cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tren
Posible orichen
Más entabant quan as carreras se cubrioron con tantonicos se continoron dixando istos sulcos ta que os carros i ficasen as suyas ruedas. No bi ha que xuplidar que allora o carro de cuatre ruedas encara yera un invento prou recient, y por ixo lo suyo eixe zaguero encara no se podeba orientar.
Trens de redolada
thumb|250px|Cercanías en Zaragoza-Delicias
Literatura
O ferrocarril tien una important relación con a literatura quasi dende a suya aparición: Victor Hugo ya en fa mención quan as primeras linias encara se yeran ubrindo a los viachers. L'ambient d'os viaches y as gras, ixe universo a vegatas fosco y a vegatas silencioso en fa un puesto ideyal ta o desarrollo de novelas de muit diferents tematicas. A tecnolochía y tot lo asociato a ista ubren as puertas a tot un mundo de Sciencia ficción, y d'atra mán os espacios zarratos aintro d'un vagon son o escenario apropiato ta os autors de novelas policiacas.
Sudán d'o Sud
Sudán d'o Sud, (oficialment, en anglés, Republic of South Sudan) ye un estato sobirán ubicato en o centro d'Africa, con capital en a ciudat de Juba. Sudán d'o Sud muga con Sudán por o norte; Etiopía por l'este; Kenya, Uganda y a Republica Democratica d'o Congo por o sud; y a Republica Centroafricana por l'ueste.
Historia
Se'n sabe poco d'a historia de Sudán d'o Sud dica que quedó baixo o gubierno d'Echipto en a decada de 1820. Seguntes as tradicions orals as etnias niloticas dinka, nuer, shilluk, y atras habrían dentrato a o país un poquet antis d'o sieglo X. Mientres o periodo d'o sieglo XV a o XIX as emigracions rivals, mas que mas provenients d'a zona de Bahr el Ghazal, levoron a istos pueblos a o suyo puesto actual. A étnia no-nilotica azande, que dentró en o país en o sieglo XVI y fació o estato mas amplo d'a zona, se troba en os districtos de Maridi, Yambio y Tambura districtos en a fraixa de selva pluvial tropical a l'este d'Equatoria y Bahr el Ghazal. En o sieglo XVIII plegó a étnia avungara y a escape s'imposoron a os azande. O poder d'os avungara continó sin cambeos dica a plegata d'os britanics en zaguerías d'o sieglo XIX.
V Lechislatura d'as Corz d'Aragón
A V Lechislatura d'as Corz d'Aragón prencipió o 7 de chulio de 1999 cuan, dimpués d'a celebración d'as eleccions a Corz d'Aragón, se constituyoron as Corz d'Aragón, y remató o 20 de chunio de 2003, con a disolución d'as mesmas. Le precedió a IV Lechislatura y le succedió a VI Lechislatura.
Premio Strega
Relación de premiatos
1958
1969
1971
1975
Handley Page Victor
Handley Page Victor ye un bombardero desembolicau por Handley Page. O suyo primer vuelo estió o 24 d'aviento de 1952. Tien quatro motors Armstrong Siddeley A.S.Sa.7 Sapphire, una velocidat maxima de 1.009 km/h y capacidat d'aventar dica 15.700 kg de bombas. S'han construyíu 76 unidaz.
Premio Strega
Relación de premiatos
2013
Cerro Pelado (Manzanera)
En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico.
Idioma nao
Situación cheografica
A luenga se localiza a lo Sudueste d' Etiopia, en l'antiga rechión de Kafa.
José Luis Violeta
José Luis Violeta Lajusticia, naixito de Zaragoza (comarca de Zaragoza) o 25 de febrero de 1941 y muerto o 5 de mayo de 2022 en Zaragoza, fue un futbolista aragonés, que estió activo en o mundo futbolistico dende primerías d'os anyos 1960 dica o suyo retiro en 1977, ye con 473 partius, chunto a Xavi Aguado, o chugador con mas partius en o Real Zaragoza.
Pollena Trocchia
A suya población ye de 13.646 habitants (2010), en una superficie de 8,11 km², con una densidat de población de 1.682,61 hab/km².
Cheografía
D'o suyo termin municipal fan parte os lugars de Guindazzi, Musci, Pollena, San Gennariello-Laurenzana, Tamburiello y Trocchia; muga con as comunas de Casalnuovo di Napoli, Cercola, Ercolano, Massa di Somma, Sant'Anastasia y Volla.
Bas de Bassès
Cheografía
La comuna s'estiende por quasi 4.700 hectarias. Ye trescruzata por a Loira y dende este dica os monts a l'ueste bi ha una plana con lacunas que s'hi formoron dimpués d'a explotación intensiva d'as arenas d'a Loira. As cavidatz feitas alavez se plenoron d'augua en as que i viven una fauna y flora protechita.
Lana
Con a lana se fan colchons u almadas, jerseis y tamién tela, con a que se confeccionan vestuaches.
Basco roncalés
Historia d'a suya desaparición
1876 estió una anyada clau ta entender cómo s'inicia a desaparición progresiva d'o basco en a val. L'abolición d'os Fueros suposó l'apareixión d'as mugas con a consiguient presencia masiva de carabiners en a val. Ixa mesma anyada, en rematar as Guerras Carlistas, plegoron ta val de Roncal mayestros no euskalduns que prohibiban y castigaban en as escuelas a os ninos cuan se feba servir l'idioma basco.
Dimpués plegó a construcción d'a carretera enta Isaba, esdevenindo asinas a mesma carretera un nuevo foco de castellanización en a comarca. A o suyo traviés i plegoron os foranos, que por un regular veniban dende Andalucía y dende o País Valenciano, y que veniban a treballar en a selva d'Isaba; tamién i plegoron os vendedors ambulants; y os obrers que venioron a construir a carretera dica os plans de Belagua.
Arado Ar 234
Operacionalment estió operatiu en as zaguerías d'a Segunda Guerra Mundial en a que cuasi no participó. En l'actualidat se'n conserva un que ye en exposición en o Centro Steven F. Udvar-Hazy amán de Washington, DC, en Estaus Unius.
Luengas de Bavera
Vocabulario
Iste ye un chiquet eixemplo de vocabulario:
Castiello de Tornos
Lo rei Chaime II d'Aragón ordenó obras de millora entre los anyos 1300 y 1320.
Aragonés tensino
O tensino ye a forma de l'aragonés charrada en a comarca d'a val de Tena.
Fonetica
En a parla viva se conservan bel caso de -ch- en cuenta de -ll-
Encara que se diga nombre y fambre se conserva a palabra flumen en a frase en sale un flumen, dicindo que "en salen muitos".
El Recuenco
El Recuenco ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población yera de habitants, en una superficie de 75,18 km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Pomigliano d'Arco
A suya población ye de 39.215 habitants (2010), en una superficie d'11,44 km², con una densidat de población de 3.427,88 hab/km².
Museu Nacional d'Escultura
Dende l'anyo 2011 tién tamién as coleccions d'o antigo Museu Nacional de Reproduccions Artisticas.
Garmo d'Izas
O garmo d'Izas u punta de ra Sarreta (en castellano punta de la Sarreta) ye un garmo de 2.515 metros d'altaria situau en a muga entre os municipios de Sallent de Galligo y Canfranc.
Recuerda
Cheografía
Trescruzata por o río Duero, Recuerda ye situata a 901 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 64 km de Soria, a capital d'a suya provincia.
Casaus Vilacomdau
A suya población ye de 83 habitants (1999) en una superficie de 4,13 km², con una densidat de población de 20,10 hab/km².
Convair B-36 Peacemaker
O B-36 ye l'avión con motor de pistón produciu en serie mas gran nunca construiu. Teneba l'envergadura mas larga de qualsiquier avión de combate nunca construiu, con 70,1 metros, estió o primer bombardero capaz de lanzar qualsiquiera d'as armas nucleyars de l'arsenal d'Estaus Unitos dende l'interior d'as suyas quatro badías de bombas. Con un alcanz de 16.000 km y una carga util maxima de 39.600 kg, o B-36 yera capaz de realizar vuelos intercontinentals sin repostar. En dentrar en servicio en 1948, estió o prencipal vehíclo de lanzamiento d'armas nucleyars d'o Strategic Air Command (SAC) dica que estió reemplazau por o Boeing B-52 Stratofortress de propulsión a reacción a partir de 1955.
Villanueva de Gormaz
Cheografía
A localidat de Villanueva de Gormaz ye situata a 999 metros d'altaria sobre d'o livel d'a mar, a una distancia de 69 km d'a ciudat de Soria, a capital d'a suya provincia.
Barranco d'as Tabletas
O barranco d'as Tabletas ye un barranco menor d'Aragón, afluent d'o río Forcos por a dreita, en l'antigo termin municipal de Basarán, en Sobrepuerto. Actualment se troba adintro d'o termin municipal de Broto, en a comarca de Sobrarbe, Uesca.
Aragonés fovano
Fonetica consonantica
O grumo -M'N- siempre evoluciona a -bre:
Ibón de Grist
L'ibón de Grist (en castellano ibón de Eriste) ye un ibón situau en o municipio de Saúnc.
Teolochía
Etimolochía
O termin amaneix por primera vegata en "A Republica" de Platón y tamién lo fació servir o suyo disciplo Aristótil. Provién d'as palabras griegas theos ("dios") y logos ("sciencia", "tractau", "estudio"). Chunto con as palabras "astrolochía" y "etimolochía", ye una d'as pocas rematatas en -lochía que podemos trobar en aragonés medieval, ixo sí, escrito con g d'alcuerdo con a ortografía medieval theología. Lo veyemos escrito asinas en as actas d'as Corz de Teruel de 1427-1428:
Faraján
Faraján ye un municipio andaluz situato en a provincia de Malaga y comarca d'a Serranía de Ronda.
A suya población ye de 252 habitants (2010), en una superficie de 20,41 km² con una densidat de población de 12,35 hab/km².
Punta d'as Negras
Toponimia
Recibe o nombre de Falso Anayet por entivocar-se a sobén con o suyo vecín, o pico Anayet.
Bono (Cerdenya)
A suya población ye de 3.800 habitants en una superficie de 74,47 km², con una densidat de población de 51,03 hab/km².
Lexico de l'occitán
Helenismos
L'occitán presenta os helenismos comuns a todas as luengas romances, y amás uns helenismos d'ixas envueltas d'a colonización focea de Provenza (sieglo VI aC) y encara d'os vinients siet u ueito sieglos. Como esta comunidat helenofona ye anterior a la romanización lingüistica y a la evolución dende o latín a l'occitán estos helenismos pueden estar consideraus como part d'un substrato, a diferencia d'os helenismos comuns a las luengas romances occidentals, que son sobre tot un superstrato.
Galicismos
Lo francés ye la luenga que mes ha influiu en l'occitán, por la presión que exerce en un proceso de substitución lingüistica. A traviés de lo francés i han plegau palabras de toz los orichens (neerlandés, alemán, anglés, ecetra).
Pena de muerte
A pena de muerte u pena capital ye a execución d'un prisionero como castigo por un crimen u delito. Etimolochicament, pena capital ye o castigo imposato a un crimen tan grave por o que o suyo autor mereixe estar escapezato.
A pena de muerte en l'ordenamiento churidico espanyol
thumb|[[Cesare Beccaria, Dei delitti e delle pene]] As zagueras execucions se facioron o 27 de setiembre de 1975, cuan cinco miembros d'a banda terrorista ETA y d'o FRAP (Frente Revolucionario Antifaixista y Patriota) estioron executatos afusilatos por asesinato. As sentencias estioron cambiatas de pena de muerte en o garrote vil por a pena de muerte por afusilamiento, dimpués d'a polemica d'as execucions en 1974 de Salvador Puig Antich en Barcelona y Georg Michael Welzel en Tarragona que estioron as zagueras execucions feitas en o garrote vil.
A Constitución de 1978 abolió a pena de muerte en l'articlo 15, con a excepción que, en situación de guerra, son as leis penals militars por tiempos de guerra as que disposaran l'aplicabilidat d'a pena de muerte, y totalment abolita dende 1995 per una Ley Organica. De feito, en a Constitución espanyola, o dreito a la vida ye una valor superior de l'ordenamiento churidico; y o mesmo articlo 15 d'a carta magna espanyola, no nomás prohibe a pena de muerte como castigo legal, sino tamién as penas legals (u tractos) inhumans u degradants (con a excepción, como s'ha dito, d'a decisión d'as leis penals militars en tiempos de guerra).
Miollo osio
Los recient naixius tienen tot lo miollo osio royo, pero con la edat se va tornando cada vegada mes de lo tipo amariello. De feito los adultos tienen una meya de 2,6 kg de miollo, la mitat miollo royo.
Castilhon
A suya población ye de 57 habitants (1999) en una superficie de 4,72 km², con una densidat de población de 12,08 hab/km².
Grancha de Mazalcoraz
Historia
En ell viviba una población musulmana dica que en os sieglos XVI y XVII se tresladoron a las morerías de Magallón y Borcha y nomás quedoron treballadors cristianos.
Jaramillo Quemado
Cheografía
A localidat de Jaramillo Quemado ye situada a 1.069 metros d'altaria sobre lo livel d'a mar, a una distancia de 45 km d'a ciudat de Burgos, a capital d'a suya provincia.
Écija
Cheografía
En fan parte ueito lugars: La Aceñuela, los Arenales, Cerro Perea, Isla de Vicario, Isla Redonda, San Antón, Écija y Navalagrulla.
Mugas
O termin municipal d'Écija muga a o norte con Fuente Palmera y Palma del Río; a o nord-este con Guadalcázar; a l'este con Santaella y la Carlota; a o sudeste con Marinaleda y Herrera; a o sud con Osuna, la Lantejuela y el Rubio; a o sudueste con Marchena; a l'ueste con Fuentes de Andalucía, la Luisiana y Cañada Rosal; y a o norueste con Palma del Río.
Gaucín
Gaucín ye un municipio andaluz situato en a provincia de Malaga y comarca d'a Serranía de Ronda.
Martin B-26 Marauder
Martin B-26 Marauder ye un bombardero desembolicau por Glenn L. Martin Company. O suyo primer vuelo estió o 25 de noviembre de 1940. Tien dos motors Pratt & Whitney R-2800-43 Double Wasp, una velocidat maxima de 462 km/h y capacidat d'aventar dica 1.800 kg de bombas. Se'n han construyíu 5.288 unidaz.
M
En aragonés
Debant d'as letras <b> y , en posición implosiva interior, l'archifonema nasal se representa con o grafema <m>: campo (['kampo]), empentar ([empen'taɾ]), embozar ([embo'θaɾ]), columbrar ([kolum'braɾ]), vimbre (['bimbre]), dimpués ([dim'pwes]).
Periferia d'Atica
Antimas a rechión ocupa prou territorio d'a antiga rechión d'Atica de l'antiga Grecia.
Grand Theft Auto: Vice City
Grand Theft Auto: Vice City (conoixito a sobén y simplament como GTA: VC) ye un videochuego en 3D d'o chenero d'acción y aventura d'a serie Grand Theft Auto, creyada en l'anyo 2002 y publicata por Rockstar Games.
L'Alquería de Cotón
Os nuclios en a man fuevana d'o Pallaruelo de Monclús tienen una pista forestal (transitable en 4x4) que os comunica con Formigals en baixando por Cotón, y con Troncedo por A Torre.
Dublín
Dublín (Dublin en anglés,, u , Baile Átha Cliath en irlandés,  u ) ye una ciudat y municipio irlandés, que ye a capital d'Irlanda, amás d'a mayor ciudat d'o país.
Piscina
Cudiato d'a piscina
Ta mantener limpia y en condicions normals una piscina, cal parar cuenta d'os parametros siguients: thumb|280px|right|Antiga piscina romana en [[Bath]]
Short Stirling
Short Stirling ye un bombardero pesau desembolicau por Short Brothers. O suyo primer vuelo estió en 14 de mayo de 1939. Tien quatro motors Bristol Hercules XI, una velocidat maxima de 454 km/h y una capacidat d'aventar dica 6.350 kg de bombas. S'han construyíu 2.371 unidaz.
Escariche
Cheografía
A localidat d'Escariche ye situada a 788 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 46 km de Guadalachara, a capital d'a suya provincia y partiu chudicial.
Historia
Dimpués d'a reconquiesta d'Escariche y a suya redolada a fins d'o sieglo XI y d'estar adhibita a o reino de Castiella, o rei Alifonso VIII donó o lugar a la Orden de Calatrava (en a Comanda de Zorita) en o sieglo XII.
Solanum melongena
Orichens
L'alberchena ye una hortalicia nativa d'o subcontinent indio. Conoixida dende l'Antiguedat por as civilizacions d'Asia, se'n teneba cultivars propios en territorios d'os actuals India, Pakistán y China. Os indicios mas antigos sobre a suya domesticación a situan fa bells 4.000 anyos.
Mairena del Alcor
A suya población ye de 21.560 habitants (2011), en una superficie de 69,72 km² con una densidat de población de 309,24 hab/km².
Cul de Cotatuero
Claviellas de Cotatuero
En o suyo orichen yeran 33 as claviellas que bi heba. En l'actualidat son 45 y se troban perfectament equipadas ta la escalada.
Piédrola (País Vasco)
Piédrola ye un lugar despoblau situau en lo cabo norueste de l'actual termin municipal de Kanpezu, en la comarca de la Montanya Alabesa (País Basco).
Terminación -iés (toponimia)
A terminación -iés ye una terminación propia de toponimos de l'Alto Aragón e ye relacionata con a terminación -ès propia d'Occitania. Gerhard Rohlfs interpreta que ye relacionato en o suyo orichen con a terminación -ués ye significa pertenencia, en base a que -iés a lo sud y terminación -ès a lo norte son asociatos a sobén a antroponimos romanos y galos.
Grand Theft Auto IV
Referencias
from hsn
Sierra Leone
Os musulmans constituyen alto u baixo las tres quatrenas partis d'a población, con una minoría cristiana.
Cul de Carriata
O cul de Carriata u cul de Salarons ye un chicot cul pirenenco situau en un lateral a val d'Ordesa, en o municipio de Torla-Ordesa y mugando con o municipio de Fanlo. Lo formó lo glaciar que cubriba a val en o periodo Quaternario.
Condau de Ribagorza
Segunda dinastía dels condes de Ribagorza
Cuan el zaguero va morir sinse hereders, el condau va tornar a la Corona
L'Agroet
L'Agroet (L'Agroet en occitán, Laveraët en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Miranda y cantón de Pardiac-Ribèra Baisha.
O
En aragonés
Representa en aragonés o grafema <o>:
Pozo de Sant Miguel
300px|thumb|Pozo de Sant Miguel O cul de Sant Miguel, conoixiu tamién como Pozo de Sant Miguel u Cucharón ye un cul situau en una d'as laderas de Moncayo, en o municipio de Tarazona (provincia de Zaragoza).
Escopete
Historia
Escopete ye citato en as Relaciones Topográficas de los pueblos de Espanya, feitas por Felipe II de Castiella en 1578.
Donauwörth
Donauwörth (en suabio Donawerd) ye una ciudat de Bavera, Alemanya. Ye a capital d'o districto de Danubio-Ries. Donauwörth fa parti d'a clamada "rota romantica" (en alemán: "Romantische Straße") que chune bellas ciudaz y castiellos pinturescos a lo largo de 350 km en Bavera y Baden-Wurtemberg.
Catalán pallarés
Pronombres personals
Pero en Pallars Sobirano esiste a tendencia de fer que natres se torne natri, nantri u naltri.
Pronombres febles
Igual que en aragonés, catalán ribagorzano y a diferencia d'as parlas catalanas de demás, no esistiba historicament en pallarés o pronombre de primera persona mi, y s'emplega jo en o suyo puesto:
Desinencias de persona gramatical
A marca gramatical d'a primera y segunda persona de plural ye -om y -ou en o present de subchuntivo y en os pasaus imperfectos d'indicativo y subchuntivo, mas que mas en as vals mas altas d'o Pallars Sobirano (Vals d'Àneu y Cardós), pos en o Pallars Chusano a segunda plural tiende a fer-se -eu como ye regular en catalán:
Tā moko
Tradicionalment istas marcas teneban un significau. Por eixemplo: a fulla de felequera de doble cara gosa representar que qui porta a marca ye un guerrero.
Grand Theft Auto: London, 1961
Grand Theft Auto: London, 1961 (conoixito a sobén y simplament como GTA: London, 1961) ye una expansión d'o videochuego en 2D d'o chenero d'acción y aventura Grand Theft Auto I d'a serie Grand Theft Auto, creyada en l'anyo 1999 y publicata por Rockstar Games y DMA Design.
Cerro de Castelfrío
Toponimia
No bi ha conoixencia por la documentación d'una variant con fonetica aragonesa mes conservadora con l'adchectivo frido < FRIGIDU, que si que s'ha puesto documentar en bel lugar de la provincia (Fuent Frida, Fridas d'Albarrazín, Arroyofrido). D'acuerdo con William Dennis Elcock la radiz castel de muitos toponimos aragoneses probablement no se refiera a dengún "castiello" y se refiera a cubilars.
Ubaldo Hualde
Ubaldo Hualde no nomás sabeba charrar y escribir o uskara roncalés, sino que tamién mientres a suya vida se preocupó por conoixer-ne as suyas variants en Uztárroz, en Bidángoz, en Garde...
Cantón d'Aspèth
O cantón d'Aspèth (en occitán canton d'Aspèth, en francés canton d'Aspet) yera una división administrativa francesa situata en o departamento de l'Alta Garona, en a rechión d'Occitania, districto de Sent Gaudenç.
Tasca de montanya
Denominacions derivadas de tasca en o suyo sentiu de tasca de montanya tenemos:
Grand Theft Auto IV: The Lost and Damned
Grand Theft Auto IV: The Lost and Damned (conoixito a sobén y simplament como GTA : TLaD) ye un videochuego en 3D d'o chenero d'acción y aventura d'a serie Grand Theft Auto, creyada en l'anyo 2009 y publicata por Rockstar Games. GTA IV: TLaD ye una parte d'a dilochía Episodes from Liberty City.
Nicotina
thumb|200px|Representación 2D. thumb|200px|Representación 3D. A nicotina ye un alcaloide present en a familia de plantas d'as solanacias, que constituye alto u baixo lo 0,6-3,0% d'o peso xuto d'o tabaco. A biosintesi se produce en as radices, y a nicotina s'acumula en as fuellas. Funciona como substancia antiherbivoros, con una especificidat particular ta os insectos; por tanto, d'antis mas a nicotina fue emplegata amplament como insecticida, y actualment continan tenindo un uso igual productos parellans a la nicotina como a imidacloprida.
Codonyate
Elaboración
A pasta elaborada, quasi liquida en primeras, se deixa refridar en un recipient que le sirve ta molde, pus en frido adopta una forma más consistent y chelatinosa. A presentación gosa fer-se en rabanadas, que se quita de la masa con cuitiello, y que se fa marchar ta acompanyar o pan, a torta, bel troz de pastiello u galletas.
Bausen
Cheografía
Fan parti d'o municipio os lugars de Pontaut y eth Pònt de Rei iste zaguer despoblato en l'actualidat.
Rambla de la Chartera
Toponimia
En aragonés la terminación -era a puet estar una evolución de la terminación -ea u -eya, como veyemos en balera (una escoba rustica), chaminera y galera.
Punta Lapazuso
A punta Lapazuso, ye una cima pirenenca de 2.271 metros d'altaria situada en o municipio de Sallent de Galligo, en a val de Tena, en l'Alto Aragón.
Fidela Bernat
Familia
Casata o 23 de chunio de 1925 con Pedro Ederra Lorea. Tenió 6 fillos y dende 1988 yera viuda.
Qualiano
Qualiano (Qualiano en napolitán, Qualiano en italiano y oficialment) ye una localidat y comuna italiana d'a rechión de Campania, en a provincia de Nápols. D'antis mas, fació parte de l'antigo reino de Nápols y d'a Corona d'Aragón y dimpués d'o reino d'as Dos Sicilias antes d'a suya incorporación enta o reino d'Italia.
A suya población ye de 25.313 habitants (2010), en una superficie de 7,26 km², con una densidat de población de 3.486,64 hab/km².
Establés
A suya población ye de habitants, en una superficie de 52,42 km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Dornier Do 17
O Dornier estió disenyau con dos motors amontaus en una estructura de ``ala d'huembro`` y poseyeba una configuración d' aletas de coda chiminucas. L'avión yera muit popular entre as suyas tripulacions a causa que lo suyo manullo, especialment a baixa altitut, lo que feba que o Do 17 estase mas dificil d' aconseguir que atros bombarders alemans.
Instituto Neozelandés d'Artes y Oficios Maorís
Historia
Dende o renaiximiento maorí d'os anyos 1980 y 1990, as tradicions maorís han teniu mas impacto en l'arte contemporanio de Nueva Zelanda, fendo cada vegada mas difusas en iste país as linias entre os termins arte y arte maorí.
Muela de Mont Albán
A muela de Mont Albán (en castellano muela de Montalbán) ye una muela de 1.294 metros d'altaria situada en o municipio de Mont Albán.
Montlesun
Montlesun (Montlesun en occitán, Monlezun en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés de Gers, rechión d'Occitania, districto de Miranda y cantón de Pardiac-Ribèra Baisha.
Sufixo -au
Lo sufixo -au, -ada deriva de lo latín -ATU, coincide con lo morfema pa formar participios y se fa servir pa creyar substantivos y adchectivos a partir de verbos y substantivos. En aragonés central presenta la variant -ato, -ata, manimenos tamién en l'aragonés central actual tamién ye normal la sonorización u la substitución por las formas -au, -ada, y la coexistencia de las dos formas con tendencia a la desaparición de las primeras.
Nombre de l'acción y resultau que deriva d'un verbo
Lo participio pasau d'un verbo esdeviene un substantivo deverbal que expresa lo resultau de l'acción pero tamién lo nombre d'esta acción.
Fenomenos atmosfericos, meteorolochicos, cheolochicos y biolochicos
En masculín:
Locativo
La valua locativa la presentan tamién los neolochismos relacionaus con la tecnolochía, lochicament sin documentación tradicional en aragonés, sobre tot si son tecnolochías nuevas:
Comparanza con atras luengas romances
Como l'aragonés tiene una tendencia antihiatica, bi ha habiu adaptacions con epentesi antihiatica y mesmo posar una -r- intervocalica:
En castellano ye millor documentada l'adaptación d'esta terminación: consomé, puré, asamblea, corchea, chimenea, jalea, librea, marea y oblea.
Fuentes de Andalucía
Fuentes de Andalucía ye un municipio andaluz situato en a comarca d'Écija y provincia de Sevilla.
Quarto
Quarto (Quarto en napolitán, Quarto en italiano y oficialment) ye una localidat y comuna italiana d'a rechión de Campania, en a provincia de Nápols. D'antis mas, fació parte de l'antigo reino de Nápols y d'a Corona d'Aragón y dimpués d'o reino d'as Dos Sicilias antes d'a suya incorporación enta o reino d'Italia.
A suya población ye de 40.154 habitants (2010), en una superficie de 14,17 km², con una densidat de población de 2.833,73 hab/km².
Aragonés belsetán
Fonetica
Ye un d'os dialectos aragoneses que tien una tendencia mes fuerte a perder la O final: cul, fil, top, truen, -ero, (ferrer, chiner), sufixo -án (incluyito o emplego pa fer chentilicios como belsetán),
Greta Thunberg
Greta Thunberg (3 de chinero de 2003 de Estocolmo, Suecia) ye una estudiant sueca qui a aconseguiu atrayer l'atención d'a opinión publica mundial sobre l'Escalfamiento global a traviés d'o suyo activismo meyo ambiental.
Aragonés belsetán
Sintaxi
Tamién se conoixen construccions condicionals diferents a como se fan en castellano on se vei un emplego d'o pasato imperfecto d'indicativo u o pasato pluscuamperfecto d'indicativo en a mesma posición on o castellano fa servir o pasato pluscuamperfecto de subchuntivo, coincidindo con as oracions condicionals d'o francés:
Q
En aragonés
Os siguients estrancherismos, tecnicismos y latinismos tamién s'escriben con a secuencia <qu>: quad ([kwad]), quadrívium ([kwa'ðriβjum]), quark ([kwark]), quásar (['kwasar]), quáter (['kwater]), quórum (['kworum]). En istos casos no forma un digrafo con a "u", por lo que ista letra se pronuncia.
Fayar de Malpás
Lo fayar de Malpás y lo de Mas d'en Gras que bi ha cerca tienen zonas poco espleitadas a meya costera con suelo profundo. Manimenos la importancia de lo buixo ye gran. Los acirons (Acer opalus) los tilers (Tilia platyphyllos), las moixeras (Sorbus aria) amaneixen a sobén con los fayos y son frecuents en las calveras la Senera (Amellanchier ovalis), la tintilaina (Viburnum lantana), Coronilla emerus u Cytisus sessilifolius, que se troban tamién en los caixicars de la redolada.
Partitivo
Usos partitivos en aragonés
En aragonés medieval se documenta l'uso partitivo en ciertas oracions con indefinius y preposición de pero sin particla pronomino-adverbial:
Hunsrückisch riograndense
O hunsrückisch riograndense (en alemán Riograndenser Hunsrückisch, en portugués hunsriqueano riograndense) ye un dialecto d'o altoalemán central occidental. Se clasifica como franco palatín, una variedat d'o franco renano.
Pedro Arnal Cavero
Pedro Arnal Cavero (Belver d'a Cinca, Baixa Cinca, 12 de marzo de 1884, Zaragoza, 27 d'abril de 1962) estió un escritor y mayestro aragonés, conoixiu por os suyos escritos en aragonés semontanés y os suyos treballos arredol l'aragonés, y os costumbres y tradicions de l'Alto Aragón.
Somalia
Somalia u oficialment Republica Federal de Somalia (en somalí Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, en arabe جمهورية الصومال الفيدرالية) ye un país situato en o clamato Cuerno d'Africa, a l'este d'o continén africano. Muga a l'este y a o norueste con Etiopia y Chibuti; a o norte con o golfo d'Adén; a o sud con Kenya y a l'ueste con l'Oceano Indico.
A suya población ye de 8.025.190 habitants (2003) en una superficie de 637.657 km², con una densidat de población de 13 hab/km².
Demografía
Somalia tien una población estimada de 9,3 millons de personas. Istas estimacions son dificils d'achustar a resultas d'a complicada situación politica d'o país, y tamién a la naturaleza nomada de gran parti d'os suyos habitants. Lo zaguer censo ye de 1975, y ye en o qual se basan beluns d'os analistas extranchers. Manimenos, l'indiz de creiximiento d'a población de Somalia ye un d'os mas altos d'Africa y d'o mundo, tenendo asinas estimacions en un rango de 15 a 25 millons d'habitants, seguntes atros demografos.
Cantón de Montrejau
O cantón de Montrejau (en occitán canton de Montrejau, en francés canton de Montréjeau) yera una división administrativa francesa situata en o departamento de l'Alta Garona, en a rechión d'Occitania.
Las Encartaciones
A Mancomunidat de Municipios de Las Encartaciones, composata por os municipios d'Artzentales, Galdames, Gordexola, Gueñes, Karrantza, Lanestosa, Sopuerta-Garape, Turtzioz, Balmaseda y Zalla; tien a suya seu en o barrio d'Aranguren d'o municipio de Zalla, y o suyo president ye Koldo Artaraz Martín, alcalde de Güeñes (PNV).
Castiello d'o Compromís de Casp
O castiello d'o Compromís ye un castiello construyíu en o sieglo XIV que se troba en Casp (Baixo Aragón-Casp, Aragón). .
Alto saxón septentrional
Muga con os dialectos alto saxón, alto y baixo lusacián, turinchián y brandemburgués. Se charra en a redolada de Leipzig, una zona a on que gosaba de parlar-se o baixo alemán. Puet dividir-se en Osterlandisch, mansfeldische Dialektfläche, fuhnische Dialektfläche y dübener Dialektfläche.
R
A R (erre) ye a decinovena letra de l'alfabeto aragonés y quincena consonant. Ye tamién una letra de l'alfabeto latino. Representa o fonema vibrant alveolar simple entre vocals, pero dezaga de consonant representa o fonema vibrant alveolar multiple.
Matamala
Historia
Alifonso II donó una heredat dita Matamala a Inyigo Cortada en chunyo de 1178 pa que la repoblás. Chaime I atogó lo castiello de Matamala y la suya villa a Per de Valimanya lo 18 de setiembre de 1256. . Consta como localidat de l'Arcipestrau de Belchit en l'anyo 1280 en Rationes decimarum Hispaniae. En 1260 encara teneba lo títol de villa. Anyos dimpués Matamala perteneixió a la Baronía de Quinto.
Springfield (Massachusetts)
A suya población ye de 153.060 habitants (2010) en una superficie de 86,00 km², con una densidat de población de 1.841,90 hab/km².
Cantón de Sent Gaudenç
O cantón de Sent Gaudenç (en occitán canton de Sent Gaudenç, en francés canton de Saint-Gaudens) ye una división administrativa francesa situata en o departamento de l'Alta Garona, en a rechión d'Occitania.
Primera mutación consonantica
As suyas modificacions son descritas por as leis de Grimm y de Verner (de feito, a sobén s'asimila a la primera d'istas, en estar-ne a segunda un simple refinamiento que'n explica bellas excepcions).
Sant Blas
Blas de Sebaste u Sant Blas estió un medico y bispe de Sebaste (l'actual Sivas) en l'este de Turquía en o sieglo IV.
Chasa
Cheografía
Chunto con Ansó, Aragüés de lo Puerto y Val d'Echo forman la Mancomunidat d'as Vals.
Sant Quirze Safaja
A suya población ye de 640 habitants (2010), en una superficie de 25,89 km² con una densidat de población de 24,72 hab/km².
Picarral
Un picarral ye un terreno erosionato y desigual, arrasato por l'augua y que ye formato por foyas y regatos.
Fuentelviejo
Fuentelviejo ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 60 habitants (2004), en una superficie de 12,74 km² y una densidat de población de 4,70 hab/km².
Villargüé
Curiosidaz
Por a suya altaria de 1534 ye o lugar mas alto d'o Pireneu aragonés.
Iraq
Conoixito entantes como Mesopotamia, en o territorio entre os ríos Eufrates y Tigris, Iraq ye o lugar a on que as civilizacions antigas prosperoron, entre as que s'incluyen as culturas sumeria, acadia, babilonica, asiria, persa, seleucida, parta y sasanida. Os musulmans conquirioron Iraq en o sieglo VII dimpués de Cristo. En o sieglo VIII, o califato abasida establió a suya capital en Bagdad, ciudat que dimpués esdevenirba un puesto mugant con l'Imperio Otomán.
Dende a invasión d'Iraq en 2003 por una coalición liderata por os Estaus Unius con participación britanica y d'atros países, ista coalición prenió lo control d'o país, en derrocando a l'anterior president, Saddam Husein, que fue aforcato dimpués d'un chudicio. Dende ixas envueltas, a situación d'o país ye d'una gran inestabilidat politica y economica, con muita violencia politica y muitas victimas civils, en un clima de guerra. L'actual president d'Iraq ye Chalal Talabani, y l'actual primer ministro ye Nouri al-Maliki.
Ibón d'Espelunciecha
Toponimia
Tien o suyo orichen en o latín speluncĕlla con o significau d ' 'espelunga' y o diminutivo propio de l'aragonés tensino -iecha.
Alpes d'o Sud
O termín Alpes Neozelandeses se refiere cheneralment a la sierra entera, mientres que se pueden dar nombres especificos a cadenas montanyosas mas chicotas que fan parti d'a cordelera. O punto mas alto d'a sierra (y d'o país) ye o Mont Cook (Aoraki/Mount Cook seguntes o suyo nombre oficial en maorí y anglés), con 3.754 metros d'altaria.
Salut
A forma fisica, ye a capacidat que tien o cuerpo ta realizar qualsiquier tipo de exercicio a on que s'amuestra que tien resistencia, fuerza, achilidat, habilidat, subordinación, coordinación y flexibilidat.
Violeta Parra
L'alporte de Violeta Parra a o quefer musical y artistico chileno se considera de gran valor y transcendencia. O suyo treballo sirvió d'inspiración a muitos artistas posteriors, que continoron con o suyo firme quefer de rescate d'a musica d'o campo chileno y as manifestacions constituyents d'o folklore d'o país y de Latinoamerica. As suyas composicions son estadas reconoixidas por criticos de tot o mundo, mesmo por a suya elaboración musical como por as suyas letras poeticas, inchenyosas y socialment compromesas. As suyas cancions son estadas versionadas por gran cantidat d'artistas.
Gajanejos
Gajanejos ye un municipio d'a provincia de Guadalachara, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha, Espanya. A suya población ye de 68 habitants (2004), en una superficie de 25,40 km² y una densidat de población de 2,67 hab/km².
La Lantejuela
A suya población ye de 3.904 habitants (2011), en una superficie de 17,76 km² con una densidat de población de 219,82 hab/km².
Ricort
A suya población ye de 66 habitants (1999) en una superficie de 7,87 km², con una densidat de población de 8,39 hab/km².
Anglesola
Anglesola ye un municipio catalán situato en la provincia de Leida y en la comarca d'Urchel.
Idioma rifenyo
O rifenyo u tarifit (Tmaziɣt) ye una luenga berber charrata por part d'os berbers rifenyos (sobre tot os d'a part oriental d'o Rif), en o nord-este de Marruecos y en a ciudat de Melilla. Tiene unos dos millons de fablants.
Aragonés baixorribagorzano
Conclusions
Tiene menos caracters comuns con o catalán que a parla d'a Val de Benás (benasqués), pero tamién tiene menos caracters aragoneses. Graus, un lugar prou gran, ha teniu influencia en a castellanización de Ribagorza Baixa y mesmo en o catalán d'a Val de l'Isabana. A parla de Fonz ye menos castellanizada que a parla grausina encara que ye mas a o sud.
Chigants y cabezutos de Zaragoza
A Negra
Ye o simbolo d'Africa y s'incorpora a los chigants en a la fin d'o sieglo XIX, ya que d'antis mas existiba atra fegura que representaba a un moro u berber. Pareixe que os autors s'inspiroron en Selica, a protagonista d'a opera L'Africana de Giacomo Meyerbeer. Leva una falda rosa con debuixos en verde claro, royo y negro y una camisa roya. En a cabeza leva una corona con tres fuellas.
José de Palafox
Representa a lo Cheneral Palafox, o chigant se creyó en l'anyo 2008 en o 200 cabo d'anyo d'os setios de Zaragoza.
O Tuerto
As cancions populars d'o Tuerto son as siguients:
O Forano
thumb|200px|O forano O Forano representa a imachen d'un hombre de bel lugar d'Aragón que viene ta las fiestas d'a gran ciudat. Atras versions tamién dicen que ye un conductor d'un carruache antigo, por ixo a vegatas tamién se diz "o cochero".
O Torero
Representa un torero d'a epoca d'os matadors Pepe Hillo, Martincho y Josef Cándido, anque se creye que no ye degún d'istos. Os suyos vestitos son os tradicionals d'o toreo d'a epoca, d'estilo goyesco. A canción tradicional d'o Torero diz:
Canyizar (desambigación)
Canyizar puet estar:
Rechión de Canterbury
Christchurch, a ciudat más gran d'a Isla d'o Sud y a tercera aria urbana más gran d'o país, ye a capital d'a rechión con un 65% d'a suya población. Atras localidaz y ciudaz importants son Timaru, Ashburton, Rangiora y Rolleston.
Seu de Porto
D'atra man, en ista aria ezquierda ye especialment notable a imachen medieval de Nuestra Sinyora de Vandoma, patrona d'a ciudat.
En o sieglo XVII l'abside orichinal romanico (que teneba un deambulatorio) fue substituyito por un atro mayor d'estilo barroco. L'altar prencipal, construyito entre 1727-1729, ye una important obra d'o barroco joanino, prochectato por Santos Pacheco y esculpito por Miguel Francisco da Silva. As pinturas murals de l'abside son de Nasoni.
Conchuncions subordinativas en francés
Conchunción « quand »
La conchunción de subordinación quand introduce mes a sobén una subordinada conchuntiva circunstancial de tiempo :
Aler
Luengas y parlas
En Aler bi ha una parla de transición entre lo catalán y l'aragonés difícil de clasificar de la mesma serie transicional que la parla de Chuseu. Seguntes Artur Quintana, la parla d'Aler se puet clasificar como catalán ribagorzano de transición enta l'aragonés.
Torlabat
Torlabat (Torrelabad en castellano) ye un lugar aragonés d'a comarca de Ribagorza y provincia de Uesca, que perteneixe a o municipio de Graus.
Cheografía
O lugar de Torlabat se troba situato a 590 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 9 km de Graus, a capital d'o suyo municipio, y de 96 km d'a ciudat de Uesca, a capital d'a suya provincia.
Cantón de Tornafuèlha
A suya población ye de 44.007 habitants (1999). En fan parte 3 comunas.
Burtei
Burtei (Burtei en sardo; Bultei, en italiano y oficialment) ye una comuna sarda en a provincia italiana de Sasser y rechión de Cerdenya, que feba parte de l'antigo reino de Cerdenya.
Cheografía
A localidat de Burtei ye situata a 509 metros d'altaria sobre o livel d'a mar.
Thomas Schröder
Compitió por o SC Neubrandenburg o suyo unique equipo en a suya vita esportiva. En l'actualidat (2020) a suya marca (10,10 s.) ye una d'as millor en las listas de toz os tiempos d'Alemanya, unificando as marcas d'a Republica Democratica y a Republica Federal.
Briviesca
Localidaz achirmanadas
22px|border Santa Fe (Andalucía).
Ademuz
Historia
Esta fidelidat la premioron muitas vegatas los reis d'Aragón, con fueros y libertaz a la municipalidat. Yera Ademuz villa reyal y teneba representación de sendicos en as Corz de Valencia.
Alifonso IV d'Aragón
Alifonso IV d'Aragón, II de Valencia y III de Barcelona (Nápols, 1299 - † Barcelona, 1336) dito lo Bueno, estió rei d'Aragón, de Valencia, de Cerdenya, rei tetular de Corcega y conte de Barcelona (1327-1336) y d'Urchel (1314-1336).
Bramaderas
Bramaderas ye una cima de 1.893 metros d'altaria de la sierra d'el Rayo situada en Val de la Madera (quarto de lo termin municipal de Mosqueruela, Teruel). En lo suyo cabalto bi ha un vértiz cheodesico.
Venus (planeta)
Cuan Venus ye mes brilant ye vistero mientres o día. Como ye mas a man d'o sol se vei cuan se fa de nueit no guaire luent d'a dirección ta on se pone lo sol y cuan amanixe no guaire luent d'a dirección ta on sale lo sol. Por ixo, en o Viello Sobrarbe li dicen Estrelón de l'Alba.
Vulcans
thumb|Con 8 km d'altaria, [[Maat Mons ye o vulcán mas altero de Venus.]] Os vulcans son a lo menos tan numerosos en Venus como que en a Tierra. I hai campos enters de vulcans con cientos de chicoz tucas. O numero de chicotas elevacions volcanicas supera con creixes as 50.000. I hai a lo menos 167 vulcans con una base d'a lo menos 100 km de diametro.
Vida en Venus
Con temperaturas superficials extremas que aconsiguen cuasi os 735 K (462 °C y una presión atmosferica 90 vegadas mayor d'a Tierra, as condicions en Venus fan que a vida basada en l'augua, como que la conoixemos, sía poco prebable en a superficie d'a planeta. Manimenos, cualques cientificos han especulau que podrían existir microorganismos extremofilos en as capas superiors acetas y atemperadas de l'atmosfera de Venus. En setiembre de 2020, se publicó una investigación que informó a presencia de fosfina en l'atmosfera d'a planeta, una posible sinyatura biolochica. Manimenos, s'han arrullau dubdas sobre istas observacions.
Venus en a cultura
Por unatra parte, a impenetrable capa de boiras venusianas dio motivo a os escritors de ciencia ficción pa especular sobre as condicions en a suya superficie; tanto mas cuan as primeras observacions amostroron que no solament yera semellant en grandaria a la Tierra, sino que poseyeba una atmosfera substancial. Mas amán d'o Sol que d'a Tierra, a planeta se describiba con frecuencia como que mas calida, pero encara habitable pa os humans, como que por eixemplo as novelas Os astronautas de Stanisław Lem y Os ocians de Venus de Isaac Asimov. O chenero aconsiguió o suyo apocheu entre os decenios de 1930 y 1950, en un momento en que a ciencia heba revelau cualques aspectos de Venus, pero encara no a dura realidat d'as condicions d'a suya superficie. Os trobos d'as primeras misions a Venus amostroron que a realidat yera pro diferent y metioron fin a iste chenero en particular. A medida que abanzaba o conoixencia cientifico de Venus, os autors de ciencia ficción intentoron mantener o ritmo con os intentos d'os humans de terraformar Venus.
Acedera (Badajoz)
O lugar de Los Guadalperales fa parti d'o municipio y ye a on vive a mayor parti d'a población d'o municipio.
Río Formigals
O barranco de Formigals conoix a sobén a denominación «río» porque, en alimentando-se de l'augua freatica d'os vivers d'o Campanué nunca u quasi nunca se o ha visto ixecar-se, y no gosa sufrir estiaches, por o que mantiene un cabal discreto pero remanent tot l'anyo.
Aguilaniu
Aguilaniu ye un lugar de Ribagorza situau a 9 km de Graus, pertenexient a este municipio. Teneba 20 habitants en 2018.
Occitán provenzal
Con a palabra provenzal os filologos y os italianos por cercanía cheografica designaban a la totalidat de l'occitán. En as zagueras decadas s'ha iu cheneralizando a denominación d'occitán en ambients filolochicos, deixando restinchida la denominación de provenzal pa l'occitán que se charra en Provenza.
Fonetica
Mantién sin palatalizar as consonants d'as silabas latinas CA- y GA- sin palatalizar: cantar, cabra ("craba"), gal ("gallo"), gaug ("goyo"), plaga, coincidindo con o lenguadocián, o catalán y l'aragonés.
Lathyrus
Descripción
As fuellas son composadas, imparipinnadas, con un raquis que remata en un farfiello u, las menos vegadas, en un foliolo. A mayoría d'especies tienen espiculas en a base, que gosan estar muit voluminosas en bells casos. A color ye verde, mate anque intensa, y recuerda l'aspecto y o tacto de belatras fabacias herbacias, como l'alfalz, anque os foliolos gosan estar más lanciolaus y luengos que es de l'alfalz.
As caracteristicas flors labiadas d'as fabacias, en os miembros d'iste chenero son grans, solitarias, y de color rosa u morada, a-sobén con tonalidatz intensas y muit envistables contra la vechetación.
Northrop P-61 Black Widow
O Northrop P-61 Black Widow, clamau asinas por l'araina norteamericana, estió o primer avión de combate estausunidense operativo  disenyau como que caza nocturno y o primer avión disenyau pa fer servir radar. O P-61 teneba una tripulación de tres: piloto, artillero y operador de radar. Yera armau con quatro canyons de disparo  delantero Hispano  M2 de 20 mm  amontaus en a parti inferior d'o  fuselache y quatro metralladeras  Browning  M2 de  12.7 mm amontadas en una torreta dorsal con control remoto. Yera un disenyo de dople brazo, bimotor y totalment metalico desembolicau entre a Segunda Guerra Mundial.
Oracions impersonals en aragonés
Pronominalización de subchecto
Belunas d'estas construccions impersonals s'han orichinau por pronominalización con en/ne d'un subchecto mencionau enantes, lo que produce la suya impersonalización.
En belsetán, variant conservadera que mantiene l'uso de lo verbo ser como verbo auxiliar tiene importancia dica lo punto que fan obligatorio l'uso de l'atro verbo auxiliar: haber. :
Sufixo -eza
Emplego
En son eixemplos d'emplego medieval u actual:
Segunda mutación consonantica
O estudio d'istas modificacions ye basico ta a comprensión d'as especificidatz foneticas de l'alemán respecto a atras luengas chermanicas.
Domingo de Olleta y Mombiela
Se conservan hue mas de quarenta d'as suyas obras, encara que nomás en composó dica abril de 1861, quan tenió un ataque d'hemiplechia.
Lacuna de Gallocanta
A cuenca d'a lacuna de Gallocanta u laguna de Gallocanta ye en metat d'o Sistema Iberico. Ye amugada en o nord-este por as sierras de Santa Cruz, Penya Alta y Valdellosa, y ta par d'o sud por os monts d'Odón y Torralba de los Sisons. Ye a bels 1.000 metros d'altaria, tien 7'7 km de longaria y 2'8 km de amplaria, y conta con una fondaria en os puestos mas fundos de 1'5 m. A Lacuna de Gallocanta no siempre tien augua en a suya cuenca, ya que i hai periodos de plevias y de sequera.
Charles Darwin
Charles Robert Darwin [] (12 de febrero de 1809, Shrewsbury, Anglaterra - † 19 d'abril de 1882), biologo britanico. Establió lo alacez d'a moderna teoría d'a evolución, plantiando lo concepto d'evolución d'as especies a traviés d'un lento proceso de selección natural.
Como reconoixencia a la excepcionalidat d'os suyos treballos, estió un d'os cinco personaches d'o sieglo XIX no perteneixients a la realeza d'o Reino Uniu honrau con funeral d'Estau,​ estando sepultau en l'abadía de Westminster, proximo a John Herschel y Isaac Newton.
Desembolique d'a teoría d'a evolución
Darwin fizo un viache de cinco anyatas en o baixel Beagle, que zarpó dende Anglaterra en 1831 ta fer unos estudios cartograficos en Sudamerica a on trobó confirmación y evidencias d'a evolución, en especial en as Islas Galapagos, a on trobó especies endemicas de cada isla: siet especies diferents de tortugas chigants y 14 especies de pinzons. Os pinzons estioron una parti fundamental d'o suyo estudio, cada especie de pinzón viviba en una isla y yera diferent d'a especie equivalent d'o continent adaptando-se a las condicions y minchar disponible en cada isla.
Luengas retorromanicas
Variedaz
Comprende diferents seccions:
Pala
thumb|250px|right|Pala. A pala ye una ferramienta manual que s'emplega pa socavar u pa remover a tierra u cualsiquier atro arido de poca consistencia. Ye feita d'un astil de madera, de normal largo, y un tozuelo de metal aplanau, con as laderas concavas de forma pareixida a una cullara, o que le permite recullir y concaber as paladas d'aridos.
Puigverd d'Agramunt
Puigverd d'Agramunt ye un municipio catalán situato en la provincia de Leida y en la comarca d'Urchel. La suya población ye de 284 habitants (2008), en una superficie de 17 km² con una densidat de población de 16,71 hab/km².
Kronach
Alcaldes
Lista d'alcaldes democraticos dende 1945:
Dimitri Mendeleyev
Destaca por estar o prencipal creyador d'a primera versión d'a tabla periodica d'os elementos en 1869, predecindo mesmo as propiedaz d'os elementos que no yeran encara trobatos.
500
Escaicimientos
todo da cabida al entendimiento bifragmatico de la sociedad medieval con la fundacion del imperio de essex
Leonard Warren
Leonard Warren, naixito de Nueva York (Nueva York) o 21 d'abril de 1911 y muerto en ixa mesma capital o 4 de marzo de 1960, estió un destacato cantaire d'Opera (baritono) estausunidense, considerato como uno d'os prencipals baritonos d'a suya cheneración dica a suya muerte en os scenarios. Estió uno d'os prencipals atractivos musicals d'a Metropolitan Opera House d'a suya ciudat natal mientres os anyos 1950, chunto con atros destacatos artistas como Zinka Milanov, Renata Tebaldi, Jarmila Novotna, Eleanor Steber, Bidú Sayao, Erna Berger, Roberta Peters, Licia Albanese, Jussi Björling, Jan Peerce, Richard Tucker, Giuseppe Di Stefano u Ramón Vinay.