cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Terminación -ué (toponimia)
Ye o mesmo caso que en cheneral en latín galico feban servir o sufixo -acus: Alliacus-Allios, Artacus-Artos, Cariacus-Carios, Juliacos-Julios, y en latín més cheneral o sufixo -anus: Octavianus-Octavius, Julianus-Julius, que indica pertenencia. D'esta traza Octavianus significa "perteneixient a la familia d'Octavius"
Monesterio de Sant Martín de Cercito
En o dito archivo de Sant Chuan d'a Penya se reconta a suya fundación. Seguntes diz a leyenda o conte Galindo II yera de cazata con os suyos caballers, cuan yeran encorrendo a un chabalín, troboron entre a vechetación una chicota ilesia con una lapida que deciba: "Ista ye a casa de Santa Columba y de Sant Martín y de Sant Chuan y de Sant Pietro". En veyer-la o conte decidió construyir en o puesto un monesterio ta que podesen vivir monches que servisen a Dios de día y de nueiz.
Ernesto Guevara
Naixito de Rosario en una d'una familia burguesa. Pareixe que cuan teneba dos anyos enferma d'asma, que tien mientres tota la suya vida, y por ixo la suya familia se tresladó ta atro puesto con clima mas xuto, Alta Gracia (Cordoba, Archentina), sin que a suya malautía amillorase. A suya educación primaria estió en a casa suya, a cargo d'a suya mai, Celia de la Serna.
Chermanismos en occitán
Consonantismo
La consonant inicial K- de los chermanismos puede evolucionar ta g-:
Las consonants oclusivas xordas intervocalicas chermanicas de los primers chermanismos sonorizan lo mesmo que las latinas, de fueras de ciertas parlas gasconas pirenencas en continuidat territorial con l'aragonés central.
Aragón
thumb|350px|A [[Basilica de A Nuestra Sinyora d'o Pilar y o puent de Piedra sobre o río Ebro en Zaragoza, a capital d'Aragón.]] Aragón ye un país situau en lo norte d'a Peninsula Iberica y que comprende o trampo central d'a val d'Ebro. O suyo territorio ye lo de l'antigo Reino d'Aragón, que fue acotolau en 1707 con os Decretos de Nueva Planta. Actualment fa parti d'o Estau Espanyol como Comunidat Autonoma, seguntes o suyo Estatuto d'Autonomía (Lei Organica d'o Estau Espanyol), que li atorga o caracter de "nacionalidat".
Cheografía
O chentilicio ye aragonés.
Tarazona de la Mancha
Mugas
Muga con as localidaz albacetenyas de Madrigueras, a l'este; Albacet y La Gineta, a lo sud; y Montalvos, La Roda, Fuensanta y Villalgordo del Júcar, a l'ueste. Por o norte con as cuencanas: Quintanar del Rey y Villagarcía del Llano.
1901
Mayo
right|thumb|250px|L'actor estausunidense [[Gary Cooper, naixito lo 7 de mayo de 1901.]]
Os Molins
Cheografía
Con o Pueyo d'Araguás, a suya cabecera municipal, no tiene si que una pista forestal de bels 5,5 km que pasa, dende Torrolisa, por a sierra d'Arro y baixa por o Soto.
Banu Hud
Morió en 1046 y lo succedioron os suyos fillos: Abu Chafar Ahmed I ben Sulaiman al-Muktadir en Saraqusta (tamién gubernó en Tortosa y Denya), Yusuf al-Muzafar en Leida (1046-1079), Muhammad al-Mondir ben Sulayman en Tudela, y Suleiman ben Sulayman en Calatayú. Istas tres brancas tornoron ta la prencipal por l'acción militar. Abu Chafar morió en 1081 y surtioron dos brancas prencipiatas por os suyos fillos:
Thalía
Biografía
Thalía de muit choven ya s'intresaba por a musica, y prencipió a suya carrera con nueu anyadas apareixendo en un grupo infantil, cambeando en 1986 a lo grupo chovenil dito Timbiriche. En 1989 salió d'iste grupo ta fer o suyo primer disco como solista, que se publicó en 1990, titulau Thalía. Aparexió antimás en siet telenovelas, a zaguera d'ellas feita en 1999. En 2004 fació a suya primera ronda de conciertos, dita High Voltage Tour, en Mexico y os Estaus Unius.
Filmografía
thumb|250px|Representación de Thalía feita por Juan Andrés Baldeón Pástor, [[Quito, Ecuador]]
Lei (Cerdenya)
A suya población ye de 601 habitants (2004) en una superficie de 19,01 km², con una densidat de población de 31,61 hab/km².
Edimburgo
Edimburgo (Dùn Èideann en gaelico escocés; Edinburgh en anglés) ye un municipio britanico, d'a rechión d'Escocia, d'a cual ye a suya capital. Edimburgo tien una población de 448.624 habitants (2001) en una superficie de 262 km², con una densidat de población de 730 hab/km². Ye tamién a capital d'o condau d'a ciudat d'Edimburgo, y seu d'o Parlamento Escocés, d'o Gubierno d'Escocia (dende 1999, dimpués d'a Lei d'Escocia de 1998) y d'a Universidat d'Edimburgo.
Barrios d'Edimburgo
center|thumb|700px|O pueyo d'[[Arthur's seat en o corazón d'a ciudat.]]
O centro urbán
dreita|thumb|Anvista d'os Chardins de Princes Street enta o molimento a sir [[Walter Scott, a ezquierda.]] O centro historico d'a ciudat d'Edimburgo ye dividito en dos partes por os Chardins de Princes Street. A o sud d'os chardins bi ha a ciudat antiga (o barrio d'Old Town), dominato por o castiello, dencima d'a tuca d'un antigo crag volcanico. L'eixe mayor d'a ciudat antiga, a Royal Mile, ye en l'arista d'o crag y desciende ta o Palacio de Holyrood a l'este. A o norte d'os chardins, bi ha a ciudat nueva (o barrio de New Town). Istos chardins se troban en l'antigo lugar a on bi yeran unas zonas paulencas y o río Nor'Loch, emplegato antigament ta foso d'o castiello.
Districto de Riam
O districto de Riam (en occitán arrondiment de Riam, en francés arrondissement de Riom) ye un districto d'o departamento francés de Puèi Domat (en francés Puy-de-Dôme), en a rechión d'Auvernia-Roine-Alpes.
Navas d'Exorquera
Cheografía
Navas d'Exorquera ye situato a 728 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Hazas de Cesto
Cheografía
A localidat d'Hazas de Cesto se troba situada a 58 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar.
Presión atmosferica
As zonas situadas a l'altura d'o livel d'a mar tienen mas presión atmosferica que las que son mas elevadas. Contra mas alto d'o livel d'a mar nos situamos, menor ye la presión atmosferica, ya que i hai menos reziura d'aire dencima. Isto tamién fa que l'aire sía mas denso a lo livel d'a mar que en a tuca d'una montanya. Asinas, per eixemplo, en a tuca d'o Mont Everest a presión atmosferica ye mas baixa (aproximadament d'uns 300 mm de mercurio) que en qualsequier punto d'as plachas mediterranias (d'uns 760 mm de mercurio).
Pico Tortiellas
O pico Tortiellas ye un pico d'o Pireneu aragonés que tien una altaria de 2.358 m.
La Iglesuela
La suya población ye de 505 habitants (2010), en una superficie de 40,29 km², con una densidat de población de 12,53 hab/km².
Cheografía
La Iglesuela a 1.127 metros d'altaria dencima de lo livel d'a mar a piet de la loma d'el Pinar, sarrau de la sierra de las Defesas, muito cerca de la muga provincial y mas cerca de Castellón de la Plana que de la capital terolana, de la que ye a una distancia de 113 km. Dende La Iglesuela se plega ta la muga de la provincia por dos carreteras, la una que va ta Lo Portiel puyando por lo puerto de las Cabriellas, y l'atra que baixa ta lo Río de las Truitas en dirección Villafranca.
Samos
A suya población ye de 1.768 habitants (2007), en una superficie de 136,6 km² y una densidat de 12,94 hab/km².
Estuniga
Cheografía
La localidat d'Estuniga ye situada a 572 metros d'altaria dencima de lo livel de la mar, a una distancia de 71 km de la ciudat de Pamplona, la capital de Navarra.
Philadelphia 76ers
Pavillons
left|140px|thumb|[[Wells Fargo Center.]]
Sieglo XVIII
O sieglo XIX ye formato por os anyos entre l'anyo 1701 y l'anyo 1800, istos dos tamién encluyitos.
Tottenham Hotspur Football Club
Sieglo XX
Un fichache millonario se produciría en 1988: a sinyatura de Paul Stewart d'o Manchester City Football Club por £ 1,5 millons.
Sieglo XXI
Un anyo dimpués, plegan a o club Helder Postiga y Bobby Zamora, En setiembre, Glenn Hoddle deixa o equipo, estando substituyiu de traza temporal por David Pleat.
thumb|Jonathan Woodgate ex chugador d'o tottenham A partir de l'anyo 2006 se levoron a cabo una serie d'exitosos fichaches que levoron a o club de nuevo a o panorama europeu, entre ells, Aaron Lennon, Michael Dawson, Dimitar Berbatov, Didier Zokora, Benoit Assou-Ekotto, Pascal Chimbonda, y Steed Malbranque. Manimenos, o talentoso mediocentro Michael Carrick se'n fue a o Manchester United Football Club.
Lo Mas de las Matas
Lo Mas de las Matas (Lo Mas de les Mates en catalán local, Mas de las Matas en castellano) ye una villa y municipio de la provincia de Teruel, situata en la comarca de lo Baixo Aragón. La suya población ye de 1.272 habitants (2018), en una superficie de 30 km², con una densidat de población de 47,73 hab./km²
Tottenham Hotspur Football Club
Sieglo XXI
Por un atra parte deixarían o club 7 chugadors, entre os quals destacan dos nombres que deixoron sinyal en White Hart Lane: o ex capitán Robbie Keane, qui fichó por Los Ángeles Galaxy y o granizo Peter Crouch, debantero canterano que se'n fue ta o Stoke City, mesmo equipo a o que heban iu a parar Wilson Palacios y Jonathan Woodgate, qui tamién se vestirán de potters. Por un atra parte os chugadors Alan Hutton Y Jermaine Jenas fichoron por o Aston Villa, iste zaguero en calidat de cedíu, y David Bentley a la fin tamién deixó o club ta vestir a chambreta d'o West ham en calidat de cedíu.
Lo Mas de las Matas
Historia
La primera mención de lo Mas de las Matas ye de 1490. En ixa epoca dependeba de La Chinebrosa y no se trataba d'una aldeya u puebla como Auguaviva, sino d'una u dos masadas a on viviban los de la familia Mata.
Tottenham Hotspur Football Club
Estadio
Arredol de 1923 o recinto fue enamplau ta acullir a 50.000 espectadors cubiertos. Ye cosirau por a suya mascota, un gallo de baralla policía, dende o tellau d'a grada este. En os anyos 1930 o futbol yera un pasatiempo a-saber-lo de popular, y encara que o Tottenham no yera guaire fuerte por ixas envueltas, 75.038 espectadors acudioron a White Hart Lane en marzo de 1938 ta veyer a os Spurs perder con o Sunderland en a FA Cup. En 1953 s'introducioron os focos, que fuoron renovaus de nuevo en os anyos 1970 y regularment renovaus con nueva tecnolochía dende alavez.
Mallos de Lecherins
Se troban situaus administrativament en muga entre o municipio d'Aísa y un enclau d'o municipio de Borau.
Río Glera
O río Glera (río Oja oficialment en castellano) ye un río d'a comunidat autonoma d'a Riocha que naxe en a Sierra de La Demanda, transcruza as comarcas d'Ezcaray, Santo Domingo de la Calzada y Aro y desemboca en o Río Tirón, entre Casalarreina y Anguciana.
Nelly Furtado
Vinclos externos
Nelly Furtado en IMDb.
Baixkiria
A capital d'a Republica ye a ciudat d'Ufa.
Clima
A temperatura anyal de promeyo ye de 0,3 °C en os monts y de 2,8 °C en tierra baixa.
Divisions administrativas
As divisions d'a Republica de Baixkortostán que s'establioron siguen una clasificación complexa. As unidaz administrativas prencipals son os districtos (район), d'os cuals en bi ha 54, y os selsovets (сельсовет), d'os cuals en bi ha 953. As ciudaz baixo churisdicción d'a republica son:
Historia
Dimpués d'a revolución rusa, s'establix en 1919 a Republica Socialista Sovietica Autonoma Baixkir, dintro d'a URSS. A lo largo d'o periodo sovietico, s'atorgoron a Baixkiria dreitos d'autonomía, d'os primers ta os territorios sovieticos.
Rupià
Rupià ye un municipio catalán situato en a comarca d'o Baixo Empordán y provincia de Chirona.
Pico Rigüelo
O pico Rigüelo u punta Rigüelo ye un mont d'o Pireneu aragonés que tien una altaria de 2.299 m.
Se troba situau administrativament en muga entre o municipio d'Aísa y un enclau d'o municipio de Borau.
L'Aldeyuela (Val Conchán)
Mencions en textos medievals aragoneses
Ye mencionata en bels textos d'o Libro vermello de l'Archivo Colechial de Daroca ye documentato El Aldeyuela en un texto de 1441 relativo a las decimas de lo Forcallo.
Alabastro
L'alabastro tien bella similitut visual con o marbre, manimenos a diferencia d'o marbre, ye un mal conductor d'a calor y, per tanto, se siente calido. Unatra diferencia ye la suya menor resistencia a la intemperie, lo que significa que se degradaría a escape y se tornaría antiestetico a resultas d'a clima. Per tanto, l'alabastro se fa servir en escultura exclusivament pa obchectos d'interior. A suya color puede estar blanca, amariella claro, royisca, parda u grisa dependendo d'o puesto an se trobe.
Districto de Caen
A capital d'o districto ye a prefectura de Caen (en francés Caen), y en fan parte 19 cantons y 201 comunas.
Rechional Preferent d'Aragón
Equipos d'a temporada 2021/22
Para la temporada 2021/22 a categoría contará con 51 equipos provenients d'os grupos que a continación se citan:
Sant Veturián d'Asán
Cheografía
O lugar de Sant Veturián d'Asán se troba situato a 942 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 7 km d'o Pueyo d'Araguás, a capital d'o suyo municipio, de 16 km de l'Aínsa, a capital d'a suya comarca, y de 128 km de Uesca, a capital d'a suya provincia.
Navia (Asturias)
Parroquias
O concello de Navia ye dividiu en 8 parroquias:
Manteca
La manteca ye lo resultau de batir la nata que contién la leit, producindo la suya emulsión. Ye un alimento muit graso, rico en grasas saturadas, colesterol y calorías, por lo que ye recomendable pa personas que requieran un important consumo enerchetico. En ciertos países d'o norte y centro d'Europa se fa servir pa freyir.
Villaión
La suya población ye de 1.520 habitants (2011), en una superficie de 132,46 km² y una densidat de población d'11,48 hab/km².
Cantón de Sant Chuan de Luz
right|thumb|300px|[[Sant Chuan de Luz, a capital d'o cantón d'o suyo nombre.]] O cantón de Sant Chuan de Luz (en basco Donibane Lohizuneko kantonamendua; en francés Canton de Saint-Jean-de-Luz) ye una división administrativa francesa situata en o departamento d'os Pireneus Atlanticos, en a rechión de Nueva Aquitania. A suya capital ye a comuna de Sant Chuan de Luz.
Gálvez
Gálvez puet referir-se a:
Noguera d'Albarracín
Cheografía
left|thumb|275px|Formacions cheolochicas de Noguera d'Albarracín. Noguera d'Albarracín ye a 1.386 metros d'altaria dencima d'o livel d'a mar, en a versant sud d'a Sierra d'el Tremedal y a la dreita d'o río Noguera (afluent d'o río Garganta). Bi ha un puesto con rocas volcanicas d'edat paleozoica a on se conserva o zaguer caixigar de Quercus pyrenaica d'a redolada.
O Soto
Cheografía
O lugar d'o Soto se troba situato a 597 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 2 km d'o Pueyo d'Araguás, a capital d'o suyo municipio, 5 km de l'Aínsa, a capital d'a suya comarca, y 123 km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya provincia.
L'Aínsa-Sobrarbe
L'Aínsa-Sobrarbe ye un municipio aragonés d'a provincia de Uesca, en o partiu chudicial de Boltanya, capital con Boltanya, d'a comarca de Sobrarbe. L'Aínsa estió tamién a capital de l'antigo reino de Sobrarbe. Bi ha dos vicos: o casco antigo medieval en a parti altera d'a villa y o barrio moderno en a parti baixa.
Cheografía
O suyo termin municipal ye trescruzau por os ríos Cinca y Ara.
Uztárroz
A suya población yera de 206 habitants en l'anyo 2007, en una superficie de 58,19 km² con una densidat de 3,54 hab/km².
Idioma burgundio
O burgundio yera una luenga chermanica oriental, charrada por os burgundios, que plegó a charrar-se dica o sieglo VII. O suyo orichen cheografico se troba, alto u baixo, en os territorios de l'actual Dinamarca, estando a primera referencia bibliografica d'iste pueblo una cita que en fa Plinio o Viello, que diz que en ixas envueltas (sieglo I) viviban en o territorios que se troban en as actuals Alemanya y Polonia, entre os ríos Vistula y Oder. Ye un luenga sin de documentos ta fer conoixencia d'as suyas caracteristicas, y ta o suyo estudio s'emplega a Filolochía comparada dende a onomastica, a toponimia y bella caracteristica en os dialectos d'os territorios a on se charró historicament o burgundio.
Campo de concentración de Dachau
right|thumb|300px|Tropas americanas custodian a dentrata de Dachau poco dimpués d'a suya liberación. O campo de concentración de Dachau (en alemán Konzentrationslager (KZ) Dachau, pronunciato [ˈdaxaʊ]) estió o primer campo de concentración nazi ubierto en Alemanya, situato en os terrenos d'una antiga fabrica de munición amán d'a villa medieval de Dachau, a 16 km a o norueste de Múnich en o estato de Bavera, que se troba situato a o sud d'Alemanya. Ubierto o 22 de marzo de 1933, estió o primer campo de concentración regular establito por a coalición de gubierno d'o Partiu Nacional Socialista (Partiu Nazi) y o Partiu Nacional d'o Pueblo Alemán (disuelto o 6 de chulio de 1933). Heinrich Himmler, alavez chefe d'a policía de Múnich, describió oficialment o campo como "o primer campo de concentración ta prisioners politicos."
Lillo
Cuantos escritors chilenos:
Maluenda
La suya población ye de 1.080 habitants (2014), en una superficie de 40,1 km² y una densidat de población de 26,94 hab/km².
Historia
Las fuents andalusís mencionan Maluenda en las luitas por la Marca Superior contra lo poder central de Cordoba.
Lodè
A suya población ye de 2.164 habitants (2002) en una superficie de 120,87 km², con una densidat de población de 18,33 hab/km².
Glaciar de Petita Vinhamala
Historia
Encara que se deseparó d'o suyo vecín, o glaciar de Petita Vinhamala continó alimentando-lo a traviés de freqüents cayidas de seracs dica primerías d'os anyos 1980; o glaciar poseyeba alavez una superficie de 0,12 km². Manimenos, debiu a las insuficients acumulacions de nieu, a cascada de seracs que constituyiba una d'as choyas d'os Pireneus se remató de crebar totalment en 2007.
Francisco I
Francisco I puet referir-se a:
Ensundia
Ensundia
La parola ensundia provién de lo latín AXUNGIA con una evolución fonetica anomala en aragonés y presenta chicotas variacions semanticas en las parlas altoaragonesas y en lo castellano con substrato aragonés. En aragonés baixo-ribagorzano significa "graixa de lo tocín" y "graixa de la gallina". En aragonés benasqués tien lo significau de "graixa en cheneral y sobre tot la de las aus". Manimenos en lo benasqués de Bisagorri lo filólogo Gunther Haensch replega ensunya con lo significau de "redetiu". En aragonés chistabín se replega los significaus de "graixa de la gallina" y "graixa salada de lo tocín", que "se picaba y se feba servir pa fer sopas", (se refiere a las sopas de sebo de los pastors que Eugenio Monesma compara a las actuals sopas instantanias y que teneban sebo d'ovella y craba y ensundia de tocín ). En aragonés belsetán se replega lo significau de "graixa rancia de lo tocín" En l'aragonés d'a valle de Tella ensundia ye la graixa d'arredol de la tripa.
Glaciar de Montferrato
O glaciar de Montferrato (en francés glacier du Montferrat) ye un glaciar d'os Pireneus situau en o macizo de Camachibosa, en a versant norte d'a muga entre Aragón y Francia en o departamento d'os Altos Pireneus y en a rechión d'Occitania.
Calidris ferruginea
O bardero bequilargo (Calidris ferruginea (Pontoppidan, 1763) ) ye una especie d'au d'a orden d'os Charadriiformes y familia Scolopacidae que se reproduz en a tundra d'a Siberia arctica. Ye fuertement migratoria, fendo hibernada sobretot en Africa, pero tamién en o sud y sudeste d'Asia y en Australia y Nueva Zelanda.
S'alimenta en o fango tovo d'as paúls y la costa, sobretot replegando birolla a simple vista. S'alimenta prencipalment d'insectos y atros chicotz invertebraus.
San Marino
Esporte
L'equipo de fútbol mas important de San Marino yera lo San Marino Calcio, que yera lo solo club profesional d'o país y autorizau ta competir en as competicions italianas, pero desapareixió en l'anyo 2019. Os de demás clubs chugan en a liga de futbol sanmarinense. A nivel de selecciones a suya selección de fútbol per lo que fa a resultaus ye la pior d'Europa y una d'as piors d'o mundo estando habitual la suya clasificación en o ranking mundial per dencima d'o numero 200 d'un total de 211 seleccions.
Competiciones esportivas
San Marino organiza o Gran Premio de Motociclismo de San Marino en o cercuito italiano de Missano y tamién organizó o Gran Premio de Formula 1 de San Marino en o cercuito italiano d'Imola dende 1981 dica l'anyo 2006.
Territorios de Rusia
A Federación Rusa se divide en 89 subchectos federals, d'os que nueu son territorios (en ruso krais, que significa literalment "canto" u "muga"). 600px
Lónguida
Lónguida (Longida en basco) ye una localidat y municipio de Navarra situata en a comarca d'Aoiz. A suya población ye de 300 habitants(2007), en una superficie de 59,41 km² con una densidat de población de 5,05 hab/km².
FA Cup
Estadios
As semifinals se chugan en un estadio neutral con una alta capacidat, en o pasau yeran normalment estaus d'equipos no participants en as semifinals. Qualques estadios que han aculliu istos partius son Maine Road y Old Trafford de Mánchester, Hillsborough en Sheffield, Millennium Stadium en Cardiff y Villa Park en Birmingham. O Villa Park ye o estadio que mas semifinals ha aculliu con 55 en total. a semifinal de 1991 entre Arsenal y Tottenham estió a primera que se chugó en Wembley. Dos anyos dimpués todas dos semifinals se chugoron en Wembley, asinas como en as de 1994 y 2000. En 2005 toz dos partius se chugoron en o Millennium Stadium. Dende 2008 todas as semifinals se chugan en Wembley.
Trofeus
A la conclusión d'a final l'equipo ganador ye recompensau con un trofeu, o qual conservan dica a final de l'anyo siguient. Tradicionalment, en as finals disputadas en Wembley, la entrega d'o trofeu se fa en a Royal Box u Palco Real, an os chugadors, con o capitán a la cabeza, puyan por una escalera dende o césped ta replegar o trofeu. En Cardiff ista entrega se feba en o centro d'o terreno de chugo en un podium.
Cobertura mediatica
a final d'a FA Cup ye un d'os diez eventos reservaus por lei ta transmisión en directo en Reino Uniu.
Pico Calvario
O pico Calvario u pico Piquillo ye un mont de 1.221 metros d'altaria, situau en a provincia de Zaragoza, en a sierra de Bicort. Bi ha un vértiz cheodesico en a suya cima.
Santa Olaria de Mérida
D'alcuerdo con a tradición, Santa Olaria se rebeló contra lo decreto imperial y se concaró contra lo tribunal local d'a ciudat d'Emerita Augusta, os quals la pilloron presa y sentencioron á morir, nian á tamas d'a suya choventut. En aragonés, o suyo nombre se prenuncia «sant'olaria», con omisión d'a zaguer A d'a parola «santa».
Calidris alpina
Lo bardero se mueve a lo largo d'as plachas replegando metodicament chicotas virollas. Os insectos forman a parti prencipal d'a dieta d'o bardero en as redoladas d'anidación; mientres que mincha musclos, cucos y crustazios en as redoladas costeras.
Morata de Xiloca
Historia
Perteneixió a la Sexma d'el río Xalón adintro de la Comunidat de Calatayú.
Samba
thumb|left|250px|Patrón de Samba ta [[batería (instrumento)|batería]]
Comarca d'Arnedo
A Comarca d'Arnedo ye una comarca situada a o sudeste d'a comunidat autonoma d'a Riocha (Espanya), que fa parte d'a rechión d'a Riocha Baixa.
Comarca d'Anguiano
A Comarca d'Anguiano ye una comarca situada a l'ueste d'a comunidat autonoma d'a Riocha (Espanya), que fa parte d'a rechión d'a Riocha Alta.
Punta Tacheras
A punta Tacheras u punta Taxeras (en grafía tradicional chesa, pronunciau ta.tʃe.ras, en basco Tatxeras) ye un mont d'o Prepireneu aragonés que tien una altaria de 2.102 metros.
Río Onsella
Aproveitamiento d'as auguas
D'antis mas yera utilizata ta transportar as troncas d'os arbols que yeran tallatos en a Sierra de Santo Domingo.
As suyas auguas tamién son aproveitatas ta os hortals y campos de regano que bi ha mientres o suyo recorriu por a Vall d'Onsella.
Estanya
Estanya (en castellano Estaña) ye un lugar aragonés perteneixient a lo municipio de Benavarri, situato en la comarca de Ribagorza y provincia de Uesca.
Beamud
Cheografía
A localidat de Beamud se troba situata a 1.391 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Comarca de Cervera
A Comarca de Cervera ye una comarca situata a o sudeste d'a comunidat autonoma d'a Riocha (Espanya), que fa parte d'a rechión d'a Riocha Baixa.
Coaña
Coaña (Cuaña en asturiano) ye un concello d'a comunidat autonoma uniprovincial asturiana, situau en a comarca de l'Eo-Navia y partiu chudicial de Valdés. A suya capital ye o lugar de Coaña, en a parroquia de Coaña.
A suya población ye de 3.447 habitants (2011) en una superficie de 65,80 km², con una densidat de población de 52,39 hab/km².
Luengas y parlas
En Coaña se charra gallego. A parla gallega de Coaña y de cuasi toda la comarca de l'Eo-Navia recibe a denominación d'eonaviego y presenta caracters transicionals enta l'asturiano occidental.
Carl von Clausewitz
Carl von Clausewitz, naixito de Magdeburgo (Reino de Prusia) l'1 de chunio de 1780 y muerto en Breslau (Reino de Prusia) o 16 de noviembre de 1831, estió un militar prusiano, activo mientres as Guerras revolucionarias francesas y d'as Guerras napoleonicas, que plegó dica o ran de cheneral en l'Exercito prusiano. Cuan o Reino de Prusia fue ocupato militarment por o Primer Imperio Francés de Napoleón Bonaparte, von Clausewitz s'adhibió a la Lechión Ruso-alemana que luitaba chunto a l'Exercito ruso contra Napoleón. En a posguerra, estió director de l'Academia Militar Prusiana y tamién un destacato teorico militar. Ye muit conoixito por a suya obra Vom Kriege, anque cuan morió yera encara per rematar.
Brian Cox
Brian Cox (Brian Denis Cox), naixito de Dundee (Escocia) l'1 de chunio de 1946, ye un actor escocés, con destacata presencia en o Cine britanico y en o Cine estausunidense y con cuantos premios recibitos por a suya labor cinematografica. D'entre as suyas cintas, cal destacar The Lost Language of Cranes (Nigel Finch, 1991), Rob Roy (Michael Caton-Jones, 1995), Braveheart (Mel Gibson, 1995), Nuremberg (Yves Simoneau, 2000) u Troy (Wolfgang Petersen, 2004).
Ulm
Ulm ye una ciudat independient d'Alemanya, situata en o estato de Baden-Wurtemberg. Por a suya población ye considerada amás chicota d'as grans ciudaz alemanas.
Saelices (desambigación)
Saelices se troba a sobén en a toponimia castellana, ye equivalent a l'aragonés Sant Felices y puet estar:
Viliella de Xiloca
Toponimia
Lo toponimo Viliella ye un derivau de villa con lo diminutivo -iella, que viene acompanyau en este y atros toponimos homonimos d'un fenomeno de disimilación de lo fonema -ll-:
Maratón en os Chuegos Olimpicos d'Atenas 1896
A maratón en os Chuegos Olimpicos d'Atenas 1896 estió una cursa que fació parte d'o programa de l'Atletismo en os Chuegos Olimpicos de 1896. Ista cursa estió inspirata en a falordia d'o soldato griego dito Filipides (u Fidipides, seguntes as fuents), que en l'anyo 490 aC morió de fatiga dimpués de correr dende a ciudat de Maratón dica Atenas t'anunciar a victoria de l'exercito griego sobre l'exercito persa en a batalla de Maratón.
Zotarola
Zotarola ye un mont d'o Prepireneu aragonés que tien una altaria de 2.036 metros.
Museu de Matematicas d'Aragón
O Museu de Matematicas d'Aragón ye un museu de matematicas ubicau en Uesca, chunto a lo Centro Astronomico Aragonés. Ye un prochecto d'a "Sociedat Aragonesa de Profesors de Matematicas".
Districto d'Agen
A capital d'o districto ye a prefectura d'Agen, y en fan parte 8 cantons y 71 comunas.
What a Girl Wants (cinta)
Critica
Jerónimo José Martín, en Aceprensa, diz que:
Kabul
thumb|center|Kabul
Cine d'espionache
O cine d'espionache ye un chenero cinematografico que poseye como caracteristica principal la d'amostrar en a pantalla como elemento basico d'a cinta o espionache u las actividaz d'os servicios secretos d'un estau, ya sía presentada con verosimilitut u amostrando caracteristicas fantasiosas, y lo protagonnista d'a cinta a ormino ye un espía. Gosa presentar elementos amanaus a d'atros cheneros, como lo cine d'aventuras, o cine belico, lo cine d'intriga u mesmo lo cine negro, lo cine policiaco u lo cine politico.
Traducción
Tradicionalment a traducción ye estata una actividat desenvolicata por humanos, encara que bi ha muitos intentos d'automatizar a fayena de traducir textos naturals (traducción automatica) u d'utilizar ordinadors ta aduyar en ista fayena (traducción feita por ordinador). Un eixemplo de traducción feita por ordinador sería l'uso d'una memoria de traducción. De toda ista dinamica ha surchito a moderna industria d'o luengache.
Traduccions en aragonés
En os anyos 1990 amaneixen en revistas diferents traduccions d'obras literarias y tamién de textos churidicos, administrativos y normativos entre os que cal destacar Churamento ipocratico (Fuellas, 62, aviento 1987, traducción de Francho Rodés); Carta europeya de as fablas rexionals u minoritarias (Fuellas, 98, pp. 8-17, traducción de Chusé Inazio Navarro), Declaración Universal de Dreitos Lingüisticos (Luenga & fablas, 1, pp. 147-161, traducción de Francho Rodés); Estatuto d'Autonomía d'Aragón (1997, traducción de Francho Rodés), Conclusións d´o Ditamen d´a Comisión de Politica Lingüística d´as Cortes d´Aragón'' (Fuellas, 117-118, pp. 28–32, traducción de Chusé Inazio Navarro).
En os zaguers anyos a editorial Gara d'Edizions ha publicato a-saber-las traduccions d'importants obras d'a literatura universal con as suyas coleccions "Libros de pocha" y "Finestra batalera" entre as que se troban O Prenzipet de Antoine de Saint-Exupéry, A Metamorfosis de Franz Kafka, Suenios d'un sedutor de Woody Allen, Alizia en o País d'as Marabiellas de Lewis Carroll, Peter Pan de J.M. Barrie, Un lolo que leyeba nobelas d'amor de Luis Sepúlveda, A plebia amariella de Julio Llamazares, Rebelión en torre animal de George Orwell, Camín de Sirga y Barucas estibals y atras prosas bolanderas de Jesús Moncada, Chil, o torrero de Ham de J.R.R. Tolkien u O crimen d'as tres fes (en edición bilingüe aragonés-castellano) y Réquiem por un labrador español de Ramón J. Sender
Izalzu
Cheografía
Izalzu ye situau a 803 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 88 km de Pamplona, a capital de Navarra.
Park Street (Sydney)
Descripción
Park Street talla o Hyde Park, o parque más antigo d'Australia, d'o que prene o suyo nombre. O parque fue creyau en 1810 por o gubernador Lachlan Macquarie y se troba en a lista de patrimonio d'o estato de Nueva Galas d'o Sud.
Pedro Sánchez Ciruelo
Biografía
En 1527 asistió a la Conferencia que chuzgaba a ortodoxia d'as obras d'Erasmo de Rotterdam en Valladolit y se declaró contra a mesma. Entre 1533 y 1537 estió en Segovia con o cargo de machistral d'a catedral y se consagró a los estudios biblicos. Dimpués pasaría a estar canonche machistral d'a seu de Salamanca, dica a suya muerte.
Collado de Per Esteban
Lo Collado de Per Esteban (El Colladico en castellano) ye un lugar aragonés de la provincia de Teruel y comarca de Xiloca, perteneixient a lo municipio de Loscos.
Alberuela de la Liena
Cheografía
Alberuela de la Liena ye situata a la ezquierda d'o río Balcez u Isuala, a 580 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 8 km d'Abiego, a capital d'o termin municipal.
Meurthe y Mosela
A suya población yera de 732.153 habitants en o 2014 en una superficie de 5.246 km², con una densidat de población de 140 hab/km².
Vinclos externos
Información de Meurthe y Mosela.
Enneco Ariesta
Casamientos y descendients
Enneco se casó con Enneca, filla de Belasco, Sinyor de Pamplona muerto en 816.
Punta de Lardana
Toponimia
Pareixe que o nombre de Pocez proviene d'unos pozos (pronunciato /posets/, en benasqués) que bi ha en a suya versant septentrional. En chistabín li dicen "Lardana" y en benasqués igual, pero con a "l-" inicial palatalizata como "Llardana".
Primera puyata
A primera puyata estió lo 6 d'agosto de 1856, dimpués de l'Aneto. O primer alpinista que plegó a la cima estió lo britanico H. Halkett. Haberban de pasar cuasi vinticinco anyadas ta la primera puyata hibernal, que la facioron Roger de Monts y Célestin Passet.
Gabi Fernández
Biografía
Ha chugato dende choven en as categorías inferiors de l'Atlético de Madrid dica 2003, anyo en que pasó a fer parti d'o primer equipo.
Luena
Cheografía
A localidat de Luena se troba situada a 457 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar.
La Lezna
La Lezna ye un mont de 950 metros d'altaria situau en a provincia de Zaragoza. Bi ha un vértiz cheodesico en a suya cima.
Aldeadávila de la Ribera
A suya población ye de 1.400 habitants (2007), en una superficie de 46,18 km² y una densidat de población de 30,31 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Aldeadávila de la Ribera se troba situata a 679 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 104 km d'a ciudat de Salamanca, a capital d'a suya provincia.
Serra de Daró
Serra de Daró ye un municipio catalán situato en a comarca d'o Baixo Empordán y provincia de Chirona.
Cheografía
D'o suyo termin municipal en fa parte o lugar de Sant Iscle d'Empordà.
Ciudat d'o Vaticano
Cheografía
right|thumb|200px|Plan d'a Ciudat d'o Vaticano. A Ciudat d'o Vaticano constituye un enclau adintro d'a ciudat italiana de Roma, con a cual tien una muga de 4 km. Se troba situada en a zona uest de Roma, en un chicot tozar en a marguin dreita d'o río Tíber. O prencipal edificio d'o estau ye a basilica de Sant Pietro que se troba en a plaza d'o mesmo nombre. Adintro d'as murallas se troban atros edificios importants como el Palacio d'o Gubierno, os Museus Vaticanos y os Chardins Vaticanos.
Nacionalidat
Seguntes as leis italianas, si una persona pierde a ciudadanía vaticana y no tiene denguna atra ciudadanía automaticament esdevién ciudadán d'Italia.
Cultura
thumb|200px|Os Museus Vaticanos. A cultura d'o Vaticano, como ye platero, se corresponde con a cultura d'a Ilesia Catolica, encara que s'ubre tamién a l'arte d'atras culturas, y o suyo mayor exponent son as obras d'arquitectura, como a Basilica de Sant Pietro, a Plaza de Sant Pietro, a Capiella Sixtina y os Museus Vaticanos.
Arriello
Arriello ye un antigo lugar d'a provincia de Uesca situau en a comarca de Chacetania, en o municipio de Bailo.
Fluvi
Ye inspirata en una gota d'augua y a suya propuesta fue escullita por unanimidat entre as 120 propuestas para estar a mascota oficial d'a Expo.
Pezós
Luengas y parlas
En Pezós se charra gallego. A parla gallega de Pezós y de cuasi toda la comarca de l'Eo-Navia recibe a denominación d'eonaviego y presenta caracters transicionals enta l'asturiano occidental.
Gallués
Toponimia
En aragonés medieval se troba como apellito a variant de Gallós u de Galloç, representando una forma mes amanata a lo basco orichinal.
Districto de Fijac
O districto de Fijac (en occitán Arrondiment de Fijac, en francés Arrondissement de Figeac) ye un districto d'o departamento francés d'Òlt, en a rechión d'Occitania.
Gary Moore
A suya carrera musical prencipia en os anyos 1960, Moore ya tanyiba en a escuela segundaria con artistas como Phil Lynott y Brian Downey, con os que formaría dimpués o grupo de rock Thin Lizzy. Moore compartió escenario con os mas reconoixitos artistas de blues y rock como B.B. King, Albert King, Colosseum II, Greg Lake y o grupo irlandés Skid Row (no confundir con a colla estauuntense de glam metal d'o mesmo nombre), amás de tener gran exito en a suya carrera en solitario. Fació parti como guitarrista d'un buen numero de gravacions d'álbums de musicos de ran mundial, incluyindo un solo de guitarra en a canción "She's My Baby" d'o disco Traveling Wilburys Vol. 3.
Grandas de Salime
Luengas y parlas
En Grandas de Salime se charra gallego. A parla gallega de Grandas de Salime y de cuasi toda la comarca de l'Eo-Navia recibe a denominación d'eonaviego y presenta caracters transicionals enta l'asturiano occidental.
Martes martes
Zoonimia
A part d'o zoonimo fuina de papo amariello tamién existió o zoonimo marta u mart documentato en textos medievals aragoneses d'os peaches de Las Barracas de los Chaqueses, Daroca y Zaragoza. En os textos comercials d'o sieglo XV de Zaragoza, de luengache mixto catalán-aragonés mesmo se documenta marts gibellins, marts gebellins, talment aplicato a pellizos d'unatra especie.
Punta Estriviella
Forma a crencha oriental d'a sierra d'Alano, administrativament en o municipio d'Ansó y adintro d'o Parque Natural d'as Vals Occidentals.
Chicago
Chicago ye una ciudat estausunidense situata en o estato d'Illinois y condau de Cook (en ye a suya capital).
Establita en 1770, Chicago plegó en o ran de ciudat o 4 de marzo de 1837. Ye actualment o segundo centro industrial d'o país, y tamién una d'as principals plazas financieras d'o mundo, a on se marca o precio d'o trigo y d'a soya.
Districto de Gordon
O districto de Gordon (en occitán Arrondiment de Gordon, en francés Arrondissement de Gourdon) ye un districto d'o departamento francés d'Òlt, en a rechión d'Occitania.
L'Aínsa
Demografía
A partir de 1960 no se'n puede tener garra dato fiable perque l'Aínsa pierde la suya municipalidat en fusionar-se o concello con atras localidaz d'a comarca. En 1981, fruito d'una segunda fusión con mas aldeyas encara, se forma lo municipio de l'Aínsa-Sobrarbe que ye como s'administra encara huei. A población oficial dillá de 1960 se computa per tot lo municipio (con altros lugars incluitos) y per ixo no s'ha de considerar representativa d'a villa.
Stardew Valley
Barone desembolicó Stardew Valley per ell mesmo mientres quatro anyos. S'inspiró en gran medida en a serie Harvest Moon, con adicions pa abordar qualques d'as deficiencias d'ixos chuegos. Lo fazió servir como un exercicio pa amillorar as suyas propias habilidatz de programación y disenyo de chuegos. L'estudeo britanico Chucklefish s'amanó a Barone a la metat d'o desembolique con l'ofierta de publicar o chuego, lo que le permitió concentrar-se mas en completar-lo.
Beintza-Labaien
Beintza-Labaien (Beinza-Labayen en castellano, Beintza-Labaien en basco y oficialment) ye un municipio d'a Comunidat Foral de Navarra, merindat de Pamplona y comarca d'Alta Bidasoa.
Escároz
Escároz (Ezkaroze en basco, en castellano Ezcároz) ye un municipio de Navarra situato en a val de Sarasaz. A suya población ye de 352 habitants (2006), en una superficie de 29,27 con una densidat de población de 12,03 hab/km²
Barceo
Barceo ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 56 habitants (2007), en una superficie de 21,13 km² y una densidat de población de 2,65 hab/km².
Johann Christian Polycarp Erxleben
A suya mai estió Dorothea Christiane Erxleben, a primer muller en estar titulada de medicina en Alemanya.
Jabacín
Jabacín ye un mont de 674 metros d'altaria situau en a provincia de Zaragoza. En a suya cima se troba un vértiz cheodesico.
Pueyo de Nai
O pueyo de Nai (en francés Pic de la Table, en castellano Pico de los Tres Reyes) ye una montanya de 2.421 metros d'altaria situada en os Pireneus.
Alexandre Ribot
Alexandre Félix Joseph Ribot, naixito de Saint-Omer (Paso de Calais, Norte-Paso de Calais, Francia) o 7 de febrero de 1842 y muerto en París (Isla de Francia) o 13 de chinero de 1923, estió un incheniero y politico francés, activo en a politica d'a Tercera Republica Francesa dende os anyos 1890 dica os anyos 1910, estando cuantas vegatas ministro y tamién Primer ministro en succesivos Gubiernos d'ixas envueltas. Estió tamién miembro d'o Consello d'Estato.
Sant Román (Biarche)
A suya población ye de 4 habitants (2010).
Tercera conchugación en aragonés
A tercera conchugación en muitas luengas neolatinas presenta dos variants: o grupo antigo y o grupo ixamplau u incoativo, predominando en o caso de l'aragonés os primers a diferencia d'o que se desvién en as luengas galorromanicas.
Verbos d'a quarta conchugación latina
En a tercera conchugación predominan os verbos que provienen de verbos latinos en -IRE como sentir, dormir, ubrir,, mentir, partir, salir, servir, vestir.
Verbos d'a tercera conchugación latina
Ya en latín tardano uns cuantos verbos d'a tercera conchugación latina (verbos en -ĔRE) como UNGĔRE pasoron a la quarta conchugación latina (verbos en -IRE) en o suyo proceso de desaparición. D'esta manera UNGĔRE dió chunyir en aragonés. Un fenomeno pareixiu se dió con os verbos d'a tercera conchugación con yod en vocal tematica como FUGĔRE y QUAERĔRE que esdevinioron fuyir y querir (encara que en aragonés ye mes freqüent a variant querer).
Verbos ampraus de luengas chermanicas
Muitos verbos ampraus de luengas chermanicas s'han adaptau qualques luengas neolatinas en a tercera conchugación: escarnir, fornir y rostir.
Samartín d'Ozcos
A suya población ye de 503 habitants (2011) en una superficie de 66,56 km², con una densidat de población de 7,56 hab/km².
Alhóndiga
A suya población ye de 209 habitants (2010), en una superficie de 19,20 km² y una densidat de población de 10,89 hab/km².
Martes foina
En comparanza con as suyas parients arboricolas, as fuinas de papo blanco s'están a mayor parte d'os tiempos en o suelo, y a sobén viven no guaire luent d'os asentamientos humans, plegando dica a habitar foratos d'as casas, en as falsas y as bordas. Son istes os animals que mes a sobén se siente decir que s'escuelan adintro d'os galliners u conilleras e i fan cerinadas. En aragonés, cuan naide se refiere a un animal como fuina sin d'especificacions (color d'o papo), lo mas habitual ye que se siga parlando d'ista especie.
center|thumb|Escleto
Buenavista
Buenavista ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 174 habitants (2007), en una superficie de 27,04 km² y una densidat de población de 6,43 hab/km².
Día Nacional de Castiella
Orichen
O naiximiento de Villalar como simbolo se remonta tiempo atrás. Ya en o sieglo XVIII León del Arroyal, ilustrato economista y destacato protoliberal, manifestaba que Villalar estió lo "zaguer sospiro d'a libertat castellana". Os antecedents d'as conmemoracions de Villalar calerba situar-los en 1821, cuan o guerrillero castellano, Juan Martín Díez "El Empecinado", y os suyos companyers d'a societat "Los Comuneros", organizoron una expedición a Villalar mirando as restas de Padilla, Bravo y Maldonado. Istos feitos tenioron o suyo punto culminant con un acto d'homenache a los Comuners en a plaza de Villalar o 23 d'abril de 1821. thumb|300px|Monolito en [[Villalar de los Comuneros]] Por ixas envueltas ye cuan bels sectors, entre éls os miembros d'as sociedaz secretas "Los Comuneros" u "Los Hijos de Padilla", prencipian a emplegar o descutito pendón morato. Mientres o Trienio Liberal (1820-1823), Os Comuners estioron obchecto d'admiración por as corrients progresistas d'o país. Mientres a Primera Republica Espanyola, a revolución comunera estió tamién un referent de libertat ta l'ala federalista d'o Partido Republicano Democratico Federal, que en 1869 proclamó lo Pacto Federal Castellano, o primer intento d'una organización territorial federalista en Espanya. Asinas en o zaguer paragrafo d'iste pacto s'afirma: "a sangre d'os Padilla, Bravo y Maldonados que corre por as vuestras venas y a l'ardimiento de que conservan a remeranza istos lugars d'as comunidaz, garantizan o exito d'as nuestras aspiracions y deseyos". En ixa epoca o mesmo Francesc Pi i Margall, president d'a Primera Republica, afirmaba que "Castiella fue entre as nacions d'Espanya la primera que perdió as suyas libertaz en Villalar baixo lo primer rei d'a Casa d'Austria".
Actos
O día important y con mayor numero de celebracions y actos ye o día 23, pero los actos prencipian en a nueit d'o día 22, con actuacions de grupos musicals, y a mas bi ha una zona d'acampada libre ta pasar a nueit. En o maitín d'o 23 d'abril se fan os actos politicos a lo costato d'o monolito erichito en homenache a los Comuners a on que cada partiu politico realiza una ofrenda floral y prenuncia un descurso. Mientres tot o día d'o 23 d'abril se contina l'actividat politica alternata con bailes y conciertos de musica tradicional castellana y leyonesa, esportes autoctonos, exposicions, teatro de carrera, actividaz ludicas, ecetra.
Castelserás
Cheografía
Ye situato en o semontano d'as primeras sierras d'o Sistema Iberico, en a marguin dreita d'o río Guadalop, a mán d'on desemboca o río Mezquín.
Exoluna
miniaturadeimagen|300x300px|Impresión artistica d'a exoluna Kepler-1625b I orbitando a suya planeta. Una exoluna u luna extrasolar ye un satelite natural que orbita una exoplaneta u unatro cuerpo extrasolar no estelar.
Club Deportivo Atlético Baleares
O Club Deportivo Atlético Baleares (en catalán Club Esportiu Atlètic Balears) ye una entidat esportiva balear, con seu en a ciudat de Palma (Islas Balears, Espanya). Fue establito en 1920 y en a temporata 2011/2012 chuga en a Segunda División B espanyola d'a Liga espanyola de fútbol.
Historia
O equipo tenió os suyos exitos mas grans mientres os anyos 1950, cuan en 1951 puyó t'a Segunda División. En ista categoría continó dica 1953, y dimpués de baixar de categoría tornó una atra vegata a chugar en ista mesma categoría dende 1961 dica 1963.
Estadio
Tien una cabida de 18.000 personas (3.000 sentados d'a tribuna cubierta) y unas dimensions de 102 x 67 metros. O campo ye de hierba artificial.
Andorra (Teruel)
Andorra ye un municipio y villa d'a provincia de Teruel, capital d'a comarca d'Andorra-Sierra d'Arcos. A población ye de habitants en una superficie de 141,36 km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Toponimia
Seguntes a tradición enantes se deciba Las Masadicas Royas (y doncas Las Masadas Royas anteriorment) y cambeó ta Andorra. Manimenos a documentación d'Andorra ye antiga, y la veyemos ya en Rationes decimarum Hispaniae (1279-80):
Personalidaz naixitas d'Andorra
Categoría principal: Naixitos d'Andorra (Teruel).
Exeya d'os Caballers
Vertices cheodesicos
En o termin municipal d'Exeya se troban os vertices cheodesicos Santía, Torres, Exeya, Pillué, Punta de la Negra, Marcuera, Poco Culo, Pui de Pinos y Aznares.
Luengas y parlas
A luenga actual d'Exeya d'os Caballers ye o castellano d'Aragón, con substrato aragonés. O lexico d'intrés etnografico d'Exeya d'os Caballers se conoix relativament bien por figurar esta localidat en l'ALEANR, con a sigla Z 300. Amás, Octavio Sierra publicó su Vocabulario general de las Cinco Villas de Aragón.
Fuents de Xiloca
Cheografía
Ye situato en la depresión de Calatayú-Daroca, chunto a lo río Xiloca, a 570 metros d'altaria sobre lo livel de la mar y a una distancia de 104 km d'a ciudat de Zaragoza, a capital d'a suya provincia y d'Aragón.
Benito Coll y Altabás
Benito Coll y Altabás (Binéfar, Litera, 1858-Binéfar, Litera, Uesca, 1930) va estar un eminent filologo, pionero en o estudio y replega d'a luenga aragonesa.
Segunda conchugación en aragonés
Os verbos cocer, coneixer, creixer, mereixer, naixer, estender, aprender, plover/plever, creyer, foter, vender, moler y planyer se remontan a verbos d'a tercera conchugación latina que pasoron a la segunda conchugación latina por o cambio d'accentuación. Belún d'estos verbos presenta variants en a conchugación en -ir como planyir.
Benito Coll y Altabás
Obra
Lo libro de José Luis Aliaga Jiménez Las lenguas de Aragón en el primer tercio del siglo veinte. Vol. 1. Inéditos, rarezas y caras B replega la Colección de refranes, modismos y frases usadas en el Alto-Aragón, l'apendiz d'a Colección de voces alto-aragonesas y lo mapa filolochico de l'Alto Aragón.
Cárcar
A suya población ye de 1.199 habitants (2007), en una superficie de 40,2 km² y una densidat de población de 29,83 hab/km².
Charlie Watts
Charles Robert Watts, dito Charlie Watts, naixito de Wembley (Middlesex, Anglaterra) o 2 de chunio de 1941 - Londres, 24 d'agosto de 2021, fue un musico, batería, compositor y productor musical britanico, activo en o mundo d'a Musica dende 1962 dica a suya muerte y miembro de The Rolling Stones.
Castiello d'Acher Sud
Caracteristicas
En orden ascendent, a cima pasa d'un selva frondosa de tonalidatz verde-amarillencas a laderas royencas. A suya cima, que gosa presentar-se con prou nieu, ye una chicota val rectangular rodiada en as suyas quatre caras por una muralla que le da un aspecto de castiello.
Sebo
Usos actuals
En la Val de Benás feban un pan de seu salau pa condimentar las trunfas bullidas.
Chermanismos en castellano
Primer y segundo estrato de chermanismos
Los chermanismos que se producioron en tiempos de las grans migracions y la formación de reinos chermanicos son los chermanismos de lo segundo estrato.