দঁশেই_উৎসৱ
ৰীতি-নীতি
ষষ্ঠীৰ দিনা বেলবৰণ (দেৱীক নিমন্ত্ৰণ) কৰি সপ্তমীৰ দিনা নৌমতি বাজা (ন বিধ বাদ্যযন্ত্ৰ)ৰ তালে তালে নাচি গাই দুৰ্গাদেৱীক মন্দিৰত প্ৰৱেশ কৰোৱা হয়। অষ্টমীৰ দিনাখন চণ্ডীপাঠ কৰা হয় আৰু সেইদিনা ৰাতিক কালৰাত্ৰি বা ‘’মাৰ হান্নে’’ বোলে। শক্তিৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱী দুৰ্গাৰ কালৰূপ অৰ্থাৎকালিকাৰূপো জ্ঞান কৰি মাজৰাতি বলি আগবঢ়োৱা হয়। দুৰ্গা দেৱীৰ বেদীত ‘পঞ্চবলি’(অৰ্থাৎ কোমোৰা, হাঁহ, কুকুৰা, ছাগলী আৰু ম'হ বলি) দিয়াৰ প্ৰথাও আছে। সেইদিনা ব্যক্তিগতভাৱেও বহু লোকে কুল গোসানী বা দুৰ্গা দেৱীক পঠা বলি দিয়ে। আজিকালি অৱশ্যে বহু লোকে এই বলি প্ৰতীকী ৰূপত ভোল, চালকোমোৰা কল আদি ভোগ দিয়া দেখা যায় যদিও গুৱাহাটীস্থিত শক্তিপীঠ কামাখ্যা দেৱালয়, দেউপানীৰ দুৰ্গা মন্দিৰ, বিশ্বেৰ দেৱালয় আৰু অনেক স্থানীয় পূজা সমিতিবোৰে দুৰ্গা গোসানীৰ নামত বলি দিয়া কথা আমি জানো। নৱমীৰ দিনা নগৰাকী কুমাৰী ছোৱালীক পূজা কৰি ভোজন কৰোৱাই দান-দক্ষিণা দিয়া হয়। দুৰ্গা দেৱীৰ নটা ৰূপ— শৈলপুত্ৰী, ব্ৰহ্মচাৰিণী, চন্দ্ৰঘণ্টা, কুষ্মাণ্ডা, স্কন্দমাতা, কাত্যায়নী, কালৰাত্ৰি, মহাগৌৰী আৰু সিদ্ধিদাত্ৰী। মাৰ্কেণ্ডেয় পুৰাণমতে দৈত্যৰ গুৰু শুক্ৰাচাৰ্যৰ কথা মতে দৈত্যসকলে ব্ৰহ্মক তপস্যা কৰে। ব্ৰহ্ময়ো তেওঁৰ তপস্যাত সন্তুষ্ট হৈ দৈত্যসকলে বিচৰা বৰদান দিয়ে। সেই বৰ অনুসৰি দৈত্যসকলক পুৰুষ, জীৱ-জন্তু আৰু শত্ৰুৱে বধ কৰিব নোৱাৰে। তাৰ পাছত শুম্ভ, নিশুম্ভ তথা মহিষাসুৰ প্ৰবৃত্তি তামসিক অসুৰবোৰৰ উৎপীড়ন দিনক দিনে বাঢ়ি যাবলৈ ধৰাত ব্ৰহ্মাৰ পৰামৰ্শ মতে সকলো দেৱৰ্তাই শক্তিৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱী মহামায়া দুৰ্গাক আৰাধনা কৰে। দেৱতাসকলৰ উপাসনাত দুৰ্গা দেৱী প্ৰসন্ন হৈ প্ৰতিপদাৰ পৰা দশমীলৈকে দেৱী পূজা বা ব্ৰতৰ বিধি-বিধান সম্পৰ্কে কয়। সেই বিধি অনুসৰি দুৰ্গা দেৱীক পূজা কৰা হয় আৰু দেৱী আৱিৰ্ভাৱ হৈ অসুৰসকলক সংহাৰ কৰে। ম'হৰ ৰূপ ধাৰণ কৰা মহিষাসুৰক দেৱীয়ে মুণ্ডচ্ছেদ কৰি বধ কৰে। ইয়াৰে প্ৰতীকী ৰূপত খাবলৈ দিয়ে। লগতে সামৰ্থ্য অনুসাৰে অৰিহণা আদিও দিয়াৰ ব্যৱস্থা আছে। বৰ্ণাঢ্য ৰ্দঁশেই উৎসৱৰ আন এটি চাৰিত্ৰিক বৈশিষ্ট্য হৈছে ঝুলনা খেলা বা লিংগে পিং খেলা। অৱশ্যে আজিকালি এই প্ৰথাটো বহু সীমিত হৈছে। চাৰিডাল ডাঙৰ বাঁহ এটা নিৰ্দিষ্ট পৰিমাণৰ জোখত চাৰিকোণীয়াকৈ পুতি লৈ প্ৰতিডালৰে কমেও ত্ৰিশ ফুট ওপৰত দুটাকৈ জোৰা লগোৱা হয়। তাৰ পাছত উক্ত বাঁহৰ খলপাত অন্য এডাল দহ-বাৰ ফুট দীঘল বাঁহ লগাই ৰছীৰে টানকৈ বান্ধি উক্ত বাঁহত ৰছী সংযোগ কৰি মাটিৰ পৰা প্ৰায় দুফুট ওপৰলৈকে ওলোমাই দিয়া হয়। সেই ৰছীৰ ওপৰত দুয়ো ভৰি ভালদৰে থ'ব পৰাকৈ বাঁহৰ বা কাঠৰ টুকুৰা এটা লগাই দিয়া হয় যাক কাস্ত্ৰো বুলি কয়। এই কাম্ৰোৰ ওপৰত ভৰি থৈ বা বহি ডেকা-গাভৰু, ল'ৰা-ছোৱালী, পুৰুষ-মহিলাসকলে পিং খেলে। এই পিং একেলগে এজন বা দুজন ব্যক্তিয়েহে খেলিব পাৰে। জনশ্ৰুতি অনুসৰি এই খেলৰ তাৎপৰ্য এয়ে যে ৰামায়ণত ৰাম-সীতা আৰু লক্ষ্মণক ৰথত তুলি বনবাসৰ কাৰণে বিদায় দিবলগা হৈছিল। সেয়েহে ঝুলনাৰ ওপৰত থিয় হৈ বা বহি প্ৰজাসকলে ৰাম, সীতা আৰু লক্ষণক বিদায় দিবলগা হৈছিল। এই লিংগে পিং খেলৰ ব্যৱহাৰিক উপযোগিতা এনেদৰেও ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি। অধিক পৰিমাণে গধুৰ আহাৰ (যেনে মাছ-মাংস, পক্ব, চুকুতি, দৈ চিৰা আদি) গ্ৰহণ কৰাৰ কাৰণে শৰীৰে তাক হজম কৰিব নোৱৰা হয়। সেয়েহে লিংগে পিঙত উঠি দুবাৰমান জোৰেৰে পিং খেলিলে সকলো খাদ্য হজম হয় বুলি কোৱা হয়। আন আন হিন্দু সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলৰ দশমীৰ দিনাখনেই পূজা শেষ হয়, কিন্তু গোৰ্খাসকলৰ মুখ্য পূজা-পাৰ্বণ তেতিয়াৰ পৰাহে আৰম্ভ হয়। বিজয়া দশমীৰ পৰা পাঁচদিনলৈ অৰ্থাৎ পূৰ্ণিমালৈ এই দঁশেই পৰ্ব চলে। দশমী তিথিৰ প্ৰাতকাল (টিকাৰ কাৰণে ধাৰ্য কৰা মাংগলিক মুহূৰ্ত)ৰ পৰাহে গোৰ্খা জনগোষ্ঠীয়ে মূল উৎসৱ পূৰ্ণ ৰূপত পালন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। দশমীৰ দিনা মাংগলিক মুহূৰ্তত পৰিয়ালৰ ঘাইঘৰৰ মূল দ্বাৰৰ ওপৰত গোবৰৰ সৰু মুদ্ৰাকৃতিৰ পিণ্ডত ‘অক্ষতা’ (চাউলত ৰঙা ৰং আৰু গৰুৰ দৈ দি তৈয়াৰ কৰা), জমৰা আৰু এটা মুদ্ৰা লেপি দি টিকাৰ শুভাৰম্ভ কৰে। এই প্ৰথম টিকো (ফোট)টো ভাৰতীয় গোৰ্খাসকলে ৰাষ্ট্ৰপতিৰ কপালত আঁকি দিয়া বুলি ধৰি লৈ পাছৰ পৰ্যায়ত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলক একাদিক্ৰমে জ্যেষ্ঠতাৰ ভিত্তিত আৰু সন্তান, অনুজ তথা সম্বন্ধীয় লোকক বিজয়া দশমীৰ টিকো প্ৰদান কৰে, পিতৃ-মাতৃ বা ঘৰৰ জ্যেষ্ঠজনে। টিকো কপালত লগাই দিয়াৰ সময়ত পুৰুষসকলক এনেদৰে আশীৰ্বাদ দিয়ে জ্যেষ্ঠজনে। “আয়ু দ্ৰোণ সুতে, শ্ৰীঅন্ত দশৰথে শত্ৰু স্বয়ং ৰাঘৱে ঐশ্বৰ্য নহুতে গতিস্থ পৱনে মানন্তো দুৰ্যোধনে দানং সূৰ্য সুতোসবলং হলধৰে সত্যন্ত কুন্তী সুতে বিজ্ঞানং বিদূৰে ভৱ ভৱতাম কৃতস্থ নাৰায়ণে” মহিলাসকলক দিয়া আশীৰ্বাদ “জয়ন্তী মংগলাকালী ভদ্ৰকালী কপালিনী দুৰ্গাক্ষমা শিৱধাত্ৰী স্বাহাসোধা নমস্তোতে জয় ত্বম দেৱী চামুণ্ডে জয় ভূতাৰ্থী হাৰিণী জয় সৰ্বৰ্গতে দেৱী কালৰাত্ৰি নমস্তুতে”