cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Preposicions en anglés
Adchectivo mes preposición
A preposición at puet acompanyar a os adchectivos terrible, good, bad, excellent, brilliant, hopeless, surprised, shocked, amazed y astosnished:
A preposición about puet acompanyar a os adchectivos about, angry, anoyed, furious, excited, sorry, worried, upset y knowledgeable.
A preposición in acompanya a l'adchectivo interested:
Verbo mes preposición
A preposición after da un matiz semantico especial a to look:
Ausejo de la Sierra
Toponimia
Cualques autors consideran que o toponimo Ausejo de la Sierra ye un toponimo transportau que representa l'arribada de pobladors orichinarios d'a Riocha y en concreto d'a comarca d'Ausejo.
Preposicions en anglés
Verbo mes preposición
Con o verbo de movimiento to arrive se fa servir at con edificios como school, the hotel, work ("treballo") y eventos como the party, mientres que con atros substantivos se fa servir in u no se fa servir preposición.
Almuades en Al-Andalus
Los almuades en fuents aragonesas y navarras
En la "Grant Cronica de Espanya" escriben almohades
En a "Cronica de Espaynna" de García d'Eugui escriben Almoades:
Preposicions en anglés
Verbo mes preposición
A preposición in acompanya a lo verbo to believe:
Si ye dezaga d'un verbo y lo suyo obchecto directo puet acompanyar a sobén a verbos como to blame, to congratulate y to spend.
Un puet ir dezaga de verbos como to warn y d'un complemento fendo part d'o infinitivo quan os verbos como to warn fan de verbos introductors:
Fraxinus excelsior
Curiosidaz
L'árbol da nombre a bels toponimos; ixemplos en son Fraxén (en a val de Broto, comarca aragonesa de Sobrarbe), El Fraixno en a Comunidat de Calatayú, La Fraixneda en o Matarranya u la ciudat californiana de Fresno (que ye «fraixin» en castellano).
Juan Martín de Goicoechea
Juan Martín de Goicoechea y Galarza, naixito de Bakaiku (Navarra) l'1 de noviembre de 1732 y muerto en Zaragoza (comarca de Zaragoza, Aragón) o 4 d'abril de 1806, estió un interpresario aragonés d'orichen navarro. Dende primerías d'os anyos 1770 heba esdevenito o mas destacato interpresario d'a ciudat de Zaragoza en ixas envueltas.
Islas Galapagos
Por a suya riqueza faunistica, con muitas especies endemicas, a UNESCO declaró en 1978 as islas Galapagos Patrimonio d'a Humanidat, y en aviento de 2001 ista declaración s'amplió a la reserva maritima d'arredol. D'antis mas, en 1959, Ecuador heba declarato istas islas Parque Natural, con protección d'o 97,5% d'a suya superficie terrestre, y en 1986 s'enampló a proteción en declarar reserva marina as auguas d'arredol.
Zubieta
A suya población ye de 315 habitants (2010), en una superficie de 18,60 km² y una densidat de población de 16,94 hab/km².
Alcaldes
thumb|center|450px|Ilesia y nuclio de Zubieta.
Consonant
Una consonant (d'o latín consŏnans, -antis, participio activo de consonāre, estar en harmonía) ye un soniu d'as luengas orals orichinau por o zarre u estreitamiento d'o tracto vocal por acercamiento u contacto d'os organos d'articulación de manera que cause una turbulencia audible. Ye un d'os dos tipos basicos de soniu d'a parla, chunto a las vocals.
O Pocino de Charo
Historia
En chunto con Charo, a Lueza, Aluchán y bellas pardinas que tamién i ha en as baixants d'o tozal, va estar parte d'o municipio de Charo dica a suya inclusión en o municipio de Muro de Roda cara ta 1857. Dende a decada de 1960 fa parte d'o municipio d'a Fueva.
Bandera de Italia
A bandera de Italia, tamién conoixita como bandera tricolor (verde, blanco y royo), ye o emblema nacional de Italia.
Verbos irregulars acabaus en -nyer u -nyir
Present d'indicativo
As primeras personas de singular s'escriben acabadas en -em pero se pronuncian acabadas en -en por corresponder a la terminación -emos de l'aragonés cheneral.
Pau Claris
Pau Claris i Casademunt, naixito de Barcelona, Catalunya, o 1 de chinero de 1586 y muerto en Barcelona o 27 de febrero de 1641) estió un politico y eclesiastico catalán. Estió president de Catalunya a o inicio d'a Guerra d'os Segadors y morió quan acabó.
José Luis Soro Domingo
Biografía
Ha estau deputau por Chunta Aragonesista en as Corz d'Aragón por a circumscripción de Zaragoza dende as eleccions de mayo de 2011. Ye portavoz adchunto d'o Grupo Parlamentario. Estió asesor churidico d'o Grupo Parlamentario CHA en as Corz d'Aragón en as lechislaturas VI y VII (2003-2011).
Crevillent
Cheografía
Crevillent ye situato a 130 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 8,2 km d'Elche, a capital d'a suya comarca y partiu chudicial, y a 32,3 km d'Alicant, a capital d'a suya provincia.
Brassempoi
Brassempoi (Brassempoi en occitán, Brassempouy en francés y oficialment) ye una comuna occitana en o departamento francés d'as Landas, rechión de Nueva Aquitania, districto de Dacs y cantón de Costalat de Shalòssa.
Río Bordón
Dende lo suyo naixedero a piet de la muela Carrascosa lo río Bordón corre por lo fondón d'una val situada entre la sierra de Bordón a lo norueste y las aliniacions de la sierra Blanca y la loma de Todoliella a lo sudeste. Auguas entabaixo de Luco de Bordón y a la latitut de la sierra Manadella tuerce lo curso enta lo norueste pa cayer en Guadalop en la masía de Perogil, cerca de Las Planas de Castellot (Teruel) y en un endreito actualment embadinau por lo entibo de Santoleya.
Corral-Rubio
Corral-Rubio ye un municipio d'o nord-este d'a provincia d'Albacet, en a comunidat autonoma de Castiella-La Mancha. A suya población ye de 413 habitants (2009) en una superficie de 94,76 km² y una densidat de 4,36 hab/km².
Mues
Cheografía
A localidat de Mues ye situada a 518 metros d'altaria sobre o livel d'a mar, a una distancia de 67 km d'a ciudat de Pamplona, a capital de Navarra.
Topeka
A suya población ye de 127.473 habitants (2010) en una superficie de 147,60 km², con una densidat de población de 863,50 hab/km².
Idioma norrén antigo
O norrén antigo se dividió en tres dialectos: norrén antigo de l'este, norrén antigo de l'ueste y antigo gotlandés. Entre o norrén antigo de l'este y o norrén antigo de l'ueste bi heba un continuum lingüistico, con parlas de transición. A mes gran part d'os parlants de l'antigo norrén de l'este viviban en as actuals Dinamarca y Suecia.
Campinya de Guadalachara
A prencipals localidaz son:
President d'a Deputación Cheneral d'Aragón
Esleción
Seguntes l'articlo 48 de l'Estatuto d'Autonomía, os procesos d'investidura pa triar a lo president d'o Gubierno d'Aragón requieren a obtención d'a mayoría absoluta (mas d'a metat d'os votos emitius) en a primera votación. Si no tien exito, se levará a cabo una nueva votación 24 horas dimpués y nomás se requerirá d'una mayoría simpla, mas votos afirmativos que negativos, pa tener exito. Si o candidato proponiu no ye eslechiu, as succesivas propuestas se tramitarán con o mesmo procedimiento dentro d'un plazo de 10 días. Caso que o proceso d'investidura no tríe un president en o plazo de dos meses a partir d'a primera votación, as Corz se disolverán automaticament y se convocará una nueva esleción. Antes de 2007, l'Estatuto disposaba que istos puntos moritos parlamentarios se resolvesen en considerar automaticament eslechiu a lo candidato d'o partiu con o mayor numero de cadieras.
Pina d'Ebro
A suya población ye de 2.626 habitants (2011) en una superficie de 308,79 km², con una densidat de población de 8,50 hab/km².
Galindo II Aznárez
Galindo II Aznárez estió conte d'Aragón (893-922), sucedendo a su pai Aznar II Galíndez.
Ranyín
Cheografía
Politicament, Ranyín yera cabecera de municipio dica o censo de 1857 y formaba achuntamiento de conchunta con Solipueyo y o Lumo de Ranyín. Dende 1857 l'antigo municipio se va trobar incorporau en o municipio de Moriello de Monclús y dende a decada de 1960 fa parte d'o municipio d'a Fueva. Disposa de dos pistas asfaltadas que o comunican a una con Tierrantona (a cabecera d'o municipio) por Solipueyo y Buetas, y l'altra con a carretera local HU-V-6442 (Tierrantona-nacional N-260) por debant de Charo, baixando por O Lumo y por a Lueza.
San Felices de los Gallegos
Mugas
O termin municipal de San Felices de los Gallegos muga a o norte con Lumbrales; a o nord-este con Olmedo de Camaces; a l'este con Bañobárez; a o sudeste con Castillejo de Martín Viejo; a o sud con Villar de la Yegua; a o sudueste con Villar de Ciervo; a l'ueste con Puerto Seguro; y a o norueste con Ahigal de los Aceiteros.
Blanca Miret
Blanca Miret, naixida de Zaragoza l'1 de chinero de 1944, ye una atleta aragonesa especializada en prebas de velocidat, saltos y prebas combinadas que estió campiona d'Espanya en bells prebas y tenió qualques récords d'Espanya. Chunto a atras aragonesas como María Luisa Orobia y Rosa Sierra fuoron bellas d'as prencipals figuras d'a tornada de l'atletismo femenín a Aragón y Espanya dimpués d'a prohibición d'a practica esportiva femenina d'o rechimen de Franco.
Sant Francisco d'Asís
Sant Francisco d'Asís ye o nombre por o que ye conoixito Giovanni Francesco Bernardone, un santo d'a Ilesia Catolica y d'o Protestantismo. Naixito d'Asís (hue en Italia) o 5 de chulio de 1182 y muerto en ixa mesma localidat o 3 d'octubre de 1226, fue canonizato o 16 de chulio de 1228 en Roma por o Papa Gregorio IX y a suya festividat se celebra o 4 d'octubre. Ye o santo patrón d'Italia, de San Francisco, d'os animals y d'o medio ambient. Estió tamién o fundador d'a Orden de Sant Francisco.
Ilustración
thumb|200px|[[Denis Diderot, fundador d'a Enciclopedia Francesa.]] Se conoix con o nombre de Ilustración a una corrient filosofica, politica y social, que apareixió en Francia, o Reino Uniu y Alemanya y que dimpués s'estendilló ta atras partis d'Occident mientres o sieglo XVIII, dito Sieglo d'as Luces.
Abraca dende o Racionalismo y o Empirismo d'o sieglo XVII dica la Revolución Industrial d'o sieglo XVIII, a Revolución Francesa y o Liberalismo. A expresión estetica d'iste movimiento intelectual se diz Neoclasicismo. Ye un movimiento cultural que tenió una gran influencia en os aspectos economico, politico y social.
Corz de Monzón (1537)
As Corz de Monzón de 1537 estioron unas Corz Chenerals d'Aragón que fuoron convocadas por Carlos I d'Aragón dende a ciudat de Valladolit o 16 de chunio de 1537 pa celebrar-se o 17 de chulio d'ixe mesmo anyo en Monzón. O 13 d'agosto s'ubrioron as primeras sesions y as zagueras rematoron o 2 de noviembre.
Hormilla
Hormilla ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial d'a Riocha, en a comarca de Nachera.
A suya población ye de 439 habitants (2006) en una superficie de 15,86 km², con una densidat de población de 27,68 hab/km².
Cuba
Fauna y flora
thumb|left|150px|O Tocoloro, [[Priotelus temnurus ye l'au nacional de Cuba.]] thumb|200px|A flor nacional de Cuba ye a [[Hedychium coronarium.]]
Puntal Alto de lo Foratón
Administrativament se troba en a muga entre os municipios de Val d'Echo y Aragüés de lo Puerto, en o Parque Natural d'as Vals Occidentals.
26 d'octubre
Sieglo XVII
right|thumb|250px|O compositor italiano [[Domenico Scarlatti, naixito o 26 d'octubre de 1685.]]
Utriellas
Mugas
O suyo termin municipal muga con Escuita, con o sector de Son d'el Puerto de Riello, con o sector de Cervera de Pancrudo en o termin de Pancrudo, con Martín y con Mont Albán.
Albatana
Albatana ye un municipio d'o sudeste d'a provincia d'Albacet (Castiella-La Mancha). A suya población ye de 810 habitants (2009) en una superficie de 30,52 km² y una densidat de 26,54 hab/km².
Mugas
O suyo termin muga con Hellín, Tobarra y Ontur.
Punta Remílez
A punta Remílez (en castellano Punta Ramírez) ye un pico de 1.824 metros d'altaria situau en o Prepireneu aragonés, en a sierra de Gabás.
Administrativament se troba en o municipio de Val d'Echo. En a suya cima bi ha un vértiz cheodesico.
Emma Stone
D'entre a suya filmografía, se puet destacar as cintas Zombieland (2009, Ruben Fleischer), Easy Girl (2010, Will Gluck), Crazy Stupid Love (2011, Glenn Ficarra y John Requa),The Help (2011, Tate Taylor), Magic in the Moonlight (2014, Woody Allen)), Birdman (2014, Alejandro González Iñárritu), Irrational Man (2015, Woody Allen) y La La Land (2016, Damien Chazelle).
Gallegos de Solmirón
Gallegos de Solmirón ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población yera de 143 habitants en o 2012, en una superficie de 30,82 km² y una densidat de población de 4,69 hab/km².
Pozohondo
Pozohondo ye un municipio d'o nord-este d'a provincia d'Albacet (Castiella-La Mancha). A suya población ye de 1.800 habitants (2009) en una superficie de 136,54 km² y una densidat de 13,18 hab/km².
Francisco Ascaso Abadía
Biografía
En 1920 fue engarcholato en o palacio de Villahermosa d'a carrera Predicadores (Pedricadors) de Zaragoza, que allora yera a garchola d'a ciudat.
En 1931, con l'arribada d'a Segunda Republica, tornoron en Espanya, creyando o grupo "Nosotros" (Nusatros) y partecipando en quantas insurreccions.
Salinas de Trillo
Monimentos
thumb|right|180px|Casa Palacio (s. XVI), en Salinas de Trillo. A ilesia de salinas ye o suyo principal monimento; datada en o sieglo XII ye un templo romanico con abside semicircular y una estrcutura que recorda a la ilesia de Sant Chuan d'o Toledo d'a Nata, a l'extrimo oposau de a Fueva. En a decada de 2000 s'ha restaurau a ilesia, y s'ha lempidau o contorno, derribando-se-ie qualques bordas y edificios que i heba, ta fer-la de millor admirar, anque tot ixo le ha dau un aspecto artificial de templo isolau que no ye o suyo aspecto historico natural.
Yahya ben Abd al-Malik
Yahya ben Abd al-Malik, miembro d'a familia Banu Razín, estió o tercer y zaguer sobirán d'a Taifa d'Albarracín, dende l'anyo 1103 dica 1104.
Pardina de Fanlo
Historia
Ista pardina seria en o suyo orichen un lugar medieval a on se trobaría o monesterio de Sant Andreu de Fanlo.
Hellín
Toponimia
O toponimo Hellín s'interpreta a partir de l'antroponimo romano FALIUS, que seguiu d'o sufixo toponimico -ANUS da Faliānus y significaría propiedat de FALIUS, a l'igual que os toponimos Fali y Fagliano en Italia. Ye documentau en fuents arabes como Falyān y en fuents romances como Fellín u Felín en o sieglo XIII. A transformación dende /-ān/ ta /-ín/ s'interpreta por imela de segundo grau por haber estau en toponimo transmeso por l'arabe hispano.
President d'a Cheneralidat de Catalunya
Romeu Sescomes 1375-1376 Joan I d'Empúries 1376 <li>Guillem de Guimerà 1376-1377 <li>Galceran de Besora 1377-1378
</ol>
Geraldine
Geraldine puet fer referencia a:
Reggie Walker
Dimpués d'os Chuegos Olimpicos de 1908 vivió en Anglaterra y continó a suya carrera atletica, en 1909 fue campión d'o Reino Uniu y en 1910 pasó a ser atleta profesional por o que no pudo ser selecionau ta os Chuegos Olimpicos de 1912.
Andregoto Galíndez
Solucionó o problema churidico d'a ocupación d'o Condau d'Aragón por parti de Sancho Garcés I de Pamplona, establindo un pacto en l'anyata 919, prometendo-se en matrimonio con o futuro García Sánchez I de Pamplona, que yera muito mas choven que no ella.
Substantivos incontables en anglés
A l'igual que con l'aragonés peix en anglés bi ha substantivos que tienen una forma contable y una forma incontable: fish, glass, business, paper, light, time, space:
Janis Joplin
Janis Lyn Joplin, naixita de Port Arthur (Texas) o 19 de chinero de 1943 y muerta en Los Angeles (California) o 4 d'octubre de 1970, estió una cantaire, compositora y musico (guitarra, harmonica...) estausunidense de musica rock, soul, musica folk y country. Alazetó a suya carrera artistica en primerías d'os anyos 1960 esdevenindo una d'as prencipals feguras d'a scena musical estausunidense en ixas envueltas, dica a suya prematura muerte. Estió a primera muller en estar considerata una gran estrela d'o rock.
Sant Mitier (Mediano)
(oficialment, en castellano, «Samitier») ye un lugar aragonés d'o municipio d'A Fueva, en a comarca de Sobrarbe y a provincia de Uesca. A suya población ye de 12 habitants (2010 ).
Puent de Fanlo
Puent de Fanlo, tamién conoixiu como mesón de Santa Ana, ye un lugar actualment despoblau d'a provincia de Uesca y situau en o municipio de Samianigo, en a comarca de l'Alto Galligo d'Aragón.
Guerra Civil d'os Estaus Unius
A Guerra civil d'os Estaus Unius, Guerra civil americana, Guerra civil estausunidense u Guerra de Secesión (en idioma anglés American Civil War y localment en Estaus Unius The Civil War) estió un conflicto belico en forma d'una guerra civil que acayeció entre 1861 y 1865 entre 23 estaus d'o norte d'os Estaus Unius y os Estaus Confederaus d'America, una coalición d'11 estaus d'o sud que en declararoron a independencia y o dreito a la secesión d'a Unión.
Pokémon (anime)
thumb|250px|Logo Pokémon (en chaponés ポケットモンスタ, romanización Hepburn Poketto Monsutā) ye una serie basada en os vidiochuegos de Pokémon. A serie arribó a l'extranchero antes que no os videochuegos, y ha dau motivo a la creyación de bellas cintas.
Abd al-Malik ben Hudhayl
As fuents lo describen con una personalidat diferent de raso d'a de su pai, encara que as opinions d'os cronistas son contradictorias. D'una man ye tractau de fato y malvau, por beluns, y d'atra de buen poeta, cheneroso y amant d'a lei. De cualsiquier manera o momento historico que vivió no yera guaire pareixiu a o viviu por su pai, ya que en pocos anyos l'actitut d'os reis cristianos d'o norte se tornó muito mas agresiva. A respuesta d'Abd-al-Malik estió la de l'adulación temerosa en bels intes y l'alianza con os suyos correlichionarios en atros.
En 1089 o Cit trescruza o suyo reino camín de Balansiya. Acampó en o territorio d'Abd-al-Malik, en Calamocha. Ta privar-se d'os suyos ataques, Abd-al-Malik habió d'acceptar o pago d'asaber-los tributos.
Gafez
En a Wikipedia indican vinclos, ya sía internos, externos, interwikis u categorías.
Bárcena de Cicero
Bárcena de Cicero ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de Cantabria, Espanya. Fa parte d'a comarca de Trasmiera.
Sinyal d'exclamación
O sinyal d'exclamación ! ye un sinyal de puntuación que per un regular se fa servir dimpués d'una interchección u exclamación pa indicar sentimientos fuertes u amostrar enfasi. O sinyal d'exclamación a ormino marca lo final d'una oración. De traza semellant, un simple sinyal d'exclamación (sin cosa antis ni dimpués) a ormino s'estableix en as sinyals d'alvertencia. O sinyal d'exclamación se fa servir asinasmesmo en a escritura pa fer que un personache pareixca estar chilando y/o emocionau/sorprendiu.
Taifa de Calatayú
A Taifa de Calatayú (en arabe طائفة قلعة أيوب, ṭāʾifa Qalat al-Ayyub) fue un estau taifa musulmán centrau arredol d'a ciudat de Calatayú que existió mientres un breu periodo de tiempo entre os anyos 1046 y 1055.
La Sierpe
La Sierpe ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. A suya población ye de 49 habitants (2007), en una superficie de 14,86 km² y una densidat de población de 3,29 hab/km².
Cabañas de Polendos
Cabañas de Polendos ye un municipio d'a provincia de Segovia, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. Fa parte d'o partiu chudicial de Segovia.
Elemento quimico
Procedencia d'os nombres d'elementos químicos
Os nombres d'os elementos proceden d'os suyos nombres en griego, latín, anglés u levan o nombre d'o suyo escubridor u ciudat en que s'escubrioron.
Las Tarayuelas
Cheolochía
Lo cabezo de las Tarayuelas ye formau por carniolas, calsineras y dolomías de las formacions Cortes de Tajuña y Cuevas Labradas (Churasico inferior, Lías).
Toponimia
Se documenta en plural ya en 1404 (Talayuelas), pero tamién en singular en lo mesmo sieglo XV (fondón de la Talayuela), y en textos de 1531 (Talaiuala) y 1727 (Talayuela). La forma Tarayuela se documenta en 1929, 1935 y 1983, igual como Talayuela de nuevo en 2002.
Miguel Poblet
Miguel Poblet i Orriols conoixito a sobén como Miquel Poblet, naixito de Montcada i Reixac, Catalunya, o 18 de marzo de 1928 y muerto en Barcelona, o 6 d'abril de 2013, estió un ciclista catalán, reconoixito como o millor ciclista catalán d'a historia.
PlayStation Portable
thumb|300px|PlayStation Portable PlayStation Portable u PSP ye una videoconsola portatil desembolicada por Sony. Estió lanzada a lo mercato en 2005. Tien una CPU x2 333 MHz MIPS32 R4000 R4k y una memoria de 32 MB RAM, y s'han vendiu 82.0 millons d'unidatz.
Pico de Palas
A suya tuca ye o puesto a on se troban os departamentos occitans d'Altos Pireneus y Pireneus Atlanticos y a comarca aragonesa d'Alto Galligo.
Pristina
Pristina (en albanés Prishtina u Prishtinë) ye a capital de Kosovo.
Amplaria
Augmentar l'amplaria ye "ixamplar" u "enamplar". O resultau d'esta acción ye o "ixamplamiento".
Agustín de Lezo Palomeque
En 1788 establió un Seminario en Zaragoza, o Seminario de Sant Valero y Sant Braulio, estando tamién co-director d'a Casa de Misericordia de Zaragoza.
Mortalera d'a escuela de Santa María d'Iquique
En 1970, Luid Advis componió a Cantata de Santa María de Iquique, que o grupo musical Quilapayún fació popular en Chile y tamién internacionalment.
Castell de l'Areny
A suya población ye de 78 habitants (2008), en una superficie de 24,35 km² con una densidat de población de 3,20 hab/km².
Solipueyo
Solipueyo yera una aldeya tradicional de Ranyín dica que o municipio que o dito lugar capitaniaba s'incorporó en o municipio de Moriello de Monclús a metat d'o sieglo XIX. Ye a más baixa en altitut d'as dos aldeyas que teneba Ranyín, podendo-se-la trobar quasi de tot en plano en a fondonada d'a Fueva.
Fútbol Club Andorra
O Fútbol Club Andorra ye un club de fútbol andorrano d'a localidat d'Andorra la Viella, fundau o 15 d'otubre de 1942. Chuga en a Segunda división espanyola en l'anyada 2022/23 y en o Estadio Nacional como equipo local.
Lexico d'o francés
O lexico d'o francés ye en a suya mes gran part d'orichen latino, a traviés de diferents vías, con presencia tamién de palabras d'orichen celta galo, chermanico, griego, arabe y argotico.
Abertawe
Abertawe (en anglés Swansea) ye una ciudat costera situata en a Badía d'Abertawe d'o condau de Gorllewin Morgannwg, en o sud de país de Galas, (Reino Uniu). En l'anyo 2001 teneba una población de 169.880 habitants estando a segunda ciudat mas important de Galas, dimpués de Caerdydd. Ye una ciutat industrial y a mas a mas tien una important universidat, que conta con bels 11.000 estudiants. O suyo centro fue reconstruito dimpués d'a Segunda Guerra Mundial.
Lexico d'o francés
Helenismos
Os helenismos transmesos por o latín clasico se distribuyen por diferents campos: fitonimos (thym), zoonimos (seiche), descripción d'o terreno (craie), constumbres (bain), construcción (chambre), trastes, (ampoule, épee), navegación, unidaz de mesura, cultura refinada (idée, comédie, scène, chœur, école, ecetra). Se pueden trobar como palabras patrimonials que siguen as leis foneticas d'a evolución d'o latín enta o francés, manimenos tamién se troban como cultismos y semicultismos por circunstancias particulars que incluyen a reintroducción.
Os helenismos transmesos por o latín eclesiastico s'han transmeso en forma de cultismos y semicultismos (apôtre, diocèse).
Lusismos
O portugués tamién estió vía d'entrada d'americanismos (jaguar, couguar, coati), d'africanismos (banane), y de palabras d'as costas de l'Indico (bambou, jangada, copra, jonque).
Tébar
A suya población ye de 372 habitants (2011), en una superficie de 99,02 km² y una densidat de población de 3,76 hab/km².
La Gineta
Cheografía
La Gineta se troba a man de l'antigo cauz d'o río Xúcar, a lo sud d'a curva de 90° d'ixe río, que se formó por un proceso de captura fluvial que esbarró enta a Mar Mediterrania un antigo afluent d'o Guadiana. L'antiga val d'o río Xúcar se puet veyer dende l'autovía d'Alacant (A-31) pus manimenos a suya grant amplaria, no presenta garra cauz visible en o fondón. A pendient ye cuasi nula en a zona, y a Manchuela se sulsió fa millons d'anyadas formando-se una cuenca lacustre en o terciario, y encara quedan saladas de tipo residual. O codo de captura enta o mediterranio se formó fa uns dos millons d'anyadas, seguntes Cosme Murillo.
Conium maculatum
A cicuta (Conium maculatum (Linnaeus, 1753) ) ye una planta d'a orden d'os Apiales y familia Apiaceae que ye un nativa d'Europa y Africa d'o Norte y altament verenosa. Una planta resistent capable de vivir en una variedat d'entornos, a cicuta se naturaliza ampliament en puestos difuera d'a suya aria de distribución nativa, como partis d'Australia, Asia occidental y America d'o Norte y d'o Sud, en os quals s'ha introduciu. Ye capable d'espardir-se y, per lo tanto, convertir-se en una broza invasora.
Lexico d'o francés
Anglicismos
Os anglicismos d'a baixa Edat Meya provienen de l'anglés meyo y se deben a lo mesmo trafico y comercio maritimo que trayeba palabras d'orichen baixo alemán.
Conium maculatum
A cicuta contiene conina y qualques alcaloides verenosos semellants, y ye verenosa pa toz os mamifers (y muitos atros organismos) que la minchan. S'ha informau d'intoxicación en bovins, tocíns, uellas, crabas, somers, coniellos y caballos. Incherir mas de 150 a 300 mg de conina, equivalent a seis u ueito fuellas de cicuta, puede estar fatal pa os humans adultos. As simients y as radices tamién son toxicas, mas que lo follamen. Si bien a toxicidat d'a cicuta resulta sobretot d'o consumo, l'enverenamiento tamién puede resultar d'a inhalación y d'o contacto con a piel. Os granchers tamién han de tener cudiau de que lo feno que alimentan a los animals no contenga cicuta. A cicuta ye mas verenosa en a primavera quan a concentración de γ-coniceina (o precursor d'atras toxinas) ye en o suyo punto maximo.
Lexico d'o francés
Eslavismos
En los zaguers sieglos l'alemán ha continau transmitindo eslavismos a lo francés pero han estau las relacions comercials y politicas internacionals las que han iu transmitindo nuevos eslavismos dreitament dende lo polaco u lo ruso. En bel caso son denominacions d'institucions u obchectos propios de las países eslaus y que en realidat son termins especializaus (tsar, rouble), y no fan part de lo lexico francés común.
Bellaguarda
Bellaguarda ye un municipio catalán de la comarca de las Garrigas, situato en la provincia de Leida.
Iniesta
Mugas
Muga a lo norte con os municipios de Castillejo de Iniesta y Graja de Iniesta, a l'este con os de Villalpardo, Villarta y El Herrumblar, en a provincia de Cuenca, a lo sud con Villamalea (Provincia d'Albacet) y Ledaña y a l'ueste con Villanueva de la Jara y con El Peral, en a provincia de Cuenca.
Segallo
Se tracta de l'estadío de creiximiento siguient a o caloyo, que nomás cubre os primers dias dende o naiximiento, y o crabito primal, o pre-adulto u adulto choven que representa la edat quan tienen a millor relación de finura d'a carne y peso en canal. O segallo ye a edat en a qual se sacrifica la mayoría de crabitos que se destina ta carne, especialment quan rondan os 3 meses d'edat y son aman d'esbezar-se.
Os Banyos de Pandicosa
Historia
O primer edificio d'o balneario se construye en 1694 y en as primeras anyadas d'ixe siglo se recupera a tradición termal.
Semicultismo
Semicultismos en francés
Son semicultismos d'orichen griego ange, apôtre, chanoine, cimetière, ecetra.
Abaltzisketa
Abaltzisketa (Abaltzisketa en basco y oficialment, Abalcisqueta en castellano) ye un municipio d'a comunidat autonoma d'o País Basco, provincia de Guipuzcua y comarca de Tolosaldea.
Fútbol Club Cartagena
O Fútbol Club Cartagena ye un club de fútbol espanyol d'a localidat de Cartachena, fundau o 25 de chulio de 1995. Chuga en a Segunda división espanyola en l'anyada 2022/23 y en o Estadio Cartagonova como equipo local.
Departamento d'ultramar
Os departamentos d'ultramar son antigas colonias francesas dende o sieglo XVII y ye dende l'anyo 1946 cuan pasoron a denominar-se asinas. Como resultato d'a revisión constitucional francesa de 2003 a denominación cambeó a rechions d'ultramar constituitas por un unico departamento. Popularment continan estando conoixitas mas como departamentos con as sieglas DOM.
Goldie Hawn
Goldie Jeanne Hawn, naixita de Washington DC o 21 de noviembre de 1945, ye una actriz estausunidense, que prencipó a suya carrera cinematografica en anyos 1960 y que ha recibito cuantos premios por o suyo treballo entre os que cal destacar o Premio Oscar a la Millor Actriz Segundaria y o Globo d'Oro a la Millor Actriz Segundaria por a suya interpretación en a cinta Cactus Flower en 1969.
Banja Luka
Banja Luka se troba a o norueste d'o país, a cantos d'o río Vrbas, y tradicionalment se la considera a capital d'a rechión historica de Bosanska Krajina. A ciudad fue parcialment estricallada por un tierratremo en 1969, por o que a suya fisonomía ye prou recient, y se caracteriza por as suyas numerosas zonas achardinadas y amplas avenidas arboladas.
Laredo (Cantabria)
Laredo ye un municipio d'a comunidat autonoma uniprovincial de Cantabria, Espanya. Fa parte d'a comarca d'a Costa Oriental de Cantabria.
Cultismo
Cultismos en aragonés medieval
Ya en la baixa Edat Meya se trabucaban charrando con los resultaus cultos d'ixos grupos latinos y ya se conoixen palabras como septa en cuenta de seta. Lo resultau será que en lo sieglo XX bel cultismo que en latín tiene -CT- desarrolle lo resultau -ut- (perfecto, trautor), que corresponeba a l'adaptación culta de -PT- (caudiello, conceuto, adautar).
Problemas de normalización de los cultismos
En l'anyo 2010 l'Academia de l'Aragonés en presentó unas atras con mayor documentación y chustificación dende la conoixencia de las parlas vivas actuals y de lo stándard medieval. La escritura de los cultismos en la ortografía de l'Academia respecta la etimolochía latina, ye compatible pa diferents pronunciacions y ye adecuada pa lo luengache cientifico especializau, podendo ser reconoixius los termins cultos por part d'especialistas que no charran aragonés.
Cultismos en francés
Los prefixos y sufixos cultos de lo francés son comparables a los de las atras luengas romances, trobando-se-ne prefixos y sufixos d'orichen latín y d'orichen griego y parolas d'estos idiomas fendo de prefixos y sufixos. En muitos casos los prefixos cultos presentan la é indicando una pronunciación que no ha derivau atros fonemas pareixius y que ha quedau proxima a las luengas orichinals y a las luengas romances occidentals.
Mogarraz
Mogarraz ye un municipio d'a provincia de Salamanca, en a comunidat autonoma de Castiella y Leyón, Espanya. Fa parte d'a comarca d'a Sierra de Francia y d'o partiu chudicial de Ciudad Rodrigo.
Buenache de Alarcón
Buenache de Alarcón ye un municipio castellanomanchego, situato en a provincia de Cuenca, en a comarca de La Manchuela Cuencana.
Ledaña
Ledaña ye un municipio castellanomanchego, situato en a provincia de Cuenca. A suya población ye de 1.919 habitants(2007), en una superficie de 59,70 km² y una densidat de población de 32,14 hab/km².
Tanque
Historia
250px|thumb|right| O [[Panzer V Tiger alemán.]] O tanque ye un arma móbil feita como solución d'a necesidat de abanzar mientres a batalla con fuego enemigo. Ista ideya de fer un vehiclo u construcció móbil ta abanzar ye muito antiga. Os antigos griegos facieron torres de setio ditas Helepolis, os asirios teneban barreras mobils, l'Imperio Romano teneba torres con ruedas y armaduras, mientres a Edat Media os polacos y checos facieron carros blindatos con metal y Leonardo da Vinchi fació disenyos de vehiclos con ruedas propulsados con hombres ta atacar a l'enemigo.
Doha
Demografía
miniaturadeimagen|252x252px|Anvista de Doha en [[1934.]]
O Pueyo de Tena
Historia
Formaba chunto con Oz y Pandicosa o quinyón de Pandicosa, un d'os tres quinyons d'a val. En os anyos 1970 pasó a fer parte d'o municipio de Pandicosa.
Bermeu
A suya población ye de 17.144 habitants (2012).
El País
El País ye un periodico diario espanyol de información cheneralista escrito en castellano. Fue fundato o 4 de mayo de 1976 per José Ortega Spottorno, Jesús de Polanco y Juan Luis Cebrián en Madrit, a on que ye a suya seu prencipal.
Loudness
Loudness (ラウドネス, Raudonesu) ye un grupo de musica de Chapón de Hard rock y Heavy metal activo dende primerías d'os anyos 80. Fue establita en 1981 por o guitarrista Akira Takasaki y Munetaka Higuchi.
Chodigos
Etimolochía d'a denominación
En navarro-aragonés a evolución lochica de l'acusativo IUDAEUM sería chudeu con sufixo -eu, pero se troba poco, por eixemplo en bella versión d'os fueros d'Aragón u en bel texto en romanz navarro relativo a Tudela. En aragonés medieval s'escribe cuasi siempre jodio/judio y en chistabín se documenta chodigo.
Divisions etnicas chodigas
thumb|250px|left|Un chodigo en oración en una [[sinoga en Irán en 1999.]] As divisions etnicas chodigas fan referencia a las diferents comunidaz chodigas d'o mundo que pueden distinguir-sen dentro d'os pueblos de relichión chodiga. No totas as comunidaz chodigas comparten costumbres culturals, relichiosos, culinarios, lingüisticos, ecetra. Unas y atras amuestran diferencias locals y bellas formas d'interpretar bels preceptos.
Paracuellos
Toponimia
Tamién ye conoixito como Paracuellos de la Vega.
Almenara de Adaja
A suya población ye de 32 habitants (2008), en una superficie de 17,16 km² y una densidat de población d'1,86 hab/km².
L'Abizanda
L'Abizanda (oficialment, en castellano, «Abizanda»  ) ye un lugar y municipio aragonés d'a provincia de Uesca, en a comarca de Sobrarbe y o partiu chudicial de Boltanya. A suya población ye de habitants en una superficie de 44,8 km² y una densidat de población de 0 hab/km².
Patrimonio
O castiello ye o monumento mas envistable, tanto dende a carretera A-138 que une Balbastro y l'Aínsa, como dende toda a cuenca de o barranco d'o Río. Con 40 metros d'altaria, a torre de tipo donchón ye a sola edificación que queda de piet entera, y a mas envistable de todas. Tiene 5 plantas d'altaria, y en a zaguera muestra un cadafalso perimetral de madera sobre fustes, que teneba una misión defensiva. A dentrada en a torre se feba por una puerta en altaria, que corresponde con a segunda planta, dencima d'o magazén, y ta la que, historicament, se debeba acceder por una escalereta retirable.
Belatros focos d'interés
En l'actualidat, a Casa d'os Titeres se composa de dos edificios que son casas rehabilitadas de o lugar. A era que todas dos casas compartiban se fa servir en l'actualidat como escenario ta bellas actuacions de a companyía.
Republica Popular de China
Chentilicio
En idioma aragonés actual, en proceso de desaparición, predomina l'uso d'o mesmo chentilicio que se fa servir en castellano, ye dicir chino, que tamién se troba como barbarismo en idiomas vecins como ye o catalán, y que representa una tendencia que tien o castellano de fer chentilicios heredata d'o latín cambeando a a d'o toponimo por a o (Dacia-Dacio, Estonia-Estonio). L'uso de chino como chentilicio en aragonés lo documentamos en "A Lueca" y en "Continazión (1922-1983)", de Chuana Coscujuela:
Cheografía fisica
thumbnail|200px|cucha|Foto de satelite de China A Republica Popular de China (RPCh) ye o segundo país mas amplo d'Asia, dimpués de Rusia, y o tercero u cuatreno mas gran d'o mundo. No se puet calcular prou bien a suya superficie debito a las disputas territorials entre China y a India, en concreto Askai Chinés y Trans-Karakoram, y tamién os diferents metodos emplegatos ta calcular a superficie d'os Estaus Unius fan que pueda estar cualsiquiera d'istos dos o tercer país mas amplo. China tien mugas con 14 países: Afganistán, Vietnam, Bután, Cazaquistán, Corea d'o Norte, India, Laos, Mongolia, Birmania, Nepal, Pakistán (en o territorio desputato por a India d'o Caixmir), Kirguizistán, Rusia y Tachikistán. Tamién muga con a mar Amariella, a mar de China Oriental y a mar de China Meridional. thumbnail|200px|cucha|[[Mont Everest, punto mas alto de China y d'a Tierra.]] Debito a la suya amplaria territorial bi ha una ripa de paisaches y zonas climaticas en China. A l'este, a lo largo d'a costa d'a mar Amariella y d'a mar d'a China Oriental, bi ha planas aluvials con una alta densidat de población. A zona costera d'a mar d'a China Meridional ye mas montanyosa y a lo sud de China domina a orografía de chicotas sierras. En o centro de l'aria oriental bi son os deltas d'os ríos mas grans: o río Amariello y o Yangtze. Atros ríos importants son o río d'as Perlas, o Mekong, o Brahmputra, l'Amur, o Huai He y o Xi Jiang.
Celtismos en francés
Celtismos cheneralizaus en latín
250px|thumb|Cervesa Ámbar 1900 ([[La Zaragozana). A palabra gala cerevĭsĭa plegó a las luengas romances occidentals a traviés d'o latín. A partir d'o sieglo XIV se cheneralizó l'uso d'o Humulus lupulus como aromatizant dende o norte d'Europa. A nueva variant d'esta bebida se conoixeba por o suyo nombre d'orichen chermanico bière, que substituyó como termin cheneral a l'anterior denominación cervoise.]] En latín bi heba palabras d'orichen celta que plegoron a cheneralizar-sen en tot l'Imperio dende Hispania dica Dacia, por o que se troban en todas as luengas latinas.
Medio rural
A coexistencia diglosica entre o celta galo y o latín galico se reflecta en unas parellas lexicas que a on que se veye a competencia lexica entre a palabra celta y a palabra latina:
A palabra latina s'aplicará a un rechistro culto oficial u a un material u obchecto de qualidat, a diferencia d'a palabra celta, que se restrenyirá a lo subproducto.
Tony Richardson
Tony Richardson (nombre artistico de Cecil Antonio Richardson), naixito de Shipley (Yorkshire de l'Ueste, Reino Uniu) o 5 de chunio de 1928 y muerto en Los Angeles (California, Estaus Unius) o 14 de noviembre de 1991, estió un destacato director cinematografico, guionista y productor cinematografico britanico, con quantos premios recibitos por o suyo treballo. D'entre as suyas cintas, cal destacar Tom Jones (1963, con Albert Finney y Susannah York), The Charge of the Light Brigade (1968, con Trevor Howard, John Gielgud y Vanessa Redgrave) u Mahogany (1975, con Diana Ross y Billy Dee Williams).
Nadal
Tradición nadalenca
Tamién se gosa ficar árbols de nadal, que son pins con galanuras como esferas y luces. Baixo d'iste s'aposa un portal de Betlem, ye decir, una representación d'a forma en que naixió Chesús. Cal mentar que a figura d'o Nino Dios no se be de ficar dica que siga 25 d'aviento; o día de Nadal.
Sandiniés
Sandiniés ye un chicot lugar d'a provincia de Uesca, en o municipio de Sallent de Galligo. Se troba en a val de Tena, en o Pireneu. 200px|thumb|left|Una carrera en Sandiniés Ye situata en a marguin dreita d'o río Galligo, a 1.294 m de altaria, sobre a falda d'a sierra d'a Partaqua.
Pellizo
Os pellizos son una important materia prima ta la confección de cuero y atros derivaus de piel. Pueden curtir-se, pelar-se (sacando-le o pelo) ta transformar-se en piel, u simplament secar-se ta confeccionar con ellas a'l natural qualques prendas, como por eixemplo determinaus abrigos. L'acción de quitar o pellizo d'o cuerpo d'un animal se diz «espellizar» u «espelletar».
Importancia historica
O perfeccionamiento legal y l'endurimiento d'as penas por capturar animals protechius y comerciar con ells ha contribuiu a que garra comercio s'arriesgue a traficar iste tipo de productos, y con ello ha conduciu a la práctica desaparición d'o furtivismo en l'Alto Aragón. Manimenos, o debate i contina estando present, pus no deixa d'estar una actividat economica que s'ha desarrollau muitos sieglos y que mayoritariament se basaba en tecnicas de caza sostenibles, sin que i hese cazataires profesionals documentaus en a rechión, por o que en desapareixer en un entorno tradicionalment humanizau podrían tener conseqüencias difícils de preveyer en as poblacions d'as antigas presas.
Kuala Lumpur
Clima
As inundacions son un fenomeno freqüent en Kuala Lumpur, an existen fuertes plevidas (monzón), especialment en o centro d'a ciudat y atras redoladas de poca altitut. As particlas de polvo, procedents d'os incendios forestals d'a proxima Sumatra, son una d'as prencipals fuents de contaminación en a ciudat, chunto a las emisions d'os vehiclos a motor y os treballos de construcción.
Cercs
Demografía
En 1857 encorpora Pedret y Sant Salvador de Vedella; y en 1945, La Baells.
Lista de contes de Barcelona
Dinastía Habsburgo (u casa d'Austria)
Contes que ocuporon o tron mientres a Guerra d'os Segadors (no reinoron en Valencia, a on continaba reinando Felipe III) right|thumb|Carlos III de Catalunya, [[Archiduque Carlos d'Austria.]] En 1652 o rei francés refusa a cadiera reyal a cambeo d'o Rosellón.
Basilio Boggiero Spotorno
right|thumb|270px|[[Obelisco en o Puent de Piedra en memoria de Sas y Boggiero.]] Basilio Boggiero Spotorno, naixito de Celle (Republica de Chenova, hue provincia de Savona en Italia) o 5 d'abril de 1752 y asasinato por os franceses en Zaragoza (comarca de Zaragoza, Aragón) o 22 de febrero de 1809, estió un relichioso italiano, heroe d'os Setios de Zaragoza mientres a Guerra d'o Francés, en a esfensa d'a capital aragonesa contra os invasors de l'Exercito francés.
Arrowtown
A localidat teneba una población de menos de 200 personas en os anyos 1960 antis de que tornase a popularizar-se. D'alcuerdo con o censo de Nueva Zelanda de l'anyo 2006, a población fixa resident en Arrowtown yera de 2.151, un 27,1% mas que en l'anyo 2001. A localidat ha teniu un considerable creiximiento y augmento d'a construcción, encara que siempre baixo uns estrictos regles imposaus por as autoridatz ta mantener l'apariencia d'o lugar. Bi ha muitos edificios bien conservaus emplegaus en o pasau por inmigrants europeus y chineses mientres os anyos d'a fiebre de l'oro en iste lugar. Arrowtown ye a seu d'o Museu d'o Districto d'os Lacos y a botiga Ah Lum que fa parti d'o historico asentamiento chinés d'Arrowtown.
Mallo Paco Gamueta
Toponimia
O toponimo Gamueta podría derivar d'o basco gamo u ganbo y iste a la vegada de l'occitán biarnés camou con o significau de "campo amanau a una fuent u vía d'augua". Se troban atros toponimos relacionaus con iste por o Pireneu, como camón en Ansó y a val d'Echo, cambón en Aragüés de lo Puerto y Lascun u cambot en Leres, Issòr, Hiars, Borza y Sarraltzune (barrio bascofono de Lana en Varetons). En Larra, lugar d'Isaba, se troba o toponimo Camalonga, relacionau con o toponimo aragonés Camón Luengo, en a muga entre Ansó y Echo.
Hontecillas
Mugas
O suyo termin muga a lo sud con Honrubia.
Humphrey Bogart
Bogart prencipió a suya carrera como actor en o mundo d'o teatro, encara que dimpués pasó ta o cine, primero como actor de serie B y, dende meyatos d'os anyos 1930 como actor destacato. D'entre a suya filmografía, cintas como The Petrified Forest, High Sierra, The Maltese Falcon, Casablanca, To Have and Have Not u The African Queen son consideratas como bel unas d'as millors cintas d'a historia d'o cine.
Carrera en o teatro
right|thumb|275px|Humphrey Bogart en [[The Petrified Forest (1936).]] En 1921, Bogart prencipió a suya carrera como actor en o teatro, en Brooklyn (Nueva York). Fació un papel muy semple, de nomás una frase, y repitió en mayo de 1922, encara que no ye mencionato en as criticas d'a obra. En chunio de 1922 fació un chicot papel, y o 16 d'octubre yera o segundo galán en una obra teatral. No heba recibito formación como actor, y a critica teatral li estió mas que mas desfavorable, encara que Bogart perseveró y estrenó una obra, Drifting, con buena critica en noviembre de 1923. En ista obra conoció a Helen Menken (a suya futura muller), que substituyó a l'actriz prencipal, que yera amanada a librar. Bogart fació dica 1935 un total de 21 produccions teatrals.
En 1930 li clamoron de Hollywood, ofrexiendo-li un papel en una cinta, pero cuan plegó en California trobó que o papel yera ta l'actor Charles Farrell, encara que li encargoron ensenyar a fablar a Farrell, actor d'o cine mudo; en pagas, li ufrioron un papel en a cinta A Devil with Women, d'Irving Cummings, con Victor McLaglen en o papel protagonista. Dimpués treballó en Body and Soul, d'Alfred Santell, con Charles Farrell y Elissa Landi en os papels protagonistas.
Sindembargo, debito a la Gran Depresión, yera mas difícil trobar un papel en o teatro que en o cine, y Humphrey no trobaba papels de luenga durada, sino nomás treballos d'un par de semanas, en un contexto de salas de teatro sin d'espectadors. Antiparte, Mary no trobaba tampoco treballos destacatos, encara que sí trobaba mas que o suyo esposo. Asinas, en 1934 Humphrey aceptó un chicot papel de gangster en a cinta Midnight, de Chester Erskine, un papel que pasó sin pena ni gloria. Por ixas envueltas morió o suyo pai, y Humprey dentró en un periodo de depresions.
Las Cuevas de Canyart
Toponimia
Seguntes Agustín Ubieto Arteta se deciba Las Cuevas dende 1495 dica 1609, y Las Cuevas de Cañart dende 1646, manimenos en textos mas antigos, que fan referencia a los templers y hespitalers se vei Las Cuevas tamién. Lo nombre Las Cuevas de Canyart s'ha puesto veyer en textos mes antigos que 1646, por eixemplo en un texto notarial escrito en Las Cuevas de Canyart en 1500 encara en aragonés:
Present contino en anglés
Usos comuns
O present contino se fa servir en diferents casos.
Pa describir una acción que ye pasando alavez, pero no en o inte preciso d'a charrada:
Pinedas
Lo toponimo Pinedas proviene d'o latín PINETUM ("pinar"), a traviés d'o suyo plural neutro PINETA.
Idioma sogdián
La luenga sogdiana encomenzó a desapareixer por cheneralizar-se lo persa clasico como luenga de cultura, pero orichinó lo yagnobí, que se charra como luenga minoritaria en camín de desapareixer en una val de Tachiquistán.
Turón de tres Puntes
El turón de tres Puntes (en catalán turó de tres Puntes) ye un pico de 2.897 metros d'altaria situau en la muga entre Ribagorza (Aragón) y la vall d'Arán (Occitania).
Zafir
Mencions en fuents aragonesas
En o "Libro d'as Marabillas d'o Mundo" figura con "s" talment porque lo adaptan dende l'anglo-normando, a l'igual que fan con sarrasins, que en aragonés ye "sarracín". Tamién en a traducción aragonesa d'o "Libro d'el Trasoro" escriben safir.
Sediles
A suya población ye de 108 habitants (2013), en una superficie d'11,71 km² y una densidat de población de 9,39 hab/km².
Islamabad
Islamabad (en urdú اسلام آباد) ye a capital de Pakistán y nuena ciudat mas poblada dezaga de Karachi, Lahore, Faisalabad, Rawalpindi, Gujranwala, Peshawar, Multan y Hyderabad
Binéfar
Toponimia
Se considera un toponimo d'orichen arabe. En chistabín se pronuncia Binefa.
Belmont de Sant Chusé
Cheografía
Ye situato en lo semontano iberico entre lo río Guadalop y lo río Matarranya chunto a lo río Mezquín, a mán de lo naixedero suyo.
Parla
En Belmont se charra catalán. La parla local catalana de Belmont de Sant Chusé se clasifica entre las parlas d'o Guadalop-Mezquín.
Teptiyars
Os teptiyars (en tartaro Tiptärlär, en ruso Тептяри) son tartaros d'a Volga que emigroron ta l'este dimpués d'a conquiesta rusa de Kazán en 1552 y s'establioron chunto a los baixkirs. En 1912 yeran 300.000. Charran un dialecto con caracteristicas d'o tartaro y d'o baixkir.
Idioma suahili
Vocabulario
D'o portuguès:
Pronunciación
Totas as silabas rematan en vocal, pero una m u una n pueden estar por si solas una silaba. As vocals son como en aragonés stándard, nomás en tienen que cinco. As consonants, tamién igual que en aragonés, con as sigüients puntualizacions:
Turcomans (Orient Meyo)
Historia
En o sieglo XIV amaneixió en as riberas d'o laco Van a entidat política turcomana Cara Coyunlu, o suyo cabo Kara Yusuf s'oposó a Tamerlán y se refuchió en o territorio mameluco chunto con os yalairís. Dimpués d'a muerte de Tamerlán, os Cara Coyunlu s'apoderoron d'Acerbaichán, Irak y Anatolia oriental en 1410, dende on conquirioron l'ueste y centro d'Irán.
Campillo de Altobuey
Mugas
O suyo termin municipal muga con Paracuellos.
Bidángoz
Bidángoz (Vidángoz en castellano, Bidankoze en basco roncalés) ye un municipio de Navarra, en a comarca de Roncal y Sarasaz, merindat de Sangüesa y partiu chudicial d'Aoiz.