cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bestué
O lugar de Bestué, que de natural de troba a l'aldo d'un garrot (a dita Siarra Muala) d'a valle 'Puértolas, ye o zaguer nuclio d'a dita valle ta cuando se mira de puyare ta as estibas d'a Montanya (de) Sensa (os pratos d'atrás d'o Castiello Mayor y as Sestrals), ixo ye o motivo que s'haiga puesto declarare parte dintro d'as linias exteriors de l'Aria de protección d'a Biosfera asociatas d'o Pargue Nacional d'Ordesa y o Monde Perdito, significando esto que totas as actividaz que se be pueden fer en es arredols be son bien controlatas.
Cheografía
A par d'as collatas (A Colluguana y O Chinestral/Chinistral -pende qui el transcriba-) que forman es barrangues d'Arrés (u Arirés) que afluyen mes luego o Bellós, Bestué finca en a garra d'a dita Siarra Muala, en a versande sud-occidental d'o Castiello Mayor, como mure per alto o puesto a on s'achuntan o barrango 'Pocís (asinas se be prenuncia Pocins en a valle de Puértolas), enveyendo o bato dito a Collata d'Ixeto dende alto estando. A'l canto o lugar be hai tamién un puntalet dito penya d'Ordials u punta d'Ordials, que ye un surtidero d'as faixas per alto de l'Arirés.
As fincas de cautivo d'a localidat, que tradicionalment heban o puesto en faixas per o sud-este d'a dita, dica baixar-se-ne enta o barrango Pocins. Be están nombres d'es cambos Sant Quílez en a man que mira ta Puértolas, y L'Habanera es que son en as garras d'o Castiello Mayor. De frende d'estes, as faixas d'O Raso y O Solano son ya cosa de Puértolas, y Es Pueis d'a Solana per on éstas baixan dica l'Arirés (parde que huei be tiene cosa que selvas perque no s'ha cautivato en tiempos) per a falda d'o tozal de Puértolas.
Historia
Probablemende, en o sieglo XV, cuan que s'estrableyoron as buegas d'as esplotacions d'a valle, cuan comenzoron as epocas peyors d'enfrentamientos y barallas con altros concellos vecins (Bielsa, Bio-Fanlo). Ésta época estió importande en a historia d'a valle, perque morió l'amo feudal d'o senyorato sin descendencia (1430) y alavez es qui yeran propietarios mes grans fendo parte d'o concello el podioron comprar.
Giovanni Bononcini
Giovanni Battista Bononcini, naixito de Modena (Ducau de Modena, hue en provincia de Modena, Emilia Romanya, Italia) o 18 de chulio de 1670 y muerto en Viena (Archiducato d'Austria, Sacro Imperio Romano Chermanico, hue Austria) o 9 de chulio de 1747, estió un compositor y musico (vriolinista) italiano d'o Barroco. Yera fillo d'o tamién compositor Giovanni Maria Bononcini.
Minot (Dakota d'o Norte)
Minot (prenunciato en anglés ['maɪ.nɑt]) ye una ciudat d'os Estaus Unius situata en o estato de Dakota d'o Norte. Fa parte d'o condau de Ward (en ye a suya capital).
Phoenicurus ochruros
Descripción
Ye una au chiquirrina, d'entre 14 y 16 cm de largura y arredol de 25 cm d'amplura d'alas. As patas y o pico son finos, de color negra. As zarpas son heterodactilas como en toz os paseriformes.
En Aragón nomás ye resident tot l'anyo en puestos con arbolau abundant, como Pirineu y Prepirineu, Sistema Iberico en Teruel y Puertos de Beceit. En a Depresión d'Ebro por lo común ye un trobo en hibierno, y emprende curtas migracions ta atros puestos cuan torna o buen tiempo pa concentrar-se de población an que la especie ye resident, lo que puede fer que s'aparente que en i ha mas en o verano que en l'hibierno en ixos puestos.
A caracteristica mas vistera d'ista especie ye la coda de color roya que comparten os dos sexos tot l'anyo. Os masclos adultos, en primavera, mudan a pluma y les ne creixe de nuevas con colors mas vivas, chusto enantes d'escomenzar a temporada d'aparellar-se. En ixe tiempo a coda d'os masclos maduros ye roya mas viva y tiene as plumas centrals negras, a diferencia d'a coda d'os chovens y a d'as fembras, que ye de color si fa u no fa uniforme.
Monòver
Historia
En l'anyo 1328 Alifonso IV dió la villa a Gonzalo García, qui yera lo suyo consellero. La familia de Gonzalo García yera la propietaria de la sinyoría dica que fue vendita a Pere Maça de Liçana en 1471. A fins de lo sieglo XVI pertanyeba a Fadrique de Portugal y Margarita de Borja, princesa de Mélito y duquesa de Pastrana. Dimpués la sinyoría pasó a lo ducau d'Íxar, que heba aglutinato lo de Pastrana.
Chermanismos en italiano
Longobardismos
Pocos anyos dimpués de la reconquiesta bizantina de lo sieglo VI los longobardos invadioron Italia y creyoron estaus propios. Son d'orichen longobardo termins que indican partz de lo cuerpo humán como guancia u schiena, y atros referius a obchectos de la casa como balcone y scaffale.
Miengo
A suya población ye de 4.495 habitants (2009) en una superficie de 24,50 km², con una densidat de población de 183,47 hab/km².
Passeriformes
Os paixaros gosan estar de mida chica, anque cualques especies en a familia Corvidae (que tamién be ye comprendida) fan midas importants. A suya carateristica mes definidera ye de tener tres didos ta debant y un ta dezaga en os piez, sin garra esperón (a diferencia d'as Galliformes) y d'estar capables de cantar u emitir sons diversos.
Niza
Nombre
En a versión aragonesa d'a Cronica de Sant Chuan d'a Penya apareixe como Niça.
Historia
En 813 se produció en Niza l'ataque d'una flota de piratas procedents d'Africa d'o Norte.
1908
Aviento
right|thumb|250px|L'actor estausunidense [[Lew Ayres, qui naixió o 28 d'aviento de 1908.]]
Concellero
O concellero (antis de 1707 churau ) ye o miembro electo d'un concello y exerce lo suyo mandato per un periodo de una durada gosa estar de quatro anyadas.
Batracofauna
A batracofauna (de o griego βάτραχος "batracios" y "fauna") ye nombre por o que se conoix en a Herpetolochía a o conchunto d'amfibios que se troba en una rechión determinata.
Puyarruego
Ista fualla ye escrita en l'aragonés d'a valle de Puértolas.
Romance navarro
Denominación
Tamién en 1344 Pedro de Laquidáin, escribano de Pamplona, fació una traducción d'o Fuero de Chaca y escribió:
Pervivencias
Igual que en Cinco Villas y en cheneral en tota a provincia de Zaragoza, bi n'ha muitos residuos lexicos. Ye de destacar:
Brad Pitt
William Bradley "Brad" Pitt, naixito de Shawnee (Oklahoma) o 18 d'aviento de 1963, ye un destacato actor y productor cinematografico estausunidense, activo en o cine estausunidense dende meyatos d'os anyos 1980 y con cuantos premios recibitos mientres a suya carera cinematografica.
Peñalver
Peñalver ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. Fa parte d'a comarca de l'Alcarria de Guadalachara y d'o partiu chudicial de Guadalachara.
Club Deportivo San Gregorio Arrabal
Estadio
O suyos partidos como local los chuga en o Campo Municipal de Fútbol de La Azucarera, que ye de céspet artificial.
Los Campanils
Los Campanils son un conchunto de cimas situadas sobre una chicota crencha a lo norte de lo Castiello d'Acher. La suya altaria maxima ye de 2.034 metros.
Dell Hymes
A suya vida
S'educó en o Reed College d'a suya ciudat natal, estudió con David H. French, y se graduó en 1950, dimpués de fer o suyo servicio militar en Corea mientres a guerra de Corea. O suyo treballo en l'exercito d'Estaus Unius como descifrador le decidió a convertir-se en lingüista. Hymes obtenió o suyo doctorado en a Universidat d'Indiana en 1955, y dimpués trobó un puesto en a Universidat de Harvard.
Estió president d'a Sociedat Americana de Lingüistica en 1982, de l'Asociación d'Antropolochía Americana en 1983, y d'a Sociedat Americana de Folklore, estando a zaguera persona en ostentar os tres puestos. Mientres estió en Pennsilvania, Hymes estió un d'os fundadors d'a revista Language in Society (Luenga en Sociedat). Hymes dimpués formó parte d'os Departamentos d'Antropolochía y d'Anglés en a Universidat de Virchinia, a on esdevenió catedratico y dimpués profesor emerito d'a facultat.
O modelo "S-P-E-A-K-I-N-G"
Ta facilitar l'aplicación d'iste modelo, Hymes elaboró l'acronimo S-P-E-A-K-I-N-G, en o qualo agrupa os deciséis componentes en ueito divisions:
Norms (Normas)
Reglas socials que richen o evento y as accions y reaccions d'os partecipants. En una historia graciosa d'a tía, as normas permitirían muitas interrupcions y tamién a colaboración d'o publico, u talment istas interrupcions se limitarían a la participación d'as mullers mayors. Una historia seria y formal d'a tía atrayería o ficacio enta ella y no permitiría interrupcions como norma.
Torrociella d'Alcanyiz
Parla
Como en tot o Baixo Aragón en sentiu amplo bi ha muitos aragonesismos. Bi ha muito adstrato catalán. Artur Quintana estudió l'aragonés residual d'esta localidat y lo publicó baixo o titol El aragonés residual del Mezquín, publicau por a revista Archivo de filología aragonesa. Este treballo se publicó atra vegada en l'anyo 2004 ixamplau con o lexico de Castelserás.
Cicadidae
Descripción
As patas debanteras son mas prominents y robustas que as zagueras, residuo vestichial d'a vida soterrania y excavadera que fan as nimfas.
Cine experimental
Cintas destacadas d'o chenero
A selección de cintas d'ista lista s'ha feito a partir de belas listas u recopilacions en libros y atras publicacions de criticos cinematograficos, en adhibindo-ie d'una man cintas destacadas d'os zaguers anyos y d'atra man belas cintas destacadas de cines de países menors.
Taramundi
Luengas y parlas
En Taramundi se charra gallego. A parla gallega de Taramundi y de cuasi toda la comarca de l'Eo-Navia recibe a denominación d'eonaviego y presenta caracters transicionals enta l'asturiano occidental.
Nominalización en francés
Sufixo -age
Lo sufixo -age ye cognato de l'aragonés -ache, y derivan los dos de lo latín -ATĬCU. Los substantivos formaus son masculins.
Sufixo -eur
Se puede emplegar pa nombrar magnitutz fisicas:
Campo magnetico
O campo magnetico ye una rechión d'o espacio en a cual una carga electrica puntual de valor q que se desplaza a una velocidat \mathbf{v}, sufre os efectos d'una fuerza que ye perpendicular y proporcional tanto a la velocidat como a lo campo, dita inducción magnetica u densidat de fluxo magnetico. Asinas, dita carga percibirá una fuerza descrita con a siguient igualdat.
Sufixo -acum
Més enta l'ueste se fan escasos: Tarsac (TARCIUS) y Maslac (MASSULA) en la val de la Gave de Pau. En atras zonas son de tot esporadicos: Sevinhac (SAEVINIUS ), Revenac (REBINNUS) en la val d'Osal y los Preishac (PRISCIUS) de la val de la Gave d'Aulorón.
Corz d'Alcanyiz (1436)
Asistents
Yera Chusticia d'Aragón por ixas envueltas Martín Díez d'Aux, qui tamién fació parti d'istas Corz presidindo cuantas sesions en ausencia d'o lugartenient d'o rei.
Philae (sonda espacial)
Manimenos os problemas d'aterrizada, os trastes d'a sonda obtenioron as primeras imachens d'a superficie d'una cometa. Varios d'os trastes en Philae facioron a primera analís directa d'una cometa, ninviando datos que serán analisaus pa determinar a composición d'a suya superficie.
Noáin (Val d'Elorz)
Cheografía
Noaín ye situau a 450 metros d'altaria dencima de lo livel de la mar, a una distancia de 5 km de Pamplona, a capital de Navarra.
Montón
Cheografía
Ye situau en la depresión de Calatayú-Daroca, cerca de lo río Xiloca. La part nordoriental de lo suyo termin municipal ye en materials terciarios de la depresión de Calatayú y Mont Albán en continuidat con Campo Romanos y ye un amplo interfluvio entre los ríos Miedes y Xiloca. En esta zona bi ha bel chacimiento arqueolochico.
Unión Deportiva San José
thumb|325px|right|A U. D. San José en un partito d'o [[2008.]]
Prefixo ad-
Puede indicar tendencia (adverbio, adquirir), adición (adhibir) u cercanía (adrenal).
Santiso d'Abres
Mugas
O suyo termin municipal muga por o norte, o sud y l'ueste con a provincia de Lugo (concellos de Trabada en a zona norte y d'a Pontenova en a zona sud) y por l'este con Taramundi y A Veiga.
Goticismos en castellano
Primer estrato de goticismos
No toz han entrau dreitament, beluns han puesto entrar en la baixa Edat Meya como occitanismos u catalanismos, u mesmo en tiempos postmedievals.
Fonetica de los goticismos
En lo caso de las oclusivas xordas intervocalicas, que ya heban encomenzau a sonorizar en lo latín tardano d'amplas zonas de l'Imperio Romano d'Occident, qualques palabras goticas se conservan con la consonant xorda en castellano:
Flexión nominal
En gotico bi heba substantivos masculins terminaus en -a con una flexión consonantica en -a(na) y substantivos feminins terminaus en -o con una flexión consonantica en -o(na).
Biera
Etimolochía
Manimenos tamién s'emplega en l'aragonés tensino y en l'aragonés escrito por los que preban de normalizar-lo a palabra biera ta decir a ista bebita, palabra con etimolochía chermanica que proviene de bier a traviés d'o occitán gascón.
Historia
A biera ya bi era conoixita por os sumerios, os echipcios, os mesopotamicos y os ibers, lo menos dende o anyo 6000 aC.
Electromagnetismo
O campo magnetico se produz por o movimiento d'as cargas electricas, como por eixemplo en o caso d'a corrient electrica. O campo magnetico produz una fuerza magnetica d'o mesmo tipo que la d'os imans.
Miera (Cantabria)
Demografía
{DemogEspanya |1749= |1787= |1842= |1857= |1860= |1877= |1887= |1897= |1900= |1910= |1920= |1930= |1940= |1950= |1960= |1970= |1981= |1991= |1992= |1994= |1996= |1997= |1998= |1999= |2000= |2001= |2002= |2003= |2004= |2005= |2006= |2007=453 |2008= |2009=462 |2010= |2011= |2012= |2013= |2014= |2015= |2016= |2017= |2018= |2019= |2020= |2021= |2022=391}}
Lexico d'o catalán
Celtismos
Son palabras d'orichen galico bec, bruc, camisa, cabana / cabanya, cervesa, carro, mosta, salmó y toll.
Helenismos
Son helenismos relacionaus con las plantas absenta, ametlla, blet, cànem, cerfull, castanya, cirera, col, malva, menta, móra, orenga, timó, pebre, pèsol, plàtan, ruda y trèvol, que se remontan a palabras latinas ampradas u calcadas de lo griego antigo.
Escandinavismos en catalán
Bi ha escandinavismos que han plegau a traviés de lo francés (bidó).
Cante
Cuasi totas as personas capaces de charrar pueden igualment cantar, pus o cante ye esencialment un discurso oral sustenito. Manimenos, o vocable gosa a emplegar-se ta las trazas mes profesionals de fer-lo, sía per meyo d'una actuación en direito u d'una gravación en estudio, que requieren de normal una concienzuta instrucción y ixercitamiento y un contino cudiato d'a voz.
Espanya
Antimás, tien atra serie de distritos y posesions menors no continentals como as islas Chafarinas, o Penyón de Vélez de la Gomera y as islas d'o Penyón d'Alhucemas, toz debant d'a costa de Marruecos; asinas mesmo, reclama a soberanía d'o isleta Perejil, hue litigato con Marruecos, sin estar posesión oficial de denguno d'os dos. A isla d'Alborán, as islas Columbrez y una serie d'islas y isletas debant d'a as suyas costas completan os suyos territorios.
Cheografía
Situata en Europa Occidental, ocupa la mayor parti d'a Peninsula Iberica y, difuera d'ella, dos archipielagos (o d'as Islas Canarias en l'Oceano Atlantico y o d'as Islas Balears en a Mar Mediterrania) y dos ciudaz, Ceuta y Melilla, en o norte d'Africa.
Arias metropolitanas
As arias metropolitanas que teneban mas de 300.000 habitants en 2003 son as siguients:
Pedagochía
thumb|Pintando con tiza en una pizarra. A Pedagochía ye l'arte u a ciencia de l'amostranza, u d'a educación.
A Pedagochía en l'actualidat
Pedagochía tamién se refiere a lo correcto uso d'estratechias d'amostranza (se veiga teoría instruccional). Por eixemplo, o brasilero Paulo Freire, un d'os educadors mas significativos d'o sieglo XX, se refiere a lo suyo metodo d'amostranza t'adultos como "pedagochía critica".
Noja
A suya población ye de 2.635 habitants (2009) en una superficie de 9,2 km², con una densidat de población de 286,41 hab/km².
El Milano
El Milano ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 147 habitants (2007), en una superficie de 22,66 km² y una densidat de población de 6,48 hab/km².
Orbaiceta
La suya población ye de 212 habitants(2007), en una superficie de 82,31 km² y una densidat de población de 2,58 hab/km².
Senyes
Senyes (oficialment y en castellano Señes) ye un espoblato aragonés de la val de la Comuna, per alto de Sin e de Serveto, que en descomponer-se este municipio l'encluyoron a'l de la villa de la valle vecina de Plan. El lugar de Senyes se conserva encara drecho, anque l'esfuerzo ta que se i haiga aguantau el fayoron más que más es vecinos d'antes que tenioron que emigrar pero que han estau puyando-ie un anyo a l'arreu de l'atro toz estes tiempos, ta mantener y tamién t'arreglar las pocas casas que el componen.
Santa María de Bruís
Santa María de Bruís ye un santuario situato en o municipio aragonés de Palo, en a Fueva en a comarca de Sobrarbe. Perteneix a la diocesi de Balbastro-Monzón y contiene un templo dedicau a l'advocación de Santa María y un antigo convento de monchas que en l'actualidat s'emplega como casa de Colonias por partes de l'obispau.
Encinasola de los Comendadores
Encinasola de los Comendadores ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 251 habitants (2007), en una superficie de 33,74 km² y una densidat de población de 7,43 hab/km².
Club de Fútbol Santa Anastasia
O Club Futbol Santa Anastasia ye un club de fútbol aragonés, d'a localidat de Santa Anastasia en a Provincia de Zaragoza. Establito en 1968, actualment chuga en a Rechional Preferent (Grupo I). Antimás ye en l'autualidat l'equipe filial d'a Sociedad Deportiva Ejea.
Chermanismos en catalán
250px|thumb|right|Ducau o marquesau de [[Gotia (amariello), nombre que los francos dioron a los territorios conquiestos a los musulmans entre los anyos 759 y 801 y que enantes heban estau provincias de lo Reino visigodo de Toledo. En Gotia la influencia chermanica yera doble por la presencia d'una nobleza franca sumada a los restos d'una nobleza goda que heba feito una revuelta contra los musulmans.]] Los chermanismos en catalán son elementos lingüisticos orichinaus en las luengas chermanicas y presents en esta luenga romance. En catalán bi ha chermanismos de diferents estratos temporals y culturals. A vegadas ye dificil de diferenciar adintro de los chermanismos mes antigos si l'orichen ye gotico u francico, pero se puede afirmar que quantitativament la proporción de franconismos ye mes gran que en aragonés y castellano. Bi ha chermanismos que han plegau a traviés d'atras luengas romances. Actualment ye important la entrada d'anglicismos.
Superstrato francico
La creyación de la Marca Hispanica por Carlos Magno y la plegada de sinyors feudals francos a lo sud de los Pireneus ye poco posterior a la ocupación franca de Septimania y tiene como conseqüencia lingüistica l'aparición d'un superstrato francico en catalán paralelo a lo superstrato francico de l'occitán, que ye menos important que en francés pero muito mes gran que lo que se troba en aragonés. Manimenos lo catalán que s'han perdiu en francés moderno: escarnir, teixó y tovallola, que presentan tamién cognatos en occitán.
Tambor
thumb|150px|right|Tambor africano Un tambor (de l'arabe < tanbur) ye un instrumento de percusión membranofono que consta d'una caixa de resonancia, por un regular de forma celindrica, y una (o dos) membrana que cubre a ubertura d'a caixa.
El Padul
Cheografía
Ye situato en una cuenca marguinal que s'ha fundito a lo mesmo tiempo que s'ha alzato Sierra Nevada. Esta cuenca sedimentaria encara ye subsident. Bi ha una lacuna dita Laguna de El Padul, reducita a una serie de terrenos paulencos dimpués de bellas prebatinas de desecación. En ixa lacuna sedimentó turba y bi n'ha explotacions.
Toponimia
L'orichen d'o toponimo mozarabe El Padul fa referencia a la lacuna y se relaciona con a palabra aragonesa paúl y pro que si que con los toponimos d'o tipo Paúl u Pauls que bi ha en aragonés y catalán. La palabra aragonesa Paul y la mozarabe meridional Padul provienen d'a palabra latina PALUS, PALUDIS presa a traviés de l'acusativo PALUDE(M), con metatesi PADULE.
En tiempos d'os reis nazarins, Ibn al-Khatib replega lo toponimo Al-Badul (pareixito a Baduls en a Uerba), escrito con B por no haber-ie P en idioma arabe.
Beriáin
Beriáin (Beriain en basco) ye un municipio de Navarra situato en la comarca de la Cuenca de Pamplona, merindat de Pamplona y partiu chudicial de Pamplona.
La suya población ye de 3.536 habitants (2008), en una superficie de 5,3 km² con una densidat de población de 667,17 hab/km².
Tirgo
A suya población ye de 259 habitants (2007) en una superficie de 9,04 km², con una densidat de población de 28,65 hab/km².
Cheografía
Tirgo ye situau a 523 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 50 km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a Riocha.
Goticismos en catalán
Antroponimia
Quan se produció la reconquiesta franca, con la formación de la Marca Hispanica creixió la freqüencia d'antroponimos chermanicos. Entre los sieglos IX y XI mas de la mitat de los habitants documentaus d'esta zona presentaban un nombre chermanico, estando los nombres francos una minoría en bel meyo d'un predominio d'antroponimos goticos. A partir de lo sieglo XII los nombres chermanicos goticos u francicos encomenzoron a cayer en desuso.
Perafita (desambigación)
Perafita, que correspone a lo toponimo Piedrafita en aragonés cheneral, puet estar:
Peñarrubia
Peñarrubia ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de Cantabria, Espanya. Fa parte d'a comarca de Saja-Nansa.
Anna Magnani
Premios
L'actriz Anna Magnani recibió un premio Oscar a la Millor Actriz en 1955 por a suya interpretación en a cinta The Rose Tattoo, dirichita por Daniel Mann.
Liga de Fútbol Profesional
A suya prencipal función, amás d'esfender os intréses d'os suyos asociaus, ye a organización d'o Campionato Nacional de Liga en a categoría profesional (Primera y Segunda División) en coordinación con a RFEF.
Celula procariota
F. Vibrions]]
As celulas procariotas (d'o griego πρό, «pro», "antes que", y κάρυον, «karion», "nuclio" u "centro") son as celulas sin de nuclio. Ixo ye, totas as que no tienen o suyo ADN a dentro d'un compartimento limitato con membranas, sino que ye libre en o citoplama celular. En as luengas neolatinas, os organismos composaus d'esta mena de celulas, que son toz unicelulars, se'n gosa decir procarionts, encara que muito a sobén son clamaus también procariotas anque ixo no siga estrictament correcto.
l'Alternativa a esta organización celular ye a celula eucariota, que fa part d'os organismos eucarionts, actualment cuaternatos como un solo dominio.
Entre as caracteristicas d'as celulas procariotas, be n'ha cualques que las fan diferents d'as eucariotas, per eixemplo: o ADN ye despullau, sin l'acompanyamiento denso de proteinas que tienen os eucarionts, a demés de tener una disposición en forma de circlo (o cromosoma procariotico tipico ye circular). A división celular gosa fer-se per fisión binaria, sin garra sistema de repartición d'o material heredable tan complexo como en os eucariotas. Tampoco no tienen organela u organulos celulars membranosos en o citoplasma, y este ye formato per só que una cavidat sin de trestallos membranosos en o suyo interior.
Cantón de Donapaleu
O cantón de Donapaleu (en basco Donapaleuko kantonamendua; en francés canton de Saint-Palais) yera una división administrativa francesa situata en o departamento d'os Pireneus Atlanticos, en a rechión de Nueva Aquitania.
Chuan Ralla
Descripción
Tamién se l'ha relacionau con os «arangutans» que l'imachinario colectivo diz que en tiempos viviban por as montanyas.
Rosa Castelltort i Vila
Yera chirmana con Dolors Castelltort, y prima con Maria Mercè Castelltort y Romà Castelltort tamién atletas, o suyo equipo estió o Club Femení i d'Esports de Barcelona.
Vencillón
Vencillón (Vencillón en espanyol, Vensilló en catalán, Vencillón/Vensilló oficialment) ye un municipio d'a provincia de Uesca, situato en a comarca de Litera. A población ye de habitants en una superficie de 15,20 km² y una densidat de 0 hab/km².
Vall-llobrega
A suya población ye de 825 habitants (2008), en una superficie de 5,36 km² con una densidat de población de 153,92 hab/km².
Piélagos
A suya población ye de 20.081 habitants (2009) en una superficie de 83,33 km², con una densidat de población de 240,98 hab/km².
Cheografía
A localidat de Piélagos se troba situada a 37 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar.
Renda Activa d'Inserción
A Renda Activa d'Inserción ye un programa social chestionau por o SEPE, (Servicio Publico d'Emplego Estatal), que consiste en una prestación economica condicionada a o cumplimiento d'uns acuerdos firmaus por o perceptor, chunto con accions de refirme y d'inserción social. A caracteristica d'a RAI, ye a suya compatibilidat con o treballo en un periodo de tiempo.
Atletismo
Atletismo proviene d'a parola griega "athlos" (αθλος) que significa luita, competencia.
Miedes d'Aragón
Cheografía
Ye situato en a val d'o Río Miedes, afluent d'o río Xalón.
29 de setiembre
Anyos 1900
right|thumb|250px|L'actriz britanica nacionalizata estausunidense [[Greer Garson, naixita o 29 de setiembre de 1904.]]
Rusia
Con a disolución d'a Unión Sovietica en 1991, s'establió a Federación Rusa, pero ye reconoixita como a personalidat legal de continidat d'a Unión Sovietica. Asinas, Rusia ye miembro permanent d'o Consello de Seguridat d'as Nacions Unidas y miembro prencipal d'a Comunidat d'Estatos Independients. Rusia ye un país con armamento nucleyar y tien a reserva d'armas de destrucción masiva más gran d'o mundo.
Ergoiena
Cheografía
A localidat d'Ergoiena ye situata a 608 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 44,5 km de Pamplona, a capital d'a suya merindat, d'o suyo partiu chudicial y de Navarra.
Rusia
Cheografía fisica
A l'ueste, as suyas mugas son a mar Negra y a mar d'Azov, Ucraína, Belarrusia, Letonia, Estonia, a mar Baltica a traviés d'o golfo de Finlandia, Finlandia y Noruega. Deseparato de Rusia se troba l'oblast u provincia de Kaliningrad, que muga a lo norte y a l'este con Lituania, a lo sud con Polonia y a l'ueste con a mar Baltica.
Mosela
Mosela (57) (en francés Moselle) ye un departamento francés situato en a rechión administrativa de Gran Este y rechión historica de Lorena. Debe o suyo nombre a o río Mosela.
Rusia
Cheografía fisica
Rusia ye trescruzata por grans ríos. Os d'a parti europea que desembocan en as mesmas costas rusas son o Volga, o Don, o Kama, l'Oka y o Dvina Septentrional, mientres que os que desembocan en atros países son o Dnieper y o Dvina Occidental. En Asia se i troban l'Obi, o Irtix, o Yenisei, l'Angara, o río Lena y l'Amur. Os lacos prencipals encluyen o laco Baikal, o laco Ladoga y o laco Onega.
Cheografía humana
250px|thumbnail|Ciudat de Moscú. 250px|thumbnail|Seu de Cristo lo Salvador, destruyita mientres a epoca sovietica, reconstruyita entre 1990 y 2000.
Antiga Rusia, eslaus orientals y a Rus de Kiev
Igual que en os Balcans, o movimiento nomada retrasó o desembolique economico y social d'o país. Manimenos, a Republica de Nóvgorod de conchunta con a ciudat de Pskov retenioron bel grau d'autonomía entre o tiempo d'a yunta mongola y podioron en gran parte privar as atrocidatz que afectoron a la resta d'o país. En l'anyo 1240, a Republica de Novgorod, dirichida por Alexánder Nevsky (1220-1263), refusó os intentos d'os cruzaus chermanicos d'a Orden Teutonica de colonizar a rechión.
Imperio Ruso
O fracaso de las reformas y a supresión de lo agrario a conseqüencia d'o creiximiento d'a intelectualidat liberal, fomentó a continuidat d'os problemas. En a vispra de Primera Guerra Mundial, a posición d'o Zar Nicolau II y a suya dinastía pareixió precaria.
Revolución de 1917 y a fin d'a era zarista
Dimpués d'una sublevación bolchevique fracasata en chulio de 1917, o suyo lider, Vladimir Ilich Lenin (naixiu Vladimir Ilich Ulianov), fuyó a Finlandia por seguranza. Allí escribió "O Estato y a Revolución", clamando a una nueva forma de gubierno basata en consellos d'os treballadors u soviets y instituindo a o poder sovietico esleito, como revocable en tot momento por os treballadors. Entre agosto y setiembre, o cheneral Lavr Kornilov prebó de derrocar a o Gubierno menchevique d'Alexander Kerensky en o dito golpe de Kornilov y Kerensky demanó aduya y refirme a os bloqueviques, en cedindo-lis armas y salvando asinas a situación en a capital, Petrogrado, encara que Kerensky perdió asinas o refirme d'os liberals rusos; antiparte, os bolcheviques plegaron a estar mayoría en Petrogrado y en Moscú.
Prunus persica
Fitonimia
En aragonés tenemos as palabras priesco (medievalismo que veyemos en a literatura alchamiada), presco, en a Tierra Plana y Teruel, precieco, presiego, ecetra... A forma malacatón y vegatas la consideran aragonesismo en estudios sobre o lexico murciano, andaluz oriental... y tamién se diz en a val d'Ebro, pero de seguro ye un vulgarismo castellano por analochía con malo.
Motor de videochuego
thumb|300px|[[Godot ye un eixemplo de motor de videochuego.]] Un motor de videochuego (en anglés game engine) ye un software disenyau sobretot pa lo desembolique de videochuegos y que, per un regular, incluye bibliotecas y programas de refirme relevants. A terminolochía de motor ye semellant a lo termin motor de software emplegau en a industria d'o software.
Prunus persica
Riego
Cal proporcionar-les augua de contino, incrementando-ne l'aporte un poco antes d'o momento d'a plega. As fruitas con a millor sabor se consiguen cuan os árbols se riegan de largo de toda a estación. O riego por goteyo ye a traza ideyal.
Ran (proteína)
Ciclo d'a Ran
Cal explicar, tamién, que Ran ye una proteína libre (no unida a garra estructura celular) y per ixe motivo difusible. Isto quiere decir que, teoricament, la se puede trobar tan en o citosol como en l'interior d'o nuclio celular en cualsiquier d'as suyas formas, siga RanGTP u RanGDP. En a practica, as concentracions d'una y l'altra forma se troban muit controladas y cadaguna ye predominadera en un d'ixes dos espacios. Isto s'entiende perque o RCC1 y a RanGAP sí que se troban restrinchidos cadagún en un espacio, el que sin garra dubda ye la causa d'as diferencias de concentración RanGDP/RanGTP de cada compartimento que ye el prencipal motivo d'a suya actividat. RCC1, como factor que tamién treballa con o grau de condensación y relaxación d'a cromatina, se troba invariablement a dintro d'o nuclio (en cheneral, de forma ligada contra la propia cromatina). Y a RanGAP s'ha descrito como proteína plenament libre en o citosol en os eucarionts simples como a levadura Saccharomyces, pero ligada contra la cara externa d'a membrana nucleyar en plantas y animals. Ista diferencia en a localización d'os factors quinasa y fosfatasa d'a Ran ye la causa de l'alto nivel de procesamiento de RanGTP en RanGDP que se produceix a dintro d'o nuclio, y oposadament, l'alto ratio de conversión de RanGDP enta RanGTP que se dá en l'exterior (citosol).
Irañeta
Cheografía
A localidat d'Irañeta ye situata a 464 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 30 km de Pamplona, a capital d'a suya merindat y partiu chudicial y de Navarra.
Radio Topo
Radio Topo ye una emisora de radio libre de Zaragoza (Aragón). Fa parti d'a Federación Aragonesa de Radios Libres.
Buetas
As casas son esparzas, sin formar-ie garra estructura urbanistica definida, y se troban intercaladas con cualques naus agricolas que son a principal industria d'o lugar, en estando todas as construccions estructuradas arredol de a pista asfaltada que comunica Tierrantona y Ranyín por Buetas y Solipueyo. Buetas no tiene garra ilesia, y ta servicios relichiosos disposa d'una capilleta modesta, d'estilo popular, dedicada a Sant Chusé.
Elisabeth Shue
D'entre a suya filmografía, cal destacar as suyas interpretacions en as cintas The Karate Kid (1984, John G. Avildsen), Link (1986, Richard Franklin), Leaving Las Vegas (1995, Mike Figgis), Deconstructing Harry (1997, Woody Allen), Palmetto (1998, Volker Schlondorff), u Mysterious Skin (2004, Gregg Araki).
Crocodylia
Denominacions
En o "Libro d'el Trasoro" en parlan baixo o epigrafe del corcorel q(ue) ha q(u)atro piedes:
En o "Libro d'as Marabillas d'o Mundo" ye cocodrillo u cocodriello:
Polanco (Cantabria)
Polanco ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de Cantabria, Espanya. Fa parte d'a comarca d'o Besaya.
Erro
Erro (Erroibar en basco stándard; Erroiberra en basco d'Erro) ye un municipio de Navarra situato en la Val d'Erro, en la comarca d'Auñamendi, merindat de Sangüesa y partiu chudicial d'Aoiz.
Ciudat de Mexico
A Ciudat de Mexico (en castellano Ciudad de México) ye a capital de Mexico y a mayor ciudat d'o país. Tamién ye una d'as mayors ciudaz d'o mundo y la de mayor numero de castellanofablants. Iste zaguer, en sentito amplo, ye a propia ciudat encluindo l'aria metropolitana.
Demografía
En a ciudat de Mexico tamién se troban importants comunidaz d'immigrants, mas que mas de Sudamerica (prencipalment d'Archentina, pero tamién de Chile, Colombia, Brasil y Venezuela), d'Europa (prencipalment d'Espanya, y descendients d'os immigrants d'Alemanya, Francia, y Italia) de l'Orient Proximo (prencipalment de Turquía y o Liban) y recientment d'Asia (prencipalment de China y Corea). Debito a la integración economica de Norteamerica baixo o NAFTA, en a ciudat de Mexico tamién se troba un numero significativo de norteamericans.
Cado
A misión d'os cados ye de proporcionar-le cubillo a l'animal, en guardando-lo d'os depredadors u de lo tempero. Gosan brindar un espacio calmo que bels animals emplegan ta librar-ie as suyas crías u ta dar-les de tetar. En aragonés, existen diferents nombres ta designar os diferents tipos de cados, de regular relacionaus con a especie animal que los ocupa.
Laco Baikal
Ye considerato a Patrimonio Natural d'a Humanidat seguntes a UNESCO dende 1996.
Alfoceya
Alfoceya (en castellano Alfocea) ye un barrio rural situato a l'ueste de Zaragoza (Districto rural). Se troba a o canto de l'Ebro a bels 15 km d'a ciudat de Zaragoza.
Fiestas
Se celebran a prencipios d'octubre en honor a la Virchen d'o Rosario. Os danzants van ta la ilesia fendo un palotiau debant d'a imachen barroca d'a virchen.
Río Griu
Cerca de Morata de Xalón tien una faixa fluvial a una considerable altaria que han datau como de lo periodo Plioceno, estando talment entre las més antigas de la Cuenca d'Ebro.
Provincia d'Ilfov
A población d'esta provincia ye de 300.123 habitants (en 2002) en una superficie de 1.583 km², con una densidat de población de 188 hab/km².
Arce
Cheografía
Arze ye situato a 589 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 35,8 km de Pamplona, a capital de Navarra.
Cubilar d'Aiguallut
Administrativament ye situau en o termín municipal de Benás, en a comarca de Ribagorza, en a provincia de Uesca, Aragón.
Monterrubio de la Sierra
Monterrubio de la Sierra ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 166 habitants (2007), en una superficie de 35,31 km² y una densidat de población de 4,70 hab/km².
Fuent d'el Cepo
Fuent d'el Cepo (Fuen del Cepo oficialment en castellano) ye un casal de lo termin municipal d'Albentosa, en la comarca de Gúdar-Chabalambre y en la provincia de Teruel. La suya población ye de 26 habitants (1991). Ye situau a una altaria de 1030 m y a 44 km de Teruel.
Edgar Degas
Edgar De Gas, dito Edgar Degas, naixito de París o 19 de chulio de 1834 y muerto en ixa mesma capital o 27 de setiembre de 1917, estió un pintor, escultor y gravador francés d'o Impresionismo, considerato como uno d'os prencipals representants d'ixe movimiento artistico, chunto con Claude Monet, Paul Cézanne, Auguste Renoir, Alfred Sisley, Mary Cassatt, Berthe Morisot u Camille Pissarro.
Longaria
250 px|right|thumb|Imachen d'a barra de [[platino-iridio emplegata como patrón d'o metro entre 1889 y 1960.]] A longaria ye a dimensión que corresponde a la largaria d'un obchecto u cosa. A longaria d'un obchecto ye a distancia entre os suyos estremos, a suya extensión linial mesurata de prencipio a fin. En o luengache común gosa esferenciar-se entre altaria cuan nos referimos a una longaria vertical y amplaria cuan se parla d'una longaria horizontal; en iste sentito tamién s'emplega o termin largaria. En fisica y en incheniería, a palabra longaria ye sinonimo de "distancia", y gosa emplegar-se o simbolo l u L ta representar-la.
Zuda
Una zuda yera o espacio fortificato u alcazaba de muitas ciudaz de l'este de l'Al Andalus.
Baixo Penedés
O Baixo Penedés (Baix Penedès en catalán y oficialment) ye una comarca catalana, que tien como capital El Vendrell. Ye una d'as cuatre comarcas en que se dividió lo Penedés en l'anyo 1936.
Cantón de Pontac
A suya capital se troba en a ciudat de Pontac, y en feban parte 12 comunas.
Karate
A esencia de toda tecnica emplegada en o karate se concentra en o kime. Se tracta d'un ataque explosivo que acompanya cualsiquier ataque (golpe de punyo, patada de piet u una parata). Si una tecnica no va acompanyada de kime, no se puet considerar karate autentico. A la persona que practica el karate se li diz karateka (空 (kara, "vueda"), 手 (te, "man") y 家 (ka, "persona") y a l'uniforme d'entrenamiento y de competición que s'utiliza se li diz karate-gi, y se compone de chaqueta sin botons (uwagi,|上着 ), un pantalón, ( zubon |ズボン) y o cinturón, denominau Obi.
O karate esportivo ye modeladau y en gran parte privau d'o suyo component marcial y endrezau nomás a la competencia esportiva, perdendo parte de trucos letals que no se pueden fer en a competición. A organización responsable d'as reglas y competicions de karate a livel mundial ye a Federación Mundial de Karate (WKF d'as suyas siglas en anglés), reconoixida per lo Comité Olimpico Internacional (COI), y ha desenrrollau una serie de reglas comuns que richen toz los estilos d'o karate. Cal destacar que estió esporte olimpico en os Chuegos Olimpicos de Tokio 2020 nomás.
Fernando Aguerri Martínez
Fernando Aguerri Martínez, naixito de Tarazona (Tarazona y Moncayo) o 8 de febrero de 1954, ye un arquitecto aragonés, con cuantos premios recibitos mientres a suya carrera profesional.
Licenciato en Arquitectura por a Universidat Politecnica de Catalunya en 1982, estió president d'o Colechio d'Arquitectos d'Aragón. Entre os suyos premios, cal destacar o "Fernando García Mercadal" d'o Colechio d'Arquitectos d'Aragón en 1989, por a suya rehabilitación en o Palacio Argensola de Zaragoza.
Rasines
A suya población ye de 1.055 habitants (2009) en una superficie de 42,89 km², con una densidat de población de 24,6 hab/km².
Superstrato francico en occitán
Vida militar
La equitación yera una actividat propia de l'aristocracia guerrera francica, d'astí que muitos termins se puedan explicar a partir de lo francico:
Cubilar de Rabadá y Navarro
Servicios
O cubilar tien 80 plazas distribuyidas en cambras de 6, 7 u 8 plazas con escusau propio, 4 d'ells adaptaus ta personas discapacitadas. Rocodromo exterior de 13 m d'altaria con dica 8 vías de diferent dificultat. Duchas con augua calient, tabierna, taquillas, dos minchadors y puesto ta cocinar, aula polivalent, telefono publico y calcero de descanso.
Actividatz
Se troba a os pietz d'o pico Chabalambre por o que ye un buen punto de partida ta puyar-ie. Situau a nomás 2 km d'a estación d'esquí d'Aramón Javalambre, estando o alochamiento más amanau. D'hibierno se i pueden logar raquetas de nieu ta fer gambadas por a zona.
S'ha feito de nuei
S'ha feito de nuei ye una canción tradicional chesa composata por o musico altoaragonés Chusé Lera Alsina.
Alfara (desambigación)
Alfara significa en arabe "a carrera" u "o lugarón" y puet estar:
Chuguet
right|thumb|Un [[onso de peluche, un d'os chuguez mas conoixitos.]] Un chuguet u chuguete ye un obchecto destinato a chugar-ie y entretener-se-ie. Asociatos a lo tiempo d'ocio y a nineza por un regular, tamién pueden estar presents en diferents momentos d'a vida cotidiana de traza individual u en grupo. Bi ha chuguez ta ninos y ninas, adultos en cheneral y incluso ta animals com o gato u o can.
Cádiz
Cádiz ye una ciudat andaluza capital d'a provincia d'o mesmo nombre, estando a segunda ciudat mas gran d'a provincia dimpués de Xerez de la Frontera. A suya población ye de 128.554 habitants (2007), en una superficie de 12,10 km² y una densidat de población de 10.624,3 hab/km².
Primera conchugación en aragonés
A part de verbos que ya yeran d'a primera conchugación latina, bi ha verbos feitos a partir d'o participio de pasau latín. Dende o participio pasau REFUSUS d'o verbo REFUNDERE tenemos en aragonés y atras luengas latinas refusar. Dende o participio pasau FARTUS d'o verbo FARCIRE tenemos fartar.
Jackie Joyner
En o Campionato d'o mundo d'atletismo tamién aconsiguió destacadas actuacions esatando campiona en Roma 1987 en heptatlón y brinco de largaria, en Tokio 1991 campiona en largaria y en Sttutgart 1993 en heptatlon.
Albaneses
A mitat d'a etnia vive en Albania y l'atra mitat en Kosovo y en Macedonya d'o Norte. Bi ha minorías albanesas en muitos países, estando as mes importants en Grecia y Italia.
Sor Juana Inés de la Cruz
Juana Inés de Asbaje Ramírez de Santillana (San Miguel Nepantla, Nueva Espanya, 12 de noviembre de 1648-Mexico, Nueva Espanya, 17 d'abril de 1695), mas conoixida como que sor Juana Inés d'a Cruz, estió una relichiosa jerónima y escritora novohispana, exponente d'o Sieglo d'Oro d'a literatura en espanyol.
Fala
A fala ye una variedat romance d'o subgrupo galaicoportugués parlada en os municipios de Sa Martín de Trevellu, As Ellas y Valverdi du Fresnu, toz ells en a Val de Xálima, a o norueste d'a provincia espanyola de Cáceres, chunto a la muga portuguesa y a muga provincial de Salamanca.
RCDE Stadium
O RCDE Stadium (antigament conoixito como Estadio Cornellà-El Prat y popularment como Corneprat) ye un estadio de fútbol que se troba en as localidaz de Cornellà de Llobregat y El Prat de Llobregat, en el Baix Llobregat, Provincia de Barcelona, Espanya, a on chuga os suyos partius como local o Reial Club Deportiu Espanyol d'a Primera división espanyola de fútbol.
Ribamontán al Monte
Ribamontán al Monte ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de Cantabria, Espanya.
Cheografía
A localidat de Ribamontán al Monte se troba situada a 42 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 27 km d'a ciudat de Santander, a capital d'a suya provincia y d'a suya comunidat autonoma.
Abel Ferrara
Abel Ferrara, naixito de Nueva York (Nueva York) o 19 de chulio de 1951, ye un director cinematografico y guionista estausunidense, activo en o cine estausunidense dende primerías d'os anyos 1970.
Belchit
Historia
Belchit estió destruito mientres a guerra civil en la celebre Batalla de Belchit y habió de ser construito un nuevo lugar cerca de l'antigo.
Aldeyuela de Griu
Toponimia
En los textos medievals s'escribe Aldeyuela a secas. Lo nombre aragonés orichinal encara se puet leyer en textos de entre 1492 y 1500 relativos a la expulsión de los chudeus de Calatayú. En castellano ye conoixito como Aldehuela de Grío u Aldehuela de Santa Cruz.
Ordinador personal
thumb|L'[[IBM PC de 1981 estió lo primer ordinador personal.]] Un ordinador personal (u PC, de l'anglés Personal Computer) ye un ordinador multiproposito que la suya grandaria, capacidatz y pre le fan factible pa lo suyo emplego individual. Os ordinadors personals son disenyaus pa estar operaus dreitament per un usuario final, y no per un tecnico u experto en computación. A diferencia d'os grans y costosos miniordenadors y mainframes, o tiempo compartiu de muitas personas a lo mesmo tiempo no se fa servir con os ordinadors personals.
Concello de Valencia
Gubierno municipal
En a siguient tabla apareixen as Personas que fan parti de l'equipo de gubierno dende as eleccions de mayo de 2015 dica las que que se farán en l'anyada de 2019.
Lerín
Cheografía
Lerín ye situau a 437 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 55 km de Pamplona, a capital de Navarra.
Neerlandismos en francés
Neerlandismos primerencos
En lo quatén estrato de chermanismos los neerlandismos yeran difícils de distinguir de los chermanismos d'orichen francico. Un de los pocos eixemplos probables en lo sieglo XII ye esturman ("una clase de marinero"), relacionau con l'holandés antigo stuurman.
Bi ha neerlandismos como écran y étape que amuestran la lei fonetica francesa que en la baixa Edat Meya fizo desapareixer la -s- debant d'una consonant en francés:
Neerlandismos dende lo sieglo XIV dica l'actualidat
En ixas envueltas de lo Ligallo de la Hansa, que controlaba lo trafico maritimo entre la mar Baltica y Francia, la navegación esdeviene mes important. En Flandres se desarrollan puertos como Bruches y Anvers, y en Francia bi heba colonias neerlandesas en puertos como Roan, Dieppe y Bordeus.
Flora y fauna exotica
250px|thumb|right|Fruitos de [[Citrus maxima, conoixius en francés como Pamplemousse y pomélo.]] 250px|thumb|right|Fruitos de [[Citrus ×paradisi, tamién conoixius en francés como Pamplemousse y pomélo.]] Sobre tot son zoonimos y fitonimos d'orichen exotico.
Adaptación de los neerlandismos
Esta traza d'adaptar palabras se troba tamién en tudesquismos (brelan, élan), y en italianismos (bilan, palan).
Incendio forestal d'Anyón de Moncayo de 2022
L'incendio forestal d'Anyón de Moncayo de 2022 ye un incendio que empecipió lo 13 d'agosto de 2022 en Anyón de Moncayo (Aragón), y que arranó una superficie de 6.000 hectarias, con un perimetro de 50 kilometros. S'habioron de desaloixar 1500 personas d'os lugars Anyón de Moncayo, Vera de Moncayo, Alcalá de Moncayo, Ambel, Bulbuent, Trasmoz, Talamantes, El Buste y Santuario de Misericordia que estioron evaquaus.
Rionansa
A suya población ye de 1.131 habitants (2009) en una superficie de 118,02 km², con una densidat de población de 9,58 hab/km².
Pedrosillo el Ralo
Pedrosillo el Ralo ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 131 habitants (2007), en una superficie de 8,12 km² y una densidat de población de 16,13 hab/km².
Outland
Outland (títol orichinal en anglés, enguerada en Aragón con o títol en castellano Atmósfera cero) ye una cinta britanica de cine de sciencia ficción de l'anyo 1981, dirichida por Peter Hyams y producida por Richard A. Roth, Stanley O'Toole con guión de Peter Hyams, protagonizada por Sean Connery, Peter Boyle, Frances Sternhagen, James B. Sikking y Kika Markham.
Clamosa
Clamosa ye un lugar aragonés d'o municipio d'a Fueva, en a comarca de Sobrarbe y a provincia de Uesca. Actualment a suya población ye de 3 habitants (2011 ).
Demografía
Iste mismo investigador proposa que a meya de población por casa en Clamosa, en l'anyo 1787, yera de 13 personas, lo que sitúa a población total de lugar en os hipoteticos 143 habitants. A mitat d'o sieglo XIX, d'alcuerdo con M. Benito Moliner, o numero habría puyau dica 7,68, y cara ta 1860 le atribuye una población de 7,8 personas por fuego, lo que fa un total de 156 habitants. En 1900, con un promedio atribuiu de 6,7 habitants por casa, o lugar de Clamosa habría tenido una población humana estimable en 134 habitants.
Mai (canción)
Mai ye una canción en aragonés composata por o musico Gabriel Sopeña y cantata por o cantautor José Antonio Labordeta y o propio Sopeña como una adaptación d'un poema orichinal d'Ánchel Conte. Fue grabata en o disco "Con la voz a cuestas" (2001. Mosicos: Gabriel Sopeña (guitarras), Joaquín Pardinilla (mandola), Javier Estella (baxo electrico), Eliseo Parra (percusión).
O poema "Mai" fue escrito por Ánchel Conte en l'anyo 1969 y apareixió publicato por primera vegata en a suya replega de poemas "No deixez morir a mía voz" en l'anyo 1972.
Alnus glutinosa
L'alberniz europeu ye mas conoixiu per a suya relación simbiotica con a bacteria Frankia alni, que forma nodulos en as radices de l'árbol. Ista bacteria absorbe nitrochén de l'aire y lo fixa en una forma disponible pa l'árbol. A cambio, a bacteria recibe productos de carbonio producius per l'arbol a traviés d'a fotosintesi. Ista relación, que millora a fertilidat d'o solero, ha situau l'alberniz europeu como una important especie pionera en a succesión ecolochica.
Sant Martí de Tous
Sant Martí de Tous ye situato a 465 metros d'altaria sobre o ran d'a mar, y d'o suyo termin municipal fan parti os lugars de L'Aubereda i Massip, Can Mensa, L'Eucaria, Fillol, Flix, La Pineda, El Rec y Sentfores.