cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Trenton (Nueva Jersey)
Trenton ye una ciudat d'os Estaus Unius situata en o estato de Nueva Jersey, d'an ye a capital estatal. Fa parte d'o condau de Mercer, d'an temién en ye a capital.
Pico Vernatuara
Toponimia
L'oronimo Vernatuara presenta una terminación -tuara de l'aragonés arcaico preliterario que proviene d'o sufixo latino -TŌRIU igual como los actuals sufixos -dero y -dor. L'oronimo se puede relacionar con lo verbo latino VERNARE ("reverdir") a traviés d'una forma sufixada VERNATORIA, d'a mesma familia que vernación.
Arblada lo Baish
Arblada lo Baish (Arblada lo Baish en occitán, Arblade-le-Bas en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Miranda y cantón de l'Ador gersés.
Lista civica
En o sistema politico italiano, una lista Civica (en italiano) ye una lista formata ta las eleccions a o Concello municipal d'una comuna, formatas por un candidato a sindaco (alcalde) y uns candidatos a consigliere comunale (concellers), y que son formatas por personas que no fan parte de garra partiu politico u que oficialment no en fan parte. Son asinas un equivalent a las listas d'independients en o sistema politico aragonés.
La Unión de Campos
La Unión de Campos ye un municipio d'a provincia de Valladolit, en a comarca de Tierra de Campos y comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya.
Espineta
thumb|250px|Superfície anterior d'a espineta thumb|250px|Superfície posterior d'a espineta A espineta, punta d'o peito u esternón ye un ueso d'o tórax, plan, impar, central y simetrico, composau por quantas piezas soldadas.
Denominacions
Lo cultismo esternón ye amprau de lo griego στέρνον - stérnon y que significa "peito". En la obra de Galén ya se nombraba con este termin griego a la espineta.
Šiprage
Se troba en a val d'o río Vrbanja, que esnaviesa cara t'o norte en a rechión, en as garras de o mont Vlašić (1943 mslm) y entre a carretera R440.
Toponimo
O toponimo Šiprage dimana de o nombre d'una familia noble, os Šipraga. No se sabe si os Šipraga yeran naturals d'a redolada u si veniban d'un atro puesto y adquison os terrens y s'aposentón astí.
Frescuau
thumb|right|250px|As [[Ovis orientalis aries|uellas, quan son frescuadas ye quan gosan tener o primer corderet.]] Frescuau u frescuato (posiblement, de «fresco», en o sentiu de choven) ye a parola que designa una uella u mardano adulto choven, con d'entre 20-24 meses y 3 anyos d'edat. Os frescuaus y as frescuadas son adultos, o que quiere dicir que ya fan una vida reproductora activa.
Siltita
250px|thumb|Un fragmento de siltita. La siltita u piedra de limo ye una roca sedimentaria siliciclastica formada por particlas unidas de mida limo (entre 0,002 mm y 0,063 mm), mida mes chicota que en las arenitas y més gran que en las archilitas. Fan part de las lutitas.
Rechola
thumb|Rechola de 15x20 cm Una rechola ye un elemento arquitectonico resistent de ceramica, piedra, y a vegadas tamién de vidrio u metal que se fa servir pa cubrir sulers, paretz, teitos y mesmo obchectos como tablers grans. Alternativament tamién puet referir-se a unidaz feitas con materials liuchers como a perlita y a fusta si tienen as mesmas aplicacions. Una paret cubierta con recholas ye un recholau.
Estación d'esquí
thumb|[[Aramón Formigal ye a estación d'esquí mas gran d'Aragón.]]right|thumb|Estación d'esquí de Bariloche, en [[Archentina.]] right|thumb|[[Courchevel (Francia).]] Una estación d'esquí ye un centro d'esportes d'hiberno especialment equipato ta a practica d'o esquí, o surf de nieu (snowboard) y atros esportes parellans (skwal, monoesquí,...).
Matrimonio
Dot
Se denomina tamién matrimonio u casamiento a lo dot —conchunto de biens y riquezas— que aportaba la muller en casar-se.
Providence (Rhode Island)
Cheografía
A localidat de Providence se troba situata a 23 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a o canto d'o río Providence.
Provincia de Soria
Soria ye a provincia espanyola menos poblada, con una densidat d'alto u baixo 9 habitants/km²: una d'as menors d'a Unión Europea. A población d'a provincia ye de 91.487 hab. (2002) y o 40% viven en a capital, Soria.
PAES
O Plan de Actuación Específico para Soria, PAES (Plan d'Actuación Especifico ta Soria, en aragonés) tien l'obchectivo d'empentar o desarrollo d'a provincia. Fue aprobato por o Consello de Ministros o 6 de mayo de 2005, con José Luis Rodríguez Zapatero como President d'o Gubierno.
Frank Morgan
Francis Phillip Wuppermann, d'o suyo nombre artistico Frank Morgan, naixito de Nueva York (Nueva York) o 1 de chunio de 1890 y muerto en Beverly Hills (Los Angeles, California) o 18 de setiembre de 1949, estió un actor estausunidense, activo en o teatro y en o cine estausunidenses dende meyaus d'os anyos 1910 dica finals d'os anyos 1940. En as primeras anyadas d'a suya carrera como actor, bella vegada l'acreditoron como Frank Wupperman y como Francis Morgan.
Porto Novo
Porto Novo ye a capital de Benín, encara que a ciudat con mayor numero d'habitants ye Cotonou.
Barçalona de Gers
A suya población ye de 1.322 habitants (2007) en una superficie de 20,29 km², con una densidat de población de 65,16 hab/km².
Kiev
A suya población ye de 2.819.566 habitants (2006) en una superficie de 839 km², con una densidat de población de 3.361 hab/km².
Verbos declarativos en anglés
Verbo + cherundio
Bi ha verbos como apologize for, to admit, to deny, to insist on, to recommend, to regret y to suggest van seguius d'atro verbo cherundio.
Osso d'a Cinca
A suya población ye de habitants en una superficie de 28,27 km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Alianza Popular
Sindembargo, cuan en 1980 esclató o partiu centrista gubernant d'Adolfo Suárez (a Unión de Centro Democrático, UCD), Alianza Popular formó una coalición eletoral con o Partido Democrático Popular (d'ideolochía democristiana) y con Unión Liberal (d'ideolochía liberal), dos partius creyatos a partir d'o naufrachio d'a UCD, y en as eleccions chenerals espanyolas de 1982 ista coalición, dita Coalición Popular, esdevenió o segundo partiu politico en o Congreso d'os Diputatos, con 107 diputatos.
Cuan en as eleccions chenerals espanyolas de 1986 a Coalición Popular nomás tenió 105 diputatos, o partiu dentró en una profunda crisi, con succesivos secretarios chenerals como Jorge Verstrynge u Alberto Ruiz-Gallardón, y con Antonio Hernández Mancha como president d'o partiu. Ista crisi remató en 1989 con un Congreso d'os militants, a on s'aprobó a transformación d'o partiu en o nuevo Partido Popular.
Mitolochía galesa
Personaches
Atros d'os personaches y puestos d'estas historias son medievals, como o contexto en que han sido escritos u recullius. Manimenos i trobamos personaches y historias d'a epoca de luita contra a invasión romana (Caradawc y Caswallawn) y mesmo d'a epoca d'expansión celta por os Balcans y norte d'Italia (Mabinogion de Branwen).
Mexico
Encara que bi ha prous contrastes de riqueza y pobreza, Mexico ye una potencia rechional d'America Latina. En 1994 se convertió en o primer miembro latinoamericán d'a Organización ta a Cooperación y o Desembolique Economico (ODCE). Seguntes a clasificación d'o Banco Mundial, Mexico ye un país de renda meyana-alta, con o treceno Producto interior bruto mas gran d'o mundo, dimpués d'Espanya. En 2008 teneba a Renda Nacional Bruta por capita mas alta d'America Latina en termins nominals y en paridat de poder adquisitivo, y un d'os endices de desembolique humán mas altos d'a rechión. A suya economía ye muit ligata con a economía d'os suyos socios de l'Aria de Libre Comercio d'America d'o Norte.
A conquiesta espanyola
Sindembargo, a cayita de l'imperio azteca se fació a escape cuan plegoron a o territorio os conqueridors espanyols mandatos por Hernán Cortés, qui plegó a la peninsula d'o Yucatán en 1519. Ista conquiesta producirba una radical transformación d'as sociedat mesoamericanas.
Os espanyols plegoron a las costas mexicanas dende as suyas colonias recients en as islas de Cuba y Domingo, y en plegar-ie recibioron noticias que charraban d'uns territorios a l'interior d'o país con una gran abundancia d'oro y atras riquezas, asinas que prencipioron a conquiesta d'o territorio, en una situación en a cual teneban amás a suerte de que os nativos, en interpretación d'antigas leyendas, los considerasen dioses u a lo menos como representants d'o dios Quetzalcóatl que tornaba ta recuperar o suyo reino. En cualsiquier caso, prencipioron una serie d'escaiciomientos que provocoron l'esboldregamiento de l'Imperio azteca en morir Moctezuma Xocoyotzin, tenendo en a luita l'aduya d'os tlaxcaltecas y d'atros pueblos y sinyors enfrentatos con os aztecas. En o proceso, a ciudat de Mexico-Tenochtitlán quedó destruita cuasi de raso.
Topografia
thumb|Pico d'Orizaba thumb|Disierto de Sonora A topografia mexicana ye muit accidentata. O territorio mexicano ye situato en una d'as arias tectonicas mas dinamicas d'o mundo; fa parti de l'"Aniello de Fuego d'o Pacifico", una rechión d'actividaz vulcanica y sismica. Mexico se troba en a rechión occidental d'a placa Norteamericana y a suya intersección con a Placa de Cocos y a Placa d'o Caribe. Fisiograficament o país puet subdividir-se en nueu rechions prencipals:
Competicions esportivas
Mexico ha organizato os Chuegos Olimpicos de 1968, celebratos en a Ciudat de Mexico, y dos Campionatos Mundials de Fútbol en 1970 y 1986. Tamién ha organizato os Chuegos Panamericanos en as edicions de 1955 y 1975 y organizará a edicion de 2011. Atros eventos organizatos son os Chuegos Centroamericanos y d'o Caribe de 1926, 1954 y 1990, a Universiada de 1979, o Campeonato Mundial de Polo de 2008, a Copa Mundial de Fútbol chuvenil de 1983, a y Copa d'Oro de la CONCACAF de 1993 y 2003, y a Copa Confederaciones de 1999.
Dictadura
Bibliografía
Stephen J. Lee: Dictaduras Europeas 1918-1945. Inforbook's, SL/ServiDOC, SL. Barcelona, 2004.
Joarilla de las Matas
Cheografía
D'o suyo termin municipal en fan parte os lugars de San Miguel de Montañán y Valdespino de Vaca.
Santa María de Belsué
Santa María de Belsué ye un lugar despoblau aragonés d'o municipio de Nueno, situau en a provincia de Uesca.
Matapozuelos
Matapozuelos ye un municipio d'a provincia de Valladolit, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 1049 habitants(2007), en una superficie de 50,5 km² y una densidat de población de 20,77 hab/km².
Mbabane
Mbabane ye a capital d'Eswatini, encara que a ciudat con mayor numero d'habitants ye Manzini.
Pardina d'Ascaso
A pardina d'Ascaso ye una pardina despoblada aragonés d'o municipio de Nueno, situau en a provincia de Uesca.
Bruselas
Toponimia
En o lexico comercial aragonés d'o sieglo XV s'escribiba Bruxeles (en Monzón), Bruxellyas (en Uesca) u Bruxellas.
Estaus Federaus de Micronesia
Economía
A moneda de curso legal en o país ye o dólar estausunidense.
Cultura
A danza y a musica fan parti important d'a cultura d'o país. Os bailes tradicionals encluyen o baile d'o palo, a on se danza a la vegada que se simula una luita con un palo, practicato en as islas de Yap, Chuuk y Pohnpei. Iste baile se realiza por ninos, hombres y mullers a la vegada, a diferencia d'os bailes de piet, que los realizan deseparaus. D'atra man, en as islas de Yap y Chuuk se realizan tamién bailes posaus, mas que mas por mullers.
Sant Cristofo y Nieus
A Federación de Sant Cristofo y Nieus u Saint Kitts y Nevis (en anglés Federation of Saint Kitts and Nevis) ye un país y estato localizato a l'este d'a isla de Cuba, en auguas d'a mar Caribe. A suya población ye de 38.958 habitants (2005) en una superficie de 261 km², con una densidat de población de 148 hab/km². A capital de Sant Cristofo y Nieus ye Basseterre.
Villena
Villena ye un municipio d'o País Valenciano d'a Provincia d'Alicant, situato en a comarca de l'Alto Vinalopón y partiu chudicial de Villena (en ye a suya capital.
Nau (arquitectura)
thumb|right|200px|A nau d'una ilesia. En arquitectura, a nau ye lo espacio compreso d'entre dos paretz paralelas u ringleras de pilars que sustentan un teito y tellato común. De forma millor concreta, o termín s'emplega ta referir-se a ixe espacio en as ilesias, templos u edificios importants, fendo referencia a l'espacio que s'extiende d'entre a puerta principal y l'altar y presbiterio.
Cara
Os teixitos tovos d'a cara expresan as emocions de l'individuo, por l'acción d'os musclos d'a mímica (comunicación no verbal). Asinas, l'apariencia facial ye un elemento esencial d'a identidat de cada ser humán y lo que en facilita mas a identificación, por ixo ye l'elemento central d'a fotografía d'os documentos oficials u d'a caricatura.
A cara se puet decorar con o maquillache, metendo choyas (mas que mas en os labios y en o naso) u tapar con una mascatuta ta no estar reconoixito, disfrazar-se u adoptar un rol determinato, como en o caso d'o teatro griego.
Municipio Antonio José de Sucre
O Municipio Antonio José de Sucre (Municipio Antonio José de Sucre en castellano) ye uno d'os 12 municipios d'o Estau Barinas en Venezuela. Tien una superficie de 2.975 km² y a suya población yera de 62.002 habitants en 2001. A suya capital ye Socopó.
Rechión de Münster
División administrativa
A rechión de Münster ye compuesta por tres ciudaz-districto (Kreisfreie Städte) y cinco districtos rurals (Landkreise):
Medina de Rioseco
Medina de Rioseco ye un municipio d'a provincia de Valladolit, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 5008 habitants(2007), en una superficie de 115,43 km² y una densidat de población de 43,38 hab/km².
Louis Pasteur
Estió director de l'Instituto Pasteur, establiu en 1887, dica a suya muerte, y o suyo cuerpo estió enronau debaixo de l'instituto. Encara que Pasteur fació experiments innovadors, a suya reputación s'asoció con cuantas contraversias. A reevaluación historica d'o suyo cuaderno reveló que practicó l'enganyo pa vencer a os suyos rivals.
Sierra de Mora
La superficie de la sierra de Mora perteneixe a los termins municipals de Mora de Rubielos y Alcalá de la Selva (Gúdar-Chabalambre).
Altarias
Las principals cimas de 1.692 m y 1.673 m no tienen indicación d'oronimo en los mapas topograficos y se presentan entre los paraches artiga del Ajo, artiga de los Trompos y Varizal de Picharque, seguidas d'atras sin indicación d'oronimo. Tienen indicación d'oronimo la loma del Villarejo (1.649 m), La Olmediella (1.641 m), la loma de la Cremadilla (1.625-1.606 m), l'alto de la Nava (1.559 n), la penya de Ramiro (1.489 m) y lo mollón Blanco (1.378 m).
Viliella d'Ebro
Toponimia
En 1582 lo nombre ya ye castellanizau, pero encara bi ha una forma documentada diferent de l'actual:
En 1704 se troba la forma Vililla:
Astur-leyonés
Fonetica
Diftongación d'as Ŏ y Ĕ curtas en toz os casos (tamién debant Yod y en o verbo ser) a l'igual que en idioma aragonés y en mozarabe septentrional: Son formas eguals u cuasi eguals en l'aragonés.
Conservación u inserción de -I- debant de vocal final: muriu, matancia, metia, corria ("yo meta", "yo corra"). A palabra congrio podría estar un leyonesismo en castellano y en aragonés.
Esta X s'ha castellanizau en forma de J velar castellana en Curueña y en zonas de Salamanca y Extremadura a on huei se charra castellano con restos d'Astur-leyonés.
Lexico
Bi ha celtismos que se remontan a las luengas celticas que se charraban en Hispania (nava), pero tamién a los celtismos d'orichen galico que teneba lo latín cheneral (bierzu, brizu, riegu, combar).
Orichen
A peculiar evolución d'o latín a traviés de l'astur-leyonés en l'actual grupo lingüistico no estió pas espontania en dengún puesto cheografico; paulatinament a parla italica fue transformando-se tal que en o sieglo X bi'n ha un albandono extremo como per estar considerau una modalidat romanz propia. Linguistas espanyols como Rafael Lapesa fan notar que a sonorización d'as xordas intervocalicas en astur-leyonés y luengas mugants puet estar por o substrato celta local.
Sociolingüistica
L'antigo leyonés, conoixiu como "leyonés medieval", estió una luenga oficial d'o Reino de Leyón en os sieglos XIII y XIV. Lo charraban en tota la parti que ocupaba iste reino dende o Cantabrico dica Extremadura. Huei en día s'emplega mui poco. O solo puesto an dispone d'oficialidat ye en Miranda do Douro en Portugal, an que gosa ser clamau mirandés. De fuera d'os territorios portugueses, oficialidat no en tien ni en Castiella y Leyón, ni en Extremadura, ni en Asturias. En beluns d'estos territorios espanyols no bi ha ni una contreita referencia a la protección d'as variants locals en os suyos estatutos.
Participio pasau en francés
Participios en -u
Verbos acabaus en -oir. S'excluye s'asseoir.
Verbos acabaus en -ure.
Concordancias
En los verbos transitivos lo participio pasau francés presenta concordancia en chenero y numero con l'obchecto directo si se'n fa mención antes de lo verbo. L'obchecto directo puede preceder-lo d'unas quantas trazas diferents a la simple colocación de lo sintagma:
Sinoga Mayor de Zaragoza
A sinoga mayor de Zaragoza yera la prencipal sinoga d'a chudería de Zaragoza. O suyo bago l'ocupa l'actual ilesia d'o Seminario de Sant Carlos, en o puesto a on se trobaba a plaza d'a Sinoga, centro d'o barrio chodigo.
Historia
En a sinoga mayor se reuniba dende a o menos l'anyo 1311 l'alchama pa tractar os asuntos mas importants d'a comunidat chodiga en a ciudat. Astí yera alzau tamién l'archivo de l'alchama. Una parti desapareixió dimpués d'un incendio, la resta marchó a l'exilio con qualques familias mientres a expulsión de 1492.
Matanza de los Oteros
Matanza ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 246 habitants(2009), en una superficie de 53,58 km² y una densidat de población de 4,59 hab/km².
Erolas
Erolas ye un lugar despoblau aragonés d'a provincia de Uesca situau en a comarca de Ribagorza, en o municipio d'Isabana.
Sufixo -aire
Indicador d'oficio
En catalán valenciano bel autor ha feito notar que dende o sieglo XVII este sufixo se remató aplicando a oficios artesanals que ya no daban guaires ganancias u posibilidatz d'ascenso social u a chent que feba fayenas tradicionals que tampoco no daban guaires ganancias. Tamién a ciertas actividatz (colombaire). Esto podría estar extensible a l'aragonés en casos como quinquilaire y porgadoaire.
Estreito da Calheta
O Estreito da Calheta tien una escuela, un parque industrial, un albergue chovenil, un centro civico, un centro de salut, un banco y cuantas residencias y hotels.
Finlandeses
Historia
En os sieglos XV y XVI os finlandeses ixamploron a suya aria d'asentamiento enta o norte empentando a los lapons. Con ixa expansión finlandesa tamién s'estendilló o feudalismo. En 1600 os suecos habioron d'esclafar una revuelta campesina dita "revuelta d'as estacas" y introducioron una clase dirichent luterana. En o sieglo XVIII a influencia sueca s'enfeblió. En as guerras napoleonicas Rusia invadió Finlandia, que fue anexionata en 1809.
Jet Li
Ye conoixito prencipalment por as suyas cintas d'artes marcials, en as que practica una mena de luita acrobatica con armas inusuals (escaleras de man, chaquetas, zapatos, etc) fendo mezclallo con scenas comicas. Ye activo en o cine dende 1982 con nomás ueito anyos dica l'actualidat en os que apareix en mas de 70 cintas.
Canto a la libertad
Interpretacions
O 8 d'octubre de 2011, Pepín Banzo a la gaita de boto, chunto a Jesús Quilez a la voz, interpretoron o "Canto a la Libertad" como un d'os actos d'inicio d'as Fiestas d'o Pilar, minutos antis d'o pregón de fiestas en o balcón d'a Casa d'a Ciudat d'a capital aragonesa.
Ermita d'a Fuent Santa d'a Espunya
Fuent
Enta la fuent ésta se beniba la chent enantes, ta progar per a plebia, fendo una liturchia que consestiba en surtir de Sant Beturián d'Asán, porteyando las reliquias d'o santo en alto. Luego, en a fuent, se ficaba lo cofre en l'augua y diz que si en quitar-lo d'ésta, lo cofre pesaba gauire mes (perque ese plegato augua adintro), lo significato yera que heba de pleber en es siguients diyas.
Casa de l'ermitano
thumb|left|250px|O conchunto d'a ermita d'a Fuent Santa, con a casa de l'ermitano en primer termino. A casa de l'ermitano ye una edificación simple, con un furno de caracteristica chaminera sobrarbenca en o canto d'endazaga.
Primera División Femenina d'Espanya (fútbol)
Palmarés
a<span id="endnote_a"> ^Iste campeinato estió ganau por o San Vicente. b<span id="endnote_b"> ^Iste campeinato estió ganau por l'Atlético Villa de Madrid. c<span id="endnote_b"> ^L'equipo se clamaba Club Atlético Málaga.
Culto Politeísta Hispano-Romano
Representa la versión espanyola d'uns movimientos reconstruccionistas relichiosos muito minoritarios que miran de tornar ta las radices politeístas europeas (ditas "paganas" por los cristianos en plan despectivo).
Robin Wright Penn
Robin Wright Penn (nombre artistico de Robin Gayle Wright dende o suyo matromonio con Sean Penn en 1996), naixita de Dallas (Texas) o 8 d'abril de 1966, ye una actriz estausunidense, conoixita por os suyos papels en cintas como Forrest Gump (1994), Moll Flanders (1996) u Unbreakable (2000).
Civilización
Grans civilizacions historicas
Contino se listan as civilizacions mas relevants a lo largo d'a historia por continents, en una aproximación ni sistematica ni exhaustiva de clasificación:
Tres Mojones (Campo de Daroca)
Se troba situau en a triple muga entre os municipios de L'Aldeyuela de Tiestos, Torralba de los Fraires (Zaragoza) y Tortuera (Guadalachara).
Aythya fuligula
Istas aus s'alimentan sobretot capuziando, pero a vegadas salen d'a superficie. S'alimentan de musclos, insectos aquaticos y qualques plantas.A vegadas s'alimentan de nueit.
Alt Àneu
Alt Àneu ye un municipio catalán situato en la provincia de Leida, en la comarca de lo Pallars Sobirán.
Guyana
A Republica Cooperativa de Guyana ye un país d'o norte d'America d'o Sud, ye amás occidental d'as Guayanas. Muga a o norte con l'Oceano Atlantico, a l'este con Surinam, a l'ueste con Venezuela y a o sud con Brasil.
Ollolai
Cheografía
A localidat d'Ollolai ye situata a 970 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Motörhead
Motörhead ye un grupo de musica d'o Reino Uniu activo dende prencipios d'os anyos 1970 dica o 2015. Fue establito en 1975 por Lemmy Kilmister qui morió o 28 d'aviento de 2015, dimpués de 40 anyatas d'actividat y d'a suya muerte o baterista Mikkey Dee confirmó a disolución d'o grupo.
Litera
Litera (en catalán: La Llitera; en castellano: La Litera) ye una comarca de a provincia de Uesca, Aragón, Espanya.
Avión comercial
thumb|300px|Un avión comercial [[Airbus A330.]] Un avión comercial u avión de linia u avión de pasachers ye un avión, cheneralment gran, emplegau pa carriar pasachers y o suyo equipache. Qualques modelos son modificaus pa o transporte de carga.
Lista de municipios d'a diocesi de Teruel y Albarracín
Ista ye a lista de municipios d'a diocesi de Teruel y Albarracín dividius por arcipestraus, comarcas y provincias.
Exelsa
Mugas
Lo suyo termin municipal muga a lo norte con Pina d'Ebro; a l'este con Sastago; a lo sud con Viliella d'Ebro; y a l'ueste con Quinto.
Segmento A
En 2020, os diez autos d'o segmento A mas vendius en Europa estioron Fiat Panda, Fiat 500, Toyota Aygo, Renault Twingo, Volkswagen Up!, Hyundai i10, Kia Picanto, Peugeot 108, Citroën C1 y Suzuki Ignis.
Rabanyo
Anque a palabra prencipal en a mayor parte d'a cheografía altoaragonesa ye «rabanyo», existe en aragonés a palabra ramada, propia de a Ribagorza, y que apareix tamién espontaniament en a vecina comarca de o Sobrarbe (a on que coexiste con a más habitual rabanyo). En l'actualidat tamién en Ribagorza s'emplega a sobén o termino rabanyo, en estando cada vegada menos freqüent sentir dir ramada, por o que si se contimpara con l'elevado uso que teneba a finals d'o sieglo XIX (conoixiu por as indagacions de Saroïhandy) se puede dicir que en o pasau teneba más uso.
A palabra rabanyo se fa servir, tamién, en sentiu metaforico, ta describir una gran cantidat d'una mesma cosa: «O crío mío tiene un rabanyo (de) chuguetes», «Tiene un rabanyo' tierras que pa' qué», «M'ha costau un rabanyo' diners», etc.
Ganau vacivo
thumb|right|250px|[[Ovis orientalis aries|Uellas vacivas.]] O ganau vacivo (ganato vacivo en as parlas con más propensión a conservar as xordas intervocalicas; d'o latin <*VACĪVU, «vuedo», «bofo», «sin simient») ye l'estallo d'un rabanyo u ramada, especialment de uellas, que ye formau por animals d'un solo sexo (tipicament fembras) deseparaus de l'atro sexo ta privar que se marrixcan.
Os motivos de que se deseparás a ixos animals de a resta d'o rabanyo pueden estar qualquns: a edat (uellas masiau chovens ta parir u masiau viellas -mayorencas- ta participar en a transhumancia), salut u lesions (uellas coixas), control d'a natalidat, etc.
Surinam
A suya población ye de 541.638 habitants (estimación de 2012) en una superficie de 163.820 km², con una densidat de población de 3 hab/km².
Río Arba
Cheografía
Una vegada unitos l'Arba de Luesia y l'Arba de Biel, poco més abaixo d'o casco urbán de Exeya, o cauz de l'Arba traviesa la parti sud d'o termin municipal d'ista villa y cruza de norte a sud tot o termin de Taust, dica desembocar a la fin en Gallur en o río Ebro.
Chumiella
Chumiella (en grafía SLA Jumiella, en castellano Jumilla) ye un municipio d'a Rechión de Murcia, situato en a comarca de l'Altiplano Murciano.
Cheografía
En o suyo termin municipal bi ha rocas rocas volcanicas d'a serie alcalinas. Os petrologos definioron una roca clamata Jumillita a partir de materials de Chumiella, pero seguntes a clasificación actual ye simplament un basalto alcalín.
Salinas de Chaca
A suya población ye de 29 habitants (2009).
Historia
En o sieglo XIX o lugar fue tresladato dende o lugar de Salinas Viello, que hue ye albandonato, y que se troba más en l'alto d'a sierra de Santo Domingo, a man d'un puerto de montanya que trescruza os monts enta Fuencalderas.
Espot
Cheografía
Ye una de las entratas a lo Parque Nacional d'Aigues Tortes i Estany de Sant Maurici.
Cerebelo
Los amfibios y reptils actuals lo tienen poco desembolicau a causa de que la suya locomoción no implica movimientos guaire dificils luent de lo suelo. En los mamiferos y aus presentan una mayor actividat muscular y en conseqüencia precisan d'un cerebelo mes gran, y con una superficie plegada en circumvolucions, con un aspecto y estructura pareixius a lo cerebro. Los primates son los animals con cerebelo mes complexo.
Sabero
Sabero ye un municipio d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 1.451 habitants (2009), en una superficie de 24,80 km² y una densidat de población de 58,51 hab/km².
Estallo
S'emplega sobre tot ta deseparar o ganau menor (uellas u crabas), a sobén repartindo un rabanyo en os diferents estallos de a quadra, pero puede emplegar-se tamién ta vacas y bueis, cabendo-ne lochicament menos en cada estallo.
Calonectris diomedea
A gaviota fina cenisosa (Calonectris diomedea (Scopoli, 1769) ) ye una au d'a orden d'os Procellariiformes y familia Procellariidae que se reproduz en islas rocosas y en costas escarpadas d'a Mediterrania, pero difuera d'a epoca de cría s'alimenta en l'Atlantico. Ye de color grisa pardisca con alas mas foscas y mayorment blanca debaixo. Lo pico ye de color amariella palida con una taca fosca amán d'a punta. Os sexos son iguals.
Guambre
250px|thumb|right|200px|Un [[aladro de guambre.]] O guambre (nombre cheneral en aragonés, anque en ansotano y en cheso le'n dicen o güembre) ye una forma evolucionada a partir d'a rella simple de l'aladro que, a más de pa labrar, sirve pa «mantornar» a tierra; ixo ye, pa fer-la chirar y vulcar-la de a man contraria. Con ixo se consigue que o vallón feito por l'aladro salga más fondo, con millor oxichenación y distribución d'os nutrients en a tierra, o que contrebuye a fertilizar a uebra.
Friedrich Hölderlin
Friedrich Hölderlin (Johann Christian Friedrich Hölderlin), naixito de Lauffen am Neckar (Baden-Wurtemberg, Alemanya) o 20 de marzo de 1770 y muerto en Tubinga (Baden-Wurtemberg, Alemanya) o 7 de chunio de 1843, estió un escritor y poeta alemán d'o Romanticismo.
FK Žalgiris
Estadio
thumb|center|500px|LFF stadionas.
Hermenegildo Estevan
Hermenegildo Estevan y Fernando, naixito de Maella (Baixo Aragón-Casp, Aragón) o 13 d'abril de 1851 y muerto en Roma (Italia) o 10 de noviembre de 1945, estió un pintor aragonés, conoixito mas que mas por os suyos treballos sobre paisaches.
Pompeya
Antigüedat
Os oríchens de Pompeya se troban en l'Antigüedat, en o periodo anterior a la expansión d'a Republica de Roma; cal parar cuenta que a gens Pompeia, una d'as familias romanas (en feba parte Gneu Pompeyo Magno) tiene o suyo orichen en ista ciudat, que en ixas envueltas yera habitata por os oscos (un pueblo italico d'a branca d'os samnitas). En a segunda metat d'o sieglo VI aC se i fundó un chicot nulio habitato en una crucillata de vías de comunicación y fácil que como un puesto con funcionalidatz economicas y comercials; se trobaba en a crucillata d'as vías enta Cuma, Nola y Castellammare di Stabia. Entre 525 aC y 474 aC, a ciudat fue conquiesta por os griegos que controlaban Cuma y adhibita a los suyos dominios. Estrabón, en a suya obra, diz que os etruscos conquirioron a ciudat, feito que puet estar obchecto de confirmación por as troballas arqueolochicas que se i han feito: en l'aria d'o templo adedicato a Apolo y amán d'as termas Stabianas se i han trobau repuis de ceramica (d'o tipo conoixito como bucchero en l'Arqueolochía), vinclatos a una necropoli d'o sieglo VI aC. No yera encara una ciudat destacata, como dixa veyer o feito que a suya distribución ni siga con un plano ordenato, sino que ye una simpla succesión de carreras con edificios que no se subchectan a una planimetría planificata u a una ordenación urbanistica.
Dominio romano
left|thumb|250px|Mapa con a difusión d'a [[luenga osca en a peninsula italica.]] Mientres o sieglo IV aC, a ciudat de Pompeya prenió parte en as guerras samnitas contra a Republica de Roma, guerras que rematoron con o dominio romano sobre toda a Campania y que facioron esdevenir d'a ciudat un "socio" de Roma. Estió en ixas envueltas quan se fació en a ciudat a suya primera planificación urbanistica a la traza d'os romanos. Pompeya continó estando una ciudat aliata de Roma mientres a segunda guerra punica (a diferencia d'a mayor parte d'as ciudaz campanas), conservando asinas o suyo estatuto legal frent de Roma.
Probabilidat
A probabilidat mide a freqüencia con a que se obtiene os resultatos de un experimento aleatorio, os resultatos se deben conoixer. A teoria d'a probabilidat se usa en diferentes areas como a estatistica, a fisica, a matematicas, a filosofía y a sciencia
Historia
A regla de Laplace feito por o francés Pierre-Simon de Laplace en o sieglo XVIII que nos permite calcular por meyo d'una formula a probabilidat d'un succeso asociado a un experimento aleatorio, en o caso de que toz os succesos d'ista experiencia sigan equiprobables. A formula s'expresa asinas:
Melgar de Abajo
A suya población ye de 145 habitants (2010), en una superficie de 22,91 km² y una densidat de población de 6,32 hab/km².
Historia
En 988 recibió o suyo fuero, y dende 1254 perteneixeba a o monesterio de Safagún.
Los Arenales
Los Arenales ye una urbanización aragonesa situada en a comarca Central y provincia de Zaragoza y que fa parte d'o municipio d'Osera d'Ebro.
Alianza Editorial
Alianza Editorial ye una interpresa editorial espanyola con seu en Madrit (Comunidat Autonoma de Madrit), fundada en 1966 per José Ortega Spottorno, fillo de José Ortega y Gasset, dende 1989 ye propiedat d'o Grupo Anaya que a la suya vegada perteneixe a Hachette Livre, d'o Grupo Lagardère.
Pinarhueco
La superficie de Pinarhueco perteneixe a los termins municipals de Villar Luengo y La Canyada de Benatanduz.
Alí
Alí u Abu l-Hasan Ali Ibn Abi Tálib (en arabe: أبو الحسن علي بن أبي طالب), fillo d'Abu Talib, fue educato y adoptato por o profeta Mahoma, qui yera primo chirmán de su pai.
Lumpiac
Toponimia
O suyo nombre puet estar d'orichen celta, on existe o sufixo -acum, que veyemos en l'orichen d'Ateca, Lechago, Litago, etc. As primeras mencions d'o lugar son como Lumpiach, con una perda de -o final (-(i)acum > -(i)aco > -(i)ac) que yera mas común en aragonés medieval. A forma actual en castellano, Lumpiaque representa a reacción de recomponer a vocal contra a tendencia de perder-la, como en Cuarte y Pinseque.
Puerto de Socas
O puerto de Socas (en francés Col de Soques) ye un puerto de montanya d'os Pireneus situau a una altaria de 2.570 metros.
Comunica a val d'o Gualempeda y a val d'Osal entre a punta d'o Tejau (2.561 m) y o Tito de ra Soba (2.601 m).
Cthulhu
Seguntes ista mitolochía, Cthulhu reposa soniando baixo un sello en a ciudat submerchita de R'lyeh (localizata en mel meyo de l'Ocián Pacifico). Aspera eslampar-ne bel día (o día en que "As estrelas sían de nuevo en posición") con l'aduya d'ocultistas y sectarios ta tornar a estender o suyo poder sobre a Tierra. Istos le adedican o salmo "Ph´nglui mglw´nafh Cthulhu R´lyeh wgah-nagl fhtagn" que significa alto u baixo "En o suyo puesto d'estada de R'lyeh, Cthulhu muerto aspera soniando".
Letons
Os letons (en letón latvieši) habitan Letonia y zonas mugants d'Estonia, Rusia y Lituania y son uns 1.700.000 individuos, con una diaspora en Europa Occidental y America que se remonta a las dos guerras mundials y una diaspora en Siberia que se remonta a lo periodo sovietico. Parlan una luenga indoeuropea d'a branca balta y son cristianos luteranos.
Historia
En 1991 Letonia proclamó a suya independencia, con o problema d'una gran minoría rusa reticent. Os rusos que vinioron en o periodo sovietico y os suyos descendients son obligatos a fer cursos de cultura y luenga letonas pa poder acceder a determinatos dreitos como a compra de tierras.
Blanco
O blanco (d'o chermanico < blank) ye una color, naxita d'a composición en a luz de totas as atras colors, en un fenomeno que fue descubierto por Isaac Newton, qui descomposó en un prisma a luz blanca ta descomposar as colors que forman o blanco.
Districto de Sartè
A suya población ye de 36.848 habitants en una superficie de 1.819 km², con una densidat de población de 20,25 hab/km².
Santa Isabel d'Hongría
Miraclos
Isabel ye ta beluns més conoixita per la leyenda que recenta que, en prender ella pan a amagatons t'os pobres, lo suyo marito li preguntó qué amagaba en a pocha; Isabel la ubrió y lo pan se tornó rosas. Iste miraclo ye commemorato a Budapest con una estatua debán d'a ilesia neogotica adedicata a ella en a Plaza d'as Rosas (Rózsák tere).
Corona Hispanica
O termin deixore d'haber significau dimpués d'a unificación d'as dos coronas espanyolas aintro d'o clamato Reino d'Espanya, per manos d'o rei Felipe V d'Espanya, primer rei espanyol d'a Casa de Borbón, qui suprimiore es Fueros d'Aragón unificando es territorios d'as viellas coronas baixo d'as leis de Castiella per efecto d'a promulgación d'es Decretos de Nueva Planta en acabar a Guerra de Succesión (1707 - 1714).
El Fary
José Luis Cantero, naixito de Madrit o 20 d'agosto de 1937, y muerto lo 19 de chunio de 2007, en Madrit (Espanya), conoixito profesionalment como El Fary, yera un actor y cantaire espanyol. Yera o pai d'o tamién cantaire Javi Cantero.
Pounamu
Significau ta os maorís
O pounamu se troba nomás en a Isla d'o Sud de Nueva Zelanda, que ye conoixida en maorí como Te Wai Pounamu ("A [tierra] de l'augua d'a piedra verda") u Te Wahi Pounamu ("O puesto d'a piedra verda").
Safagún
Toponimia
A f inicial de l'antroponimo Fagún deixó de pronunciar-se por castellanización.
Verbos irregulars acabaus en -yer
Los verbos irregulars acabaus en -yer son verbos irregulars de la segunda conchugación aragonesa con una -y- epentetica antihiatica. En idioma aragonés bi ha tendencia a desfer los hiatos con una -y- epentetica, y fa que bel verbo de la segunda y tercera conchugacions esdeviengan irregulars, beluns de los quals son semicultismos.
Present d'indicativo
En la tercera persona singular de lo present d'indicativo bi ha variancions seguntes zonas:
Acuario fluvial de Zaragoza
L'acuario completa a suya ufierta expositiva con a celebración d'eventos como comunions, cabos d'anyo y atros aintro d'o recinto privaus, asinas como baptizos de buceo y inmersiones guidadas en o tanque central. Actualment as actividaz de buceo recreativo en l'acuario de Zaragoza son gestionadas por la empresa Arasub, clasificau como PADI 5Star IDC.
Tom Courtenay
Premios
O actor Tom Courtenay fue nominato en 1983 a l'Oscar a o Millor Actor por o suyo papel en a cinta The Dresser, dirichita por Peter Yates.
San Vicente del Condado
San Vicente del Condado ye una localidat d'o municipio de Vegas del Condado d'a provincia de Leyón, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 43 habitants (2008).
Samoa
Esportes
A suya capital, Apia, estió a seu d'os Chuegos d'o Pacifico en os anyos 1983 y 2007.
Adverbios d'afirmación en aragonés
Equiliquá
Ye un italianismo que corresponde a eccoli qua. Encara que bel autor considere que ye una interchección, tiene matices d'afirmación equiliqua u equiliquá, muito usual tamién en castellano d'Aragón.
Santurdejo
Cheografía
A localidat de Santurdejo se troba situada a 788 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 54 km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a suya provincia y d'a suya comunidat autonoma.
Baix Pallars
Cheografía
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars d'Ancs, Baén, Balestui, Bresca, Bretui, Buseu, Canals, Capestany, Castellnou, el Comte, Cortscastell, Cuberes, Enseu, Gerri de la Sal (en ye a suya capital), Masies de Llaràs, Mentui, Montcortès, Peracalç, Peramea, Pui, Pujol, Sant Sebastià de Buseu, Sarroca de Baén, Sellui, Soi, Solduga i Espluga, Useu y Vilesa.
Bombero
thumb|250px|Bombers amortando un fuego thumb|250px|Cambión de bombers de Zaragoza Un pompero u bombero ye una persona formada, entrenada y equipada ta amortar fuegos, rescatar personas, atender situacions d'emerchencia, como inundacions, huracans, tierratremos, suicidios, etc. En bells países tamién proporcionan servicios medicos basicos. En Espanya, os encargaus d'efectuar rescates no son bombers, sino a unidat GREIM d'a Guardia Civil.
Historia
Bi ha muitas evidencias historicas d'accions de collas de personas organizadas contra incendios, pero as prebas mas antigas d'o que podemos contimparar con un cuerpo de bombers actual apareixen con os romanos. En 2004, uns arqueologos alemans, baixo a dirección de Bernd Paeffgen, descubrioron en a val d'o Rin, lo que fue descrito como una pompa d'augua de 1650 anyos de antigüedat. O equipo contaba amás con un tubo delgau de 1,10 m que iba uniu a la pompa. En primeras confundida con una lanza, as prebas posteriors reveloron que se tractaba d'un conducto u manguera.
S'atribuye a o primer emperador César Augusto a creyación oficial d'o primer cuerpo de bombers organizau en Roma. Manimenos anyos antis, un rico y ambicioso aristocrata dito Marco Licinio Craso (a suya riqueza proveniba d'os biens radices y o loguero inmobiliario) heba organizau una mena de servicio contra incendios de Roma, pero tamién organizó as primeras brigadas d'«incendiarios» d'as que se tien referencia en a Historia, guaranciando asinas que os suyos «bombers» tenesen siempre treballo, y estando istos controlaus por o cruel Craso, no les ne daba orden d'amortar o incendio si o duenyo d'o territorio u construcción no lo vendeba a pre de renta en l'inte. Asinas, a chent s'estimaba mas de ganar os diners d'a venda inchustament, que de quedar-se una casa u parcela estricalladas.
Val d'Ayora
A Val d'Ayora u Val de Cofrentes (en castellano Valle de Cofrentes u Valle de Ayora; en valenciano Vall de Cofrents u historicament Serrania d'Aiora) ye una comarca castellanoparlant d'o País Valenciano formando parte d'a Valencia castellana.
Thomas Jefferson
Thomas Jefferson, naixito de Shadwell (Colonia de Virchinia, Reino Uniu; hue Virchinia, Estaus Unius) o 13 d'abril de 1743 y muerto en Charlottesville (Virchinia, Estaus Unius) o 4 de chulio de 1826, estió un destacato politico y avogau estausunidense, que destacó por o suyo papel politico en a Guerra d'Independencia d'os Estaus Unius, estando o principal autor d'a Declaración d'Independencia d'os Estaus Unius. En 1779-1781 estió Gubernador de Virchinia. Amás d'estar o primer Secretario d'Estato d'os Estaus Unius en 1790-1793 mientres a presidencia de George Washington, estió o 2º Vicepresident d'os Estaus Unius mientres a presidencia de John Adams en 1797-1801, plegando o 4 de marzo de 1801 y dica 1809 a estar o 3er President d'os Estaus Unius.
Dende un punto de vista actual cal destacar como actuacions negativas a suya belicherancia con os indigenas americans a os cuals feba fuera d'as suyas tierras bien per medio d'a compra d'os suyos territorios u a suya expulsión. As primeras actuacions estioron en l'anyo 1776 cuan se fació fuera mas a lo este d'o Misisipi a os Cherokee y os Shawnee d'os suyos territorios orichinarios. Posteriorment continó aplicando as suyas ideyas fendo fuera u mercando tierras pa dimpués desaloixar a os nativos americans d'ellas. Ya cuan estió president intentó la aprovacion d'una lei pa o treslado forzoso d'os indios, pero no estió dica pros anyos mas tarde cuan Andrew Jackson aconsiguió aprovar a Indian Removal Act, per medio d'a cuala se legalizaban as suyas ideyas y actuacions.
Tormantos
A población ye de 194 habitants (2006) en una superficie de 11,07 km²[[, con una [[densidat de población de 17,52 hab/km².
Adverbios de dubda en aragonés
Los adverbios de dubda se fan servir en esta luenga romance pa expresar un grau de probabilidat u incerteza.
Alberic
A suya población ye de 11.331 habitants (2011), en una superficie de 26,70 km² y una densidat de población de 424,38 hab/km².
Cheografía
A localidat d'Alberic se troba situada a 28 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, estando d'una superficie cuasi plana de raso, a una distancia de 40 km d'a ciudat de Valencia, a capital d'a suya provincia, y a 8 km d'a ciudat d'Alchezira, a capital d'a suya comarca y d'o suyo partiu chudicial.
Diplomacia
Tipos de diplomacia
A diplomacia multilateral se practica dende o sieglo XIX en o Congreso de Viena. En os zaguers anyos s'ha emplegato en a sinyatura de diferents tractatos internacionals y en institucions como as Nacions Unidas entre muitas atras.
Tramacastiel
Historia
La primera mención de Tramacastiel ye de 1187, quan lo rei Alifonso II d'Aragón donó Villel a la Orden de Montegaudio, que dimpués fue absorbida por los templers.
Pallars Sobirán
Cheografía
Representa la cuenca alta de lo río Noguera Pallaresa, que trescruza la comarca de norte a sud dica lo congustro de Collegats, que talla la sierra del Boumort en la muga con lo Pallars Chusán. La parte norueste de lo Pallars Sobirán ye la parzana u subcomarca de las Vals d'Àneu.
Lo Lin e La Pujòla
Lo Lin e La Pujòla (Lo Lin e La Pujòla en occitán, Lelin-Lapujolle en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Miranda y cantón de l'Ador gersés.
A suya población ye de 207 habitants (1999) en una superficie de 13,56 km², con una densidat de población de 15,27 hab/km².
Buick
O suyo mercau ye en os Estaus Unius y Canadá casi exclusivament, mercando tamién en atros países baixo demanda.
Alborche
Cheografía
Ye situato chunto a lo río Ebro, en a ripa ezquierda u norte, a 156 metros d'altaria sobre o livel d'a mar y a una distancia de 62 km d'a ciudat de Zaragoza, a capital d'a suya provincia y d'Aragón.
Chuegos de birlas a la vall de Benás
Cortina cortana
thumb|250px|L'[[río Esera|Esera a Benás]] Ta chugar fa falta que un chicot u chicota pille una pedreta y se l'amague dintro de una man, tancand el punyo. Ta sabre a qué man ye amagada la pedra, se cante tocand una man y l'altra y dind:
Segmento F
Lo segmento F ye un segmento nicho en Europa con arredol de 0.2% de penetración de mercau.
En 2020, os autos d'o segmento F mas vendius en Europa estioron: BMW Serie 8, BMW Serie 7, Mercedes-Benz Clase S, Porsche Panamera y Audi A8.
Villalobar de Rioja
Toponimia
O toponimo Villalobar se puet interpretar a partir de villa y a partir de l'arabe Al hawar ("l'urmo"), a traviés d'una forma diminutiva Al huwayra. Sería un toponimo comparable a Alovera (Guadalachara), y a Alobras (Teruel).
Cheografía
A localidat de Villalobar de Rioja se troba situada a 590 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 52 km d'a ciudat de Logronyo, a capital d'a suya provincia y d'a suya comunidat autonoma.
Fernando Arcega Aperte
En l'anyo 1999 estió esleyito concejal en Zaragoza por o PAR, dixando o cargo ta estar Director Cheneral d'Esportes d'a Deputación Cheneral d'Aragón dende 1999 dica 2003.
Adverbios de negación en aragonés
Tampoc(o)
L'adverbio tampoc(o) deriva de lo latín TAM PAUCU. Presenta una variant apocopada tampó. Ye un conector negativo contraposau a lo conector positivo tamién constituindo una parella de conectors aditivos. Puede ir en frases con doble negación con l'adverbio no:
Monasterio de Vega
Cheografía
A localidat de Monasterio de Vega ye situata a 766 metros d'altaria sobre o ran d'a mar, a una distancia de 90 km de Valladolit, a capital d'a suya provincia.
Billy Bob Thornton
Billy Bob Thornton, naixito de Hot Springs (Arkansas) o 4 d'agosto de 1955, ye un actor, director cinematografico, guionista, musico y cantaire estausunidense, activo en o cine estausunidense dende meyatos d'os anyos 1980 y con cuantos premios recibitos mientres a suya carrera cinematografica.
Chuliella (Teruel)
Toponimia
S'escribe Xulella en un texto en latín medieval de 1212 de concordia entre lo bispe de Zaragoza y lo capítol eclesiastico de Teruel sobre lo pago de decimas S'escribe Chuliella en un texto en latín medieval de concordia entre lo bispe de Zaragoza y qualques clerigos terolans escrito lo 10 de chinero de 1293.
Encara mencionada en la historia de los "Amants de Teruel":
Bellmunt del Priorat
Bellmunt del Priorat ye un municipio catalán de la comarca de lo Priorato, en la provincia de Tarragona.
Districto de Corti
A capital d'o districto ye a subprefectura de Corti, y en fan parte 14 cantons y 158 comunas.
Sistema endocrino
Funcions d'o sistema endocrín
Actúa como rete de comunicación celular que responde a los estimulos liberando hormonas y ye l'encargato de diferents funcions metabolicas de l'organismo, entre ellas mantener y controlar:
Albalatiello
A suya población ye de habitants, en una superficie de 9,1 km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Montemayor de Pililla
Montemayor de Pililla ye un municipio d'a provincia de Valladolit, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 1019 habitants(2007), en una superficie de 59,24 km² y una densidat de población de 17,20 hab/km².
Pico entre as Brecas
Historia
thumb|[[Célestin Passet]]
Maulishèra
Cheografía
A localidat de Maulishèra ye situata a 172 metros d'altaria sobre o livel d'a mar. thumb|center|300px|Situación de Maulishèra
Sidney Lumet
D'entre a suya filmografía, se puet destacar cintas como 12 Angry Men (1957, con Henry Fonda y Lee J. Cobb), Serpico (1973, con Al Pacino, John Randolph y Tony Roberts), Equus (1977, con Richard Burton, Peter Firth y Jenny Agutter) u The Verdict (1982, con Paul Newman, Charlotte Rampling y Jack Warden).
Manuel Castán Espot
Manuel Castán Espot ye un filologo aragonés y profesor d'Instituto de Segundaria en Carinyena (Zaragoza). Natural de Gabás (Ribagorza, Uesca), ye charrador nativo de l'aragonés benasqués. Ye miembro de l'Asociación Cultural Nogará. Va estar o president de Chuntos por l'Aragonés y d'o II Congreso de l'Aragonés. Dende octubre de 2006 o president de l'Academia de l'Aragonés. Ye miembro dende a suya creación en octubre de 2010, y a propuesta d'o Gubierno d'Aragón, d'o Consello Superior d'as Luengas d'Aragón.
Moral de la Reina
A suya población ye de 208 habitants(2007), en una superficie de 42,40 km² y una densidat de población de 4,90 hab/km².
Torís
A suya población ye de 6.317 habitants (2008), en una superficie de 80,5 km² y una densidat de población de 78,47 hab/km².
Basardilla
Cheografía
Ye situato entre Torrecaballeros y Brieva.