষাত ভাষা, আৰু ই মালয়েছিয়া আৰু ইণ্ডোনেছিয়াৰ ভাষা শব্দৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।
ছফ্টৱেৰটো গুগল ট্ৰান্সলেট টুলকিটৰ সৈতে একে আৰু ইয়াক ২০০৮ চনৰ পৰা ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰবন্ধসমূহ অনুবাদ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছিল। ই দুটাৰ মাজৰ মূল পাৰ্থক্যটো হৈছে যে, ৱিকিভাষা ৱিকিপিডিয়া ইণ্টাৰফেচৰ ভিতৰত অভাৰলে হিচাপে চলায়, আনহাতে গুগল টুলকিটে আন স্থানত চলে লগতে ইয়াত গুগল একাউণ্ট এটাৰ প্ৰয়োজন হয়।
উপলব্ধতা
২০১০ চনত, ৱিকিভাষা (বিটা) এনেদৰে উপলব্ধ আছিল:
ব্যৱহাৰকাৰী নিৰ্দেশিকা
ৱিকিভাষা বিটা ব্যৱহাৰকাৰী গাইডে স্থাপন আৰু ব্যৱহাৰৰ বাবে নিৰ্দেশনা প্ৰদান কৰে।
বাহ্যিক সংযোগ
শ্ৰেণী:ছফ্টৱেৰ শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া
কৰাচী
কৰাচীক বিটা ৱৰ্ল্ড চহৰ ৰূপেও গণ্য কৰা হয়। ইছলামাবাদৰ পূৰ্বেই এই চহৰ পাকিস্তানৰ ৰাজধানী আছিল। এই দেশৰ সৰ্ববৃহৎ বন্দৰ কৰাচী বন্দৰ (Port of Karachi) আৰু বিন কাছিম বন্দৰ (Port Bin Qasim) ইয়াতে অৱস্থিত।
এই মহানগৰ আৰৱ সাগৰৰ উপকূলত অৱস্থিত। ২০০৯ চনত কৰাচীৰ মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন (GDP) প্ৰায় ৭৮ বিলিয়ন ডলাৰ হৈছিল আৰু ২০২৫ চনলৈ ই ১৯৩ বিলিয়ন দলাৰলৈ বৃদ্ধি পাব বুলি আশা কৰা হৈছে।
বাহ্যিক সংযোগ
শ্ৰেণী:পাকিস্তানৰ নগৰ-মহানগৰ
উৰ্বশী ৰৌতেলা
উৰ্বশী ৰৌতেলা (জন্ম:২৫ ফেব্ৰুৱাৰী, ১৯৯৪) এগৰাকী ভাৰতীয় অভিনেত্ৰী তথা মডেল। তেওঁ হিন্দী চলচ্চিত্ৰতো অভিনয় কৰিছে। মিছ ডিভা ইউনিভাৰ্চ,২০১৫ৰ ৰৌতেলাই বিজয়ী মুকুট পৰিধান কৰিবলৈ সক্ষম হোৱাৰ লগতে তেওঁ মিছ ইউনিভাৰ্ছ,২০১৫ত ভাৰতক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল।
সিং ছাব দ্য গ্ৰেট (২০১৩) ছবিৰে চলচ্চিত্ৰ জগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰি মি.এৰাৱেতা (২০১৫),চনম ৰে (২০১৬), গ্ৰেট গ্ৰেণ্ড মাস্তি (২০১৬), হেট ষ্ট'ৰী ৪ (২০১৮),পাগলপন্টি (২০১৯) আদি ছবিত উৰ্বশী ৰৌতেলাই অভিনয় কৰিছে।
প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু শিক্ষা
উৰ্বশী ৰৌতেলাৰ জন্ম হয় হৰিদ্বাৰত ১৯৯৪ চনৰ ২৫ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে। ৰৌতেলাৰ মাতৃ আৰু পিতৃৰ নাম ক্ৰমে মীৰা ৰৌতেলা আৰু মনোৱাৰ সিং ৰৌতেলা। তেওঁলোক গাৰোৱালী ৰাজপুত পৰিয়ালৰ আছিল।
উৰ্বশী ৰৌতেলাৰ গৃহ চহৰ কোটদ্বাৰত। উৰ্বশী ৰৌতেলা দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অন্তৰ্গত গাৰ্গী মহাবিদ্যালয়ৰ প্ৰাক্তন ছাত্ৰী।
তথ্য সংগ্ৰহ
শ্ৰেণী:ভাৰতীয় অভিনেত্ৰী
সোৱণশিৰি নদী
সোৱণশিৰি নদী (Subansiri River) হৈছে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ উত্তৰ পাৰৰ উপনৈ। ই ভাৰতৰ ৰাজ্য অসম আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশ আৰু চীনৰ অধীনত থকা তিব্বতৰ মাজেদি বৈ গৈছে। ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য হৈছে ২৭৫ মাইল (৪৪২ কিঃমিঃ) আৰু অৱবাহিকাৰ কালি ১২,৬০০ বৰ্গ মাইল (৩২,৬৪০ বৰ্গ কিঃমিঃ)। সোৱণশিৰি নদী ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ উপনৈ। ই ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুঠ জলৰাশিৰ ৭.৯২% যোগান ধৰে।
উৎপত্তি
চীন দেশত অৱস্থিত হিমালয়ৰ পৰা সোৱণশিৰি নদীৰ উৎপত্তি হৈছে।
গতিপথ
সোৱণশিৰি নদী প্ৰথমতে পূব আৰু দক্ষিণ-পূবলৈ বৈ গৈ ভাৰতত প্ৰৱেশ কৰিছে। তাৰ পিছত অসমৰ উপত্যকাত দক্ষিণ দিশে বৈ গৈছে। ই অসমৰ লক্ষীমপুৰ জিলাত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ লগত লগ লাগিছে।
তথ্য সংগ্ৰহ
শ্ৰেণী:অসমৰ নদী
ঢোঁৰা সাপ
ঢোঁৰা সাপ (checkered keelback বা Asiatic water snake, বৈজ্ঞানিক নাম-Xenochrophis piscator) এছিয়া মহাদেশত বিস্তৃত হৈ থকা এবিধ বিহ নথকা (non venomous) সাপৰ প্ৰজাতি।
বিৱৰণ
ঢোঁৰা সাপৰ চকুযোৰ তুলনামূলক ভাবে যথেষ্ট সৰু। ইয়াৰ গাৰ বাকলিবোৰ ১৯টা শাৰীত সজ্জিত হৈ থাকে। ইয়াৰ গাৰ বৰণ ঠাইবিশেষে বেলেগ বেলেগ হ'ব পাৰে। সমগ্ৰ দেহটোত কিছুমান গাঢ় ৰঙৰ ফোঁট থাকে। দেহটো দেখাত হালধীয়া বৰণৰ হয়।
বাসস্থান
ঢোঁৰা সাপ ঘাইকৈ পুখুৰী বা নৈৰ আশে পাশে দেখিবলৈ পোৱা যায়। ই সাধাৰণতে সৰু মাছ আৰু পানী ভেকুলী আদি খাই জীয়াই থাকে।
বিতৰণ
ঢোঁৰা সাপ প্ৰধানকৈ আফগানিস্তান, বাংলাদেশ, পাকিস্তান, শ্ৰীলংকা, ভাৰত, ম্যানমাৰ, থাইলেণ্ড, লাওছ, ভিয়েটনাম, পশ্চিম মালয়েছিয়া, চীন, টাইৱান আৰু ইন্দোনেছিয়া আদি দেশত বিস্তৃত হৈ আছে।
লগতে চাওক
শ্ৰেণী:সাপ
ৰাজীৱ গান্ধী স্বাস্থ্য বিজ্ঞান বিশ্ববিদ্যালয়
ৰাজীৱ গান্ধী স্বাস্থ্য বিজ্ঞান বিশ্ববিদ্যালয় বাংগালোৰত অৱস্থিত এখন স্বাস্থ্য বিজ্ঞানৰ বিশ্ববিদ্যালয়।‌ এই বিশ্ববিদ্যালয়খনি কৰ্ণাটক চৰকাৰে ১৯৯৬ চনত সমগ্ৰ কৰ্ণাটক ৰাজ্যৰ চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ শিক্ষা আৰু ইয়াৰ মানদণ্ড উন্নতৰ হেতুকে স্থাপন কৰে।‌
শ্ৰেণী:ভাৰতৰ শৈক্ষিক প্ৰতিষ্ঠান
বীণাপাণি নাট্য সমাজ
বীণাপাণি নাট্য মন্দিৰ
বৰ্তমান বীণাপাণি নাট্য মন্দিৰ অঞ্চলটোৰ সাংস্কৃতিক প্ৰাণকেন্দ্ৰ। এই নাট্য মন্দিৰে অঞ্চলটোৰ নাট্যকৰ্মী সকলক নাট্য-চৰ্চ্চাৰ সুযোগ দিবলৈ সক্ষম হৈছে। সাংস্কৃতিক কাৰ্যসূচীৰ উপৰিও চৰকাৰী-বেচৰকাৰী সভা সমিতি, উৎসৱৰ স্থান হিছাবে পৰিগণিত হৈ আহিছে । ই নিয়মীয়াকৈ 'সদৌ অসম সূৰ্য বৰা সোঁৱৰণি একাংকিকা নাট্য প্ৰতিযোগিতা' অনুষ্ঠিত কৰি আহিছে। বীণাপাণি নাট্য মন্দিৰৰ লগত এটা নাট্য মঞ্চ সংলগ্ন হৈ আছে।
বীণাপাণি নাট্য মঞ্চ
এই নাট্য মঞ্চৰ আৰ্হি জাপানৰ পৰা লোৱা হৈছে। বীণাপাণি নাট্য মঞ্চ ঘুৰ্ণীয়মান মঞ্চ। ই বৰ্তমান অসমৰ একমাত্ৰ সক্ষম ঘুৰণ ৰঙ্গমঞ্চ।এই মঞ্চৰ উদ্ভৱ ঘটে জাপানত। 'কাবুকি' নাটক উপস্থাপন বাবে প্ৰয়োজন হোৱা বস্তুগত দৃশ্যৰ ব্যাপক প্ৰয়োগৰ বাবেই এই প্ৰক্ৰিয়া উদ্ভাবনৰ প্ৰয়োজন হয়।(জাপানী ভাষাত যাক কোৱা হয় "মাৱাৰি বুটাই"।)
বহিঃ সংযোগ
http://www2.ntj.jac.go.jp/unesco/kabuki/en/3/3_03_07.html
শ্ৰেণী:অনুষ্ঠান প্ৰতিষ্ঠান শ্ৰেণী:বিশ্বনাথ